cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nadim
Istorii
Nadim sai lidnan statusad vl 1972. Se šingotase londuseližen gazan samižel («Gazprom»- i «Novatek»-kompanijad). Venäman sadud gazan kümnendez läbitab lidnan ümbrištod i oigendase veimihe. Gazanveimiden kaikiš järedamb sol'm mail'mas sijadase Nadimanno.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen hural randal, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud penil järvil. Matkad Salehardhasai om 290 km lodeheze. Toižed lähembaižed lidnad oma Uz' Urengoi pohjoižpäivnouzmha (passažirraudtestancii) i Gubkinskii suvipäivnouzmha. Nadim-Valdmad-raudtestancii om sarakon Udes Urengoišpäi lopstancijaks, raudtesarak radab vaiše vemha jüguid.
Klimat om subarktine. Voden keskmäine lämuz om −6,6 C°, kezakun-elokun +7..+13 C°, tal'vkun-uhokun −21..−24 C°. Ekstremumad oma −57 C° i +34 C°. Paneb sadegid 449 mm kus, enamba heinkus-elokus (54..67 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (20..26 mm kus).
Nadim om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnfartaliden pind om 18,5 km².
McDonald's
thumb|right|200px|McDonalds:an logotip McDonald's om amerikaine korporacii. Sen aluz om pandud kahtel Makdonalds-vellel vl 1940. Formulirui kiruhsömän principoid vl 1948.
Hamad ibn Isa al'-Halifa
Hamad ibn Isa al'-Halifa (حمد بن عيسى آل خليفة; sünd. 28. viluku 1950, Riffa, Bahrein) om ezmäine da nügüdläine Bahreinan kunigaz (vn 2002 uhokun 14. päiväspäi). Edel sidä (1999-2002) oli Bahreinan emiraks Hamad II-nimenke.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Bahrein Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Al'-Halifan dinastii Kategorii:Sündnuded Bahreinha
Sügüz'ku
Sügüz'ku om voden ühesanz' ku grigorianižes da julianižes kalendariš, sügüzen ezmäine ku. Kogoneb 30 päiväspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Kud
McDonald's
Vhesai 2010 kompanii oli kaikiš suremb kiruhsömän restoranoiden verk mail'mas, radab frančaizingan sisteman mödhe päpaloin. Vn 2018 lopus kaik 37 855 restoranad radoihe «McDonald's»-torguindmarkanke, niiden keskes 35 085 oliba frančaizingan oiktusenke. Korporacii mülüb AÜV:oiden kaikiš järedambiden kompanijoiden «Fortune 500»-nimikirjuteshe (149. sija vl 2019).
Korporacijan päfater sijadase Ouk-Brukas — Čikagon ezilidnas, AÜV. thumb|left|250px|«McDonald's»-restoran [[Moskvan prospekt (Piter)|Moskvan prospektal Piteriš, 2004]]
Homaičendad
Kategorii:Kiruhsöm Kategorii:AÜV:oiden kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Illinois
Nadim
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 46 611 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 52 586 eläjad vl 1989. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 44 660 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd. Islaman «Azat Safa»-mečet' om avaitud.
Nadiman kolledž i «Gazprom»-kompanijan openduztehmižkeskuz oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnad *
Metallica
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden muzikgruppad Kategorii:Trešmetalgruppad Kategorii:Hevimetalgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1981 alusenpanendanke
Garvud Džuli
Mugažo hän kirjuti ühten serijoišpäi sanutest (serijas oliba toižed-ki sädajad) Emili Čeiz-psevdonimanke (Emily Chase).
Garvud sädaškanzi, konz noremb hänen lapsišpäi zavodi kävuda školha. Kirjutajan naižen ezmäine «Laskav sodamez'»-roman om publikoitud vl 1985. Siš aigaspäi Garvud pästab bestseller bestselleran jäl'ghe, hänen kirjoiden ühthine tiraž ületi 35 millionad enamba mi kümnel kelel.
Kirjoiden henged oma keskaigaižed ricarid, Regentusen aigan vägimehed, tehasalaižed lehmänpaimned (kovbojad) i nügüd'aigaižed nored mehed.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kanzas Sitihe
Alitus
Alitus (Alytus) om lidn Litvanman suves. Se om Alitusan statistižen agjan keskuz.
Istorii
Vl 1890 lidnuz om saudud lidnas varmitamha Venäman imperijan päivlaskmašt röunad.
Beloreck
thumb|left|250px|Vanh mečet', vn 2010 nägu Beloreck (Белоре́цк, Белорет) om Venäman lidn Baškortostanan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om Beloreckan rajonan da lidnankundan administrativine keskuz.
Alitus
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nämunas-jogen randoil 200 m kortte valdmeren pindan päl. Matkad Vil'nüshasai om 105 km pohjoižpäivnouzmha orhal. Lähembaine järed lidn om Kaunas 65 km pohjoižhe avtotedme vai raudtedme.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +6,4 C°, vilukun kesklämuz −5 C°, heinkun da elokun +16,7 C°. Paneb sadegid 634 mm vodes, penemb kaiked uhokus-keväz'kus (63 mm pordos).
Beloreck
Istorii
Beloreckan ižandusen päsarakod oma raudan metallurgii i metalltegesiden pästand (punotišed, veskad), sömtegimišt (leibänkombinat, argvoisagudkombinat, lihakombinat), sauvondmaterialiden tehmine (mecan ümbriradmine, raudbetontegesiden tegim).
Alitus
Eläjad da ižanduz
Vn 2011 Litvanman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 59 964 ristitud, litvalaižed ottas 96,9% heiden keskes. Kaikiš suremb ristitišt oli vl 1989 — 73 015 eläjad.
Pieksämägi
Istorii
Pieksämägin volost' oli olmas vspäi 1575. Vl 1889 «Kouvol — Kuopio»-raudtekeskust läbiti žilod, vl 1914 raudtesarak ühtenzoiti Savonlidnanke. Erigoittihe Pieksämägi-žilod volostišpäi vl 1930. Keskuzird om saudud vn 1934 žilon generaližen planan mödhe. Žilo sai lidnan statusad vl 1962. Mülütihe Pieksänmaa-kundad Pieksämägihe vl 2007.
Beloreck
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vaugedjogen molembil randoil i Suviuralan pautkil, 500 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Padosein om saudud lidnan keskuses Vaugedjogel, se röunatab Beloreckan uitad (vezivaradint). Matkad Ufahasai om 245 km lodeheze. Lähembaine järed lidn om Magnitogorsk 90 km suvipäivnouzmha.
Pieksämägi
Istorii
Pieksämägi šingotase tervhudenkaičendan i socialižholitišiden sektoral, raudten VR-kompanijan mehanižel cehal i kompanijoil senno, sauvondmaterialiden tehmižel (eriližed metalližed konstrukcijad), sömtegimištol (glütenatomad i kül'menzoittud leibäntegesed), mugažo kassoiden i meblin pästandan edheotandoil.
Beloreck
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +2,4 C°.
Pieksämägi
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, Pieksänjärven suvirandal. Matkad agjan Mikoi-keskushesai om 66 km suvhe orhal, 76 km avtotedme vai raudtedme, Hel'sinkihesai om 265 km suvipäivlaskmha orhal, 300 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Varghuz (Pohjoižsavo) 42 km päivnouzmha orhal da kaikil teil, i Suonenjogi (Pohjoižsavo) 37 km pohjoižhe orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme.
Beloreck
Geografijan andmused
Beloreck om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Pieksämägi
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnan ühthine pind oli 1 836,23 km², sidä kesken kuivma — 1 568,71 km², vezi i sokaz tahond otiba seičemendest (267,52 km²).
Eläjad
Vl 1980 lidnankundan ristitišt oli 23 781 eläjad, vl 2010 — 19 869 eläjad. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 24 217 ristitud vl 1985. Ristitišton koume nelländest eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,4%, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 2,5%.
Edeline lidnan pämez' om Tapio Turunen (2002−2018).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvisavo
Lukojanov
Lukojanov (Лукоя́нов, Лугаян ош) om Venäman lidn da lidnankund Alalidnan agjan suves. Se om Lukojanovan rajonan administrativine keskuz.
Džekson Maikl
Maikl Džozef Džekson (Michael Joseph Jackson; sünd. 29. eloku 1958 Geri, Indian, AÜV — kol. 25. kezaku 2009, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) oli amerikaine pajatai da kargnik, pajoiden kirjutai, horeograf, muzikprodüser, akt'or, scenarist, hüvädtegii i edheotai.
Üks' kaikiš satusekahambiš popmuzikan edestajišpäi, om tetab kut «Popmuzikan kunigaz», «Gremmi»-muzikpremijan da sadoiden toižiden premijoiden sai. Džeksonan mödud mail'madme änetusiden lugumär (al'bomad, singlad, kogodused) ületi üht milliardad kopijoid. Maikl Džekson toi znamasišt panendad popmuzikan, videoklipoden, kargun da modan šingoteshe.
We Take the Chance
«We Take the Chance» (Mö riskuim) om Modern Talking-duetan kümnenz' pajo seičemendes «Back for Good»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud vl 1998.
Džekson Maikl
Kanz
Pajatai oli naižiš kahtišti. Vll 1994−1996 Liza-Mari Presli (Elvis Preslin tütär) oli hänen ak. Vll 1996−1999 pajatai eli kahtendes naimiželos, Debbi Rou-ak (medsizar enččes) sünduti Džeksonale kaht last: Prins Maikl Džekson I-poig (sünd. 1997) i Peris-Maikl Ketrin Džekson-tütär (sünd. 1998). Kahtenz' poig Prins Maikl Džekson II-nimenke om sündnu tundmatomal surrogatižel mamal vl 2002.
Lukojanov
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal kuti külä ümbri erasen Ivaška Lukojanovan vezimellicas. Ekonomine žilo 17. voz'sadan keskespäi. Sai makundan lidnan statusad vl 1779 nügüdläiženke nimitusenke. Aleksandr Puškin-runokirjutajan usadib sijazihe makundas, ka hän oleli lidnas. Lähine suvine Kudejarovo-žilo ei ole lidnan palaks, siš ičeze administracii radab (2019).
Kaleig
Enzne
thumb|right|250px|Teznam Eländpunkt mainitaškanzihe vl 1496. Vodelpäi 1994 vodhesai 2005 se oli Vepsän rahvahaližen volostin palaks.
Džekson Maikl
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden pajatajad‎ Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Sündnuded vl 1958 Kategorii:Sündnuded Indianha
Lukojanov
Istorii
Lukojanov šingotase pörutügiden i leibän tegimil, avtopaloiden edheotandal. Ende maidtegim i stöklan edheotand radoiba mugažo.
Alitus
Eläjad da ižanduz
Ižandusen sarakod oma himine («Alytaus chemija»), kebn tegimišt («Alytaus tekstilė»-tekstil'edheotand), elektrotehnine sarak («Snaige»-vilugoitimiden tegim), sömtegimišt (alkogoližiden jomiden «Alita»-kompanii).
Kaleig
Enzne
Sadas kived gabrodiabazan löudmižsijaspäi, tegimištoližmahtusel — vspäi 1924.
Lukojanov
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, pidust' Töš-jogen üläjoksmusen randoid (Тёша 311 km pitte, Okan oiged ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Alauz'lidn — Saransk»-avto- i raudtekeskustal. Matkad Alauz'lidnhasai om 145 km pohjoižhe orhal, 170 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Pervomaisk 48 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 58 km avtotedme vai 85 km raudtedme, i Arzamas 58 km lodeheze orhal, 63 km avtotedme vai raudtedme.
Alitus
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kaleig
Geografijan andmused
Kaleig (Kalajogi) sijadase Änižjärven i Kalajogensun randoil.
Lukojanov
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,5 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun −8..−9 C°. Paneb sadegid 577 mm vodes, enamba kezakus-elokus (64..71 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (30..32 mm kus).
Kaleig
Geografijan andmused
Avtonmatk Kaleigan da Petroskoin keskes om 105 kilometrad, regionaline R19-ted (Petroskoi — Šušt) mäneb siriči Kaleiges.
Lukojanov
Geografijan andmused
Ul'janovo-žilo (948 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Lukojanovan ližaks. Lidnankundan pind — 57,34 km².
Beloreck
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 68 806 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 75 tuhad eläjid vl 1987. Lidn otab kaks' koumandest rajonan ristitištos.
Jalt
Jalt (ven. i Ялта; Ялта / Yalta) om lidn-kurort Kriman suves. Se om Jaltan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Lukojanov
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 951 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), lidnankundan — 15 904 ristitud, rajonan pol'. Kaik 14 136 ristitud elihe lidnas i 15 084 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
Jalt
Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1154, i 15. voz'sadahasai sen nimitused oliba Džalit, Jalit, Kaulit (Джаліта, Яліта, Кауліта). Jalit oli muretud manrehkaidusel 15. voz'sadan kahtendes poles, udessündutihe 70 vodes päliči. Sai lidnan statusad vl 1838. Toižen mail'man sodan aigan oli okkupiruidud nacistoil (7. kül'mku 1941 — 16. sulaku 1944). Vn 1945 4.-11. päivil uhokud lidn vastsi Jaltan konferencijad, se pani sodanjäl'ghišt mail'man jagod.
We Take the Chance
Pajon tekst om anglijan kelel. Mal'tan Nacionalistine partii kävuti necidä reklamaks vn 1998 valdkundan generaližiden valičemižiden aigan.
Beloreck
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 69,6 %, baškiralaižed — 18,9 %, totarlaižed — 8,6 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Jalt
Istorii
Jalt šingotase kurortal, meriportal i sömtegimištol (vin, kalanümbriradmine).
Beloreck
Eläjad
Islaman «Žamig»-pämečet' i vanh pühäpert' oma olmas lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud: ph. Stroican jumalanpert' i kaks' časounäd. Niiden ližaks Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' om sauvomas vspäi 2000.
Jalt
Geografijan andmused
Lidn sijadase 54 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnümbrik vedase 70 km pidust' Mustmeren randad.
Lukojanov
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,1%, mordvinalaižed — 4,0%, toižed rahvahad — 1,9%.
Kaleig
Eläjad
Vl 2000 Kaleigan eläjiden lugu oli 639 ristitud, enamb 58% eläjid — vepsläižed. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 932 eläjad vl 1989. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Varlaam Hutinalaižen jumalanpert' oli saudud vl 1693, kadoi.
Jalt
Geografijan andmused
Kaik 32 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho: 2 lidnad (toine om Alupk), 21 lidnanvuittušt žilod (järedad oma Gaspr, Gurzuf, Koreiz, Massandr) i 9 žilod.
Beloreck
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad: Beloreckan metallurgine, pedagogine i medicinine kolledžad, Baškirijan arhitekturan da sauvondan kolledžan filial (ende Beloreckan sauvondan kolledž), üläopendusen aluzkundoiden koume filialad (Magnitogorsk, Uf).
Lukojanov
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken uz' kafedraline päjumalanpert' om avaitud vspäi 2010, sen ližaks uz' puine jumalanpert' om avaitud lidnas i ph. Stroican jumalanpert' sijadase Ul'janovo-žilos. Mordvinalaižiden pühäsarikod kazdas lidnan ümbrištos: «Lukaš», «Javlei», «Kšekuravai».
Jalt
Eläjad
Rahvahad (lidnan eläjad, 2001): venänikad — 67%, ukrainalaižed — 27%, vaugedvenälaižed — 2%, krimantatarlaižed — 1%, toižed rahvahad — 3%.
Beloreck
Eläjad
Edeline lidnankundan pämez' om Sergei Poläkov (reduku 2013 — kezaku 2020).
Jalt
Transport
Avtobusad, trolleibusad i funikulörad oma kundaližeks transportaks lidnas. Torguindmeriport radab. Lähembaižed raudtestancii i lendimport sijadasoiš Simferopoliš 90 km pohjoižhe avtotedme (trolleibusjono) i Sevastopoliš 85 km päivlaskmha avtotedme.
Kaleig
Eläjad
Vodel 1922 Nevondkundaližen Ühtištusen vägiak Anna Lisicina oli sündnu Kaleighe (Žitnoručejha).
Lukojanov
Eläjad
Lukojanovan gubernine kolledž (ende maižanduztehnikum) i Lukojanovan pedagogine kolledž oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
We Take the Chance
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1998 pajod Kategorii:Vn 1998 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Ph. Petran päjumalanpert'
thumb|right|250px|Ph. Petran päjumalanpert' ocseinän polespäi i torg senno vn 2006 kezakus '''Ph. Petran päjumalanpert' (Basilica Sancti Petri, Basilica di San Pietro) vai Ph. Petran bazilikjumalanpert om Vatikanan katoline pühäpert', sen keskuzline i kaikiš suremb sauvuz. Sijadase Pühän Petran torgul, sen pühämehen kaum kaičese päjumalanpertiš.
Pühäpert' om kaikiš järedamb istorine hristianine jumalanpert' mail'mas. Riman rimalaižen papan üks' nelläs sures bazilikjumalanpertišpäi, riman katoližen jumalankodikundan ceremonialine keskuz. Otab ezmäižen sijan Riman seičemen bazilikjumalanpertin nimikirjuteses pühämatknikoiden täht.
Istorii
Ezmäine bazilikjumalanpert' oli olmas meiden päividen pühäpertin sijas 11 voz'sadad vspäi 326, panihe sidä mantazole lopuks hudran olendan tagut i sauvomha surembad pühäpertid. Nügüdläine päjumalanpert' om letud cementaspäi i mramoraspäi vll 1506−1626. Suriden mastariden severz'-se pol'vid radoiba sädamha pühäpertid: Bramante, Rafael', Mikel'andželo, Bernini, Maderna.
Päjumalanpertin nügüdläine arhipresviter om Mauro Gambetti vn 2021 uhokuspäi.
Ümbrikirjutand
Päjumalanpert' voib mülütada läz 15 tuhad ristituid, niiden ližaks 60 tuhad uskojid torgul päjumalanpertinno. Sauvusen korktuz om 136,6 metrad (lavaspäi kumplon pähäsai), nef om 46,2 m kortte. Pühäpert' om 220 m pitte i 150 m levette.
Pühäpertin sur'kulu südäin om čomitadud elokahašti, Udessündundan aigan arhitekturižed palad oma ühtištudud barokkon elementoidenke. Kaik nell'sadad vižkümne kuvapatshad, vižsadad kolonnad i vižkümne altarid sijadasoiš päjumalanpertiš, kaumusiden äjüz om, čomamahton sädusiden toštmatoi kogoduz. Kapelloiden rivi om sätud päižen nefan molembil polil.
Kaik 11 mln ristituid tuliba pühäpertinnoks vl 2018. Objekt mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1984.
Jalt
Irdkosketused
Kategorii:Kriman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kotlas
Kotlas (Ко́тлас) om Venäman lidn Arhangel'skan agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, järed raudtesol'm. Om municipaližen «Kotlas»-ühtnikan (lidnümbrikon) administrativižeks keskuseks, mugažo Kotlasan rajonan-ki (ei mülü rajonha).
Istorii
Ende komilaižiden Piras-eländpunkt (Пырас) da kund oliba olmas Kotlasan sijas 14.-18. voz'sadoil. Kotlas-külä (vai Kodlas) mainitase eziauguižešti Stroganovan kirjeižes (1617−1625 voded) i Alamaiden kartal (1634), nimitihe lähižen penen jogen mödhe. Külä šingotaškanzihe transporttesol'meks vspäi 1899, saudihe «Perm' — Vätk — Kotlas»-raudted.
Vn 1917 kezakuspäi om lidnan statusanke. Repressijoiden vozil (1930−1950-nded voded) oli järedaks oigenduzkeskuseks türmatud ristituiden täht. Raudtesild om saudud Pohjoižes Dvinas päliči nenil ristituil Toižen mail'man sodan aigan. Avtotesild Pohjoižes Dvinas päliči sijadase kahtes kilometras pohjoižemb, se om saudud vl 2001.
Kotlas šingotase raudten edheotandoil, mecpilindan i mecan ümbriradmižen kombinatal (sauvondmaterialad, tehnologine pärzak), Limendan laivansauvomižen tegimel, elektromehanižel tegimel (erazvuiččed gazballonad i metallan ümbriradmine), sömtegimištol (leib, jauh, jomad, lihaproduktad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižen Dvinan oiktal korktal randal i Vičegdan hural randal, jogiden ühthejoksmusen sijas, 80 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Arhangel'skhasai om 600 km lodeheze orhal, oiged te om vetme vai il'madme. Lähembaižed lidnad oma Sol'vičegodsk 17 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, Koräžm 28 km päivnouzmha orhal, 34 km avtotel vai raudtel, Krasavino (Vologdan agj) 34 km suvhe orhal vai 44 km avtotedme.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +2,0 C°. Paneb sadegid 576 mm vodes, kezaližil kuil enamba kaiked (207 mm koumes kus).
Koume eländpunktad mülüdas municipaližhe «Kotlas»-ühtnikha lidnan ližaks: kaks' pen't küläd (94 rist. vl 2010) i järed raudteradnikoiden lidnanvuitte Vičegodskii-žilo (12 786 eläjad vl 2017).
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 17 300 eläjad, vl 1959 — 52 608 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 60 562 ristitud, lidnümbrikon — 73 517 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 61 902 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 69 tuhad eläjid vozil 1986 da 1987.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,4%, toižed rahvahad — 2,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Kotlasan pedagogine kolledž i Kotlasan elektromehanine tehnikum.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Andrei Bral'nin (sügüz'ku 2013 — uhoku 2021).
Transport
Avtobusad i ezilidnjonused oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Koume raudtestancijad ratas lidnas: Kotlas-Suvine, Kotlas-Pohjoine i Kotlas-Sol'm. Raudteedheotandan päfater sijadase Vičegodskii-žilos. Jogiport om avaitud lidnas.
Tatanmaine Kotlas-lendimport (КТС / KSZ, 10,7 tuh. passažiroid vl 2016) sijadase ani lidnan suvipäivnouzmaižen röunan taga, sišpäi tehtas reisid Arhangel'skha, Siktivkarha i Piterihesai.
Bosnii da Gercegovin
Bosnii da Gercegovin, se om täuz' oficialine nimi (bosn., serb. i Bosna i Hercegovina, serban kelen kirillican kirjamil Босна и Херцеговина), om valdkund Suvievropas, Balkanan pol'saren keskuses. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Sarajevo.
Valdkund om PAKO:n partnöraks, vspäi 2010 oigendab planad kändmaha PAKO:n ühtnijaks. Vl 2016 Bosnii da Gercegovin andoi pakitoitusen EÜ:hü kändmaha sen ühtnijaks.
Etimologii
Valdkundan nimi sündui Bosn-jogen nimespäi da saksalaižen Stefan Vukšič Kosača-sodavejan gercog-arvnimespäi.
Istorii
Vn 1992 5. päiväl sulakud Bosnii da Gercegovin tedištoiti ičeze ripmatomudes Jugoslavijaspäi.
Vn 1995 14. päiväl tal'vkud Deitonan kožundkirjutesiden mödhe Bosnii da Gercegovin om tedotamatoi protektorat Horvatii- da Serbii-susedvaldkundoiden gegemonijan elementoidenke. Bosnii da Gercegovin jagase nenikš paloikš: Bosnijan da Gercegovinan Federacii, Serbine Tazovaldkund; Brčko-ümbrik kontroliruiše molembil paloil.
Deitonan kožundkirjutesed oma valdkundan Konstitucijaks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bosnijan da Gercegovinan reljefan kart Bosnii da Gercegovin om mavaldkundröunoiš Horvatijanke pohjoižes, suves da päivlaskmas (röunan piduz — 956 km), Serbijanke päivnouzmas (345 km) da Mustmäginke suvipäivnouzmas (242 km). Ühthine röunoiden piduz — 1543 km. Adriatižen mererandan piduz om 20 km.
Valdkund sijadase Balkanan pol'sarel. Dinaran mägišt otab man territorijan ühesa kümnendest. Sen kaikiš korktemb čokkoim om Maglič-mägi, 2386 m valdmeren pindan päl. Pohjoižes om Keskdunain tazangišton suvipala. Kaikiš pidembad joged oma Bosn (308 km, Dunain bassein) i Neretv (225 km, lankteb Adriatižhe merhe).
Klimat om ven kontinentaline man tobjal palal. Om Keskmeren subtropine pehmed klimat vaiše läz Adriatišt mert. Paneb 1500..1800 mm sadegid vodes, tazomäran vodes läbi, alangoil 800..1000 mm.
Londuseližed pävarad oma boksitad, raudkivendod, artut'kivendod, vas'k, hahktin, cink, hrom, kobal't, marganc, burhil', keitandsol, gidroenergii, mec.
Politine sistem
thumb|right|250px|Parlamentan ištundoiden sija [[Sarajevos]] thumb|right|250px|Prezidentkundan sija [[Sarajevon keskuses]] Ohjandusen form om konfederativine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämehišt om Bosnijan da Gercegovinan Prezidium (Predsjedništvo Bosne i Hercegovine), om koume pämest. Pämez' heišpäi vajehtab kaikutte kahesa kud. Rahvahad valitas heid nelläks vodeks etnižiš valičendümbrikoiš, üks' pämez' kaikuččes rahvahaspäi. Kaks' koumandest — Bosnijan da Gercegovinan Federacijaspäi (bosnijalaižed da horvatijalaižed), koumandez — Serbižes Tazovaldkundaspäi (serbalaižed). Toine radonoigendai tobmuz om ministrišt sen ezimehenke (Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine / Предсједавајући Савјета министара Босне и Херцеговине) i ühesanke ministrusenke. Prezidium valičeb ministrišton ezimest, parlamentan alakodi vahvištab händast radnikusele.
Parlament (Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine) om kaks'kodine. Üläkodi om Rahvahiden Kodi (Dom naroda), 15 ühtnijad (vizin koumiš rahvahišpäi) kahteks vodeks, formiruiše taholižil käskuzkundoil. Alakodi om Ezitajiden Kodi (Predstavnički dom / Zastupnički dom), 42 deputatad (nellintoštkümnin kaikuččes rahvahaspäi) valitas kaiken rahvahan änestamižel, heiden valdatusiden strok om nell' vot.
Bosnijan da Gercegovinan järgenduseližed pävaličendad (valitas Prezidiuman i alakodin ühtnijoid) oliba vn 2018 7. päiväl redukud. Zoran Tegel'tija radab päministran vs 2019 tal'vkun 23. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Bosnijan da Gercegovinan administrativiž-territorialine jagand.
thumb|left|200px|Bosnijan da Gercegovinan administrativine jagand (Serbine Tazovaldkund mujutadud ruskedvauvhaze, Bosnijan da Gercegovinan Federacii ozutadud sinižel mujul, Brčko-ümbrik om vihandokaz. Bosnii da Gercegovin jagase koumeks palaks: Bosnijan da Gercegovinan Federacii (10 kantonad), Serbine Tazovaldkund (7 regionad), Brčko-ümbrik.
Eläjad
Bosnijas da Gercegovinas elädas nened rahvahad: bošnäklaižed (48%, islamuskojad serbalaižed da horvatijalaižed), serbalaižed (37%, hristanuskojad), horvatijalaižed (14%, hristanuskojad).
Uskondan mödhe (2013): islamanuskojad — 50,7%, ortodoksižed hristanuskojad — 30,7%, riman katolikad — 15,2%, ateistad — 0,8%, agnostikad — 0,3%, toižed uskojad — 1,2%, märhapanendata — 1,1%.
Bosnijan da Gercegovinan toižed sured lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Banä Luk, Tuzl, Zenic, Mostar. Ristitišton pol' oma lidnalaižed (2020).
Ižanduz
Vl 2009 Bosnijan da Gercegovinan päeksport oli elektruz (8%), sobad (8%), ištmed (6%), alüminii da sen kivend (6%); toine eksport — koks hilespäi, detalid avtoiden täht, maidproduktad, slivad.
Etik
thumb|right|250px|Etik i moral': ülähän kut elab ristituiden tobj pala, alahan kut etik taričeb. Etik (ἠθικός ēthikós «kenen-ni tabaha sidodud» ἦθος-sanaspäi êthos «taba», «moraline natur»), vai moraline filosofii, om filosofijan disciplin, tedoidab tozihengeližust i moralid.
Etos-sana znamoiči nenid eziauguižešti: ühthine eländkodi, libunuded ühthižes elämižespäi ohjandimed, i kogodajad ristitkundad normad, kudambad abutadas individualizman i agressivižusen ülitandale.
Kävutadas «etik»-terminad mugažo znamoičemha märitud socialižen gruppan tozihengeližid i moraližid normid. Radatoittud etikal tärtused oma hüväsüdäimel'žuz, oiktusekahuz, sebruz, solidarižuz da tž., oigetas socialižiden institutoiden da kosketusiden morališt šingotest.
Etik om normativine i sättutoitud. Jäl'gmäine jagase nenikš: bioetik, ekologine, medicinine (lekariden), professionaline, juridine, socialine, politine, azjaline, kompjuterine.
Etikan predmet
Etikan päproblemad:
Koncepcijoiden toižendad
Erazvuiččiden etižiden sistemiden äjüz om olmas, ned erištasoiš südäiolendan i alusen mödhe. Geteronomižen etikan koncepcijad lugetas, miše moralil irdpol'ne ristithu kacten käskuz om i anttud irdpol'žikš, ozutesikš Jumalal. Religiozine etik, sen paloin hristianine etik, paneb avtoritarižid alusid moralin täht, sen aigan Jumal kuvastab Hüvüt, moralin normad oma Jumalan käsköikš (zavetoičendoikš) i oma velgusižed sen tagut.
Avtonomine etik ezimeletab, miše ristit tegeb ičeze moralid iče, formaližel etikal vai materialižel kal'huziden etikal. Absolütine etik (moraline absolütizm) lugeb moraližid kal'huzid olijoikš ripmata niiden tundištusespäi, relätivine etik (moraline relätivizm) pidab moraližid kal'huzid rippujikš ristitun radmižespäi.
Kandalakš
Kandalakš (Кандала́кша, karjalan kelil: Kandalakši / Kannanlakši / Kandalahti, Kantalahti / Kannanlahti, koltta-saamen kelel: Käddluhtt) om Venäman lidn da meriport Murmanskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kandalakšan rajonan da lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš vl 1517. Ortodoksižen hristanuskondan mez'jumalankodi oli olmas vll 1548−1742, muretihe sen pühäpertid nevondkundaližel aigal. Vl 1916 «Petroskoi — Romanov Murmanal»-raudte läbiti lidnad. Vspäi 1796 Kandalakš oli Arhangel'skan gubernijan palaks, Pohjoižen Dvinan ambujad kaičiba jumalankodid da ohjastiba sidä istorižikš. Vl 1920 kätihe küläd Karjalan palaks.
Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1938 20. päiväl sulakud, sid' läksi Karjalaspäi i mülüškanzi Murmanskan agjaha sen-žo voden 28. päiväl semendkud. Vozil 1939−1951 saudihe alüminijantegint, i vll 1934−1952 koume gidroelektrostancijad zavodiba radod Niv-jogel. Alüminijantegim radab todud torhudel Pikalövon ümbrištospäi da Ispanijaspäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Niv-jogensun (Нива) da Vauktan meren Kandalakšan lahten randoil, 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Murmanskhasai om 200 km pohjoižhe orhal vai 245 km «Kol»-avtotedme. Lähembaine lidn om Polärnije Zori 25 km pohjoižhe orhal vai raudtedme, 35 km avtotedme.
Seinjogi
Seinjogi (suom. i Seinäjoki) om lidn da lidnankund Suomenman suvipalan päivlaskmas, Suvipohjanma-provincijan pälidn. Se om valdkundan seičemenz'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Kandalakš
Geografijan andmused
Viž žilod da koume raudtestancijad mülüdas lidnankundha Kandalakšan ližaks. Lidnankundan pind — 6650 km².
Seinjogi
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1868 kuti kund. Päraudtestancii om avaitud vl 1883 nügüdläižen lidnan keskuses, nimitihe sidä Östermür (Östermyra) vhesai 1897. Znamasine raudtesol'm oli tetab raudan i savikahan porhan tehmižel. Seinjogi sai lidnan torgusen oiktusid vl 1931, lidnan statusad vl 1960. Sirtihe pagenikoid sihe Tal'vsodan jäl'ghe. Oiged raudte ühtenzoitab Tamperehenke 1970-nziš vozišpäi.
Kandalakš
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 654 ristitud, rajonan ristitišton seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 54 200 eläjad vl 1992. Vl 2017 kaik 32 034 ristitud elihe lidnas i 34 120 ristitud kaikes lidnankundas.
Seinjogi
Istorii
Seinjogi šingotase sömtegimišton edheotandoil.
Kandalakš
Eläjad
Johann-edelkävujan Sündundan puine jumalanpert' (ortodoksine hristanuskond, letihe ezmäšt sauvust vl 1526) om udessündutadud lidnas vl 2005, pen' časoun' om pandud vanhan jumalanpertin sijha.
Seinjogi
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kürönjoki- i Autionkoski-jogiden randoil. Matkad Hel'sinkihesai om 300 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 360 km avtol vai raudtedme. Lähembaine järed lidn om Vas mererandal 60 km lodeheze.
Kandalakš
Eläjad
Kandalakšan industrialine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Seinjogi
Geografijan andmused
Vl 2018 lidnankundan pind — 1 469,23 km², sidä kesken kuivma 1 431,77 km², vezi da sokaz tahond ottas 37,46 km².
Kandalakš
Eläjad
Edeline municipaližen ühtnikan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Mihail Pavlov (reduku 2015 — reduku 2021).
Seinjogi
Geografijan andmused
Seinjogi-lidn jagase 14 rajonaks, ned alagajasoiš 59 žiloks da küläks.
Kandalakš
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Murmanskan agjan lidnad *
Seinjogi
Eläjad
Vl 2005 eläjiden lugu oli 35 918 ristitud. Vll 2005 i 2009 ühtištuihe lähižid municipalitetoid lidnanke, i kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Mamankel' (2016): suomen kel' — 97,4%, ročin kel' — 0,2%, toižed keled — 2,4%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Moskvan agjan lidnad
Kaik om seičemekümne nell' lidnad (город, sidä kesken üks' SATÜ) i 73 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, sidä kesken nell' SATÜ:d) Moskvan agjas vn 2020 vilukul.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Litvanman flag
Istorii
Nügüdläižen flagan toižend om vahvištadud ezmäižen kerdan 1918-nden voden 25. päiväl sulakud. Trikolor oli Litvanman valdkundaližeks simvolaks vhesai 1940, Germanijan okkupacijan aigan-ki (1941−1944).
Flag om vahvištadud tošti vn 1988 kül'mkus. Vn 2004 sügüz'kuhusai sen proporcii oli 1:2.
Käskuz valdkundaližes flagas da toižiš flagoiš (uz' redakcii 1. sügüz'ku 2004) ümbrikirjutab flagad detaližikš da märičeb sen kävutandan järgendust.
Ümbrikirjutand
Oigedsaumaine tera kogoneb koumes lapakoiktas šoiduspäi, ülähäspäi: pakuine, vihand, rusked. Pakuine muju simvolizuruib vauktust i päiväšt, vihand ozutab heinäd, rusked znamoičeb valatadud vert Litvanmaha näht.
Valdkundaline praznik
Litvanman valdkundaližen flagan päiv (Lietuvos Vėliavos diena) oigendase vilukun 1. päiväl, sil päiväl vodes 1919 flag oli pandud Vil'nüsan lidnusen päl ezmäižen kerdan.
Homaičendad
Kategorii:Flagad F
Rajan Petti
Kar'jer
Petti Rajan linni tetabaks 1980-nziš voziš jäl'ges «You're My Love, You're My Life»-singlan pästandad. Toižed populärižed pajod oma «Love is the Name of the Game», «Stay with Me Tonight» dai «I Don't Wanna Loose You Tonight». Debütine al'bom, «Love is the Name of the Game», oli populärine Kitaiš da Japonijas.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrodisko Kategorii:Sündnuded Vuppertalihe Kategorii:Kolnuded Saksanmas
Ühten kirjan kirjutai
Hot' mugomad tegijad voidas kirjutada enamba sädusid, heiden sädamižen toine pala jäb tetabaks lugijoile vähemba. Toižin sanoin, ristitun satuz kirjutajaks om röunatud ühtel agjal.
Se sädamižen harakterizuind sündui Homoi Akvinlaine-filosofan latinižes hominem unius libri timeo-virkehespäi («varaidan ühten kirjan ristitun mel't») niiden täht, miččed lugiba vaiše üht kirjad ičeze elos (oz., Biblijad) i todas sidä ozuteseks kaikiš statjoiš.
Homaičendad
Kategorii:Literatur
Bahreinan flag
border|right|250px Bahreinan flag (علم البحرين Eilm Albahrin) om Bahreinan Kunigahusen üks' oficialižiš valdkundaližiš simvoloišpäi.
Kalevala
Suomalaine Elias Lönnrot-kelentedomez' (1802−1884) kerazi karjalan i suomen rahvahan pajoid-starinoid Karjalas i Suomenmas, sid' valiči pajoid, ühtenzoiti niid süžetan pirdoil i andoi nimitust. Ezmäine variant oli vaumitud vodele 1828. Lönnrot ümbriradoi keratud materialad kahtišti: vl 1835 pästtihe ezmäižen kerdan (12 078 runod), vl 1849 kahtenz' pästand om sündnu (tegijan lopuline variant, 22 795 rived).
Bahreinan flag
Nügüdläine znam om vahvištadud 2002-nden voden 17. päiväl uhokul.
Kalevala
Kalevala om amuižiden vägimehiden man nimituz. Suomalaižed i karjalaižed eliba religijan veroidenke edel hristanuskondad, i kirj om niiden andmusiden znamasine purde.
Bahreinan flag
Ümbrikirjutand
Flag om oigedsaumaine tera rusttan mujun. Püštoiged vauged šoid huralpäi otab pidusen nelländest i kuvadase kožundad sen allekirjutandan jäl'ghe Surenke Britanijanke. Viž vauktad koumesaumnikad simvolizuruidas islaman viž alust. Flagan proporcii om 3:5.
Kalevala
Kändused
Ezmäižed kävutadud kändmaha Kalevalad verhad keled oliba ročin kel' (Kastren, 1841) i saksan kel' (1852). Epos om kätud venän kel'he täuzin vl 1888 (Leonid Bel'skii), mugažo vn 1998 känduz om pästtud (tegijad Eino Kiuru i Armas Mišin).
Mail'man valdkundad
Kaik om 188 tundištadud valdkundad mail'mas. Alemba valdkundoiden nimikirjutesed oma (sidä kesken ridstatusanke), niiden pälidnoidenke da valdkundflagoidenke.
Kalevala
Kändused
Vepsän kel'he Kalevalan kändi Nina Zaiceva-kelentedomez'. Toižend lapsiden täht (2003) i täuz' kirj (2022) oma sätud.
Bahreinan flag
Kacu mugažo
Kategorii:Flagad F
Kalevala
Irdkosketused
Kategorii:Suomalaiž-ugrilaine mifologii Kategorii:Rahvahankul'tur Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan kul'tur Kategorii:Suomenman kul'tur
Mail'man valdkundad
Nügüdläižed valdkundad da territorijad rahvahidenkeskeižeta tundištuseta
* Kategorii:Nimikirjutesed
Bagrationovsk
Bagrationovsk (Багратио́новск, pol'š. i Bagrationowsk; edel 1946. vot — Preisiš Eilau, Preußisch Eylau) om Venäman lidn Kaliningradan agjan suvipäivlaskmas. Se om Bagrationovskan lidnümbrikon administrativine keskuz. Valdkundröunzonan režim om väges lidnas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Tevtonan ordenan zamk-varmitez vl 1325, žilo senno — vl 1336. Se sai lidnan oiktusid vl 1585. Vl 1807 7.-8. päivil uhokud tora tegihe lidnanno Francijan i Venäman-Prussijan sodavägiden keskes. Vl 1866 raudte ühtenzoiti lidnad Königsberganke i Bartenštainanke (nüg. Pol'šanmas, heittihe raudted valdkundröunan rajonas). Suren sodan aigan vn 1945 10. päiväl uhokud Rusked Armii anasti lidnad. Nimitihe venämalaižen Pötr Bagration-jenaralan muštoks — vn 1807 toran sodavejan.
Bagrationovsk šingotase mašiništonsauvomižel (torguind- i vilugoitimmašiništ), sömtegimištol (lihakombinat) i zell'tegimel, mugažo mebel'edheotand radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pol'šanman röunanno, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. «Bagrationovsk — Bezledi»-röunpäličmänendtaho om 300 metras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Matkad Kaliningradhasai om 37 km pohjoižhe orhal vai 40 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Laduškin 36 km lodeheze orhal vai 50 km avtol i Bartošice (Pol'šanma) 17 km suvipäivnouzmha orhal vai avtotedme. Pened Langer- i Varškaiterskoje-järved sijadasoiš Bagrationovskas.
Kaik 87 žilod mülüdas lidnümbrikho Bagrationovskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 1019,88 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 400 ristitud, lidnümbrikon (edel 2016. vot — rajonan) videndez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 461 eläjad vl 1939 i 7 400 eläjad vll 1998−2001. Kaik 6 409 eläjad oli lidnas vl 2017.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,3 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 89,0 %, ukrainalaižed — 3,7 %, vaugedvenälaižed — 3,0 %, armenijalaižed — 0,9 %, saksalaižed — 0,6 %, totarlaižed — 0,5 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, litvalaižed — 0,5 %, pol'šanmalaižed — 0,3 %, toižed rahvahad — 1,0 %.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Kaliningradas. Vll 1966−1975 KGB:n sodatehnine škol radoi lidnas, vspäi 1975 Bagrationovskan seržantmülükundan škol oli olmas.
Nei (lidn)
Nei (Нея) om Venäman lidn da lidnankund Kostroman agjan keskuses. Se om Nejan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud žiloks raudtestancijanno udel «Vologd — Vätk»-raudtekeskustal vl 1906, nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1905 mecanümbriradai tegim radoi žilos. Vl 1926 kätihe Nejad radnikžiloks, vl 1929 — Nejan rajonan keskuseks. Anttihe Nejale lidnan statusad vn 1958 28. päiväl uhokud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suvipäivlaskmas, Nei-jogen oiktal randal tobjimalaz (Volgan hurapol'ne bassein), 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nel'š-jogi (Нельша 111 km pitte) lankteb Nejha huralpäi lidnan päivnouzmas. Lidn om ümbärtud mecoil. Matkad agjan Kostrom-pälidnhasai om 184 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 224 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Makarjev 46 km suvhe orhal vai 73 km avtotedme i Manturovo 51 km päivnouzmha orhal i 61 km avtotedme vai Transsib-raudtedme.
Nei om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pämez' radab rajonan-ki pämehen. Edeline lidnankundan i rajonan pämez' oli Valerii Volkov (2008−2016).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 827 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 416 eläjad vl 1970. Ortodoksižen hristanuskondan Spiridon Trimifuntalaižen jumalanpert' om saudud vll 2003−2006.
Nejan politehnine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan lidnad *
Sinä ed ole üksnäiž
«Sinä ed ole üksnäiž» (कोई मिल गया, vepsän kirjamil: Koi... Mil Gaja) om vn 2003 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras.
Fil'mdand
Fil'mdihe kinod valdkundan pohjoižes i Kanadas.
Peipusjärv
thumb|right|250px|Järven nägu kosmosaspäi, läz 2000. vot thumb|left|250px|Peipusjärv Peipusjärv (Peipsi, Чудско́е озеро) om reskveden järv Estinman päivnouzmas i Venäman päivlaskmas. Se om videnz' londuseline järv Evropas pindan mödhe.
Ühthižed andmused
Keskmäine pind om läz 2613 km². Järv om 12,9 metrad süvütte, keskmäine süvüz om 7,5 metrad. Veden tazopind sijadase 30 m ü.m.t. korktusel. Peipusjärv om 81 km pitte i 47 kilometrhasai levette (pohjoižpalas). Veden mülü om 21,8 km³, järviden kompleksan 87 %. Randanpird om 260 km, Estinman rand om elänzoittud tihedamb mi Venäman rand. Valdkundröun mäneb kesked järved.
Läz 30 joged da ojad lanktas järvhe. Kaikiš znamasižemb ližajogi om Estinman Emäjogi (Emajõgi, Омо́вжа) 99 km pitte, lankteb järvhe suvipäivlaskmas. Üks'jäine jogi lähteb, se om Narvanjogi. Järv ühtenzoitase Pskovanjärvenke suves Läminjärven kal't. Peipusjärv otab pindan 73 % neniden järviden kompleksas. Kaik 22 sart om olmas järves, kaikiš suremb i üks'jäine elänzoittud om Estinman Piirisar' (Piirissaar, Желачек) 7,76 km² pindanke järven suves.
Ümbrikirjutand
Madalan veden 200..300-metrine šoid vedase pidust' randad. Veden pind rippub voz'aigaspäi. Randad oma letkesižed i čurukivespäi. Järven pohj nimadub süvüdel, se om kaikenaigaine problem laivanlikundale.
Järven solakahuz om nol' promille. Planktonan äjüz vedab kalan surhe lugumärha. Kaik om 37 kalan erikod i maveziživatoiden ühesa erikod. Kala pramozlan täht om lahn, räpus, ahven, haug', madeh, sär'g.
Homaičendad
Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Estinman järved Kategorii:Venäman järved
Ust'-Ilimsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1966 kuti Ust'-Ilim  sauvomha padoseinäd da gidroelektrostancijad Angar-jogel, mecümbriradajan kompleksan edheotandoid. Eziauguižin planiruihe panda padoseinäd Iliman jogensunno, sid' valitihe sijad 30 kilometras mödvedhe, no nimi jäi enzne. Žilo sai lidnan statusad vl 1973 nügüdläiženke nimenke, vspäi 1974 alištub agjan tobmudele oikti.
Ust'-Ilimsk šingotase järedal GES:al (sadametraine padosein) i lämuzenergetikal, mecan ümbriradmižel pilindmaterialoihe, cellülozbumagaižel tehmižel, kivihilen samižel, mugažo leibtegim radab.
Geografijan andmused
Ust'-Ilimsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 86 610 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 114 tuh. eläjid vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Ust'-Ilimskan mectegimištoližiden tehnologijoiden tehnikum, saraktehnologijoiden tehnikum , Baikalan valdkundaližen universitetan (Irkutsk) filial, Irkutskan energetižen kolledžan filial.
Edeline lidnan pämez' om Vakil' Tulubaev (2008−2010, sügüz'ku 2015 — sulaku 2019).
Transport
Avtobusad, kiruhtramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks.
Regionaline civiline lendimport (UIK / УТК) sijadase 17 km lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Irkutskhasai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad Kategorii:Irkutskan agjan lidnümbrikod *
Kitain sur' sein
thumb|right|400px|Kuvatud kartal seinän sauvomižen istorii thumb|right|250px|Suren seinän üläh Kitain sur' sein (長城 / 长城, pin'jin' Chángchéng, sana sanha: «Pit'k sein» vai 萬里長城 / 万里长城, pin'jin' Wànlǐ Chángchéng, sana-sanhal'ne känduz: «Pit'k sein 10 tuhad liden pitte») — kaikiš järedamb arhitekturine muštnik mail'mas. Sein seižub Kitain pohjoižes, se om 8851,9 km pitte sarakoidenke (toižid andmusiden mödhe — 21 196 km). Sauvomine vedihe 3. voz'sadaspäi edel m.e. 1644 vodhesai. Sein om kaitud valdkundal, mülüb UNESCO:n Mail'man kul'turjäl'gusiden objektoiden nimikirjuteshe.
Seinän rahvahaline nimituz — «maine drakon» — om kosketusiš kävutadud sauvondmaterialoidenke.
Toradajiden Valdkundoiden aig
Lödud savespäi seinän ezmäižiden paloiden sauvomine zavodihe 3. voz'sadal edel m.e., Toradajiden Valdkundoiden aigan (475-221 vv. edel m.e.), kaičemha valdkundad hunnulaižid vaste. Läz millionad ristituid ühtni sauvondas, toižin sanoin, sen aigan eläban ristitišton videndez. Saudud sein fiksiruiži sel'ktas kitajižen civilizacijan röunoid. Sein abutiži ühtištuda maid imperijha: tombai severz' sadud vägestaden car'kundoid ližaduihe sihe.
Järedad valdkundad röunoidenke pohjoižpoles — Cin', Vei, Jan' da Čžao — sauvoškanziba seinid röunoil kaičemha ičtaze kalaidajiš heimoišpäi. Keskuzkitain tazangišton šingotajad eländpunktad kätihe torguindan järedoikš keskusikš. Se azj maniti kalajdajid heimoid, i hö zavodiba tehta londoid paksus nenihe lidnoihe In'šanin tagapäi. Vei-valdkund libui seinäd Cin'-valdkundan röunal läz 353 vot edel m.e., Cin'- i Čžao-valdkundad sauvoiba seinäd läz 300 vot edel m.e., Jan'-valdkund — edel 289 vot edel m.e.. Möhemba erazvuiččid seinkonstrukcijoid kätihe ühthižeks sauvuseks.
Ani Cinin aighasai seinän znamasine pala sauvoihe järgeližiš sijaližiš materialoišpäi trambuindan abul. Saven da kločkiven šoiduid pressuihe vicasižiden vai rogosižiden cinovkoiden keskhe. Erašti kävutihe kuivatud päiväižel savičud.
Cin'-dinastii
thumb|250px|Suren Seinän fotokuva kaimdajaspäi. Cin' Šihuandi-imperatoran tobmuden aigan Kitain valdkund ühtištui i sai lujad vägevut. Mugoi varmed kaičend kalaidajiš heimoišpäi pidab sille, kut nikonz edel sidä aigad, i Cin' Šihuandi andab käsköd Suren seinän sauvondas pidust' In'šanid. Olnuzid seinid kävutihe sauvomižhe, niid varmitihe, korgoitihe, ühtenzoittihe uzil paloil da jätksihe. Sen ühtes, paloid valdkundoiden keskes murenzihe sauvondmaterialha. Men Tän'-käskmez' oli pandud ohjandamha seinän sauvomižel.
Sauvond veihe 10 vot, se vastsi äi jügedusid. Infrastrukturan olmatomuz oli päjügedusen: ei olend teid, ei ulotund vet da sömäd sauvojiden täht. Kaikuččel kurol 300 tuhazesai ristituid sauvoiba seinäd. Cinin aigan ühthemänho 2 mln ristituid ühtniba sauvomižhe, sidä kesken orjad, soldatad da manmehed. Kümned tuhad ristituid mäniba uhtei pošaviden taguiči i radon tagut ei ole ičeze vägiden mödhe. Mobilizacii seinäd sauvomha heraštoiti rahvahan käraidust i kucui vasthalibundoid, ned tegihe Cin'-dinastijan lopindan ühteks süišpäi.
Tahondad oliba lujas koverikahad sädmaha mugošt ogibalad sauvust. Sein mäni oikti mägisel'gan päidme. Sen aigan pidi ületada korktoid pautkid, süvid urid-ki. Sen-žo sün mödhe sein om üks'jäine mugoine, sikš miše sättub landšaftale, ned oma ühtmuz.
Cinin aigan erasil paloil kävutaškanzihe kiviapakoid, niid panihe ahthas toine toiženke lödud man šoiduidme. Kivesižed konstrukcijad libuihe Seinän päivnouzmas. Ku ei olend kivid sijaližiden sauvondmaterialiden keskes, ka sauvoihe surt pudotest (päivlaskmaižed mad, nügüdläižiden Gan'su i Šensi-provincijoiden territorijal).
Jäl'ghine sauvomine
Han'-dinastijan tobmuden aigan (v 206 edel m.e. — v 220 m.e.) Seinäd jätksihe päivlaskmpolehe Dun'huanhasai (Gan'su-agj). Mugažo vahtčuhundusiden jono oli saudud. Se jätksihe rahvahatoman man südäimehe i oli tarbhaine kaičemha torguindkaravanoid kalaidajiden heimoiden londoid vaste. Han'-dinastii udessünduti da sauvoi seinid läz 10 tuhad km pitte, nece lugu om kahthe kerdha enamba mi Cin'-dinastijan aigan, arheologiden melen mödhe.
Czin'-dinastii zavodi sauda seinid 12. voz'sadal. Necen aigan imperatorad mobiliziruiba radmaha 750 tuhazesai ristituid kaikenaigašti.
Kaitud tähäsai Suren Seinän palad oma saudud Min-dinastijan aigan (1368-1644) tobjimalaz. Sil aigal savičud da kiviblokoid ottihe päsauvondmaterialikš, ned andoiba konstrukcijale varmdust enamba. Min-dinastijan tobmuden aigan Sein oigeni päivnouzmaspäi päivlaskmha Pakuižen meren Bohai-lahten randaspäi (Šan'haiguan'-zastav) nügüdläižiden Sinczän- da Gan'su-agjoiden röunhasai (Juimen'guan'-zastav).