cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sendai
Geografijan andmused
Klimat om valdmeren subtropine neps. Heinkun da elokun keskmäine lämuz om +22..+24 C°, vilukun da uhokun — +1..+2 C°. Voden keskmäine lämuz om +12 C°. Paneb sadegid 1240 mm vodes, sidä kesken enamba kezakus-sügüz'kus (138..218 mm kus). Tal'vkul-uhokul paneb 26..48 mm kus. Voib paneškata lunt tal'vel, absolütine minimum om −11,7 C°.
Sendai-lidn jagase videks administrativižeks rajonaks (区 ku). Aob-rajon (Aoba) om administrativižeks keskuseks.
Eläjad
Vl 1999 lidnan ristitišt ületi millionad. Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 1 052 147 ristitud. Läz 10 tuhad verazmalaižid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Aigtegod: prefekturan Dontosai-festival' (vilukus), Sendai (Aoba) macuri-festival' (kevädel), Tanabata-festival' (elokus), Irdaližen džazan festival', Mitinoku-Josakoi-kargfestival', pidatusen Starlight-aigtego («Tähthiden vauktuz»). Vspäi 2001 Rahvahidenkeskeine pianonvändajiden da violižnikoiden konkurs mäneb Sendaiš.
Transport
Avtobusad da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1987 metro radab lidnas (vspäi 2015 om 2 jonod, 30 stancijad, 28 km ted). «Tohoku Sinkansen»-kiruhraudten (om saudud vodele 1982) Sendai-stancii sijadase Aob-rajonas. Ehtatimed ühtenzoittas meriportad Tomakomai- i Nagoi-lidnoiden portoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline Sendai-lendimport (SDJ, 3,1 mln passažiroid vl 2015) sijadase lähižes Natori-lidnas, 7 km suvipäivnouzmha raudteekspressal mererandannoks. Sišpäi tehtas reisid Azijan pälidnoihe (Pekin, Šanhai, Seul, Taibei, Bankok), mugažo Japonijan järedoihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Hüvä, käred da hond
«Hüvä, käred da hond» (Il buono, il brutto, il cattivo; The Good, the Bad and the Ugly) om vn 1966 italine fil'm vestern-žanras.
Fil'mdihe vl 1966 Italijan i Ispanijan territorijoil. Süžet starinoičeb konfederatoiden kadonuden kuldan koumes mecnikas Rahvahanikoiden sodan AÜV:oiš aigan.
Homaičendad
Kategorii:Vestern Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Italijan fil'mad Kategorii:Vn 1966 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Šlissel'burg
thumb|left|250px|Orešek-lidnuz Šlissel'burg (Шлиссельбу́рг, Pähkinälinna, Schlüsselburg «avadim-lidn»; vozil 1323−1611 Orešek «pähkmut», edel 1702. vot Noteburg, Nöteborg «pähkmut-lidn» tähäsai, vozil 1944−1992 Petrokrepost'  «Petran lidnuz», Петрокрепость) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Kirovskan rajonha, sen koumanz' surtte lidn koumespäi.
Pokači
Pokači (Покачи́, Покачи, Покачі) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivnouzmas. Om ümbärtud Nižnevartovskan rajonan territorijal.
Šlissel'burg
Istorii
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil vll 1941 (8. sügüz'ku) — 1943 (18. viluku), päiči lidnust. Vozil 1996−2005 alištui Leningradan agjan tobmudele oikti.
Dül'ber
thumbnail|right|250px|Dül'ber-zamk Dül'ber (ukr. i Дюльбер, «čomakulu» krimantataran kelespäi) om pert'kuluiž-puištol'ne ansambl' Kriman Koreiz-žilos, Mustmeren randištol. Kävutase sanatorijaks nügüd'aigan.
Šlissel'burg
Istorii
Šlissel'burgan kaikiš järedamb edheotand om Nevan laivansauvomižen da kohendusen tegim (vspäi 1913).
Dül'ber
Pert'kulu om saudud vll 1895−1897 venämalaižen Petr Romanov-ruhtinasen täht, vanhan hudran pertin sijas. Sädi Nikolai Krasnov-arhitektor mavritanižes stiliš ruhtinasen pirdatesiden mödhe. Arhitekturine kompleks om üks' Suvikriman randan pämel'heižtahoišpäi.
Šlissel'burg
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nevan hural randal (Baltjan meren bassein) jogen lähtendanno Ladogaspäi, 15 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Uden Ladogan kanalan agj om lidnas (Volgan-Baltijanmeren veziten pala). Matkad Piterin keskushesai om 50 kilometrad päivlaskmha orhal vai avtotedme, Kirovsk-rajonkeskuz sijadase koumes kilometras suvhe. Petrokrepost' -raudtestancii sijadase Nevan oiktal randal i ei mülü lidnha, voib sadas sišpäi lidnhasai ehtatimel (kaks' kilometrad) vai matkad 20 km avtotedme, «Kol»-avtoten sildadme.
Dül'ber
Vl 1922 udesnimitihe usadibad «Krasnoje znamä:ks» (rusked flag) da avaitihe nevondkundališt spravitandsijad 35 mehen täht. Vl 1938 kahtenz' korpus om saudud siš-žo stiliš. Pert'kulun kompleks oli muretud znamasižikš Toižen mail'man sodan aigan, ottud plenha saksalaižed i romanijalaižed sodamehed kohenziba sidä.
Šlissel'burg
Geografijan andmused
Šlissel'burg om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Dül'ber
Homaičendad
Kategorii:Krim Kategorii:Zamkad kirjamišton mödhe Kategorii:Jaltan lidnümbrik
Šlissel'burg
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 13 170 ristitud elihe lidnas, rajonan seičemendez. Kaik 14 763 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 803 eläjad vl 2015.
Surovikino
Surovikino om Venäman toponim. Se voib znamoita:
Belgrad
Belgrad (Бео́град / Beograd [beǒɡrad] «vauged lidn») om Serbijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Belgradan ümbrikon administrativine keskuz, valdkundan ižandusen da opendusen päkeskuz, üks' vides statistižes regionaspäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kel'talaižil 3. voz'sadal EME kuti Singidunum-lidn. Mainitase nügüdläiženke nimenke vspäi 878. Om serbalaižiden pälidnaks vspäi 1403 i Ottomanan imperijan jäl'ghe vspäi 1815 tošti. Vll 1918−2003 oli Jugoslavijan pälidnaks. Vl 1999 PAKO:n aviacii toi znamasižid murendusid lidnale, äi sauvusid oli pandud mantazole.
Belgrad šingotase sauvondal, tömašinoiden i tegimištmašiništon pästandal, maižanduzmašinoiden tehmižel (jüvänobrädindkombainad, traktorad), avtobusiden ühthekeradamižel, elektrotehnižel sarakol (telekommunikacine mašiništ, elektronik, koditehnik), himižil edheotandoil (plastmassan, kaučukan, lakan, mujuiden, polimerkrepindan i kodihimijan pästand), kebnal tegimištol, sömtegimištol i punümbriradmižel. Serbijan valdkundaližed aluzkundad, keskuzbank da birž sijadasoiš Belgradas. Informacižtehnologijoiden sektor i turizm ottas znamasišt sijad ižanduses. Ümbrikon maižandusen edheotandad sauptas pälidnad söndtavaroiden kulutandad läz täuzin.
Geografijan andmused
Belgrad sijadase Serbijan keskuses. Lidn seižub Dunai-jogen i Savjogen (lankteb oiktalpäi) ühthejoksmusen sijan randoil, 116 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Belgradan ümbrikon pind — 3 222,6 km², sidä kesken mecoiden pind 620 km².
Klimat om subtropine kontinentaline, päipaštokaz päiči tal'vaigas. Voden keskmäine lämuz om +13,0 C°, kezakun-elokun +22..+24 C°, tal'vkun-uhokun +2..+4 C°. Ekstremumad oma −24 C° i +43 C°. Paneb sadegid 699 mm vodes, enamba kezakus (96 mm), vähemba redukus-sulakus (48..55 mm kus, uhokus 44 mm). Tal'vkus..uhokus paneb lunt 7..10 päiväd kus, vihmoičeb 4..6 päiväd kus.
Tobmuz
Belgradan ümbrik jagase 17 kundaks. Kaikutte kund om ičeze tobmuden aluzkundoidenke.
Belgradan ümbrikon parlament kogoneb 110 deputataspäi, valičese ümbrikon kaikel rahvahal kerdan nelläs vodes. Sen parlamentan deputatad valitas lidnan pämest nelläks vodeks mugažo. Edeline lidnan pämez' om Zoran Radojičič (kezaku 2018 — kezaku 2022, Зоран Радојичић / Zoran Radojičić).
Šlissel'burg
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan viž jumalanpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan päjumalanpert', Joann-edelkävujan sündundan päjumalanpert' lidnuses, kaks' jumalanpertid i časoun'. Niiden ližaks kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd ei ole kaičenus.
Belgrad
Eläjad
Vn 2011 Serbijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 166 763 ristitud, ümbrikon — 1 659 440 ristitud. Vl 2014 lidnan ristitišt oli 1 233 796 eläjad sil-žo pindal (359,92 km²). Vl 2022 kaik 1 685 563 ristitud elihe ümbrikos.
Ümbrikon 91% oma serbalaižed i Serbijan ortodoksižen jumalankodikundan uskojad. 1990-nzil vozil lidn vastsi äi sirdanikoid külätahondaspäi i pagenuzid Jugoslavijan toižiš paloišpäi.
Šlissel'burg
Eläjad
Vezitransportan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Belgrad
Transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, ezilidnelektrojonused da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Belgradan metron kaks' stancijad oma saudud vodele 1995, ned tonnelidenke kävutasoiš erigoittud lidnelektrojonusen paloikš (kaks' jonod, 17 stancijad). Vn 2021 lopus metrodepon sauvomine om zavottüd, planiruidas metropolitenan ezmäižen jonon sauvondan lopindad vodele 2028−2033.
Šlissel'burg
Eläjad
Lidnankundan tobmuden pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeližed lidnankundan pämehed oma Vladimir Nomerov (heinku 2018 — viluku 2020) i Nadežda Silajeva (sügüz'ku 2016 — heinku 2018). Lidnan Administracijan pämez' om Artöm Želudov vn 2020 tal'vkuspäi.
Belgrad
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Belgrad-lendimport Nikola Teslan nimed (BEG / LYBE, 6,1 mln passažiroid vl 2019) om saudud 18 km päivlaskmha lidnan keskusespäi, Belgradan ümbrikon Surčin-kundas. Tehtas reisid Evropan äjihe lidnoihe, Keskmeren i Egiptan lebutahoiže (sezončarterad), Persijan lahten maihe, Pekin- i Tän'czin'-lidnoihe (Kitai), Nju Jorkha (AÜV).
Šlissel'burg
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad Kategorii:Kirovskan rajon
Belgrad
Irdkosketused
Kategorii:Serbijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Pokači
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1978 kuti Pokači-vahtžilo samha kivivoid. Nimitihe hantilaižiden Pokačev-rodun mödhe, kenen mal burautihe satusekahid mareiguid. Vn 1983 31. päiväl redukud kätihe radnikžiloks. Vl 1984 sauvoškanzihe ut Pokači-žilod 15 kilometras edeližespäi. Vn 1986 24. päiväl kezakud žilo oli alištunu Langepas-lidnan nevondkundale. Vl 1992 žilo sai lidnan statusad.
Pokači šingotase kivivoin samižel, «Pokačevneftegaz»-kompanii om «Lukoil:an» palaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vat'jogan-jogen oiktal randal (Ватьёган, 293 km pitte, Obin oigedpol'ne bassein) kahtes kilometras sen lanktendan sijaspäi Agan-jogehe, 55 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Pokači om ümbärtud penil järvil, Sisllor-järv (Сысллор, läz kut nellikkilometrad) om pohjoižhe lidnaspäi. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 360 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 483 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Langepas (raudtestancii) 59 km suvhe orhal vai 69 km avtol i Kogalim 82 km lodeheze orhal vai 140 km avtol.
Pokači om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 171 ristitud. Kaik 17 905 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt om 16..17 tuhad eläjid vspäi 2002 i om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 48,7 %, ukrainalaižed — 9,8 %, totarlaižed — 7,6 %, lezgilaižed — 5,5 %, kumikad — 2,7 %, azerbaidžanlaižed — 2,5 %, baškiralaižed — 2,5 %, čečenalaižed — 2,4 %, moldovalaižed — 2,3 %, vaugedvenälaižed — 1,8 %, darginalaižed — 1,6 %, gagauzalaižed — 1,1 %, čuvašalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 5,2 %, rahvahuden ozutandata — 5,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken jumalanpert' om letud da pühästadud vodele 2002. Islaman päpühäpert' om saudud da avaitud vspäi 2002.
Langepasan politehnižen kolledžan Pokačin filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Sobčak Ksenija
Ksenija Anatol'jevna Sobčak (Ксения Анатольевна Собчак; sünd. 5. kül'mku 1981, Leningrad, Venäman NSFT, NSTÜ) om venämalaine TV- da radiovedai, lehtezmez' da aktris. Oppozicioner. Anatolii Sobčakan tütär.
Biografii
Vspäi 2013 om läthnu mehele, Maksim Vitorgan om hänen mužik, akt'or. Vl 2016 Platon-poig om sündnu.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Radiovedajad Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Piterihe
Liha
thumb|right|250px|Lihan erazvuiččed toižendad Liha om živatoiden kudeh, kudambad kävutadas kuti söm. Voib olda lunke vai ei.
Mülünd
Produktan mülünd: vezi (73..77%), vauktušed (18..21%), razvad (1..3%), ekstraktivižed substancijad (2,6-3,2%), mineraližed substancijad (0,8..1,0%). Lihan mülünd erištase živatan erikon mödhe.
Živatoiden lihan vauktušed mülütadas nenid vajehtamatomid aminomuiktusid: fenilalanin, izoleicin, leicin, lizin, metionin, treonin, triptofan, valin. Poliküllästamatomad razvmuiktused oma lihas vaiše. Ekstraktivižed substancijad paremboittas sömän magud, ližatas litud i lujetas sömänsulatusen rauguiden radod.
Lihan tehmine
Lihan tobj pala tegese lihasuguiden maižanduseližen kabjživatišton da lindun kazvatandal i rikondal. Mecživatoiden i reptilijoiden liha om harv, no ottase sömäks mugažo. Rahvahad kävutadas lihad ičeze veron i živatoiden olendan olmas mödhe.
Kolbasan da lihan massine tehmine zavodihe valdkundaližiden sodavägiden šingotesenke. Torhan lihan kaičendan strok honuzlämudel om lühüd, ka pidadas vilus i ümbriratas sidä erazvuiččil mahtusil: ahavoičend, räkištand, keitand, konservuind.
Diet
Lihan üläkulutuz i sidodud sihe toižiden balansirujiden produktoiden kulutuz lujetas hibjan läžundoiden riskad, verenvendsisteman päpaloin: ateroskleroz i gipertonii, insul't, sahardiabet; kuctas sömänsulatusen palahtelendoid, rakad, maksun i südäimuniden eivoindoid. Läžundoiden päine sü om holesterolan da toižiden toksinoiden tulend organizmha lihanke.
Dietologii rekomenduib pordaigaližid vai kaikenaigaižid pučindoid lihan kulutandaspäi polenemha i spravitamha läžundoid. Religijan pühiden met om mugoi-žo.
Vegetarižuz om ičetahtoine pučind lihan kulutandaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lihategimišt
Üebermutter
«Üebermutter» (errativine kirjutamine, oiged — Übermutter «ülämam») om germanine industrialine metalgrupp.
Gruppan pämez' om Lüsi van Org — aktris, kirjutai da radio-didžei, hän pani gruppan alust Berlinha vl 2006. Pajatadas saksan kelel.
Üks'jäine «Unheil!»-al'bom i «Heim und Herd»-singl sišpäi oma pästtud vl 2008.
Mülükund
Muzikgrupp kogoneb nelläs neiččespäi da priha-gitaristaspäi:
Jel'n'
Jel'n'  (Е́льня) om Venäman lidn da lidnankund Smolenskan agjan lodehes. Se om Jel'nän rajonan administrativine keskuz. Om «sodahoštusen lidn»-arvnimenke vn 2007 redukuspäi.
Üebermutter
Mülükund
Heiden lizaks, Mihael' Kernbah (Michael Kernbach) om pajoiden toižen tegijan.
Jel'n'
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe Smolenskan Rostislav-ruhtinasen käskkirjeižes vl 1150 kuti Jeln (Елна), sen jändused oma kaičenus Desnan hural randal. Lidnan territorii oli ridan objektaks Venän i Litvanman keskes. Vspäi 1654 om Venäman palaks. Vl 1776 sai makundan lidnan statusad. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud (18. heinku — 6. sügüz'ku 1941 i 6. reduku 1941 — 30. eloku 1943).
Neičukaine
Mitte taht kul'turas neičukaižiden pidand i heiden status oma sidodud sen-žo kundan naižiden statusha ahthas tobjimalaz. Ku naižiden olendsija kul'turas om madalal pordhal mehiden rindataden, ka neičukaižed voidas olda himoičematomikš kazvatajiden täht, i valdkund voib panda vähemb rahoid holitišihe neičukaižiden täht. Ozutesikš, naižsugun lapsiden kirjutandmaht i openduz ei olend znamakahikš hätken aigan. Neičukaižiden kazvatuz vajehtase mail'mas prihaižiden kartte kazvatusespäi (relätivižikš) täudehe suguerigoičendaspäi i genderan ani erazvuiččihe rolihesai.
Jel'n'
Istorii
Jel'n' šingotase mecanpilindal i savičtegimel.
Neičukaine
Kacu mugažo
Kategorii:Naine Kategorii:Laps'aig
Jel'n'
Geografijan andmused
Kaik 10 küläd mülüdas lidnankundha Jel'nän ližaks. Lidnankundan pind — 86 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 132 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 900 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 600 eläjad vll 1998.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,2%, ukrainalaižed — 2,3%, vaugedvenälaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,4%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Jel'nän maižanduztehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Üebermutter
Irdkosketused
Kategorii:Metalgruppad Kategorii:Saksanman muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2007 alusenpanendanke Kategorii:Neue Deutsche Härte
Magellan Fernan
Fernan Magellan (Fernão de Magalhães; Fernando (Hernando) de Magallanes; sünd. 1480, Traz už Montiš-agj, Portugalii — kol. 27. sulaku 1521, Makatan-sar', Filippinad) — portugaline da ispanine merimatkadai.
Magellan oli ezmäižen mail'man ujundan (1519−1522) käsknikan. Avaiži Magellanan sal'men. Merimatkadai tömehištonke oma ezmäižed evropalaižed, kudambad saiba ujuden Tüned valdmert Atlantižespäi.
Homaičendad
Kategorii:Ispanijan matkadajad Kategorii:Portugalijan matkadajad Kategorii:Merimatkadajad Kategorii:Matkadajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Portugalijha Kategorii:Kolnuded Filippinoil
Sodjärv
Sodjärv (Сидорово) om vepsän külä Leningradan agjan Boksitogorskan rajonan pohjoižpäivnouzmas. Mülüb Jefimovskijan lidnkundha, edel vn 2019 semendkud oli alištunu Arskahtin küläkundale.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1710 Venäman aigkirjas.
Kaikuččel vodel vepsän rahvahaline Sagudpäiv-praznik sätas küläs.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Boksitogorskan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Love Me or Hate Me
«Love Me or Hate Me» (Armasta mindai vai ala navedi mindai) om britanižen Lady Sovereign-pajatajan 5. pajo hiphop-žanras i 13. pajo (remiks) debütižes «Public Warning»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2006-nden voden redukul. Pajon tekst om anglijan kelel.
Pajon tegijad oma pajatai iče i singlan Dr. Luke-prodüser (Lukaš Gotval'd). Singl tegihe kudendeks lugul i nelländeks debütižes al'bomaspäi. Singlan erazvuiččed variantad oma pästtud Surhe Britanijha, AÜV:oihe (750 tuhad kopijoid) i Saksanmaha amerikaižel Def Jam-leiblal.
Kompozicii om mülütadud «Need for Speed Carbon»-kompjutervändon saundtrekoihe. Videoklip pajole om sätud Tetris-vändon blokoiden nägul.
Tjuring Alan
Alan Metison Tjuring (Alan Mathison Turing [ˈtjʊərɪŋ]; sünd. 23. kezaku 1912, London, Sur' Britanii — kol. 7. kezaku 1954, Uilmslou-lidn, Češir-grafkund, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine (anglijalaine) matematikantedomez', logikantedai i kriptograf. Valatoiti informatikan i ratud intellektan šingotest.
Biografii
Alan Tjuring oli sündnu Julius Metison Tjuring-radnikoičijan amuižes šotlandižes roduspäi i hänen irlandijalaižen Sara Etel'-akan pereheze. Sara kandoi Alanad, konz kanz sirdi indižes Čhatrapur-lidnudespäi Londonha. Džon-veik oli Alanal. Šerbornan privatine škol openzi süvin vaiše gumanitarižid tedoid, i priha eci matematižid tedoid iče. Alan openui Kembridžan Kunigazližes kolledžas vll 1931−1934.
Gold Kost
Gold Kost (Gold Coast) om Avstralijan lidn da kurort Kvinslend-štatan suvipäivnouzmaižes čogas. Se om štatan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, valdkundan — kudenz'.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 1930-nzil vozil kuti Serfers-Paradais-kurorttahond lebukodidenke. Udesnimitihe Saut Kost-lidnad (South Coast Town) nügüdläižikš vn 1958 redukus. Se sai suren lidnan (angl. city) statusad vl 1959.
Tjuring Alan
Biografii
Tedomez' tariči «Tjuringan lugim»-modelid vl 1936, se om kuti abstraktine kompjuter ühthižiden metoiden täht, abuti formalizuida algoritm-tärtust. Sen idei oli lugii kaikid voimuzid mašin, tegii kaikiden toižiden mašinoiden funkcijoid ladluz. Toižen mail'man sodan aigan Alan Tjuring radoi vihalaižiden kodoiden dešifruindan gruppas. Sodan aigan i sen jäl'ghe tedomez' ühtni ezmäižiden kompjuteroiden sädamižhe, ned oliba sured. Vl 1950 sädi empirišt Tjuringan testad arvostamha kompjuteran ratud intellektad. Vl 1951 ezmäine kompjutermuzik om änetadud diskaks, se oli generiruidud Mančesteran laboratorijan Tjuringan kompjuteral.
Gold Kost
Istorii
Gold Kost šingotase lebuturizmal (läz 10 mln tulijoid vodes, sidä kesken 850 tuh. verazmalaižid: kül'bendrandad, sörfing, tematižed puištod), sidotud sihe sauvondal i sömtegimištol, informacižtehnologijoiden kompanijoil, mail'man kassižiden fil'miden tehmižel.
Tjuring Alan
Biografii
Vl 1941 tedomez' tegi taričendad Džoan Klarkale, no pučihe naindaspäi. Tjuring praktikui sugukosketusid mužikoidenke, oli ustavzoittud necen tagut, koli lapsetoman ičetravindaspäi. Navedi hečkud, jokseli marafonan distancijad külätahondas hüvin.
Gold Kost
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tünen valdmeren Koralloidenmeren randal, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad štatan Brisben-pälidnhasai om 66 km pohjoižhe-lodeheze. Vezi mererandanno kožub sörfinganke, korktad lainhed oma paksud.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 591 473 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüde.
Transport
Avtobusad, tramvaid («G:link») i ezilidnjonused oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline Gold Kost-lendimport (OOL, ende Kulangatt, 6,4 mln passažiroid finansižel 2016/17 vodel) sijadase lidnan suviröunanno. Tehtas reisid Avstralijan i Uden Zelandijan järedoihe lidnoihe, Päivnouzmaižen Azijan nenihe pälidnoihe: Tokio, Seul, Kuala-Lumpur, Singapur.
Irdkosketused
Kategorii:Avstralijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kvinslend
Petrodvorecan rajon
thumb|right|250px|Petrodvorecan rajon Piterin kartal Petrodvorecan rajon (Петродворцовый район) om rajon Piteriš, sijadase lidnan päivlaskmaižes palas Suomen lahten suvirandal.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1938 5. päiväl kezakud kuti Petergofan rajon. Rajon alištui Piterin lidnan Nevondkundale, no oli lidnan röunan irdpolel sil aigal. Vl 1944 om udesnimitadud nügüdläižikš ühtes lidnanke. Rajon om nügüdläižiš röunoiš vn 2003 tal'vkuspäi, konz mülütihe Lomonosov-lidnad sihe tošti.
Geografijan andmused
Rajonan pind om 108,72 nellikkilometrad.
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 128 156 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 143 823 eläjad vl 2020. Kaik 134 018 ristitud oli registriruidud rajonas vl 2021.
Rajonan administracijan pämez' om Dmitrii Popov vn 2013 semendkuspäi.
Piterin valdkundaližen universitetan erased institutad da fakul'tetad sijadasoiš Petrodvorecan rajonan territorijal.
Ferro Andrea
Andrea Ferro (mugažo italijan kelel, Andrea "Andy" Ferro; sünd. 19. eloku 1973, Aron (P'jemont), Italii) om italine pajatai (bariton), gotikmetal-stilin Lacuna Coil-muzikkollektivan solist Kristina Skabbia:n ühtes (vspäi 1996).
Mez' i Marko Zelati paniba Lacuna Coil-gruppan alust vl 1994 (ezmäi kävutihe Sleep of Right- i Ethereal-nimid). Ferro om gruppan pajoiden (muzik i sanad) riven tegijan, sädab i pajatab anglijan kelel. Grupp om olmas tähäsai.
Andrea Ferro nai vn 2012 sügüz'kus, oti ičeze hätkaigališt Paola Penni Gigliotti-mel'hešt (Paola Penny Gigliotti) akaks.
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an ühtnijad Kategorii:Italijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Abak
Abak voib znamoita:
Abdalk
thumbnail|right|250px|Sija, kus Abdalk lankteb Pen'he Salgirha. Abdalk (Абдал, Абдалка, Абдалка vai Абдальская) om pen' jogi Kriman keskuzpalan suvipäivlaskmas.
Abdalk jokseb Simferopoliš; nece om Penen Salgiran oiged ližajogi. Piduz om 9 kilometrad. Äiluguižed purtked lanktas jogehe kaikel pidusel.
Kategorii:Kriman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Simferopol'
Gambii (znamoičendad)
Gambii voib znamoita:
Lapenrand
Lapenrand (Lappeenranta, Villmanstrand) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Suvikarjal-provincijan pälidn.
Geografijan andmused
Lapenrand sijadase Saimanjärven suvirandal. Saiman kanal zavodiše siš vspäi 1856. Matkad Viipurihesai Venäman Leningradan agjas om 60 km suvhe.
Vl 2018 lidnan pind oli 1 723,56 km², sidä kesken man pind 1 433,47 km², sokhan man saum oli kudendez (290,09 km²).
Lapenrandan municipalitet jagase 51 lidnrajonha da 10 külähä.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 68 814 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 72 872 eläjad vl 2016.
Transport
Rahvahidenkeskeine lendimport (LPP) sijadase lidnas, vspäi 2016 tehtas vaiše čarterreisid Grekanmaha, Berlinha i Milanha.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Fritaun
thumb|left|250px|Lidnan kart ezilidnoidenke (2021) Fritaun (Freetown «joudjaline lidn») om Sjerra Leonen pälidn, meriport da kaikiš suremb lidn. Se om Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1792 11. päiväl keväz'kud joudutadud britanižil orjil. Vspäi 1961 om ripmatoman valdkundan pälidnaks. Lidnan väll' infrastruktur oli muretud znamasižikš rahvahanikoiden sodan aigan (1991−2002) i ei ole udessündutadud sijidme tähäsai.
Fritaun šingotase sodameriportal londuseliženno merikaranno, sömtegimištol, kalan i kivivoin ümbriradmižel, sobiden i kengiden tehmižel, torhiden diamantoiden torguindal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Atlantižen valdmeren randištol i Sjerra Leone-jogen estuarijan suvirandal, 26 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropine mussonine kaks'sezonine. Harmattan-tullei puhub rahvahatomas Sahar-maspäi tal'vkuspäi uhokuhusai. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +15 C° i +38 C°. Paneb sadegid 4433 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (800..1190 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (80 mm pordos).
Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 951 000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz pol'tošt millionad ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Suviafrikan Tazovaldkund
Suviafrikan Tazovaldkund (lühüdašti SAT, ST) vai Afrikan Suvitazovaldkund (afrikaans Republiek van Suid-Afrika, Republic of South Africa) om nügüd' unitarine valdkund Afrik-kontinentan suvipoles. Pälidn om Pretorii.
Fritaun
Eläjad
Uskon mödhe eläjiden koume videndest oma islamanuskojad (sunnitad), kaks' videndest oma hristanuskondan jumalankodikundoiden polenpidajad.
Suviafrikan Tazovaldkund
SAT om kaikiš šingotadud Afrikan valdkund kogosüdäiproduktan mödhe, sen suverenitet om üks' amuižišpäi Afrikas. Nece valdkund šingoti südäitukuine azegišt, i sen jäl'ghe pučihe sišpäi ičetahtol.
Fritaun
Transport
Kundaline transport om avtobusad (sidä kesken municipaližed i privatižed), taksid, katerad, likutimvenehed i astjad il'mpölusel, ehtatimed. Raudte man toižidennoks agjoidennoks om sauptud vl 1974.
Suviafrikan Tazovaldkund
Keled da oficialižed nimed
Kaik om 11 valdkundališt kel't Suviafrikan Tazovaldkundas (koumanz' sija mail'mas Indijan i Bolivijan jäl'ghe), SAT:al om 11 oficiališt nimitust:
Fritaun
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Fritaun-lendimport (FNA / GFLL, sijaline nimituz om Lungi, 167 tuh. passažiroid vl 2009) radab 17 kilometras pohjoižpäivnouzmha Fritaunaspäi merikaran vastrandal Lungi-lidnas. Lendimport om üks'jäine rahvahidenkeskeine valdkundas, ehtatimed ühtenzoittas senke. Tehtas reisid Afrikan lähižihe maihe, mugažo Nairobihe, Stambulha i Brüsselihe.
Homaičendad
Kategorii:Sjerra Leonen lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Suviafrikan Tazovaldkund
Keled da oficialižed nimed
Eriline status om kelil, kudambid kävutadas religijan täht.
Istorii
Vn 1910 30. päiväl semendkud sädihe Suviafrikan Ühtištust.
Vn 1961 30. päiväl semendkud Suviafrik sai täut ripmatomut Sures Britanijaspäi da kändihe tazovaldkundaks.
Konflikt mustnahkaižen enambusen da vaugedverižen vähembusen keskes tegihe päižeks Suviafrikan istorijas. Vozil 1948−1990 valdkundaline aparteidan režim oli olmas.
Jäl'gmäine valdkundan Konstitucii om allekirjutadud vn 1996 tal'vkus Nel'son Mandela-prezidental da tuli väghe vn 1997 4. päiväl uhokud. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke da ližadusidenke vozil 1997−2012.
Geografijan andmused
Ndžesuti-mägi Drakonan mägiš om ülembaine pä valdkundas, 3410 m valdmeren pindan päl.
Erazvuiččed klimatižed zonad oma Suviafrikas. Siš om kuiv rahvahatoi Namib-ma, mugažo subtropikad oma päivnouzmpoles Mozambikan röunan veres, om-ki Indižen valdmeren randišton klimatan tahondoid. Päivnouzmpolele ma libub i kändase sureks Veld-südäimägitazangištoks Drakonan mägiden taga.
Valaam
thumb|right|250px|Valaam-sar' Ladoganjärven kartal Valaam (Валаам, Valamoi, Valamo) om sar' Ladoganjärven pohjoižes palas, Venäman Karjalan territorijal, Valaaman sarišton kaikiš suremb sar'.
Suviafrikan Tazovaldkund
Geografijan andmused
Man südäimes om äi kal'hid mineraližid torhuzid: kalližarvoižed kived, kivihil', londuseline gaz, metallad (kuld, platin, raudkivend, vas'k, hrom, nikel', tin, marganc, vanadii, uran, harvad mametallad), antimonii, fosfatad. Toižed londuseližed varad oma keitandsol, väghine mahuz.
Valaam
Kävutand
Nened eländtahod sijadasoiš sarel: Valaam-žilo, kudamb mülüb Sortavalan lidnankundha, i Valaaman mez'jumalankodi — venälaižen sauvondčomamahton znamasine muštnik.
Sar' om populärine turistine čuraduz.
Suviafrikan Tazovaldkund
Tobmuden organad
Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Republic of South Africa, President van Suid-Afrika), hän-žo radab ohjastusen pämehen. Üks' varaprezident om hänele abhu. Prezident sättutab ičeze pätandoid parlamentanke. Järgenduseližiden valičendoiden parlamentan alakodihe jäl'ghe ezipartijan lider kändase prezidentaks.
Valaam
Ümbrikirjutand
Valaaman pind om 28 km², sarišton enamba kaht koumandest. Sar' om 9,6 km pitte i 7,8 km levette. Territorii sijadase 5 m (Ladogan pind) ..58 m ü.m.t. korktusil. Kaks' südäijärved (ühthine pind om 1 km²) ühtenzoittas kanaloil keskneze i Ladoganke. Ühesa pen't mecjärved om niiden ližaks. Matkad Ladogan lähembaižhe randhasai om 22 km, Sortavalhasai om 42 kilometrad, Piterihesai om 220 km vetme vai 316 km avtotedme (Sortavalan kal't).
Enamba mi 480 kazmusiden erikod om sarel, äjad oma kazvatadud manahoil. Sadud oma kaičenus plodpuidenke 150 vot igänke da sen enamba. Kavag'mec kattab sart tobjimalaz, pedai otab kaks' koumandest.
Suviafrikan Tazovaldkund
Tobmuden organad
Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 8. päiväl semendkud. Nügüdläine prezident om Siril Ramafosa (Afrikan rahvahaline kongress), valitihe händast vn 2018 15. päiväl uhokud parlamentan ühtnijoil üks'jäižeks kandidataks, vll 2014−2018 radoi valdkundan varaprezidentaks.
Valaam
Irdkosketused
Kategorii:Ladog Kategorii:Karjalan Tazovaldkund Kategorii:Venäman sared Kategorii:Sared kirjamišton mödhe
Suviafrikan Tazovaldkund
Tobmuden organad
Ezmässai Suviafrik oli konfederacijan, sen tagut tobmuden organad seištas enččidme pälidnoidme tazomäras. Valdkundan ohjastuz sijadase Pretorijas, sen tagut Pretorii om administrativine pälidn. Parlament tegeb ištundoid Keiptaunas. Ülembaine käskuzkund om Blumfonteinas. Suviafrikan Konstitucine käskuzkund sijadase Johannesburgas.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Suviafrikan Tazovaldkundan administrativiž-territorialine jagand.
Eläjad
Uskondan mödhe (2015): hristanuskojad — 86,0%, rahvahaližed veroližed uskondad — 5,4%, islamanuskojad — 1,9%, toižed uskojad — 1,5%, religijatomad — 5,2%.
Ižanduz
Suviafrikan ižandusen suruz om kahtendel sijal Afrikas Nigerijan jäl'ghe.
Vl 2012 SAT:an päeksport oli 108 milliardad US$, se mülüti nenid tavaroid: kuld (12%), raudkivend da raudan ühthesuladused (9%), platin (8%), diamantad (8%), kivihil' (8%); toine eksport oli avtod (4%), fruktad (3%), centrifugad (2%), kivivoi (1%).
Valdkundan praznikad
Suviafrikan Tazovaldkundan jogavoččed praznikad :
Vspäi 1994 valičendoiden päiväd mugažo lugetas praznikoikš da lebupäivikš.
Dom-2
thumb|right|250px|«Dom-2 party» Dom-2 (Дом-2, «Kodi-kaks'») om Venäman venäkel'ne realiti-šou. Lähtli ekranoile TNT-kanalal vll 2004−2020. Lähtleb televizijan Ju-kanalal vn 2021 sulakun 19. päiväspäi.
Šoun päižed vedajad oliba Ksenija Sobčak (2004−2012), Ksenija Borodina (2004−2020) i Ol'ga Buzova (2008−2020).
Kaik om fil'mdud enamb mi 6 067 epizodad (20.12.2020), se om kaikiš hätkemb TV-šou mail'mas. Fil'mdand tegihe Moskvas, Moskvan agjas i Seišelan Saril.
Homaičendad
Kategorii:TNT (TV-kanal) Kategorii:Venäman TV-šoud Kategorii:TV-šoud kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 serialad
Pavliašvili Soso
Biografii
Iosif om sündnu Tbilis-lidnha. Zavodi kar'jerad Nevondkundaližen Ühtištusen olendan aigan, edesti «Suliko»-pajon vn 1988 Olimpižil vändoil Kalgariš kuti «Iverii»-muzikansamblin ühtnii. Eläb Tbilisas da Moskvas.
Kanz
Oli naižiš üks'jäižen kerdan vozil 1985−2003. Soso eläb Irina Patlah-pajatajanke vspäi 1997 (naindata). Heil om üks' poig da kaks' tütärt: Levan-poig (om sündnu vl 1987 Soson naimiželospäi), Liza-tütär (om sündnu vl 2004) da Sandra-tütär (om sündnu vl 2008).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Gruzijan pajatajad Kategorii:NSTÜ:n pajatajad Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Venäman muzikankirjutajad Kategorii:Gruzijan muzikankirjutajad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tbilisha Kategorii:Sündnuded vl 1964
Niger (znamoičendad)
Niger om geografine nimituz. Se voib znamoita:
Forsaž (fil'mserii)
«Forsaž» (The Fast and the Furious; venäkel'žes versijas — Форсаж) om tetab amerikaine fil'mserii ogernikoiden-avtotoračuiden bandan polhe (lugemata 3. palan).
Kaik ühesa täuz'piduzlišt i kaks' lühüdpiduzlišt fil'mad om pästtud vspäi 2001 vhesai 2021. Täuz'piduzližiden fil'miden režissörad oma Rob Koen (1.), Džon Singlton (2.), Džastin Lin (3.—6.), Džeims Van (7.) i F. Geri Grei (8.). Kaik planiruiše 10 fil'mad päserijas vodele 2021 i fil'mdandan lopind.
Täuz'piduzližed fil'mad
Spin-off — Forsaž: Hobbs i Šou (2019).
.fr
thumb|right|250px|Domenan logotip .fr om Francijan Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 2. päiväl sügüz'kud. . Domennimiden lugu oli enamba mi 3,5 mln vn 2020 sügüz'kus.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal, mugažo koumandel tazopindal kahtenden tazopindan domenoiden röunadusidenke. Francijan rezidentoile (juridižed organizacijad i fizižed personad) sab olda domennimen valdoičijan vaiše, niiden ližaks rahvahidenkeskeižile organizacijoile.
Sab kävutada latinan kirjamišton nenid ližakirjamid domennimes: à, á, â, ã, ä, å, æ, ç, è, é, ê, ë, ì, í, î, ï, ñ, ò, ó, ô, õ, ö, oe, ù, ú, û, ü, ý, ÿ, ß.
Francijan joga merentagaine territorii om ičeze ühtenden tazopindan domenanke.
Irdkosketused
F Kategorii:Francii
Avund
Avund (Авунда / Avunda, ukr. i Авунда) om jogi Kriman suves.
Pen' jogi jokseb mägiden pautkilpäi ülemb mi 1000 m ü.m.t. kortte i lankteb Mustmerhe Gurzuf-žilon territorijal. Piduz om 7,6 kilometrad, basseinan pind — 24 km². Keskmäine vedhuz om 0,115..0,13 m³/s. Jogen alajoksmusen toižed nimitused oma Su-nar-Putan i Salgir.
Kategorii:Kriman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Jaltan lidnümbrik
Küz'mäine pu
Küz'mäine pu (Lonicera) om penzhiden heim. Oiktad, kerdujad vai ujelijad kazmused. Mülütadas Küz'mäižpuižed-sugukundha. Erasiden erikoiden plodud oma södabad, no äjiden erikoiden plodud oma travijad.
Leviganduz
Heim om levitadud Pohjoižen mapoliškon äjiš rajoniš. Erikoiden tobj pala kazvab Gimalajas i Päivnouzmaižes Azijas. Venämas om 14 mecerikod, voib vastata mecanröunoiš i sarikoiš.
Ümbrikirjutand
Järedahkod änikod oleldas vauktan, ruskedvauvhan, pakuižen i sinivauvhan mujun. Änikod i sid' plodud kazdas paroil lehtesiden alusišpäi vai barban lopus. Änikon vencudes om viž pölükäd i pit'kahk petkloine. Plodud kazdas ühthe paksus, kuti ülälehtesed-ki (erasil erikoil kaik lehtesed). Venäman erikod änikoitas semendkun lopuspäi kezakun keskhesai.
Kävutand
Küz'mäižen pun äi erikod ištutadas da kazvatadas saduiš čomikš dekorativižikš penzhikš. Ned sättudas gruppiden, allejoiden i kezapavil'joniden täht. Erased erikod oma medenkandajad. Kova pumaterial kožub sädamha penid tegesid.
Sädihe severz'-se kümnikoid dekorativižid sortuid södabidenke marjoidenke sinižen (kamčatižen) i södaban (Lonicera edulis) küz'mäižiden puiden alusel.
Valitud erikod
Kaik om 180 küz'mäižen pun erikod, niiden keskes enamba sadad om dokumentiruidud.
Derri
Derri (Derry) om AÜV:oiden lidn Nju Gempšir-štatan suvipäivnouzmas, sen Rokingem-ümbrikos. Ümbrikon kaikiš suremb lidn, štatan nellänz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe. Mülüb Sur' Boston-lidnaglomeracijha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud šotlandižil i irlandižil sirdnikoil vl 1719. Ezmäine AÜV:oiden kartohkan kazvatandan taho oli neciš lidnas sil-žo vodel. Lidn om nimitadud Pohjoižirlandijan Derri-lidnan mödhe, irlandijan Doire-sana znamoičeb «tammine mec». Lugetihe lähižen Londonderri-lidnan palaks hätken aigan, se lidn sijadase ani päivlaskmha.
Derri šingotase keskopendusen aluzkundoil (sidä kesken privatine Pinkerton Academy 9.-12. klassan 3,6 tuhanke openikoid), medicinižeks keskuseks, torguindverkoil, sauvusiden mašiništon edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 86 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikiš korktemb čokkoim om Uorner-kukkaz 184 m ü.m.t.. Matkad štatan kaikiš surembha Mančester-lidnhasai om 19 km lodeheze.
Klimat om ven kontinentaline. Nell' voz'aigad ozutasoiš sel'ktati.
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 109 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 34 021 eläjad vl 2000 i om nügüd'. Vl 1960 ristitišt oli 6 987 eläjad, sid' vhesai 1990 ližadui teravas.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nju Gempširan lidnad
Arthrura pulcher
Arthrura pulcher om perakaridoiden (mererakoiden üläheimkund) erik Tanaellidae-sugukundas. Ročilaine Karl Georg Herman Lang-biolog ümbrikirjuti erikod ezmäižen kerdan vl 1971 Libanius pulcher-nimitusenke.
Živat eläb Pohjoižamerikan suvirandoidenno.
Homaičendad
Kategorii:Tanaellidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Ronson Šarlotta
Šarlotta Džulija Ronson (Charlotte Julia Ronson; sünd. 7. eloku 1977, London, Sur' Britanii) om britanijalaine (anglijalaine) dizainer da model'jer. Nügüd' eläb i baziruiše Udes Jorkas.
Homaičendad
Kategorii:Dizainerad Kategorii:Model'jerad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Londonha
You're a Woman
«You're a Woman» (Sinä oled naine, mugažo «You're a Woman, I'm a Man» — Sinä oled naine, minä olen mez' ) om Bad Boys Blue-muzikgruppan tetab pajo. Se om ühtenz' pajo debütižes «Hot Girls, Bad Boys»-al'bomas da ühtennimine singl, kudambad oma pästtud 1985-ndel vodel.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Kategorii:Bad Boys Blue:n pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1985 pajod Kategorii:Vn 1985 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Mansid
Mansid vai Mansilaižed (ičeze nimituz om мāньси da vanh nimituz om voguližed) om vähäluguine rahvaz Venäman keskuzpalas, eläb Hantin da Mansin avtonomižes ümbrikos; erased rahvahan ezitajad elädas mugažo toižiš Venäman subjektoiš. Se om hantilaižiden kaikiš lähižemb heimrahvaz.
Mansilaižed pagištas mansin kelel, se om üks' suomalaiž-ugrilaižiš kelišpäi. Tämbäi mansilaižiden läz koumed videndest kävutadas venän kel't. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe mansilaižiden ühthine lugu om 12 269 ristitud.
Nimituz
Rahvahan ičeze nimituz znamoičeb «mez'», «ristit»; nece sana tuli suomalaiž-ugrilaižes *mańćɜ-sanaspäi «uk, mez', ristit», i voib löuta pojavid sanoid toižiš suomalaiž-ugrilaižiš keliš: маньть (mańt́), моньть (mońt́), мась (maś) hantin keles, mugažo mad'jaralaižiden ičeze nimituz üks'lugus — magyar. Sil sanal om erazvuččid formoid mansin kelen erazvuiččiš paginoiš: mańśi, ма̄ньсь (māńś), мӧ̄ньсь (mɔ̄̈ńś), мӓньцӣ (mäńćī), ма̊ньсь (måńś).
1920−1930-nzihe vozihesai kävutihe «voguline»-vajeht (вогул) nimitamha mansilašt; nece vajeh tuli hantin u̯oɣaĺ vai u̯oɣat́-vaihilpäi. Ottas kävutamižhe sidä vajeht nimitamha mansilaižid völ erasiš keliš, ozutesikš, saksan keles Wogul, wogulisch.
Kel'
Mansilaižed pagištas venän kelel da mansin kelel.
Elo
Mansilaižed päazjad oma kalanpüdand, mectuz, pedroiden kazvatuz, maižanduz da kodiživatoiden kazvatuz. Kalanpüdand om levitadud Ob'-jogel da Pohjoine Sos'v-jogel. Pedranvodind om ottud hantilaižilpäi 13.−14. voz'sadoiš. Maižanduz om ottud venälaižilpäi 16.−17. voz'sadoiš. Heiden kodiživatvodindan parahimad sarakod oma hebonvodind, kodilindun kazvatand, henoiden da järedoiden sar'vikahiden živatoiden kazvatuz.
Kalanpüdandan azeged oma azragad da verkod.
Mansine rahvahaline söm oma kala, liha da marjad. Hö ei sögoi senid, sikš miše meletadas, miše sened oma käredoihe ižandeižihe sidodud.
Tämbäi mansilaižiden 45% elädas lidnoiš.
Prihaine
thumb|right|250px|Prihaine Prihaine vai Prihačkuluine, vai Prihalaps' , om mužiksugun laps'. Hänen igä om 2..12 vai 14 vot (suguküpsnendan aig), toižin sanoin vagahaižespäi alaigäčuhusai, i om laps'aigan palaks. Lopuks prihaine kändase prihaks.
Prihaižed erinedas neičukaižišpäi muga-žo, kut mehed naižišpäi, hibjan biologijan i melen mödhe. Genderižed erindad oma olmas mugažo, ned oma identifikacii suguičtazvedandan mödhe.
Prihaine zavodib kävuda školha samha kirjoiden lugendan, kirjutandan i matematikan pämahtoid. Hän kacub tathaze i toižihe ezikuvihe, valičeb professijad, miše varatoitta ičeze pereht tulebas aigas.
Lujas golliš maiš erased prihaižed oma ottud lapsiden töhö varatoitmaha toižid kanznikoid. Se tön toižend om kel'tud šingotadud valdkundoiš, tobmuden organad makstas rahaabud.
Homaičendad
Kategorii:Mez' Kategorii:Laps'aig
Itterbii
Itterbii (Yb — ytterbium latinan kelel) om 70nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 3 grammad tonnas.
Šveicarine Žan Šarl' de Marin'jak-himik avaiži itterbijan vl 1878. Nimitihe Itterbü-žilon mödhe Stokhol'man sarišton Resarö-sarel, kuti koumed tošt elementad-ki (terbii, erbii, ittrii).
Fizižed ičendad
Itterbii om tagokaz notked hoštai hobedakaz mametall. Oleskeleb koumes kristalližes nägus: α-Yb geksagonaliženke seglusenke (6,903 g/sm3), β-itterbii kaikiš kinktembanke seglusenke (6,966 g/sm3) i γ-itterbii kubiženke seglusenke (6,57 g/sm3), toižetamine α↔β tegese −13 C° lämudel, β↔γ — +795 C°.
Atommass — 173,045. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,9654 g/sm³. Suladandlämuz — 1097 K (824 C°). Kehundlämuz — 1469 K (1196 C°).
Londuseline itterbii kogoneb seičemes stabiližes izotopaspäi: 168Yb (0,13%), 170Yb (3,02%), 171Yb (14,21%), 172Yb (21,75%), 173Yb (16,1%), 174Yb (31,9%) i 176Yb (12,89%). Tetas 27 ratud radioaktivišt izotopad 148..167, 169, 175, 177..181 atommassanke, i 12 izomärad, niiden keskes kaikiš hätkemb om 169Yb-izotop 32 päiväd pol'čihodamižen pordonke.
Kävutand
Ottas kävutamižhe itterbijad atomenergetikas, elektronikas, optikas i magnitoiden tehmižes.
Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om sen löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Joškar-Ol
Joškar-Ol (Йошка́р-Ола́, nitmar. i Йошкар-Ола «rusked lidn») om Venäman lidn da lidnümbrik. Se om Marii Elan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1584 kuti Carin lidnuz Kokšagal, möhemba Carevokokšaisk vhesai 1919. Se sai lidnan statusad vl 1781, pertišton regulärišt planad vl 1835. Vozil 1919−1928 nimitihe lidnad Krasnokokšaisk:aks, sid' nügüdläižikš. Raudtestancii om saudud vl 1927, ezmäine jonuz tuli lidnha vl 1928. Suren sodan aigan pättihe sirta severz'-se tegimid Joškar-Olha, muga sen tegimišt radaškanzi. Vll 1973−1988 jagatihe lidnad kahteks rajonaks: Leninskii i Zavodskoi.
Joškar-Ol šingotase nenil sarakoil: mašinansauvomine, pol'veimiden i elektronižen mašiništon tehmine, sauvondmaterialiden i meblin pästand, sömtegimišt, torguind, kebn tegimišt (ratud nahkan tegim, kengiden, čulkoiden, trikotažan, omblendan fabrikad), om himižen sarakon edheotandoid, farmaceftine tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuses, Pen' Kokšag-jogen (Изи Какшан) molembil randoil, tazosijal 100 m kortte valdmeren pindan päl. Jogi lankteb Volgha 50 kilometras suvhe, om 2 padoseinäd jogenvagos lidnan südäimes. Matkad Moskvhasai om 862 km päivlaskmha orhal. Lähembaine järed lidn om Čeboksarad 69 km suvipäivlaskmha orhal vai 93 km avtotedme.
Kaks' žilod da kahesa küläd mülüdas lidnümbrikho Joškar-Olan ližaks. Se om ümbärtud Medvedevon rajonal kaikiš polišpäi.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 248 782 ristitud, lidnümbrikon — 259 256 ristitud. Kaik 266 675 ristitud elihe lidnas i 277 676 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vn 2010 rahvahanlugemine, enamba 0,4%): venälaižed — 61,3%, marilaižed — 23,3%, totarlaižed — 4,1%, ukrainalaižed — 0,8%, čuvašalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 1,6%, rahvahuden ozutandata — 8,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan 27 pühäpertid oma olmas lidnas: nell' päjumalanpertid, 12 jumalanpertid i 11 časounäd. Islaman pämečet' om avaitud. Ingrijan lüteranine jumalanpert' om väges. Äi marin veroližen religijan polenpidajid eläb lidnas.
Lidnümbrikon edeline pämez' i Deputatoiden Nevondkundan ezimez' om Aleksandr Princev (reduku 2014 — sügüz'ku 2019).
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Marii Elan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Neižne
thumb|right|250px|Neižne Neižne om nor' naižsugun ristit (person) neičukaižen suguküpsnendan augotišespäi naimiželon zavodindhasai. Pord sättutoitab läz 13-..20-voččele igäle, sen aigan person-alaigäč kändase täuz'kaznudeks i vaumheks sündutada lapsid.
Vaumiž naimiželole neižne kucuse neičeižeks. Jänu naimiželota naine om vanh neižne.
Homaičendad
Kategorii:Naine Kategorii:Nor'aig
Raps
Raps (Brassica napus subsp. napus) om üks'vozne heinäsine kazmuz, Kapust-heimon Kapustižed- (Brassicaceae), vai Ristänikoižed-sugukundan (Cruciferae) erik. Toižendad oma keväz'ližen i sügüzližen (voz'raps) semendan täht.
Pit'kan päivänvauktan kazmuz, vilunvastaine, küzub nepsut i väghišt mahust. Kazvab hüvin venos vös. Äikerdoičese semnil.
Tarbhaine maižanduzkul'tur samha void sömän täht i biodizel'-poltust. Mail'man satuz oli 68,9 mln tonnoid vl 2016, päkazvatajad oma Kanad (18,4 mln t), Kitai (15,3), Indii (6,8) i Evropan mad.
Homaičendad
Kategorii:Kapustižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Sötmižkazmused Kategorii:Tehnižed kul'turad Kategorii:Voikazmused