cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rim
Istorii
Legendan mödhe Romul- da Rem-vellesed, kudambad kazvoiba Tibranjogen randal, kerdan ridaškanziba; Romul rikoi Remad, pani lidnan alust Tibran hural randal vl 753 EME da kändihe sen ezmäižeks carikš.
Rim om üks' kaikiš vanhembiš lidnoišpäi Mal, Rimalaižen imperijan amuine pälidn. Oficialižetomad nimed: «Igähine lidn» i «Lidn seičemel kukhal».
Rim šingotase pälidnan funkcijoil i holitišil päpaloin, ei ole jügedan industrijan sarakoid. Rahvahidenkeskeižed aluzkundad i niiden filialad ratas Italijan pälidnas, sen paloin ÜRO:n Mail'man söndtavaroiden organizacii (FAO). Italijan suriden kompanijoiden päfaterad oma Rimas, niiden kesken järedad Enel, Eni, Telecom Italia. Ižandusen päsarakod oma turizm, tedoidused, sauvond, kommertine (bankad eriližešti), IT-sarak, aerokosmine, sodakaičendan, telekommunikacine.
Geografijan andmused
Lidnan sijaduz om Tibr-jogen molembil randoil. Rim sädab Rim-Fjumičinon lidnaglomeracijad Fjumičino-lidnanke da avanportanke (rahvahidenkeskeine lendimport radab siš).
Čhve Minho
Čhve Minho (최민호; sünd. 9. tal'vku 1991, Inčhon, Suvikorei), muite Minho paksus, om korejalaine pajatai da akt'or. Om «SHINee»-muzikgruppan solistan, kirjutab gruppan rep-partijoid da pajatab niid.
Rim
Geografijan andmused
Kaikiš penemb Mal Vatikan-valdkund sijadase Riman territorijan südäimes.
Čhve Minho
Homaičendad
Kategorii:Suvikorejan pajatajad Kategorii:Suvikorejan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Inčhonha Kategorii:SHINee:n ühtnijad Kategorii:Sündnuded vl 1991
Rim
Geografijan andmused
Klimat om subtropine Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +15,8 C°. Ekstremumad oma −11 C° i +40 C°. Paneb sadegid 663 mm vodes.
Visock
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1532. Pohjoižen sodan aigan anastihe Viipurid Ročinmaspäi vl 1710, i saudihe Trongzund-varmitesid Viipurin lahten kaidanno sijanno ühtennimižen sal'men randal, nimitihe eländpunktad dokumentoiš Trongzund:aks mugažo. Vll 1864−1867 Trongzund-lidnuz om saudud, se om kaičenus paloin. Vll 1917−1940 oli ripmatoman Suomenman palaks oficialiženke Uuras-nimenke (У́урас). Šingotihe žilod meriportaks i saudihe raudted sennoks, veded Viipurin randanno oliba madalad.
Žilo oli mülütadud NSTÜ:he vn 1940 sulakuspäi Karjalaiž-Suomalaižen NST:an palaks i sai lidnan statusad. Vozil 1941 (sügüz'ku) — 1944 (kezaku) oli okkupiruidud Suomenman sodavägil. Mülütihe Venäman NFST:n Leningradan agjaha vl 1944. Udesnimitihe lidnad vl 1948 ezmäi Petroostrov:aks, sid' nügüdläižikš pölištunuden läz Trongzund-sart NSTÜ:n Kuz'ma Visockii-vägimehen muštho, mugažo nimitihe sart-ki.
Visock šingotase Visockii-torguindmeriportaks (hilen, kivivoin i nozoltadud gazan terminalad, 17,6 mln tonnoid vl 2017). Armijan valdkundröunmeriväged baziruišoiš lidnanno.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehes, Karjalan kaglhan päivlaskmas, Suomen lahten pohjoižpäivnouzmaižel randal, Visockii-saren pohjoižes. Matkad Piterin keskushesai om 123 km orhal vai 160 km avtotedme, om 100 km sen röunhasai orhal, Suomenman röunhasai — 30 km lodeheze orhal. Lähembaine lidn da port om Viipur 20 km pohjoižpäivnouzmha orhal lahtedme vai 30 km avtotedme, Saiman kanalan agj om Viipuriš.
Visock om municipaližen ühtnikan üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican pühäpert' om sauvomas lidnas vspäi 2013.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš (Viipur).
Rim
Transport
Kaks' rahvahidenkeskešt lendimportad ratas lidnaglomeracijas. Rahvahidenkeskeine civiline Rim-Fjumičino-lendimport Leonardo da Vinčin nimed (FCO / LIRF, 43,5 mln passažiroid vl 2019) sijadase 30 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, tehtas reisid mail'madme i Italijadme. Soda- da civiline Rim-Čampino (CIA / LIRA, 5,8 mln passažiroid vl 2015) radab 15 km suvipäivnouzmha Riman keskusespäi, tehtas reisid Evropan maidme, čarterreisid Keskmeren regionadme.
Visock
Eläjad
Lidnankundan pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan pämez' om Jevgenii Šestakov vn 2022 sulakuspäi.
Rim
Mel'heižtahod
Rim om Italijan znamasine turistine keskuz. Siš om äjad tetabad mel'heižtahod: Riman forum, Kolizei, Panteon, Pühän Pavlan päjumalanpert' i m. e.
Galerei
center|850px|thumb| [[Kolizei i Konstantinan triumfaline verai vl 2008 ]] center|850px|thumb| Azjaližen EUR-rajonan ühthine nägu (2008. voz' vai sen aigemba)
Rahvahidenkeskeižed kosketused
Vodespäi 1956 Pariž om Riman üks'jäižeks sebruzlidnaks («Vaiše Pariž om Riman arvoine; vaiše Rim om Parižan arvoine»). No Rimal om völ enamb 20 partnörlidnad (niiden kesken Kijev).
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Krasnodaran lidnanznam
right|250px Krasnodaran lidnanznam (Герб Краснодара) om vahvištadud eziauguižešti 1849-nden vodel. Se om nügüdläine lidnanznam, om vahvištadud tošti Krasnodaran lidnan Dumal vn 2005 7. päiväl heinkud.
Simvolišton znamoičend
Lidnuz simvolizuruib Jekaterinodaran lidnust, avoinu verai ozutab lidnan eläjiden kožundnavedindan i avoinmel'žust. Atamanan bulav om Mustmererandan pälidnan polhe i Mustmeren kozakišton sodavägiden atamanan rezidencijas, bunčukad oma sen kozakišton simvol. Nell' ristikoittud flagad oma allekirjutadud Jekaterina II-imperatornaižel, Pavel I, Aleksandr I i Nikolai I-imperatoroil. Ned flagad oma lahjoitud heil sodavägile edel gerban vahvištust i ozutadas Mustmeren kozakoiden arvod. Suren Jekaterinan kuldaine allekirjutez znamoičeb, miše nimitihe lidnad hänen oiktastuseks. Tähthaižed 59 lugul simvolizuruidas kozakoiden stanicoid Mustmeren sodavägiš vl 1849.
Kacu mugažo
Kategorii:Lidnanznamad Kategorii:Krasnodar
Komarom-Estergom
thumbnail|right|250px|Komarom-Estergom-agjan kart Komarom-Estergom (Komárom-Esztergom megye [ˈkomaːrom ˈɛstɛrɡom]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Tataban'j.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan lodehes-pohjoižes. Röunatab Slovakijanke pohjoižes (Nitran rand) i nellänke agjanke: Peštanke suvipäivnouzmas, Fejer levigandeb suves, Vesprem-agj sijadase suvipäivlaskmas, D'jor-Mošon-Šopron om päivlaskmas. Dunai om valdkundröunaks agjas.
Pind om 2 264,52 km², se om kaikiš penemb agj pindan mödhe Budapeštad lugemata.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Komarom-Estergom-agj jagase kudeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Neciš agjas om kaks'toštkümne lidnad:
Agjas om 64 žilod lidnoihe ližaks, niišpäi koume oma sured žilod.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 304 568 eläjad, vl 2015 — 299 110 eläjad. Kaikiš suremb agjan ristitišt oli 322 893 eläjad vl 1980.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 36,3 %, kal'vinistad — 10,0 %, lüteranižusen polenpidajad — 1,5 %, grekan katolikad — 0,4 %, toižed uskojad — 1,3 %, religijatomad — 20,2 %, ateistad — 1,4 %, märhapanendata — 28,9 %.
Kaliningrad (znamoičendad)
Kaliningrad voib znamoita:
Krim (znamoičendad)
Krim voib znamoita:
Ipatovo
thumb|left|250px|Ipatovo-päraudtestancijan sauvuz vl 2005 Ipatovo (Ипа́тово) om Venäman lidn Stavropolin randan pohjoižes. Om Ipatovon lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2017. vot ümbrik oli Ipatovon rajonaks).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1860, i vhesai 1880 nimitihe sidä Čemrek-külä (Чемрек) mahapandud läheli nogaižen ruhtinasen mödhe. Sid' vhesai 1935 nimi oli Vinodel'noje (Винодельное) vinan varažomiden äjüden taguiči. Udesnimitadud Venäman Rahvahanikoiden sodan Pötr Ipatov-ühtnijan kanzannimen mödhe, hän pölištui külän ümbrištos vl 1918. Vspäi 1979 Ipatovo om lidnan statusanke.
Ipatovo om maižanduzrajonan keskuz, om sömtegimišton (saguden edheotand, oludentegim, elevator) i sauvondan edheotandoid, kombisötken tegim radab, savičun tegim om sauvomas. Londuseližen gazan löudmižsijad oma läz lidnad. «Kolos»-motobolklub om Venäman lidirujiden koumen kesken.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kalaus-jogen (Manič-jogen ližajogi) hural randal 100 m kortte valdmeren pindan päl, jogi om päivnouzmaižeks röunaks. Čemrek-oja läbitab kaiked lidnad da lankteb Kalausha. Matkad Stavropolihesai om 125 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Svetlograd 50 km suvhe kaikil teil. Federaline «Astrahan' — Stavropol'»-avtote (R-216) om lidnan pohjoižröunaks. Avtobusstancii da Ipatovo-raudtestancii (om avaitud vl 1914 kut Vinodel'noje) ratas lidnas.
Slabad (Vepsän rahvahaline küläkund)
Slabad (Слобода) om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas.
Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha. Matkad Babajevo-rajonkeskushesai om läz 126 kilometrad.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Slabadan eläjiden lugu oli 18 ristitud, i 17 heišpäi oliba etnižed vepsläižed.
Ipatovo
Geografijan andmused
Klimat om terav kontinentaline, kuivan polhe. Ekstremumad oma −35 C° i +45 C°. Paneb sadegid 300..400 mm vodes.
Slabad (Vepsän rahvahaline küläkund)
Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Nadežda Pavlovna Mednikova.
Ipatovo
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 053 ristitud, rajonan kaks' videndest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 24 021 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 28 tuhad eläjid vozil 1996−2009 (28 800 rist. vl 1998).
Slabad (Vepsän rahvahaline küläkund)
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Vologdan agjan Babajevon rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Ipatovo
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 95,5%, toižed rahvahad — 4,0% ravhahuden ozutandata — 0,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Sündun Voznesenjan (om saudud vll 2000−2013) i Feodosii Černigovalaižen.
Nahičevan
Nahičevan (Naxçıvan [nɑxtʃɯˈvɑn], ناخجیوان «Nahčivan») om lidn Azerbaidžanan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Nahičevanan Tazovaldkundan pälidn, valdkundan anklavan Iranan da Armenijan keskes.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 2. voz'tuhan EME keskes, sai nimitust sijaližen heimon mödhe. Mainitase ezmaižen kerdan kuti Naksuana Ptolemein «Geografii»-kirjas 2. voz'sadal meiden erad. Vl 1828 oli mülütadud Venäman imperijha. Vspäi 1921 om Azerbaidžanan palaks, avtonomijan pälidn vspäi 1924.
Nahičevan šingotase kitajižiden kebnavtoiden ühthekeradamižen tegimel, tekstil'tegimištol, sömtegimištol (oluden tegim), kengiden da pähižiden tehmižel, käzitöil, torguindal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nahčivančai-jogen oiktal randal (Naxçıvançay 82 km pitte, lankteb Araksan vezivaradimhe) i Araks-jogen hural randpolel, 873 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Bakuhusai om 450 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om kontinentaline kuiv, keza om räk. Voden keskmäine lämuz om +12,4 C°, kezakun-sügüz'kun +22..+27 C°, tal'vkun-uhokun −4..+1 C°. Paneb sadegid 267 mm vodes, enamba sulakus-kezakus (30..38 mm kus), vähemba elokus-sügüz'kus (19 mm pordos).
Eläjad
Nahičevanan valdkundaline universitet radab vspäi 1990 (Naxçıvan Dövlət Universiteti, nell' tuhad üläopenikoid). Sen aluz om pandud vl 1967 kut Azerbaidžanan pedagogižen institutan filial, vspäi 1972 se oli Nahičevanan valdkundaline pedagogine institut.
Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Nahičevan-lendimport (NAJ / UBBN, 526 tuh. passažiroid vl 2014) radab lidnas vspäi 2004. Tehtas reisid Bakuhu, Gändžha, Moskvha, Stambulha.
Passažirraudtestancii om sätud vl 1908 i ühtenzoitab tazovaldkundan anklavan i Iranan lidnoidenke (Tebriz, Tehran, Mešhed). Avtote mäneb Turkanmaha.
Beriša Sali
Sali Ram Beriša (Sali Ram Berisha; sünd. 15. reduku 1944, Tropoi, Albanii) om ranu Albanijan päministran (2005−2013), mugažo 3. Albanijan prezidentan (1992−1997).
Biografii
Mez' om sündnu pohjoižhe Tropoi-lidnha — Beriš-klanan keskushe. Sali sai üläopendust Tiranan universitetas (1967), jätksi opendamišt Parižas (Francii) specializacijanke gemodinamikas. Vll 1980−1990 radoi Tiranan universitetan opendajan. Sai filosofijan tedodoktoran arvod. Oli otnus südäikeran hirurgijha.
Berišan politine kar'jer zavodihe Albanijan tön partijan ühtnijaks, konz äi aigad oli völ Berlinan seinän lanktendhasai. Hän holiti lekarikš-kardiologaks partijan Keskuzkomitetan Politbüron ühtnijoid, heiden kesken Enver Hodžad-ki.
Hatang (žilo)
Hatang (Ха́танга) om Venäman žilo da port Krasnojarskan randan pohjoižes, sen Taimiran Dolganan Nenciden rajonas. Žilo om Hatangan küläkundan keskuz.
Beriša Sali
Biografii
Vn 1990 tal'vkus Sali Beriša pid'oiteli üläopenikoiden likundad massižiden protestoiden aigan, sai tetabut kommunistižen režiman publižel kritikal i demokratižiden reformiden kucundal, i muga putui oppozicijan ohjanduzkundha. Vl 1991 Beriša kändihe Albanijan Demokratižen partijan pämeheks, se partii om valdkundan kahten päižen partijan keskes nügüd'aigan.
Hatang (žilo)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1626 kuti tal'vdundsija. Kätihe žiloks vl 1971. Vll 1927−2005 eländpunkt oli Hatangan rajonan administrativižeks keskuseks. Šingotihe meriportaks i geologijan ekspedicijoiden keskuseks.
Beriša Sali
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Albanijan prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Albanijha Kategorii:Sündnuded vl 1944
Hatang (žilo)
Istorii
Hatangan ižandusen sarakod oma torguindmeriport Pohjoiženno meritenno i valdkundaližed aluzkundad. Küläkundas om äi tarbhaižiden kaivatusiden löudmižsijid (kivivoi, mujumetallad), no niiden otand kävutamižhe jäb tulijoile pol'vile.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan päivnouzmas, ühtennimižen jogen randal (Ха́танга 227 km pitte, lankteb Laptevoiden merhe). Ühesa irdad. Lendimport ühtenzoitab Noril'skanke i Krasnojarskanke.
Klimat om subarktine, voib panda halad kezal mitte taht päiväl. Voden keskmäine lämuz om −12,4 C°, heinkun +12,5 C°, tal'vkun-uhokun −30..−32 C°. Absolütine minimum oleli −59 C°, maksimum +36 C°. Paneb sadegid 281 mm vodes, enamba heinkus-elokus (41..43 mm kus), vähemba tal'vkus-semendkus (11..18 mm kus). Lumikate venub 249 päiväd vai sen hätkemba, sen kaikiš suremb sanktuz oli 83 santimetrad. Polärine ö oleskeleb kül'mkun 17. päiväspäi vilukun 25. päivhäsai, polärine päiv om hätkemb (9. semendku — 4. eloku).
Kaik ühesa žilod mülüdas küläkundha Hatangan ližaks. Küläkundan pind om 336 405,42 km², kaikiš suremb rajonas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 2 645 ristitud, küläkundan — 5 653 ristitud. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 6 385 eläjad vl 1989. Kaik 4 684 ristitud elihe küläkundas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Nägundan jumalanpert' om letud vll 1993−2001, se om kaikiš pohjoižemb pühäpert' valdkundas.
Edeližed küläkundan pämehed oma Sergei Baturin (sulaku-sügüz'ku 2020) i Aleksandr Kulešov (kezaku 2016 − uhoku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan rand
Mocart Vol'fgang Amadeus
Vol'fgang Amadeus Mocart (Wolfgang Amadeus Mozart), täuz' nimi — Johan Hrizostom Vol'fgang Teofil Mocart (Joannes Chrysostomus Wolfgang Theophilus Mozart; sünd. 27. viluku 1756, Zal'cburg, Pühä Rimalaine imperii — kol. 5. tal'vku 1791, Ven, Pühä Rimalaine imperii) — sur' avstrijalaine muzikankirjutai, instrumentalist da dirižor.
Venan klassižen školan järed ezitai, violižnik-virtuoz, klavesinist, organist. Mason vspäi 1784.
Homaičendad
Kategorii:Avstrijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Zal'cburgha Kategorii:Kolnuded Venas
Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad
Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (lühenduz: AÜV) vai Amerikan Ühtenzoittud Štatad (lühenduz: AÜŠ) (United States of America [ði juˌnaɪtɪd ˌsteɪts əv əˈmerɪkə], lüh.: U.S.) om valdkund Pohjoižamerikan keskuses. AÜV:oiden pälidn om Vašington, no kaikiš järedamb lidn om Nju Jork.
Nece om koumanz' valdkund Mal ristituiden lugun mödhe (329 millionad eläjid) da nellänz' valdkund pindan mödhe (9 518 900 km²) mail'mas. Mülüb ÜRO:ho, sen Varuitomuden Nevondkundan kaikenaigaine ühtnii. Om PAKO:n päühtnijan, sen üks' alusenpanijoišpäi.
Istorii
Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad (Štatad) sünduihe vl 1776. Koumetoštkümne britaništ kolonijad ühtniba sihe, kudambad tedištoitiba ičeze ripmatomuden polhe. Soda ripmatomudes mäni 1783 vodhesai da lopihe kolonistoiden vägestusel. Vodel 1781 tuli väghe AÜV:oiden ezmäine Konstitucii, vl 1789 — kahtenz' lugul Konstitucii, i vodel 1791 — Bill' oiktusiden polhe, kudamb röunati lujas ohjastusen valdoiktusid. Vn 1789 Konstitucii om väges kohendusidenke, jäl'gmäižed oliba vl 1992.
1860-nziš voziš Rahvahanikoiden soda oli AÜV:oiš orjakahiden suvipol'židen da orjatomiden pohjoižiden valdkundoiden (štatoiden) keskes. Soda jatksihe läz nelläd vot. Pohjoižiden štatoiden vägestuz kaiči valdkundad jagamižespäi da toi orjile joudjut kaikel Ühtenzoittud Štatoiden territorijal.
Ezmäižen Mail'man sodan jäl'ghe Ühtenzoittud Valdkunad vändiba aktivišt rolid mail'man politikas. 1930-nzil vozil oli elänu Sures ekonomižes depressijas läbi. Toižen Mail'man sodan aigan Štatad oliba Antigitlerižen koalicijan ühtnijaks.
2001-nden voden 11. päiväl sügüz'kud terroristižiden aktoiden serii ozaižihe valdkundas.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|AÜV:oiden topografine kart Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad om maröunoiš Meksikanke suvel (röunan piduz — 3326 km) da Kanadanke pohjoižel (8895 km pitte). Ühthine röunoiden piduz — 12 221 km. Valdkund sijadase Tünen i Antlantižen valdmeriden keskes. Ühthine randanpird — 19 924 km. Läz kaik klimatan toižendad da vöd oma olmas järedan territorijan tagut, päiči ekvatorialižes i subekvatorialižes.
Suriden järviden rajon i Atlantiženveren alangišt oma kaikiš tihedašti elänzoittud tahondad. Appalačid-mäged sijadasoiš kontinentaližen päpalan päivnouzmas, ned kaimdas Keskuztazangištoid (200..500 m ü.m.t. korktusil) i Sured tazangištod-mägiplatod (600..1500 m ü.m.t.) valdkundan keskuzpalas. Kordil'jerad niiden Kall'oikahad mäged-pämägisel'ganke ottas kaikid päivlaskmaižid štatoid.
Aläskan štat on AÜV:oiden pol'anklav. Se sijadase Pohjoižamerikan lodehel. Aläskal om mavaldkundröunoid Kanadanke päivnouzmpoles da vezivaldkundanröunoid Venälaiženke Federacijanke päivlaskmal. Havajad-štat da severz'-se penid sarid oma AÜV:oiden tün'valdmerižed territorijad.
Kaikiš korktemb čokkoim om Denali-mägi (enzne Makkinli), 6194 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidembad joged oma Missuri (4127 km pitte), Mississipi (3757 km), Arkanzas (2364 km, Mississipin ližajogi), Kolorado (2330 km). Saum vezid — 4,66%.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, hahktin, cink, nikel', boksitad, kuld, hobed, uran, artut', molibden, harvad mametallad), fosfatad; toižed varad — potaš, mec, väghine mahuz.
Politine sistem
thumb|right|250px|White House («[[Vauged Pert'») om AÜV:oiden prezidentan rezidencii Vašingtonas.]] Ohjandusen form om federativine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (President of the United States of America, POTUS), hän-žo om azekhiden vägiden päkäsknik. Valitas prezidentad Valičijoiden kollegijan änil štatoidme nelläks vodeks (enamba kaht strokud ei sa vspäi 1951), parlamentan ezitajad da tetabad mehed oma valičijoikš.
Parlament om kaks'kodine Kongress (United States Congress). Üläkodi om Senat (The United States Senate), 100 ühtnijad om siš (kaks' ezitajad kaikuččes štataspäi), valitas heid kudeks vodeks, koumandesen rotacii oleleb kerdan kahtes vodes. Alakodi om Ezitajiden Kodi (The United States House of Representatives), valitas sen 435 ühtnijad kaikuččes kahtes vodes, ezitajiden lugumär štataspäi rippub sen ristitištospäi (no hot' üks' om joga štataspäi) i vajehtase kerdan kümnes vodes. Kaks' päpartijad märitas politižen elon, hot' toižiden partijoiden kandidatad voidas anastada änid erasti. Ned päižed partijad oma AÜV:oiden Demokratine partii i AÜV:oiden Tazovaldkundaline partii.
Nügüdläine prezident om valitud vl 2020 kül'mkun 3. päiväl Džo Baiden (sai 56,9% valičijoiden änid) parlamentan ezitajidenke ühtes, radaškanzi vs 2021 vilukun 20. päiväspäi, hän radoi varaprezidentan Obaman administracijan aigan kaks' strokud jäl'geten. Edeline prezident om Donal'd Tramp. Kongressan valdoiktused (117nz' kucund) jätktasoiš vn 2021 3. päiväspäi vilukud vn 2023 3. päivhäsai vilukud.
AÜV:oiden Ülembaine Käskuzkund (angl. Supreme Court of the United States) om käskuzkundaližen tobmuden pä. Ühesa sudijad mülüdas sihe, AÜV:oiden prezident paneb kaikuttušt sudijad radsijha Senatan hüvästusen sandan jäl'ghe. Ühthine oiktuz om väges AÜV:oiden kaikiš štatoiš päiči Luizianas, kus romanižgermanine oiktuz om legaline.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden administrativiž-territorialine jagand.
Administrativižešti valdkund jagase 50 štataks (valdkundaks) da Kolumbijan federaližeks ümbrikoks (Vašington-pälidn). Om alištunuzid territorijoid-ki, ned oma Kariban meren Puerto Riko i severz'-se sarištoid Tünen valdmeren päivlaskmas tobjimalaz. Štatad-valdkundad alajagasoiš 3 141 ümbrikoks (county, mž. parish Luizianas i borough Aläskas).
Eläjad
thumb|right|250px|AÜV:oiden rahvahanikoiden augotižlibund ümbrikoidme vn 2000 rahvahanlugemižen mödhe Vl 2010 AÜV:oiden eläjiden lugu oli 313 232 044 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Jagand veren mödhe (eile etnosan mödhe) om ottud statistikan täht.
Uskondan mödhe (2014): protestantad — 46,5% (ristitišton 15,4% oma baptistad), riman katolikad — 20,8%, judaistad — 1,9%, mormonad — 1,6%, toižed hristanuskojad — 0,9%, islamanuskojad — 0,9%, Jehovan tundištajad — 0,8%, buddistad — 0,7%, induistad — 0,7%, toižed uskojad — 1,8%, religijatomad — 22,8%, märhapanendata — 0,6%.
Ižanduz
AÜV:oiden ekonomik lidirui mail'mas kogosüdäiproduktan mödhe pit'kan aigan (läz sadad vot), no vl 2015 kändihe kahtendeks Kitain jäl'ghe (18,5 trln US$ vai 15% mail'man KSP:d). Ižanduz om äiprofil'ne i voib varatoitta ičtaze kaikel tarbhaižel. Om mail'man ezinenas aviasauvomižen i himižen sarakoiš, nižun kazvatamižes, transportteiden verkos i infrastrukturas. Vozil 1994−2008 Pohjoižamerikan joudjaližen torguindan zon (NAFTA) šingotihe — ekonomine ühtnend Kanadanke da Meksikanke. Se ližazi radsijiden verdad koumes valdkundas, no torguindbalansan deficit lujeni AÜV:oiš Kanadan da Meksikan polespäi. Štatoiden valdkundaline velg üleni 20 trln US$ vl 2017.
Twice (muzikgrupp)
«Twice» («kahtišti» anglijan kelespäi, 트와이스 teuwaiseu, トゥワイス towwaisu) om neiččiden suvikorejine muzikgrupp. Se edestab muzikad keipop- da džeipop-stiliš.
Istorii
Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2015. Om formiruidud JYP Entertainment-kompanijal. Kogoneb ühesas neiččespäi, mülükund jäb vajehtamaha alusenpanendaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Suvikorejan muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2015 alusenpanendanke Kategorii:Popgruppad
Verhovažjen rajon
Verhovažjen rajon (Верховажский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Verhovažje-žilo.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Nändoman ümbrikho. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, sid' vozil 1930−1931 da 1935−1936 Verhovažjen rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik. Vozil 1931−1935 rajonan territorii oli ühtnenu Vel'skan rajonanke. Vozil 1936−1937 rajon mülüi Pohjoižhe agjaha. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1935.
Jouhlinduine
thumb|right|250px|[[Järgeline kägi|Järgeližen kägen (Cuculus canorus) muna jouhlinduižen munindas, Francii, 1938]] Jouhlinduine (Motacilla flava) om Evrazijan i Afrikan levitadud kezalind. Mülütadas Vagolindunvuiččed-sugukundha. Läz 10..15 alaerikod.
Verhovažjen rajon
Geografijan andmused
Verhovažjen rajon sijadase agjan pohjoižes. Pind — 4 255 nellikkilometrad. Mec otab territorijan 86% (3662 km²), kavag'mecad (kuz', pedai) da koivikod oma enambuses. Rajonan piduz suvespäi pohjoižhe — 70 km, päivnouzmaspäi päivlaskmha — 85 km.
Jouhlinduine
Ümbrikirjutand
Heimon kaikiš penemb erik, 15..16 sm pitte i 17 grammad vedutte hibjanke. Käpšud oleldas muzaburan vai mustan mujun. Pit'k muzabur händ čibutelese, sen rulindhöunhed oma vauktad. Sel'gan höunhišton muju om hahkvihand vai hahkbur olivan ližamujunke. Suugiden maihutuzhöunhed oma burvauvhad levedanke pakuiženke röunanke. Pän höunhišton kirj voib olda erazvuitte znamasižikš alaerikoidme.
Ižačun pök om loštai pakuine, emäčun — vauvazpakuine.
Verhovažjen rajon
Geografijan andmused
Om röunoid seičemenke Venäman rajonanke:
Jouhlinduine
Elonmaht
Ecib sömäd man pindal päpaloin, vagolindun erineden. Jouhlinduine ani kuti hüppib madme leten.
Tub (lidn, Senegal)
Tub (Touba, Tuubaa) om lidn Senegalan päivlaskmas, mülüb Diurbelin agjaha. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Jouhlinduine
Elonmaht
Parad sädas pezoid severziš-se kümniš metrad toine toižespäi da sen edemba. Pezoiteldas luhtoiš, mecoiden jogialangištoiš, soil penzhištonke.
Tub (lidn, Senegal)
Istorii
Eländpunkt om olmas vspäi 1887 sijal, kus sufizman Müridija-ordenan alusenpanii, Amadu Bamba Mbake-šeih (1853−1927), nägui taivhališt vauktust. Hän om Senegalan islaman hengeline lider. Lidnan nimituz libub araban kelen ţûbâ-sanaspäi «oza», «magituz».
Verhovažjen rajon
Geografijan andmused
Reljef om kukhikaz päivlaskmas (Ülävagan kukkazsel'g) süviden jogialangištoidenke, tazo päivnouzmas, sokaz sijidme. Znamasine jogi om Vag sen Kuloi- (oiged) da Pežm- (hura) ližajogidenke. Om severz'-se penid järvid (penemba 1 km²). Kaik joged mülüdas Pohjoižen Dvinan (Jävaldmeren) basseinha.
Jouhlinduine
Homaičendad
Kategorii:Vagolindunvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Tub (lidn, Senegal)
Istorii
Tub oli peneks hätken aigan, no kändihe valdkundan kul'turan keskuseks šeihan mahapanendan jäl'ghe, sur' islaman pühäpert' om vaumitud vodele 1963 lidnan keskuses. Kut islaman toižiš pühälidnoiš, siš policii radab šariatan ohjandimiden alusel.
Tub šingotase sijaližeks torguseks, produkcijan torguindal ümbärdajan maižanduzrajonan plantacijoišpäi. Äi lidnalaižid oma torgovanoikš, hö tehtas matkoid islaman mail'man lidnoidme joga vodel i todas Tuban religiiohjandusele sal'hen palad.
Verhovažjen rajon
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, letked, gravii, saved), mec, reskvezi.
Tub (lidn, Senegal)
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, 35 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om avtotesol'meks. Matkad Dakarhasai om 184 km päivlaskmha.
Verhovažjen rajon
Geografijan andmused
Vs 2015 kezakun 25. päiväspäi rajonan territorii jagase 12 küläkundaks.
Tub (lidn, Senegal)
Geografijan andmused
Klimat om tropine Saharan valatoitandanke, kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +24..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 481 mm (48 m ü.m.t.) .. 1021 mm (21 m ü.m.t.) vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-semendkus (4..5 mm pordos). Läz kaikid sadegid paneb heinkus-sügüz'kus.
Verhovažjen rajon
Tobmuz
Vs 2012 keväz'kun 4. päiväspäi Gennadii Nepomilujev om valitud i radab rajonan da sen administracijan pämehen. Hänen valdatusiden strok om nell' vot. Kaks' administracijan varapämest oma hänele abhu. Viž ohjandust, 11 palakundad, 1 komitet da 2 laudkundad alištudas rajonan administracijale.
Tub (lidn, Senegal)
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 753 313 ristitud, agjan pol'. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', läz 1 mln eläjid om lidnaglomeracijas (2018).
Verhovažjen rajon
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Suim (ven. Представительное собрание) 17 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2012 keväz'kun 4. päiväl (videnz' kucund). Vladimir Poležajev radab sen ezimehen vl 2015.
Tub (lidn, Senegal)
Eläjad
Islaman universitet radab lidnas.
Verhovažjen rajon
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 568 ristitud.
Tub (lidn, Senegal)
Homaičendad
Kategorii:Senegalan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Diurbelin agj
Verhovažjen rajon
Eläjad
Kaik om 230 eländpunktad rajonas, sidä kesken 6 žilod da 224 küläd, niišpäi 52 oma kaikenaigaižeta ristitištota. Toižid surid eländpunktoid ei ole.
Rodii
thumb|left|250px|Fol'g da vanuim rodijaspäi
Ühthine ümbrikirjutand
Element om lujas harv londuses (10−7% massan mödhe Man kores, 4,8 × 10−5% meteoritoiš), ei voi löuta sidä joudjas olendas.
Korolöv (lidn)
Korolöv (Королёв, edel vn 1996 26. heinkud nimi oli Kaliningrad) om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Moskvan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn. Sai tedolidnan statusad vn 2001 sulakuspäi.
Rodii
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole biologišt rolid. Rodijan ühtnendad oma toksižed da kancerogenižed, solad mujutadas nahkod vahvas.
Korolöv (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 19. voz'sadan lopus kuti kezaküläpertiden Podlipki-žilo da stancii «Mitišči — Ščolkovo»-jonol (1895), tämbäi Podlipki-Dačnije-stancii lidnan päivlaskmas. Vll 1928−1938 žilon nimi oli Kalininskii.
Rodii
Fizižed ičendad
Rodii om kova hobedaižvauged päličmänendmetall, platinan gruppan hüväsuguine metall. Kristalline segluz om tahkkeskustoittud kubine.
Korolöv (lidn)
Istorii
Nügüdläine eländpunkt om sätud lidnan statusanke vn 1938 26. päiväl tal'vkud Kaliningrad-nimitusenke. Udesnimitihe Sergei Korolöv-konstruktoran kanzannimen mödhe vl 1996 erištamha päivlaskmaižes Kaliningradaspäi. Erigoittihe Jubileinii-lidnad sišpäi vl 1992, no ühtištuihe tagaz vn 2014 semendkus (läz 30 tuhad eläjid). Mülütihe severzid-se lähižid žiloid Korolövha vll 2003−2004.
Rodii
Fizižed ičendad
Atommass — 102,9055. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 12,41 g/sm³. Suladandlämuz — 2237 K (1964 C°). Kehundlämuz — 3968 K (3695 C°).
Londuseline rodii kogoneb üks'jäižes stabiližes 103Rh-izotopaspäi. Tetas mugažo 33 ratud radioaktivišt izotopad 89..102, 104..122 atommassanke, i 24 izomärad, kaikiš hätkembad oma 102mRh-izomär 3,7 vot pol'čihodamižen pordonke i 101Rh-izotop (T½=3,3 vot).
Korolöv (lidn)
Istorii
Korolöv šingotase valdkundaližen «Roskosmos»-korporacijan tedotegimištol'žil edheotandoil, sidä kesken raketkosmine «Energii»-korporacii, ladimensauvomižen tegimel (varjoičendsistemad, Alfa Laval-koncernan lämudenvajehtamižen ladimed), mecanümbriradajal tegimel, kosmetiksubstancijoiden i bioližadusiden pästandal.
Rodii
Kävutand
Ottas kävutamižhe nell' videndest katalizatoraks samha levitadud substancijoid i avtoiden heitandoiden neitralizatoroiš.
Korolöv (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kläz'm-jogen oiktal randal tobjimalaz, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rahvahaline «Hirbin sar'»-puišt (Лосиный Остров) levitase ani suvhe lidnaspäi. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 5 km suvipäivlaskmha. Toižed lähembaižed lidnad (orhal) oma Puškino 3 km i Ivantejevk 2 km pohjoižhe, Fräzino 7 km pohjoižpäivnouzmha, Ščolkovo 4 km päivnouzmha, Balaših 7 km suvipäivnouzmha, Mitišči 1 km päivlaskmha.
Rodii
Kävutand
Sadas rodijan läz 30 tonnad mail'mas joga vodel, südäitukuižen energetikan jändusišpäi tobjimalaz. Maksoi US$757 trojižes uncijas vn 2015 sügüz'kul.
Korolöv (lidn)
Geografijan andmused
Bolševo-raudtestancii radab lidnan keskuses «Mitišči — Ščolkovo»-keskustal vspäi 1896, elektrojonused tuldas Moskvan Jaroslavlin päraudtestancijaspäi. Raudtesarak lähteb pohjoižhe Fräzinonnoks. «Holmogori»-mante (M8-trass) om lidnan päivlaskmaižeks röunaks.
Korolöv om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,8%, ukrainalaižed — 1,9%, armenijalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 4,1%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Korolövan tehnologine universitet, sen dizainan tehnikum i kosmosmašinansauvomižen kolledž, Moskvan üläopendusen aluzkundoiden severz'-se filialad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod Kategorii:Tedolidnad
Nišani Bujar
Bujar Faik Nišani (Bujar Faik Nishani; sünd. 29. sügüz'ku 1966, Durres, Albanii — kol. 28. semendku 2022, Berlin, Saksanma) oli edeline 6. Albanijan prezident vs 2012 heinkun 24. päiväspäi vodhe 2017 heinkun 24. päivhäsai. Mez' oli Albanijan demokratižen partijan ühtnijan vspäi 1991.
Vl 1988 Nišani lopi opendust Tiranan «Skanderbeg»-sodaakademijas. 1990-nzil vozil openui AÜV:oiden universitetoiš: San Antonio (Tehas, vn 1996 pästand), Sodameriškol-aspirantur Monterei-lidnas (Kalifornii, tedoarv).
Politikanmez' oli naižiš, Odeta Nišani om hänen ak. Kaks' last sünduiba.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Albanijan prezidentad Kategorii:Albanii Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Durresha
Argentinan valdkundznam
right|200px Argentinan valdkundznam (Escudo de la República Argentina) om vahvištadud 1944-ndel vodel vn 1810 Manuel' Bel'grano-jenaralan znaman versii, sen ezikuvad oliba 18. voz'sadal völ.
Ümbrikirjutand
Laudan mujud oma azur'ne i hobed (vauged), ned-žo mujud kuvadasoiš Argentinan flagal i libudas francižen Burbonan dinastijan mujuišpäi. Rusked kukkel' batogan päl om keskuses, palik pidase kahtel kädel kaziiškendas hobedakahal tagamal.
Lavran barbad ümbärtas laudad, ned oma ühtenzoittud hobedal lental alahan. Kuldaine päiväine (Sol de Mayo «semendkun päivoi») nouzeb laudan ülähäspäi.
Simvoliden znamoičend
Frigijan kukkel' batogan päl i kuldaine päiväine oma borcuindan joudjudhe näht tetabad znamad. Päiväine om inkiden jumalan amuine simvol mugažo. Kaziiškend simvolizuruib kožundad Argentinan Federacijan subjektoiden keskes. Lavran barbad znamoitas Argentinan vägestust sodan ripmatomudes aigan.
Homaičendad
V Kategorii:Valdkundznamad
Memfis (Tennessi)
Memfis (Memphis) om AÜV:oiden lidn Tennessi-štatan suvipäivlaskmaižes čogas. Se om Tennessin kahtenz' surtte (Našvillan jäl'ghe) i AÜV:oiden 26-nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Empair Steit Bilding
thumb|right|250px|Pertin nägu [[Rokfeller-Plaza, 30|Rokfeller-sauvusen pälpäi]] Empair Steit Bilding (Empire State Building) om 103-žiruine üläkorged pert' Nju Jork-lidnan keskuzpalan pohjoižes, Manhetten-sarel (AÜV). Valdkundan i mail'man kaikiš korktemb pert' vll 1931−1970, Nju Jorkan kaikiš korktemb pert' vll 2001−2012. Nügüd'aigan se om koumanz' kortte AÜV:oiš. Adres om Videnz' avenü, 350.
Memfis (Tennessi)
Istorii
Indejalaižiden čikaso-heim eli niil tahoil edel evropalaižiden tulendad. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud amerikalaižil sirdnikoil vl 1819, se sai lidnan statusad vl 1826 nügüdläiženke nimenke Amuižen Egiptan pälidnan mödhe. 19. voz'sadal lidn šingotihe kuti puvillan kazvatandan rajonan keskuz, pumaterialiden i orjidenpidajiden torguz kožujan sijadusen taguiči. Vl 1857 raudte ühtenzoiti lidnad atlantiženke Čarl'ston-portanke. Vll 1870−1878 pakuine säruläžund mureni lidnad, sen ristitišt oli nelländez auguižespäi.
Empair Steit Bilding
Istorii
Sauvuz om projektiruidud «Shreve, Lamb and Harmon»-kompanijal. Pert' om saudud ar-deko-stiliš, letihe vll 1929−1931. Nimitihe Nju Jork-štatan närituznimen mödhe (Empire State «imperine štat»). Sauvond maksoi US$41 mln (US$629 mln vn 2014 arvoil). Pert' om sätud neniš päsauvondmateriališpäi: teraz, alüminii, beton, ozrikkivi, mouckivi.
Vaumičendan jäl'ghe andoihe kortomha kaikid honusid kümnes vodes Suren depressijan tagut. Pert' kändihe sal'hekahaks sen ezmäižen täuden möndan jäl'ghe vl 1951.
Memfis (Tennessi)
Istorii
Memfisan tegimišton sarakod: sömtegimišt, zelliden tehmine, mecan ümbriradmine, cellülozbumagaine kombinat, jogiportad i kaikiš järedamb AÜV:oiš jügulendimport, kommunaline ižanduz elektrotehnikan i fitingoiden pästandanke, muzikistorijan turizm. Logistikan «FedEx»-kompanijan i bumagan «International Paper»-kompanijan päfaterad oma saudud neche lidnha.
Empair Steit Bilding
Ümbrikirjutand
Pertin katusen korktuz om 381 m, ühthine korktuz — 443 m (vspäi 1951). «Empair Steit Bilding» oli mail'man kaikiš korktembaks sauvuseks vll 1931−1954, pertikš — vhesai 1970. Sauvuz om 129 m levette. Kaik 73 liftad ratas pertiš.
Memfis (Tennessi)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mississipi-jogen hural randal, 103 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühthine pind om 839,2 km², sidä kesken kuivma 816 km², vezi 23,2 km². Kaks' avtotesildad (ezmäine vspäi 1917) da kaks' saudud rindati raudtesildad (vl 1892 i vl 1916, sen tehnine pol' kävutase jaugnikoiden-ki sildaks vspäi 2016) ühtenzoittas Mississipin randoid i lidnad Arkanzas-štatanke. Lidn röunatab Arkanzas-štatanke päivlaskmas (Uest Memfis-ezilidn). Memfisan irdad jätkustudas suvhe edahaks ezilidnoikš Mississipi-štatha.
Empair Steit Bilding
Irdkosketused
Kategorii:Nju Jork Kategorii:Üläkorktad pertid Kategorii:AÜV:oiden arhitektur
Memfis (Tennessi)
Geografijan andmused
Memfis jagase läz 50 susedkundaks (angl. neighborhood).
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 646 889 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 646 174 eläjad vl 1980, 650 100 eläjad vl 2000 i om nügüd'. Läz 1,34 mln eläjid om ezilidnoidenke (2017, štatan kahtenz' i 42. sija valdkundas).
Lumut
thumb|right|250px|Lumuded puižel pindal Lumut om lumen vai jän pen' kristall kuz'saumaižen tähthan vai platan formas tobjimalaz. Tegese kondensacijal vezipuruspäi.
Kristallan form 60°-saumanke om sidodud veden molekulan tetraedrižhe strukturha jäs. Jäkristalloiden formiden atmosferas nügüd'aigaine rahvahidenkeskeine klassifikacii om vahvištadud vl 1949, se erištab lumuziden enamba nell'kümned pätoižendad.
Memfis (Tennessi)
Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport (MEM, 4,5 mln tonnoid jüguid i 4,4 mln passažiroid vl 2018) sijadase 5 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden lidnoihe i Torontho, jügureisid AÜV:oidme, Kanadha, Meksikha i Päivnouzmaižhe Azijha. Lähembaine lendimport penen aviacijan täht radab Millingtonas, Tennessi.
Lumut
Lumuziden suruded vajehtadas millimetran palaspäi severzihe-se millimetrihesai, erasti kaks' santimetrad surtte. Lumuded surenzoittas, konz tegese lämhemb ümbrištos i tullein piguz poleneb, sen aigan ned voidas ühtenzoittas-ki lumihel'pkikš.
Memfis (Tennessi)
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tennessin lidnad
Lumut
Homaičendad
Kategorii:Lumi
Kačkanar
Kačkanar (Качкана́р) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Kačkanaran lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Kačkanar šingotase raudkivendon küllästamižfabrikal, raudbetontegimel, lämuzelektrokeskusel, elektromašiništon tehmižel samižsarakon täht, mugažo leibäntegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kačkanar-mägen al, Pit'k-mägen pautkel (Долгая, 402 m kortte), Tur-jogen Vii-joginiškan oiktal randal (Выя, Obinjogen hurapol'ne bassein), 330 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Alavijan vezivaradim (9,4 km²) om pohjoižhe lidnaspäi. Matkad Permin randan röunhasai om 5 km päivlaskmha orhal, Jekaterinburghasai — 217 km suvhe orhal, 253 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Lesnoi 16 km suvipäivnouzmha orhal, 30 km avtol vai 42 km raudtedme, i Alatur ani Lesnoin taga. Voib olda penid sijaližid manrehkaidusid (30. keväz'ku 2010 — 4 ballad).
Valerianovsk- (2198 rist. vl 2010) i Imennovskii- (55 rist. vl 2010) žilod mülüdas lidnümbrikho Kačkanaran ližaks. Lidnümbrikon pind — 318,39 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 426 ristitud, lidnümbrikon — 43 679 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 47..48 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (48 800 rist. vl 1996). Kaik 39 338 ristitud elihe lidnas i 41 579 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017.
Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 93,8%, totarlaižed — 2,7%, toižed rahvahad — 3,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman «Pölištunuziden aznoičend»-jumalaižen vanh i uz' jumalanpertid, mugažo ph. Panteleimon-spravitajan časoun'. Islaman pühäpert' om avaitud, uz' mečet' om sauvomižes vspäi 2021.
Kačkanaran kaivuztegimišton kolledž i Uralan radiotehnižen kolledžan filial (Jekaterinburg) oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod
Filip Mrovinski
Filip Mrovinski (Filip Mrowiński; psevdonim om L.O.N.) om pol'šanmaine muzikant, neniden projektoiden alusenpanii: Hellveto, Blakagir, Winds of Garden, Neoheresy.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman muzikankirjutajad Kategorii:Pol'šanman pajatajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Vesprem (agj)
thumbnail|right|250px|Vesprem-agjan kart
Vesprem (Veszprém megye [ˈvɛspreːm ˈmɛɟɛ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Vesprem.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan päivlaskmas. Bakon'-mäged ottas agjan keskuzlišt da suvišt palad. Balaton-järv om agjan suviröunaks.
Vesprem-agj röunatab kudenke agjanke: Vaš om päivlaskmas, D'jor-Mošon-Šopron om pohjoižes, Komarom-Estergom sijadase pohjoižpäivnouzmas, Fejer päivnouzmas, Šomod' suves, Zal levigandeb suvipäivlaskmas.
Pind om 4 463,65 nellikkilometrad.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Vesprem-agj jagase kümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad ühesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Neciš agjas om vižtoštkümne lidnad:
Lidnoihe ližaks, om olmas 202 žilod Vespremas, niiden kesken kaks' žilod oma sured.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 353 068 eläjad, vl 2015 — 346 647 eläjad. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 377 746 ristitud vl 1980.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 47,2 %, kal'vinistad — 8,6 %, lüteranižusen polenpidajad — 3,6 %, grekan katolikad — 0,2 %, toižed uskojad — 1,3 %, religijatomad — 12,2 %, ateistad — 1,1 %, märhapanendata — 25,8 %.
Vuoksenjärv
thumb|right|250px|Vuoksenjärv
Pind om 95,6 km², se sijadase 7 m ü.m.t. korktusel. Kaikiš suremb süvüz om 25 m, keskmäine süvüz — 5,1 m.
Jäžom sädi järven katl'usen ozrikkives ičeze lähtendan aigan. Järven pohj om kivekaz, kattud nimal. Vuoks-jogi lankteb järvhe da jokseb sišpäi, lähteb läz Priozersk-lidnad.
Severz'-se sadad sarid om järves, kaikiš suremb om Hirbinsar' (Hirvisaari, Олений vai Лосиный) 12 km² pindanke. Om žiloid järven randoil.
Homaičendad
Kategorii:Venäman järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan järved Kategorii:Priozerskan rajon Kategorii:Ladog
Ujahja Ahmed
Ahmed Ujahja (أحمد أويحيى; sünd. 2. heinku 1952, Ibudraren, Alžir) om ranu Alžiran päministran (10:nden lugul) koume pordod: 31. tal'vku 1995 — 15. tal'vku 1998, 5. semendku 2003 — 24. semendku 2006, 23. kezaku 2008 — 3. sügüz'ku 2012.
Jessentukad
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1825 kuti Jessentukskai-stanic (станица Ессентукская). Nece stanic om olmas erižeks eländpunktaks nügüd'-ki, se om ümbärdajan Ezimägišton rajonan keskuz, sijadase jogen vastrandal. Jessentukad nimitasoiš nügüdläižikš da oma lidnan statusanke vspäi 1920.
Jessentukad šingotasoiš lebuturizmal da sömtegimištol (mineralveziden 11 tegint, oluden i toižiden alkogoližiden jomiden pästand, leibän edheotand).
Geografijan andmused
Eländpunkt om nimitadud Jessentug-hanan-pidajan nimen mödhe. Lidn sijadase Kavkazan ezimägištol, 600..650 m korktusil valdmeren pindan päl, Podkumk-jogen alangištos (Kum-jogen i Kaspijan meren bassein), jogen hural randal. Om ümbärtud Ezimägišton rajonan territorijal. Matkad Stavropolihesai om 200 km lodeheze orhal. Lähembaižed järedad lidnad oma Pätigorsk 15 km päivnouzmha i Kislovodsk 15 km suvipäivlaskmha.
Lidnan-kurortan klimat om ven kontinentaline, mägiden i stepin röunal. Heinkun keskmäine lämuz om +20,4 C°, vilukun −4,2 C°. Ekstremumad oma −33 C° i +37 C°. Paneb sadegid 536 mm vodes.
Jessentukad oma «Jessentukad-lidn-kurort»-lidnümbrikon üks'jäižen eländpunktan. Kavkazan Mineralveziden regionan da aglomeracijan (1 mln rist. vl 2017) administracii sijadase neciš lidnas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 100 996 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 108 679 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1 % vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 84,7%, grekalaižed — 5,4%, armenijalaižed — 3,4%, ukrainalaižed — 1,6%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 4,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan 24 pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Panteleimon-spravitajan päjumalanpert', 11 jumalanpertid (vanhuskolaižiden — Jumalanmaman Katken) i 12 časounäd, niiden kesken jumalanpert' i časoun' ph. Jurgii-vägestusenkandajan naižjumalankodiš. Armenižen jumalankodikundan Surb Ripsime-jumalanpert' radab. Protestantizman viž pühäpertid om letud. Islaman mečet', Krišnan tuntken sebran pühäpert' i slavižen neopaganusen kund oma olmas.
Lidnan profopendusen aluzkundad oma kulinarijan openduzkeskuz, invalidoiden profškol, medicinine , ekonomikan da servisan , ohjandusen da oiktusen kolledžad, privatine Pohjoižkavkazan gumanitarine tehnikum , privatine Jessentukan ohjandusen, biznesan da oiktusen institut, Stavropolin koumen üläopendusen aluzkundoiden filialad (pedagogine, medicinine i klassižen universitetan).
Lidnan pämez' om lidnümbrikon Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Andrei Zadkov vn 2015 redukuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Stavropolin randan lidnad Kategorii:Stavropolin randan lidnümbrikod
L'gov
L'gov (Льгов) om Venäman lidn, lidnümbrik da raudtesol'm Kurskan agjan päivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, L'govan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.