cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kärehein
Pahuz
Kärehein kertase ümbri tošt kazmust, juritab gaustorijoid sen kudeheze i sötlese südäivedel. Löudab sättujad alištusele kazmust hajun mödhe. Nened kazmused oma sättujad: sötmižheinäd, pud, penzhad, maplodud, arbuzkazmused, kartohk, pölvaz. Rujohein murendab kazmusen metabolizmad i kucub sen vällendust pölištushesai.
Rujoheinän heitandan märad: kazmusiden karantin, semendvajehtusen sisteman kävutand, maižanduzkazmusiden kaičendan abutusiden otand, läžujiden kazmusiden likvidacii.
Valitud erikod
Löutihe 36 erikod enččen NSTÜ:n territorijal (19 — Kazahstanas). Kaik om läz 170 erikod. Erased niišpäi:
Udmurtijan Tazovaldkund
Istorii
Udmurtijan Tazovaldkund om olmas vs 1920 kül'mkun 4. päiväspäi. Vodhe 1932 vilukun 1. päivhäsai nimitihe sidä Votin avtonomižeks agjaks, vodhe 1934 tal'vkun 28. päivhäsai — Udmurtijan avtonomižeks agjaks. Sid' vodhe 1991 redukun 11. päivhäsai — Udmurtijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Udmurtijan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Permin randanke päivnouzmas, Baškortostanan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Tatarstanan Tazovaldkundanke suves, Kirovan agjanke päivlaskmas da pohjoižes. Udmurtii om mererandatoi tazovaldkund.
Pind om 42 061 km². Znamasižed joged oma Kam sen Iž- da Siv-ližajogidenke, mugažo Vätkan Čepc- da Kil'mez'-ližajoged.
Tazovaldkundan territorii om kukhikaz alangoidenke. Kaikiš korktemb čokkoim om Üläkaman ülüden nimetoi taho (332 m) tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Kaikiš madalamb čokkoim om nimetoi taho Vätk-jogen alangištos (52 m) tazovaldkundan suvipäivlaskmas.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C°, vilukun lämuz — −15 C°. Paneb sadegid 500..600 mm vodes.
Londuseližed varad oma kivivoi, kivihil', bur hil', turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, dolomit, sauvondkivi, letked, saved), reskvezi.
Tobmuz
Udmurtijan parlament om üks'kodine Valdkundaline Nevondkund (Удмурт Элькунлэн Кун Кенешез). Kaik rahvaz valičeb sen 60 ezitajad videks vodeks. Aleksei Prasolov radab Nevondkundan ezimeheks vs 2013 kezakun 25. päiväspäi.
Mamonovo
Mamonovo (Мамо́ново, Mamonowo, Mamonowo / Święta Siekierka; edel 1947. vot — Hailigenbail'  (Heiligenbeil «pühä kirvez», Хайлигенба́йль)) om Venäman lidn valdkundröunanno, Kaliningradan agjan suvipäivlaskmas. Se om Mamonovon lidnümbrikon administrativine keskuz.
Udmurtijan Tazovaldkund
Tobmuz
Valdkundaližen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 10. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe Tazovaldkundan prezidentad edel ičeze strokud sil-žo päiväl, nügüdläine tazovaldkundan pämez' sai vägestust ezmäižes turas (78,16%).
Mamonovo
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1314 kuti Hailigenštadte prussijalaižiden puižen lidnusen sijas. Vspäi 1344 nimitihe Hailigenbail:ikš. Kivižen kirhan (vspäi 1349) jändused oma kaičenus tähäsai. Žilo sai lidnan statusad vl 1946.
Udmurtijan Tazovaldkund
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 521 420 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 624 841 eläjad vl 1993. Vl 2018 kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Mamonovo
Istorii
Udesnimitihe vn 1947 25. päiväl heinkud Suren sodan vägelaižen, NSTÜ:n vägimehen Nikolai Mamonov-käsknikan kanzannimen mödhe, pölištui vn 1944 redukus necen žilon šturman aigan.
Udmurtijan Tazovaldkund
Eläjad
Kaik om kuz' lidnad tazovaldkundas, 10 külänvuittušt žilod da 2119 küläd (vl 2015). Toižed järedad lidnad (enamba 90 tuh. eläjid vl 2017, surembaspäi penembha) oma Votkinsk, Sarapul da Glazov. Vl 2017 kaik om 11 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Mamonovo
Istorii
Mamonovo šingotase kalanümbriradmižel i kontrol'punktoil valdkundröunanno.
Udmurtijan Tazovaldkund
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 60,0%, udmurtalaižed — 27,0%, totarlaižed — 6,5%, ukrainalaižed — 0,6%, marilaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 3,6%.
Mamonovo
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Kaliningradan lahten randpolel, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kaliningradhasai om 48 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Branevo (Pol'šanma) 10 km suvipäivlaskmha, Laduškin 22 km pohjoižpäivnouzmha kaikil teil i Baltiisk 20 km pohjoižhe lahten kal't. Avto- i raudtekontrol'punktad oma läz lidnad Pol'šanman röunal, se om kahtes kilometras suvhe lidnaspäi.
Klimat om ven meren kontinentaližen röunal. Voden keskmäine lämuz om +7,4 C°, kezakun-elokun +16..+17 C°, tal'vkun-uhokun −1..−4 C°. Meriveden lämuz sase +18..+20 Cel'sijan gradushasai kezakus-elokus.
Kaik nell' pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Mamonovon ližaks. Lidnümbrikon pind — 106,13 km². Se röunatab Bagrationovskan lidnümbrikonke i Pol'šanmanke.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 761 ristitud, lidnümbrikon — 7 957 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 631 eläjad vl 1939, Suren sodan jäl'ghe — 8 100 rist. vll 1996−2001 i 8 105 rist. vl 2014. Vl 2017 kaik 8 056 ristitud elihe lidnas i 8 247 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 86,7 %, vaugedvenälaižed — 3,8 %, ukrainalaižed — 3,7 %, saksalaižed — 1,2 %, armenijalaižed — 0,4 %, totarlaižed — 0,4 %, mordvinalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,4 %.
Ortodoksizen hristanuskondan Jumalannägundan jumalanpert' om sätud vanhas saksan sauvuses vll 1995−2005.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Kaliningradas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad Kategorii:Kaliningradan agjan lidnümbrikod
Nikolajev
Nikolajev om venälaine kanzannimi Nikolai-nimespäi (naižvariant om Nikolajeva), mugažo toponim (Миколаїв, Николаев). Se voib znamoita:
Mafeteng
Mafeteng (mugažo sesoto i anglijan kelil) om lidn Lesoton suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz'-koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mafetengan ümbrikon administrativine keskuz.
Mafeteng šingotase surintegimel, sobiden fabrikal i zell'edheotandal.
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, om ümbärtud mägil da vezištoil. Matkad SAT-valdkundan röunhasai om 12 km suvipäivlaskmha, Maseru-pälidnhasai om 76 km pohjoižhe.
Vn 2016 Lesoton rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 754 ristitud. Vl 1996 ristitišt oli 20 804 eläjad.
4. Moisejan kirj
thumb|right|250px|Valaaman emäosl ([[Rembrandtan kuva)]] 4. Moisejan kirj (בְּמִדְבַּר‎, nüg. virkand Be-midbar «rahvahatomas mas», Ἀριθμοί Arifmoi, Numeri, Числа «lugud») om evrejan Toran nellänz' kirj i hristanuskondan 4. Vanhan Zavetan kirj.
Original om kirjutadud evrejan kelel. Kogoneb 36 jagusespäi, Toras jagand om toine, nedal'ne.
Tarkoiktoiden andmusiden rivi om kirjas evrejan rahvahan da sen roduiden polhe, arboiden i ezmäižiden kanzas vagahaižiden polhe. Se azj sel'genzoitab kirjan nimed hristanuskondas. Starinoičese aigtegoiš lähtendan Sinaišpäi vaumičendaspäi Moavan tazangištoihe tulendhasai «Jordanan randanno, Ierihonad vaste». Kirjan päine südäiolend om rahvahan elo rahvahatomas mas, Ülähäižen sil'miš i «üks'jäiželos» Hänenke.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Nataša Korolöva
Nataša Korolöva (Наташа Королёва, Наташа Корольова), todesine nimi om Natalija Porivai (Ната́лия Влади́мировна Порыва́й, Наталія Володимирівна Поривай; sünd. 31. semendku 1973, Kijev, Ukrainan NST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine pajatai ukrainiženke augotižlibundanke, aktris da biznesnaine. Venälaižen Federacijan arvostadud artist (2004).
Biografii
Nataša om sündnu Kijev-lidnha, muzikantoiden kanzha. Ezmäine ezinend oli vl 1986 televizijan «Šire krug»-oigenduses (sana sanha «Levitagha rengazkund»).
Kanz
Pajatai om lähtnu mehele kahtenden kerdan. Sergei Gluško om hänen nügüdläine mužik, akt'or da striptizankargaidai. Hänel om üks' poig: Arhip-poig (om sündnu vl 2002).
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n pajatajad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kijevha
Tuimazi
Tuimazi (ven., bašk. i Туймазы) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Tuimazin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1912 raudtežiloks sauvomha da holitamha «Simbirsk — Uf»-raudted. Se sai lidnan statusad vl 1960.
Nevondkundaližes aigaspäi lidn om tegimišton järed keskuz: himine sarak (sijaližen kivivoingazan ümbriradmine substancijoihe), mašiništonsauvomine (kivivoin samižen i energetikan täht, betonmašiništ), sauvondmaterialiden pästand (torved, raudbetontegesed, savič, vahtbeton), pakuitesen tehmine (kartonkombinat i koume plastikpakuitesen edheotandad), meblin koume fabrikad, sömtegimišt (lihakombinat, konditerine fabrik).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Usen'-jogen hural randal tobjimalaz (Өҫән, Ik-jogen oigedpol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tatarstanan röunhasai om 7 km lodeheze, Ufahasai — 145 km päivnouzmha orhal vai 175 km «Ural»-trassadme (M5). Lähembaine lidn om Oktäbr'skii 10 km suvipäivlaskmha.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun lämuz +20,9 C°, vilukun da uhokun — −11 C°, voden keskmäine lämuz +4,3 C°. Ekstremumad oma −27 C° i +32 C°. Paneb sadegid 467 mm vodes, oleleb niid vähemba kül'mkus-sulakus (23..34 mm kus).
Tuimazi om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 66 836 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68 587 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): totarlaižed — 46,8%, venälaižed — 25,2%, baškiralaižed — 22,0%, marilaižed — 2,1%, čuvašalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 2,2%.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad *
Bränskan agjan lidnad
Kaik om kuz'toštkümne lidnad (город) i 23 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Bränskan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Adigeisk
Adigeisk (Адыге́йск, Адыгэкъалэ) om Venäman lidn da lidnümbrik Adigejan Tazovaldkundan lodehes. Se om tazovaldkundan videnz' eländpunkt ristitišton mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1969 kuti Adigeiskii-radnikžilo sirdamha upotajiden auloiden da žiloiden eläjid Krasnodaran vezivaradimen täutandan tagut. Mugomiden kanzoiden läz pol't eläškanzihe udes radnikžilos. Vn 1976 27. päiväl heinkud Adigeiskii sai lidnan statusad, nimitihe lidnad Teučežsk:aks Cug Teučež-runokirjutajan kanzannimen mödhe. Vl 1990 udesnimitihe nügüdläižikš.
Adigeisk šingotase sömtegimištol (jauh, leibtegesed, adigejan sagud i toižed maidtegesed, olud, alkogolitomad jomad), mugažo omblendedheotand, ratud korundan pästand, Vologdan sauvondkonstrukcijoiden da temašinoiden tegimen ceh (sirdandpertid, sauvondmetallprofil') ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kubanin (Псыж, Krasnodaran vezivaradim) hural randpolel, 45 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Maikophasai om 80 km suvipäivlaskmha orhal vai 100 km avtotedme. Lähembaine lidn om Krasnodar (rahvahidenkeskeine lendimport) 15 km lodeheze orhal vai 20 km «Don»-avtotedme (M4).
Gatlukai-aul (1 555 rist. vl 2018) i Psekups-futor (907 rist. vl 2018) mülüdas lidnümbrikho Adigeiskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 32,4 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 237 ristitud, lidnümbrikon — 14 659 ristitud. Vspäi 1989 lidnan ristitišt vajehtab 12,2..12,9 tuh. eläjid röunoiš, kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vl 2018 kaik 12 745 ristitud elihe lidnas i 15 207 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1% vl 2010): adigejalaižed — 78,6%, venälaižed — 17,3%, toižed rahvahad — 2,5%, rahvahuden ozutandata — 1,6%.
Islaman kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma lidnümbrikos: ph. Jurgii-vägestusenkandajan (Adigeisk) i Jumalanmaman Ahtirskan jumalaižen (Psekups-futor).
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Lidnan Deputatoiden Nevondkundan ezimez' om Asker Tašu vn 2017 redukuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Adigejan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Adigejan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Spilberg Stiven
Stiven Allan Spilberg (Steven Allan Spielberg; sünd. 18. tal'vku, 1946, Cincinnati, Ogajo, AÜV) om amerikaine kinorežissör, fil'miden scenarist da prodüser. Üks' kaikiš satusekahambiš kinorežissörišpäi mail'mas kommertižikš, hänen 20 parembad fil'mad kerazihe enamba 10 mlrd US$. Om «Oskar»-kinopremijan koumekerdaižen sajan (1994 kaks' kerdad, 1999), «Kuldaine globus» — 6 kerdad (1983, 1994 kaks' kerdad, 1999 kahtišti, 2012).
Biografii
Tuleban aigan režissör om sündnu amerikaižhe kanzha evrejan augotižlibundanke Venäman imperijan lidnoišpäi (nüg. Ukrain). Tat lahjoiči Stivenale kinokamerad, i ozaiži oikti. Kar'jer zavodihe školan aigan völ vspäi 1959, jätktase tämbäi-ki.
Stiven Spilberg om «Amblin Entertainment»-kinokompanijan (1981) üks' alusenpanijoišpäi da pidajišpäi, mugažo sen «DreamWorks»-tütärkompanijan (1997), kuspäi toižed režissörad kazvoiba. Ühtneb videovändoiden, mil'tfil'miden i TV-serialoiden tehmižhe.
Kanz
Koume sizart om Spilbergal: Enn, Sjuzen i Nensi. Ezmäine ak oli Emi Irving (1985−1989), poig om sündnu naimiželos. Stiven om nainu kahten kerdan, Keit Kepšou om hänen ak vspäi 1991, kuz' last, heišpäi Stivenan koume.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden režissörad Kategorii:AÜV:oiden prodüserad Kategorii:AÜV:oiden scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Cincinnatihe
Dublin
Dublin (mugažo anglijan kelel, virkand [ˈdʌblɨn], sijaline virkand [ˈdʊblən], [ˈdʊbələn]; Baile Átha Cliath [bˠalʲə aːha klʲiəh], lühüdas BÁC) om Irlandijan pälidn (vspäi 1922) da kaikiš suremb lidnankund.
Etimologii
«Dublin»-nimituz sündui irlandijan kelen sanoiden ühtištusespäi: dubh «must» da linn «abai, učulm, uit».
Geografijan andmused
Lidn seižub Liffi-jogen (River Liffey, An Life) molembil randoil 4 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, sen lanktendan sijas Irlandijan merhe.
Klimat om ven meren. Voden keskmäine lämuz +9,8 C°. Paneb sadegid 758 mm vodes, läz tazomäras kuidme.
Vspäi 1994 Dublinan lidnterritorii (Dublin Metropolitan Area) mülüb Dublin-lidnha ičesaz (lidnan istorine keskuz faktižikš) da 3 grafkundha (Fingal, Dun Leare Ratdaun, Suvidublin), kudambihe enzne Dublin-grafkund alajagoihe.
Tobmuz
Lidnan pämez' om lord-mer («lord» ližazihe vspäi 1665), händast valitas kezakun lopul vaiše vodeks (tobjimalaz). Nece tradicii jäb vajehtamata vspäi 1229.
Irdkosketused
Kategorii:Irlandijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Rankagua
Rankagua (Rancagua [raŋˈkaɣwa], mapuče: Rangkülwe) om lidn da kund (kommun) Čilin keskuzpalas. Se om O'Higginsan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidn Santa Krus de Trian-nimitusenke (Santa Cruz de Triana) vl 1743. Znamasine Rankaguan tora Čilin ripmatomuden polenpidajiden i Ispanijan sodavägiden keskes tegihe vl 1814.
Rankagua šingotase mecan ümbriradmižel, sömtegimištol, londuseližel, sportivižel i vinturizmal pälidnan regionan täht. Mail'man kaikiš suremb El' Teniente-vas'kkaivuz («leitnant») radab 40 km päivnouzmha lidnaspäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Andiden pautkidenno, 572 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 80 km pohjoižhe.
Vl 2002 lidnan eläjiden lugu oli 214 344 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', otab agjan eläjiden nelländest.
Irdkosketused
Kategorii:Čilin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Rompe Alöša
Alöša Rompe (Aljoscha Rompe (Arthur Alexander Rompe); sünd. 20. reduku 1947, Berlin, Germanii — kol. 23. kül'mku 2000, Berlin) oli germanijalaine muzikant pank-stiliš i Feeling B-pankgruppan alusenpanii.
Biografii
Alöša oli sündnu läz Berlin-lidnad.
Muzikant oli elänu jäl'gmaižid vozid tehtud kodikš avtos. Koli astmaspäi Berlin-lidnan Prenclauer-Berg-rajonas.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman pajatajad‎ Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Berlinha Kategorii:Kolnuded Berlinas Kategorii:Sündnuded vl 1947
Must variš
thumb|right|250px|Järgeližen kron'an (Corvus corone corone) munad, Francii, 1986 Must variš (vai Kron'a, Corvus corone) om levitadud kezalind Kroikoinvuiččed-sugukundaspäi. Mülüb Kroikoid-heimho.
Erikon nimituz libub latinižes corvus-sanaspäi «kroikoi» i amuižgrekan kelen κορώνη-vaihespäi korona «variš».
Leviganduz
Alaerikod:
Järgeline alaerik eläb Evropan päivlaskmaižes i keskuzpalas. Orientalis-alaerik om levitadud Päivnouzmaižes Sibiriš i Edahaižes Päivnouzmas. Om äi gibridoid heiden keskes.
Varišan areal levitase niiden keskes, se lind lugese mustan varišan alaerikoks erasti.
Ümbrikirjutand
Lind om järedamb heimon toižid erikoid. Höunhišton muju harakterizuib mustad varišad, se om must vihandanke i ruskedsiniženke vasthoštanke, vihandomb äjan mi karnišal. N'ok, käpšud i käpšun alah oma mustad. Must muju abutab linduile eläda vilumbiš tahondoiš.
Sur' peza varzišpäi om saudud korktan pun ladval tobjimalaz, mugažo voib sijatas vanhan sauvusen vai pachan ülähäs. Emäč haudub munindan (nell'.. kuz' munad) 17..19 päiväd, sen aigan ižač sötleb händast. Poigaižiden höunhišt kazvab 32..36 päiväd. Edeližen pol'ven poigaižed abutadas sötelta norid poigaižid edel ičeze paran sädandad eskai.
Homaičendad
Kategorii:Kroikoinvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Rusked muju
Rusked muju om spektraline (jumalanbemblen) muju. Üks' koumes päižes mujuspäi RGB-sistemas, ližaduzmuju om sinižvihand muju.
Kävutadas vedatamha kenen-se tarkust mihe-se. Mugažo se om varusen muju.
Ümbrikirjutand
Rusked om ližamujuiden agj näguban spektran pit'klainhižes palas. Ned sättudas elektromagnitižen sädegoičendan minimaližile paksuzile, kudambid ristitun sil'm voib nähta, minimuman röun rippub mehen igäspäi.
Rusttoiden ližamujuiden diapazon märičese spektras lainhiden pidusil 630..760 nanometrad, se sättub paksuzile 476..394 teragercad.
Homaičendad
*
Kivi (lind)
Kivid (Apteryx, kiwi) om linduiden üks'jäine eläi vaiše Udes Zelandijas heim.
Lidnuiden heim om ičeze Kivid-sugukundan i Kivinvuiččed-heimkundan (vai Suugitomad) üks'jäine. Kaik viž erikod mülüdas sihe heimho. Suugad oma reduciruidud, sikš lind ei mahta leta.
Kivi-lindud oma tetabad lujas toižiš maiš. Kuctas Uden Zelandijan anglijan kelen paginad «kividen anglijan keleks» (Kiwi English) eskai.
Ümbrikirjutand
Kivid ei olgoi sured lujas, heiden suruz om järgeližen kanan kartte. Emäčud oma tobjembad mi ižačud. Ei voi nähta suugid, ned oma reduciruidud. Veduz sase 1,3..4 kilogrammhasai.
Kivi-lindun nägu ei ole hüvä; jogahižel erikol n'ok om pit'k hoik sitked, händad ei ole. Sil'mad oma pened lujas, no heiden kulemine om hüvä. Hajuiden mujandmahtuz om vägev, se om harv linduiden keskes.
Kividen luja haju om seniden kartte, vihankandajad löutas kivid kebnašti sen taguiči.
Elo
Kivid elädas sodunuziš mecoiš päpaloin. Pit'kad sor'med abutadas linduile ei vajuda sokhaze maha. Heiden elo om öine, päiväl kivi eläb urus vai puiden jüriden al. Kivid kävutudas lehtesid da penid oksid katamha uruid. Päiväl kivi voi jätta urud vaiše ku pöl'gästub.
Kivid oma pened lindud, no heiden künded da pit'k n'ok oma varukaz azeg, sikš kivid mahttas torata kaičemha pezoid.
Linduiden päsöm om gavedid da marjad. Kivid löutas gavedid mas pit'kan n'okan kal't.
Erikod
Kaik om viž erikod heimos:
Homaičendad
Kategorii:Kivinvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Vival'di Antonio
Biografii
Antonio oli sündnu keričijan kanzha, hänen velled kändihe keričijoikš mugažo. Vänd violižel oli veroline italižiš keričendsijiš, i Antonion tat tegihe ezmäižeks opendajaks. Täuz'kaznu Antonio kändihe papin, no okai radnikoičendoid vällän tervhuden tagut i läksi rata armotomiden lapsiden muzikopendajan. Lugetas Vival'did 18. voz'sadan italižen violižvändon čomamahton kaikiš surembiš ezitajišpäi. Hän sai avarod tetabut Evropadme elon aigan, kunigazližen kanzad pakitoitiba hänele sädusid, no muzikankirjutai koli gollüdes muzikmaguiden vajehtusen tagut. Nügüd'aigan Vival'din sädusiden edestuz tegese avaromb.
Ansambliž-orkestrižen koncertan (concerto grosso) mastar, sädi 50 operad (vaiše läz 20 operan muzik om kaičenus), 517 koncertad i enamba mi sadad sonatad, kirjuti kantatoid, serenadoid i simfonijoid sur'il'man täht, Stabat mater-sekvencijoid jumalankodikundan täht. Vival'di om tetab ičeze instrumentaližkoncertoil, violižele eriližešti. Hänen nell' «Voz'aigad»-violižkoncertad mülüdas «Garmonijan rida melestegendanke»-ciklha.
Tähtaz
450px|thumb|right|Tähtaz [[Sur' Magellanan pil'vez|Sures Magellanan pil'veses]] Tähtaz om taivhaline hibj, kudambas kaiken mändas sintezan reakcijad (termonuklearižed reakcijad). Päiväine om spektraližen G-klassan tipine tähtaz.
Komin familijad
Komin familijad (komi Коми овъяс) — komin rahvahan sugu- da kanzannimitused.
Struktur
Kaik nügüdläižed komin familijad kävutadas venän nimiden tegendan sistemad: -ов (-ев), -ин, -ский suffiksoiden abul. Jured, kudambišpäi familijad oma tehtud, voib jagada koumeha gruppaha:
Tähtaz
Kaikiš lähižemb tähtaz (päiči Päiväišt) om Centavran proksima. Keskmäine matk Maspäi Centavran proksimhasai om läz 39 trillionad kilometrid vai 4,2 vauktusenvot. Ristit voib nähta pal'hal sil'mäl taivhal 6000 tähthid. Enamba 200 milliardad tähthid om olmas meiden galaktikas.
Komin familijad
Kacu mugažo
Kategorii:Komilaižed Kategorii:Familijad keliden mödhe
Tähtaz
Päiči Päiväižes, tähthad nägudas öližel taivhal čokkoimikš erazvuiččenke loštabusenke, niiden sijaduz näguse kaikenaigaižeks toine toižhe rindataden. Erištadas tähthid strukturan i himižen mülündan mödhe. Mugomad parametrad kut raduis, mass, vauktusenmär — erigoittas kümnihe kerdha märpordhas toižel tähthal toižespäi. Tähthad sätas kogodusid i galaktikoid gravitacijan painudel.
Irdkosketused
Kategorii:Astronomižed objektad Kategorii:Astrofizik
Huigal'p
Huigal'p (Juigalpa [xwiˈɣalpa]) om lidn da municipalitet Nikaraguan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om Čontales-agjan administrativine keskuz (vspäi 1877) da kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Ispanijan hogahtusen aigale indejalaižiden kund oli siš tahondas. Eländpunktan aluz om pandud vn 1668 24. päiväl sulakud. Nimi libub nahuatl'-kelen Xiwikalpan-nimitusespäi. Anttihe penen lidnan statusad (villa) vl 1862, om lidnan statusanke (isp. ciudad) vspäi 1879.
Huigal'p šingotase erazvuiččil kommertižil holitišil, om maižanduzrajonan (lehmänliha) i kaivuztegimišton keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 130 m, municipalitet — 123 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, taholižen Amerrike-mägisel'gan ezimägišton alangištos. Matkad lidnaspäi Managuahasai om 88 km päivlaskmha orhal vai 140 km avtotedme.
Nikaragua-järven pohjoižpäivnouzmaižen randan pala mülüb lidnankundha sen suvipäivlaskmas.
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 46 394 ristitud, vl 2020 — 53 113 ristitud. Kaik 61 075 ristitud (agjan kaks' videndest) elihe Huigal'pan municipalitetas vl 2020 726,8 km² pindal, agjan (departamentan) koumandez. Zoopark radab lidnas.
Dominirui religii om katoline jumalankodikund. Toižed oma protestantizman evangelistoiden jumalankodikund, mormonad, Jehovan todištajad.
Valdkundan i Keskuzamerikan universitetoiden kuz' filialad ratas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Nikaraguan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Prokudin-Gorskii Sergei
Sergei Mihailovič Prokudin-Gorskii (Сергей Михайлович Прокудин-Горский; sünd. 30. eloku 1863, Funikmägi-külä, Pokrovan makund, Vladimiran gubernii, Venäman imperii — kol. 27. kül'mku 1944, Pariž, Francii) oli tutab venämalaine fotograf, melestegii da matkadai. Mendelejevan openik-himik, mujufotografijan edelkävui Venämas. Melestegijaks poleni mujufotoladimen avaidamižaigad i vl 1905 patentui sensibilizatoran paremboittud mülündad samha kuvan londuseližid mujuid. «Venäman imperijan mel'heižtahoiden keradusen» sädai (läz 3,5 tuhad kuvid) ičeze abunikoidenke.
Biografii
Sergei libui bajarišton Prokudin-Gorskii-roduspäi. Oli sündnu rodun Funikmägi-usadibha. Openui Aleksandr-imperatoran liceiš (Piter) koume vot vhesai 1886, sid' Piterin universitetan fiziž-matematižes fakul'tetas (reduku 1886 — kül'mku 1888). Avaiži fotoedheotandad vn 1901 2. päiväl elokud Piteriš, hänen kanz eli siš-žo pertiš kümne vot. Sai Nikolai II-imperatoran mödabud, matkazi Venämadme vll 1904−1916 ičeze rahoil.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman fotografad Kategorii:Venäman matkadajad Kategorii:Melestegijad Kategorii:Fotografad kirjamišton mödhe Kategorii:Matkadajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Šiprage
thumb|250px|Külän sijaduz Kotor Varoš-kundas. Šiprage (mugažo bosnijan, serban da horvatan kelil; serban kelen kirillican kirjamil: Шипраге) om Bosnijan da Gercegovinan Serbižen Tazovaldkundan külä Banä Lukan agjas.
Külä sijadase 30 km suvipäivnouzmha Kotor Varoš-lidnaspäi, 507..520 m korktusil valdmeren pindan päl.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 788 ristitud. Küläkundan pind om läz 20 km².
Homaičendad
Kategorii:Bosnijan da Gercegovinan küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Mass
Suruz om invariantine relätivižikš. Mass ei voi olda negativižen, no om modelid negativižen massan lugendanke. Järgeližes elos i 19. voz'sadan fizikas mass om vedusen sinonim (likumatoman hibjan statjas). Nügüd'aigaižen fizikan mödhe mass om likumatomuden energijha tazostadud: E = mc2. Kaik makroskopižed objektad i kodielon predmetad, elementarižiden henegiden tobj pala (päiči fotoniš ozutesikš) harakterizuidas massal. Henegiden massan olemine sel'gitase niiden vastamižpainegel Higgsan kendanke.
Han Amir
Amir Han (आमिर ख़ान, Aamir Khan; sünd. 14. keväz'ku 1965, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine akt'or, prodüser da režissör.
Biografii
Amir om sündnu Mumbai-lidnan Tahir Hussein-prodüseran sämižkanzha. Fil'mzihe händast kinos ezmäižen kerdan lapsen völ, vl 1973. Hänel om ičeze «Aamir Khan Productions»-kompanii.
Mass
Mass znamoičese m-kirjamel, märičese kilogrammil (SGS-sistemas grammil). Vll 1889−2018 kilogramman fizine cilindr oli massan etalonaks i kaitihe Rahvahidenkeskeižes märiden da veskoiden büros Parižan Sevr-ezilidnas. Nügüd' massan märičendühtnik märhapanese Plankan kaikenaigaižen kal't. Kibblan veskad kävutasoiš massan etalonan täht, se ladim märhapaneb joksusen väged mugoman elektrižen kendan sädandale, kudamb tazostab mall'ad etalonanke.
Han Amir
Biografii
Om naižiš kahtenden kerdan. Kiran Rao om hänen nügüdläine ak, prodüser. Hanal koume lapsed oma olmas: Džunaid-poig (ühtendes naindaspäi, sünd. 1993), Aira-tütär (ühtendes naindaspäi, sünd. 1998) da Azad-poig (kahtendes naindaspäi, sünd. 2011).
Mass
Jagadas massad inertižeks i gravitacižeks. Inertine mass harakterizuib hibjoiden inertižust i kuvastase Njutonan kahtendes käskuses: ku märhapandud inercialižes lugendsistemas vägi pigustoitab erazvuiččid hibjoid ühtejiččikš, ka niiden inertine mass om ühtejitte. Gravitacine mass (passivine i aktivine) ozutab, miččel vägel hibj vastamižpaneb vedandvägen irdpol'židenke kendoidenke, i mittušt gravitacišt kendad hibj sädab iče, se mass mülüb mail'man vedandvägen käskushe i kävutase massan märičemižes veskoičendal.
Han Amir
Biografii
Dvojurodnii Imran-sizarenpoig om akt'or mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Mumbaihe
Kušv
thumb|left|250px|Lidnan da sen ümbrišton nägu kaimdajaspäi edel 2006. vot Kušv (Кушва «hapnu vezi» permin komin kelespäi) om Venäman lidn da raudtesol'm Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Kušvan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Kušvan tegim-žiloks (Кушвинский Завод) raudkivendon löudmižsijanno (Blagodat'-raudmägi, nimitihe Anna Ioannovna-imperatornaižen nimen kändusel ivrit-kelespäi), ühtennimižen jogen randal vl 1735. Saudihe padoseinäd jogel, i ezmäine čuhunduzpäč radaškanzi vn 1739 sügüz'kul. Raudte ühtenzoiti Alatagilanke i Jekaterinburganke vl 1878, raudtestancii nimitase Goroblagodatskai (Гороблагодатская). Toižed lidnan raudtestancijad oma Kušv i Blagodat' jonol edemba Jugrahasai. Žilo sai lidnan statusad vn 1925 semendkus, nimitase nügüdläižikš vspäi 1926.
Kušv šingotase kaivuzohjandusel (löudmižsijad lidnan ümbrištos i kivendon jändusiden kogod), raudkivendon küllästamižel kahtel fabrikal, vanundpuiden valkoiden tegimel, sauvondmaterialiden tegimištol (transportmašiništon tegimen metalližkonstrukcijad, keramzitan tegim, raudbetonantegim, rusttan savičun edheotand, šebin') i sömtegimištol (maidtegim, leibänkombinat). Edel 2003. vot sijaližen raudkivendon vanadijanke samine da sen küllästoitand oliba olmas, nügüd' kar'jer jäi 315 m süvütte.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 30 167 ristitud, lidnümbrikon seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 47 tuhad eläjid vl 1967.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 93,4%, totarlaižed — 2,9%, toižed rahvahad — 3,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid ratas lidnas: Mikoi-arhangelan jumalanpert' (om saudud vll 1886−1892) i ph. Spiridon Trimifuntalaižen jumalanpert'. Islaman pühäpert' om olmas lidnas.
Barančinskijan elektromehanižen tehnikuman Kušvan filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad *
Turkmenistan
Turkmenii, oficialižikš Turkmenistan (Türkmenistan), om valdmererandatoi valdkund Keskmäižes Azijas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Ašhabad (Aşgabat).
Turkmenistan om neitraline valdkund.
Istorii
Vn 1991 27. päiväl redukud Turkmenistan tedištoiti ripmatomudes Nevondkundaližes Ühtištusespäi.
Valdkundan uz' Konstitucii (Konstitusiýasy) om vahvištadud vn 1992 18. päiväl semendkud. Se om väges voziden 1995, 1999, 2003, 2006, 2008 i 2016 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Karakum-letetazangišt otab nell' videndest valdkundan territorijad. Turkmenistanan kaikiš korktemb čokkoim om Airibab-mägi, 3139 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Akčakai-alang (−81 m) valdkundan lodehes.
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz (nellänz' surtte mail'mas) da kivivoi, toižed varad — rik, keitandsol, turbaz.
Politine sistem
thumb|right|250px|Medžlisan sauvuz [[Ašhabadas vižkümnemanataižel banknotal, vn 2009 pästand.]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund. Prezident (Türkmenistanyň prezidenti) om valdkundan da radonoigendajan tobmuden pämez'. Kaik rahvaz valičeb händast seičemeks vodeks, strokuiden lugu om lopmätoi (hänen elon pitte).
Parlament om üks'kodine Medžlis (Türkmenistanyň Mejlisi) 125 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Prezidentan valičendad oliba järgenduseližen kerdan vn 2017 12. päiväl uhokud. Nügüdläine Gurbanguli Berdimuhamedov-prezident sai 97,69% ühesan kandidatan keskes (vl 2012 — 97,14% kahesan kandidatan keskes), se om hänen koumanz' strok, radab vs 2006 tal'vkun 21. päiväspäi. Valdkundan parlamentan i sijaližen tobmuden ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 25. päiväl keväz'kud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Turkmenistanan administrativiž-territorialine jagand.
Turkmenistan jagase kudeks regionaks: viž agjad (üks'lugu welaýaty) da üks' Ašhabad-pälidn agjaha tazostadud. Agjad alajagasoiš 44 ümbrikoks (üks'lugu turkmen.: etraby, sidä kesken 4 om Ašhabadas).
Eläjad
Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 5 171 943 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2003): turkmenalaižed — 85%, uzbekad — 5%, venänikad — 4%, toižed rahvahad — 6%.
Kodikelen mödhe (2020): turkmenan kel' — 72%, venäkel' — 12%, uzbekan kel' — 9%, toižed keled — 7%.
Uskondan mödhe (2020): islamanuskojad — 89%, ortodoksižed hristanuskojad — 9%, märhapanendata — 2%.
Toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2009, surembaspäi penembha): Turkmenabat, Dašoguz, Mari. Vl 2016 kaik oli 47 lidnad valdkundas. Lidnalaižiden pala om 52,5% (2020).
Ižanduz
Agrariž-industrialine ekonomik baziruiše londuseližen gazan i kivivoin eksportal, ned transportiruidas veimil päpaloin. Radnikoiden 48,2% oma ottud maižandushe, 14% ratas industrijas, 37,8% — holitišiden sferas (2004).
Znamasižed ižandusen sarakod oma londuseližen gazan samine, kivivoin ümbriradmine, sauvond i sauvondmaterialiden tehmine, puvillkanghiden i kouriden pästand. Maižandusen päižed kul'turad oma nižu i puvillan kazmuz.
Turkmenistanan päeksport om londuseline gaz (38%, sidä kesken nozoltadud), kivivoi (27%), puvill (18%); toine eksport — turbaz (4%), polipropilen (4%), sobad (läz 3%), elektruz (1%), mujutimed da dubindsubstancijad maploduišpäi (1%). Eksportan tobj pala lähteb Kitaihe (70% vl 2016), toižed eksportan partnörad oma Iran, Italii, Afganistan i Venäma. Importan päpartnörad oma Venäma (nelländez vl 2016), Iran (kümnendez), Japonii, Saksanma, Suvikorei, Kitai i Italii (5..10% kaikutte).
Der Graf
Der Graf, todesine nimi om Bernd Hainrih (Bernd Heinrich; om sündnu 1970-nzil vozil Ahenha, Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanma, Saksanma) om germanijalaine pajatai, enččen Unheilig-gruppan pämez', vokalist da pajoiden kirjutai (1999−2014). Vspäi 2016 mez' kirjuti pajoid saksalaižen Sotiria-pajatajan täht.
Laps'aigan Der Graf kävui katoližhe päivkodihe i pajati jumalanpertin horas. Edel muzikkar'jeran zavodindad mez' sai hambazlekarin specialižust, radnikoiči armijas nell' vot sen opendusen keskustas. Sid' Der Graf openui edemba i sai otolaringologan professijad.
Irdkosketused
Kategorii:Unheilig Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saksanmaha
Veliko Tirnovo
thumb|left|250px|Lidnan kart (2016). Veliko Tirnovo (Велико Търново [vɛˈliko ˈtɤrnovo] «Sur' Tirnovo») om Bolgarijan lidn keskuzpalan pohjoižes. Se om ühtennimižen kundan i Veliko Tirnovon agjan administrativine keskuz.
Istorii
Tirnovon aluz om pandud vl 1185, se oli Kahtenden Bolgarijan car'kundan pälidnaks vll 1186−1393. Vl 1393 turkad anastiba lidnad i poltiba sidä. Vl 1878 Tirnovo kändihe joudutadud Bolgarijan pordaigaližeks pälidnaks, oli mugoman vhesai 1879. Lidn eli läbi znamasižes manrehkaiduses vn 1913 1. päiväl kezakud.
Vspäi 1965 Veliko-prefiks ližadui lidnan oficialižhe nimitushe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmaiženno röunanno, Jantr-jogen randal (Янтра 285 km pitte, Dunain oiged ližajogi), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikiš korktemb čokkoim om Garga Bair-kukkaz (373 m ü.m.t.).
Irdkosketused
Kategorii:Bolgarijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Džasper (lidn, Minnesot)
Eländpunktan aluz om pandud vl 1888, registriruihe oficialižikš vl 1889. Lidn om nimitadud jašman (jasper) lähižiden varoiden mödhe.
Lidn sijadase štatan suvipäivlaskmaiženno röunanno, Paipston- i Rok-ümbrikoiden röunal, 474 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2002 eläjiden lugu oli 597 ristituid, vl 2010 — 633 ristitud.
Homaičendad
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Minnesotan lidnad
Vederistmad
thumb|right|250px|Andrea Verokkjo, «Valatuz», läz 1472−1475, Uficci-galerei Vederistmad oma üks' hristanuskondan kaikiš surembiš praznikoišpäi (pühänikoišpäi). Praznuiše Iisusan Hristan valatusen Joan-Valatajal Iordan-joges znamaks vilukun 19 (6) päiväl. Valatusen aigan, Evangelijoiden mödhe, Iisusale lanksi Jumalan Heng kühkjaižen nägol. Ühten aigan siš Än' Taivhišpäi sanui: «Nece om minun armaz Poig, kudamb om minei mel'he».
Praznuičendan verod
thumb|250px|Ristan ecindan vero Bogojavlenii-praznikan edel Grekanmas (Mikonos-sar') thumb|250px|Jordanovden Bolgarijas
Literatur
Kategorii:Hristanuskondpraznikad Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:19. viluku
Počtamtan sild
thumb|right|250px|Počtamtan sild vn 2012 heinkus Počtamtan sild (Почтамтский мост) om rippui üks'keskustaine metalline jaugnikoiden sild Piterin Admiralteiskii-rajonas, Moik-joges päliči. Fonarnii-sild om ülezjogen, Pocelujevan sild sijadase mödvedhe.
Sild jätktab Pračečnii-kujod i tuleb Surele Meriirdale. Piterin päpočtamtan pert' lidnan noländen kilometran patshanke südäimes om läz sildad, radab vspäi 1714 i andoi nimed sile. Sild om Piterin üks'jäine istorine pidajidenke čepinke, pojaviden Bankan i Levan sildoiden čepil dekorativine funkcii om vaiše.
Istorii
Ezmäine sild oli saudud puspäi nell'kekustaižen 18. voz'sadan lopus. Vozil 1823−1824 uz' sild om saudud čepil kuti Pen' čep'sild Moikas päliči (Малый цепной мост через Мойку), sid' Jaugnikoiden čep'sild (vspäi 1829) i Pračečnii-sild (vspäi 1849). Vspäi 1851 nimitase nügüdläižikš.
Vl 1905 varmitihe sildad i panihe ližaalusid puspäi. Jäl'ghine sur' kohenduz oli vozil 1981−1983, heittihe puižid ližaalusid, i vaiše čepid metallkvadrantoil pid'oiteldas sildad kut oli-ki meletadud eziauguižešti projektan mödhe.
Vn 2003 suren kohendusen aigan čepid oma vajehtadud, tehtihe niid pol'tošt kerdad sanktemb. Sen kohendusen projekt i raddokumentacii oma sätud «Institut "Stroiprojekt"»-organizacijal, inžener Ju. B. Devičinskii.
Konstrukcii
Sild om 42 m pitte i kahten metrad levette, rippub čepil. Astužnikoiden pala om tehtud teraraudbalkoišpäi 30 sm sankte. Alused oma kivižes panegespäi vajil. Tagodud čomamahtoine raudasine segluz om sildan kaičijaks röunaks.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Admiralteiskii rajon
Buše Viktor
Viktor Lui Arman Buše (Victor Louis Armand Boucher; sünd. 24. eloku 1877, Ruan, Francii — kol. 21. uhoku 1942, Vil' d'Avre, Francii) oli francijalaine akt'or.
Biografii
Viktor Buše om sündnu vl 1877 Ruanha. Opendusen aigan üläškolas ezini norištteatran mülükundas. Radoi buhalteran, a jäl'ges radnikoičendad armijas hän sirdi elämižhe Parižha, kus radoi sijaližes teatras. Scenal da (edelespäi) kinos hän linni tetabaks ičeze komižen ökötandan tagapäi.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ruanha Kategorii:Sündnuded vl 1877 Kategorii:Kolnuded Francijas
Znamasižiden evrodiskoedestajiden nimikirjutez
Nece om znamasižiden evrodiskopajatajiden nimikirjutez. Täs om edestajid (pajatajid vai muzikgruppid), kudambad eliba sures populärižuses läbi vaiše vai tobjimalaz 1980-nziš voziš.
5. Moisejan kirj
thumb|right|250px|«Moisei kacub Toivotadud Maha», saksalaižen [[Julius Šnorr-pirdajan gravür Die Bibel in Bildern-kirjan täht, 1860]] 5. Moisejan kirj (דְּבָרִים‎ Dvarim «sanad», Δευτερονόμιον Deuteronomion «tošttud käskuz», Deuteronomium, Второзаконие) om evrejan Toran videnz' jäl'gmäine kirj i hristanuskondan 5. Vanhan Zavetan kirj.
Südäiolend om edeližen nellän kirjan toštmine. Kirjan starinoičend vedase ezmäižes personaspäi päiči peniš paloiš i erasiš runoiš, toižiden kirjoiden erineden. Se om Moisein hüväštjätal'ne pagin, om oigetud Izrailin eläjidennoks edel heiden sirdandad Jordanas päliči i Hanaanan otandad vägel.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Kingiseppan rajon
Kingiseppan rajon (Кингисеппский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Kingisepp-lidn (vspäi 2006 mülüb rajonha), sijadase rajonan suves. Rajonan ristitišton koume videndest eläb siš.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Leningradan ümbrikho ühten aigan niiden sädandanke. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i siš aigaspäi rajon mülüb Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Vn 1931 vulikul Kingiseppan rajonad ühtištuihe enččen Kotliden rajonanke.
Toižen mail'man voinan aigan vozil 1941−1944 rajonan territorii oli okkupiruidud. Vspäi 1945 Narv-jogen oiged randpol' Ivangorod-lidnanke (Estinman NST:an enzne pala) mülüb rajonha. Vozil 1976−2006 Kingisepp oli alištunu agjan tobmudele oikti. Vozil 1992−2006 Ivangorod oli lidnaks agjan alištusenke. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Kingiseppan rajon om Leningradan agjan päivlaskmaine taho. Pind — 2 907 nellikkilometrad (agjan 11nz' surtte 17:späi). Mecad ottas territorijan koume videndest (1 748 km²), lehtezmecad oma enambuses, habikod da koivikod tobjimalaz. Rajonan territorijan kahesandez om kattud soil.
Om röunoid 3 Leningradan agjan rajonanke da Estinmanke:
Suomen laht lainištab rajonan lodehližed da pohjoižed randad. Znamasižed joged oma Luganjogi da Narv, lanktas Suomen lahthe. Znamasine vezišt om ratud Narvan vezivaradim (191,4 km²), mülüb rajonha vaiše paloin. 11 pen't järved om rajonas. Joged da järved mülüdas Baltijan meren (Atlantižen valdmeren) basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, apakkivi, gravii, letked, saved), fosforitad, dolomit, abrazivmaterial, mec, kala, reskvezi.
Vspäi 2006 rajonan territorii alajagase 11 municipaližhe ühtnikha: 2 lidnkundha da 9 küläkundha.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 22 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Aleksandr Sergejev radab sen ezimehen da rajonan pämehen vs 2014 sügüz'kun 24. päiväspäi, hän-žo radab Kingisepp-lidnkundan pämehen. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest.
Vl 2014 redukun 24. päiväl Viktor Gešele om valitud ezitajil i om pandud rajonan administracijan pämeheks, radab vs 2010 vilukun 1. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten. Ezmäine varapämez, koume muite varapämest da abunik oma hänele abhu. Nell' komitetad, 9 palakundad, juridine radnikoičend da 2 laudkundad alištudas rajonan administracijan pämehištole.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 78 183 ristitud (seičemenz' sija agjas).
Kaik om 190 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnad, 11 žilod, 9 raudtestancijan žilod, 166 küläd da 2 futorad.
Toižed sured eländpunktad oma Ivangorod-lidn (10,5 tuh. rist. vl 2016), Ust'-Lug-žilo (2,4 tuh. rist. vl 2010), Kingiseppskii-žilo (2,1 tuh. rist. vl 2010) da Kotel'skii-žilo (1,9 tuh. rist. vl 2010).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 84,9%, ukrainalaižed — 2,0%, vaugedvenälaižed — 1,3%, totarlaižed — 0,6%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,7%; rahvahuden ozutandata — 8,1% (heišpäi vaiše 5,4% mahttas pagišta venäkelel).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma himine sarak (mineraližheretusiden, koaguläntan pästand), sauvondmaterialoiden pästand, sömtegimišt da maižanduz, stökoltegesiden tehmine (butulkad), omblendedheotandad, torguind da logistik.
Neman (lidn)
Neman (Не́ман, Neman / Ragnit, Ragainė; edel 1947. vot — Ragnit, Рагни́т) om Venäman lidn valdkundröunanno, Kaliningradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Nemanan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Prussijan aigkirjas kuti amuine Raganit-lidnuz, kudambad Tevtonan ordenan ricarid poltiba vl 1277. Orden sauvoi ut lidnust vanhan sijas vl 1289, panihe mantazole vl 1355. Lidnuz om saudud tošti kivespäi vl 1409. Pidihe zamkad hüvin, eskai Suren sodan jäl'ghe se oli läz kogonaine. Nügüd' vaiše jändused oma olmas. Žilo sai lidnan statusad vl 1722.
Suren sodan aigan vn 1945 19. päiväl vilukud Rusked Armii anasti lidnad. Udesnimitihe lidnad jogen mödhe vl 1947. Vll 1909−1992 cellülozbumagaine kombinat radoi Nemanas.
Neman-lidn šingotase sömtegimišton edheotandoil, mecan ümbriradmižel i turizmal. Baltijan AES oli sauvomas 15 km suvipäivnouzmha lidnaspäi vspäi 2010, litii-ionižiden akkumulätoriden fabrik elektrolikkuimiden täht om sauvomas AES:an sijas vspäi 2023.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nämunas-jogen (Неман) hural randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kaliningradhasai om 120 km suvipäivlaskmha. Lähembaine lidn om Sovetsk seičemes kilometras lodeheze kaikil teil.
Om röunanverižeks lidnaks, Litvanma om Nämunasan vastrandal. Ei ole valdmoid jogel. Uz' Neman-raudtestancii radab vaiše jüguiden täht.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 798 ristitud, lidnümbrikon nell' seičemendest. Kaik 10 931 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 821 eläjad vl 1989.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 88,4 %, vaugedvenälaižed — 3,2 %, litvalaižed — 2,8 %, ukrainalaižed — 2,7 %, totarlaižed — 0,7 %, armenijalaižed — 0,5 %, saksalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Vätkan Poläni
Vätkan Poläni (Вя́тские Поля́ны «pallištod Vätk-jogenno», Нократ Аланы) om Venäman lidn da lidnümbrik Kirovan agjan suvipäivnouzmaižes čogas. Se om agjan koumanz'-nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Vätkan Polänin rajonan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe vl 1596 kuti žilo ortodoksižen hristanuskondan Vätkan Emäganpäivän jumalankodinno. Vn 1914 redukus «Moskv — Kazan' — Jekaterinburg»-raudte läbiti žilod raudtesildanke Vätkas päliči. Vl 1938 kätihe radnikžiloks, se sai lidnan statusad vl 1942. Vspäi 2007 avtotesild ühtenzoitab Vätkan randoid 8 km päivnouzmha lidnaspäi.
Vätkan Poläni šingotase tuikutimiden «Molot»-tegimel («pall'»), lukloiden tegimel, sauvondmaterialiden tehmižel (raudbeton, puižed konstrukcijad), sömtegimištol (leibänproduktad, lindferm), omblendedheotandoil (pälembaižed sobad, radsobad, sumkad), laivoiden i mineraližheretusiden pästandal. Jogivaldmad oma väges.