cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Novosibirskan agj
Istorii
Novosibirskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2005 18. päiväl sulakud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1996 5. päiväl sulakud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Novosibirskan agjan reljefan kart. Agj röunatab Kemerovon agjanke päivnouzmas, Altajan randanke suves, Kazahstananke suvipäivlaskmas, Omskan agjanke päivlaskmas, Tomskan agjanke pohjoižes. Novosibirskan agj om valdmererandatoi.
Pind om 177 756 km², sidä kesken mec otab nelländest (44 900 km²). Agj mülüb mecan, mecstepin da stepin zonha. Vasüganan so otab agjan pohjoižpolen. Znamasižed joged oma Ob', Om' (Irtišan ližajogi) da Karasuk. Kaikiš järedamb reskvezišt om ratud Novosibirskan vezivaradim, solakaz vezišt — Čani-järv.
Klimat om kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+20 C°, vilukun lämuz om −16 C° suves da −20 C° pohjoižes. Paneb sadegid 425 mm vodes, tal'vel oleleb niid vähemba.
Londuseližed varad oma kivihil', kivivoi, turbaz, titan, cirkonii, kuld, sauvondmaterialad (mramor, saved, letked), reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Ohjastusen ištundsija [[Novosibirskas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Andrei Travnikov tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 redukun 6. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator, kaks' muite varagubernatorad, üks' ezmäine Ohjastusen varaezimez', nell' Ohjastusen muite varaezimest, mugažo Gubernatoran da Ohjastusen Administracii oma hänele abhu.
Novosibirskan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 76 ezitajad videks vodeks. Andrei Šimkiv radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Eläjad
Kaik om nell'toštkümne lidnad agjas da 17 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Berdsk i Iskitim. Vl 2017 kaik om 21 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 88,7%, saksalaižed — 1,2%, totarlaižed — 0,9%, ukrainalaižed — 0,8%, uzbekalaižed — 0,5%, kazahlaižed — 0,4%, tadžikalaižed — 0,4%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,0%, rahvahuden ozutandata — 4,7%.
Socialine verk (sait)
Päeriližused: ičeze kävutajanlehtpolen sädand (pidab kirjutada todesižed NFI da informacii ičeze polhe), äi abutusid informacijan vajehtusen täht (čat, foto- i videoal'bomad, (mikro)blogad, kävutajangruppad da toižed). Kävutajan sebranikad oma «realižed» tobjimalaz (tunzi heid elos).
Verkoiden kaikiš tetabambad ozutesed oma Facebook, MySpace, Vk.com, Odnoklassniki, Google+, Twitter, LinkedIn, Bebo, mixi. Om severz'-se venälaižid socialižid verkoid, ozutesikš Vk.com, Odnoklassniki, AlterGeo, Maxpark, Moi Krug da toižed.
Istorii
Elektronine tedotuzlaud tegihe socialižiden verkoiden edelkävujaks. Ezmäine CBBS-tedotuzlaud oli sätud IBM-kompanijan U. Kristensen-radnikal vl 1978. Vl 1983 kaik oli 800 elektroništ tedotuzlaudad mail'mas, vl 1988 — viž tuhad.
Satusekaz amerikaine Classmates.com-portal radaškanzi vl 1995, muga socialižed verkod saškanziba populärižust, šingotihe severt-se kümenikoid pojavid servisoid voz'kümnes. Socialižiden verkoiden todesine bum zavodihe vll 2003−2004, konz LinkedIn, MySpace i Facebook oma töhöpästtud. Runetas Odnoklassniki i Vk.com oma avaitud vspäi 2006.
Homaičendad
Kategorii:Internet
Jarčalli
thumb|left|250px|Jarčallin administrativižed rajonad: {{legend|orange|Avtotegimen rajon}} {{legend|yellow|Keskuzrajon}} {{legend|fuchsia|Komsomolan rajon}} Jarčalli (Яр Чаллы / Yar Çallı vai muite Чаллы / Çallı, На́бережные Челны́, vozil 1982−1988 — Brežnev), mugažo Čalnad vai Čalnan Randirdad, om Venäman lidn da lidnümbrik Tatarstanan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om tazovaldkundan kahtenz' surtte lidn, mülüb Alakaman lidnaglomeracijha (1,1 mln rist.), om konurbacijas Nižnekamskanke, mugažo Tukain rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud 17. voz'sadal kuti Berežnije Čalni-külä. Vl 1930 sidä ühtištuihe läheliženke Rusttad Čalni-külänke da anttihe lidnan statusad udenke nügüdläiženke nimenke.
Jarčallin ižandusen päsarak om avtosauvomine (KAMAZ:an da Sollers:an tegimed), andab lidnan produkcijan koume nelländest. Toižed sarakod oma sauvond, sömtegimišt (lihakombinat, maidkombinat, lindfabrik, vilugoičemižkombinat), energetine (Jarčallin LEK, Alakaman GES), cellülozbumagaine (kartonbumagkombinat).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kamanjogen hural randal (Alakaman vezivaradim), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kazanihesai om 237 km päivlaskmha avtotedme.
Jarčalli om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidn jagase koumeks administrativižeks rajonaks: Avtotegimen, Komsomolan da Keskuzrajon.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 513 193 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 531 000 eläjid vl 1995 i 533 907 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): totarlaižed — 47,2%, venälaižed — 44,7%, čuvašalaižed — 1,9%, ukrainalaižed — 1,3%, baškiralaižed — 1,2%, marilaižed — 0,7%, udmurtalaižed — 0,4%, mordvinalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 0,4%.
Islaman üks'toštkümne pühäpertid oma olmas lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan 24 pühäpertid oma avaitud, ned sijadasoiš alištadud lidnan tobmudele žiloiš päpaloin: Sündun Voznesenjan päjumalanpert', 14 jumalanpertid, kahesa časounäd, mugažo vanhuskolaižiden Illä-endustajan jumalanpert'.
Kaks' sijališt universitetad i nell' üläopendusen tošt aluzkundad (institutad) ratas lidnas.
Good Guys Only Win in Movies
«Good Guys Only Win in Movies» (Hüväd prihad vägestadas vaiše fil'miš) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan ezmäine pajo koumandes «Like a Hurricane»-studijanal'bomaspäi (1987).
Jarčalli
Transport
Jarčalli om sur' avtote- da raudtesol'm kahtenke stancijanke: Jarčalli-päraudtestancii i Krugloje Pole-sortiruindstancii («Kehker Pöud»). Järed jogiport om lidnas.
Good Guys Only Win in Movies
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
Jarčalli
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Begiševo-lendimport (Бигеш Халыкара һава аланы, NBC / НЖК / UWKE, 643 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase 28 km suvipäivlaskmha Jarčallin keskusespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Good Guys Only Win in Movies
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1987 pajod Kategorii:Vn 1989 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Matiss Anri
thumb|left|250px|Anri Matiss ičeze mol'bertanno, Pariž, vn 1913 semendku Anri Matiss (Henri Matisse; sünd. 31. tal'vku 1869, Lö Kato Kambresi, Francii — kol. 3. kül'mku 1954, Nicc, Francii) oli francine pirdai da skul'ptor. Modernizman üks' järedambiš pirdajišpäi (kuti Pablo Pikasso-ki), fovizman joksmusen üks' alusenpanijoišpäi da lider (Andre Derenanke). Hänen kodvad emocijoiden oigendamižes mujun da forman kal't oma tetabad. Čomiti seinid kuvil, sädi töid mujubumagaspäi i tegi skul'pturid mugažo.
Ühtes Marsel' Düšananke da Pablo Pikassonke Matiss om tehnu revolücižid toižetusid plastižiden čomamahtoiden kel'he. Hänen mujun da pirdandkuvan ekspressižen kelen mastaruz om andnu Matissale lideran sijan 20. voz'sadan čomamahtos dai kaikes nügüd'aigaižes čomamahtos.
Biografii
Matiss zavodi pirdajan kar'jerad kaks'kümnevoččen, konz venui läžundkodiš appendicitan kuron jäl'ghe. Pirdand tuli mel'he hänele lujas, ka mez' okai juristan opendusen samišt i sai opendust Parižan čomamahtoiden aluzkundoiš. Sädamižen aigaline pord (1890−1902) oli pühätadud impressionizman töile.
Pirdajan sädused saiba mail'man tetabut 1920-nziš voziš. Sil aigal Matissan kuviden ozutelendad tegesoiš Evropan i Amerikan äjiš lidnoiš.
Homaičendad
Kategorii:Francijan pirdajad Kategorii:Skul'ptorad Kategorii:Sündnuded vl 1869 Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Francijha Kategorii:Kolnuded Niccas
Päivez
thumb|right|250px|[[Päiväine i Kudmaine, Nürnbergine hronik, 1493]] Päivez om aigan märičemižen ühtnik, pord, kudambas Ma punose ümbri ičeze värtmudes.
Päivez jagase 24 časuks (1440 minutaks vai 86400 sekundaks) i kogoneb päiväspäi, ehtaspäi, öspäi da homendesespäi.
Kalendarine päivez tegeb nedalid i kud. Standartine päivez zavodiše i lopiše kesköl. Venäs kävutaškanzihe päivez-tärtust 13. voz'sadaspäi, sid' aigkirjoiden sädajad lugetihe päidusid päivesen zavodindaks.
Homaičendad
Kategorii:Aigan märičendühtnikad
Geografii
thumb|right|400px|[[Man pindan fizine kart]] Geografii (γεωγραφία-sanaspäi geografia «Man ümbrikirjutand»), vai Mantedo, om londusentedon i kundaližiden tedoiden kompleks, kudamb tedoidab Man eriližusid da nägusid (oz., geologii, meteorologii), sen ristitištod i varoid (ekonomine geografii), londusen objektoiden jagandad pindadme (fizine geografii).
Tedon eziauguižed alused oma pandud Amuižen Grekanman tedomehil i Klavdii Ptolemeil (1. voz'sada meiden erad). Kartografijan znamasižed satused oliba Udessündutamižen aigan, ned oma sidotud Pühän Rimalaižen imperijan Gerard Merkator-tedomeheze. Saksalaižed Aleksandr Gumbol'dt i Karl Ritter paniba nügüdläižen akademižen geografijan alusid 19. voz'sadan ezmäižes poles.
Päjagused oma teoretine, fizine i socialiž-ekonomine geografijad, sodageografii.
Anuradhapur
Anuradhapur (අනුරාධපුරය, vepsän kirjamil Anurādhapuraja, அனுராதபுரம் Aṉurātapuram) om lidn Šrilankan pohjoižpalas. Se om Pohjoižkeskuzližen agjan administrativine keskuz.
Istorii
Amuine Anuradh-lidn mainitase 5. voz'sadaspäi EME. Singaline Pandukabhaja-car' käski sidä singaloiden ezmäižen valdkundan pälidnaks vl 377 EME. Vl 100 m.e. lidnan ristitišt oli 130 tuhad eläjid, i se oli tetab Amuižes Evropas. Buddizm leviganzi kaikedme saredme sišpäi. Anuradh oli muretud 11. voz'sadal tamiloiden Čol-valdkundan ohjandajiden käskön mödhe.
Nügüd'aigan buddizman jumalankodid kattas territorijad 41 km² pindal lidnan ümbrištos. Anuradhapur šingotase sömtegimišton edheotandoil, punleiktandal i turizmal.
Geografijan andmused
Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +21..+25 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1081 mm vodes, kuivahk sezon oleskeleb kezakus-elokus (7..33 mm kus).
Kolumb Hristofor
thumb|left|250px|Kolumban sarkofag [[Sevil'jan päjumalanpertiš]] Hristofor Kolumb (Cristoforo Colombo, Cristóbal Colón; sünd. vl 1451 elokun 26. da redukun 31. päividen keskes, Genui (vai Korsikansar', om versijoid), Genujan Tazovaldkund — kol. 20. semendku 1506, Val'jadolid, Ispanii) — merimatkadai-ispanijalaine i uziden maiden tenavaidai. Tetas händast Amerikan avaidusen tagut evropalaižiden täht (1492) tobjimalaz.
Anuradhapur
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 50 595 ristitud.
Kolumb Hristofor
Vodel 1492 Kolumb tegihe ezmäižen ristitun, ken läbiti Atlantižen valdmeren pohjoižen mašurupoliškon subtropižes da tropižes vöiš. Hän kävui Kariban merhe i zavodi Amerikan avaidamižen processan, avaiži Keskuzamerikad i Suviamerikad. Kolumb löuzi kaik Sured Antiližed sared, Pened Antiližed sared, Bagaman sarišton palan da Trinidad-sar'. Vikingoiden erineden, löutud territorijad saiba tetabut evropalaižiden keskes i zavodiba Amerikan kolonizacijad evropalaižil.
Anuradhapur
Eläjad
Rahvahad (2011): singalad — 91,4%, larakallad — 6,8%, tamilad — 1,5%, toižed rahvahad — 0,3%. Singaloiden tobj pala oma buddistad, larakalloiden — islamanuskojad, tamiloiden — induistad i katolikad.
Kolumb Hristofor
Homaičendad
Kategorii:Ispanijan matkadajad Kategorii:Merimatkadajad Kategorii:Amerik Kategorii:Matkadajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Genujha Kategorii:Kolnuded Ispanijas
Anuradhapur
Homaičendad
Kategorii:Šrilankan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Pirei
Istorii
Eländpunkt om amuižgrekižen Afiniden polisan meriportaks völ. Lidnoidenkeskeine te oli kaitud seinil londoišpäi vll 460−86 EME, ned oliba pandud mantazole rimalaižil i kaičenus penil paloil. Ezmäine Grekanmas raudte ühtenzoiti lidnad Afinidenke vl 1869. Afiniden metron jono nomer 1 i ezilidnelektrojonusen jonod tuldas Pireihe.
Pirei šingotase metallurgijal, mašiništonsauvomižel i sömtegimištol meriportan ližaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Egeižen meren Saronikos-merikaran randal, 0..87 m korktusil, 2 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Afiniden keskushesai om 8 km pohjoižpäivnouzmha. Pirei- i Lefk- (grek. Λεύκα) raudtestancijad ratas lidnas.
Elänzoitmatoi Psitalei-sar' mülüb Pirein kundha lidnan ližaks. Kundan pind om 10,86 km², se jäb vajehtuseta vspäi 1968.
Eläjad
Vl 2001 lidnan eläjiden lugu oli 175 697 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 196 389 eläjad vl 1981. Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe kaik 448 997 ristitud elädas lidnaglomeracijas (kahtenz' valdkundas), se mülüb Surihe Afinihe.
Katoline jumalankodikund
thumb|right|250px|Katolikoiden pala valdkundoidme (2010) Katoline jumalankodikund (Ecclesia Catholica), se-žo Riman katoline jumalankodikund (Ecclesia Catholica Romana), om hristanuskondan kaikiš järedamb jumalankodikund mail'mas 1,25 mlrd polenpidajidenke.
Nimituz libub καθ όλη kath ola-sanoišpäi «kaikedme ünäižedme», katoline-termin kävutase 2. voz'sadaspäi meiden erad. Katoline jumalankodikund kogoneb latinižes jumalankodikundaspäi i 23 päivnouzmaižkatoližes jumalankodikundaspäi. Mail'man keskuz sijadase Vatikan-valdkundas Rim-lidnan südäimes. Službad mändas latinan kelel i rahvahaližil kelil. Ottas kävutamižhe grigorianišt kalendarid päpaloin, erased päivnouzmaižkatoližed kundad — julianišt. Katoline jumalankodikund lugeb kaiked hristanuskondan istorijad ičeze istorijaks edel vn 1054 erigoitust ortodoksižes hristanuskondaspäi.
Jumalankodikundan administracii om Pühä Valdištim (Sancta Sedes), se mülütab nenid aluzkundoid: Rimalaine Papa (Vatikanan pämez') i Riman kurii. Ohjastusen kollegialižuz jätktase apostoloiden aigoišpäi. «Kanonižen oiktusen kodeks»-dokument om sätud jumalankodikundan päkäskuseks. Ideologii om katolicizm.
Jumalankodikundan elo om sekulärizuidud valdkundaspäi, pühän radnikoičendan koume märad: arhijerei, pap', diakon. Nened arvod oma jumalankodikundan ijerarhijas, ozitesikš: kardinal, arhiepiskop, primas, mitropolit, prelat, abbat, mugažo ordinarii, vikarii, koadjutor. Territorialižed ühtnikad (penembaspäi) oma tulend, dekanat, abbatuz, vikariat, ekzarhat, prefektur, administratur, diocez (eparhii), arhidiocez (arhieparhii). Mitropolii om eparhijoiden i arhieparhijoiden ühtištuz, mitropolijan i arhieparhijan keskuz om se-žo lidn.
Francisk om valitud da radab Rimalaižeks Papaks vs 2013 keväz'kun 13. päiväspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Katoline hristanuskond
Venäman TV-kanalad
Alemba om Venäman TV-kanaloiden nimikirjutesid. Joga region valičeb ičeze üks'jäšt kaikile sättujad kanalad. Tarbhaičendad: ičeze kontent otab koume nelländest vai sen enamba, oigenduz nägub regionan territorijan polel vai sen enamba.
Homnesjäl'gen
«Homnesjäl'gen» (The Day After Tomorrow) om voden 2004 tetab amerikaine fil'm-katastrof. Režissör — Roland Emmerih.
Fil'm sai vn 2005 BAFTA- i MTV Movie Awards-premijoid parahimiš vizualižiš effektoiš.
Süžet
Süžet oti aluseks vn 1999 amerikaižiden Uitli Striber- i Art Bell-kirjutajiden «Tuleb mail'man ülätorok»-romanad (The Coming Global Superstorm). Starinoičese sän anomalijan mödhe, sen aigan il'man lämuz lankteb AÜV:oiš −100 Cel'sijan gradushasai ciklonan likundan aigan.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad-katastrofad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Tän'czin'
Se om Kitain kul'turan da turizman znamasine keskuz, kaikiš järedamb logistine keskuz da transporttesol'm.
Lidn sijadase 95 km suvipäivnouzmha Pekin-pälidnaspäi.
Istorii
Nügüdläižen lidnan sijas port da varažomad oliba olmas vodespäi 340 edel meiden erad. Vhesai 1404 lidnad nimitihe Žigu:ks (直沽, «oiged port»). Sikš ku tulii kitain Jongli-imperator läbiti jogen lidnas ridelten valdištmes vellenpoiganke, ka lidnad udesnimitihe. Kitain surt kanalad levitihe, vl 1421 Kitain pälidnad sirdihe Nankinaspäi Pekinha, sid' lidn šingotaškanzihe kuti torguindkeskuz. Tähäsai lidnrajonad kogotas kaks' palad — kontinentansüdäimine (kanalan randoil) da mererandaline (rahvahidenkeskeine port).
Kitain vižvoččiden augplanoiden aigan Tän'czin' tegihe industializacijan vedimeks, jügedan da kebnan tegimištoiden kaikiš znamasižembaks keskuseks.
Geografijan andmused
Kuz' vanhad lidnrajonad sijadase kontinentan südäimes, Haihe-jogen randoil da Huanhe-Jänczi-kanalan kaikiš pohjoižembas čokkoimes.
Reljef om tazo mererandaline tobjimalaz. Kaikiš korktemb om Džudin-mägenoc (1078 m) Hebeinke pohjoižröunal.
Klimat om terav kontinentaline, mussonine pol'kuiv. Heinkun keskmäine lämuz om +27 C°, vilukun — −3 C°. Kaikiš madalamb homaitud lämuz om −18,1 C°. Paneb sadegid 544 mm vodes. Kezal om vihmsezon, paneb 387 mm. Kuival sezonal (tal'vku-keväz'ku) paneb 19 mm kaikes pordos.
Londuseližed varad oma kivivoi, marganc, bor (himine element) da keitandsol.
Administrativine jagand
Tän'czin' jagase 15 rajonaks-ümbrikoks (seičeme lidnrajonad, nell' ezilidnrajonad, nell' külärajonad) da ühteks eriližeks rajonaks. Kuz' vanhad lidnrajonad oma Hepin, Hedun, Hesi, Nan'kai, Hebei da Huncäo. Uz' lidnrajon om mererandaline Bin'hai, se sijadase 30 km päivnouzmha lidnan vanhas keskusespäi. Nened 16 rajonad alajagasoiš 240 administrativižeks ühtnikaks (140 lidnkundad da sada küläümbrikod).
Ižanduz
Tän'czinin kogosüdäiprodukt om 1,572 mlrd CNY (225 bln US$ vl 2014), se kaksitui vodenke 2009 rindataden.
Mail'man Airbus-kompanijan tegimed, Toyota-, Samsung- da Motorola-kompanijoiden palakundad sijadase lidnas. Vl 2010 285 mail'man kompanijad 500:späi oma ičeze palakundoid Bin'hai-rajonas «Bohai — Ekonomine Rim» projektan zavodindan jäl'ghe.
Transport
Port sijadase 60 km lidnan keskusen rajonišpäi, se om üks' kaikiš järedambišpäi Kitaiš da mail'mas, otab 32 km mererandištod.
Avtobusad, tramvaid da metro oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Metro radab vspäi 1984 (vl 2014 nell' jonod, 87 stancijad, 136 km raudted). Kiruhraudtejonused ühtenzoittas lidnad Pekin-pälidnanke (117 km ted vai pol'časud).
Rahvahidenkeskeine civiline «Tän'czin' Bin'hai»-lendimport (TSN) sijadase 13 kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Azijan äjihe verhiže maihe, jügureisid Venäman Sibirin lidnoihe, čarterreisid Egiptha, mugažo Kitaidme.
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Albanijan kel'
thumb|right|250px|Kelen leviganduz i paginad (2012) Albanijan kel' (ičeze nimitused: shqipja [ʃcipja] i gjuha shqipe [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) om üks' indoevropižiš kelišpäi, mülüb paleobalkanižed keled-gruppha. Se om Albanijan valdkundkel' i Pohjoižmakedonijan üks' kahtes valdkundkelespäi, mugažo üks' kahtes kelespäi Kosovo-territorijal.
Kirjamišt
Kaik seičeme vokalid i 29 konsonantad oma standartiziruidud keles.
Harakteristik
Kelen vaihištos om äi parallelid latinan, turkan, grekan i slavižidenke kelidenke, sil-žo aigal albanijan kel' om tedoidusiden znamasine objekt ezikeliden rekonstrukcijan täht.
Dendrilla elegans
Dendrilla elegans om gupkoiden erik Dendrilla-heimos, Darwinellidae-sugukundaspäi. Lendenfel'd-biolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1888.
Eläb meres Avstralijan randoidenno.
Ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Darwinellidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gupkad Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Kurlovo
Kurlovo (Ку́рлово) om Venäman lidn Vladimiran agjan suves. Mülüb Gus' Hrustal'nijan rajonha lidnankundaks, sen üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1811 kuti Kurlivo-žilo (посёлок Курлыво) läz stöklantegint. Kurlivo kändihe Kurlovskii-radnikžiloks (ven. Ку́рловский) vl 1927. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vn 1998 semendkus nügüdläiženke nimenke.
Kurlovon ižandusen päsarakod oma stökoltegesiden pästand (astjad, lagilampad) da mecan ümbriradmine. Ühtennimine raudtestancii om olmas vspäi 1893, se sijadase «Vladimir — Tumskai (Räzanin agj)»-raudtekeskustal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Meščoran alangištos, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimirhasai om 81 km pohjoižhe, lähembaižhe Gus' Hrustal'nii-lidnhasai om 18 km pohjoižhe.
Kurlovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 6 764 ristitud, rajonan ristitišton kudendez. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 664 eläjad vl 1970.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine ph. Serafim Sarovalaižen puine pühäpert' om saudud lidnas vll 1991−1999.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš Gus' Hrustal'nijas, lidnad ühtenzoittas reisavtobusoil.
Edeline lidnan pämez' (municipaližen Kurlovo-lidn-ühtnikan pämez') om Andrei Tiškov (kül'mku 2015 — reduku 2020). Lidnan Administracijan pämez' om Andrei Vidumkin vn 2021 vilukuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad Kategorii:Gus' Hrustal'nijan rajon
Višnevskaja Galina
Galina Pavlovna Višnevskaja (Ivanova) (Галина Павловна Вишневская (Иванова); sünd. 25. reduku 1926, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 11. tal'vku 2012, Moskv, Venäma) oli tetab nevondkundaline i venälaine operpajatai (soprano). NSTÜ:n rahvahan artist (1966).
Biografii
Naižen laps'aig mäni Kronštadtas. Pavel Ivanov-tat (1904−1958) oli repressiruidud edel Surt sodad. Zinaida-mam koli vl 1950. Galina služi röunman sodavägiš kuz'toštkümnevoččen i jäi elegiš Leningradan blokadan aigan, ezini pajataks sodakoncertoil.
Sodan aigan i sen jäl'ghe Galina openui muzikale da radoi Leningradan konservatorijas. Lopi opendust Moskvan konservatorijas vl 1966.
Pajatai vändi äi rolid erazvuiččiš opersädusiš, ühtni gastrolihe verhiš maiš.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n pajatajad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Gorbatov Konstantin
Konstantin Ivanovič Gorbatov (Константин Иванович Горбатов; sünd. 5 (17). heinku 1876, Stavropol' (nügüd' Tol'jatti), Venäman imperii — kol. 24. semendku 1945, Berlin, Saksanma) oli venälaine pirdai.
Homaičendad
Kategorii:Venäman pirdajad Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tol'jattihe Kategorii:Kolnuded Berlinas
Plast (lidn)
Plast (Пласт «šoid», mugažo totaran i baškiran kelil) om Venäman lidn da lidnankund Čeläbinskan agjan keskuzpalan suves. Se om Plastan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1919 kuti Jekaterinburgan küläkund-žilo (Екатеринбургский сельсовет) žiloiden ühtenzoitusel kuldan samižen kaivuzidenno. Niiden žiloiden aluz oli pandud 19. voz'sadan aigan, kuldan samine zavodihe vl 1845. Vl 1931 udesnimitihe žilod nügüdläižikš kuldakahiden letkiden löudmižsijan geologijan mödhe. Se sai lidnan statusad vl 1940.
Plast šingotase kuldan samižel i kaolinan küllästamižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Suviuralan päivnouzmaižil pautkil, 299 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pened Kočkark- (Кочкарка 11 km pitte, vezivaradimenke) i Čornai-joged (Чёрная 10 km pitte, augotase lidnan suvipalas, Tobolan hurapol'ne bassein) jokstas lidnas. Matkad Čeläbinskhasai om 96 km pohjoižhe orhal vai 123 km avtotel. Lähembaine lidn da raudtestancii om Suviural'sk 31 km päivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme.
«Čeläbinsk — Magnitogorsk»-avtote ümbärdab lidnad pohjoižes i päivlaskmas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 342 ristitud, lidnankundan — 17 376 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24..25 tuhad eläjid vll 1939−1967 (25 897 rist. vl 1959). Kaik 17 648 elihe lidnas i 17 687 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 83,3%, totarlaižed — 8,4%, baškiralaižed — 1,9%, kazahlaižed — 1,8%, ukrainalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 3,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun', niiden ližaks kivine jumalanpert' om sauvomas vspäi 2018.
Professionaližen opendusen aluzkund om Kopeiskan politehnižen kolledžan Plastan filial.
Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Neklüdov (1991 — sügüz'ku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad *
Smoky Joe's Café
Originaline pajo om sätud anglijan kelel evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud vodel 2001 DJ RavL:alpäi.
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1987 pajod Kategorii:Vn 2001 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Galilei Galileo
thumb|left|250px|Galilei [[katoline jumalankodikund|riman katoližen inkvizicijan edes. Kristiano Banti-pirdajan kuva, 1857]] Galileo Galilei (mugažo italijan kelel; sünd. 15. uhoku 1564, Piz, Florencijan gercogkund — kol. 8. viluku 1642, Arčetri, Toskanan Sur' gercogkund) — italine fizikantedomez', mehanikantedomez', astronom, filosof da matematikantedomez', kudamb valaitoiti lujas ičeze aigoiden tedod. Hän ezmäižen kävuti teleskopan taivazhibjoid kaclemas i tegi äjid surid astronomižid avaidusid.
Galilei — eksperimentaližen fizikan alusenpanii. Ičeze eksperimentoil hän kumaiži vahvas Aristotelän spekulätivižen metafizikan i pani klassižen mehanikan alust.
Biografii
Mez' libui bajarišton roduspäi. Openui Pizan universitetas vspäi 1581, möhemba pördui sihe i radoi matematikan professoran vspäi 1589. Läksi Padujan universitetha vl 1592 penen paukan tagut, siš oli astronomijan, matematikan i mehanikan opendajan vhesai 1610. Ühtenaigašti Galilei oli otnus tedoradho.
Elon aigan Galilei oli tutab kut geliocentrižen Mail'man sisteman polenpidai. Nece vei händast konfliktannoks katolišt jumalankodikundad vaste. Tedomez' vei jäl'gmäižid päivid kanzaližes usadibas kodiarestan al.
Katoližen jumalankodikundan komissii radoi vll 1981−1992 i reabilitirui Galilejad, päti, miše inkvizicii tegi värin vl 1633, konz pani mehele pučtas Kopernikan teorijaspäi.
Lim
thumb|left|200px|Liman rajonad (oli 49 vl 2007) Lim (isp., keč. i Lima [ˈlima]) om Perun pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Lim-provincijan administrativine keskuz, nece provincii ei mülü nimiččehe regionha.
Perun KSP:n kaks' koumandest tehtas Limas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1535 vilukun 18. päiväl kuti Sjudad-de-los-Reies («Kunigahiden lidn» kätes ispanijan kelespäi). Sid' sijaližed eläjad nimitaškanzihe lidnad Rimak-jogen (isp. Rímac) da sen ümbriolijan tahondan mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskusen suves, Tünen valdmeren suvipäivnouzmaižel randal, Andiden ezimägištol, 0-500 m korktusil. Lidnan keskuz sijadase 15 kilometras valdmerespäi.
Klimat om tropine neps. Päivesen keskmäine lämuz om +16..+22 C° vodes läbi. Minimaline enzne lämuz om +9 C°. Paneb sadegid 7 mm vodes, necen tagut voib nimitada klimat pehmdaks-ki letetazangišton. Nepsuz om luja, sikš miše vilu valdmerine Gumbol'dtan joksmuz tuleb Antarktikan randoidennopäi räkile sijile, i se kucub paksuid sumegid da pil'vištod. Lujad manrehkaidused oleldas (1687, 1746, 1940 voded).
Lim jagase 7 administrativižeks ümbrikoks. Ümbrikod alajagasoiš 43 rajonaks.
Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu om 8 852 000 ristitud. Perun kaikutte koumanz' ristit eläb Liman lidnaglomeracijas (9,7 mln v 2015).
Ristitišton enambuz oma vaugedverižed (kaks' videndest), mestizo (vaugedverižiden da indejalaižiden jäl'gelaižed, kaks' videndest) da azijalaižed (kümnendez'). Om enamba katoližen jumalankodikundan uskojid.
Transport
Avtobusad da kiruhavtobusad (El Metropolitano) oma kundaližeks transportaks. Vodespäi 2001 metropoliten radab lidnas (vspäi 2012 om 1 jono, 26 stancijad, 34 km raudted).
Kal'jao-port lugese erižeks eländpunktaks, hot' se om ümbärtud Lim-lidnal koumes polespäi. Se om järed kalatezport Suviamerikas. Raudte 535 km pitte oigendase randaspäi kaivuzidennoks, mugažo sidä kävutadas ozutamha turistoile.
Horhe Čavesan nimel nimitadud rahvahidenkeskeine civiline lendimport (LIM, 23,7 mln passažiroid i 370 tuh. jügutonnoid vl 2018) sijadase 11 km lodeheze lidnan istorižes keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan äjihe maihe da AÜV:oiden surihe lidnoihe, Madridha i Londonha, mugažo Perudme.
Irdkosketused
Kategorii:Perun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Chrysler ME Four-Twelve
thumbnail|right|250px|«Chrysler ME Four-Twelve» vn 2004 avtoozutesen aigan läz Monterei-lidnad, [[Kalifornii, AÜV.]] «Chrysler ME Four-Twelve» (vai «Chrysler ME 4-Twelve») om amerikaižen «Chrysler»-kompanijan sportivine konceptavto kupe-klassas.
Om anonsiruidud vn 2004 vilukul. Kaks' egzemplärad om tehtud. Kaks' uksed, stökolkatuz om avtos.
Irdkosketused
Kategorii:Kraisler Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Berezniki
thumb|left|250px|Lidnan trolleibusmaršrutoiden kart (2022) Berezniki (Березники́ «koivištod», Кыдззакар) om Venäman lidn da lidnümbrik Permin randan pohjoižes. Se om randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Vl 1572 tora oli enččel sarel sijaližiden heimoiden i venälaižiden sirdanikoiden keskes. Läz 1700. vot Kaman joksmuz vajehtihe, sar' kändihe Bereznik-sarikol.
Ezmäižed venäkel'žed eländpunktad mainitadas Kaisarovan aigkirjas vl 1623 i oliba vspäi 1570, saihe keitandsolad niiden ümbrištos: Abramovo, Burundukov počinok (Sömino), Lönv, Berezniki, Usol'je, Veretje, vspäi 1670 — Dedühin-mägilidn. Nügüd'aigaine eländpunkt zavodihe vl 1883 ezmäižen Venäman sodantegimen radnikžiloks.
Vl 1932 ühtenzoittihe ümbrišton radnikžiloid i külid lidnha da nimitihe Berezniki-radnikžilon mödhe, nece om eländpunktan alusenpanendan oficialine voz'. Vspäi 1940 Usol'je-lidn om erigoittud Bereznikišpäi, vozil 1949−1954 Usol'je oli upotadud paloin sauvomha Kaman GES:ad, eläjiden tobj pala oli sirtud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kaman vezivaradimen hural randal, 130 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Permihesai om 180 km suvhe avtotedme, 208 km vetme vai 278 km raudtedme (Čusovoi-lidnan kal't). Lähembaižed lidnad oma Usol'je 1 km päivlaskmha Kaman vastrandal, Solikamsk pohjoižhe (20 km röunhasai) i Aleksandrovsk 65 km suvipäivnouzmha avtotedme. Karstnägused harakterizuidas Bereznikid solan samižen tagut.
Berezniki om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind om 431,1 km², se om ümbärtud Usol'jen rajonan territorijal. Sadas lidnümbrikos kaliisolid, kivivoid, silikatišt letet.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 156 466 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 201 213 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma olmas lidnas: kuz' jumalanpertid (üks' om sauptud gruntan uhkundan tagut) i nell' časounäd. Islaman pämečetin ezmäine pala radab vn 2020 kül'mkuspäi.
Edeline lidnan pämez' om Sergei Djakov (2010 — kül'mku 2020).
Transport
Avtobusad, trolleibusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtotesild ühtenzoitab lidnad Usol'je-lidnanke vspäi 1981. Vozil 1879−2014 Berezniki-raudtestancii oli olmas, sauptihe gruntan uhkundan tagut.
Tatanmaine civiline Berezniki-lendimport sijadase 16 km pohjoižhe lidnan keskusespäi, vspäi 2001 vaiše specialine aviacii kävutab sidä.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad Kategorii:Permin randan lidnümbrikod
Vepsläižed
thumb|right|250px|[[Vepsän flag (Karjalan Vepsän kul'tursebran flag)]]
Vepsläižed (venäkelel: вепсы, чудь) — vähäluguine suomalaiž-ugrilaine rahvaz. Vepsläižed elädas tobjan palan Karjalas, Leningradan da Vologdan agjoiš Venäman lodehes. 2006-nden voden sulakuspäi vepsän rahvaz om mülütadud Venäläižen Federacijan igähižiden vähäluguižiden rahvahiden nimikirjuteshe.
Vepsän rahvahas om koume etnografišt palad:
Kel'
Vepsläižed pagištas vepsän kelel. Tämbei kaik vepsläižed oma jo kaks'kel'žed i pagištas völ venän kelel-ki.
Genezis da istorii
Kirjutadud purtked tetas lujas vähän vepsän rahvahan amuižes istorijas.
Lugumär
Venäman imperijan eläjiden lugemižen mödhe kaik oli 25 820 vepsläšt valdkundas.
Edesine lugemine
Kategorii:Venäman rahvahad Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižen igähižed rahvahad
Kinešm
Kinešm (Ки́нешма) om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kinešman rajonan administrativine keskuz (ei mülü sihe).
Istorii
Kinešm šingotase mašinansauvomižel (avtopalad, tegesed metalližiš tuhkišpäi), bumagkanghiden tegimil, pälembaižiden sobiden omblendedheotandoil, himižel tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (lämoinvastaižed materialad, betonižed tegesed), sömtegimištol (leibäntegesed, jauh, kagrasižed hel'pked, jähine).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktal randal, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kinešemk-jogi (Кинешемка 34 km pitte) lankteb Volgha lidnan territorijal. Matkad Ivanovohosai om 86 km suvipäivlaskmha orhal, 103 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Navoloki 10 km päivlaskmha orhal vai avtotedme, i Zavolžsk Volgan vastrandal 1 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 2 km avtotedme. Vspäi 2003 avtotesild ühtenzoitab Zavolžskanke. Kinešm-raudtestancii i Kinešm-2-jüguraudtestancii ratas lidnas.
Kinešm om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 75 165 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 88 164 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 100..105 tuhad eläjid vozil 1975−1999 (105 tuh. rist. vll 1986−1987 i 1991).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,3%, toižed rahvahad — 2,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan 22 pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän kafedraline päjumalanpert', ph. Stroican päjumalanpert', kaks'toštkümne jumalanpertid, seičeme časounäd i vanhuskolaižiden loičendpert'. Islaman loičendpert' om avaitud.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Kinešman tehnologine tehnikum, Kinešman medicinine kolledž , Kinešman politehnine kolledž, Kinešman pedagogine kolledž. Valdkundaližen üläopendusen kaks' filialad ratas lidnas: Moskvan industrialižen universitetan i Ivanovon tekstiližen akademijan.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Paholkov (Administracijan pämez', sulaku 2016 — heinku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad Kategorii:Ivanovon agjan lidnümbrikod *
One In a Million
«One In a Million» (Üks' millionaspäi) om kahesanz' pajo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-studijanal'bomas (1985). Pajon tekst om anglijan kelel.
Pajo mülüi air play-čartha Livanas, i oli 67-ndel sijal taholižes hitparadas.
Mari Roos änetoiti necen pajon kaverversijad («Einmal im Leben»-nimitusenke).
Albanijan lek
thumb|right|250px|100 lekad (avers) Albanijan lek (lek, Leku Shqiptar, äilugu lekë) om Albanijan valdkundvalüt vspäi 1926. Edel sidä kävutihe verhiden maiden valütad ripmatomuden sandan aigaspäi vl 1912. Toine valüt oli albanijan frank vhesai 1947, konz vajehtihe niid lekoikš 1 frank 9 lekha tazostadud kursan mödhe.
1 lek = 100 kindarkad (qindarka, qind «sada»), ned ei ole kävutandas nügüd'. Valütkod om ALL. Simvol: L. Nimituz libub Aleksandr Makedonijalaine-ohjandajan (Leka i Madh) nimen lühendusespäi. Emissijan keskuz i regulätor om Albanijan bank.
Nene rahuded oma pörundas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 lekad. Banknotad oma nominalanke: 200, 500, 1000, 2000 i 5000 lekoid.
Vl 1949 vajehtihe lekan banknotid uzikš denominacijata. Vl 1965 rahareform mäni, vajehtihe vanhoid lekoid uzikš 10:1 nominalan mödhe.
Irdkosketused
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Albanii
Majag
Majagad (Castor) om pol'vezižiden živatoiden heim Nühtajad-heimkundaspäi. Majagižed-sugukundan üks'jäine jänu elegil heim, kogoneb kahtes levitadud erikospäi: Järgeline (Evrazijalaine) majag (Castor fiber, kahesa alaerikod) i Kanadine majag (Castor canadensis, ei ole alaerikoid, om introduciruidud Skandinavijan maihe).
Etimologii
Heim erigoiči toižišpäi läz 31 mln vozid tagaz. Latinine nimituz om kal'k amuižgrekan κάστωρ-sanaspäi «majag», mitte libub κάστον kaston-sanaspäi «pumaterial».
Ümbrikirjutand
Majagad sötlesoiš puiden korel i noril barboil, sen tagut sortas puid nühtten alust. Elänzoittas hilliden mecjogiden, ojiden i järviden randoid. Elädas uruiš i hatoiš.
Živatad tehtas kanalid i saudas padoseinid sortud puišpäi i muga sätas učulmoid lendamha hatoid. Hatad oma ujujad peitsijad-sared ragoišpäi nälömanke kümnehe metrhasai diametral i üks'..koume metrad kortte, vedenalaiženke tulendanke. Majagad ödudas hatoiš, kaitas varoid tal'veks niiš i kaičesoiš lihansöjid vaste.
Kävutand
Edel 20. voz'sadan kesked majagan karv oli populärine Evropas, Venälaižes Federacijas i Pohjoižamerikas, ka tehtihe mectusid karvha näht, i majagan populäcii oli polenenu lujas.
Homaičendad
Kategorii:Majagižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe‎ Kategorii:Nühtajad Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Pol'vezižed živatad
Trinkomali
Trinkomali (ත්‍රිකුණාමළය, vepsän kirjamil Tirikūṇamaḷaja, திருகோணமலை, vepsän kirjamil Tirukōṇamalai) om lidn Šrilankan pohjoižpäivnouzmaižel randal. Se om Päivnouzmaižen agjan administrativine keskuz.
Istorii
Lidnan dokumentiruidud istorii lugeb kaks' polenke voz'tuhad. Tamilan dinastijad ohjandiba lidnad voz'sadoiš.
Danijalaižiden tulendanke ujuden 1620-nzil vozil Trinkomali kändihe lidnuseks (alamaine variant om kaičenus) i rahvahidenkeskeižen torguindan znamasižeks meriportaks. Portugalii valdoiči lidnad 17. voz'sadal, Alamad 18. voz'sadal. Vspäi 1815 kaik sar' kändihe Britanižen imperijan palaks. Saren ripmatomuden aigaspäi (1948) lidn eli läbi rahvahanikoiden sodas.
Trinkomali šingotase sodaakademijoil i turizmal: lidnuz, pühäpertid, kitoiden kaclend, sörfing, kalatez, hulad purtked ezilidnoiš. Kivivoin importan port om sauvomižes Indijan kompanijal vspäi 2015.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Trinkomalin pol'sarel, kahesa metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 237 km suvipäivlaskmha.
Klimat om tropine kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz vajehtase +26..+30 C° röunoiš vodes läbi. Ekstremumad oma +16,5 C° i +39,8 C°. Paneb sadegid 1569 mm vodes, enamba kül'mkus-tal'vkus (334..341 mm kus), vähemba kezakus (26 mm) i keväz'kus-semendkus (50..54 mm kus).
Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 51 624 ristitud.
Valdkundan sodameriakademii (vspäi 1967) i il'mvägiden akademii (vspäi 1976) sijadasoiš lidnas, mugažo niiden sodavägiden garnizonad oma läz lidnad.
Irdkosketused
Kategorii:Šrilankan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sojärven rajon
Sojärven rajon (venäkelel: Суоярвский район, Suojärven piiri) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.
Čaikovskii (lidn)
thumb|left|200px|Lidnan kart (2011) Čaikovskii (Чайковский, Чайковскӧй кар) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan suvipäivlaskmaižes čogas. Se om randan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Čaikovskijan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1958), mülüb rajonha.
Sojärven rajon
Administrativine keskuz om Sojärv-lidn. Siš eläb rajonan ristitišton viž ühesandest.
Čaikovskii (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1955 radnikžiloks sauvomha Votkinskan GES:ad. Sai lidnan statusad vn 1962 18. päiväl vilukud.
Sojärven rajon
Istorii
Rajon om sädud vn 1940 heinkus enččel Suomenman territorijal, sidä anttihe Tal'vsodan jäl'ghe. Sojärv-žilo kändihe lidnaks da rajonan keskuseks.
Čaikovskii (lidn)
Istorii
Elektroenergetikan ližaks, Čaikovskii-lidn šingotase raudbetontegimel, kanghiden kombinatal, gazapparaturan tegimel, sömtegimišton edheotandoil (lihakombinat, maidtegim), mugažo meblin, metalližtegesiden i metalližkonstrukcijoiden edheotandad ratas.
Sojärven rajon
Istorii
Vozil 1941−1944 Suomenman sodaväged oliba rajonas.
Vspäi 1957 enččen Petrovskan rajonan territorii om jagadud Sojärven da Kondopogan rajoniden keskes. Vl 1964 andoihe Veškelican küläkundad rajonha Änižröunan rajonaspäi. Vl 1982 sijatihe Gumarinon küläkundad rajonha Medvežjegorskan rajonaspäi.
Kütahj
Kütahj (Kütahya [cyˈtahja]) om lidn Turkanman päivlaskmas. Se om Kütahjan agjan administrativine keskuz.
Sojärven rajon
Geografijan andmused
Sojärven rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 13 731 nellikkilometrad (koumanz' sija tazovaldkundas 18:späi).
Kütahj
Istorii
Vl 334 EME Aleksandr Makedonijalaine anasti lidnad i nimiti sidä Koteon:aks (Κοτυάειον). Turkad saiba lidnad vägel 12. voz'sadal. Amuine lidnuz mägenpäl i äiluguižed muštnikad vedadas turistoid lidnha.
Sojärven rajon
Geografijan andmused
Om röunoid 6 Karjalan Tazovaldkundan rajonanke da Suomenmanke:
Kütahj
Istorii
Kütahj šingotase keramikan tehmižel amussai (astjad, dekorativine apakut), nahkoiden, sepiolitan i lignitan ümbriradmižel, nitratantegimel, sömtegimištol (sahar, fruktproduktad).
Geografijan andmused
Lidn otab agjan pohjoižpäivnouzmad palad, sijadase 970 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ankarhasai om 300 km päivnouzmha. Lähembaine järed lidn om Eskišehir 70 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om läm' kontinentaline Keskmeren klimatan röunanno. Keza om kuiv, tal'v om vihmoikaz lumenke erasti. Heinkun-elokun lämuz om +20..+21 C°, vilukun +0,4 C°, voden keskmäine lämuz om +10,8 C°. Paneb sadegid 564 mm vodes, heinkus-sügüz'kus vähemba (14..21 mm kus).
Eläjad
Vn 2011 Turkanman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 237 804 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', agjan pol'.
Vspäi 1992 Kütahjan Dumlupinaran universitet radab lähižes ezilidnas (Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, ende Anatolijan universitetan filial, alusenpanend 1974), läz 44 tuhad üläopenikoid (2018).
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sojärven rajon
Geografijan andmused
Kaik om 1800 järved da 490 pen't joged rajonan territorijas. Joged mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha. Znamasižed järved oma Sojärv (58,6 km²), Salonjärv (46 km²) da Loimolanjärv (20,7 km²).
Vspäi 2005 rajonan territorii alajagase 5 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnankund da 4 küläkundad.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 24 028 ristitud, vl 2010 — 18 814 ristitud.
Kaik om 27 eländpunktad rajonas (vl 2005), sidä kesken 1 lidn, 18 külänvuittušt žilod, 2 raudtestancijad kaikenaigaiženke ristitištonke da 6 küläd.
Toižed sured eländpunktad oma Porosjärv-žilo (2,6 tuh. rist. vl 2013) da Naistenjärv-žilo (1,2 tuh. rist. vl 2013).
Olimpižed vändod
thumb|right|250px|Olimpižiden vändoiden emblem Nügüd'aigaižed Olimpižed vändod vai Olimpiadvändod oma kaikiš järedambad rahvahidenkeskeižed kompleksižed voibuižed sportan erazvuiččiš toižendoiš. Keratas Olimpiadad kerdan nelläs vodes Rahvahidenkeskeižen olimpižen komitetan (ROK:an) egidan al. Sadud mötalid oma arvokahad lujas, lugetas niid ühtes kaikiš znamasižembiš satusišpäi sportaten.
Istorii
Olimpižiden vändoiden keradandan vero sündui Amuižen Grekanman Olimpii-pühäagjas kuti paganičiden religižen kul'tan pala. Vspäi 776 edel m.e. vhesai 394 meiden erad tegihe 293 Olimpiadad.
19. voz'sadan lopus francijalaine kundaline Pjer de Kuberten-šingotai udessünduti Olimpiadvändoiden verod, no religižeta palata. Vspäi 1896 kerazihe Vändoid kaikuččes nelläs vodes päiči mail'man sodaaigoiš. Ezmäi kaik Olimpižed vändod oliba kezaližikš. Vspäi 1924 zavottihe kerata tal'veližid-ki vändoid, vhesai 1992 ned kezaližidenke oliba ühtes vodes. Jäl'geližed Tal'veližed vändod oliba keratud vl 1994, i nügüd'aigan Olimpižed vändod oleskeldas kaikuččes kahtendes vodes.
Paralimpižed vändod
Vspäi 1960 keratas Kezaližid Paralimpižid vändoid, vspäi 1976 — Tal'veližid Paralimpižid vändoid. Sätas mugomid vändoid niiden ristituiden täht, kudambiden fizižed voimused oma röunatud. Paralimpižed vändod mändas Olimpiadvändoiden jäl'ghe, zavottäs niid sil-žo sijal ühtes kus Päolimpiadan zavodindan jäl'ghe.
Irdkosketused
Kategorii:Tegod
Čaikovskii (lidn)
Geografijan andmused
Čaikovskii om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnan pertišton pind om 31 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 82 895 ristitud, rajonan nell' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 90 200 eläjad vl 2001.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid i kaks' časounäd, baptizman pühäpert' i islaman mečet' oma olmas lidnas.
There's Something in the Air
«There's Something in the Air» (Om midä-se il'mas) om saksalaižen Modern Talking-duetan 13. pajo kümnendes studižes «America»-al'bomas (2001).
Pajon tekst om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.
Pajo mülüi air play-čartha Latvijas.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2001 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
.al
.al om Albanijan Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 21. päiväl sulakud.
Irdkosketused
A Kategorii:Albanii
Terek (lidn)
Terek (Те́рек, Тэрч къалэ, Терк) om Venäman lidn da lidnankund Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om Terekan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1876 kuti Murtazovo-raudtestancii (sijaline Мэртэзей) «Rostov — Vladikavkaz»-jonol, nimitihe kabardinižen bajarišton Murtazovad-kanzannimen mödhe. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1920. Suren sodan aigan oli okkupiruidud vn 1942 lopus severz'-se nedalid. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1967.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Terek-jogen oiktal randal, 255 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Nal'čikhasai om 53 km päivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Maiskii 25 km pohjoižhe.
Terek om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 19 170 ristitud, rajonan kaks' videndest. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 19 489 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 20 300 eläjad vl 2003, vajehtase 19..20 tuhad eläjid röunoiš vspäi 2002.