cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esvatini
Geografijan andmused
Kacmata valdkundan pen'he pindha, erazvuitte klimat tob voimust kazda floran 2400 erikoile.
Londuseližed pävarad oma kivihil', asbest, mec, gidroenergii; toižed varad oma kuld da diamantad.
Tobmuz
thumb|right|250px|Esvatinin parlament [[Lobambas]] Esvatini om konstitucine monarhii de jure da absolütine monarhii de fakto. Se om unitarine valdkund. Kaik politižed partijad oma kel'tud. Vspäi 1986 valdkundan pämez' om Msvati III-kunigaz. Nügüd' hän om üks'jäine absolütine monarh Afrikas. Kunigaz paneb päministrad radsijha, kunigaz-žo om armijan päkäsknikaks.
Parlament (Parliament, Libandla) om kaks'kodine, se vaiše nevob kunigahale. Üläkodi om Senat (svaz. Indlu yeTimphunga) 30 ühtnijanke, heišpäi alakodi valičeb 10, kunigaz paneb 20. Alakodi om Nacionaline Suim (House of Assembly of Eswatini), mülüb 69 ühtnijad (59 — kaikuččes inkhundla:späi, 10 vai sen enamba — kunigaz paneb). Valičendad parlamentha oleldas kerdan vides vodes. Parlamentan ühtnikoiden keskes naižid pidab olda enamba 30 procentad.
Vl 2018 elokun 18. päiväl i sügüz'kun 21. päiväl parlamentan järgenduseližed kaks'pordhižed valičendad oliba. Temba Nlanganiso Masuku radab päministran vs 2020 tal'vkun 13. päiväspäi, Kleopa Dlamini om pandud hänen jäl'ghetulijaks vn 2021 heinkun 17. päiväl.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Svazilendan administrativiž-territorialine jagand.
Esvatinin Kunigahuz jagase nelläks agjaks (regionaks, ümbrikoks). Agjad alajagasoiš 12 municipalitetaks, ned — 55 inkhundl:aks (äilugu tinkhundla).
Eläjad
Esvatiniš elädas svazilaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 1 106 000 eläjid.
Uskondan mödhe (2015): hristanuskond — 90%, islam — 2%, toižed uskondad — 8% (sidä kesken bahai, buddizm, induizm, paganuz, judaizm).
Esvatinin järedad lidnad (enamba 60 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Manzini (ekonomine pälidn), Mbabane (administrativine pälidn). Toižiš 18 lidnoiš ristitišt om penemb mi 10 tuhad ristituid.
Ižanduz
Vl 2012 Esvatinin päeksport oli sahar (21%), fruktad (15%), odorantad (14%), sobad (12%); toine eksport — cellüloz, elektromašiništ, kuld.
Suviafrikan Tazovaldkund om Esvatinin pätorguindpartnör (kunigahusen eksportan koume videndest i importan nell' videndest).
Mek
thumb|right|250px|[[Vikingad|Vikingoiden aigan mekad]] Mek om viluiden azegiden toižend oiktanke teranke enamba mi 60 santimetrad. Kävutadas mekad čapateziškendoiden täht tobjimalaz londoiden aigan. Mekan tera om terav molembiš polišpäi. Voib tehta žognijoid iškoid erasiden-se mekiden nügusel.
Toižendad
Erištadas mekid pidusen mödhe istorižhe aigha i kävutandha kacten, piduz voib sadas 90 santimetrhasai raccastuzsodamehil. Mekan mass zavodiše 700 grammaspäi (gladius) i sase nell'hä kilogrammhasai (cvaihender, flamberg) kahten käden täht, erasti (sur' mez', paradine) — 6,5 kg da 10 kilogrammhasai (kleimor), ühten käden täht — vähemb mi kaks' kilogrammad.
Mekankandai
Mek oli professionaližen sodamehen londan da kaičendan azegeks. Se sodamez' libui privilegiruidud kundaspäi paksus i oli hüväsuguine rodul. Mek om kalliž azeg, sen ližaks hätkeližed fizižed harjoitused i torad mekanke oliba tarbhaižed, miše valdoita azegel oikti. Laskend oli tarbhaine mekan ičezkaluišton täht.
Ližad da vigad
Arvokaz kiruh azeg, mez' voib kantta sidä ičezenke, piduz telustab vihanikoile tabata kädhe. Teravzoittud kaikel pidusel tera ei anda vihankandajale panda mekad kontrolin alle, keihasen i torakirvhen erineden. Balansiruind mekal om sättui massoiden keskusen sijadusen tagut läz gardad. Fehtuindan tehnikad oma äiluguižed. Om paremba iškta teran pidusen 2/3..3/4 keskustal vardespäi lugeten.
Sil-žo aigal tüpäk mek om läz ližatoi, mek om kalliž, sen tehmine tarbhaičeb šingotadud metallurgijad, ei kožu somustoittud hibjad vaste žognijoiden i peniden azegiden erineden, i tarbiž tehta iškendoid märitud sauman al. Voib tehta vägevid iškendoid mekan varden agjal.
Kaikiden süiden tagut odvad žognijad vilud azeged i toraveičed oliba päižed toras, mek-žo oli harv i kävutihe abuazegeks. Klassine mek kadoti toraznamoičendad Evropas keskaigan lopus, no jäi kävutandas arabižen Afrikan maiš 20. voz'sadahasai.
Kanz
thumb|right|250px|Nügüd'aigaine [[Ispanii|ispanine kanz, kaikiden heimolaižiden mülütaden]] Kanz vai pereh om socialine institut, ristitkundan bazine pala i om sen kaikiš znamasižembiden arvokahuziden keskes.
Vaugedvenälaižed
thumb|right|250px|Vaugedvenälaižed nacionalistad Vaugedvenälaižed (беларусы, bielarusy) oma indoevropine, slavine rahvaz.
Kanz
Kanz harakterizuiše nenil tundusil: tulendan naimiželoho ičetaht, ühtnijoiden kodielon ühtmuz, naimiželon kosketusiden olemine, lapsiden sündundan takaind i heiden socializacijan da kazvatusen naprindad.
Ristitkundan joga ühtnijal kanzan i naimiželon olendan harakteristik kaičese hänen elon hätkte, mugomidenke toižidenke ühtel rivel kut socialine status, etnine olend, elokahuz i materialine olend. Erasiden tedonägemižtahoiden mödhe, arni kanzan form voi märita makrosocialižiden sistemiden evolücijan päčuradust äjiden voz'sadoiden aigan. Venämas «Kanzaline kodeks» reguliruib kanzan kosketusid.
Vaugedvenälaižed
Leviganduz
Elädas Vaugedvenämas tobjimalaz (ristitišton viž kudendest vl 2009, 84,9 % vl 2019), mugažo AÜV:oiš, Venämas (pol'millionad vl 2010), Lätänmas, Pol'šanmas, Litvanmas, Ukrainas (275 tuh. vl 2001), Kazahstanas (76,5 tuh. vl 2021) da toižiš valdkundoiš. Ühthine lugu om läz 10 millionad ristituid.
Kanz
Toižendad
Erištadas perehen i sen organizacijan severt-se toižendoid demografijan mödhe:
Vaugedvenälaižed
Leviganduz
Rahvaz formiruihe 13.-16. voz'sadoil Suren Litvanman ruhtinazkundan i Pol'šanman territorijan palas. Beloruss-etnonim vahvištihe Vaugedvenäman ristitišton znamoičendan täht Venäman imperijas 19. voz'sadan lopus. Vaugedvenälaižed saihe ičeze valdkundad vl 1918, se jäb ripmatomaks vn 1991 lopuspäi.
Kanz
Kanzha sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Vaugedvenälaižed
Kul'tur
Erištadas kuz' istoriž-etnografišt regionad vaugedvenän kul'turas: Järvidenrand (Vaugedvenäman pohjoine), Dnepranrand (päivnouzm), Keskuzvaugedvenäma, Nämunasanrand (lodeh), Päivnouzmaine i Päivlaskmaine Polesjad.
Kanz
Homaičendad
* Kategorii:Demografii Kategorii:Ristitišt Kategorii:Ristituiden kesksidod
Vaugedvenälaižed
Kul'tur
Uskojad oma hristanuskondan polenpidajad tobjimalaz, niiden kesken ortodoksižed hristanuskojad oma päpaloin i katolikad (Vaugedvenäman seičemendez).
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden rahvahad Kategorii:Ukrainan rahvahad Kategorii:Vaugedvenäman rahvahad Kategorii:Venäman rahvahad
Minun noruden Arkadii-lidnuz: Agjatoi orbit SSX
Kaikes serialas om 22 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1982 (13. reduku), vhesai 1983 (30. keväz'ku). Om tehtud vll 1982−1983 «TBS»-kanalan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan TV-serialad Kategorii:Mul'tserialad Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1982 serialad Kategorii:TV-serialad japonan kelel
Belinskijan sild
thumb|right|250px|Belinskijan sild vn 2014 kül'mkus. Belinskijan sild (Мост Белинского, vhesai 1923 nimitihe Simeonan sild) om sild Fontankas päliči Piterin Keskuzrajonas. Se om avtoiden, tramvaiden i jaugnikoiden täht. Belinskijan ird augotase sildaspäi. Panteleimonovskii sild om saudud ülezjogen, Aničkov sild sijadase mödvedhe.
Karkkil
Karkkil (Karkkila, Högfors, suomen virkand: [ˈkɑrkːilɑ]) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Udenma-agjaha, sen 12. surtte lidnankund koumetoštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Belinskijan sild
Puine sild oli saudud vajil vl 1733. Nügüdläine kivine sild om saudud vozil 1782−1785. Projektan sädai om francine Ž.-R. Perrone-inžener ezimeletaden. Sild om koumekeskustaine, 56 m pitte i 19 m levette. Eli läbi suriš kohendusiš vll 1859, 1890, 1997−1999.
Karkkil
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1932 lidnanvuiččen žilon (kauppala) statusanke, erigoittihe Pühäjärvi Ul-kundaspäi. Ühtištuihe senke kundoidenke möst vl 1969. Karkkil sai lidnan statusad (kaupunki) vl 1977.
Belinskijan sild
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzrajon (Piter)
Karkkil
Istorii
Karkkil šingotase elektrotehnižel tegimel (Helvar, pidatezladimed), mehanižel ümbriradmižel (SEW), konditerižel fabrikal (Fazer). Ende metallurgine tegim radoi lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehliženno röunanno. Saavajogi lankteb Pühäjärvhe (läz 2 km²) lidnas, Vanjogi (Vanjoki) jokseb järvespäi. Agjan kaikiš korktemb čokkoim seižub neciš kundas, se om Loukkumäki 174 m ü.m.t. kortte. Matkad agjan Hel'sinki-keskushesai om 57 km suvipäivnouzmha orhal vai 69 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Lohj 40 km suvhe, Forss 40 km lodeheze, Regimägi 50 km pohjoižpäivnouzmha i Hüvinkä 45 km päivnouzmha.
Lidnankundan ühthine pind om 255,32 km², sidä kesken kuiv ma 242,36 km², vezi i sokaz ma 12,96 km².
Eläjad
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 94,0%, ročin kel' — 0,9%, toižed keled — 5,1%.
Lidnan edeline pämez' om Marko Järvenpää (2015−2018).
Lev (znamoičendad)
Lev voib znamoita:
Jevpatorii
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud amuižil grekalaižil vl 497 EME kuti Kerkinitid (Κερκινίτις). Turkan Gözlöv-lidnuz sai venän Козлов-nimitust. Om udesnimitadud venäks vl 1784 hondoin kulujan nimitusen tagut. Nügüdläine nimituz znamoičeb «hüväsuguine» grekan kelespäi, om anttud Pontan Mitridat VI-carin (ohjasti vll 120−63 EME) Jevpator Dionisius-arvon mödhe, kaiči lidnad skifoiden londoid vaste.
Jevpatorii šingotase sömtegimištol (leib- da maidtegesed, kolbas, alkogolitomad jomad, olud, vin), sauvondmaterialiden tehmižel, omblendedheotandoil, kulemižapparatoiden tegimel, bobaižiden i meblin pästandal, lebutahol i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren madalan Jevpatorijan lahten randal, 3..22 m korktusil, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Viž tervehtajad järved oma ani päivnouzmha i päivlaskmha lidnaspäi. Ottas reskvet artezianižiš mareiguišpäi. Matkad Simferopolihesai om 65 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine Saki-lidn da kurort sijadase 20 km päivnouzmha raudtedme vai avtotedme.
Eläjad
Vn 2014 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 106 840 ristitud, lidnümbrikon — 119 258 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 113 300 eläjad vl 1992 i 113 500 eläjad vl 1998. Kaik 221 483 ristitud elihe lidnaglomeracijas vl 2018.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4% vl 2014): venänikad — 71,1%, ukrainalaižed — 13,4%, krimantatarlaižed — 6,3%, totarlaižed — 1,5%, vaugedvenälaižed — 1,0%, armenijalaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 2,2%, rahvahuden ozutandata — 3,8%.
Transport
Avtobusad, tramvaid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Raudte- (vspäi 1915) i meritransport ühtenzoittas Kriman toižidenke lidnoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Kriman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kovdor
Kovdor (Ковдо́р) om Venäman lidn Murmanskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kovdoran rajonan-lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vozil 1933−1934 kuti geologiden Kovdorjärv-žilo (Ковдорозеро) tedoidamha kivendoiden löudmižsijid. Vozil 1940−1950 türmatud mehed eliba täs, sauvoiba raudtesarakod.
Panihe oficiališt radnikžilod vl 1953 sauvomha da kävutamha küllästamižtegint sijaližel raudkivendol, mugažo sädamha loštkivifabrikad. Nimitihe Kovdoro-järven mödhe. Kätihe radnikžilod lidnanvuiččeks žiloks vl 1956. Kovdor sai lidnan statusad vl 1965.
Kovdor šingotase raudkivendon (päpaloin), apatitan i cirkonijan hapandusen samižel kar'jermahtusel, Kovdoran kaivuzküllästamižkombinatal (mülüb «Evrohim»-gruppha). Loštkiven edheotand ei ole rados.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu om 18 820 ristitud, rajonan-lidnümbrikon ristitišton viž kudendest. Kaik 16 892 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 478 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' om saudud vll 1994−1996.
Kovdoran politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Murmanskan agjan lidnad *
Ternopol'
Ternopol' (Тернопіль [terˈnɔp⁽ʲ⁾ilʲ]; vhesai 1944 — Tarnopol') om Ukrainan lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Ternopolin agjan politiž-administrativine, ekonomine da kul'turine keskuz. Ternopol' om istorižen Galicii-regionan üks' koumes surembas lidnaspäi, Ukrainan päivlaskman nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1540, konz Pol'šanman Sigizmund I-kunigaz andoi kirješt Krakovan Jan Amor Tarnovskii-kaštelänale panemha lidnad da valdoičemha mad siš ümbri. Vaumitihe lidnust kahesas vodes, se om Ternopolin zamk i om kaičenus tähäsai.
Ternopol' šingotase sömtegimištol, sauvondmaterialiden sarakol i omblendedheotandoil. Pästtas avtokabelid, mugažo mebel'fabrik i zell'fabrik ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Seret-jogen randal (Серет 242 km pitte, Dnestran hura ližajogi), 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +7,4 C°, kezakun-elokun +17..+18 C°, tal'vkun-uhokun −3..−4 C°. Ekstremumad oma −31 C° i +38 C°. Paneb sadegid 590 mm vodes, enamba kezaaigan.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 218 641 ristitud. Kaik pol'millionad ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Kodikel' (2001): ukrainan kel' — 94,8%, venän kel' — 3,4%, toižed keled — 1,8%.
Nell' universitetad ratas lidnas: Päivlaskmaižen Ukrainan nacionaline universitet (Західноукраїнський національний університет, vspäi 2005, alusenpanend 1966 kuti finansoiden da ekonomikan institut, 15 tuhad üläopenikoid vl 2015), tehnine, pedagogine i medicinine universitetad.
Morž
Morž (Odobenus rosmarus) om järed imetaiživat. Eläb Man viluiš agjoiš, valdmeriden randoiden rindal. Se om üks'jäine eläb erik Moržižed-sugukundas.
Voib tundištada täuz'kaznut moržad kebnašti hänen pit'kiden ezižiden hambhiden taguiči.
Vl 2008 Moržan päiv om ottud oficialižekš pühäčuks (24. kül'mkud).
Moržal om kaks' päšt alaerikod: tün'valdmerine da atlantine. Erigoittas koumant erikod paksus — laptevine (Laptevoiden merespäi), no äjad tedomehed ei olgoi sen poles. Ühthine tämbäine lugu om läz 129..230 tuhad eričuid.
Etimologii
Vajeh koskub venän море- («meri») da мороз-vaihiže («pakaine»), no se om rahvahanetimologii vaiše. Vajeh tuli ühtes saamen kelišpäi todeks (mоršа vai morššâ formas). Evropan toižile kelile vajeh voi tulda suomen mursu-sanan kal't. Venän морж-vajeh om kirjutadud ezmäižen kerdan vl 1526.
Ümbrikirjutand
Morž om järed merine živat, hänen nahk om lujas sanged. Ezižed ülähäižed hambhad oma pit'kad lujas. Hänen levedal kärzal om äi sanktoid kovid habinoid, niiden lugu voib olda seičemesadadhasai. Moržal ei ole irdaližid korvid, hänen sil'mad oma pened.
Nahk om kattud lühüdoil pakuižil hibusuzil, niiden lugu väheneb moržan igän ližadusen mödhe. Vanhil moržil nahk om läz alastoi.
Živatad ujudas hüvin lujas. Morž mahtab astta mugažo, hot' eläb veden rindal kaiken. Järgeline veduz sase 800..1700 kilogrammhasai.
Elo
Morž ei mahta astta kuivadme madme hüvin, sikš hö elädas randoiden rindal päpaloin. Nened meriživatad elädas Man viluiš agjoiš vaiše.
Moržad keradasoiš surihe joukuihe järgeližikš da kaitas toine tošt rohtusenke. Živatad oma varukahad vihankandajad vedes, sikš miše voidas mureta venehid eskai, no oma tünäd ku niken ei telusta heile. Moržad mahttas mujada ristitud sures keskustaspäi, sikš pidab läheta heidennoks tulleid vaste.
Homaičendad
Kategorii:Moržižed Kategorii:Imetaiživatad
Baltiisk
thumb|left|250px|Lidnan nägu kosmosaspäi vl 2000 Baltiisk (Балти́йск, Baltijsk, Bałtyjsk; edel 1946. vot — Pillau, mugažo saksan kelel, Пилла́у) om Venäman lidn Kaliningradan agjan päivlaskmas. Se om Venäman kaikiš päivlaskmaižemb lidn, Baltiiskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 2008), Venäman Baltijan laivišton päsodameribaz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1626. Se sai lidnan statusad vl 1725. Toižen mail'man sodan Rusked Armii anasti lidnad šturman jäl'ghe vn 1945 25. päiväl sulakud. Oli sauptud lidnaks nevondkundaližen aigan, nügüd' om avaitud verazmalaižile.
Žal'giris (futbolklub)
FK «Žal'giris» ("Žalgirio" futbolo klubas) om Litvanman professionaline futbolklub Vil'nüs-pälidnaspäi. Kaikiš tetabamb Litvanman futbolklub nevondkundaližen aigan.
Baltiisk
Istorii
Baltiisk šingotase järedal meriportal i kivivoin vendal, laivankohendusel, sömedheotandoil da turizmal.
Žal'giris (futbolklub)
Kluban istorii augotihe vn 1947 16. semendkud, eziauguine nimi oli «Dinamo». Vll 1948−1961 nimitihe «Spartak», sid' nügüdläižikš. Ezineb A-ühtnendas vspäi 1991, päiči vn 2009 sezonas, konz oli I-ühtnendas. Litvanman futbolfederacijan stadion om kodiarenaks. Kluban prezident (radonoigendai direktor) om Vilma Venslovaitene (Vilma Venslovaitienė) vn 2010 keväz'kuspäi.
Baltiisk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren suvižel randal, Baltiiskan sal'men randoil, Baltiiskan čirakon pohjoižes, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kaliningradhasai om 40 km pohjoižhe orhal, 50 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Primorsk 11 km pohjoižpäivnouzmha orhal, raudtel vai avtol i Svetlii 14 km päivnouzmha orhal (lahten kal't) vai 32 km avtotedme.
Žal'giris (futbolklub)
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Vil'nüs
Baltiisk
Geografijan andmused
Klimat om ven meren kontinentaližen röunal. Voden keskmäine lämuz om +8,6 C°, kezakun-sügüz'kun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −1..+1 C°. Ekstremumad oma −26 C° i +34 C°. Paneb sadegid 670 mm vodes, enamba elokus (75 mm), vähemba uhokus-sulakus (32..39 mm kus). Meriveden lämuz sase +16..+19 Cel'sijan gradushasai kezakus-sügüz'kus.
Melent'jeva Marija
thumb|right|250px|Marija Melent'jevan muštpacaz [[Petroskoiš.]] Marija Melent'jeva (Мария Владимировна Мелентьева; sünd. 24. viluku 1924, Präž, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 2. heinku 1943, Kirvezmägi-külä, Karjalaiž-Suomen NST, NSTÜ) oli karjalaine partizan, Nevondkundaližen Ühtištusen vägimez'. Naine oli tedištelijan, putui plenha Suomenman sodavägile i amptihe händast.
Očkad
thumb|right|250px|Nügüd'aigaižed očkad lugendan täht thumb|right|250px|Nägu [[Sietl-lidnha očkiš läbi]] Očkad oma kaikiš levitadud optine ladim, kudamb om märitud nägemižen paremboičendale vai sil'miden kaičendale erazvuiččiš varuitomiš painegišpäi.
Melent'jeva Marija
Marija oli sündnu manmehiden kanzha. Oli pästtud Präžan školaspäi i radoi sanitaral Segežan gospitališ. Ühtni Surhe sodaha vspäi 1942. Anttihe naižele Nevondkundaližen Ühtištusen vägimez'-arvod surman jäl'ghe, vn 1943 25. päiväl sügüz'kud.
Očkad
Homaičendad
Kategorii:Oftal'mologii Kategorii:Nägemine
Melent'jeva Marija
Homaičendad
Kategorii:Toižen mail'man sodan partizanad Kategorii:Suren Tatanmaižen sodan partizanad Kategorii:Karjalaižed Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Präžha Kategorii:Kolnuded Karjalan Tazovaldkundas
Baltiisk
Geografijan andmused
Kaik kaks' žilod mülüdas lidnankundha Baltiiskan ližaks: Lunino (492 rist. vl 2010) i Beregovoje (13 rist. vl 2010).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 697 ristitud, lidnankundan — 33 202 ristitud, rajonan ühesa kümnendest. Vspäi 2002 lidnan ristitišt vajehtase 32..33 tuh. eläjid röunoiš (kaikiš suremb 33 576 rist. vl 2009). Vl 2017 kaik 33 181 ristitud elihe lidnas i 33 659 ristitud kaikes lidnankundas.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 85,8 %, ukrainalaižed — 5,9 %, vaugedvenälaižed — 4,2 %, totarlaižed — 0,7 %, litvalaižed — 0,4 %, saksalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Jurgijan meripäjumalanpert', ph. Aleksandr Nevalaižen päjumalanpert' (vspäi 2011) i jumalanpert', ph. Dimitrii Donalaižen časoun'.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Mel'burn
Mel'burn-lidn (City of Melbourne) om Viktorii-štatan pälidn. Štatan nell' ristitud videspäi elädas Sures Mel'burnas.
Lidn om Avstralijan kul'turan da sportan keskuz. Vl 1956 se vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid.
Istorii
Vozil 1901−1927 Mel'burn oli Avstralijan pordaigaližeks pälidnaks, sid' sirtihe pälidnad Kanberha.
Geografijan andmused
Klimat om ven valdmeren. Paneb sadegid 602 mm vodes, kuidme tazomäras.
«Sur' Mel'burn»-rajon sijaliženke ičeohjastusenke jagase 31 municipaližhe ühtnikha (niid om 79 kaikes štatas) vspäi 1994: 27 — lidnad (angl. city), 4 — grafkundad (angl. shire).
Eläjad
Vl 1854 ristitišt oli 123 tuhad eläjid. Vn 2006 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 744 373 ristitud. Vl 2011 heiden keskes 36,7% oma sündnuded verhiš maiš.
Religijan mödhe hristanuskojad (55,8%) i religijatomad (23,5%) oma enambuses vl 2006.
Transport
Transportted lähttas radialižikš lidnan keskusespäi, ristitud elädas pidust' niid. Personaližed avtod oma pätransportaks. Ezilidnelektrojonused, tramvaid, avtobusad, velosipedad da taksid oma kundaližeks transportaks. Lidnan suruzihe kacmata, metrod ei ole eskai projektas.
Valdkundan kaikiš suremb meriport sijadase lidnas. Nell' lendimportad om lidnas. Suremb niiden keskes om rahvahidenkeskeine civiline lendimport (MEL), se sijadase 23 km lodeheze lidnan keskusespäi Tullamarin-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Azijan äjihe maihe i Udhe Zelandijha, Londonhasai i Los Andželeshasai, mugažo Avstralijadme.
Irdkosketused
Kategorii:Mel'burn Kategorii:Avstralijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Gonduras
Gonduras, täuz' oficialine form — Gondurasan Tazovaldkund (República de Honduras [reˈpuβlika ðe onˈduɾas]), om valdkund Keskuzamerikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Tegusigal'p.
Etimologii
Valdkundan nimituz ispanijan kelel (Honduras) znamoičeb «süvüded».
Istorii
Vn 1821 15. päiväl sügüz'kud Gonduras tedištoiti ičeze ripmatomudes Ispanijaspäi.
Vl 2009 sodakukerduz tegihe valdkundas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli vahvištadud vl 1825. Jäl'gmäine kahtenz'toštkümnenz' lugul Konstitucii tuli väghe vl 1982 i om olmas voziden 1984−2013 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Gondurasan topografine kart. Gonduras om mavaldkundröunoiš Nikaraguanke suvipäivnouzmas (röunan piduz — 940 km), Sal'vadoranke suvipäivlaskmas (391 km) da Gvatemalanke päivlaskmas (244 km). Ühthine röun kuivmadme — 1575 km. Valdkundan pohjoižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Kariban meri (randanpird — 669 km), suvižed randad lainištab Tün' valdmeri (Fonsekan laht, 163 km). Ühthine randanpird om 832 km.
Gondurasan territorijan tobj pala om mägišt. Kaikiš korktemb čokkoim om Serro Las Minas-mägi, 2870 m kortte valdmeren pindan päl. Pened manrehkaidused oma paksud. Kaikiš znamasižembad joged oma Ulua, Patuk da Aguan.
Randišton klimat om tropine passatine, mägištol ven klimat om. Kaikuččen kun keskmäine lämuz om +22..+26 C° randištol, mägištol kesklämuz vajehtab znamasižemb voden aigan (+10..+22 C°). Paneb sadegid 3000 mm keskmäras, enamba kaiked — Kariban mererandpolel, pohjoiž- da päivnouzmpautkil. Vihmsezon oleskeleb man südäimes da suves semendkul-redukul, Tünen valdmererandištol — sügüz'kul-vilukul. Kovad tulleid oma paksud.
Londuseližed pävarad oma kuld, hobed, vas'kkivend, hahktin, cink, antimonii, raudkivend, kivihil'; toižed varad oma mec, gidroenergii, kala.
Tobmuz
thumb|right|250px|Prezidentan pert'kulu [[Tegusigal'pas.]] Gonduras om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund kaks'partijaliženke sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de la República de Honduras), hän-žo om ohjastusen pämez' da armijan päkäsknik. Rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, vspäi 2015 strokuiden lugu om röunatusita (edel lasktihe üks'jäšt strokud). Ministrad da koume varaprezidentad oma abuiš prezidental.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Kongress (Congreso Nacional). Rahvaz valičeb sen 128 ühtnijoid (diputados) mugažo nelläks vodeks.
Ülembaine Käskuzkund om käskuzkundaline tobmuz, se kogoneb 9 sudijaspäi da 7 varasudijaspäi.
Gondurasan päjärgvaličendad oliba vn 2017 26. päiväl kül'mkud. Vs 2014 vilukun 27. päiväspäi nügüdläine Huan Orlando Ernandes-prezident tuleb radho, sai vn 2013 valičendol 36,89% änid, vn 2017 — 42,95%.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Gondurasan administrativiž-territorialine jagand.
Gonduras jagase 18 departamentaks (departamento) ühtenke pälidnan ümbrikonke. Departamentad alajagasoiš municipalitetoikš (isp. municipio, vl 2008 niid oli 285).
Eläjad
Uskondan mödhe (2014): riman katolikad — 46%, protestantad — 41%, ateistad — 10%, toižed uskojad — 3%.
Lidnalaižiden pala om 57,7% (2019). Gondurasan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): San Pedro Sul, Čolom, La Seib, El' Progreso. Vl 2010 kaik oli 32 lidnad enamba 10 tuh. ristitištonke.
Ižanduz
Vn 2012 Gondurasan päeksport oli erazvuiččed sobad (40%), kofe (10%), počtmarkad (6%); toine eksport — elektroveimed (sidä kesken optižkabeläd), bananad, pal'mvoi, sigarad, kivivoin gazad, muil, kuld.
Anomonotes leucomerus
Anomonotes leucomerus om gavedin erik (bumbak) Cerambycidae-sugukundaspäi. Avstrine Heller-entomolog (Karl Maria Heller, 1864−1945) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1917.
Bumbak putub Uz' Kaledonii-sarel.
Homaičendad
Kategorii:Cerambycidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Tal'v
thumb|right|250px|Pu tal'vel Tal'v om üks' nelläs voz'aigaspäi sügüzen da keväden keskes.
Vas (lidn)
Vas (Vaasa, Vasa) om Suomenman lidn valdkundan päivlaskmas, Botnižen lahten randpolel. Se om Pohjanma-agjan pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1606 Mustasaari (Mussor)-külän sijha. Aigan mandes ma libui, mererand tegihe edahaks, i vn 1852 suren lämoipalon jäl'ghe lidnad sirdihe udhe mererandha. Nügüd'aigan matkad Ročinman randhasai om vähemba 80 kilometrad. Vll 1855−1918 lidnan oficialine nimi oli Nikolaistad (mž. ročikš, Nikolainkaupunki) kolnuden Nikolai I-imperatoran muštoks.
Vas šingotase dizel'likutimiden tehmižel (Wärtsilä), mašiništonsauvomižel (Danfoss), elektrotehnikan pästandal (ABB) i opendusen keskuseks (koume universitetad i kahten universitetan filialad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Botnižen lahten randal, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Hel'sinkihesai om 370 km suvipäivnouzmha orhal, 420 km avtotedme vai raudtel.
Vl 2018 lidnan ühthine pind oli 575,14 km², sidä kesken kuivma 364,67 km², sokaz ma — 4,87 km², meri 205,60 km².
Vas jagase 48 valičemižümbrikoks, ühtetas niid 12 administrativižhe lidnanlaptha.
Eläjad
Vn 2016 andmusiden mödhe, suomen kel' om mamankeleks 69,1% täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 22,8%, toižed keled — 8,1%.
Tallidn
Tallidn vai Tallinn, Tallin (Tallinn [ˈtɑlʲˑinˑ]) om Estinman pälidn, kaikiš suremb lidn da kaikiš järedamb municipaline ühtnik. Kaikutte koumanz' Estinman eläi om registriruidud pälidnas. Municipaline Tallidn-ühtnik mülüb Harju-makundha da om sen administrativižeks keskuseks.
Istorii
Vl 1154 lidn mainitase ezmäižen kerdan arabižen geografijan Al' Idrisi-tedomehen tedotöiš kuti pen' Kolivan'-lidnuz.
Vozil 1219−1227 i 1238−1346 eländpunkt oli alištunu Danijale.
Gladius
thumb|right|200px|Gladiusan nügüd'aigaine rekonstrukcii Gladius (mugažo latinaks) om amuižrimalaine lühüd mek läz 60 santimetrad pitte saldatoiden täht, panihe oiktanno jauganno.
Mek om ottud rimalaižil Peloponnesan heimoišpäi sodoiden aigan, istorikoiden melen mödhe. Tegihe gladiusoid tagotud raudaspäi paksumba kaiked (järghižikš 3. voz'sadaspäi), no om johtutesid bronzmekoiš.
Tallidn
Geografižed andmused
Lidn sijadase Estinman lodehes, Suomen lahten suvirandal. Meren randanpird om 46 km pitte.
Gladius
Gladius sai populärižust legioneroil (jüžmak rimalaine jaugvägi). Kebn jaugvägi (velitad) kävuti gladiusoid vaiše abuazegeks. Mahtavad sodamehed tegiba teravid surmaližid iškendoid mekal, no sen piduz laski vedada torad vaiše lähižes sijaspäi. Legionerad mahtoiba fehtuida mekal mugažo hüvin, kut čapta vai ainastada.
Tallidn
Geografižed andmused
Kaikiš suremb järv om Ülemiste-järv (9,6 km²) lidnan suves. Toine järv om Harku (1,6 km²). Znamasine jogi om Pirit, se läbitab lidnan päivnouzmpol't. Kaik järved da joged mülüdas Baltijan meren basseinha.
Gladius
Homaičendad
Kategorii:Vilud azeged Kategorii:Mekad
Tallidn
Administrativine jagand
thumb|left|250px|Tallidnan palad. Vs 1993 keväz'kun 4. päiväspäi Tallidn jagase 8 lidnanpalaha (est. üks'lugu linnaosa):
Tobmuz
thumb|right|250px|Lidnan Suiman pert'. Käskusenandai tobmuz om Lidnan Suim (est. Tallinna Linnavolikogu) 79 ühtnijanke. Kaik täuz'igäižed lidnan eläjad (18-voččed da sen vanhemba) valitas heid nelläks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2013 redukun 20. päiväl. Kalev Kallo radab sen ezimehen vs 2015 sulakun 30. päiväspäi. Lidnan Suim valičeb lidnan pämest — ohjastusen pämest nelläks vodeks.
Lidnan ohjastusen (est. Tallinna linnavalitsus) pämez' om lidnan pämez'-ki. Hän pidab vastust Lidnan Suiman ühtnijoiden edes. Vs 2015 sügüz'kun 30. päiväspäi Taavi Aas radoi lidnan pämehen velgusentäutajaks.
Eläjad
Vl 1913 Tallidnan ristitišt oli 116 012 eläjad. Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 393 222 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 478 974 eläjad vl 1989.
Rahvahad (2011, enamba 0,4%): estilaižed — 55,3%, venälaižed — 36,8%, ukrainalaižed — 2,9%, vaugedvenälaižed — 1,6%, suomalaižed — 0,5%, evrejalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,5%.
Kelenmahtused (mamankel' i toine kel', 2000): venäkel' — 83,3%, estin kel' — 74,2%, anglijan kel' — 34,8%, suomen kel' — 18,9%, saksan kel' — 10,7%.
Ižanduz
Ižandusen päsarakod oma bankad da valdkundaline administrativine holituz, laivansauvomine, meritransport, varapalad avtoiden täht (kaičendvöd), omblendtegimišt, turizm.
Transport
Estinman kaikiš järedamb jüguport da port passažoroiden täht sijadase Tallidnas. Ehtatimed ujudas Hel'sinkihesai (80 km pohjoižhe), mugažo Piterihe, Stokhol'mha da Rostokha.
Avtobusad, tramvaid da elektrojonused oma kundaližeks transportaks Tallidnan südäimes.
Rahvahidenkeskeine civiline Merin Lennartan nimel nimitadud Tallidn-lendimport (TLL) sijadase 4 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi, Ülemiste-järven pohjoižpäivnouzmaižel randpolel. Sišpäi tehtas reisid Evropan surihe lidnoihe da Estinmadme.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Jäl'gmäine romantik Maspäi
Jäl'gmäine romantik Maspäi (Les Derniers Jours du monde) om vn 2009 francine dramfil'm tedoližen fantastikan da erotikan žanras. Se om Dominik Noges-kirjutajan «Mail'man jäl'gmäižed päiväd»-romanan ekranizacii. Fil'mzihe Francijas i Ispanijas.
Süžet
Virus surmičeb tuhad ristituid Evropan lidnoiš, i zavodii Robinson-kirjutai ajeleb ičeze akanke Baskanmaha lebaidamha, Biarric-kurortha. Robinson armastab Ombelin Rebo-sudaruškad i ecib edelišt Lei-sudaruškad. Tuleb Saragosha hänen mamannoks, lopuks löudab Leticijad Parižas.
Homaičendad
Kategorii:Francijan fil'mad Kategorii:Erotikfil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2009 fil'mad Kategorii:Fil'mad francijan kelel
Rauk, rauk Pavel
«Rauk, rauk Pavel» (Бедный, бедный Павел) om voden 2003 Venäman istorine fil'm. Sen režissör om Vitalii Mel'nikov, prodüser — Andrei Zercalov.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Istorižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2003 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Bolen Diter
thumb|left|250px|Diter Bolen vl 2009 [[Moskvas.]] Diter Günter Bolen (Dieter Günter Bohlen; sünd. 7. uhoku 1954, Berne-kund läz Bremenad, Alasaksonii, Saksanma) om saksalaine pajatai, muzikankirjutai, prodüser da TV-person. Om Modern Talking-muzikgruppan-duetan enččeks ühtnijaks, ičeze Blue System-gruppan alusenpanii i C. C. Catch-pajatajan prodüser.
Biografii
Diter om sündnu Berne-kundha, Gans Bolen-sauvondmenedžeran (s. 1928) i hänen Edif'-akan (s. 1936) kanzha, baboi (maman mam) oli Königsbergaspäi. Noremb Uve-vell' om Diteral. Vl 1978 sai azjaližen administriruindan specialistan diploman Göttingenan universitetas. Opendusen vozil ühtni severzihe-se muzikgruppihe. Sil-žo aigal hän napri sada radsijad änetusen studijoiš, oigendeli sihe demo-materialoid. Vn 1978 lopus Diter Bolen sai radsijad ozavaks statjaks i vspäi 1979 radaškanzi muzikaližes «Intersong»-pästandkodiš prodüseran da muzikankirjutajan.
Kanz
Bolenal om viž poigad erazvuiččiš naindoišpäi da üks' tütär. Oli naižiš todesižikš kahtišti, vspäi 2006 eläb Fatma Karina Val'canke civiližes naindas. Diter eläb küläs läz Gamburg-lidnad.
Irdkosketused
Kategorii:Modern Talking Kategorii:Disko Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Saksanman muzikankirjutajad Kategorii:Saksanman prodüserad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saksanmaha Kategorii:Sündnuded Alasaksonijha
Subotic
Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1391 kuti Zabatka mad'jaran ohjandusen aigan. Transil'vanijan Janoš Pongrac-gercog Dengelegaspäi sauvoi lidnust vl 1470 (kadoi). Oli alištunu Osmanan imperijan tobmudele vll 1542−1686.
Lidn om valdkundröunanno i nügüdläiženke oficialiženke nimitusenke vspäi 1918, sijaližed serbalaižed kävutiba sidä 17. voz'sadaspäi.
Subotic šingotase mašinansauvomižel (vagonad, tulleigeneratorad), himižiden heretusiden tegimel, sömtegimištol (konditerine fabrik, maidtegim, alkogoližiden jomiden tegim), turizmal (enamba 17 festivalid vodes).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskdunain alangištos, 109 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Mad'jaranman röunhasai om 10 km pohjoižhe. Järv lähižes Palič-lidnudes andab alust lebuturizman täht.
Znamensk (Astrahanin agj)
Znamensk (Зна́менск) om Venäman sauptud lidn Astrahanin agjan lodehes. Se om lidnümbrikon-ki statusanke alištamha agjan tobmudele.
Bengalan kel'
thumb|right|250px|Kelen levigandusen kart Bengalan kel' vai Bengali (ičeze nimituz: বাংলা Bangla [ˈbaŋla]) om üks' indoevropižiš kelišpäi. Se om Bangladešan valdkundkel'. Mugažo bengalan kelel pagištas Indijas, sen Päivlaskmaine Bengalii- (pagištas eläjiden 85%) i Tripur- (67%) štatoiš, kus kelel oficialine status om.
Znamensk (Astrahanin agj)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1948 kuti Kapustin Jar-1-žilo — «Kapustin Jar»-poligonan personalan elämižkeskuz. Žilo sai lidnan statusad vl 1962 nügüdläiženke nimenke, Kapustin Jar-1-nimi jäi kirjeižidenvajehtusen täht. Nimitadas Znamenskaks oficialižikš vspäi 1993.
Bengalan kel'
Pagižijoiden lugu om läz 250 millionad ristituid (2009), sidä kesken 37 mln kävutadas kahtendeks keleks. Rahvaz — bengalad tobjimalaz. Indijan kahtenz' rahvahaline kel' levigandusen mödhe hindin jäl'ghe. Seičemenz' kel' mail'mas pagižijoiden lugun mödhe.
Znamensk (Astrahanin agj)
Istorii
Znamensk šingotase mašiništonsauvomižen «Atlant»-tegimel.
Bengalan kel'
Bengalan kirjkel' om bengalan kirjamišton pohjal. Reguliruindorganzacii om «Bangla Academy» (Dakk, vspäi 1955) Bangladešan territorijal.
Znamensk (Astrahanin agj)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ahtuban Podstepk-hijaman hural randal (Volgan alangišt), 3..6 m korktusil valdmeren pindan päl. Matkad Volgogradan agjhasai om viž kilometrad lodeheze, Astrahanihesai — 350 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Leninsk (Volgogradan agj) 45 km päivlaskmha kaikil teil. Kapustin Jar-žilo (5724 rist. vl 2010) seižub ani lidnan päivnouzmaižen röunan taga, mülüb Ahtubinskan rajonha.
Bengalan kel'
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Bangladešan keled Kategorii:Indijan keled
Znamensk (Astrahanin agj)
Geografijan andmused
Znamensk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Subotic
Eläjad
Vn 2011 Serbijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 105 681 ristitud, ümbrikon kaks' koumandest, se oli kaikiš suremb ristitišt. Ümbrikon pind — 1 008 km².
Znamensk (Astrahanin agj)
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 208 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 36 700 eläjad vl 2001.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' om saudud vll 2001−2006.
Subotic
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): mad'jaralaižed — 32,7%, serbalaižed — 29,9%, horvatijalaižed — 9,2%, bunevcad — 8,7%, jugoslavijalaižed — 2,6%, čiganalaižed — 2,5%, montenegrolaižed — 1,1%, makedonijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 12,9%.
Znamensk (Astrahanin agj)
Eläjad
Astrahanin valdkundaližen universitetan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Subotic
Irdkosketused
Kategorii:Serbijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Vojevodin
Znamensk (Astrahanin agj)
Eläjad
Edeline lidnümbrikon pämez' om Väčeslav Dubrovčenko (keväz'ku 2005 — tal'vku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Astrahanin agjan lidnad Kategorii:Astrahanin agjan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Budapešt
thumb|left|200px|Lidnan ümbrikod (nomeruidud) Budapešt (Budapest) om Mad'jaranman pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Keskmad'jaranman provincijan administrativine keskuz.
Budapešt om Mad'jaranman biznesan, opendusen, kul'turan da tedon keskuz. Läz 3 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Istorii
Sädihe eländpunktad koumen lidnan ühtištusel vn 1873 kül'mkun 17. päiväl Mad'jaranman erigoittud ohjastusen alusenpanendan jäl'ghe. Nene koume lidnad oliba Pešt Dunain hural (päivnouzmaižel) randal, Bud (madj. Buda) da Obud (madj. Obuda) Dunain oiktal randal. Bud oli Mad'jaranman kunigahusen pälidnaks vozil 1361−1541.
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupuruidud Saksanman sodavägil vozil 1944 (keväz'ku) — 1945 (13. uhoku, NSTÜ:n armijan šturm). Udessündutihe lidnad 1950-60-nzil vozil.
Geografižed andmused
Dunai jagab lidnad kahthe palaha: tazo Pešt da kukhikaz vihand Bud. Jogen hijamad ümbärtas seičeme sar't lidnan röunoiš.
Klimat om ven kontinentaline. Keza om räk, tal'v om pehmed. Voden keskmäine lämuz om +11 C°. Paneb sadegid 532 mm vodes, tazomäras vodes läbi, enamba semendkus-kezakus (60 mm kus).
Eläjad
Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 2 059 226 eläjad vl 1980. Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden znamasine enambuz oli mad'jaralaižed (91,7%). Vl 2008 1 702 297 ristitud elihe lidnas (Bud: 480 756, Pešt: 1 221 541). Vodel 2014 eläjiden lugu oli 1 744 665 ristitud.
Edeline lidnan pämez' om Ištvan Tarloš (reduku 2010 — reduku 2019).
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Ferenc Listan nimel nimitadud lendimport, ende Ferihed' (BUD, 14,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 16 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid äjihe Evropan i Päivlaskmaižen Azijan lendimportoihe, čarterreisid — ližaks Evropan edahaižihe sarihe i Päivnouzmaižen Azijan maihe.
Openduz
Kaik 17 universitetad om olmas Budapeštas.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Edirne
Edirne (mugažo turkan kelel, virktas [e'diɾne], Adrian-nimen vajehtadud form), ende mugažo Adrianopol' (Αδριανούπολη Adrianoupoli, Одрин) om lidn Turkanman i sen evropižen palan lodehes. Lidn om Edirnen agjan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud rimalaižel Adrian-imperatoral (117−138) Uskudam-žilon sijas (Uskudama). Se žilo oli frakijalaižiden Odrissan car'kundan cariden ühteks rezidencijoišpäi, valdkund oli olmas 5. voz'sadaspäi EME.
Turkad-osmanad anastiba lidnad vl 1362, se sai Edrenebol-nimitust i oli Osmanan imperijan pälidnaks vll 1365−1453. Sil aigal lidnan ristitišt saihe 105 tuhazesai, sid' poleni kaks' koumandest.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 42 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Grekanman röunanno. Matkad Bolgarijan röunhasai om 20 km lodeheze-pohjoižhe, Stambulhasai om 235 km päivnouzmha.
Klimat om subtropine Keskmeren räkanke kezanke, paneb lunt tal'vel paksus. Voden keskmäine lämuz om +14,2 C°, heinkun-elokun +25..+26 C°, tal'vkun-uhokun +3..+5 C°. Ekstremumad oma −19 C° i +44 C°. Paneb sadegid 625 mm vodes, kuidme läz tazomäras, minimum oleskeleb elokus (24 mm).
Eläjad
Vl 2010 lidnan ristitišt oli 152 993 eläjad, agjan kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kallaste
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart. Kallaste (mugažo estin kelel; Калласте, edel 1923 vot Красные горы) om Estinman lidn valdkundan päivnouzmaiženno röunanno. Se om valdkundan kaikiš penemb lidn eläjiden lugun mödhe, Tartun makundan pala.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud pagenuzil Uz'lidnan maišpäi vanhuskolaižil 18. voz'sadal kuti kalanikoiden külä Kokor-maižanduzusadiban sijas (est. Kokora). Kallas znamoičeb «rand» estikš. Kätihe lidnanvuiččeks žiloks (est. alevik) vl 1921. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Vll 1950−1959 se oli Kallasten rajonan keskuseks.
Kallasten ristitud elädas kalanpüdandal i turizmal (kaks' adivpertid).
Geografijan andmused
Vll 1991−2017 lidn oli ümbärtud Alatskivi-volostil. Vn 2017 redukuspäi Kallaste kadoti municipalitetan statusad i mülüb surenzoittud Peipsiääre-volostihe.
Eläjad
Vl 2000 kaik 1 195 eläjad oli lidnas. Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1,5..1,6 tuhad eläjid vll 1922−1970 (1 668 rist. vl 1959).
Rahvahad (2000): venänikad — 72,91%, estilaižed — 21,14%, toižed rahvahad — 5,95%.
Lidnan edeline pämez' oli Gennadi Kulkov (2015−2017).
Bangladeš
thumb|left|250px|[[Džamunan sild — üks' kaikiš surembiš sildoišpäi mail'mas.]] Bangladeš (বাংলাদেশ Bānglādeš [ˈbaŋlaˌdeʃ] «bengalan ma»), täuz' oficialine nimituz — Bangladešan Rahvahaline Tazovaldkund (গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônôprôdžātôntrī Bānglādeš), om pen' valdkund Azijas ičeze pindan mödhe. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Dakk.
Kallaste
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tartun makund
Bangladeš
Istorii
Vn 1971 26. päiväl keväz'kud Bangladeš tedištoiti ičeze ripmatomudes Pakistanaspäi, sil-žo vodel tal'vkun 16. päiväl Pakistan tundišti necen ripmatomuden.
Valdkundan Konstitucii (সংবিধান Sambidhāna) tuli väghe vn 1972 4. päiväl kül'mkud, se om udištadud znamasižešti vl 1986 i om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bangladešan fizine kart. Bangladeš sijadase Brahmaputra- (pävago om Džamun) da Gang- (pävago nimitase Padm:aks) jogiden suhišton randoil.
Valdkund om maröunoiš Indijanke päivlaskmas, pohjoižes da päivnouzmas (röunan piduz — 4142 km), mugažo Mjanmaranke suvipäivnouzmas (271 km). Ühthine röunoiden piduz om 4413 km. Randanpird — 580 km. Valdkundan suvižed randad lainištab Indižen valdmeren Bengalijan laht.
Salad
thumb|right|250px|Raccastai salad-šlöm päl, 15. voz'sadan lopun amunicii Salad (salade, Schaller) om šlömoiden grupp (14.-16. voz'sadad), kudamb tuleb bacinet-šlömoišpäi.
Bangladeš
Geografijan andmused
Ühthine pind om 148 460 km², sidä kesken kuivman pind — 130 170 km², saum vezid — kahesandez (18 290 km²). Kaikiš korktemb čokkoim om Moudok Mjanmaran röunal, sen pä om 1052 m ü.m.t. korktusel.
Salad
Saladad oma erazvuiččed formal (kaskan pojav vai šläpan polhe). Ühthine erinii pala om tagarain kaičend, pit'k saksalaižil saladoil. Modon kaičend ei voi ületas. Šlöm oli levitadud jaugvägiden i ricariden keskes.
Bangladeš
Geografijan andmused
Lodnuseližed varad oma londuseline gaz, väghine mahuz, mec, hil'.
Politine sistem
thumb|right|250px|Džātīja Sangsada Bhaban om Tazovaldkundan parlamentan ištundoiden sija [[Dakkas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (বাংলাদেশের রাষ্ট্রপতি Bangladešer Rašṭrôpôti), hän paneb päministrad radsijha videks vodeks.
Salad
20. voz'sadal salad-šlömad linniba germanižen kaskan ezikuvikš.
Bangladeš
Politine sistem
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (জাতীয় সংসদ Džātīja Sangsada) 350 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb 300 heišpäi videks vodeks, völ 50 sijad kvotiruiše naižiden täht. Parlament paneb prezidentad radnikusele videks vodeks i voib heitta händast radmaspäi kahtel änel koumespäi.
Salad
Homaičendad
Kategorii:Pähižed Kategorii:Šlömad
Bangladeš
Politine sistem
Bangladešan parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 30. päiväl tal'vkud. Prezident om Abdul Hamid vodes 2013 keväz'kun 20. päiväspäi. Šeih Hasina om pandud päministran radsijha vn 2009 6. päiväl vilukud da radab tähäsai, mugažo oli sil-žo radsijal vll 1996−2001.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Bangladešan administrativiž-territorialine jagand.
Valdkund jagase nimitadud kaikiš suremban lidnan mödhe seičemeks administrativižeks agjaks (bibhag:aks). Ned alajagasoiš 64 ümbrikoks (zil:aks, (d)zel:aks).
Eläjad
Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 142,319,000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd' (8. sija mail'mas).
Bangladešas elädas bangladešalaižed, heišpäi enamba 98% oma bengalijalaižed. Religijan mödhe (vn 2011 rahvahanlugemine): islamanuskojad — 90,4% (valdkundaline religii), induistad — 8,5%, buddistad — 0,6%, hristanuskojad — 0,4%, toižed uskojad — 0,1%.
Lidnad-millionerad ezilidnoidenke (vl 2008): Čittagong, Khuln, Narajangandž. Lidnalaižiden pala om 38,2% (2020).
Rahvahanižanduz
Vl 2009 Bangladešan päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 70%), puvill (21%); toine eksport — merenproduktad (2%), nahkad, džut, lang. Vodele 2012 sobad vajehtiba puvillad eksportas täuzin.
Surabai
Surabai (Surabaya [surəˈbaja]) om Indonezijan lidn da port Jav-saren päivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Päivnouzmaine Jav-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan alusenpanendan dat lugese vn 1293 31. päiv semendkud — «Madžapahit»-aigkirjan mödhe, arni sil päiväl sijaližed sodaväged otiba vägestust mongoližen Hubilai-hanan anastajiden päl. Vastustajad nimitasoiš sijaližel paginal «sura» (akul, anastajad merelpäi) i «baja» (krokodil, kaičijad), muga nimitaškanzihe lidnad-ki, kuvazihe toračuid lidnanznamal.
Alamaiden kolonialižen administracijan aigan (1743−1942) lidnan da portan znamoičend ližadui kaiken, alamalaižed sauvoiba sodameribazan 20. voz'sadan augotišes.
Surabai šingotase mašiništonsauvomižen, tekstiližen, kivivoinümbriradajan i himižen sarakoiden edheotandoil. Üläopendusen 25 aluzkundad oma olmas lidnas, sidä kesken valdkundan sodameriakademii.
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 3 114 700 ristitud. Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe enamba 9,1 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas 5 925 km² pindal, vl 2015 — 13,1 mln eläjid, sen nimi-lühenduz om Gerbangkertosusila.