cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taganrog
Istorii
Petr I pani nügüdläižen eländpunktan alust vl 1698 kuti Troickan lidnuz Taganii Rog-nemel. Vozil 1712−1769 se oli muretud da tactud sodoiden Turkanmanke tagut, sid' saudud möst. Žilo lidnusenke saiba lidnan statusad vl 1775. Kätihe portaks vaiše torguindan täht Sevastopolin alusenpanendan jäl'ghe vl 1783.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Azovmeren Taganrogan lahten pohjoižpäivnouzmal randal, 50 metrhasai ü.m.t. korktusil. Matkad Rostovhasai Donal om 70 km päivnouzmha, Ukrainan röunhasai — 50 km päivlaskmha da lodeheze. Lähembaine lidn om Azov 40 km suvipäivlaskmha orhal meren kal't.
Vodenkeskeine il'man lämuz om +10,4 C°. Paneb sadegid 450 mm vodes. Kuivahk klimat pehmdub meritulleil.
Taganrog om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se jagase 5 territorialižhe ohjandushe: Keskuzline, Mererandaline, Tegimišton, Päivlaskmaine da Pohjoine.
Tobmuz
thumb|250px|«Sodahoštusen lidn»-monument lidnan ohjastusen pertinke tagamal. Käskusenandai tobmuz om Lidnan Dum. Sen ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Duman ezimez' om lidnan pämez'.
Andrei Lisickii om valitud lidnan administracijan pämeheks i radab vn 2016 redukuspäi.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 257 681 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 295 tuhad eläjid vl 1987.
Ižanduz da transport
Ižandusen päsarakod oma raudan metallurgii, mašinoidensauvomine, laivoiden kohenduz, meblän pästand, villän da kivihilen eksport.
Avtobusad, trolleibusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Sodavägiden da civiline Taganrog-Suvine lendimport (TGK / ТАГ) sijadase 6 km päivlaskmha lidnan keskusespäi, mererandal.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad Kategorii:Rostovan agjan lidnümbrikod
Aliboron antennatum
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Kategorii:Cerambycidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Ušte
thumb|right|250px|Ušte Ušte om kalanpüdusiden erik. Ongitadas lihansöjid kaloid, haugid tobjimalaz.
Kalanpüdusen tehmižen tarkoiktuz, vedusen keskusen sijaduz da toižed detalid valatoittas uštken vedandha znamasižikš. Odav i pahoin tehtud ušte voib olda mel'hetartusetoi haugen täht.
Kategorii:Kalanpüdused
Kadžol
Kadžol Devgan (काजोल देवगन, Kajol Devgan; sünd. 5. eloku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris. Fil'mdase hindi-kelel.
Biografii
Kadžol om sündnu Mumbai-lidnha, Šomu Mukerdži-kinorežissöran i Tanudža Samarth-aktrisan sämižkanzha. Neiččel Mukerdži, Kadžol om aktrisaks koumandel pol'vel: hänen Nutan Bahl-tädi (1936−1991) i Šobhna Samart-baboi (1916−2000) fil'mzihe äjan.
Vspäi 1999 om lähtnu mehele. Adžai Devgan om hänen mužik, akt'or, režissör. Vl 2003 Kadžol tegihe mamaks, Niša-tütär om sündnu, sen jäl'ghe tegi koumevottušt rat'kaigad aktrisan kar'jeras. Vl 2010 Jug-poig om sündnu.
Aktris om britanižen hüvädtegijan Loomba Trust-organizacijan sur'oigenudeks, andab hol't leskiakoile da heiden lapsile kaiked mail'madme.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Tuvalu
Tuvalu, mugažo linneb tuvalun i anglijan ([tuːˈvɑːluː]) kelil, se om täuz' oficialine nimituz, om sar'hihe valdkund Valdmerimaiš, Polinezijas, Tünen valdmeren suves. Sen pälidn, üks'jäine lidn da port om Funafuti-atoll.
Istorii
Vozil 1892−1916 valdkundan territorijan nimi oli Ellisan Sared (Suren Britanijan protektorat). Sid' vozil 1916−1975 — Gilbertan da Ellisan Sared (Suren Britanijan kolonii), Gilbertan Sared möhemba kändihe Kiribatikš. Vozil 1976−1978 erine britanine Tuvalu-kolonii oli olmas.
Vn 1978 redukun 1. päiväl Tuvalu tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Sil-žo päiväl vahvištadud Konstitucii tirpi udištamišt vl 2008.
Oli kaks' referendumad. Vl 1974 — ičemäričendas (jagamhas Gilbertan Sarišpäi, pozitivine satuz). Vl 2008 — ičeze kunigaznaižen pördumižes da ičeze prezidentan panendas (negativine satuz).
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Tuvalun geografine kart. Tuvalu sijadase ühtennimižen sarišton nelläl sarel da videl atollal, suvipolehe ekvatoralpäi. Sarišton piduz lodehespäi suvipäivnouzmha om 595 km. Sariden pind om vaiše 26 km², no atolloiden südäipohtiden pind om 494 km². Kaikiš suremb om Vaitupu-atoll (5,09 km²), kaikiš penemb — Niulakit-atoll (0,4 km²).
Nene valdkundad da territorijad ümbärtas Tuvalud: Kiribati pohjoižel da pohjoižpäivnouzmal, Tokelau päivnouzmal, Samoa i Uollis da Futun Sared suvipäivnouzmal, Fidži suvel, Solomonan Sared suvipäivlaskmal da päivlaskmal. Tuvalun randad lainištab Tün' valdmeri. Mererandan piduz om 24 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho Niulakit-atollal, 4,6 m valdmeren pindan päl. Jogid eile olmas.
Klimat om valdmerine tropine mussonine. Voden jokstes lämuz om +26..+32 C° röunoiš. Paneb sadegid 3000..4000 mm vodes, nece om enamba mi susedvaldkundoiš. Vodes om kaks' sezonad: neps (kül'mku-sulaku) da kuiv (semendku-reduku). Murendajad tropižed ciklonad oma paksud, ned kuctas ližavezid.
Londuseline pävara om kala. Ei löudand tarbhaižid kaivatusid.
Politine sistem
thumb|right|250px|Tuvalun parlamentan da ohjastusen sauvuz [[Funafutiš.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine monarhii parlamentiženke demokratijanke. Sikš ku om vähä ristituid, ka partijoid eile olmas.
Valdkundan monarh om Elizavet Toine. Hän om valdkundan pämez', no valdatused oma väges vaiše konz hän om Tuvalun röunoiš. Konz monarhad eile valdkundan röunoiš vai hän om ravaz, ka jenaral-gubernator (Governor-General of Tuvalu) om valdkundan pämez'. Kunigaznaine valičeb händast nelläks vodeks päministran nevondan mödhe. Ku ei voind valita päministrad (angl. Prime Minister of Tuvalu) hätken, ka valdkundan pämehele sab pästta parlamentad radmaspäi. Päministr vahvištab ohjastusen ministrid. Kaik ministrad oma parlamentan ezitajad. Voib olda olmas ministrid penemb mi koumandez parlamentan ezitajiden verdaspäi. Hö ühtetas radsijid, nügüd' om ühesa ministrust Tuvalus.
Tuvalun parlament om üks'kodine (tuvalun kelel: Palamene o Tuvalu, Parliament of Tuvalu) 12 ühtnijanke da sen enamba (järgkerdan valitihe 16 ühtnijad). Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Änestusen oiktuz om kaikuččel ristitul vanhemba 21 vot.
Vl 2019 sügüz'kun 9. päiväl Tuvalun Päjärgvaličendad oliba valdkundan parlamentha. Vs 2010 sulakun 16. päiväspäi nügüdläine Iakoba Taeia Italeli-jenaral-gubernator om valdatusiš. Enele Sopoaga om vatitud da radab päministran vs 2013 elokun 1. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Tuvalun administrativiž-territorialine jagand.
Tuvalu jagase 7 sar'kundaks da 1 lidnankundaks (Funafuti-pälidn).
Eläjad
Tuvalus elädas tuvalulaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 10 782 eläjad.
Rahvahad (2012): tuvalulaižed — 86,8%, segoitadud I-Kiribatinke tuvalulaižed — 5,6%, toižed segoitadud tuvalulaižed — 6,7%, toižed rahvahad — 0,9%.
Uskondan mödhe (2012): protestantad — 92,4% (sidä kesken Tuvalun kongregacine hristanuskondan jumalankodikund 85,7%), bahai-uskondan polenpidajad — 2,0%, Jehovan tundištajad — 1,3%, mormonad — 1,0%, toižed uskojad — 3,1%, religijatomad — 0,2%.
Tuvalu otab koumanden sijan mail'mas ristitišton penen lugumäran mödhe (Vatikanan i Naurun jäl'ghe).
Ižanduz
Tuvalun päeksport om kül'menzoittud kala, bananad, maplodud, kokospähkmed. Valdkundbüdžet sab äi rahoid licenzijoiden püdamha kalad möndaspäi, ičeze merimehišpäi verhiš laivoiš.
Ahtubinsk
Ahtubinsk (Ахту́бинск) om Venäman lidn da lidnankund Astrahanin agjan lodehes. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ahtubinskan rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1959 koumen žilon ühtištusel — Vladimirovk-slabad' (Владимировка, mainitase vspäi 1793), Petropavlovk-žilo (Петропавловка) i Ahtubanžilo. Panihe niiden žiloiden alust kormadamha keitandsolad Baskunčak-järvespäi Volgan laivoihe. Ezmäine raudtesild Ahtubas päliči oli saudud vl 1912, raudtestancii nimitase Vladimirovk:aks.
Venäman kaikiš suremb kaičendministrusen lendimiden kodvindkeskuz sijadase lidnanno. Ahtubinsk šingotase laivoiden sauvondan da kohendusen tegimel, mugažo sömtegimišton edheotandad ratas (lihakombinat, leibänpaštandsijad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan hijamiden (Ahtub, Vladimirovk, Kalmink) hural randal, üks' metr valdmeren tazopindan päl keskmäižel korktusel. Matkad Astrahanihesai om 305 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Znamensk 50 km lodeheze kaikil teil.
Viž pen't eländpunktad mülüdas lidnankundha Ahtubinskan ližaks. Lidnankundan pind — 1055,4 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 853 ristitud, lidnankundan — 41 923 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 53 tuhad eläjid vl 1987. Vl 2017 kaik 37 883 eläjad oli lidnas i 37 906 eläjad kaikes lidnankundas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 86,5 %, kazahlaižed — 6 %, ukrainalaižed — 2,2 %, toižed rahvahad — 5,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: 18. voz'sadan Jumalanmaman Vladimiran jumalaižen pühäpert' om udessaudud kafedraližeks päjumalanpertikš vll 2002−2010, Mikoi-arhangelan čudon jumalanpert' i časoun'.
Astrahanin avtotekolledžan filial i Astrahanin bazižen medkolledžan filial oma Ahtubinskan profopendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnan pämez' om Amanga Naruzbaev (reduku 2009 — eloku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Astrahanin agjan lidnad *
Muravlenko
Muravlenko (ven., tot. i Муравленко) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon suves. Se om ümbärtud Puran rajonan territorijal.
Istorii
Sauvoškanzihe eländpunktad generaližen planan mödhe vl 1982 keskuseks otmaha kävutamižhe kivivoin Muravlenkon löudmižsijiden gruppad Päivlaskmaižes Sibiriš, sidä kesken järed Sutorminan, oli avaitud vn 1975 elokus. Registriruihe žilod vl 1984 1600 eläjanke, nimitihe Muravlenkovskii nevondkundaližen Viktor Muravlenko-ohjandajan kanzannimen mödhe, hän radoi kivivoin sarakon kaikiš suremban «Glavtümen'neftegaz»-edheotandan pämehen vll 1965−1977 surmhasai.
Žilo sai lidnan statusad vl 1990 nügüdläiženke nimenke. Se šingotase kivivoin samižel («Gazprom neft'»), Muravlenkon kivivoin gazan ümbriradmižen tegimel («SiburTümen'Gaz»), torviden da niiden armaturan «Stroineftegazmaš»-tegimel, leibänedheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Päkupur-jogen basseinas (Puran hura joginišk), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Salehardhasai om 479 km lodeheze orhal vai 1020 km avtotedme. Lähembaine lidn om Nojabr'sk 80 km suvipäivnouzmha orhal vai 125 km avtol. Lähembaine raudtestancii sijadase Hanimei-žilos 71 km päivnouzmha avtotedme.
Muravlenko om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 33 391 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 37 256 eläjad vl 2009. Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen pühäpert' (om saudud vll 1996−2001) i islaman mečet' (vspäi 2006) oma olmas lidnas.
Cikorii
Leviganduz
Kazvab Evrazijan venos i tropižes vöiš, Afrikan pohjoižes. Om invazivižeks erikoks Afrikan suves, Amerikas, Avstralijas, Udes Zelandijas.
Muravlenko
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 58,1%, ukrainalaižed — 12,1%, totarlaižed — 9,7%, azerbaidžanlaižed — 4,1%, baškiralaižed — 3,8%, vaugedvenälaižed — 2,1%, čuvašalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 9,1%.
Cikorii
Leviganduz
Putub vastha nituil, mecpallištoil, heinäsižil pautkil, paksus kuti rujohein pidust' teid, pustolänil i pöudoil.
Muravlenko
Eläjad
Muravlenkon äiprofil'ne kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Cikorii
Ümbrikirjutand
Seikh om püštoiged 15..150 sm pitte. Jur' om pit'k värtmenvuitte.
Änikused avaitas vaiše aigaližil časuil i pil'višton aigan. Äniklehtesed oleldas vauktan, sinivauvhan vai ruskedvauvhan mujun ližamujuil.
Kävutand
Ottas cikorijan jauhotud jurid kofen vajehtimeks, sen mönd söndtavaraks om lasktud.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Födorova Oksana
Biografii
Oksana om sündnu Pskov-lidnha. Openui Pskovan milicijan specialižen opendusen keskškolas, om pästtud sišpäi vl 1997 kuldmötalinke. Vozil 1997—2000 openui edemba, Venäman südäiazjoiden ministrusen Piterin universitetas, sai diplomad kitändanke.
Om lähtnu mehele nelländen kerdan, Venäman prezidentan administracijan Andrei Borodin-radnik om hänen mužik vspäi 2011. Heil kaks' last om olmas: Födor-poig (om sündnu vl 2012) i Jelizaveta-tütär (2013).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Venäman fotomodelid Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Sündnuded vl 1977 Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Pskovha
Dilan Bob
Bob Dilan ['dɪlən], todesine nimi om Robert Allen Cimmerman (Robert Allen Zimmerman; sünd. 24. semendku 1941, Dulut, Minnesot, AÜV), om amerikalaine muzikankirjutai da pajatai Ukrainan i Litvanman evrejiženke augotižlibundanke, edestab gitaral, mugažo kirjutai, pirdai.
Biografii
Robert om sündnu Dulut-lidnha. Vl 1962 Bob pästi ičeze ezmäine studine «Bob Dylan»-al'bom. Vl 2016 sai Nobelän literaturišt premijad.
Oli naižiš kaks' kerdad. Nügüd'aigan (vl 2017) om naimatoi. Hänel om kuz' last: Džess Bairon Dilan-poig (om sündnu vl 1966), Anna Lia-tütär (om sündnu vl 1967), Samuel Isaak Abram-poig (om sündnu vl 1968), Džeikob Lük-poig (om sündnu vl 1969), Marija Lounds-tütär Anuk (om sündnu vl 1961 ottud tütreks), Desiri Gabriell' Dennis-Dilan-tütär (om sündnu vl 1986).
Nügüd'aigan Bob gastroliruib rattemata koncertiženke «Never Ending Tour»-programanke.
Blagoveščensk (Baškortostan)
Blagoveščensk (Благовещенск, bašk. i Благовещен) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan keskuzpalan pohjoižes, Ufan pohjoine ezilidn. Se om Blagoveščenskan rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2005.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Blagoveščenskii zavod-külä (pagin. Благзавод) vas'kentegimenno vodel 1756. Kätihe radnikžiloks vl 1931. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1941.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vaugedjogen oiktal randal (Kaman hurapol'ne bassein), 120 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Ufan keskushesai om 42 km suvhe orhal, tazovaldkundan pälidnan röunhasai om vähemb mi 10 km.
Blagoveščensk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 34 239 ristitud, rajonan ristitišton seičeme kümnendest. Kaikiš suremb ristitišt oli 35 037 eläjad vl 2016.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 62,8%, totarlaižed — 15,5%, baškiralaižed — 14,0%, marilaižed — 4,8%, toižed rahvahad — 2,9%.
Islaman «Tan Čulpan»-mečet' om olmas lidnas, mugažo «Nur-Muhammet»-pämečetin kund om registriruidud. Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma letud lidnas, niiden kesken Jumalanmaman Blagoveššenjan vanh puine i uz' kivine (2014−2016) pühäpertid.
Blagoveščenskan äiprofil'ne profkolledž i Baškiran arhitekturan, sauvondan da kommunaližen ižandusen kolledž (Blagoveščenskan filial) oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnan Administracijan pämez' om Rustam Badikšanov (Рустам Бадыкшанов, reduku 2012 — reduku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad *
Mišel' (pajatai)
Mišel' (Mishelle), todesine nimi — Mihaela Ožog (Mihaela Ojog; sünd. 12. sulaku 1993, Sorokad, Moldov) om moldovalaiž-romanijalaine pajatai.
Kar'jer
Ezineb vižvoččes igäspäi. Oti prizsijad erazvuiččiš muzikkonkursoiš (Venämas, Moldovas, Bolgarijas, Turkanmas, Francijas, AÜV:oiš). Debütine singl, «Only You», om änetadud 2011. vodes (duetas Randinke; hän-žo om Mišelin prodüser). Nece pajo, kut «It Feels So Good»-ki, om mülütadud Venäman, Ukrainan, Moldovan i Romanijan hitparadoihe. Nügüd' edestai vaumištub ičeze ezmäižen al'boman pästandale.
Voz'
Voz' (annus, lühenduz a) om aigan märičemižen sistematoi ühtnik. Znamoičeb Man täuden pöruden aigad Päiväižes ümbri.
Mišel' (pajatai)
Kar'jer
Venämas Mišel' tetab mugažo ühthižtön DJ Leonid Rudenkonke tagapäi. Heiden ühthine rad — «Love is a Crime» — om pästtud 2013-ndes vodes.
Voz'
Üks' voz' kogoneb 12 kuspäi. Järgeline kalendarine voz' mülütab 365 päivest (31 536 000 sekundad, SI-sisteman rindataden), ližapäivvoz' — 366 päivest (31 622 400 sekundad). Mail'man standartan mödhe voz' zavodiše 1. päiväl vilukud, lopiše 31. tal'vkud. Märičendühtnikad voden kävutandanke: voden nelländez (fartal), pol'vot, voz'kümne, voz'sada, voz'tuha, galaktine voz', vauktuzvoz'.
Mišel' (pajatai)
Irdkosketused
Kategorii:Moldovan pajatajad Kategorii:Romanijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1993 Kategorii:Sündnuded sulakun 12. päiväl
Voz'
Istorižešti voz' znamoiči kul'turoiden enambuses voz'aigoiden vajehtusen üks'kerdašt ciklad (keväz', keza, sügüz', tal'v). Astronomijas voz' kävutase planetoiden punondan tähthiš ümbri märičendühtnikaks. Planetan siderine pord voib nimitadas vodeks sen planetan nimen ližadusenke: oz., Marsan voz', Jupiteran voz'.
Homaičendad
* Kategorii:Kalendar' Kategorii:Aigan märičendühtnikad
Meksik
Meksik (México), oficialižikš — Meksikan Ühtenzoittud Valdkundad (Estados Unidos Mexicanos), om valdkund Pohjoižamerikan suves. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Mehiko.
Istorii
Vn 1810 16. päiväl sügüz'kud Meksik tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi. Zavottihe sodad ripmatomudes, i vl 1821 Ispanii allekirjuti Kordovan kožundkirjutest i tundišti Meksikan ripmatomut. Vll 1846−1848 AÜV okkupirui valdkundan tobmad palad Mehiko-pälidnanke, sen jäl'ghe Meksik kadoti territorijan enamba pol't — AÜV:oiden nügüdläižed Kalifornii, Nju-Meksiko i toižiden štatoiden palad.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1814. Nügüdläine üks'toštkümnenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1917, vajehtihe sidä läz joga vodel, vn 2018 versii om väges.
Geografijan andmused
thumb|left|300px|Meksikan reljefan kart. Meksik röunatab AÜV:oidenke pohjoižes (mavaldkundröunan piduz — 3155 km), Belizanke (276 km) da Gvatemalanke (958 km) longibokas. Ühthine röunoiden piduz — 4389 km. Valdkundan päivlaskmaižed randad lainištab Tünen valdmeren Kalifornijan laht, päivnouzmrandad — Kariban meren Meksikan laht. Ühthine randanpird om 9330 km.
Klimat om subtropine da tropine.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, hobed, kuld, vas'k, cink, hahktin, londuseline gaz; toižed varad — mec (otab man koumandest).
Politine sistem
thumb|right|300px|Meksikan alakodin käskusenandai San Lázaro-pert'kulu [[Mehikos.]] Ohjandusen form om federativine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente). Hänen valdatusiden strok om kuz' vot, toižen strokun voimuseta. Prezident om ohjastusen-ki pämez', paneb ministrišton (isp. Gabinete Legal) ühtnijoid radnikusile.
Meksikan parlament om kaks'kodine Generaline Kongress (Congreso de la Unión vai Congreso General de los Estados Unidos Mexicanos). Üläkodi om Senat (Senado de la República, täuz' oficialine nimituz Cámara de Senadores del H. Congreso de la Unión) 128 ristitunke, kudambid valitas kudeks vodeks, voib valitas kahtišti. Alakodi om Deputatoiden Kodi (Cámara de Diputados), 500 ristitud valdatusiden strokunke koume vot, üks' partii ei voi otta enamba mi 300 sijad.
Valitihe prezidentad i parlamentan kodiden ühtnijoid jäl'gmäižen kerdan üleižil järgenduseližil valičendoil (1. heinku 2018, 64. kucund), nügüdläine prezident om Andres Manuel' Lopes Obrador (sai 52,96% änid), tuleb radho vn 2018 1. päiväspäi tal'vkud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Meksikan administrativiž-territorialine jagand.
Administrativiž-territorialižikš Meksik jagase 31 valdkundha (štatha, estados) da ühthe federaližhe ümbrikho (Distrito Federal) — Mehiko-pälidnha. Kaik nened regionad nimitadas federaližikš ühtnikoikš (Entidades federativas).
Eläjad
Meksikas elädas meksikalaižed, valdkund ei keradand andmusid etnosan mödhe rahvahanlugemižen aigan. Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 118,395,054 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Eläjad kodikelen mödhe (2005): vaiše ispanijan kel' — 92,7%, ispanine i igähižen rahvahan kel' — 5,7%, vaiše igähižen rahvahan kel' — 0,8%, märhapanendata — 0,8%.
Uskondan mödhe (2010): riman katolikad — 82,7%, vižkümnenden päivän jumalankodikund — 1,6%, Jehovan tundištajad — 1,4%, toižed evangeližed jumalankodikundad — 5,0%, toižed uskojad — 1,9%, religijatomad — 4,7%, märhapanendata — 2,7%.
Valdkundas om 10 lidnad-millionerad: Mehiko, Gvadalahar, Monterrei, Puebl, Ekatepek, Tihuan, Leon, Sjudad Huares, Nesaual'kojotl', Sapopan. Lidnalaižiden pala om 80,7% (2020).
Ižanduz
Meksikan päeksport om avtod, jüguavtod, traktorad da likkuimiden varapalad (17%), televizorad da radiooigendimed (14%), kivivoi (11%); toine eksport — digitaližed ladimed oigendamha andmusid (4%), elektroveimed da elektroavtomatad (4%), fruktad da maplodud (3%), sobad (3%), kuld (2%), medicinine instrument (2%), ištmed (1%), vilugoitimed (1%).
Klivlend (znamoičendad)
Klivlend (Cleveland) voib znamoita:
Keväz'
thumb|right|250px|[[Lumikelloine kevädel]] Keväz' om üks' nelläs voz'aigaspäi tal'ven da kezan keskes.
Koume kud mülüb sihe — keväz'ku, sulaku da semendku (Suvižes mapoliškos sügüz'ku, reduku i kül'mku).
Keväz' om päličmänendan voz'aig, konz päivänvauktusen hätkeližusen ližaduz om znamasine, ümbrišton lämuz ližadub mugažo, sen tagut eläbiden olijoiden da kazmusiden londuseline töhišt aktiviziruiše.
Homaičendad
Kategorii:Voz'aigad
Hahktin
thumb|left|200px|Hahktinan pallišk
thumb|right|250px|Hahktinan spektr Hahktin (Pb — plumbum latinan kelel) om 82nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — nelländen gruppan päalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Hahktin om levitadud Man kores (14 grammad tonnas, 38. sija), i voib löuta sidä puhthas olendas. Metall tetas amuižiš aigoišpäi jo. Hahktinan sulamine oli olnu ezmäižen metallurgižen processan. Saudihe vedenveimid Amuižes Rimas.
Metall da sen purud oma toksižed.
Fizižed ičendad
Hahktin om jüged tagokaz hahk metall, kudamb om muga pehmed, miše voib leikata sidä veičel. Kändase üläveimeks 7,26 K lämudel. Kaičeb γ-sädegoičendaspäi hüvin. Kristalline segluz om kubine tahkoncentriruidud.
Atommass — 207,2. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 11,35 g/sm³. Suladandlämuz — 600,61 K (327,46 C°). Kehundlämuz — 2022 K (1749 C°).
Nell' stabilišt izotopad mülüb londuseližhe hahktinha: 204Pb (1,4%), 206Pb (24,1%), 207Pb (22,1%), 208Pb (52,4%). Nece om tabluden jäl'gmäine element stabiližidenke izotopoidenke. Tetas 34 ratud izotopad 178..203, 205, 209..215 atommassanke i niiden 48 izomärad.
Kävutand
Edel kävutihe äi hahktinad poligrafijas i benzinan ližaduseks. Ottas kävutamižhe hahktinan ühtnendoid tobjimalaz neniš produktoiš: akkumulätorbatarejad, poukahtuzsubstancijad i detonatorad, mujutimed.
Puhthan elementan järedambad tegijad oma AÜV, Kitai, EÜ:n valdkundad i Venäma. Vl 2014 tehtihe 4,58 millionad tonnoid da ümbriradoihe tošti 5,64 mln tonnoid. Maksoi 1,3..1,5 US$ kilogrammas vl 2006.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Kouvol
Kouvol (suom. i Kouvola, suomen virkand: [ˈkowvolɑ]) om Suomenman lidn valdkundan suves. Se om Kümenlakso-provincijan pälidn, valdkundan 11nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1922. Raudtesol'men istorine keskuz oli pandud mantazole nevondkundaližen bombardiruindan tagut Tal'vsodan aigan (1939−40). Žilo sai lidnan statusad vl 1960. Vl 2009 ližaduihe viž penembad lidnad Kouvolan municipalitetha: Anjalankoski, Elimäki, Jaal (Jaala), Kuusankoski i Valkeal (suom. Valkeala).
Garsia Markes Gabriel'
Gabriel' Hose de la Konkordia «Gabo» Garsia Markes (Gabriel José de la Concordia «Gabo» García Márquez [ɡaˈβɾjel ɡarˈsia ˈmarkes]; sünd. 6. keväz'ku 1927, Arakatak-lidn, Kolumbii — kol. 17. sulaku 2014, Mehiko, Meksik) oli kolumbijalaine prozan kirjutai, lehtezmez', kirjoiden pästai da politikan šingotai. Om vn 1982 Nobelän premijan literaturas laureatan. Kirjuti romanid «magine realizm»-čuraduses, sädi mugažo starinoid, sanutesiden kogodusid i dokumentaližen prozan.
Kouvol
Geografijan andmused
Lidnan keskuzpala sijadase Kümi-jogen (204 km pitte, Kymijoki, Kymmene älv, lankteb Suomen lahthe) hural randal tobjimalaz. Matkad Hel'sinkihesai om 134 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Kotk-meriport 40 km suvhe orhal, avtotel vai raudtel, i Laht 50 km päivlaskmha orhal, avtotedme vai raudtel.
Garsia Markes Gabriel'
Biografii
Oli sündnu farmaceftan kanzha. Vll 1946−1950 tuleban aigan kirjutai openui Kolumbijan Nacionaližen universitetan juridižel tedokundal, sigä-žo tegi tundmust tulijan aigan Mersedes Barča Pardo-akanke, zell'laukan pidajan tütrenke. Jäti kesketi opendust i päti rata pressha i literaturha näht. Vspäi 1950 radoi Barrankil'j- i Bogot-lidnoiden lehtesiš, vspäi 1956 oli «El Espectador»-lugendlehtesen verazmalaižeks korrespondentaks Parižas. Vl 1957 ajeli Nevondkundaližhe Ühtištushe ühtnemha Moskvan norišton da üläopenikoiden festivalihe fol'kloransamblin mülükundas Kolumbijaspäi, kirjuti esse neciš. Vn 1957 tal'vkus Garsia Markes sirdi Karakasha radmaha «El Momento»-lehteses.
Kouvol
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnankundan pind om 2 883,29 km², sidä kesken kuivma — 2 557,67 km², vezi i sokaz tahond ottas ühesandest (325,62 km²).
Garsia Markes Gabriel'
Biografii
Vn 1958 keväz'kus Garsia Markes nai Kolumbijas, oti Mersedes Barčad akaks, pördui hänenke Karakasha. Vl 1959 vanhemb Rodrigo Garsia-poig om sündnu (tuleban aigan kinorežissör da scenarijoiden sädai). Vl 1961 pereh sirdi Meksikha, i koumes vodes sen jäl'ghe kahtenz' Gonsalo-poig om sündnu (grafikan dizainer Mehikos). Ühtel aigal Garsia Markes sädab sanutesid i fil'miden scenarijoid. «Üks'jäižen elon sada vot»-roman (1967) toi hänele mail'man tetabut. Sai Nobelän premijad «Romaniš i sanutesiš, miččiš fantazii da realižuz ühthepandasoiš da muga kuvastadas kaiken kontinentan elod i konfliktoid».
Kouvol
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 88 072 ristitud. Kaikiš suremb kogonaine ristitišt oli 95 022 eläjad vl 1985, edel lidnoiden ühtištust.
Garsia Markes Gabriel'
Biografii
Garsia Markes oli kesknikaks pagižmižiden aigan AÜV:oiden Bill Klinton-prezidentan (1993−2001) i Kuban Fidel' Kastro-pämehen keskes.
Šimkent
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 12. voz'sadal. Edel vn 1992 sügüz'kud oficialine nimituz oli Čimkent.
Kouvol
Transport
Allegro-üläkiruhjonuz tegeb seižutest lidnas, keskust Piterihesai om 285 km.
Garsia Markes Gabriel'
Irdkosketused
Kategorii:Kolumbijan kirjutajad Kategorii:Kolumbijan lehtezmehed Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Nobelän premijan laureatad Kategorii:Sündnuded Kolumbijha Kategorii:Kolnuded Mehikos
Šimkent
Istorii
Šimkent šingotase mujumetalloiden metallurgijal, mašinansauvomižel (seppressad, avtoiden da traktoriden palad), himižel zell'tegimel, kivivoin ümbriradmižel, tekstil'sarakol (sobad), erazvuiččel sömtegimištol.
Kouvol
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Šimkent
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, 506 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Om ümbärtud Turkestanan agjan territorijal.
Šimkent jagase nelläks rajonaks, jogahižes ičeze administracii om: Abain (Абай ауданы), Al'-Farabijan, Jenbekšin, Karataun.
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 854 500 ristitud 347 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Lidnaglomeracijas elädas 1,8 mln ristituid (2019, 2. sija valdkundas).
Rahvahad (lidnalaižed, vn 2020 augus): kazahlaižed — 67,47%, uzbekad — 17,69%, venänikad — 8,91%, azerbaidžanlaižed — 1,74%, totarlaižed — 1,01%, turkad — 0,72%, korejalaižed — 0,65%, ukrainalaižed — 0,24%, toižed rahvahad — 1,56%.
Professionaližen üläopendusen aluzkund om valdkundaline Suvikazahstanan universitet M.O. Auezovan nimed (17,3 tuh. üläopenikoid, М.О. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті (ОҚМУ)). Se om sätud lidnan kaikenvuiččiden üläopendusen aluzkundoiden ühtištusel vl 1998, niišpäi kaikiš vanhemb oli alusenpandud vl 1943 kuti Sauvondmaterialiden tehnologine institut.
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazahstanan lidnad tazovaldkundan alištusenke
Tal'vku
Tal'vku om voden kahtenz'toštkümnenz' ku grigorianižes da julianižes kalendariš, tal'ven ezmäine ku. Kogoneb 31 päiväspäi.
Voden päiv kaikiš lühüdambanke päivänvauktusenke Pohjoižes mapoliškos (i pidembanke Suvižes mapoliškos) oleskeleb 21. (22.) tal'vkud.
Irdkosketused
Kategorii:Kud
Holon (lidn)
Holon (חוֹלוֹן) om lidn Izrailin keskuzpalas. Se om Tel' Avivan suvine ezilidn, mülüb sen ümbrikho.
Istorii
Istorijanedeližel aigal madal järv oli olmas lidnan sijas. Izrailin car'kundas eländpunkt oli se sijas, ottihe mad maižandushe. Arabialaižiden vägitungendan jäl'ghe okaitud ma katoi letkil. Tämbäi-ki düniden kaks' kilometrad erigoittas suves lähižes Rišon Le Cion-lidnaspäi.
Eländpunktan aluz om pandud viden žilon ühtištusel vn 1940 keväz'kus. Nimitihe ut žilod nügüdläižikš, Holon-nimituz mainitase Tora-pühäkirjas paksus i libub ‏חול‏‎ hol'-sanaspäi «lete». Žilo sai lidnan statusad vl 1950.
Holon šingotase kahtendel surtte tegimišton zonal valdkundas. Om äi lapsenturizman aluzkundoid.
Geografijan andmused
thumb|left|150px|Lidnan sijaduz ümbrikos Lidn sijadase kahtes kilometras Keskmeren randaspäi, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Tel' Avivanke pohjoižes.
Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 182 575 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Valdkundan maižanduzakademii om avaitud lidnas. Holonan tehnologine institut radab vspäi 1969 (מכון טכנולוגי חולון, kaik 4,3 tuhad üläopenikoid vl 2018).
Irdkosketused
Kategorii:Izrailin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tel' Avivan ümbrik
Asino
Asino (А́сино) om Venäman lidn da lidnankund Tomskan agjan suvipäivnouzmas. Se om Asinon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1896 kuti Ksen'jevk-žilo (Ксеньевка) elänzoitmaha tahod (sirdnikoiden žilo), möhemba Ksenievskii, nimitihe Nikolai II-imperatoran Ksenija-sizaren oiktastuseks. Udesnimitihe uden Asino-raudtestancijan mödhe vl 1933, raudtelikund vn 1937 tal'vkuspäi. Kätihe radnikžiloks vn 1945 12. päiväl tal'vkud. Asino-radnikžilo sai lidnan statusad vn 1952 31. päiväl keväz'kud. Vspäi 1973 oli alištunu agjan tobmudele oikti.
Asino šingotase mecan ümbriradmižen tegimil: faneran tehmine, špon koivuspäi, MDF-apak, mugažo meblin pästandal (ištmiden fabrik), leibäntegim i kombisötken tegim ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmaižel röunal, Čulim-jogen hural randpolel i sen huran Terav Kurj-ližajogen oiktal randal (Быстрая Курья, 109 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tomskhasai om 92 km suvipäivlaskmha orhal, 112 km avtotedme vai 93 km raudtedme. Toine lähembaine lidn om Anžero-Sudžensk (Kemerovon agj) 103 km suvhe orhal vai 134 km avtotedme.
Asino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 90 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 618 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaik 24 539 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 741 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken puine jumalanpert' (vspäi 1976), Pühän Jumalanmaman Katken kivine päjumalanpert' (om saudud vll 2011−2018).
Asinon tegimištoližen industrijan da holitusen tehnikum, Tomskan agrarižen kolledžan filial i Tomskan valdkundaližen arhitekturiž-sauvonduniversitetan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tomskan agjan lidnad *
Car' (fil'm)
«Car'» (Царь) om voden 2009 venämalaine istorine fil'm, kudamb starinoičeb kahtes vodes Ivan Grazijan elospäi i hänen pidandoiš Filipp-mitropolitanke. Se om Oleg Jankovskijan jäl'gmäine fil'm.
Režissör — Pavel Lungin, fil'mdihe Suzdališ.
Homaičendad
Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Istorižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2009 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Moskvan prospekt (Piter)
thumb|right|250px|[[Moskvan Triumfaližed verajad]] thumb|right|250px|General'skii-pert' i tramvai Moskvan prospektal, 2008. Moskvan prospekt (Московский проспект vspäi 1956) om prospekt Piteriš, sen Admiralteiskii i Moskvan rajoniš. Levigandeb Sennaja-torguspäi lidnan keskuzpalas Vägestusen torghusai suves. Nimitihe Moskvan oiktastuseks. Pulkovon mante jätktab prospektad.
Zavodihe 18. voz'sadan lopus kuti te Carin külähä. Om 9,3 km pitte, lidnan kaikiš pidemb oiged magistral'.
Avtobusan, trolleibusan i tramvain maršrutad mülütadas prospektan paloid. Jüguzavtoiden likund om kel'tud kaikedme pidusedme. Seičemen metrostancijan lähtendad ratas prospektal.
Kategorii:Piterin irdad Kategorii:Irdad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman irdad Kategorii:Admiralteiskii rajon Kategorii:Moskvan rajon (Piter)
Aneuthetochorus bivestitus
Kategorii:Cerambycidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Oktäbr'sk (Samaran agj)
Oktäbr'sk  (Октя́брьск) om Venäman lidn da lidnümbrik Samaran agjan päivlaskmas. Se om Sizranin päivnouzmaine ezilidn.
Istorii
Ezmäižed eländpunktad mainitasoiš lidnan territorijal vspäi 1684 — Kostiči (Костычи) i Voznesenskoje kaičemha Venäman territorijad nogailaižiden londoid vaste. Vspäi 1704 Batrakid (Батраки) oliba olmas holitamha ehtatint Volgas päliči, vl 1880 raudtesildan sauvojad paniba Oiged Volg-žilon (Правая Волга) alust, vspäi 1882 žilo Pečeran asfal'ttegimenno zavodihe (Pervomaiskii-radnikžilo vspäi 1925). Vl 1942 sätihe Sizranin Oktäbr'skii-rajonad kaikiš ülembakirjutadud eländpunktoišpäi. Se sai erižen lidnan statusad vn 1956 7. päiväl elokud.
Geografijan andmused
Ühtennimine Oktäbr'sk-raudtestancii (enččel Batrakid) radab «Samar — Sizran'»-keskustal. Toine raudtestancii lidnan territorijal om Oiged Volg, sen ližaks kuz' raudteplatformad i seižutezpunktad ratas sil-žo keskustal. Raudtesild ühtenzoitab lidnan keskuzpalad Volgan huranke randanke.
Oktäbr'sk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 244 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33..34 tuhad eläjid vll 1959−1970 (34 tuh. rist. vl 1967).
Nevondkundaližen aigan eländpunktan naižjumalankodi Smolenskan Jumalanmaman päjumalanpertinke siš oliba pandud mantazole. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen (om saudud vll 1991−1993 vanhas pertišpäi) i Sündun Voznesenjan (letihe vodele 2014).
Oktäbr'skan sauvondan da holitišiden tehnologijoiden tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Samaran agjan lidnad Kategorii:Samaran agjan lidnümbrikod
Atom
thumb|right|250px|[[Gelii|Gelijan atoman i sen südäitukun suruziden rindatuz]] Atom (ἄτομος atomos-sanaspäi «jagamatoi», «leiktamatoi») om substancijan heneg mikroskopižidenke suruzidenke da massanke. Himižen elementan kaikiš penemb kandai sen himižid ičendoid pala.
Atomad kogotas atomsüdäitukuspäi i elektronišpäi (tarkoiktemba, elektronižes «pil'vespäi»). Atomsüdäituk kogoneb protonišpäi i neitronišpäi. Neitroniden lugumär südäitukus voib olda erazvuitte: noläspäi severzihe-se kümnikoihesai. Ku elektroniden i südäitukun protoniden lugumärad oma ühtejiččed, ka kogonaine atom om neitraline elektrižikš. Vastal'žes statjas atom om erasenke pozitiviženke vai negativiženke täutkenke i nimitase ionaks. Erasti el'getas atomoikš elektroneitraližid sistemid vaiše i muga erištadas ionišpäi.
Südäitukun mass ülitab 99,9 % kaiken atoman massad. Sen protonad pozitiviženke täutkenke i neitraližed neitronad oma sidodud keskneze vägeval vastamižpainegel. Protoniden lugu znamoičese Z-kirjamel, se sättutoitab atoman järgenduznomerale himižiden elementoiden periodižes tabludes i märitud himižele elementale. Neitroniden N-lugu märičeb sen elementan izotopad. Üks'jäine stabiline atom neitronita südäitukus om protii, se om vezinikan enambuz i kaikiš enamba levitadud mail'mas nuklid.
Ottud erasiš-se lugumäriš sidodud keskneze sidoil erazvuiččed atomoiden toižendad sätas molekuloid.
Atomoiden himižed ičendad märhapandas niiden elektronižen hel'pken konfiguracijal i ümbrikirjutadas kvantmehanikal. Neitroniden lugu ei valatoita atoman himižihe ičendoihe znamasižikš, kacmata sihe, miše se lugu ülitab südäitukun protoniden lugud päpaloin. Märitas atoman massad dal'tonoil (massan atomühtnikoil), üks' ühtnik om hil'nikan 12C-izotopan stabiližen atoman 1/12-palan massha tazostadud.
Homaičendad
Kategorii:Atomfizik Kategorii:Himižed terminad
Rasskazovo
Rasskazovo (Расска́зово) om Venäman lidn da lidnümbrik Tambovan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Rasskazovon rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Rasskazovo šingotase erazvuiččiden sarakoiden tegimil: elektrotehnine, nahkoiden, biohimine, metalližkonstrukcijoiden, sauvondmašinoiden kohenduz, mugažo linduiden plemferm radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan lodehes, Mectambov-jogen oiktal randal tobjimalaz (Лесной Тамбов 89 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Arženk-jogi (ven. Арженка 14 km pitte) lankteb Mectambovha lidnan suves. Matkad Tambovan röunhasai om 23 km päivlaskmha orhal vai 26 km avtotel. Toine lähembaine lidn om Kotovsk 27 km päivlaskmha orhal vai 41 km avtotedme.
«Tambov — Kirsanov»-avtotekeskust läbitab lidnad i ümbärdab sidä pohjoižespäi. Platonovk-raudtestancii 2 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi i Rasskazovo-seižutezpunkt 10 km lodeheze (ende stancii) oma lähembaižel raudtel, ned ratas «Tambov — Saratov»-keskustal vspäi 1870.
Rasskazovo om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 36,12 km².
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 12 tuhad eläjid, vl 1939 — 30 800 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 45 484 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 48..50 tuhad eläjid vll 1989−2001 (50 800 rist. vl 1990).
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,1%, toižed rahvahad — 1,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: ph. Johann-jumalantedajan jumalanpert' i časoun' senno, ph. Jekaterina Aleksandrijalaižen jumalanpert'.
Rasskazovon industrialiž-tegimištoline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tambovan agjan lidnad Kategorii:Tambovan agjan lidnümbrikod *
Shaka Muv
Shaka Muv, todesine nimi — Miruna Manesku (Miruna Mănescu) om romanijalaine pajatai evropop- i R'n'B-stiliš.
Debütine «Save Save»-singl om änetadud vodes 2011 duetal Randinke, hän-žo om Shaka:n prodüser. Mirunal om erast-se populärižust Romanijas da Venämas. Hän kändihe tetabaks Venämas «Illegal»-singlan tagapäi, kudamb om änetadud venämalaižen DJ M.E.G:an kävutandanke. Mugažo pajatajal oli ühtnižtöd «Party Collective»-gruppanke i John Puzzle:anke.
Irdkosketused
Kategorii:Romanijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Oklend (lidn, Uz' Zelandii)
Oklend (Auckland, Tāmaki Makau Rau vai Ākarana) om lidn Uden Zelandijan pohjoižes. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn i ižandusen keskuz.
Istorii
Ende maori-rahvahan eländpunktad oli Oklendan sijas. Evropalaižiden ezmäine eländpunkt oli olmas vspäi 1833, mecan pilindan edheotandanke. Sijaližed vejad käskiba panda kolonijan ut pälidnad, i vl 1840 panihe Oklendan alust nügüdläižhe sijha oficialižešti. Aigan mändes kolonii šingotihe, i sirtihe pälidnad Vellingtonha sättujanke geografiženke sijadusenke.
Oklend šingotase metallurgijal i järedal valdmeriportal. Mail'man kompanijoiden äjad udenzelandižed palakundad sijadasoiš neciš lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižen saren pohjoižes kaidas palas, 0..196 m ü.m.t. korktusil.
Haulan kävui zamk
«Haulan kävui zamk» (ハウルの動く城 Hauru-no ugoku siro, sana-sanal'ne känduz «Haulan likui zamk») om voden 2004 japonine täuz'piduzline animemul'tfil'm fentezi-žanras.
Oklend (lidn, Uz' Zelandii)
Eläjad
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 404 658 ristitud, Oklendan regionan — 1,3 mln ristituid. Kaik 1,7 mln ristituid elädas Oklendan aglomeracijas (2021). Se om Uden Zelandijan kaikiš suremb lidnterritorii, mülütab valdkundan ristitišton läz koumandest.
Haulan kävui zamk
Fil'mdand
Om sädud anglijalaižen Diana Uinn Džons-kirjutajan ühtennimižen romanan mödhe, se om pästtud ezmäižen kerdan vl 1986. Ezmäine ozutez tegihe 61. Venecijan kinofestivalil vn 2004 5. päiväl sügüz'kud, oli Japonijas sen-žo voden 20. päiväl kül'mkud.
Oklend (lidn, Uz' Zelandii)
Eläjad
Len Braun radoi ühtenzoittud lidnan municipalitetan ezmäižen pämehen vll 2010−2016.
Haulan kävui zamk
Süžet
Venäman sarnoiden pertiine kanakäpšuil om ottud zamkan ezikuvaks Mijadzaki-režissöran sanan mödhe.
Fil'man tegend levigandeb paralleližen mirun 19. voz'sadan Evropas, kus noiduz om kädetusi tehnologijoiden šingotesenke.
Homaičendad
Kategorii:Japonijan mul'tfil'mad Kategorii:Animemul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 fil'mad Kategorii:Fil'mad japonan kelel Kategorii:Studio Ghibli
Abinsk
Abinsk (Аби́нск) om Venäman lidn da lidnankund Krasnodaran randan päivlaskmas. Se om Abinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1834 kuti Abinskan lidnuz. Vspäi 1863 Abinskai-stanic oli olmas, Azovan kozakad paniba sen alust. Vl 1962 (7. tal'vku) stanic kändihe Abinskii-radnikžiloks. Vl 1963 (23. reduku) radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Abinsk šingotase elektrometallurgižel tegimel (4,3 tuh. radnikoid vl 2021), sauvondmaterialiden pästandal (savič), sömtegimištol (söndtavaroiden kombinat, voitegim), meblin fabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Abin-jogen randoil (Абин 81 km pitte, Kubanin hurapol'ne bassein), Azov-Kubaninveres alangištos, 41 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnodarhasai om 67 km päivnouzmha orhal vai 83 km avtotedme, raudtedme. Lähembaine lidn om Krimsk 15 km päivlaskmha orhal vai raudtedme, 20 km avtotedme. Abinskai-raudtestancii om olmas vspäi 1888 «Krasnodar — Novorossiisk»-keskustal.
Nell' pen't eländpunktad mülüdas lidnankundha Abinskan ližaks: Proletarii-žilo, Šapsugskai-stanic (Шапсугская) da kaks' futorad (Berežnoi, Korobkin). Lidnankundan pind — 322,94 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 928 ristitud, lidnankundan — 36 078 ristitud. Vl 2018 kaik 38 176 ristitud elihe lidnas i 39 268 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan i lidnankundan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 82,3%, armenijalaižed — 5,3%, ukrainalaižed — 2,1%, grekalaižed — 1,4%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 2,6%, rahvahuden ozutandata — 5,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud lidnas vspäi 2002.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkund om Anapan industrialižen tehnikuman filial.
Edeližed lidnankundan pämehed (Administracijan pämehed) oma Aleksei Savel'jev (tal'vku 2018 — kül'mku 2021) i Väčeslav Ivanov (kül'mku 2017 — tal'vku 2018).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Atatürk Mustafa Kemal'
Mustafa Kemal' Atatürk (Mustafa Kemal Atatürk [mustaˈfa ceˈmal aˈtatyɾc]), edel 1935 vot — Gazi Mustafa Kemal'-paša (turk. Mustafa Kemal Paşa; sünd. 19. semendku 1881, Salonikid, Ottomanan imperii — kol. 10. kül'mku 1938, Dolmabahče-pert'kulu, Stambul, Turkanma) oli Osmanan i Turkanman valdkundan reformator da šingotai, sodapämez' fel'dmaršalan arvos, politikanmez'. Om Turkan Tazovaldkundan alusenpanii i ezmäine prezident.
Sur' Boss
«Sur' Boss» (唐山大兄, virkand (kantonan dialekt) Tong4 Saan1 Daai6 Hing1, (mandarin-dialekt) Táng Shān Dà Xiōng; The Big Boss) om vn 1971 kitajine torafi'm, fil'mdand oli Honkongas i Tailandas. Ezmäine ozutez tegihe Honkongas vn 1971 23. päiväl redukud, vl 1973 ozutihe AÜV:oiš-ki.
Atatürk Mustafa Kemal'
Homaičendad
Kategorii:Turkanman prezidentad Kategorii:Turkanman päministrad Kategorii:Turkanman sodapämehed Kategorii:Osmanan imperijan sodapämehed Kategorii:Revolücionerad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Sodapämehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Salonikihe Kategorii:Kolnuded Stambulas
Esvatini
Esvatini, täuz' oficialine form — Esvatinin Kunigahuz (Kingdom of Eswatini, svazin kelel Umbuso weSwatini), om mererandatoi valdkund Afrikan suvipalas. Sen administrativine pälidn om Mbabane, kunigahan pälidn da parlamentan ištmižsija om Lobamb.
Istorii
Vl 1968 sügüz'kun 6. päiväl Esvatini tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi, sen jäl'ghe 50 vot nimitihe Svazilend:aks.
Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 2005, se oli sätud kunigahan iniciativan mödhe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Esvatinin topografine kart Esvatini om röunoiš Suviafrikan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, suves, päivlaskmas da pohjoižes (röunan piduz — 430 km), mugažo Mozambikanke päivnouzmas (105 km). Ühthine röunoiden piduz om 535 km. Esvatini om mererandatoi valdkund.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Emlembe-mägi, 1862 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Usutsu-jogel, 21 m ülemb mert. Päjogi om Lusutflu (Maputu)-jogi.