cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solomonan Sared
Politine sistem
Vl 2019 sulakun 3. päiväl Solomonan Sariden päjärgvaličendad oliba, sidä kesken valdkundan parlamentha. Manasse Sogavare radab päministran vs 2019 sulakun 24. päiväspäi, hän radoi päministran mugažo vll 2000−2001, 2006−2007, 2015−2017.
Molibden
Kävutand
Sadas enamba neniš valdkundoiš: Kitai, AÜV, Čili, Peru, Meksik, Kanad, Armenii, mugažo om löudmižsijid Avstralijas i Norvegijas. Saihe 250 tuhad tonnoid mail'mas vl 2014. Maksoi 11 750 US$ tonnas vl 2016.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Akkuzativ vepsän keles
Akkuzativ vepsän keles om üks' kändoišpäi. Sen küzundad oma Kenen? da Min?.
Ozutajad oma -n (üks'lugus) da -d (äilugus).
Sanundoiš
Kategorii:Vepsän kändod Kategorii:Akkuzativ
Kemerovo
thumb|left|250px|Kemerovon lidnrajonad: {{legend|fuchsia|Keskuzrajon}} {{legend|#00FF7F|Leninan rajon}} {{legend|orange|Zavodskii-rajon}} {{legend|yellow|Kirovan rajon}} {{legend|purple|Rudničnii-rajon}} Kemerovo (Кемерово) om lidn da lidnümbrik Venäman Sibirin suves. Se om Kemerovon agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn ristitišton mödhe (Novokuzneck om kahtenz').
Istorii
Ezmäižen kerdan Kemerovo-külä mainitase kirjutadud purtkiš vl 1721. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud lidnaks vn 1918 9. päiväl semendkud Ščeglov-nimenke, sid' Ščeglovsk läz vspäi 1924, ühtištuihe Ščeglovo- i Kemerovo-žiloid. Udesnimitihe lidnad Kemerovo:ks vn 1932 27. päiväl keväz'kud. Vll 1925−1943 lidn oli rajonan keskuseks, vn 1943 26. vilukuspäi — uden agjan keskuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižes, seižub Tom'-jogen da sen Iskitimk-ližajogen molembil randoil, 140 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Moskvhasai om 2997 km päivlaskmha orhal vai 3601 km avtotedme. Lähembaižed järedad lidnad oma Novokuzneck (218 km suvhe avtotedme), Novosibirsk (260 km päivlaskmha avtotedme) i Tomsk (218 km lodeheze avtotedme). Ezilidnad oma Berözovskii 2 km pohjoižpäivnouzmha i Topki 10 km päivlaskmha orhal Kemerovon röunaspäi.
Kemerovo jagase videks administrativižeks rajonaks. Se om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 532 981 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 558 973 eläjad vl 2018, agjan videndez.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 94,6%, totarlaižed — 1,3%, ukrainalaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,6%, saksalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,3%.
Ižanduz da transport
Kivihilen samine, kivivoinhimižen produkcijan pästand da sömtegimišt harakterizuidas lidnad.
Burätijan Tazovaldkund
Burätijan Tazovaldkund (Республика Бурятия, Буряад Республика) om üks' Venälaižen Federacijan tazovaldkundoišpäi.
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Ulan Ude.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' i burätan kel'.
Istorii
Burätijan Tazovaldkund om olmas vs 1923 semendkun 30. päiväspäi. Vodhe 1958 heinkun 7. päivhäsai nimitihe Burät-Mongolijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
Burätijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1994 22. päiväl uhokud tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan ezitajil da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Konstitucijad, kudamb oli vahvištadud vn 1978 30. päiväl semendkud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Burätijan Tazovaldkundan reljefan kart. Burätijal om röunoid Baikalantagaižen randanke päivnouzmas da suvipäivnouzmas, Mongolijanke suves, Tuvan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas, Irkutskan agjanke päivlaskmas (sidä kesken Baikalas üliči) da pohjoižes.
Pind om 351 334 km², mecad ottas sen viž kudendest. Znamasižed joged oma Seleng i Vitim.
Solomonan Sared
Administrativiž-territorialine jagand
Solomonan Sared jagasoiš 9 agjaks (provincijaks) Pälidnaiženke territorijanke (Honiar) sen ližaks.
Eläjad
Solomonan Saril elädas solomonan sarilaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 609 883 eläjad. Valdkundas om 120 sijališt kel't.
Uskondan mödhe (2009): protestantad — 73,4% (sidä kesken Melanezijan jumalankodikund 31,9%, evangelistad 17,1%, seičemenden päivän adventistad 11,7%, Ühtenzoittud jumalankodikund 10,1%), Riman katolikad — 19,6%, toižed hristanuskojad — 2,9%, toižed uskojad — 4,0%, uskondan märhapanendata — 0,1%.
Toižed sured eländpunktad (3..7 tuh. ristituid vl 2005, surembaspäi penembha) oma Gizo, Auki, Noro.
Ižanduz
Vl 2009 Solomonan Sariden päeksport oli parded (72%), kala (10%); toine eksport — pal'mvoi (5%), kakao (5%), kopr (torhuz kokospähkmišpäi).
Kemerovo
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * * Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod
Burätijan Tazovaldkund
Geografijan andmused
Klimat om terav kontinentaline, päivoikaz da kuivahk. Kezaline lämuz +26 C°, tal'vel — −25 C°, voden keskmäine lämuz −1,6 C°. Paneb sadegid 244 mm vodes keskmäras, enamba heinkus-elokus.
Londuseližed varad oma kivihil', bur hil', metallad (kuld, cink, vol'fram, urankivend, molibden, berillii, tin, hahktin, äimetalližed kivendod), špat, azbest, nefrit, grafit, mec, reskvezi.
Tobmuz
thumb|right|250px|Tazovaldkundan Ohjastusen ištundoiden sija [[Ulan Udes.]] Tazovaldkundan pämez' (Буряад Уласай Толгойлогшо, Глава Республики Бурятия) om Aleksei Cidenov, radab vs 2017 uhokun 7. päiväspäi. Hän-žo om tazovaldkundan Ohjastusen ezimez' Burätijan Konstitucijan mödhe, om pandud radnikusele Venäman prezidentan käskön mödhe. Kaik rahvaz änestab Tazovaldkundan pämest videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Ohjastusen ezmäine varaezimez', kuz' Ohjastusen muite varaezimest, Tazovaldkundan pämehen da Ohjastusen Administracii oma hänele abhu.
Radonoigendai tobmuz om Burätijan Tazovaldkundan Ohjastuz (Буряад Уласай Засагай Газар, Правительство Республики Бурятия). Tazovaldkundan ministrused, ohjandused, tazovaldkundan agentused da tazovaldkundan radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Rahvahaližen Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud (5. kucund). Tazovaldkundan pämehen valičendad oliba vn 2017 10. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižes turas (87,43% änid).
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 972 021 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 052 038 eläjad vl 1991. Vl 2018 lidnalaižiden pala om 59%.
Kaik om kuz' lidnad tazovaldkundas, 12 lidnanvuittušt žilod da 631 küläd. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2018 kaik om 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Hrom
Hrom (Cr — chromium latinan kelel) om 24nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan laptalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Burätijan Tazovaldkund
Eläjad
Erased toižed igähižed rahvahad oma evenkalaižed — 2974 rist. (0,31%), tuvalaižed — 909 rist. (0,09%), mongolad — 395 rist. (0,04%).
Hrom
Ühthine harakteristik
Hroman erased ühtnendad oma tarbhaižed ristitun i živatoiden täht, mülüdas verhe i reguliruidas substancijoiden vajehtust. Puhtaz hrom i sen pölü oma toksižed. Kuz'valentine hrom om genotoksine kancerogen.
Fizižed ičendad
Hrom om kova taivazmavauged metall. Kristalline segluz om kubine. Oleskeleb paramagnetikaks 38 C° lämudel.
Atommass — 51,9961. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,19 g/sm³. Suladandlämuz — 2180 K (1907 C°). Kehundlämuz — 2944 K (2671 C°).
Londuseline hrom kogoneb nelläs stabiližes izotopaspäi: 50Cr (4,345%), 52Cr (83,789%), 53Cr (9,501%) i 54Cr (2,365%). Sen ližaks, tetas 22 ratud radioaktivišt izotopad 42..49, 51 i 55..67 atommassanke, kaks' izomärad om olmas (45m i 59m).
Kävutand
Ottas kävutamižhe metallurgijas (legiruind, rosttumatoi teraz, aerokosmižed ühthesuladused, tehmaha düzid). Tehtas čomid gal'vanižid krepindoid («hromiruind»).
Kaik 7,5 mln tonnoid ferrohromad saihe vl 2013. Hromkivendon järedad tegijad oma Suviafrikan Tazovaldkund (läz pol't vl 2013), Kazahstan, Turkanma i Indii.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Ročine laud
thumb|right|250px|Tipine ročine laud Ročine laud, vai bufetlaud (smörgåsbord, det kolde bord, koldtbord, hlaðborð, шведский стол), om laudserviruindan populärine mahtuz, kudamb idi skandinavižiš valdkundoiš, i sai levigandusen kaiked Evropadme i mail'mas.
Ročižel laudal kaik sömižed pandas laptati, a adivod banketan vai furšetan aigan voidas otta sömad sigäpäi blödiš.
Homaičendad
Kategorii:Sötmižkul'tur
Nol
thumb|right|250px|Kaks' nolad Nol vai tomar om taugan i arbaletan šlibak.
Nolan päpala om värtmuz, se parahim tegese klejatud paloišpäi päzutamha deformacijad aigan mändes, erasti voz'kümniš. Nolan agjad oma nügüz i höunhišt. Kaik nolad ühtes hodras oma ühtejiččed pidusel i vedusel.
Taugan nolan piguz om 100 metrhasai sekundas, arbaletine nol sase 150 m/s pigudel. Nolan lendandan edhuz taugaspäi om 150..200 metrad.
Istorii
Nolan nügüz voib sanuda äjan. Tehtihe niid nell'tahkižen vai koumetahkižen piramidan formal, erasti oliba kaks'tahkižed nügüsed. Material oli erazvuitte mugažo: olakivi vai lu amuižaigan, bronz vai raud möhemba.
Sätihe värtmut lähižes puspäi, rogospäi vai bambukaspäi. Nolan tehmine oli jüged rad, tegesed oliba pahan ladun tobjimalaz, keratihe täuzid nolid toran jäl'ghe. Ambui ei voi tehta nolid iče toran aigan. Noliden massine tehmine jätksihe Keskaigan lophusai, konz tuikutimed leviganziba.
Homaičendad
Kategorii:Taug
Škol
thumb|right|250px|Suline lugustuz školas, pirdi [[Bogdanov-Bel'skii Nikolai|N. Bogdanov-Bel'skii.]] Škol (σχολή / σχολά skola «joudai aig», sid' «openduz joudjal aigal» i «openduzaig», schola) om openduzaluzkund keskopendusen sandan täht. Voib nimitada kaikuttušt openduzaluzkundad školaks levedas hamas: alaškol, muzikškol, čomamahtoline škol, sportivine škol, professionaline škol.
Openduzaig jagase urokoikš, vanhembiš klassoiš — paroikš, niiden keskust om rat'kaig. Ližaaig, fakul'tativad i sebruded oleskeldas urokoiden jäl'ghe. Läz kaikutte škol om arvsanoiden (balloiden) sistemanke, om lopindegzaminoid.
Voib olda toižendoid: keskškol, licei, gimnazii; valdkundaline, privatine; mužikškol, naižškol. Kaikutte škol vahvištab ičeze openduzprogramad valdkundaližen i regionaližen standartiden kävutandanke.
Homaičendad
Kategorii:Keskopenduz
Surovikino (lidn)
Surovikino (Сурови́кино) om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan suvipäivlaskmas. Se om Surovikinon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1744 kuti Surovikino-futor, nimitihe ezmäižen kanzan mödhe. Surovikino-stancii om olmas vspäi 1900, nimitihe lähižen futoran mödhe. Panihe futorad Kaganovičan rajonan keskuseks vl 1937, vspäi 1957 udesnimitihe Surovikinon rajonaks. Žilo raudtestancijanno da futor ühtenzoitihe aigan mändes, i 1950-nzil vozil futor sai lidnanvuiččen žilon statusad. Om lidnan oiktusidenke vspäi 1966.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Čir-jogen hural randal (Чир 317 km pitte, Donan oiged ližajogi) 15 kilometras sen lanktendan sijaspäi Cimlänskan vezivaradimhe, 40 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Surovikino-raudtestancii om saudud lidnan keskuses, «Volgograd — Kamensk Šahtil»-keskustal. Matkad Volgogradhasai om 135 km päivnouzmha E40-avtotedme. Lähembaine lidn om Kalač Donal 55 km päivnouzmha avtotedme.
Surovikino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 20 533 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), rajonan ristitišton viž ühesandest. Vl 2017 kaik 18 954 ristitud eliba lidnas.
Ortodoksižen hristanuskondan Mikoi-arhangelan jumalanpert' om saudud vll 1991−2013 i om avaitud lidnas.
Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Vladimir Rubcov (eloku 2016 — kül'mku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Hübj
thumb|right|250px|Järgeližen hübjän bubo-alaerikon muna, [[Francii]] Järgeline hübj (Bubo bubo) vai Evrazijalaine hübj, mugažo Hungjäine paginoiš, om Pulonvuiččiden heimkundan Pulod-sugukundan lihansöi meclind. Hübj om üks' kaikiš jaredambišpäi puloišpäi Mal.
Levigandmižavaruz
Lind voib putta vastha kaiked Evrazijadme päiči tundras, Benilüksan maiš (kadonu), Britanijan sariš i Indokitaiš. Eläb Pohjoižafrikas mugažo. Virginijan hübj otab pojavad arealad Pohjoižamerikas da Suviamerikas.
Irdpol'ne nägu
Hübj om korvikaz. Hibj om bučunvuitte, ruskedkarvaiženke ližamujunke. Venäman Lodehen lind om järedamb mi suves i Amerikas, ižačun hibj 2,1..2,7 kg vedutte, emäčud jügedamba 3,0..3,2 kilogrammhasai. Täuz'igäižen lindun suugiden maihutuzkeskust 160..190 santimetrhasai, hibj oleskeleb 60..75 sm pitte. Ištten pid'oiteleb hibjad püštti päiči hungandad.
Elonlad
Lindud ei varaikoi ristitud, voidas elänzoitta lidnan südäimes Päivlaskmaižen Evropan maiš. Hübj ecib kebnad äilugušt sötet, tacib jänišid, nühtajid, neglikoid, kronid, vezilinduid da kananvuiččid.
Aigaižel kevädel paneb munid man kophudhe, kuden alaoksiden al (konz lumikate om völ), ronguiden vai lanktud tüviden keskes, mägen vai jogialangišton pautkel. Lind om lujanke änenke, hungab-klungab erazvuiččenke znamoičendanke.
Irdkosketused
Kategorii:Pulod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud Kategorii:Meclindud
Sapsan (elektrojonuz)
thumb|right|250px|«Sapsan»-jonuz ozutezlikundan aigan vn 2009 kezal, «Moskv — Piter»-jono «Sapsan» («Сапсан») om elektrojonuz kiruhühtenzoitusen täht. Om tehtud Siemens-kompanijal Venäman täht.
Jonuz om nimitadud Falco peregrinus-kotkan venän nimitusel. Tehmine mäneb Venämas. Jonusen ventiläcii voib rata −50 C° lämudel. Kävutase levedal raižul. Kümne vagonad mülütadas 604 passažirad. Kaikiš lujemb časpiguz om röunatud 250 kilometral.
Vspäi 2009 tal'vkun 18. päiväspäi ajab «Moskv (Leningradan päraudtestancii) — Piter (Moskvan päraudtestancii)»-linijadme, aig matkas — 3 časud 45 minutad. Om kümne vai kaks'kümne vagonad jonuses. Vn 2015 kezakuhusai ajoi mugažo «Moskv — Alauz'lidn»-linijadme (aig matkas — 3 časud 55 minutad).
Homaičendad
Kategorii:Kiruhjonused Kategorii:Oktäbr'skaja raudte Kategorii:Elektrojonused kirjamišton mödhe
Koror (lidn)
Koror (mugažo anglijan kelel, anglijan virkand [ˈkɔːˌrɔːr], コロール Korōru) om kaikiš suremb lidn Palaus da sen enzne pälidn vn 2006 redukun 7. päivhäsai. Lidn om Koror-štatan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1866. Vll 1919−1947 Koror oli Suvine Tün'valdmerine mandat-territorijan administrativižeks keskuseks. Se alištui Japonijan tobmudele. Tähäsai lidn om valdkundan azjaline keskuz.
Koror šingotase valdkundaližil aluzkundoil, tuncan eksportal i kokoskopran tehmižel. Turizman sarak om šingotadud: 22 adivpertid, kahesa motelid, kurortad, restoranad, öližed klubad. Lidnan port radab lähižel Malakal-sarel.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan kart (2000) Lidn sijadase Koror (Oreor)-sarel, otab saren suvipäivlaskmašt palad. Matkad Ngerulmud-pälidnhasai om 20 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om tropine vihmmecoiden. Kin keskmäine lämuz om +27,2..+28,0 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3758 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (438..458 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (208..231 mm kus).
Eläjad
Rahvahad: mikronezijalaižed — 80 %, filippinalažed — 19 %, toižed rahvahad — 1 %.
Uskojad oma katolikad i buddistad.
Irdkosketused
Kategorii:Palaun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Komin Tazovaldkundan lidnad
Kaik om kümne lidnad (город, кар) i 28 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, карса посёлок) Komin Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Kostrom
thumb|left|250px|Kostroman lidnrajonad: {{legend|fuchsia|Keskuzrajon}} {{legend|orange|Fabričnii-rajon}} {{legend|yellow|Volgantagaine rajon}} Kostrom (Кострома́) om Venäman lidn da lidnümbrik valdkundan päivlaskmas. Se om Kostroman agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Järed jogiport.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1152. Kostrom mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1213 kuti lidn. Vll 1246−1320 se oli Kostroman ruhtinazkundan pälidnaks.
Kostrom šingotase mašinansauvomižel (lämbitusen da ventiläcijan mašiništ, mašiništ toguindan täht, avtolikutimiden paloiden tegim, ekskavatorad), sauvondmaterialiden pästandal (fanerankombinat, sauvondpolimeriden tegim, silikatsavičun tegim, katusenmaterialad), tekstil'tegimištol (pölvhankombinat, pölvhanmanufaktur, vönen täsmäižen fabrik), sömtegimištol (leibänkombinat, maidkombinat, etilspirtan tegim, söndtavaroiden kombinat, pörukaižiden tegim), meblin kahtel fabrikal, kahtel LEK:al, juvelirtegesiden edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan muugotil randoil (Gor'kijan vezivaradim) läz ühtennimižen jogen lanktendan sijad, 110 m korktusel valdmeren pindan päl. Matk Moskvan ümbärtehesai om 306 kilometrad suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine järed lidn om Jaroslavl' 60 km suvipäivlaskmha avtotedme vai jogedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 268 742 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 289 300 eläjad vl 1999. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 277 648 eläjad.
Lidnümbrikon pämez' om Lidnan Duman ezimez'. Kostroman Administracijan pämez' om Aleksei Smirnov vn 2018 sügüz'kuspäi.
Openduz
Lidnan üläopendusen aluzkundad:
Kostroman valdkundaline maižanduzakademii radab lähižes Karavajevo-žilos.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Kostroman agjan lidnümbrikod *
Nin'
thumb|right|250px|[[Karjalaine burak ninespäi i tohespäi]] Nin' om noren lehmusen dai toižiden puiden alakor'.
Ninespäi kuvatas virzuid da toižid kodikaluid: puzuid, konorid, burakoid, kašlid, da stal'coid i ištmid eskai.
Nin' oli andan palaks Amuižes Venäs. Sen territorijan sodaväged ottihe kävutamižhe somuzpaidoid i somuzlaudoid 15. voz'sadahasai. Virzud oliba levitadud kengäd Venämas 17.-19. voz'sadal nahkan kal'huden tagut.
Openzihe rata ninen kuidud lapsessai. Varhapandas nined keväz'kezal, edel Stroicanpäiväd. Toine operacii om ligotamine pehmitamha, sid' mahtuz plettä ninen paloišpäi oli arvokaz.
Irdkosketused
Kategorii:Londuseližed kuidud
Hakasijan Tazovaldkund
Hakasijan Tazovaldkund (Республика Хакасия, Хакас Республиказы) om üks' Venälaižen Federacijan tazovaldkundoišpäi, sen subjekt.
Hakasii mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Abakan.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da hakasan kel'.
Istorii
Hakasijan avtonomine agj oli olmas vs 1930 redukun 20. päiväspäi. Se mülüi Krasnojarskan randha vn 1990 tal'vkuhusai. Vn 1992 16. päiväl semendkud udesnimitihe sidä Hakasijan Tazovaldkundaks.
Jäl'gmäine Hakasijan Konstitucii om vahvištadud vn 1995 25. päiväl semendkud Ülembaižen Nevondkundan ezmäižel ištundal. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Hakasijan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Krasnojarskan randanke pohjoižes da päivnouzmas, Tuvan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Altajan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas da Kemerovon agjanke päivlaskmas. Hakasijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 61 569 km². Znamasižed joged oma Jenisei Krasnojarskan agjanke röunaks da sen hura Abakan-ližajogi. Jogiden pala mülüb Obinjogen basseinha.
Tazovaldkundan territorii om mägikaz.
Sidnei
Sidnei (Sydney, virktas ['sidni]) om Avstralijan Uz' Suviuel's-štatan pälidn. Se om Avstralijan jenaral-gubernatoran i päministran toine olendsija Kanberale ližaks.
Toh'
thumb|right|250px|Toh' koivul thumb|right|250px|Sortud koivun koritand sargoikš Toh' om koivun koren pälembaine šoid (irdpala).
Sidnei
Lidn om valdkundan finansiž-kommertine keskuz, Avstralijan KSP:n nelländest tehtas siš. Avstralijan birž (ASX) i Rezervbank sijadasoiš lidnas.
Hakasijan Tazovaldkund
Tobmuz
Viktor Zimin radab tazovaldkundan pämeheks da ohjastusen ezimeheks vs 2009 vilukun 15. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ohjastusen strukturad. Hän paneb ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke.
Ročine viri
Ročine viri voib znamoita:
Sidnei
Istorii
Vl 1788 vilukun 26. päiväl lidnan aluz om pandud. Nece om ezmäine pandud evropalaižil eländpunkt Avstralijas. Lidn om nimitadud Sidnei-lordan oiktastuseks, hän oli Suren Britanijan kolonijoiden ministran sil aigal.
Hakasijan Tazovaldkund
Tobmuz
Hakasijan parlament om üks'kodine Ülembaine Nevondkund. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Vladimir Štigašev radab Nevondkundan ezimeheks vspäi 1992.
Sidnei
Istorii
Vl 2000 Sidnei vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Sidnein nägu Man kaimdajaspäi vl 2001 Sidnei seižub Tünen valdmeren suvipäivlaskmaižel randal, kahten lahten randpolil: Port-Džekson-laht (pohjoižemb) da Botanine laht (suvemb). Lidnfartaliden pind om 1687 nellikkilometrad.
Hakasijan Tazovaldkund
Tobmuz
Valitihe Tazovaldkundan pämest järgenduseližen kerdan vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (63,41%) da radab kahtenden strokun. Ülembaižen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba sil-žo päiväl (08.09.2013, 5. kucund).
Sidnei
Geografijan andmused
Klimat om valdmeren subtropine neps. Paneb sadegid 1212 mm vodes, enamba voden ezmäižes poles. Manrehkaidused da luja ragiž oleldas lidnas.
Hakasijan Tazovaldkund
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 532 403 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 574 367 eläjad vl 1994. Vl 2018 seičeme ristitud kümnespäi oma lidnalaižed.
Sidnei
Geografijan andmused
Lidn jagase 38 ümbrikoks, kaikuččes ičeze pämez' om.
Hakasijan Tazovaldkund
Eläjad
Kaik om viž lidnad tazovaldkundas. Toižed järedad lidnad (enamba 45 tuh. eläjid vl 2017, surembaspäi penembha) oma Černogorsk da Sajanogorsk. Vl 2018 kaik om 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Sidnei
Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 627 345 ristitud, heišpäi 42,5% oma sündnuded verhiže maihe.
Hakasijan Tazovaldkund
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 80,3%, hakaslaižed — 12,0%, saksalaižed — 1,1%, ukrainalaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 3,4%, rahvahuden ozutandata — 1,6%.
Sidnei
Eläjad
Religijan mödhe (vl 2006) 50,5% oma hristanuskojad (katolikad da anglikanilaižed tobjimalaz), 14,1% — religijatomad, 10,4% — religijan ozutandata, 4,4% — islaman uskojad, 3,7% — buddizman polenpidajad, 1,7% — induizman uskojad, 0,9% — judaizman uskojad.
Hakasijan Tazovaldkund
Eläjad
Erased toižed igähižed rahvahad: šorijalaižed — 0,22% (1150 rist.), tuvalaižed — 0,18% (936 rist.).
Sidnei
Transport
Elektrojonused, avtobusad, taksid da ehtatimed oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Metro om sauvomižes, sen 65 km ted radaškatas kahtel haškul, vozil 2019 i 2024. Monorel's 3,6 km pitte radoi vozil 1988-2013, demontiruihe sidä.
Kahesa kiruhted augotase lidnas i lähttas radialižikš, 110-kilometrine ümbärte ühtenzoitab niid (angl. Sydney Orbital Network). Rahvahidenkeskeine civiline Kingsford-Smitan nimel nimitadud Sidnei-lendimport (SYD) om kaikiš suremb valdkundas, sijadase 8 km suvhe lidnan keskusespäi Botanižen lahten pohjoižrandal. Sišpäi tehtas reisid Azijan lähižihe maihe, Udhe Zelandijha, AÜV:oihe da Sur'he Britanijha, mugažo Avstralijadme.
Sebruzlidnad
Sidneil om kuz' sebruzlidnad :
Irdkosketused
Kategorii:Avstralijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ročine viri (sanutez)
«Ročine viri» («Шведская спичка») om Venäman imperijan Anton Čehov-kirjutajan sanutez. Se om sätud vl 1884, publikoitud sil-žo vodel, ekraniziruihe severz'-se kerdoid.
Kategorii:Anton Čehov Kategorii:Sanutesed kirjamišton mödhe Kategorii:Sanutesed venän kelel
Händikaz
Händikaz vai Hahk händikaz vai Järgeline händikaz (latinan kelel: Canis lupus) om koiranvuiččiden sugukundan (Canidae) lihansöi (Carnivora) imetaiživat.
Händikaz, šakal (Canis aureus), kojot (Canis latrans) i toižed heimolaižed živatad mülüdas Händikahad-heimho (Canis). Händikaz om mugažo kodikoiran oiged ezitat. Erased biologad lugedas koirid händikahan alaerikoks.
Ümbrikirjutand
Händikaz om kaikiš järedamb živat koiranvuiččiden sugukundas: sen piduz (händanke) om 160 sm:hasai, korktuz säguhusai om 90 sm:hasai, hibjan vedaduz — 62 kg:hasai.
Areal
thumb|right|250px|Canis lupus signatus om händikahan Iberine rod, voib vastta händast [[Ispanii|Ispanijas da Portugalijas.]] Konz-se händikahan areal Evrazijas da Pohjoižamerikas oli suremb. Aigan mändes sen areal da živatoiden lugu om penenus ristitun radmižen taguiči (londusižen landšaftan toižetuz, urbanizacii). Händikahale kadomine grazib äjiš Man regioniš, hot' neniden kontinentiden pohjoižpolil sen populäcii om stabiline.
Historižiš aigoiš händikahan areal oli toine pindan mödhe jäl'ges ristitun arealad imetaiživatoiden keskes. Meiden aighasai se om lujas penenu. Evropas händikaz eläb Ispanijas, Ukrainas, Venämas, Vaugedvenämas, Portugalijas, Italijas, Pol'šanmas, Skandinavijas, Balkanil da Baltijanmeren randaližes regionas. Azijas se eläb Korejas, Kitaiš, Indijas, Azerbaidžanas, Kazahstanas, Afganistanas, Iranas, Irakas, Arabijan pol'saren pohjoižes. Pohjoižamerikas händikaz eläb Aläskaspäi Meksikhasai.
Om 6 händikahiden alaerikod Venämas: Tundran händikaz, Keskvenälaine (vai Evropalaine) mechändikas, Sibirin mechändikas, Step'händikaz, Kavkazan händikaz, Mongolijan händikaz. Karjalan Tazovaldkundas om läz 480 evropalašt händikast (Canis lupus lupus).
Irdkosketused
Kategorii:Koiranvuiččed Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe
Lautok
Lautok (Lautoka, Lau'Toka, Lauṭōkā) om lidn Fidžin päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Päivlaskmaižen ümbrikon administrativine keskuz.
Lidn sijadase Viti Levu-saren lodehližel randal. Lautok šingotase sömtegimištol (järed saharantegim sijaližel torhudel, vin, olud), punümbriradmižel, omblendtegimištol i valdmeriportal.
Vl 2007 eläjiden lugu lidnan oli 52 220 ristitud, läz 80 tuh. ristituid ezilidnoidenke, Mba-provincijan koumandez.
Homaičendad
Kategorii:Fidžin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Igling
Igling (mugažo saksan-ki kelel) om küläkund Saksanman suves, Bavarii-federacijanmas.
Istorii
Kundan aluz om pandud vl 1971 Unterigling- i Oberigling-kundoiden ühtištusel, nimitihe Igling-zamkan i Igling-raudtestancijan (radoi vll 1871−1985) mödhe «Münhen — Buhloe»-keskustal. Vl 1978 ližatihe Hol'chauzen-kundad.
Geografijan andmused
Igling-kund jagase koumeks küläümbrikoks (Ortsteil): Hol'chauzen b. Buhloe (saks. Holzhausen bei Buchloe), Unterigling i Oberigling.
Eläjad
Opendusen aluzkundad: päivkodi, alaškol, privatine Regens-Wagner School profopendusen alajagusenke.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman kundad Kategorii:Bavarii
Bad Boys Blue
«Bad Boys Blue» («hubad prihad sinine päl» anglijan kelespäi) om tetab saksalaine sintipopgrupp Köl'naspäi, vodespäi 1984. Kaikiš tetabižiš kollektivan pajod — «You're a Woman», «Pretty Young Girl», «I Wanna Hear Your Heartbeat (Sunday Girl)» da «Come Back and Stay».
Irdkosketused
Kategorii:Sintipopgruppad Kategorii:Evropopgruppad Kategorii:Saksanman muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1984 alusenpanendanke Kategorii:Disko
Adams Duglas
Duglas Noel' Adams (Douglas Noël Adams; sünd. 11. keväz'ku 1952, Kembridž, Anglii, Sur' Britanii — kol. 11. semendku 2001, Santa Barbar (Kalifornii), AÜV) oli britanine (anglijalaine) kirjutai, dramaturg da scenarist, jumoristižiden i fantastižiden romanoiden tegii. Sirdi AÜV:oihe vl 1999.
Biografii
Duglas oli sündnu Duglas Adams-vanhemb i Džanet (neiččel Donovan) kanzha. Vagahaižel sirdi Ist-Londonha. Vl 1957 kazvatajad erigoičiba naimiželospäi, ka Duglas-noremb sizarenke i mamanke sirdiba Londonan päivnouzmaižhe Brentvud-ezilidnha, mam radoi i eli lapsidenke hospisas živatoiden täht.
Priha vaumiči opendust Brentvudan školas. Jätksi opeta Kembridžan universitetan Pühän Joannan kolledžas, sai siš bakalavran arvod vl 1974 i magistran arvod möhemba anglijalaine literatur-specializacijanke.
Vn 1978 keväz'kus Adamsan nell'seriine The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy-radiolavastuz (anglijan kelespäi «Galaktikan tenavaidaikirj matkadajiden avtostopal täht») BBC-radiol toi hänele tetabut, mez' sai nenid arvlahjoid: «Imperial Tobacco Award» (1978), «Sony Award» (1979), «Best Programme for Young People» (1980). Sen jäl'ghe Duglas Adams pästi ühtennimišt kirjad, se tegihe satusekahan lujas i sai ezmäšt sijad vn 1984 Anglijan bestselleroiden keskes. Adams kändihe kaikiš norembaks kirjutajaks Golden Pen-arvlahjanke («Kuldaine pöro»), se andase millionas mödud kirjas.
Sädused
Adamsan «Avtostopal galaktikadme»-kirjserii (1979−1992, viž kirjad) om ühteks kaikiš tetabambišpäi (radiolavastused, TV-serial, fil'm, kompjutervändod).
Kirjutai sädi kirjserijan Dirk Džentliš mugažo (koume romanad: 1987, 1988, 2002) i severz'-se dokumentaližen žanran kirjoid istorijas da biologijas.
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan kirjutajad Kategorii:Dramaturgad Kategorii:Suren Britanijan scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Surhe Britanijha Kategorii:Sündnuded Kembridžha Kategorii:Kolnuded Kalifornijas Kategorii:Sündnuded vl 1952
Iisusan loičend
Iisusan loičend om loičend ortodoksižes hristanuskondas i grekan katoližes jumalankodikundas.
Venäks: "Господи, Иисусе Христе, Сыне Божий, помилуй мя грешнаго."
Vepsäks: "Sur' Sünd, Jumalan poig, armahta mindai, grähkhišt."
Heitämine (serial)
«Heitämine» vai «Likvidacii» (Ликвидация) — voden 2007 Venäman äiseriine čomamahtoline fil'm. Režissör — Ursuläk Sergei, sen süžetan pohjal om nevondkundaližen valdan borcuind banditjoukuid vaste voinan jäl'ghe vodel 1946 Odessas, Ukrainas.
Iisusan loičend
Lühüd form: Sur' Sünd, armahta.
Ortodoksižen hristanuskondan veros se loičend voib lugetas «meliš» edel tulendad pühäpertihe. Se voib kävutadas hristanuskojal kut sanad Sündunnoks, miše Hän abutiži kaikiš statjoiš varuližusen, elon jügedusiden, manitusen aigan. Voib lugeta üks'jäižes, kahten kesken, kaikel kundal.
Heitämine (serial)
Serialas om 14 serijad. Kaikuččen serijan aig om 44..46 minutad. Ezmaine ozutez oli Ukrainas, Inter-telekanalal, vodel 2007 redukun 21. päivän. Möhemba Venämas, Venäma-1-telekanalal.
Iisusan loičend
Iisusan loičendan sädand om pühän Makarii Egiptalaižen (eli 4. voz'sadal) apofegmoihe sidodud. Loičendan nügüd'aigaine tekst om kirjutadud ezmäižen kerdan ph. Grigorii Sinajalaižel (1268−1346) Krit-sarel.
Heitämine (serial)
Serijoiden nimikirjutez da kinotarin
Serijoil eile nimitusid (muite «1nz' serii», «2nz' serii» i muga edemba).
Iisusan loičend
Kategorii:Ortodoksine hristanuskond Kategorii:Hristanuskondloičendad
Nasinu
Nasinu (mugažo anglijaks, fidžikš da fidžin hindikš) om lidn Fidžin keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan üks' kahtes kaikiš surembas lidnaspäi eläjiden lugun mödhe (toine om Suv-pälidn ani suvipäivlaskmha), mülüb Keskuzližhe ümbrikho. Om Naitasiri-provincijan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt om erigoittud Suvan municipalitetaspäi vl 1999 lidnan statusanke. Fidžin indijalaižed tegiba äi rahapanendoid lidnan likumatomudhe. Nasinu om pälidnan «magaduzsijaks». Lidnan šingotez vitkotase joudjan territorijan olmatomuden tagut.
Nasinu šingotase transportan kompanijal i suril laukoil (molloil). Severz'-se Fidžin ohjastusen aluzkundad baziruišoiš lidnas, mugažo Fidžin azekhiden vägiden palakundan harjoituzlager' radab.
Puerto Iguasu
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Iguasu-vezilanktendad-londuzkompleksanno vn 1901 12. päiväl elokud. Se vedab ičezennoks äjid turistoid kaikes mail'maspäi.
Nasinu
Geografijan andmused
Lidn sijadase Viti Levu-saren suvipäivnouzmas, Suv-pälidnan i Nausori-ezilidnad keskes.
Puerto Iguasu
Geografijan andmused
Lidn sijadase provincijan pohjoižes-lodehližes čogas, Iguasu-jogen randal, 162 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Brazilijan i Paragvain röunoidenno. Matkad lidnaspäi vezilanktoidehesai om 17 km. Om ühtenzoittud lähiženke braziliženke Fos du Iguasu-lidnanke sildan abul.
Nasinu
Geografijan andmused
Vl 2007 eläjiden lugu oli 87 446 ristitud. Fidžin Nacionaližen universitetan päkampus om avaitud lidnas.
Heitämine (serial)
Starinadamine
Roman sädihe literaturižen kinotarinan pohjal ühten aigan sen fil'madamiženke. Sikš miše kirjas äjad pirdad, miččid kinon režissör hül'gäiži fil'madamižen aigan, oma kaitud. Ozutesikš, kinotarinas i romanas Emmik koleb, a fil'man aigan — ei.
Nasinu
Homaičendad
Kategorii:Fidžin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzline ümbrik (Fidži)
Puerto Iguasu
Geografijan andmused
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +21 C°, redukun-keväz'kun +22..+26 C°, semendkun-elokun +16..+18 C°. Ekstremumad oma −5 C° i +40 C°. Paneb sadegid 1949 mm vodes, enamba redukus-vilukus (177..237 mm kus) i semendkus (192 mm), vähemba elokus (94 mm).
Eläjad
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 82 227 ristitud.
Heitämine (serial)
Starinadamine
Romanas om äi süžetan linijoid, miččid ei ole ni kinotarinas, ni fil'man aigan. Kirjas Krečetovan tegoiden istorii i motivacii om tarkkohtiš, sid'aig serialan kacujile se om ozoitez, kut Gocmanan kanzan istorii-ki.
Maršalan Sared
Maršalan Sared vai Maršalad, täuz' oficialine nimituz — Maršalan Sariden Tazovaldkund (maršalan kelel: Aolepān Aorōkin M̧ajeļ, Republic of the Marshall Islands), om sar'hine valdkund Valdmerimaiš. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Madžuro.
Heitämine (serial)
Starinadamine
Om mel'hetartus, miše romanan sädajal oma Odessan jured: Bondarenkon Väčeslavan ezitat, ezitatan tat da azitatan ded oliba Odessan igähižed eläjad.
Must nellik
thumb|right|250px|«Must suprematine nellik» «Must suprematine nellik» om kaikiš tetabamb Kazimir Malevič-pirdajan säduz i hänen magnum opus. Voikuva paltnäl om tehtud vl 1915. Se om üks' kaikiš tetabambiš kuvišpäi venämalaižes čomamahtos-ki.
Maršalan Sared
Istorii
Vn 1986 21. päiväl redukud Maršalan Sared tedištoitiba ičeze ripmatomudes AÜV:oišpäi.
Must nellik
Kuva mülüb koumnikha, sen toižed kuvad oma «Must rist» (1915) i «Must kehkruz» (1923).
Kirov
thumb|left|200px|Kirovan administrativižed rajonad: Oktäbr'skii-rajon ; Leninan rajon ; Pervomaiskii-rajon ; Uden Vätkan rajon. Kirov (Киров [ˈkʲirəf]) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmaižes palas. Se om Kirovan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Must nellik
Mustan nellikon koncept znamoiči suprematizman sündundad. Kuvan idei tuli Malevičale radon dekoracijoidenke i kostümoidenke aigan M. Matüšinan «Vägestusen otand Päiväižen päl»-operan täht vn 1913 lopus. Must nellik znamoiči siš ristitun aktivižen sädamižen vägestusen plastišt kuvahašt. Vägestihe londusen passivišt formad: must nellik ozutihe Päiväižen kehkruden sijas. Voikuva om pirtud möhemba i tegihe suprematizman ozutelendan päižeks.
Heitämine (serial)
Parodijad
Nimi: «Kapituläcii». Tegendan sija: Berlin, edehko Germanijan kapituläcijad (1945, keväz'). Pähenged: Štirlic (Gocman), Pol'fric-pastor (Šlag-pastor, Fima-Pol'žid), Adik (Gitler). Nimi: «Koalicii». Tegendan sija: Ukrain, Odess, 2000-den voziden toine pol' Pähenged: Viktor Andrejevič (Juščenko Viktor, Ukrainan prezident), Julija Vladimirovna (Timošenko Julija, Ukrainan päministr), Vitä Janupončik (Janukovič Viktor, oppozicijan pämez'), Lucik (Lucenko Jurii, Südäiazjoiden ministrusen ministr), Senä (Jacenük Arsenii, Korktan Radan spiker), Lönä Mihalič (Černoveckii Leonid, Kijev-lidnan pämez'). Nimi: «Rikond». Tegendan sija: Anglii, Gocman avaidab rikondazj Anglijan tetabiden ecijoidenke ühtes.
Maršalan Sared
Istorii
Vs 1979 semendkun 1. päiväspäi nügüdläine Konstitucii om väges, se ottud edel ripmatomut völ. Sil-žo vodel ohjastusen da parlamentan ezmäižed ištundad oliba. Vl 2003 kožundkirjutez associacijas AÜV:oidenke oli pidetud 20 vodeks.
Heitämine (serial)
Arvostelendkirjutused
Kategorii:Venäman TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2007 serialad Kategorii:TV-serialad venän kelel
Maršalan Sared
Istorii
Vozil 1946−1960 AÜV poukahtihe 67 atombombad valdkundan atolloil.
Must nellik
Homaičendad
Kategorii:Kuvad
Puerto Iguasu
Eläjad
Enzne lidnanpämez' — Marselo Orasio Sančes (radoi vspäi 2011).
Maršalan Sared
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Maršalan Sariden geografine kart. Maršalan Sared sijadasoiš 29 korallatolloil da 5 edembaižil saril, kaik om 1156 sart da sarikod. Ned oma ühtennimižen sarišton palad, seištas päivnouzmpolehe da pohjoižpäivnouzmha Federativižiš Mikronezijan Valdkundoišpäi da pohjoižpolehe Kiribatišpäi. Maršalan Sariden randad lainištab Tün' valdmeri. Randanpird — 370 km.
Antigua da Barbud
Antigua da Barbud (Antigua and Barbuda [ænˈtiːɡ(w)ə ... bɑːrˈb(j)uːdə], se om täuz' oficialine nimituz), om sar'hine valdkund Pohjoižamerikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Sent Džons.
Puerto Iguasu
Eläjad
Rahvahidenkeskeine civiline «Iguasu-vezilanktendad»-lendimport (Aeropuerto Internacional Cataratas del Iguazú, IGR / SARI, 1,5 mln passažiroid vl 2019) radab lidnas. Tehtas reisid Buenos Airesha i Argentinadme.
Maršalan Sared
Geografijan andmused
Sared oma kattud korallil vedenalaižiden vanhiden upnuziden vulkanoiden päd. Kaikiš korktemb nimetoi čokkoim sijadase Likiep-atollal, 10 m meren pindan päl.
Antigua da Barbud
Istorii
Valdkundan üks'jäine Konstitucii om väges vspäi 1981 vajehtusita.
Puerto Iguasu
Irdkosketused
Kategorii:Argentinan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Mis'jones (agj)
Antigua da Barbud
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Antiguan da Barbudan geografine kart. Valdkundan pind om 442,6 km², sidä kesken kaikiš surembad sared oma Antigua — 280 km², Barbud — 161 km², Redond — 1,6 km². Sen ližaks, om völ 34 pen't lähišt sart. Atlantižen valdmeren da sen Kariban meren randanpird om 153 km.
Maršalan Sared
Politine sistem
thumb|right|250px|Maršalan Sariden parlamentan pert' [[Madžuros.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke, AÜV:oidenke associacijoiš. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Marshall Islands), hän om vaiše parlamentan ühtnii. Üks' varaprezident om hänele abuhu. Parlament paneb prezidentad da 6 ministrid radsijha. Valitadas prezidentad nelläks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas. Prezident om mugažo ohjastusen pämez' da ühtnii.
Antigua da Barbud
Geografijan andmused
Kaikiš korktemb čokkoim om Obam-mägi (402 m, enzne Boggi-mägenpä) vulkaniženke augotižlibundanke Antigua-sarel. Mecad ottas territorijan kaks' ühesandest.
Maršalan Sared
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Vejiden Nevondkund (Council of Iroij) 12 ezitajanke, vaiše konsul'tativižed funkcijad oma heil. Alakodi om Käskusenandai Suim (Nitižel, Nitijela) 33 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Valičemižoiktuz om 18-voččil da sen vanhemb.
Antigua da Barbud
Geografijan andmused
Klimat om tropine hobedanke sänke tobjimalaz. Tropine ciklon oleskeleb kerdan vodes keskmäras. Kun keskmäine lämuz vajehtub +23 C° (tal'vku-uhoku) da +30 C° (kezal da sügüzel) keskes. Paneb sadegid läz tuhad millimetrad vodes, no nece lugu voib köläita lujas.
Londuseližed varad oma kala, fosforit, barit, mouckivi, sauvondkivi, saved, väghine mahuz.
Kirov
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1181 lidnan statusanke. Enččed nimed: sen nimi oli Hlinov alusenpanendan jäl'ghe da vll 1457−1781, no nimitihe lidnad Vätk:aks vozil 1374−1457 da 1780−1934.
Maršalan Sared
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Maršalan Sariden administrativiž-territorialine jagand.
Maršalan Sared jagadas 33 municipalitetaks (valičemižümbrikoks), kaikutte om znamasine sar' vai atoll. Ühtenzoittas niid kahthe čepiižhe: Ratak i Ralik.
Eläjad
Maršalan Saril elädas maršalan sarilaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 70 983 eläjad.
Rahvahad (2006): maršalan sarilaižed — 92,1%, maršalan sarilaižed segoitadud augotižlibundanke — 5,9%, toižed rahvahad — 2,0%. Kodikel' (1999): maršalan kel' — 98,2%, toine kel' — 1,8%; anglijan kel' kävutase kaikjal kuti kahtenz' kel'.
Uskondan mödhe (2011): protestantad — 80,5%, Riman katolikad — 8,5%, mormonad — 7,0%, Jehovan tundištajad — 1,7%, toižed uskojad — 1,2%, religijatomad — 1,1%.
Toine järed lidn (enamba 10 tuh. ristituid vl 2008) om Ebeje.
Kirov
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuses, seižub Vätk-jogen molembil randoil 150 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kirovan keskuz om saudud hural randal. Matkad Moskvhasai om 791 km suvipäivlaskmha orhal, 958 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed järedad lidnad oma Glazov (234 km päivnouzmha avtotedme) i Joškar-Ol (310 km suvipäivlaskmha avtotedme).
Maršalan Sared
Ižanduz
Maršalan Sariden päeksport om laivad da venehed (84%), kül'menzoittud kala (8%); toine eksport — merenproduktad.
Kirov
Geografijan andmused
Kirov jagase nelläks administrativižeks rajonaks. Kirov-lidn om ühtennimižen municipaližen ühtnikan keskuz vspäi 2005. Lidnterritorii om 170 km² pindanke, külähine territorii otab 587 km². Kaik 134 žilod da pen't küläd mülüdas municipaližhe «Kirov-lidn»-ühtnikha Kirov-lidnan ližaks.
Eläjad
Vl 1913 kaik 46 400 ristituid elihe lidnas. Vn 2010 kaiken Venäman ravahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 473 695 ristitud, lidnümbrikon — 498 381 ristitud. Vl 2019 lidnümbrikon ristitišt om 538 724 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd' (vl 2019). Läz 750 tuh. ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Rahvahad (municipaline «Kirov-lidn»-ühtnik, enamba 0,3% vl 2010): venälaižed — 92,2%, totarlaižed — 0,8%, ukrainalaižed — 0,5%, marilaižed — 0,3%, udmurtalaižed — 0,3%, azerbaidžanlaižed — 0,3%, toižed rahvahad — 0,9%, rahvahuden ozutandata — 4,7%.
Antigua da Barbud
Politine sistem
thumb|right|250px|Antiguan da Barbudan parlamentan pert' [[Sent Džonsas, Elizavet-kunigaznaižen avtotenno.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine monarhii parlamentiženke demokratijanke. Valdkundan pämez' om britanijan kunigaznaine — Elizavet Toine. Jenaral-gubernator om hänen ezitai. Päministr om alakodin lidirujan partijan ezimez'.
Kirov
Transport
Avtobusad, trolleibusad, taksid da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas. Kirov om avtote- da raudtesol'm. Kaks' avtotesildad om saudud Vätkas päliči — Vanh (1962) da Uz' (1998). Jogiport Vätk-jogel radab vemha ujuden jüguid i ajelemha turistoid. Koume päraudtestancijad (Kirov Transsibal, Kotlasan Kirov, Längasovo), kuz' raudtestancijad i koume seižutezplatformad ratas lidnan raudtel.
Antigua da Barbud
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senate). Ohjastuz da oppozicijan partii pandas 17 ristituid senatorikš jenaral-gubernatorale vahvištamha. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl. House of Representatives) 17 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid järgeližen enambusen sisteman mödhe videks vodeks.
Kirov
Transport
Tatamaine civiline Pobedilovo-lendimport (KVX / КИО, 128,2 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 22 km suvipäivlaskmha Kirovan keskusespäi lidnan Leninan rajonas. Tehtas reisid nenihe lidnoihe: Moskv, Piter, Narjan Mar, Usinsk, om čarterreisid (ližareisid) sihe i kezaližid reisid Mustmeren kurortlidnoihe.
Antigua da Barbud
Politine sistem
Järgenduseližed valičendad parlamentan alakodihe oliba vn 2018 keväz'kun 21. päiväl. Vs 2014 elokun 13. päiväspäi Rodni Uil'jams om jenaral-gubernatoraks. Nügüdläine päministr om Gaston Braun vs 2014 kezakun 13. päivälpäi, radab kahten strokun jäl'geten.
Kirov
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Kirovan agjan lidnad Kategorii:Kirovan agjan lidnümbrikod
Antigua da Barbud
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Antiguan da Barbudan administrativiž-territorialine jagand.
Antigua da Barbud jagase kudeks tulendaks (parish) Antigua-sarel i kahteks rippujaks territorijaks (Barbud-sar' da rahvahatoi Redond-sar'). «Rippui»-sana om muite nimitusen palaks täs.
Eläjad
Augotižlibundan mödhe (2011): afrikalaižed — 87,3%, segoitadud augotižlibundanke — 4,7%, ispanijalaižed — 2,7%, toižed evropalaižed — 1,6%, toiženke augotižlibundanke — 2,7%, märhapanendata — 1,0%.
Toižed lidnad (enamba 3 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Ol Sents i Libert. Vl 2012 kaik oli 20 lidnanvuittušt eländpunktad. Lidnalaižiden pala om nelländez (2020).
Ižanduz
Antiguan da Barbudan ižandusen päsarakod oma turizm, valdkundmaksatoi torguind, vändod internetan kal't, maižanduz.
Vl 2009 valdkundan päeksport oli avtod da niiden varapalad (16%), jüguavtod da sauvondmašinad niiden varapaloidenke (12%), laivad da venehed (11%), kundaližen transportan likkuimed (6%); toine eksport oli polietilen (1%), elektroveim (1%), margarin (1%), sobad (1%).
Tohesižed kirjeižed
thumb|right|250px|Tohesine kirjeine nomer 155, Valdkundaližen istorižen muzejan keradusespäi (Moskv) Tohesižed kirjeižed (берестяные грамоты) oma kirjeižed i kirjutesed tohel — koivun korel. Ned oma Venän kirjkelen muštnikad, sätihe 11.—15. voz'sadoil, edel odvan bumagan levitandad. Tetas enamba mi tuhas kaks'sadas mugoižid kirjeižid, kaik ned oma nomeruidud.
Tobmad tohesižiš kirjeižišpäi (enamba tuhad) oma löutud Sures Uz'lidnas. Löutihe enamba 10 kirješt Vanh Russ-, Toržok- i Smolensk-lidnoiden kaivandusiš. Severz'-se kirjeižid oma sadud Vaugedvenäman i Ukrainan lidnoiš. Läz kaik artefaktad oma amuižvenäkel'žed, uz'lidnan paginal tobjimalaz, om vähän kirjeižid jumalanpertin slavižel kelel i toižil kelil.
Kirjeižed tohel oma istorižed dokumentad, ned sanudas ristitkundan istorijas i muupäiväližes elos, oma purtked päivnouzmslavižiden keliden istorijas.
Kirjkel' tohel om tetab mail'man toižiden-ki rahvahiden rivel.
Irdkosketused
Kategorii:Arheologižed artefaktad
Sortaval
Sortaval (Сортавала, edel 1918. vot Сердоболь; karj. i Sortavala, Sordavala) om Venäman lidn Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Sortavalan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn. Rajonan ristitišton koume videndest eläb lidnas. Vspäi 1991 se om olmas Venäman istorižen lidnan statusanke.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan venälaiž-ročižes röunaktas vl 1468: «Ei pida toda nimittušt pahut Sortevalha».
Vozil 1617−1721 nügüdläižen lidnan territorii oli Ročinman palaks Stolbovon kožundaktan mödhe. Vl 1632 Sordavall-lidn (Sordavalla) om pandud läz Serdovolin pagastad ročin Gustavan II kunigahan käskön mödhe. Vspäi 1721 Pohjoižen sodan jäl'ghe Sortaval oli muretud lujas, kadoti lidnan statusad, nimitihe sidä Serdobolikš (Сердоболь) da mülütihe Venäman imperijha Ništadtan kožundaktan mödhe. Serdobol' oli Piterin gubernijan Viipurin provincijan, vspäi 1744 — Viipurin gubernijan palaks vhesai 1812. Vl 1783 eländpunkt sai lidnan statusad tošti.