cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prokopjevsk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad: Prokopjevskan elektromašiništonsauvomižen tehnikum, tegimištoliž-ekonomine tehnikum, kaivuztehnine tehnikum , politehnikum, sauvondtehnikum, fizkul'turan tehnikum, transportine tehnikum, čomamahtoiden kolledž, Kemerovon agjan medicinižen kolledžan filial.
Degtärsk
Geografijan andmused
Koume pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Degtärskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 167 km².
Sanderlend (Anglii)
Irdkosketused
Kategorii:Anglijan lidnad Kategorii:Suren Britanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tain da Uir
Degtärsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 522 ristitud, lidnümbrikon — 15 567 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 430 eläjad vodel 1959. Vl 2017 kaik 16 141 ristitud elihe lidnas i 16 188 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Prokopjevsk
Eläjad
Edeline lidnan pämez' om Andrei Mamaev (kül'mku 2016 — kül'mku 2021).
Degtärsk
Eläjad
Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 86,8%, totarlaižed — 7,0%, udmurtalaižed — 1,4%, baškiralaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,5%.
Prokopjevsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod *
Degtärsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' i Dimitrii Solunalaižen časoun'.
Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad sijadasoiš neniš lidnoiš: Revd, Pervoural'sk, Jekaterinburg.
Estilaižed
thumb|right|250px|Estilaižed rahvahansädod päl Estilaižed (eestlased, edel 18. voz'sadad ičeze nimituz oli maarahvas) om suomalaiž-ugrilaine rahvaz.
Lugumär
Rahvahan ühthine lugu om läz 1,1 millionad. Estilaižed elädas Estinmas (sen ristitišton enambuz, 920 tuhad vl 2021), Suomenmas (49 tuh. vl 2020), AÜV:oiš, Kanadas, Ročinmas, Venämas (17 tuh. vl 2010), Avstralijas, Saksanmas da Evropan toižiš pohjoižiš maiš.
Kaks' rahvahad — setulaižed (Suvine Estinma) da virulaižed (Suvipäivlaskmaine Estinma) — lugetas estilaižiden etnosikš.
Kodima
Rahvahan kodima sijadase Baltijan meren päivnouzmaižel randal, Suomen lahten suvirandpolel, se om estilaižiden kodima tähäsai.
Kul'tur
Religijan mödhe 21. voz'sadan augotišes estilaižiden enambuz oma ateistad da lüteranižed hristanuskojad.
Estin veroližen kul'turan amuižed elementad oma riih-eländsija, must leib, sajan i Raštvoiden verod, mugažo kolnuziden sügüzline muštlotez (lugetas, miše niil päivil heiden henged tuldas kodihe) i runine pajo (regilaul) lühüdanke, no variativiženke motivanke.
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Nagr
thumbnail|right|250px|Nagrai neižne Nagr vai Nagrand om üks' ristitun reakcijoišpäi jumorha vai kučuteshe, kudamban avaidused oma specifižed kulundad i modon lihasiden da hengimižapparatan instinktivižed likundad.
Kirovo-Čepeck
thumb|left|250px|Lidnan kart kaidraižuiženke raudtenke Karintorfannoks (2011) Kirovo-Čepeck (Ки́рово-Чепе́цк) om Venäman lidn da lidnümbrik Kirovan agjan keskuzpalas. Se om Kirovan suvipäivnouzmaine ezilidn da aglomeracijan pala, agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kirovo-Čepeckan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (vspäi 1960), ei mülü rajonha.
Nagr
Erašti nagr voib olda reakcijan nervkingiteshe (nervine nagr), agressijan tundusen («kacu, midä voin tehta, no en linne») vai olda psihižen palahtelendan tundusen.
Ühthine nagr om socializacijan da kommunikativižen kompetentižusen lujaks faktoraks. Üks'naze ristit iloitelese, no nagrata.
Kirovo-Čepeck
Istorii
Ezmäižed venälaižiden eländpunktad mainitasoiš 15. voz'sadaspäi. Ust'-Čepeckoje-žilo mainitase 18. voz'sadaspäi, nimitihe jogen mödhe. Virifabrik radaškanzi siš-žo, Ust'-Čepc-žilos (село Усть-Чепца) vl 1873.
Nagr
Gelotologii (γέλως gelos «nagr») om psihiatrijan alajaguz, tedoidab nagrad i jumorad da niiden valatoitandad ristitun organizmha.
Augotižlibund
Nagr oli ristitunvuiččiden oblezjanoiden i ristitun ühthižil ezitatoil 10 mln vozid tagaz völ, kut vastuz kučuteshe. Oblezjanan nagr erineb ristitun nagraspäi, no voib tundištada sidä.
Kirovo-Čepeck
Istorii
Kirovo-Čepeck šingotase himižel tegimištol (polimerad, mineraližed heretused, agrohimikatad, kodihimii), mašinansauvomižel (kommutacine mašiništ aviacijan täht, pressmašiništ, elektrolämbitimed, kolonnad himižtegimiden täht, tegesed ftoroplastaspäi i himižikš seižujiš materialoišpäi), sauvondmaterialiden pästandal (savič, lämuzizoläcii, iknad), sömtegimištol, mugažo meblin (5), kengiden da sobiden omblendan (6) i medicinižprotezoiden (1) edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vätk- i Čepc-jogiden huril randoil, Čepcan lanktendanno Vätkha huralpäi, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Kirov-pälidnan röunhasai om 15 km päivlaskmha orhal, keskushesai om 23 km päivlaskmha-lodeheze orhal, 40 km avtotedme vai 42 km raudtedme, se-žo om lähembaine lidn.
Nagr
Augotižlibund
20. voz'sadan lopun tedoidusiden mödhe nüguhired sätas märitud ul'trakulundan signalid 50 kHz paksudenke kučutesen aigan.
Homaičendad
Kategorii:Refleksad Kategorii:Ristitun ičtazvedand
Kirovo-Čepeck
Geografijan andmused
Kirovo-Čepeck om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Rahvahad (2002): venälaižed — 94,7%, totarlaižed — 1,6%, udmurtalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 2,5%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Vätkan avtotegimištoline kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirovan agjan lidnad Kategorii:Kirovan agjan lidnümbrikod *
Kukuruz
Kukuruz (Zéa máys) om Tähkheiniden sugukundan heinäsine kazmuz. Eziauguižin kazvoi Meksikas, no nügüd' om kul'tiviruidud kaiked mail'madme.
Kazmuz om ottud maižanduzkul'turha läz 10 tuhad vozid tagaz. Kazvab 3 metrhasai kortte, seikh om reiguta i oleskeleb 7 santimetrhasai sankte, jured ličtas 1−1,5 m süvüdele. Kukruzan plodud (tähkused) oma södabad.
Mail'man järedad kazvatajad oma AÜV (384 mln tonnoid vl 2016) i Kitai (231 mln tonnoid).
Homaičendad
Kategorii:Tähkheinäd Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Villänkul'turad
Denisov Igor'
Igor' Denisov (Игорь Владимирович Денисов; sünd. 17. semendku 1984, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine futbolist, pol'kaičii. Nügüdläine Lokomotivan da Venäman ühthižjoukun pol'kaičii. Zenitan enzne vändai (2002—2013).
Homaičendad
Kategorii:Lokomotiv (Moskv) Kategorii:Zenit Kategorii:Venäman futbolistad Kategorii:Futbolistad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1984
Alupk
Alupk (ven. i Алупка, Алупка / Alupka) om lidn-kurort Kriman suves. Mülüb Jaltan lidnümbrikho.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan hazaran tobmuden aigan vl 960 Alubik (Alubika)-nimitusenke. Vll 1475−1774 oli Ottomanan imperijan palaks. Vl 1938 kurort sai lidnan statusad.
Alupk šingotase vinan tehmižel i kurortaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren randal, Ai-Petri-mägen (1234 m) pohjanno, 67 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ümbrikon Jalt-keskushesai om 17 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme. Lähembaižed žilod oma mererandištol: Korejiz ani päivnouzmha i Simejiz ani suvipäivlaskmha.
Klimat om subtropine kuivahk. Elokun lämuz om +26 C°, vilukun-uhokun — +4..+6 C°. Voden keskmäine lämuz om +13,6 C°. Paneb sadegid 500 mm vodes. Poud oleskeleb 2300 časud vodes. Kül'bendsezon jätkustub semendkuspäi redukuhusai, veden kezaline keskmäine lämuz vajehtase +22..+27 C° röunoiš.
Eläjad da transport
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 8 520 ristitud, vl 2014 — 7 771 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 404 eläjad vl 1979.
Avtobusad ajeltas rengazmaršrutadme lidnas, ned-žo ühtenzoittas lidnad Jaltanke.
Irdkosketused
Kategorii:Kriman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jaltan lidnümbrik
Primorsk (Kaliningradan agj)
Primorsk (Приморск, Primorsk, Primorsk / Rybaki, Žuvininkai / Skanavikas / Primorskas; edel 1946. vot — Fišhauzen, Fischhausen) om Venäman pen' lidn da lidnankund Kaliningradan agjan päivlaskmas. Mülüb Baltiiskan rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud lidnuseks vl 1268 i vhesai 1300 nimitihe Šonevik (Schönewick). Sai lidnan oiktusid vl 1305. Zamkan jändused oma kaičenus lidnan ümbrištos. Vspäi 1818 Fišhauzen oli ümbrikon keskuseks ičeze lidnanznamanke. Suren sodan aigan Rusked Armii anasti lidnad vn 1945 sulakus. Udesnimitihe mererandaližen sijadusen mödhe. Vhesai 1963 oli mülünu Zelenogradskan rajonha, sid' alištui Svetlii-lidnan nevondkundale. Vspäi 1994 mülüb Baltiiskan rajonha (edel 2008 vot lidnümbrik). Vll 2005−2008 Primorsk oli lidnanvuiččeks žiloks.
Lidn om Venäman Baltijan laivišton sodameriportaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Primorskai-lahten randal, 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kaliningradhasai om 33 km päivnouzmha orhal, 40 km raudtel vai avtol. Lähembaižed lidnad oma Svetlii 10 km suvipäivnouzmha orhal, 15 km raudtedme vai 21 km avtotedme i Baltiisk 11 km suvipäivlaskmha kaikil teil. Primorsk-Uz'-raudtestancii om «Kaliningrad — Baltiisk»-jonol.
Primorsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 956 ristitud, rajonan viž procentad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 3 879 eläjad vl 1939, Suren sodan jäl'ghe — läz 2 000 eläjid vspäi 1959 (2 150 rist. vl 2002).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad Kategorii:Baltiiskan rajon (Kaliningradan agj)
Dagestanan Tazovaldkundan lidnad
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Düflo Rafael'
Emil' Anri Rafael' Düflo (Émile Henri Raphaël Duflos; sünd. 30. viluku 1858, Lill', Francii — kol. 21. viluku 1946, Pariž, Francii) oli francijalaine teatr- da kinoakt'or. Düflo fil'mzihe lamanas kinos.
Biografii
Oli sündnu vl 1858 Lillihe. Vl 1884 ühtni «Komedi Fransez»-teatrha. Oli sen arvostuzühtnijan vspäi 1896 vhesai 1924.
Oli Dramatižen čomamahton rahvahankonservatorijan professoran. Hänen openikoiden keskes — akt'orad i aktrisad: Šarl' Buaje, Madlen Reno, Mari Bell', Edviž Föjer da toižed; sab mugažo nimitada Ügett Düflo, kudamb om tehnus Düflon akaks.
Düflo om kolnu Parižha vl 1946, mahapandud sen Per-Lašez-kaumžomas.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1858 Kategorii:Sündnuded Francijha Kategorii:Sündnuded Lillihe
Neptun
thumb|right|250px|Neptunan fotokuva [[Vojadžer-2-kaimdajaspäi]]
Neptun (Neptunus) om kahesanz' da kaikiš edahaižemb tetab planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, nellänz' surtte diametral i koumanz' massan mödhe. Planetan astronomine znam om ♆.
Avaidusen istorii
Planet om löutud Berlinan observatorijaspäi vn 1846 23. päiväl sügüz'kud. Avaižiba tedomehed: Urben Žan Žozef Leverje, Džon Kuč Adams, Iogann Gottfrid Galle. Nimitihe Amuižen Riman meriden Neptun-jumalan oiktastuseks.
Neptun om ezmäine avaitud planet matematižen lugustusen alusel. Löutihe, miše Uranan orbit erineb lugustusišpäi, i ezimeletihe toižen planetan gravitacišt valatoitandad. Uz' planet om avaitud lugustadud orbitan röunoiš.
Ühthižed andmused
Planetan mass om 17,15 Man massad. Ekvatorialine diametr ülitab Man diametrad 3,9 kerdha, se om 49 528 km pitte. Värtmuden saum orbitan püštoiktale om 28,32°, enamba mi Mal.
Kogoneb vezinikaspäi (läz nelläd videndest), gelijaspäi (läz 19 %) i metanaspäi (läz üht procentad). Pened renghad oma planetanno. Gazpindan lämuz om 72 K, keskusen — 5000..7300 K.
Homaičendad
Kategorii:Planetad Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe
Sarov
Istorii
Ende mordvinalaižiden i totarlaižiden-mišariden Sarovan lidneihut läz 44 ga pindanke oli olmas lidnan sijas. Ezimeletaden, panihe sidä mantazole 13. voz'sadan ezmäižes poles. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1706 kuti Sarovan jumalankodi, vl 1906 oigetihe sen 200-vottušt jubilejad. Vll 1925−1927 sauptihe jumalankodid da anttihe pidamha türmatud mehid. Vn 1947 heinkuspäi Sarov-žilo oli alištunu nevondkundaližele tobmudele oikti šingotamha südäitukuižid šlibakoid. Kändihe žilod sauptud Kremlöv-lidnaks vn 1954 17. päiväl keväz'kud. Vll 1960−1966 nimitihe Arzamas-75, vhesai 1994 — Arzamas-16. Vspäi 1995 lidn nimitase nügüdläižikš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Satis-jogen randoil (Сатис 89 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 150..170 m korktusil, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud kaičendzonal. Sarovk-jogi (Саровка 22 km pitte) lankteb Satisha huralpäi lidnan keskuzpalas. Mordovijan valdkundaline londuseline kel'dtaho levitase 5 kilometras suvhe lidnaspäi. Matkad Alauz'lidnhasai om 161 km pohjoižhe orhal, 184 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad om Pervomaisk 31 km päivnouzmha orhal, 38 km avtotedme vai raudtedme, i Temnikov (Mordovii) 35 km suvhe orhal vai 46 km avtotedme.
Sarov om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Sarov-raudtestancii radab «Alauz'lidn — Saransk»-keskustan 55-kilometrižen sarakon ühteks kahtes lopstancijaspäi (toine om Pervomaisk) lidnan suvipalas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 92 047 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 96 479 eläjad vl 2021.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,9%, mordvinalaižed — 1,7%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 1,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan Sarovan mez'jumalankodi (Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert' i seičeme jumalanpertid) i koume jumalanpertid sen irdpoles oma avaitud lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Sarovan fiziž-tehnine institut — «MIFI»-tedoiduzkeskusen filial i politehnine tehnikum, Sarovan medicinine kolledž mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad Kategorii:Alalidnan agjan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Sakinjärv
thumbnail|right|250px|Sakinjärv Sakinjärv (Сакъ голю, Сакське озеро, Сакское озеро) om pen' järv Kriman suvipäivlaskmaižel randal.
Nece om solakaz järv, kudamb om läz Saki-lidnad. Pind om 9,7 km². Madal järv, kaikiš znamasižemb süvüz om pol'tošt metrad.
Limanan augotižlibundanke, om erigottud Mustmerespäi, vedhudetoi. Jagoihe järved seičeme palaha padoseinil. Ottas järvespäi eriližid reduid, kävutadas niid lekarinmetoile.
Kategorii:Kriman järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe
Mill a h-Uile Rud
thumb|right|250px|«Mill a h-Uile Rud» gelan pankan koncertal vl 2005. Mill a h-Uile Rud ([ˈmiːʎ ə ˈxulə ˈrˠut̪], šotlandijaks Murenda kaiked) om amerikalaine pankgrupp Sietlaspäi, kudamb pajatab ičeze pajoid šotlandijan gelan kelel. Om olmas vspäi 2003.
Nece grupp om kaikiš tetabamb gelan pank-stilin (Punc Gàidhlig) ezitai.
Homaičendad
Kategorii:Pankrokgruppad Kategorii:AÜV:oiden muzikgruppad‎ Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2003 alusenpanendanke
Armstrong Nil
Nil Olden Armstrong (Neil Alden Armstrong; sünd. 5. eloku 1930, Uapakonet-lidn, Ogajo, AÜV — kol. 25. eloku 2012, Cincinnati, Ogajo, AÜV) oli amerikalaine sodamerilendai da astronavt, lendai-kodvii, kosmine inžener da Cincinnnatin universitetan professor. Tegi ezmäšt ristitun haškud Kudmaižen pindha (20. heinku 1969) «Apollon-11»-missijan aigan.
Biografii
Nil oli sündnu Stiven König Armstrong-auditoran (Stephen Koenig Armstrong) i Viola Engelin (angl. Viola Louise Engel) kanzha, šotlandijan i saksan augotižlibundanke. Norembad Džun-sizar i Din-vell' oliba Nilal. Kanz sirdi tatan radon jäl'ghe, oli 16 lidnas, i vl 1944 pördui Uapakonetha.
Armstrong oli pästtud Uapakonet-lidnan keskškolaspäi vl 1947. Sai lendajan licenzijad školas opeten völ, edel avtovedajan oiktust. Oli skautoiden likundan ühtnijan i sai kaikiš korktembad «Eagle scout»-rangad.
Sodakar'jer
Vspäi 1947 Nil Armstrong openui Pördjun universitetas kaks' vot, aviacijan inžiniringan specialižusenke. Valdkund maksoi opendust koumevoččen armijan radnikoičendan arvoimiženke, i Armstrong läksi armijha.
Kanz
Armstrong oli naižiš kahtišti. Dženet Šeron oli ezmäine ak vll 1956−1994, erigoitihe, sündutihe Mark- i Erik-poigid, Karen-tütär koli laps'aigan. Kerol Held Nait oli kahtenz' ak vspäi 1994 Nilan surmhasai.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden astronavtad Kategorii:AÜV:oiden lendajad Kategorii:Kosmonavtad kirjamišton mödhe Kategorii:Lendajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ogajoho Kategorii:Kolnuded Cincinnatiš
Marks (lidn)
Marks (Маркс) om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan keskuzpalas. Se om Marksan rajonan (edel 1941. vot — kantonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud saksalaižil kolonistoil vl 1765 kuti Jekaterinenštadt (Katharinenstadt) Jekaterina II Sur'-imperatornaižen oiktastuseks. Sil-žo aigal žilon toine nimituz oli Baronsk. Šingotihe tabakon kazvatandal i maižanduzinstrumentoiden tehmižel päpaloin. Vll 1915−1919 eländpunktan nimi oli Jekaterinengrad (Екатериненград), žilo sai makundan lidnan statusad vn 1918 4. päiväl sulakud. Udesnimitihe Marksštadt:aks (saks. Marxstadt) vn 1919 semendkus Karl Marks-tedomehen kanzannimen mödhe. Vn 1941 28. päiväl elokud tühjitihe Volganrandan saksalaižiden Tazovaldkundad i deportiruihe saksalaižiden kanzoid (lidnan ristitišton 86,3% vl 1939) toižihe tahondoihe. Vs 1942 semendkun 16. päiväspäi lidn om nügüdläiženke nimitusenke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehes, Volgan hural randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saratovhasai om 56 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 67 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Engel's 49 km suvipäivlaskmha orhal vai 53 km avtotedme, i Vol'sk 58 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 145 km avtotedme. «Saratov — Balakovo»-avtotekeskust läbitab lidnad.
Marks om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 16 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 531 ristitud, rajonan pol'. Lidnan ristitišt vajehtase 31..33 tuhad eläjid röunoiš vspäi 1989, kaikiš suremb oli 33 200 eläjad vl 2001.
Rahvahad (2010): venälaižed — 86,8%, kazahlaižed — 2,8%, totarlaižed — 2,5%, ukrainalaižed — 2,3%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 4,5%.
Viden religijan pühäpertid oma saudud lidnas: ortodoksižen hristanuskondan (jumalanpert' i časoun' ), evangeliž-lüteranine, riman katoline, mormonoiden loičendpert', islaman pühäpert'.
Marksan politehnine kolledž i Saratovan valdkundaližen agrarižen universitetan filial Marks-lidnas oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Šotlandijan gelan pank
Šotlandijan gelan pank (gel.: Punc Gàidhlig) om pankrokan alažanr, kudambas gruppad pajatadas ičeze pajoid Šotlandijan gelan kelel.
Kategorii:Pankrok Kategorii:Šotlandijan kul'tur
Namangan
Namangan (mugažo uzbekan kelel) om lidn Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Namanganan agjan administrativine keskuz (vspäi 1941).
Istorii
Nügüdläine eländpunkt mainitaškanzihe 15. voz'sadan lopuspäi. Se sai lidnan statusad vl 1610. Vl 1912 raudte ühtenzoiti lidnad Kokandanke. Vl 1926 lidn eli lujas manrehkaiduses läbi.
Namangan šingotase sömtegimištol i puvillan ümbriradmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Ferganan alangišton pohjoižes, 476 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kirgizstanhasai om 20 km lodeheze vai pohjoižpäivnouzmha orhal, Taškent-pälidnhasai om 200 km lodeheze orhal vai 300 km avtotedme.
Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 451 tuhad ristituid. Edel 2016 vot lidnan pind oli 101,5 nellikkilometrad, sid' mülütihe ezilidnoid, i ristitišt ližadui läz 90 tuhad eläjid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Nened professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Namanganan valdkundaline universitet (vspäi 1942, 5,4 tuhad üläopenikoid vl 2017), pedagogine institut, inženeriž-tehnologine institut, kümne kolledžad.
Islaman 270 pühäpertid (vn 1997 andmused) i hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Namangan-raudtestancii radab lidnan keskuses.
Namanganan rahvahidenkeskeine civiline lendimport (NMA / НМГ) sijadase 12 km keskusespäi lidnan päivlaskmaiženno röunanno. Tehtas reisid Taškentha i Venäman järedoihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Uzbekistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sasovo
Sasovo (Са́сово) om Venäman lidn da lidnümbrik Räzanin agjan päivnouzmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Sasovon rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei ole rajonan palaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadan keskes. Mainitase ezmäižen kerdan Šackan makundan aigkirjas vl 1617. Nimituz libub hristianižen Sasonii-nimen Sas-lühendusespäi i türkižen sas / saz-sanaspäi «sokaz tahond», lidnan totaran nimi om Саз. Šingotihe kervačuiden da noroiden tehmižel laivoiden täht. Oli torgovanoiden lidnaks 19. voz'sadal. Raudte tuli žilho Räzanišpäi vl 1893. Sai lidnan statusad vn 1926 19. päiväl kezakud.
Sasovo šingotase mašinansauvomižel (takermpuiden tegim i maižanduzmašinoiden tegim), sömtegimištol (maidtegim, leibtegim, villän varažom), raudten edheotandoil, mugažo omblendfabrik i «Yandex»-kompanijan datakeskuz ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Cnanjogen alajoksmusen hural randal päpaloin (Цна 451 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avialidnut lendimportanke oma saudud Cnan oiktal randal. Matkad Räzanihesai om 144 km päivlaskmha orhal, 200 km avtotel vai 174 km raudtel. Lähembaine lidn om Šack 39 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 42 km avtotedme. Raudte om lidnan suviröunaks, Sasovo-raudtestancii radab läz lidnan keskuzpalad. «Kasimov — Šack»-avtokeskust läbitab lidnad, ümbärte om sauvomas päivlaskmha lidnaspäi.
Sasovo om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 23,79 km².
Eläjad
Vl 1894 žilon ristitišt oli 6 500 eläjad, lidnan vl 1939 — 17 099 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 118 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 34..35 tuhad eläjid vll 1989−1998 (35 875 rist. vl 1989).
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,4%, totarlaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 3,6%.
Sasovon civiližen aviacijan lendandškol (aluz om pandud vl 1943) i Sasovon industrialine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad Kategorii:Räzanin agjan lidnümbrikod *
Leont'jev Valerii
Valerii Jakovlevič Leont'jev (Валерий Яковлевич Леонтьев; sünd. 19. keväz'ku 1949, Ust' Us, Komin Tazovaldkund, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman estradan tetab pajatai.
Biografii
Valerii om sündnu Ust' Us-külähä, pedrankazvatajiden kanzha. Vl 1961 sirdi Jur'jevecha, sid' Vorkutha. Vl 1972 ühtni «Песня-1972»-konkursha. Radoi Komin Tazovaldkundan filarmonijan pajatajan. Vl 1981 Valerii ühtni «Ереван-81»-muzikfestivalihe. Vl 1983 hän pästi ičeze ezmäine studine «Муза»-al'bom. Vl 1989 gastrolirui ičeze koncertiženke «Дело вкуса»-programanke Nevondkundalištme Ühtištustme, mugažo Indijadme. Vl 1991 oli «Экстрасенс»-TV-fil'man kitajalaižen roliš. Vl 1994 Valerii Leont'jev tegihe ezmäižen artistan, ken tegi surt edestust (super-šoud) Venämas.
Stidižed al'bomad
<OL> <LI> 1983 — Муза (Muz) <LI> 1984 — Диалог (Dialog) <LI> 1984 — Премьера (Ezmäine ozutez) <LI> 1986 — Дискоклуб 16(Б) (16(b)-diskoklub) <LI> 1986 — Бархатный сезон (Barhatsezon) <LI> 1988 — Я — просто певец (Olen pajatai muite) <LI> 1990 — Дело вкуса (Magun azj) <LI> 1990 — Грешный путь (Grähkhine te) <LI> 1993 — Ночь (Ö) <LI> 1993 — Полнолуние (Täuz'kudan') <LI> 1994 — У ворот Господних (Jumalan verajanno) <LI> 1995 — По дороге в Голливуд (Tel Gollivudhasai) <LI> 1998 — Санта-Барбара (Santa Barbar) <LI> 1999 — Канатный плясун (Kargaidai kanatal) <LI> 1999 — Каждый хочет любить (Kaikutte tahtoib armastada) <LI> 2001 — Августин (Avgustin) <LI> 2003 — Кленовый лист (Vahkeran leht) <LI> 2004 — Ночной звонок (Öine kell) <LI> 2005 — Падаю в небеса… (Lankten taivhaze...) <LI> 2009 — Годы странствий (Kalaidusiden voded) <LI> 2011 — Художник (Pirdai) <LI> 2014 — Любовь-капкан (Armastuz-rida) <LI> 2017 — Это любовь (Nece om armastuz) <LI> 2019 — Я вернусь (Linnen pördnus) </OL>
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Komihe
Trpin'
Trpin' (Trpinja, Трпиња, Terpenye) om serbine külä da kund Horvatijan päivnouzmas, Serbijan röunanno. Mülüb Vukovarsko-Sriemsk-ümbrikho.
Geografijan andmused
Trpin'-külä sijadase 86 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Osijek — Vukovar»-avtotekeskustal. Vuk-jogi (Vuka 112 km pitte, Dunain oiged ližajogi) läbitab kundad, mugažo irrigacine Bobotan kanal (50 km pitte, Vukan ratud hijam).
Seičeme küläd mülüdas küläkundha, serban kel' om kahtenz' oficialine kudes eländpunktas.
Eläjad
Vn 2001 Horvatijan rahvahanlugemižen mödhe Trpin'-külän eläjiden lugu oli 1 837 ristitud, küläkundan — 6 466 ristitud. Vodele 2011 külän ristitišt poleni i oli 1 537 ristitud. Rahvahad (2001): serbalaižed — 89,3%, horvatijalaižed — 7,5%, mad'jaralaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 2,5%.
Miroslav Palič om küläkundan pämehen, valitihe tošti vl 2017.
Irdkosketused
Kategorii:Horvatijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vukovarsko-Sriemsk
Boiler
thumb|right|200px|Boiler Boiler (boiler «katil») om ladim veden lämbitamižen i hulan veden varadusen täht.
Boilerad tehmištos oma lämuzverkon vedenlämbituzladimed, vezipuru turbinoišpäi vai purukatloišpäi kävutase lämudenkandajaks niiš. Radhonuz boileridenke nimitase boilersijaks. Mugoine radhonused oleldas lämuzelektrokeskusil, atomelektrostancijoil i järgeližen katilsijan verkos.
Kodielos nimitadas boileraks mittušt taht vedenlämbituzladint. Se voib rata čurasižel lämudenkandajal vai elektrusel, londuseližel gazal. Čainikad, samvarad i termopotad oma olmas jondveden täht.
Homaičendad
Kategorii:Lämuztehnik
Uz' Läl'
Uz' Läl'  (Но́вая Ля́ля) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Uden Lälin lidnümbrikon (edel 2006. vot — rajonan) administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1903 kuti Uz' Läl' -žilo (Vanh Läl'-žilo-ki om olmas), nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1928 oli rajonan keskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Toižen mail'man sodan aigan patrontegim radoi lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Läl'-jogen muugotil randoil (Ляля 258 km pitte, Sos'v-jogen oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Läl'-raudtestancii om «Alatagil — Serov»-keskustal, sijadase lidnan keskuses. Viž avtotesildad om saudud Läl'-joges päliči. Matkad Jekaterinburghasai om 246 km suvhe orhal, 290 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Verhoturje 25 km suvipäivnouzmha orhal vai raudtel, 41 km avtol.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 734 ristitud, lidnümbrikon viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16..18 tuhad eläjad vll 1959−1979 (18 000 rist. vl 1967).
Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 93,8%, totarlaižed — 2,3%, saksalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas Udes Läliš: Sündun Eläbzdusen (puine, om saudud vll 2001−2006) i Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidamižen kundlijoiden (om letud türman territorijal vll 2015−2016). Islaman pühäpert' om avaitud lidnas.
Serovan politehnižen tehnikuman filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad *
Keuruu
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1652. Pihlajavesi:n kund kändihe Keuruun palaks vl 1969. Keuruu sai lidnan statusad vl 1986.
Vll 1967−2014 alištunu kaičendministrusele sijaline pionerpolk (250 mest) openzi läz tuhad ristituid joga voden pionerikš i londusen kaičijoikš.
Geografijan andmused
Kaik 316 järved om olmas Keuruun municipalitetan territorijal. Keuruun keskuz sijadase Keurussel'känjärven (Keurusselkä) pohjoižrandoil da saril, sen Koninsel'k-, Lapinsalmi-, Juurikkasalmi- i Tarhia-vezištoidenno. Raudtesol'm om saudud Haapamäki-žilos, se ühtenzoitab raudted Tamperehesai, Vashasai i Jüväskülähäsai. «Haapamäki — Jüväskülä»-keskust läbitab Keuruun lidnfartaloid. Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 55 km päivnouzmha orhal, avtol vai raudtedme, Hel'sinkihesai om 290 km suvhe avtotedme vai raudtel.
Vl 2018 lidnankundan pind oli 1 430,57 km², sidä kesken kuiv ma — 1257,98 km², saum vet i sokast tahondad oli kahesandez (172,59 km²).
Keuruun municipalitetan territorii jagase 12 palaks, 13 küläd alištudas sen tobmudele.
Eläjad
Vl 1985 eläjiden lugu oli 13 010 ristitud, sil aigalpäi ristitišt poleneb.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 99%, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 0,9%.
Timo Louna radoi lidnan edeližen pämehen vhesai 2015.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kesksuomenma
Pärnu
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart thumb|right|200px|Video lidnas ühten minutan hätkte, 10. kezaku 2022 Pärnu (mugažo estin kelel, virktas [ˈpærˑnu]) om lidn, jädumatoi port da kurort Estinman suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Pärnun makundan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1251 kuti Perone-lidnuz lidnan statusanke. 19. voz'sadan keskes lidn šingotaškanzi kurortaks, sil-žo aigal rušihe äjid varmitesid.
Pärnu šingotase mašiništonsauvomižel, metallan ümbriradmižel i elektronikan tehmižel, himižel tegimel, plastikprodukcijal, mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (oludtegim, kalakombinat), pölusiden edheotandal, turizmal, kurortaks (23 adivpertid i 13 küläadivpertid, 43 restoranad, 54 barad, 62 kafed).
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen sun randoil i Baltijan meren Rigan lahten randal. Matkad Tallidnhasai om 128 km pohjoižhe, Righasai — 175 km suvhe avtotedme. Lähembaine lidn om Sindi ani pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 42 470 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 52 389 eläjad vl 1989.
Rahvahad (2011): estilaižed — 83,06%, venänikad — 12,78%, ukrainalaižed — 1,69%, suomalaižed — 0,64%, vaugedvenälaižed — 0,45%, toižed rahvahad — 1,38%.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Pärnun makundan profopendusen keskuz, Tartun universitetan Pärnun kolledž, Estin edheotaikundan «Mainor»-universitetan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Krasnojarskan randan lidnad
Kaik om kaks'kümne koume lidnad (город, sidä kesken kaks' SATÜ:d) i 27 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, sidä kesken üks' SATÜ i üks' mülüb SATÜ:hü) Krasnojarskan randas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Orivezi
thumb|left|250px|Lidnankundan kart Orivezi (suom. i Orivesi, vanh suomen form om Orihvesi) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan ühesanz' lidnankund 12:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1869. Ühtištuihe Eräjärvi-küläkundanke vl 1973. Orivezi sai lidnan statusad vl 1986. Mülütihe Längelmäki-municipalitetan palad lidnankundha vl 2007.
Orivezi šingotase infrastrukturan sauvomižen kompanijal («KVL-Tekniikka Oy» — avtoted, energetik, torvveimed), kuldan samižel (vspäi 1994) i raudten depol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Längelmävezi-järven pohjoižel randal (133 km², 84 m ü.m.t., Längelmävesi, Kokemäenjogen bassein). Kaik om enamba 350 järved municipalitetas. Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 38 km suvipäivlaskmha orhal, 44 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai — 171 km suvhe orhal, 217 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtol) oma Kangasal 35 km suvipäivlaskmha, Mänttä-Vilppul 48 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha i Jämsä (Kesksuomenma) 51 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Vl 2020 lidnan ühthine pind oli 960,08 km², sidä kesken kuivma 799,65 km², vezi i sokaz tahond ottas 160,43 nellikkilometrad.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 8 854 ristitud, vl 2010 — 9 617 ristitud (kaikiš suremb ristitišt). Ristituiden kaks' koumendest eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,4%, ročin kel' — 0,2%, toižed keled — 1,4%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirkanma
Mosal'sk
Mosal'sk (Моса́льск) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan päivlaskmas. Se om Mosal'skan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1231 kuti Černigovan ruhtinazkundan Masal'sk-lidn. Oli penen Mosal'skan ruhtinazkundan pälidnaks vll 1377−1500. Ruhtinazkund alištui Suren Litvanman ruhtinazkundan tobmudele 15. voz'sadal. Vspäi 1776 om makundan lidnan oficialiženke statusanke, šingotihe torguindteil. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (6. reduku 1941 — 8. viluku 1942).
Mosal'sk šingotase raudbetonan tegimel, sobiden i kengiden omblendedheotandoil, hibuztegesiden edheotandal, maidtegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Možaik-jogen hural randal tobjimalaz (Можайка 14 km pitte, Okan hurapol'ne bassein), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradim om saudud jogel lidnan suvipäivlaskmas. Matkad Kalughasai om 83 km päivnouzmha orhal vai 95 km avtotel. Lähembaine lidn om Meščovsk 27 km suvipäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme. «Moskv — Roslavl'»-avtote mäneb 18 kilometras lodeheze lidnaspäi, om ühtenzoittud lidnanke sijaližel avtotel.
Mosal'sk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 4,97 km².
Eläjad
Vl 1856 lidnan ristitišt oli 3 700 eläjad, vl 1939 — 2 941 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 288 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 4 900 eläjad vl 1996, sijaline minimum oli 2 100 eläjad vl 1931. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulain päjumalanpert' (1818) i koume pühäpertid oma olmas lidnas, niišpäi kaks' jumalanpertid oma muretud paloin.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,6%, ukrainalaižed — 1,3%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,0%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Suhiničin transportan da servisan kolledž — Mosal'skan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad *
Jonikaine
Leviganduz
Kazvab Pohjoižen mapoliškon äjiš regioniš, kus ven i vilu klimatad oma olmas: tundr, meczon, mägiden ülävö, paksus löutas turbazsoil. Sädab penid pallištoid pidust' ojid da jogid, mugažo žomid kümenikad nellikkilometrid pindal (oz., Baikalantaguižes).
Ümbrikirjutand
Penzaz vai penzhaine 1 metrhasai kortte, 30..50 sm tobjimalaz. Seikh pudub läz ülähäsai mustikaižen erineden, ujeleb erasti. Jonikaižen südäivezi om vauh, läipad nahkal puhtastadas kebnas.
Jurišt kogoneb ribujurišpäi, mikoriz sab sötmižsubstancijoid mahusespäi. Lehtesed 3 santimetrhasai pitte hoikad. Henod änikod käroutas mahannoks, vauktad vai ruskedvauktad. Küpsad plodud oma sinižed kehkrad södabad 12 mm:hasai surtte, ned oma hahksiniženke kerthenke, ruskedsiniženke südäimenke. Sügüzel lehtesed rusknedas i lanktas maha. Erik om pakaiženvastaine lujas. Penzaz eläb sadha vodhesai.
Kazvatadas muiktal mahusel (pH 4..5), gruntveziden tazopind piidab olda 30..60 sm süvüdel. Tetas jonikaižen 26 sortud. Läz ei olele travijoid i läžundoid.
Kävutand
Südäiveden kaičendan strok om lühüd, ka tehtas keitišt, ližatas vinoihe (likörad). Lehtesed oma kožujad dubimha nahkoid.
Homaičendad
Kategorii:Kanabränvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Penzhaižed Kategorii:Marjad Kategorii:Sokazmused Kategorii:Sömkazmused
Piht
Piht (Abies) om Pedaižed-sugukundan igähižvihandoiden puiden heim, kogoneb läz 60 erikospäi kümnes sekcijas.
Futbol
thumb|right|250px|Futbolpöudon standartižed suruded Futbol (football, sanoišpäi foot «labajaug» + ball «mäč»), vai jaugmäčvänd, om jouksportansugu. Sen met om löda mäčud vastustajan veraihe jaugoil vai hibjan toižil paloil päiči käziš enamba kerdoid, mi vastustajan jouk.
Piht
Leviganduz
Pihtmecad oma levitadud Pohjoižes mapoliškos, sen venos i tropižes vöiš. Om enamba erikoid Tünen valdmeren pohjoižrandištol.
Futbol
Vändai futbolha ristit om futbolist. Vändon ladluz om futbolmäč. Nügüd'aigan futbol om kaikiš populärižembiš i massižembiš sportansuguišpäi mail'mas, kaik 250 mln futbolan vändajad lugetihe mail'mas FIFA:n andmusiden mödhe 21. voz'sadan zavodindas. Sportjouk pöudol kogoneb 11 vändajaspäi maksimum, heiden keskes üks' om verainik päiči erasiš-se statjoiš. Vändon aigan voib tehta vändajiden vajehtusid. Arbitrad sudidas vändoid. Joukun vändajiden pozicijad oma verainik, kaičii, pol'kaičii, ezirivenvändai, varavändai.
Piht
Ümbrikirjutand
Pu om piramidanvuitte, kazvab 60..80 metrhasai kortte, tüvi oleleb 3,5 m diametral. Lapakoiktad oksad sijadasoiš renghaks tüvel. Käbud kazdas ülähäks i čihotadas puil, pölüstoitand tegese tulleil, semned oleskeldas küpsad sil-žo vodel. Kavag' om lapak, neglanvuiččed lehtesed elädas severz'-se vozid. Kor' om hahk siled, vanhil puil haugelmasiš. Piht om seižui kovid tulleid vaste süvän jurišton tagut. Eläb 150..200 vot.
Futbol
Italijalaižed tegiba meles kal'čo-vändod 14. voz'sadal (calcio) i toiba Britanižihe sarihe. Se vänd sai populärižust Anglijas 19. voz'sadal, vändihe kolledžiden joukud päpaloin. Ezmäine naprind säta ühthižid ohjandimid oli tehtud vl 1846. Ezmäižen specializiruidud futbolkluban aluz om pandud vl 1857, se om Šeffild ühtennimižes lidnaspäi i om väges tähäsai. Anglijan futbolassociacijan ohjandimed oliba vahvištadud vl 1863, sidä kesken futbolpöudon i verajiden suruded. Avarod futbolvoibištelendad mändas vspäi 1871, se om Anglijan kupkan alusenpanendan voz'. Vl 1904 Rahvahidenkeskeižiden futbolassociacijoiden federacii (FIFA) om sätud Parižas, se organizacii om päine futbol-vändos. Ezmäine mail'man futbolčempionat tegihe vl 1930.
Piht
Ümbrikirjutand
Piht ei navedi pakaižid, vägitomid mahusid, pil'vesenvastaine.
Kävutand
Sadas tervad i bal'zamad korespäi. Pihtan terv om korgedladuine torhuz mechimižen tegimišton täht, semned mändas tehmaha sauvondlakoid. Klei tervaspäi om vajehtamatoi optiktegimišton linzoile.
Ištutadas pihtad dekorativižeks puks, no se ei piida redustoittud atmosferad.
Homaičendad
Kategorii:Pedaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Pumaterialan sugud
Koktebel'
Koktebel' (Коктёбель / Köktöbel, ukr. i Коктебе́ль) om lidnanvuitte žilo Kriman suvipäivnouzmas, läz Feodosijad.
Vll 1945−1992 žilon nimituz oli Planerskoje.
Vl 2012 Koktebelin eläjiden lugu oli 2 833 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 2 902 eläjad vl 1979.
Kategorii:Kriman lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Feodosijan lidnümbrik
Tulleihein
Tulleihein vai Anemon (Anemone), mugažo Loptuhhein paginoiš, om Evropan äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Se mülütab läz kaht sadad erikoid, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.
Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Pohjoižes mapoliškos päiči tropikoiš, ühesa erikod elädas Arktikas. Tulleiheinäd kazdas mecoidme (lehtezmecoidme tobjimalaz), penzhištoil, pidust' mecanröunoid, puištoiš, pustolänil, pil'vesekahil i subal'pižil nituil, heinäsižil pautkil. Läz 50 erikod voib löuta Venämas.
Ümbrikirjutand
Tedonimituz libub grekan kelen Άνεμος Anemos-sanaspäi «tullei», surehk änik köläidab hoikal vardel eskai penel tulleil. Jurišt om lihav, cilindranvuitte vai mugulanvuitte. Loptuhheinän lehtesed kazdas varzil paksumb mu jurespäi.
Kaks'suguižed änikod kazdas üksin vai änikusil. Änikuses oleleb 5..20 äniklehtest erazvuiččen mujun (vauged, purpurine, sinine, vihand, pakuine, ruskedvauvaz, rusked). Plodud oma pähkmenvuiččed, siledad vai karvakahad. Äikerdoitas kul'turkazmusid jurusel, muguloil, seikhen čokvezoil.
Homaičendad
Kategorii:Vesnuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused
Siborgii
thumb|left|200px|Siborgii
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole siborgijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Sinteziruidas vaiše severt-se atomoid joga südäitukreakcijas, čihodase teravas.
Avaiduz
Amerikaižen Berklin laboratorijan tedomehed avaižiba ut elementad-263 kalifornijan-249 südäitukreakcijas hapanikanke-18 vl 1974. Ühten aigan nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba siborgijan hahktinan reakcijan hromanke jäl'giš, no möhemba rahvahidenkeskeine IUPAC-organizacii lugi sen avaidusen todištust ei ole tetpaižeks. Jäl'ghižed 259..261-izotopad oma avaitud hahktinan-207 reakcijas hromanke-54 vl 1985.
Vspäi 1997 IUPAC nimiti elementad amerikalaižen Glenn Siborg-tedomehen (1912−1999) oiktastuseks hänen elon aigan völ.
Fizižed ičendad
Atommass — 271. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 35,0 g/sm³ (ezimeletaden).
Vodele 2023 kaik om 13 avaitud izotopad 258..269 da 271 atommassanke, i niiden kaks' izomärad. Kaikiš hätkemban siborgii-269-izotopan pol'čihodamižen pord om 14 minutad. Südäituk jagase spontanižikš päpaloin, element kändase rezerfordijaks α-čihodamižes mugažo. Siborgii sündub neniden jüžmakombiden elementoiden čihodamižes: livermorii, flerovii, kopernicii, darmštadtii, hassii.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Sevsk
Sevsk (Севск) om Venäman lidn da lidnankund Bränskan agjan suvipäivnouzmaižes čogas. Se om Sevskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1146 nügüdläiženke nimenke da lidnan statusanke Sündun Eläbzdusen i Ph. Ipatijan jumalankodiden aigkirjoiš. 17. voz'sadal oli tetabaks Venäman röunanverižeks lidnuseks da torguindan keskuseks. Vspäi 1778 lidnan sauvond tegese nellikfartaloil pertišton uden planan mödhe. Oli alištunu Černigovan, Kijevan, Belgorodan i Orelan tobmudele ičeze istorijas.
Aigan mändes sirtihe valdkundröunad, 1880-nzil vozil saudihe raudted edahan lidnaspäi, i se kadoti endišt znamoičendad. Lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (1. reduku 1941 — 27. eloku 1943). Mülüb Bränskan agjaha vspäi 1944.
Sevsk šingotase sömtegimišton edheotandoil: konservtegim, lihakombinat, leibänkombinat, voitegim (argvoi, sagud).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Sev-jogen randoil (Сев, Nerussan ližajogi, Dnepran bassein), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bränskhasai om 120 km pohjoižhe orhal vai 140 km «Ukrain»-avtotedme (M3). M3-trass (Moskv — Bränsk — Ukrainan röun, edemba Kijevhasai) om ani lidnan päivlaskmaižen röunan taga. Lähembaine lidn om Seredina-Bud (Сере́дина-Бу́да, Suman agj, Ukrain) 30 km päivlaskmha orhal. «Trojebortnoje»-röunpäličmänendtaho ühtenzoitab lidnad Ukrainanke.
Kaik kaks' žilod da kaks' küläd-slabadad mülüdas lidnankundha Sevskan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 282 ristitud, rajonan nell' ühesandest. Kaik 6 723 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 400 eläjad vl 1913.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks'toštkümne pühäpertid oma kaičenus lidnas paloin vai täuzin: Ristan Zdviženjan Sevskan naižjumalankodi (vspäi 1808) ühtennimiženke jumalanpertinke, Sevskan mez'jumalankodi Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpertinke, Spasan Toižetamižen jumalankodi (päjumalanpert' i Kaikiden Pühämehiden jumalanpert'), kuz' jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks kaks' jumalanpertid i časoun' ei ole kaičenus.
Trubčevskan politehnižen tehnikuman Sevskan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan pämez' om lidnankundan Rahvahandeputatoiden nevondkundan ezimez'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bränskan agjan lidnad *
Alveš Brunu
Brunu Alveš (Bruno Eduardo Regufe Alves [ˈbɾunu ˈaɫvɨʃ]; sünd. 27. kül'mku 1981, Povua di Varzin-lidn, Portu-lidnan ümbrik, Portugalii) om portugaline futbolist, keskusen kaičii. Britanižen «Reindžers»-futbolkluban (Šotlandii, vn 2017 kezakuspäi) da Portugalijan ühthižjoukun nügüdläine vändai.
Mez' oli Zenitan vändajan (vn 2010 sügüz'ku — vn 2013 kezaku).
Personaline elo
Alveš om braziližen Vašington-futbolistan poig. Tat sirdi Portugalijha i vändi siš, portugaline mam radoi omblijan. Brunun Žeraldu- i Žuliu-velled oma futbolistad mugažo. Tetab braziline Žeraldo Kleofas Dias Alves-futbolist (Žeraldo Assoviador kucundnimenke) oli mehen däd', vändi 1970-nziden voziden keskes.
Mez' om naižiš, kaks' last om sündnus naimiželos.
Homaičendad
Kategorii:Portugalijan futbolistad Kategorii:Zenit Kategorii:Futbolistad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Portugalijha
Mägr
thumb|Evropalaižen mägran än' Mägr (Meles meles), Järgeline mägr vai Evropalaine mägr, om mecživat. Mülüb Nädanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz
Živat eläb Evropas Skandinavijan pohjoižes päiči i Päivlaskmaižes Azijas. Seičeme alaerikod regionha kacten.
Mägr om levitadud segoitadud mecoiš i taigas. Eläb harvemba mägimecoiš, voib putta vastha stepiš. Pidase kuivid, dreniruidud hüvin tarhid, no ei edahamb mi ühtes kilometras vezištospäi vai sokhas alangospäi niiden elokahanke sötmižbazanke. Tegeb i elänzoitab süvid uruid letekukhiden i mecvanoiden pautkidme. Ned uruiden erased tahod kaičesoiš tuhižesai vozid, živatad ottas kävutamižhe pol'vespäi pol'vhe.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu hibj om 60..90 sm pitte, händan piduz — 20..24 sm, järgeline veduz om 24 kilogrammhasai, sügüzel sase 34 kilogrammhasai vedutte edel tal'vuned. Karv om kauged alakarvanke.
Ižačud oma järedamb vähän mi emäčud, ižačun pä om levedamb. Sugudimorfizm lujeneb arealan järgeližetomiš tahondoiš (oz., mägiden pautkil).
Mägr lankteb unhe tal'veks. Ujub hüvin, no ei navedi tulda vezištho muite. Vedab ölišt elonmahtust päpaloin. Ku pahidoitta živatad, ka voib purda ristitud i löda nenal. Söb nühtajid, löcoid, čunžid, gavedid, linduid da heiden munid, senid, marjoid, pähkmid i heinid. Ei sö kolijoid hibjoid näl'ges eskai.
Homaičendad
Kategorii:Nädanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe‎ Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Mecživatad