cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund
Tobmuz
Radonoigendai tobmuz om Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Aslan Ozov radab sen ezimehen vn 2016 sügüz'kuspäi. Ezmäine Ohjastusen varaezimez' da viž Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu. Tazovaldkundan ministrused, ohjandused da tazovaldkundan inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Rahvahaližen Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud (5. kucund). Valitihe tazovaldkundan pämest parlamentas järgenduseližen kerdan vn 2016 18. päiväl sügüz'kud, nügüdläine Tazovaldkundan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (49 än't 50:späi, 98,00%) da radab kahtenden strokun jäl'geten.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 477 859 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti. Kaikutte koumanz' ristit seičemespäi om lidnalaine.
Kaik om nell' lidnad tazovaldkundas, 7 lidnanvuittušt žilod da 139 küläd. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2018 kaik om 18 eländpunktad enamba mi 5 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): karačailaižed — 40,7%, venälaižed — 31,4%, čerkesalaižed — 11,8%, abazilaižed — 7,7%, nogailaižed — 3,3%, osetinalaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,6%, ukrainalaižed — 0,4%, totarlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Rostov Donal
Rostov Donal (Ростов-на-Дону, paksus muite Rostov paginas) om millionerlidn, kaikiš järedamb Venäman suves. Se om Rostovan agjan da Federativižen Suviümbrikon administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Mec
thumb|right|250px|Tal'vmec (taho läz [[Pineg (jogi)|Pineg-joged, Arhangel'skan agj)]] Mec om kattud pukazmusil Mašurun pindan pala.
Rostov Donal
Tetab muštatiž sanub: «Odess om mamam, Rostov om tatam».
Mec
Homaičendad
Kategorii:Biologii Kategorii:Ekosistemad
Rostov Donal
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1749 Jelizaveta Petrovna-imperatornaižen kirjeižen mödhe. Se sai lidnan statusad vl 1807.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Päivnouzmaižen Evropan alangišton suvipäivlaskmas, seižub Don-jogen oiktal randal tobjimalaz, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rostovan keskusespäi jogensuhusai da Azovmerhesai om 46 km, matkad Moskvhasai om 1092 km. Ezilidnad oma Aksai päivnouzmas, Bataisk suves i Azov suvipäivlaskmaižes poles.
Rostov Donal om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Administrativine jagand
thumb|right|300px|Lidnan rajonad: {{legend|green|Vorošilovan rajon}} {{legend|red|Pervomaiskii-rajon}} {{legend|fuchsia|Proletarskii-rajon}} {{legend|purple|Oktäbrskii-rajon}} {{legend|aqua|Kirovan rajon}} {{legend|lime|Leninan rajon}} {{legend|orange|Nevondkundaline rajon}} {{legend|yellow|Raudterajon}} Nügüd' oma sauvomas lidnas:
Eläjad
Rostov Donal om millionerlidnaks vspäi 1987. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 089 261 ristitud. Kaik eläb enamba 2,16 mln ristituid Rostovan aglomeracijan röunoiš. Läz 2,7 mln eläjid om Rostovan i Šahtin policentrižes aglomeracijas (koumanz' surtte valdkundas).
Tobmuden struktur
thumb|right|250px|Lidnan Suiman sauvuz. Kaik om 40 valitud deputatad Rostov-lidnan Dumas. Peitol'ne änestuz tegese koumemandatižiš valičendümbrikoiš mažoritarižen valičemižsisteman pohjal. Deputatad pandas eloho ičeze valdatusid aigotel'di, niiden valdatusiden strok om 5 vot. Duman ezimez' radab lidnan pämeheks.
Vll 1996−2014 Mihail Černišov radoi lidnan pämehen (meran), sid' tühjitihe meran radsijad. Vitalii Kušnaröv radab lidnan administracijan pämehen vn 2016 kül'mkuspäi.
Lidnan praznikad
Lidnan päiv praznikoičese sügüz'kun koumandel pühäpäiväl.
Irdkosketused
* Kategorii:Rostovan agjan lidnümbrikod Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Must kuz'
Must kuz' (Picea mariana) om kuzen levitadud erik.
Leviganduz
Kazvab kavag'mecoiš Kanadadme, AÜV:oiden Aläskas i pohjoižpäivnouzmaižiš štatoiš. Putub segoitadud mecas harvoin lujas.
Londuses voib säta gibridoid lähembaižidenke erikoidenke, ned oma rusked kuz' (Picea rubens) i harvemba hahksinine kuz' (Picea glauca).
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks Evropas 18. voz'sadaspäi, Venämas 19. voz'sadan keskespäi. Kul'turas pud oma korktemb tobjimalaz, kron om pehmdamb. Erikon liliputal'ne form (Picea mariana Nana) om levitadud mugažo, se om pol'metrad kortte.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznuden pun korktuz om 7..15 metrad i 30 metrhasai, tüven sanktuz — 15..50 sm, rippub klimatan arvoimižišpäi.
Kor' om hoik, hahkkoričman mujun. Kavag' om 6..15 mm pitte, sinižvihand i vihand. Käbud oma kaikiš penembišpäi kuzen heimos, 2,5..4 sm pitte i 1..2 sm levette, niiden muju vajehtase ruskedkoričmaspäi ruskedsinižhesai.
Kävutand
Mustan kuzen pumaterial om vahv i notked, sen vahvuz om korged tazomäraižen fakturan oksita tagut.
Tehtas meloid ujumha venehel. Ende ottihe pumaterialaks lendimiden sauvondan täht, tegihe purehlaivoiden pall'ast südäimes rangoutad.
Homaičendad
Kategorii:Kuzed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe
Vil'jen (Ispanii)
Vil'jen (isp. i Villena) om Ispanijan lidn da municipalitet, Valensijan ezilidn. Mülüb Alikanten agjaha.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 34 894 ristitud.
Vil'jenan pämez' om Pači Eskembre (Francisco Javier “Patxi” Esquembre Menor).
Irdkosketused
Kategorii:Ispanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alikanten agj
Catch the Hits
«Catch the Hits» (Püda hitoid) om C. C. Catch-vändajan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vodel 2005.
Pajoiden nimikirjutez
Kategorii:C. C. Catch:an kompiläcijanal'bomad Kategorii:Kompiläcijanal'bomad kirjamišton mödhe
Venäman voz'tuha
thumb|right|250px|«Venäman voz'tuha»-muštpacaz vl 2005 «Venäman voz'tuha»-muštpacaz (Тысячелетие России) om Venäman monument. Se om sätud Piteriš, todud jogidme i pandud Surhe Uz'lidnha vll 1861−1862 legendarižen varägoiden kucundan Venähä voz'tuhaižen jubilejan oiktastuseks.
Muštpachan projektan avtorad oma skul'ptorad Mihail Mikešin, Ivan Šreder i arhitektor Viktor Gartman, valitihe konkursan mödhe 52 projektaspäi. Muštpacaz sijadase kümnemetrižel manalaižel alusel Uz'lidnan detincas, Sofijan päjumalanpertin kohtas. Ende toine muštnik oli sen sijas, vn 1812 Uz'lidnan rahvahansodavägiden oiktastuseks, sirtihe sidä torgule Bajarišton Suiman sauvusen kohtas. Monument om avaitud vn 1862 sügüz'kun 8. (20.) päiväl Aleksandr II-imperatoran olendas. Om udessündutadud murendusen jäl'ghe Suren sodan aigan vl 1944. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1992.
Muštnik om tehtud bronzaspäi neovizantijan stiliš. Se om 15,7 metrad kortte.
Homaičendad
Kategorii:Venäman muštpachad Kategorii:Muštpachad kirjamišton mödhe Kategorii:Sur' Uz'lidn
Vuktil
Vuktil (Вуктыл, Вукты́л) om Venäman lidn Komi Tazovaldkundan päivnouzmas. Om Vuktilan lidnümbrikon administrativižeks keskuseks (vozil 2006−2015 nimitihe Vuktilan rajonaks).
Istorii
Vuktilan ižandusen päsarakod oma londuseližen gazan samine da transportiruind, mecan varhapanend
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pečor-jogen oiktal randal, 100..109 m ü.m.t. korktusil. Matkad Siktivkarhasai om 530 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Sosnogorsk 168 km päivlaskmha orhal vai 198 km avtotedme i Pečor 142 km pohjoižhe orhal vai 248 km avtol.
Vuktilan lidnümbrik om 22 453 nellikkilometrad pindanke. Kaik kümne pen't žilod da küläd mülüdas sihe Vuktil-lidnan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 536 ristitud, rajonan — 14 873 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 330 eläjad vl 1989. Vl 2017 kaik 10 205 ristitud elihe lidnas i 12 042 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (lidnümbrik, enamba 0,7 % vl 2010): venälaižed — 67,1 %, komilaižed — 10,0 %, ukrainalaižed — 7,7 %, totarlaižed — 1,5 %, vaugedvenälaižed — 1,3 %, čuvašalaižed — 1,1 %, saksalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 3,4 %, rahvahuden ozutandata — 7,2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Blagoveššenjan pühäpert' om avaitud lidnas vl 2001.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Komin Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Komin Tazovaldkundan lidnümbrikod
Komin Tazovaldkund
Komin Tazovaldkund (Республика Коми, Коми Республика) vai Komi om üks' Venälaižen Federacijan tazovaldkundoišpäi.
Se mülüb Lodehližhe federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Siktivkar.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da komin kel'.
Istorii
Voz'sadoil 14.−15. meiden erad Komin territorii mülüi komilaižiden nacionaližhe Sur' Perm'-valdkundha.
Komin Tazovaldkund om olmas vs 1921 elokun 22. päiväspäi. Sen aluz om pandud kuti Komin avtonomine agj. Vozil 1936−1991 nimitihe sidä Komin Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks, vozil 1991−1993 — Komin Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
Komin Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1994 17. päiväl uhokud tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan ezitajil da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Komin Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Tümenin agjan Jamalan Nenciden avtonomiženke ümbrikonke pohjoižpäivnouzmas, Hantin da Mansin avtonomiženke ümbrikonke päivnouzmas, Sverdlovskan agjanke suvipäivnouzmas, Permin randanke suves, Kirovan agjanke suvipäivlaskmas, Arhangel'skan agjanke päivlaskmas, Arhangel'skan agjan Nencan avtonomiženke ümbrikonke pohjoižes. Komi om mererandatoi tazovaldkund.
Pind om 416 774 km². Mecad ottas 297 000 km², sod — 32 000 km². Znamasižed joged oma Pečor sen ližajogidenke (Cil'm, Ižm, Us) da Vičegd (Ežv) sen ližajogidenke (Sisol, Vim'). Kaik joged mülüdas Jävaldmeren basseinha, päiči peniš jogiš suvipäivnouzmas (mülüdas Kamanjogen da Kaspijan meren basseinha). Kaik om läz 78 tuhad järvid 4,5 tuh. km² ühthiženke pindanke. Kaikiš suremb järv om Jamjärv (31,1 km²) tazovaldkundan lodehes.
Reljef om tazo tobjan palan, Timanan kräž vedase keskusespäi lodeheze. Uralan mägenpäd seištas pidust' päivnouzmašt röunad. Kaikiš korktemb čokkoim om Uralan Narodnai-mägenpä (1895 m) Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon röunal. Manrehkaidused oleldas 4,5 ballhasai vägenke kerdan vodes keskmäras.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +15..+17 C° suves da +11 C° pohjoižes. Vilukun lämuz om −17..−20 C°. Paneb sadegid vodes 700 millimetrad da sen enamba.
Tobmuz
thumb|right|250px|Komin Valdkundaližen Nevondkundan pert' [[Siktivkaras.]] Tazovaldkundan pämez' om Sergei Gaplikov, radab vs 2015 sügüz'kun 30. päiväspäi. Eziauguižešti Venäman prezident pani händast radsijha ičeze käsköl velgusentäutajaks. Tazovaldkundan pämehen valdatusiden strok om viž vot, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Hän märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile, sidä kesken Ohjastusen päministrad da ičeze varapämest — parlamentan hüvästusen sandan jäl'ghe. Tazovaldkundan pämez' ei ole Ohjastusen ühtnijaks. Tazovaldkundan varapämez', Tazovaldkundan pämehen da Ohjastusen Administracii oma hänele abhu.
Komin Tazovaldkundan Valdkundaline Nevondkund om üks'kodižeks parlamentaks 30 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Nadežda Dorofejeva radab Komin Tazovaldkundan Valdkundaližen Nevondkundan ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 28. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Komin Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, agentused, radnikoičendad, komitetad da ohjandused alištudas Ohjastusele. Sergei Gaplikov tegeb Komin Tazovaldkundan Ohjastusen ezimehen velgusidme vs 2016 keväz'kun 24. päiväspäi. Kaks' Ohjastusen varaezimest oma hänele abhu.
Valitihe Tazovaldkundan pämest eile ičeze strokul vn 2016 18. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (62,17%). Valdkundaližen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 901 189 ristitud, sidä kesken 23 vepsläšt. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 261 024 eläjad vl 1989. Kaikutte seičemenz' ristit ühesaspäi om lidnalaine eläi. Ristitišt poleni erasiden kivihilen kaivusiden sauptandan tagut i lujan migracijan taguiči toižihe regionihe.
Kaik om kümne lidnad tazovaldkundas da 29 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. eläjid, surembaspäi penembha) oma Uht da Vorkut. Vl 2017 kaik om 12 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 61,7%, komilaižed — 22,5%, ukrainalaižed — 4,0%, totarlaižed — 1,2%, vaugedvenälaižed — 1,0%, saksalaižed — 0,6%, čuvašalaižed — 0,6%, azerbaidžanlaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,6%, rahvahuden ozutandata — 5,2%.
Erased toižed igähižed rahvahad: permin komilaižed — 659 rist. (0,07%), nencalaižed — 503 rist. (0,06%).
Ižanduz
Tazovaldkundan ižanduz baziruiše tarbhaižiden kazvatusiden samižel da niiden ümbriradmižel (kivivoi, londuseline gaz, kivihil', mec). Äjiden mineraloiden löudmižsijad seištas koskmatomil. Transportan kaik toižendad oma šingotadud. Pedranvodind om maižandusen tobj pala.
Palan
Palan (Пала́на,, Кылхит) om Venäman lidnanvuitte žilo da lidnümbrik Kamčatkan randan keskuzpalan päivlaskmas. Om Koräkan ümbrikon keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1697 kut koräkalaižiden Angavit-lidnuz. Kozakad nimitiba sidä Keskmäine Palanan žilo (Средне-Паланское). Vspäi 1876 sirtihe nügüdläižhe sijha paksuiden sur'veziden tagut, i vhesai 1920 žilon oficialine nimi oli Pallan (Паллана). Se sai radnikžilon (lidnanvuiččen žilon) statusad vn 1962 20. päiväl heinkud. Vspäi 1990 Koräkan pedagogine škol radoi (nüg. Palanan kolledžan pala). Lidnümbrik vn 2005 uhokuspäi. Edel vn 2007 heinkud žilo oli valdkundan subjektan administrativižeks keskuseks.
Palan šingotase ümbrišton openduzkeskuseks, meriportal (semendku..reduku) Palan-jogen suhištos i regionaližel Palan-lendimportal ( ПАН / UHPL) nelläs kilometras päivlaskmha.
Geografijan andmused
Klimat om subarktine. Voden keskmäine lämuz om −3 C°, heinkun-elokun +11 C°, tal'vkun-uhokun −14..−17 C°. Ekstremumad oma −42 C° i +30 C°. Paneb sadegid 472 mm vodes, enamba heinkus-kül'mkus (58..66 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (11..12 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 3 155 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 343 eläjad vl 1989. Vl 2017 žilon ristitišt oli 2 922 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om saudud vll 2010−2014.
Keskškol nomer 1 radab žilos. Palanan kolledž om žilon professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Ol'ga Mohireva, hän radoi vn 2018 uhokuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Kamčatkan rand
Panam (znamoičendad)
Panam voib znamoita:
Iran
Iran ( Iran), täuz' oficialine nimituz — Iranan Islamine Tazovaldkund ( Džomhurijo Eslamijo Iran), om valdkund Päivlaskmaižes Azijas. Edel 1935 vot sen toine nimituz oli Persii mugažo. Valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Tehran.
Istorii
Vs 1979 sulakun 1. päiväspäi Iran om olmas tazovaldkundaks.
Vn 1979 24. päiväl redukud nügüdläine Konstitucii ( Kânun-e asâsi) tuli väghe, se om olmas vn 1989 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Iranan topografine kart. Iran om mavaldkundröunoiš Afganistananke (röunan piduz om 921 km) da Pakistananke (959 km) päivnouzmas, Irakanke päivlaskmas (1599 km), Turkanmanke (534 km) da Armenijanke (44 km) dai Azerbaidžananke (689 km) lodehes, Turkmenistananke pohjoižes (1148 km). Ühthine röunoiden piduz — 5894 km. Iranan pohjoižed randad lainištab Kaspijan meri (randanpird om 740 km), suvižed randad — Indižen valdmeren Arabijan meren Persijan da Omanan lahted (1700 km). Ühthine randanpird om 2440 km pitte.
Iran om mägikaz ma, sen tagut klimat om kuiv tobjimalaz. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om sambnuden Demavend (Damavand)-vulkananpä (5604 m). Kaikiš madalamb om Kaspijan meren pind — −28 metrad (valdmeren pindan alemba).
Kaikiš suremb järv om solav Urmii (5200..6000 km², 16 m süvütte) valdkundan lodehes. Om vähän jogid.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, hahktin, hrom, cink, marganc), rik.
Politine sistem
Ohjandusen form om unitarine teokratine (islamine) prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om Ülembaine ohjandai (Ali Hamenei). Tedajiden Nevondkund ( Madžlis-e hebregan) om eriline islamine organ 88 mudžtahidaspäi, se valičeb Ülembašt ohjandajad, kaik rahvaz valičeb Nevondkundan ühtnijoid kahesaks vodeks. Organ keradase kahteks päiväks vai sen hätkemba kerdan pol'vodes vai sen paksumba.
Parlament om üks'kodine Islamine Konsul'tativine Suim ( Medžlis-e šura-je islami). Kaik rahvaz valičeb sen 290 ühtnijoid nelläks vodeks.
Nügüdläine prezident om Hasan Ruhani vs 2013 elokun 3. päiväspäi, valitihe händast kahten kerdan vn 2017 19. päiväl semendkud, sai 57,13% änid (vl 2013 — 50,71%). Parlamentan 290 ühtnijan järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 26. päiväl uhokud (ližavaličendad — 29. päiväl sulakud), valitihe Tedajiden Nevondkundan-ki ühtnijoid sil-žo päiväl.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Iranan administrativiž-territorialine jagand.
Valdkund jagase 31 agjaks (ostān:aks, ). Vl 2012 agjad alajagasoiš 402 ümbrikoks ( šahrestān), ned — 999 rajonaks ( bahš). Edemba, rajonad alajagasoiš municipalitetoikš: 1167 lindankundad ( šahr) da 2512 küläkundad ( dehestān).
Iranan agjad ühtenzoittas vidhe statistižhe regionha.
Eläjad
Iranas elädas iranalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 80 840 713 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Religijan mödhe (2011): islamanuskojad — 98%, sidä kesken šijitad — 89%, sunnitad — 9%; toižed uskojad — 2%.
Toižed seičeme lidnad-millionerad (vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Mešhed, Keredž, Isfahan, Tebriz, Širaz, Ahvaz, Kum. Vl 2011 seičeme ristitud kümnespäi elihe lidnas.
Ižanduz
Vl 2010 Iranan päeksport oli kivivoi (82%), toine eksport — himižed substancijad (3%), londuseline gaz (2%), polietilen (2%), pähkmed (1%), raudkivend, vas'k, kuld, kourad.
Isafjordür
thumb|left|250px|Lidnan keskuz Isafjordür (Ísafjörður [ˈiːsaˌfjœrðʏr̥], kändase «jäfjord») om lidn Islandijan lodehes. Se om Vestfirdir-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 920. Se sai torgusen oiktusid vl 1787. Om lidnan statusanke vspäi 1866.
Isafjordür šingotase kalanpüdandal (toihe röunadusid 1980-nzil vozil), meriportal i kalan kül'menzoitandal, turizmal (matk kel'dtahoižennoks, gol'fvänd, muzikfestivalid), ümbrišton openduzkeskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vestfirdir-pol'saren lodehes, kesked Isa-fjordan Skütül'-fjordad-hijamad. Ližatas lidnan pindad koveritomal letepudotesel fjordha.
Klimat om tundran, subarktižen röunal, üks' kaikiš vilumbišpäi valdkundan tanondoiš meren tazopindanno. Voden keskmäine lämuz om +3,1 C°, kezakun-elokun +8..+10 C°, kül'mkus-keväz'kus 0..−2 C°. Ekstremumad oma −23 C° i +24 C°. Paneb sadegid 932 mm vodes, vähemba semendkus-elokus (29..48 mm kus). Relätivine nepsuz om 76..81 % vodes läbi.
Eläjad
Läz 3,7 tuhad ristituid elädas Isafjardarbair-municipalitetas (2008).
Vspäi 2005 Aküreirin universitetan openduzkeskuz radab lidnas, lähižiden-ki kundoiden eläjiden täht. Opetas nellän programan mödhe magistran arvon sandan täht: ohjanduz merenrajonil i mererandaližil territorijoil, islandijan kel', randaližed kundad i regionaline šingotez, meriinnovacijad.
Irdkosketused
Kategorii:Islandijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ostrov
Ostrov (О́стров «sar'») om Venäman lidn da lidnankund, transporttesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Ostrovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1341 röunanverižeks lidnuseks, kudamb sijazihe Sur'-jogen sarel, sen tagut lidnan nimi om. Saudihe vanhan sijas kivišt lidnust 14. voz'sadan keskespäi, kaiči Pskovad suvespäi. Vspäi 1719 kätihe Pskovan provincijan makundan lidnaks. Jäl'gmäine soda pani lidnusen seiniden jändusid mantazole.
Ostrov-lidn šingotase abrazivtegimel, lihakombinatal, turizmal, Venaman hihtandsportan vaumičendan kezakeskusel. Nügüd'aigan koume openduzsodagarnizonad oma lidnan paloikš Veret'je-punolendimportanke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur'-jogen randoil (Peipusjärven bassein), 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Pskovhasai om 43 km pohjoižhe raudtedme vai avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Pskov i Pitalovo 50 km suvipäivlaskmha raudtedme vai orhal.
Ostrov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 668 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest. Kaik 20 568 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 tuhad eläjid vl 1998.
Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (letihe vll 1786−1790), nell' jumalanpertid, kaks' časounäd, Simanskijan Pühän Kazanin Jumalanmaman naižjumalankodi (om alusenpandud vl 1907, kaks' jumalanpertid i časoun'). Enččen lüteranižen kirhan sauvuz kävutase toižin.
Ostrovan äiprofil'ne kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Palatoi lugu
thumb|right|200px|Palatomiden luguiden järgenduzfunkcii pn = f (Δsn); Δsn = pn+1² — pn². Δpn = pn+1 — pn; Δpn = 2, 4, 6, …. Palatoi lugu om naturaline lugu, miččel om vaiše kaks'  erast naturališt jagajad: üht da ičeze. Kaik toižed naturaližed lugud, paiči ühtes, nimitasoiš palakahikš luguikš. Muga kaik ühten enambad naturaližed lugud jagasoiš palatomikš da palakahikš. Luguiden teorii tedoidab palatomiden luguiden ičendoid. Originaližed elementad sättudas palatomile luguile renghiden teorijas.
Vn 2018 vilukus kaikiš surembal tetabal palatomal lugul (277 232 917 − 1) oli 23,249,425 decimališt lugud.
Palatomiden luguiden jäl'genduz zavodiše muga:
Homaičendad
Kategorii:Matematik Kategorii:Luguiden teorii Kategorii:Kogonaižluguiden jäl'gendused
Räzan'
thumb|left|200px|Lidnan nell' rajonad Räzan' (Ряза́нь) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Räzanin agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Om ümbärtud Räzanin rajonan territorijal i om sen administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1095 kuti lidn-sodakeskuz järedoiden eländpunktoiden keskhe. Venän lidn om tetab nügüd' Vanh Räzan'-nimenke. Vozil 1160−1521 Räzan' oli Suren Räzanin ruhtinazkundan pälidnaks.
Möhemba edel 1778. vot lidnan nimituz oli Räzanin Perejaslavl' (Переясла́вль-Ряза́нский).
Räzan' šingotase mašinansauvomižel i ladimensauvomižel, sömtegimištol, kivivoinümbriradajal tegimel.
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Paneb sadegid 560 mm vodes.
Räzan' jagase nelläks administrativižeks rajonaks: Nevondkundaline (Советский), Raudteiden (Железнодорожный), Moskvan (Московский) i Oktäbrin (Октябрьский). Rajonad ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 95 357 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 524 927 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 535 tuhad eläjid vl 1997 i 539 789 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 95,8%, ukrainalaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,9%.
Kuz' üläopendusen aluzkundad ratas lidnas.
Lidnan Administracijan pämez' (mer) om Jelena Sorokina vn 2019 kezakuspäi.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, ezilidnelektrojonused i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Velotehuziden verk om sauvomas lidnan keskuzpalas. Kaks' päraudtestancijad, kaks' avtostancijad, Borkovskoi- i Trubežnii-jogiportad. Räzan' I-päraudtestancii radab lidnan keskuses. Raudte i «Ural»-avtote (M5 / E30-maršrut) ümbärtas lidnan keskuzpalad pol'renghaks suvipäivlaskmaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * * Kategorii:Räzanin agjan lidnümbrikod *
Samoa
Samoa, täuz' oficialine nimituz — Samoan Ripmatoi Valdkund (samoaks: Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Sāmoa, Independent State of Samoa [səˈmoʊə]), om sar'hihe valdkund Valdmerimaiš, Polinezijas, Tünen valdmeren suves. Vll 1914−1997 valdkundan nimi oli Päivlaskmaine Samoa. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Apia.
Istorii
Vozil 1900−1914 valdkund oli Saksanman kolonijaks, sen nimi oli Saksanman Samoa. Vll 1914−1962 se oli Uden Zelandijan kolonijaks.
Vl 1962 vilukun 1. päiväl Samoa tedištoiti ičeze ripmatomut Udes Zelandijaspäi. Aigan mödhe se om ezmäine ripmatoi valdkund Tünen valdmeren saril.
Vl 1960 vahvištadud Konstitucii tirpi udištamišt vl 1997.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Samoan reljefan kart. Samoa sijadase kahtel järedal Savaji- (1708 km²) i Upolu- (1118 km²) sarel, völ om 8 pen't sar't (6 km²). Kaik ned oma vulkaniženke augotižlibundanke. Apolim-sal'm om kahten suren saren keskes.
Nene valdkundad da territorijad ümbärtas Samoad: Tokelau pohjoižel, Amerikan Samoa päivnouzmal, Tong suves, Uollis da Futun Sared suvipäivlaskmal, Tuvalu lodehel. Samoan randad lainištab Tün' valdmeri. Mererandan piduz om 403 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Silisili-mägi (Savaji-sarel), 1857 m valdmeren pindan päl. Sared oma vedenalaižen mägisel'gan jätktuz.
Klimat om valdmerine tropine mussonine. Voden jokstes lämuz om +26,5 ± 2 C° röunoiš. Paneb sadegid 2000..3000 mm vodes mererandal, 5000..7000 mägipautkil. Vodes om kaks' sezonad: neps (kül'mku-sulaku) da kuiv (semendku-reduku). Kovad tulleid oma paksud.
Londuseližed varad oma gidroenergii, mecad, kala. Ei löudand tarbhaižid kaivatusid.
Politine sistem
thumb|right|250px|Samoan valdkundanpert' [[Apias.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om «ohjastusen vei» (samoaks i anglijaks: O le Ao o le Malo). Parlament valičeb händast videks vodeks ičeze ühtnijoišpäi, strokuiden verd om röunatusita. Ohjastusen vei paneb Ülembaižen käskuzkundan sudijoid radsijha päministran da Käskuzazjoiden laudkundan nevondan mödhe. Ohjastusen vejal kel'don oiktuz om parlamentan käskusid vaste, seišta parlamentan ištundoid aigaks vai eskai lopuks (päministranke nevoten jäl'ghe). Ohjastusen vei vahvištab ohjastusen päministrad (Prime Minister), mugažo toižid ministrid päministran nevondan mödhe. Kaik ministrad oma parlamentan ühtnijad. Voib olda olmas kahesaspäi kahthetoštkümnehesai ministrusid (samoan kelen lüh. Malo, Cabinet of Samoa).
Msvati III
thumb|left|250px|Msvati III vl 2006 Msvati III (Mswati III; sünd. kuti Hänen Kunigahan Korktuz Mahosetive-princ 10. sulaku 1968, Manzini-lidn, Esvatini) om kahtenz' da nügüdläine Esvatinin kunigaz, ohjastab vs 1986 sulakun 25. päiväspäi.
Samoa
Politine sistem
Vl 2016 keväz'kun 4. päiväl Samoan päjärgvaličendad oliba, sidä kesken valdkundan parlamentan ühtnijoiden. Vl 2017 21. päiväl heinkud parlament valiči nügüdläšt ohjastusen vejad, hän om Tuimalealiifano Vaaletoa Sualauvi. Tuilaepa Sailele Malielegaoi radab päministran vs 1998 kül'mkun 23. päiväspäi. Naomi Mata'afa naprib vajehtada händast vn 2021 semendkun 24. päiväspäi.
Msvati III
Mehen tat om valdkundan edeline Sobuza II-kunigaz, mam om Ntfombi Esvatinilaine, hän om kunigaznaine-mam-arvonke nügüd'.
Samoa
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Samoan administrativiž-territorialine jagand.
Msvati III
Msvati Koumanz' om üks'jäine absolütine monarh Afrikan valdkundas. Udessünduti parlamentan radod, kudamb oli pästtud radmaspäi hänen tatal. Kunigaz om kuvatud Esvatinin jäl'gmäižiden serijoiden kaikiš banknotoiš. Otab kancleran radsijad Esvatinin universitetas. Kaik svazi anttas rahoid Tibijo Taka Ngvane-fondha, mitte ei ole kunigahan, no hän valdoičeb sen rajadusil.
Samoa
Administrativiž-territorialine jagand
Samoan Ripmatoi Valdkund jagase 11 ümbrikoks (samoaks: itumalo, Savaji — 6, Utolu — 5). Kaikutte niišpäi om ičeze käskusištonke (samoaks: faavae) sijaližiden veroiden pohjal.
Msvati III
Msvati Koumandel om 15 akad i 36 last.
Samoa
Eläjad
Samoas elädas samoalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 196 628 eläjad. Äi ristituid lähttas kaikenaigaižhe elämižhe Udhe Zelandijha.
Msvati III
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Esvatini Kategorii:Monarhad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Samoa
Eläjad
Uskondan mödhe (2016): protestantad — 54,9%, Riman katolikad — 18,8%, mormonad — 16,9%, Kumardelendan keskuz (angl. Worship Centre) — 2,8%, toižed hristanuskojad — 3,6%, toižed uskojad — 2,9% (sidä kesken bahai-uskondan polenpidajad, islamanuskojad), religijatomad — 0,2%.
Ižanduz
Samoan päeksport om kakao, kala, tekstil'tegesed, bananad; toine eksport — putegesed, kokospal'mvoi. Uz' Zelandii om torguindan päühtnii (pol'eksportad da pol'importad).
Opočk
Opočk (Опо́чка) om Venäman lidn da lidnankund Pskovan agjan suvipäivlaskmas. Se om Opočkan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1341 kuti Opočk-külä. Se sai lidnan statusad vl 1412 lidnusen alusenke ühtes. Saudihe lidnusen vajehtamha muretud Kolože-lidnust, kudamban jändused sijadasoiš 11 km päivnouzmha nügüd'aigaižes lidnaspäi.
Opočkan ižandusen päsarak om sömtegimišt (söndtavaroiden tegim, leibkombinat, südäiveziden edheotand ), mugažo omblendfabrik i laps'avtoištmiden pästandan edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur'-jogen randoil (Peipusjärven bassein), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Pskovhasai om 125 km pohjoižhe orhal vai 130 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Novoržev 60 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme, Sebež 60 km suvhe avtotedme i Pitalovo 75 km lodeheze avtotedme.
Opočk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 603 ristitud, rajonan ristitišton koume videndest. Kaik 10 307 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 16 130 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' (vspäi 1804), Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' kaumžomal (puine, vspäi 1995), Spasan Toižetamižen jumalanpert' (letihe vll 1999−2005), koume časounäd. Niiden ližaks, enzne Spasan Toižetamižen päjumalanpert' i nell' jumalanpertid ei ole kaičenus.
Opočkan industrialiž-pedagogine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnankundan pämez' (Deputatoiden nevondkundan ezimez') oli Nina Smirnova vn 2013 semendkuspäi. Lidnankundan Administracijan pämez' om Jelena Nikolajeva vn 2020 kül'mkuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Nellänz'päiv
Nellänz'päiv om nellänz' nedalin päiv rahvahidenkeskeižen ISO 8601-standartan mödhe, koumanz'päivän i videnz'päivän keskes. Se voib olda nedalin videnden päivän toižiš kalendariš.
Kaik nellänz'päiväd oma pühätadud apostoloile i Mikulai-čudonsädajale ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikundas.
Kategorii:Nedalin päiväd
Zencov Roman
Roman Pavlovič Zencov (Роман Павлович Зенцов; sünd. 10. kül'mku 1973, Bränsk, Venäman NFST, NSTÜ) om venälaine sambist da kikbokser. M-1-borciundfederacijan eksčempion. Närituznimi — «The Russian Hammer» (Venälaine pall' ). Hän sirdi Piterihe vl 1992 openumha lidnan Ühtendes medicinižes universitetas, eläb Piteriš tähäsai.
Nacionalist; «Soprotivlenije»-organizacijan i politižen «Järgenduz»-partijan lider.
Homaičendad
Kategorii:Venäman sportnikad Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Nacionalistad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Sportnikad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Bränskha
Gor'a melespäi
«Gor'a melespäi» (Горе от ума) om venälaižen Aleksandr Gribojedov-kirjutajan komedii runoiš, hänen kaikiš tetabamb säduz. P'jes om kirjutadud vll 1822−1824, om pästtud ezmäižen kerdan vl 1825, cenzurata — vl 1862. Aforistine stil' abuti levitada sädust citatoikš.
Komedii ühtenzoitab klassicizman elementoid uzidenke romantizm- i realizm-žanroidenke, ezmäine venäkel'ne realistine komedii. Se ümbrikirjutab maorjusen aigan sur'ilmad, ozutab voziden 1808−1824 elod Venäman imperijas. Sädusen tegend mäneb vl 1822. «Gor'a melespäi»-komedii om satir Moskvan aristokratižen kundan polhe 19. voz'sadan ezmäižen polen.
Vll 1827−1863 komedijan lavastuz lasketihe vaiše Moskvas i Piteriš, cenzuran röunadusidenke. Kaks' süžetjonod om säduses: Čackijan armastuz, Čackii-bajarin i Moskvan suril'man vasthaolend.
Homaičendad
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Komedijad
Järgenduz (partii)
«Järgenduz» (Порядок) om Venäman politine partii. Ideologii — venälaine nacionalizm, nacionalsocializm. Partii om registiruidud 2012-ndes vodes, kül'mkun 13. päiväl. Lider om kaksinborcuindoiden Roman Zencov-sportnik.
Faktižikš, nece om ezmäine registiruidud oficialižikš «ul'traoiged» partii Venälaižes Federacijas.
Kategorii:Venäman politižed partijad Kategorii:Politižed partijad kirjamišton mödhe
Thomas
«Thomas» om saksalaine kompanii, koditehnikan tegii da satai. Tegeb vspäi 1900 Noinkirhenas (Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanma). Nece om nelländen sugupol'ven kanzbiznes.
Kaikiš tetabamb produkcii oma pölünimuričad da centrifugad sobiden puzerdusen täht. Tegimed ratas vaiše Saksanman territorijal.
Tütärkompanii — «Thomas Magnete», tegeb vodelpäi 1962.
Irdkosketused
Kategorii:Koditehnikan tegijad Kategorii:Saksanman kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoine Rein da Vestfalii
Vernadskii Vladimir
Vladimir Ivanovič Vernadskii (Владимир Иванович Вернадский, Володимир Іванович Вернадський; sünd. 28. uhoku 1863, Piter, Venäman imperii — kol. 6. viluku 1945, Moskv, NSTÜ) oli nevondkundaline (venälaiž-ukrainalaine) filosof, tedomez' da kundanšingotai. Ukrainan tedoakademijan üks' alusenpanijoišpäi, Piterin tedoakademijan akademik. Stalinan premijan laureat (1. mär).
Biografii
Tuleban aigan tedomez' oli sündnu valdkundmehen kanzha Piteriš. Ivan-tat oli kozakoiden augotižlibundal i radnikoiči südäiazjoiden ministruses, mugažo radoi ekonomikan opendajan. Anna Konstantinovič-mam libui venän bajarišton perehespäi. Vladimir Vernadskii oli Venäman Vladimir Korolenko-kirjutajan trojurodnii vell'.
Bustrofedon
thumb|right|250px|[[Gortalaižed käsköd — tekstan ozutez, kudamb om kirjutadud bustrofedonal.]] Bustrofedon (amuižgr.: βοῦς — «härg» i στρέφω — «kändan») om kirjutandan mahtuz, konz kirjutandan čuraduz vajehtelese päliči rives. Ku ezmäine rivi kirjutase oiktalpäi hurale, ka toine — huralpäi oiktale, koumanz' — möst oiktalpäi hurale i m.e. Nece kobaiduz koskub härgan likundha pluganke pöudol. Kirjutandan čuradusen vajehtusen aigan kirjamed kirjutihe zerkolmahtusen mödhe.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund (Республика Северная Осетия — Алания, Республикæ Цæгат Ирыстон-Алани) om Venälaižen Federacijan subjekt, üks' sen tazovaldkundoišpäi.
Bustrofedon
Bustrofedon putub Luvijan, Suviarabijan, etruskan, grekan, Penen Azijan i toižiden kirjkeliden erikoiden muštnikoiš.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund
Se mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.
Bustrofedon
Kategorii:Kirjkel'
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da osetinan kel'.
Istorii
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund om olmas vs 1924 heinkun 7. päiväspäi. Sen aluz om pandud kuti Pohjoižosetijan avtonomine agj. Vozil 1936−1993 nimitihe sidä Pohjoižosetijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1994 12. päiväl kül'mkud Ülembaižen Nevondkundan ezitajil da om väges vs 1994 tal'vkun 7. päiväspäi möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundanke, Stavropolin randanke, Ingušetijan Tazovaldkundanke, Čečenijan Tazovaldkundanke, Gruzijanke da Suviosetijanke. Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Alanii sijadase Suren Kavkazan pohjoižil pautkil da sen ezimägištol. Pohjoine pala seižub tazangištol. Kaikiš korktemb čokkoim om Kazbek (5 033 m) Gruzijan röunal. Päjogi om Terek sen Uruh-, Ardon- i Gizel'don-ližajogidenke. Pind om 7 987 km².
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, turbaz, metallad (vas'k, hahktin, cink, äimetalližed kivendod, harvad mametallad), sauvondmaterialad (mouckivi, katekivi, mramor, granit, letked, saved), reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Enzne Nevondkundoiden Pert' om Tazovaldkundan Parlamentan, pämehen da Ohjastusen pert' [[Vladikavkazas.]] Tazovaldkundan pämez' om Väčeslav Bitarov, radab vs 2016 uhokun 29. päiväspäi, edel sidä oli tazovaldkundan ohjastusen pämehen vn 2015 sügüz'kun 24. päiväspäi. Parlamentan ühtnijad pandas tazovaldkundan pämest radnikusele.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan Parlament (Республикæ Цæгат Ирыстоны—Алани Парламент) om üks'kodine 70 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Aleksei Mačnev radab sen ezimehen vs 2012 kül'mkun 20. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Taimuraz Tuskaev radab sen ezimehen vs 2016 keväz'kun 1. päiväspäi.
Valitihe Tazovaldkundan pämest parlamentas vl 2016 sügüz'kun 18. päiväl Venäman prezidentan taričendan mödhe, nügüdläine Tazovaldkundan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (56 än't 68:späi, 82%). Tazovaldkundan Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 10. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Venäman hristanuskondaliž-demokratine partii
Venäman hristanuskondaliž-demokratine partii (VHDP; Христианско-демократическая партия России) oli Venäman politine partii. Tegi vspäi 1990. Lider oli Aleksandr Čujev, vl 2007 valitihe händast «Ühthižen Venäman» nimikirjutesespäi Valdkundduman deputataks.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund
Eläjad
thumb|right|250px|Osetinalaižiden heimoiden leviganduz voz'sadoidme. Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 712 980 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti. Vl 2018 lidnalaižiden pala om 64%.
Venäman hristanuskondaliž-demokratine partii
Partii oli kosketusiš Evropan toižidenke pojavidenke partijoidenke. Om kel'tud 2002-ndes vodes kut religiozine partii, hot' toižiš valdkundoiš analogižed partijad oma olmas.
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund
Eläjad
Kaik om kuz' lidnad tazovaldkundas, 7 lidnanvuittušt žilod da 209 küläd. Toižed järedad lidnad (enamba 35 tuh. eläjid, surembaspäi penembha) oma Mozdok da Beslan. Vl 2018 kaik om 12 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Venäman hristanuskondaliž-demokratine partii
Kategorii:Venäman politižed partijad Kategorii:Politižed partijad kirjamišton mödhe Kategorii:Enččed politižed partijad
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): osetinalaižed — 64,5%, venälaižed — 20,6%, ingušad — 4,0%, armenijalaižed — 2,3%, kumikalaižed — 2,2%, gruzijalaižed — 1,0%, turkalaižed — 0,5%, ukrainalaižed — 0,5%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, kabardalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 0,9%.
Natrii
thumb|left|250px|Metalline natrii parafinas
Kadnikov
Kadnikov (Ка́дников) om Venäman lidn Vologdan agjan keskuzpalas. Se om Sokolan rajonan kahtenz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, lidnankundan keskuz.
Natrii
Natrii (Na — natrium latinan kelel) om 11nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan päalagruppas), tabluden koumandes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Natrii om levitadud londuses sen ühtnendoikš, om keitandsolan (NaCl) palaks. Pala Man kores — 25 kilogrammad tonnas, merivedes 10,5 g/L. Vl 1807 anglijalaine Hemfri Devi-himik sai natrijad ezmäižen kerdan natrijan gidrohapandusen (kaustižen sodan) elektrolizan abul. Voib löuta metallišt natrijad keitandsolan ližaduseks, andab sille siništ ližamujud.
Kadnikov
Istorii
Kadnikov šingotase sömtegimištol (tähkheiniden söndtavaroiden kombinat, leibän edheotand), mecan ümbriradmižel i turbhan samižel. Edel 2011. vot kartohkčipsoiden ceh radoi söndtavaroiden kombinatal, paloi lophu.
Natrii
Ühthine ümbrikirjutand
Natrijan solad oma tarbhaižed ristitun hibjan täht, no niiden liig kucub turzet.
Kadnikov
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suhonanveren alangištos, Sodimanjogen randal (Содима 13 km pitte, Pel'šman hura ližajogi, Suhonan hurapol'ne bassein), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vologdhasai om 40 km suvipäivlaskmha «Holmogorid»-avtotedme (M8). Lähembaine lidn om Sokol-rajonkeskuz 15 km suvipäivlaskmha sil-žo tel. Trass ümbärdab Kadnikovad suvipäivnouzmaspäi.
Natrii
Fizižed ičendad
Natrii om pehmed hahkvauvaz muglmetall, süttub il'mas. Kristalline segluz om kubine, kändase geksagonaližeks 5 K lämudel (−268 C°) da sen alemba. Üläpainuden al metall kändase läbinägujaks rusttanke ližamujunke.
Atommass — 22,989768. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 0,971 g/sm³. Suladandlämuz — 370,94 K (97,79 C°). Kehundlämuz — 1156,09 K (882,94 C°).
Kadnikov
Geografijan andmused
Nell'kümne küläd mülüdas lidnankundha Kadnikovan ližaks.
Natrii
Himižed ičendad
Reagiruib vedenke teravas dai ujub sen pindal, ka varatas metallad mineralvoiš vai karasinas. Muigotandmärad: +1, 0. Metallal om vitkod reakcijad azotanke, ei ole reakcijoid nenidenke substancijoidenke: jod, hil'nik, inertižed gazad. Segoib nozolas ammiakas (−34..−77 C°), segoitez om sinine.
Kadnikov
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 614 ristitud, rajonan ristitišton kümnendez, lidnankundan (Zamošjen küläkundanke) — 5 730 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba vit tuhad eläjid vozil 1979−2008 (5 500 rist. vll 1996−1998). Vl 2017 kaik 4 588 ristitud elihe lidnas i 5 404 ristitud kaikes lidnankundas.
Natrii
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Kadnikov
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Illä-endustajan jumalanpert' (1776), ph. Dmitrii Solunalaižen pühäpert' (ei ole väges) om olmas lidnan kaumištos vspäi 1826, mugažo muretud Pel'šman mez'jumalankodin časoun' (om letud vll 1879−1882) sijadase lidnas, i kahten jumalanpertin sauvused oma kaičenus no ei ole rados. Ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' ei ole kaičenus.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Lidnankundan Nevondkund om likvidiruidud vn 2016 tal'vkus, rajonan suim ezimehenke tegeb sen velgusidme. Lidnan Administracijan pämez' om Mihail Korznikov vn 2022 tal'vkuspäi, radoi sil-žo sijal ende (kül'mku 2009 — uhoku 2018). Edeline Administracijan pämez' om Aleksandr Komel'kov (uhoku 2018 — tal'vku 2022).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad Kategorii:Sokolan rajon (Vologdan agj)
Zvenigovo
Zvenigovo (Звенигово, mägimar. i Провой) om Venäman lidn da lidnankund Marii Elan Tazovaldkundan suves. Se om Zvenigovon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Kostroman gubernijan edheotajil vl 1860 kuti laivansauvomižen tegim da sen Čekuri-külä i Zvenižskii-žilo. Zvenigovo-žilo sai lidnan statusad vl 1974.
Geografijan andmused
Pen' Čuvaš-Otari-külä (Чуваш-Отары, 358 rist. vl 2016) mülüb lidnankundha Zvenigovon ližaks. Lidnankundan pind om 45,24 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 946 ristitud, lidnankundan — 12 319 ristitud, rajonan kaks' seičemendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 14 tuh. eläjid vozil 1989−2001 (14 800 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 11 734 ristitud elihe lidnankundas.
Lidnan Administracijan pämez' om Aleksei Kulalaev vn 2020 kül'mkuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Marii Elan Tazovaldkundan lidnad *
Dominik
Dominik (Dominica [dəˈmɪnɨkə], sijaline virkand [ˌdɒmɪˈniːkə]), täuz' oficialine nimituz — Dominikan Ühtnend (The Commonwealth of Dominica), om valdkund ühtennimižel sarel Kariban meren päivnouzmpoles. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Rozo.
Istorii
Vn 1978 kül'mkun 3. päiväl Dominik tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Valdkundan nügüdläine Konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl, se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Dominikan geografine kart. Valdkund om meriröunoiš Francijan merentagaižidenke sar'hižidenke departamentoidenke, ned oma Gvadelup lodehpoles i Martinik suvipäivnouzmpoles. Randanpird om 148 km.
Kaikiš korktemb čokkoim om Djabloten-vulkan, 1447 metrad kortte valdmeren pindan päl.
Londuseližed varad oma mec, gidroenergii, väghine mahuz.
Politine sistem
Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Commonwealth of Dominica). Parlament valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas. Prezident paneb radsijha päministrad (Prime Minister), mugažo toižid ministrid päministran nevondan mödhe. Kaik ministrad oma sil-žo aigal parlamentan ühtnijad.
Parlament om üks'kodine. Se om Suiman Kodi (House of Assembly) 32 ühtnijanke: 21 heišpäi kaik rahvaz valičeb, 9 — prezident vai valitud ühtnijad pandas radsijha, 2 — eriližed radnikad. Valdatusiden strok om viž vot.
Vn 2019 6. päiväl tal'vkud Dominikan järgvaličendad oliba valdkundan parlamentha. Vn 2013 30. päiväl sügüz'kud parlament valiči nügüdläšt Čarl'z Savarin-prezidentad, hän radab kahtenden strokun jäl'geten. Ruzvel't Skerrit radab päministran vs 2004 vilukun 8. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Dominik jagase kümneks administrativižeks tulendaks (parish).
Eläjad
Dominikas elädas dominikalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 73 449 ristitud.
Uskondan mödhe (2001): riman katolikad — 61,4%, protestantad — 28,6%, rastafarilaižed — 1,3%, Jehovan tundištajad — 1,2%, toižed uskojad — 0,3%, religijatomad — 6,1%, märhapanendata — 1,1%.
Vl 2001 kaik oli 15 eländpunktad enamba mi 1 tuhad kaikenaigaiženke ristitištonke. Lidnalaižiden pala om 71,1% (2020).