cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elektron
Ičendad
Elektronan elektrižen täutken suruz om äjad enamba sen massha kacten, mi kaikil toižil elementarižil henegil vai niiden sistemoil. Voib ličta elektronid koviš hibjoišpäi kebnemb toižiden elementarižiden henegiden rindataden. Nene kaks' faktad sel'gitadas elektroniden äiluguižid kävutandoid elektrovakuumižiš ladimiš.
Homaičendad
Kategorii:Fizik Kategorii:Elementarižed heneged Kategorii:Elektruz Kategorii:Leptonad
Boston
Boston (mugažo kirjutase anglijan kelel, virkmine — [ˈbɒstən]) om AÜV:oiden lidn da port niiden Atlantižen valdmeren randal. Se om Massačusets-štatan pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1630 7. päiväl sügüz'kud. Se sai lidnan statusad vl 1822.
Geografijan andmused
Lidnan istorine keskuz sijadase korktusil 5..7 metrad valdmeren pindan päl. Lidnan ümbrišton keskmäine korktuz om 43 metrad. Kaikiš korktemb čokkoim om Bellivju-kukkaz (101 m).
Eläjad da ižanduz
Läz 8 mln ristituid elädas Bostonan lidnaglomeracijas vl 2017 (Sur' Boston, kudenz' sija AÜV:oiš).
Boston om medicinižen da uziden materialiden tegimištoiden keskuz, rahaazjoiden kompanijoiden päfater, turizman keskuz (21,2 mln turistoid vodes 2011).
Openduzsijad
Üläopendusen kaks' surt aluzkundad sijadase lidnas: Garvardan universitet da Massačusetsan tehnologine institut (MIT). Ühthemänho enamba sadad universitetoid da kolledžid om lidnas da sen ümbrištos. Kaikuččel vodel läz millionan nelländest ristituid kändasoiš ezmäižen kursan üläopenikoikš.
Transport
Rahvahidenkeskeine Logan-lendimport (BOS) sijadase päivnouzmpolehe lidnan keskusespäi. Vspäi 1897 amerikaine kaikiš amuižemb metro radab lidnas (4 jonod, 122 stancijad, 134 km raudted). Ühthine MBTA-kompanii (Massachusetts Bay Transportation Authority) ohjandab kundaližtransportan erazvuiččil toižendoil: metro, ezilidnoiden raudte, avtobusad, trolleibusad, ehtatimed.
Lidnan nägud
thumb|800px|center| Päiväižen mödhe: Bostonan ohjastusen pert', Päivlaskmaine agj, Pohjoine agj, Čarl'staun, Bostonan port, Päivnouzmaine agj. thumb|800px|center| Boston ehthämäral.
Sebruzlidnad
Kaik 8 lidnad oma sebruzkosketusiš Bostonanke :
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Massačusetsan lidnad *
Terbii
thumb|left|200px|Terbijan pallišk
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 4,3 grammad tonnas. Ročilaine Karl Gustav Mosander-himik avaiži terbijan vl 1843. Nimitihe Itterbü-žilon mödhe Stokhol'man sarišton Resarö-sarel, kuti koumed tošt elementad-ki (erbii, itterbii, ittrii).
Ei ole nimittušt biologižid rolid.
Fizižed ičendad
Terbii om pehmed tagokaz ninev hobedaižvauged mametall. Kristalline modifikacii toižetase 1289 C° lämudel.
Atommass — 158,92535. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,229 g/sm³. Suladandlämuz — 1629 K (1356 C°). Kehundlämuz — 3396 K (3123 C°).
Londuseline terbii kogoneb üks'jäižes stabiližes 159Tb-izotopaspäi. Toižed 35 izotopad oma ratud radioaktivižed 136..158, 160..171 atommassanke, tetas 27 izomärad mugažo.
Himižed ičendad
Reagiruib kaikidenke galogenidenke i hapanikanke, vedenke, rikmuiktusenke. Oleskeleb reakcijoid azotanke, hil'nikanke, rikinke i boranke ližalämudel. Muigotandmär om +3 tobjimalaz, oleldab +2 i +4.
Rossija (šokoladfabrik)
«Rossija» (Россия «Venäma») om Venäman šokoladfabrik. Aluz om pandud nevondkundaližel aigal, tegeb Samaras vspäi 1970. Mülüb šveicarižhe Nestlé-kompanijha vspäi 1995.
Terbii
Kävutand
Ottas kävutamižhe terbijad metallurgijas, elektronikas i magnitoiden tehmižes. Tehtas kulundan da ul'trakulundan vägevid purtkid ühthesuladusespäi raudanke. Kävutadas terbijan hapandust avaros TV- i monitoriden teletorvuziš flüorescirujaks vihandaks agentaks. Elementan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas. Maksoi 1000 US$ kilogrammas vl 2016, arv vajehtase lujas metallan irgudehe kacten.
Rossija (šokoladfabrik)
Fabrik om saudud 1960-nziden voziden lopus italižen «Karlo i Montanari»-firman projektan mödhe, sen nimituz oli Kuibiševan «Rossija»-šokoladfabrik. Tegihe ezmäižeks nevondkundaližeks edheotandaks šokoladan pästandan täudenke ciklanke, vajehti tatanmaižid kacegid čajunjondha. Pästtihe erazvuiččid kanfetoid, magedoid apakuzid, figurtegesid. Tehmižen eziauguine vägevuz oli 25 tuhad tonnoid vodes.
Terbii
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Rossija (šokoladfabrik)
Vl 1992 fabrik oli akcioniruidud privatizacijan programan mödhe, se oli avol'jaine akcionerine «Konditerine „Rossija“-ühtelmaz»-sebr. Vl 1995 Nestlé-kompanii osti fabrikan akcijoiden kontrolirujad paketad, i vl 2011 reorganizuihe sebrad, ližatihe sidä Nestlé Rossiya-palakundha tegimištfilialaks. Kompanii tedoti rahapanendoiš fabrikha enamba mi $200 mln summas vspäi 1995.
Sima Cän'
Sima Cän'  (司馬遷, kebn. 司马迁, pin'jin' Sīmǎ Qiān; sünd. vl 145 vai läz 135 EME, Lunmen' (nüg. Heczin'-makundas, Šan'si), Han'-imperii — kol. läz 86 vot EME) oli Kitain Han'-dinastijan istorik, kirjutai da astrolog. Sädi «Ši czi»-tedotöd (kit. 史記 / 史记, Istorižed kirjutesed), se kogoneb pol'millionaspäi ijeroglifoid 130 lugos — hronologižed tabluded kahtes voz'tuhas, Kitain ohjandajiden, elokahiden i valdkundmehiden biografijad, tedotraktatad kul'turas.
Rossija (šokoladfabrik)
Irdkosketused
Kategorii:Šokoladfabrikad Kategorii:Venäman edheotandad Kategorii:Edheotandad kirjamišton mödhe Kategorii:Nestlé
Sima Cän'
Cänin tat oli Sima Tan-istoriograf U-imperatoran (Han' U-di) ohjandusen aigan: hänen velgused oliba imperatoran kirjišton ohjanduz i kalendarin tedoidused. Sikš kümnevozne Sima Cän' tezi amuižid kirjoid, tetabad konfucijanistad Kun An'go (孔安國 / 孔安国) i Dun Čžunšu (董仲舒) oliba hänen opendajikš.
Sima Tan zavetoiči poigale šingotada da vaumita valdkundan istorijan tedoidusid. Sima Cän' oti radho vl 109 EME. Oigenzi imperatoran nevojan-ki funkcijoid kut üläarvon valdkundmez'.
Homaičendad
Kategorii:Kitain istorikad Kategorii:Astronomad Kategorii:Kitain tedomehed Kategorii:Istorikad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Šan'sihe
Amursk
thumb|left|250px|Lidnan kodirandantedištandmuzei (2016) Amursk (Аму́рск) om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randan suvipalas. Se om Amurskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Padali-Päivnouzmaine-žilho (село Падали-Восточное) kangazpertikš vn 1958 kezakul sauvomha Komsomol'skan cellüloz-kartonašt kombinatad (likvidiruihe vl 2012). Amursk-radnikžilo sai lidnan statusad vl 1973.
Amursk šingotase gidrometallurgijan (suladamha kuldad) i mecan ümbriradmižen (špon) edheotandoil, mugažo patroniden tegim radab. Amurskan LES varatoitab lidnad elektrusel da lämudel, kalankazvatusen ceh om sätud siš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Amur-jogen hijaman hural randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Habarovskhasai om 230 km suvipäivlaskmha orhal, 300 km raudtedme vai 430 km avtotedme. Lähembaine lidn om Komsomol'sk Amural 50 km pohjoižhe.
Klimat om ven mussonižpirdoidenke. Heinkun lämuz +21,1 C°, vilukun — −25,8 C°, voden keskmäine lämuz −0,2 C°. Ekstremumad oma −45,8 C° i +35,7 C°. Paneb sadegid 575 mm vodes, vähemba redukus-sulakus (113 mm pordol). Botanine sad radab vspäi 1988.
Amursk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 318 km².
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om letud vll 2001−2010 nevondkundaližes sauvusespäi.
Amurskan politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' oli Boris Red'kin (2005−2018).
Galerei
thumb|center|1000px| Lidnan nägu Vanh Amur-hijamaspäi vn 2016 kezakus
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan randan lidnad *
Sekondi-Takoradi
Sekondi-Takoradi (mugažo anglijan kelel) om järed lidn da transporttesol'm Ganan suves, valdkundan koumanz' surtte lidn. Se om Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1946, sätihe kahten lidnan ühtištusel: Sekondi i Takoradi. Nimed oma prussijan torgovanoiden vajehtadud kanzannimed.
Sekondi šingotaškanzihe raudten sauvomižel, Takoradiš saudihe merivaldmoid vodele 1928. Tegimišton päsarakod oma merikalan, kakaon i mecan ümbriradmine sijaližel torhudel, laivansauvomine, kivivoin samine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren Gvinejan lahten randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +24..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1322 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (250..346 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (31..35 mm kus).
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 445 205 ristitud, ristitišt ližadub rahvahanikoil kaikes valdkundaspäi kivivoin samižen tagut.
Religijan mödhe: vižkümnenden päivän jumalankodikundan polenpidajad i harizmatikad — 35 %, toižed protestantad — 26 %, katolikad — 14 %, toižed hristanuskojad — 12 %, islamanuskojad — 9 %, religijatomad — 3,5 %, Afrikan veroližiden religijoiden uskojad — 0,2 %.
Takoradin tehnine universitet (Takoradi Technical University, alusenpanend 1954 kut Valdkundaline tehnine institut, universitet vspäi 2016) radab lidnas.
Livan
Livan (لبنان‎‎ Lübnan), täuz' oficialine nimi — Livanan Tazovaldkund (الجمهورية اللبنانية Al'-Džumhurija al'-Lübnanija), om valdkund Päivlaskmaižes Azijas, Keskmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Beirut.
Istorii
Vn 1943 22. päiväl kül'mkud Livan tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Vozil 1975−1990 sur' Rahvahanikoiden soda tegihe valdkundas.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Livanan topografine kart. Valdkund otab Keskmeren päivnouzmaižen randan palad. Mererandan piduz om 225 km.
Livan om mavaldkundröunoiš Sirijanke pohjoižes da päivnouzmas (röunoiden piduz — 375 km), Izrailinke suves (79 km). Ühthine röunoiden piduz — 454 km.
Mererandaline alangišt om vaiše severt-se kilometrad levette. Mäged ottas valdkundan tobmad palad, ned oma Livan- da Antilivan-mägisel'gad. Kaikiš korktemb čokkoim om Livan-sel'gan Kurnat as Saud-mägi, 3088 m valdmeren pindan päl.
Klimat om Keskmeren tropine. Keskmäine lämuz kezal om +28 C° mererandal, +22 C° mägil; tal'vel +13° da +6°. Paneb sadegid 400 mm vodes mererandal, 1000 mm mägipautkil. Tal'vel om vilukaz da neps (mägil lämuz om alemba noläd, sigä paneb lunt, se ei suland lophu kezhasai). Kezal om räk da kuivahk. Lete- da pölütorokad oleskeldas.
Londuseližed varad oma vezi, raudkivendod, mouckivi, keitandsol.
Politine sistem
thumb|right|250px|Livanan parlamentan pert' [[Beirutas.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (رئيس الجمهورية اللبنانية Rajijs aldžumhuriat allubnania). Parlament valičeb händast kudeks vodeks, üks'jäižeks strokuks. Prezident vahvištab ohjastusen päministrad parlamentan nevondan mödhe. Kvotad uskondan mödhe ottud kaikes tobmudes: prezident om hristanuskoi, päministr om islamanuskoi. Ministrišton radsijad alajagasoiš mugažo: pol'ohjastust oma hristanuskojad, ohjastusen kahtenz' pol' oma islamanuskojad.
Livanan parlament om üks'kodine Ezitajiden Suim (araban kelel: مجلس النواب Mažlis an-Nuvvab) 128 ühtnijanke, sidä kesken 64 oma hristanuskojišpäi, 64 — islaman uskojišpäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Livanan administrativiž-territorialine jagand.
Eläjad
Uskondan mödhe (2017): islamanuskojad — 57,7% (28,7% sunnitad, 28,4% šijitad, toižed oma alavitad da ismailitad), hristanuskojad — 36,2% (kaikiš suremb religijankund om katolikad), druzad — 5,2%, toižed uskojad — 0,9%.
Livanan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Tripoli, Sidon, Zahle, Alei. Kaik om läz tuhad lidnoid valdkundas. Lidnoiden ristitišton mär om 56%.
Ižanduz
Kaikiš enabma šingotadud maižanduz araban mail'mas. Turizman potencial.
Vl 2012 Livanan päeksport oli kuld (21%), juvelirižed tegesed da kalližarvoižed kived (11%), elektromašiništ (10%); toine eksport — raud, vas'k, alüminii, cement, kirjad, fruktad.
Karusel' (znamoičendad)
Karusel'  voib znamoita:
Avstralii (kontinent)
thumb|right|250px|Avstralijan fizine kart Avstralii (australis-sanaspäi «suvine») om kontinent, mülüb Man kuivha Valdmerimad-palaha.
Ühthižed andmused
Kontinentan pind — 7,66 millionad km² (kuivman viž procentad), randanpird om 35 877 km (sarita). Piduz om 3200 km pohjoižespäi suvhe i nell' tuhad kilometrid päivnouzmaspäi päivlaskmha.
Eläjiden lugu — 23,1 mln ristituid (2015). Rahvahan keskmäine tiheduz om koume ristitud nellikkilometras. Kaikiš surembad lidnad (millionnikad): Sidnei, Mel'burn, Brisben, Pert, Adelaid.
Se om kaikiš penemb kontinent, alištub kuivaigoile enamba kaiked. Nece kontinent om üks'jäine, kudambal vaiše üks' valdkund om olmas — ühtennimine Avstralii. Lähembaižed sured sared oma Tasmanii suvipäivnouzmas i Uz' Gvinei pohjoižes, molembad seištas ühthižel Avstraližel platformal kontinentanke, i erasti lugetas niid ünäižeks kontinentaks.
Geografijan andmused
Tünen valdmeren Koralloidenmeri levigandeb päivnouzmha kontinentaspäi, Tasmanan meri om suvipäivnouzmas. Indine valdmeri om randištonno suves, päivlaskmas i pohjoižes (sidä kesken Timoran i Arafuran mered, Karpentarii-laht).
Tazangištod oma enambuses. Kaikiš korktemb čokkoim om Koscüško-mägi kontinentan suvipäivnouzmas, 2228 m ü.m.t.. Sur' Zaborkrif vedase läz kaht tuhad kilometrid pidust' kontinentan pohjoižpäivnouzmašt randad.
Klimatižed vöd oma subekvatorialine pohjoižes, tropine keskuzpalas, subtropine päivnouzmas da suves, ven päivnouzman mägipautkil i suvipäivnouzmas.
Flor i živatišt
Kontinentan flor om erazvuitte, kazmusiden erikoiden 12 tuhaspäi ühesa tuhad oma endemikad. Živatišt om gollemb erikoil, tetas imetaiživatoiden 235 erikoid, linduiden — 720, ujelijoiden — 420 i amfibijoiden 120 erikod.
Zaozer'jen küläkund
thumb|right|250px|Küläkundan sijaduz. Zaozer'jen küläkund (Заозерское сельское поселение) — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Zaozer'je-žilo.
Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan pohjoižes, pohjoižpäivnouzmha Petroskoišpäi Änine-järven Petroskoin lahten taga, Änižen lodehližil randoil.
Eländpunktad
Kaik viž eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — 1 žilo i 4 küläd:
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 518 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 1 788 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Änižröunan rajon
Čauhan Sunidhi
Sunidhi Čauhan (सुनिधि चौहान, Sunidhi Chauhan; sünd. 14. eloku 1983, Uz' Deli, Indii) om indijalaine pajatai naine.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Udhe Delihe
Elektronine vajehnik
Elektronine vajehnik om vajehnik kompjuteras vai toižes elektronižes ladimes.
Se andab voimusen löuta teravas tarbhaine sana, paksus eskai morfologijanke i virkehiden ecmižen voimudenke. Erašti elektronižes vajehnikas voib löuta mugažo sanuiden kävutamižen ozutesed i vajehtada kändmižen čuraduz (ozutesikš, anglan kelespäi venäkel'he vai venäkelepäi anglan kel'he).
Kacu mugažo
Kategorii:Kompjuter
Gvadalahar
thumb|left|250px|Lidnan da sen municipalitetan kart vl 2008 Gvadalahar (Guadalajara [ɡwaðalaˈxaɾa]) om Meksikan lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Halisko-štatan administrativine keskuz (vspäi 1823).
Istorii
Gvadalaharan ižandusen päsarakod oma elektronikan tehmine (neniden kompanijoiden tegimed: General Electric, Intel, Hitachi, Hewlett Packard, Siemens) i sen eksport AÜV:oihe, sömtegimišt, tekstiline sarak i kengiden tehmine, avtopaloiden i metalližen instrumentan pästand, turizm.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Atemahak-alangištos, 1589 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tünen valdmeren randhasai om 200 km päivlaskmha orhal, Mehikohosai om 500 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 550 km avtotedme.
Klimat om valdmeren subtropine läz tropišt. Voden keskmäine päiväline lämuz om +20,9 C°, tal'vkun-vilukun — +17 C°, semendkun-kezakun +24 C°. Absolütine minimum oleskeli −1,5 C°, maksimum +41 C°. Paneb sadegid 1002 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-semendkus (82 mm pordos).
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 460 148 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 650 205 eläjad vl 1990. Vl 2010 4,4 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas 2 734 km² pindal, se om kahtenz' surtte Meksikas i otab Halisko-štatan ristitišton koume videndest.
Edeline lidnan pämez' om Ismael' del' Toro Kastro (2018−2021).
Transport
Kiruhavtobusad i privatižed avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 1989 metropoliten radab lidnas (isp. SITEUR, 2 jonod, 29 stancijad, 24 km raudted).
Ravahidenkeskeine civiline lendimport sodan ripmatomudes Migel' Idal'go-i-Kostil'ja-vejan nimed (GDL, 14,3 mln passažiroid vl 2018) sijadase 16 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden i Meksikan äjihe lidnoihe, Panam-lidnha, om jügureisid mail'madme.
Irdkosketused
Kategorii:Meksikan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Avvakuman kirj
thumb|right|250px|Avvakum i Jumal, pen' kuva [[Alkobasan Jumalanmaman jumalankodin Biblijaspäi, 1220-nded voded, Portugalii]] Avvakuman kirj (חֲבַקּוּק Havakuk, Αμβακοὺμ Ambakoum, Habacuc, Книга Аввакума) om evrejan Tanah-biblijan pala Neviim-jagusespäi (Endustajad) i hristanuskondan 35. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud Avvakum-endustajal i starinoičeb 7. voz'sadan EME lopun — 6. voz'sadan EME zavodindan aigtegoiš. Kogoneb kahtes palaspäi, ezmäine pala jagase kaks'haze.
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Nauman kirj
thumb|right|250px|Naum i Ninevijan murenduz, pen' kuva [[Alkobasan Jumalanmaman jumalankodin Biblijaspäi, 1220-nded voded, Portugalii]] Nauman kirj (נַחוּם Nahum, Ναοὺμ Naoum, Nahum, Книга Наума) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi («endustajad»), hristanuskondan 34. Vanhan Zavetan kirj.
Säduz om runod, poem. Ezmäine jaguz om andai hoštust Jumalale-Sudijale psalom, miše Sünd andab armahtust Ičeze rahvahale i vauvhatab elod Hänen zavetan mödhe. Kahtenz' i koumanz' jagused oma vägevan Assirižen imperijan Ninevii-pälidnan murendusen polhe (612. voz' e.m.e.), starinoičese sen süiš (hengeline kahnuz) i rindatase lindoiden da verhiden maiden anastusidenke assirijalaižil. Edestihe poemad pühäpertiš ezimeletaden. Poetine kirjkel' harakterizuib kirjad, om äi rindatusid da metaforid.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Tetraedr
Homaičendad
Kategorii:Geometrii Kategorii:Äitahknikad Kategorii:Päižed figurad Kategorii:Geometrižed figurad
Tähtazkundan ekspress 999 (fil'm)
«Tähtazkundan ekspress 999» (銀河鉄道９９９ Ginga tetsudō 999) om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Nece mul'tfil'm om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Japonijan mul'tfil'mad Kategorii:Animemul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:Vn 1979 fil'mad
Mekk
Mekk (مكة‎, Makka [ˈmæk.kæ], mugažo مكة المكرّمة Makka-al-Mukarrama — «Ülev Mekk», Bakka om amuine nimi) om Saudan Arabijan lidn-millioner, ühtennimižen agjan pälidn. Se om koumanz' surtte Saudan Arabijan lidn. Läz 2 mln elädas lidnan aglomeracijas kaikenaigašti 1200 km² pindal.
Lidn om Saudan Arabijan da kaiken islaman mail'man uskojiden päkeskuz.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 1 675 386 ristitud. Lidnan pind — 760 km².
Istorii
Mekkan sijaduz — Kaaban olendsija — oli arabialaižiden kumardelendan sijaks paganusen aigan völ.
Vl 630 islamanuskojad Muhammed-endustajanke ezinenas tuliba lidnha. Lidn alištui torata, kaik sen eläjad kändihe islamha.
Geografijan andmused
Mekk sijadase läz 80 kilometrad Rusttan meren randištolpäi päivnouzmpolehe, mägidenkeskeižes alangos, suvipäivlaskmha Rijad-pälidnaspäi. Lidnan keskmäine korktuz om 227 metrad ülemb meren tazopindad.
Klimat om letetazangišton tropine, lujas kuiv. Keskmäine lämuz om +24 C° vilukus da +36 C° heinkus. Paneb sadegid 110 mm vodes.
Tobmuz
Saudan Arabijan ohjastuz paneb lidnan pämest (Al-Amin) radsijha. Mekkan municipaližen nevondkundan ühtnijad oma lidnan pämez' da völ 14 valitud sijidme mest.
Transport
Vspäi 2010 metron üks'jäine manpäline jono radab lidnas (18,5 km pitte, 9 stancijanke).
Vaiše pen' Päivlaskmaine aeroport om Mekkas, se ei ota surid lendimid. Abdulaziz-kunigahan nimel nimitadud rahvahidenkeskeine lendimport (JED) sijadase susedližes Džidd-lidnas, 100 kilometrad päivlaskmpolehe Mekkan keskusespäi. Hadžan sädajad kävutadas sidä.
Irdkosketused
Kategorii:Saudan Arabijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Dikkens Čarl'z
Čarl'z Dikkens (angl. virkand: ['tʃɑrlz 'dɪkɪnz], täuz' nimi om Charles John Huffam Dickens; sünd. 7. uhoku 1812, Portsmut, Anglii, Sur' Britanii — kol. 9. kezaku 1870, Haiem, Anglii, Sur' Britanii) — mail'man tetab anglijalaine kirjutai, romaniden sädai. Kirjuti sanutesid-ki, esseid. Radoi lehtezmeheks norudes.
Mail'man literaturan klassikan sädai, 19. voz'sadan prozan kaikiš znamasižembiš kirjutajišpäi, mez' kändihe kaikiš populärižembaks anglijankel'žeks kirjutajaks elon aigan völ. Dikkensan sädamine mülüb realizman zanrha, no sentimentaline aug da sarnoiden jäl'ged oma hänen romaniš mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Surhe Britanijha Kategorii:Sündnuded Portsmutha
Mille Džon Everett
Džon Everett Mille (John Everett Millais; sünd. 8. kezaku 1829, Sautgempton, Anglii, Sur' Britanii — kol. 13. eloku 1896, London, Sur' Britanii) oli tetab britanijalaine pirdai da kuvatai.
Biografii
Mille ozuti lahjakahut laps'aigaspäi. Vl 1838 kanz sirdi Londonha, i nor' priha openui Kunigazližes čomamahoiden akademijas kuz' vot vn 1840 tal'vkuspäi. Vl 1848 hän pani Prerafaelitoiden vellüden alust sen čuradusen toižidenke pirdajidenke. Millen tarkoiged, detaliziruidud tehnik erigoičeb toižiš pirdajišpäi.
Naind vajehti Milled: hänele pidi säta kuvid teravamba da suriš lugumäriš i möda kal'hemb, miše rahoitada kanzad. Mille kändihe peizažiden da portretoiden pirdajaks i jäti prerafaelizman kacegid muite. Vajehtuseks pirdai sai surt populärižust i 30 tuhazesai funtid vodes, tegihe elokahaks. Hänele andoihe baronetan arvod vl 1885, ezmäižele anglijalaižiden pirdajiden keskes. Mez' pirdi tetabiden valdkundaližiden i kundaližiden ristituiden portretoid. Peizažad oliba Millen hobbikš.
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan pirdajad Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Sautgemptonha Kategorii:Kolnuded Londonas
Jonuz Pusanhasai
«Jonuz Pusanhasai» (부산행 Pusanhen) om suvikorejine triller zombi-apokalipsisas. Ezmäine ozutez oli Kannan kinofestivalil vn 2016 13. päiväl semendkud, ozutihe Suvikorejas sen-žo voden 20. päiväl heinkud, Venämas — nelläs kus sen jäl'ghe (24. kül'mku 2016).
Sofonian kirj
Original om sätud evrejan kelel. Kirj kogoneb koumes jagusespäi. Tegii om Sofonia-endustai, eli 7. voz'sadal EME.
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Saksankel'ne Vikipedii
thumb|right|150px|Saksankel'žen Vikipedijan logotip Saksankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: Deutschsprachige Wikipedia) om joudai enciklopedii standartižel saksan kelel, Vikipedijan saksalaine jaguz.
Se om avaitud 2001-žen voden keväz'kun 16. päiväl.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Saksan kel'
Pohjoižmeri
thumb|right|250px|Pohjoižmeren fotokuva Man kaimdajaspäi Pohjoižmeri (Noordzee, North Sea, Nordsøen vai Vesterhavet, Mer du Nord, Nordsjøen, pohj.-friz.: Weestsiie, päivl.-friz.: Noardsee, Nordsjön, Nordsee, An Cuan a Tuath, šotl.: German Ocean) om madal meri šel'fal Evrazijan lodehližes laptas. Sijadase Pohjoiževropas, Suren Britanijan, Norvegijan i Danijan keskes. Mülütadas Pohjoižmert Atlantižen valdmeren basseinha.
Ühthižed andmused
Pind — 750 tuh. km².
Veden mülü — 94 tuh. km³.
Süvüz voib olda 725 metrhasai, keskmäine süvüz om 95 m.
Geografijan andmused
Pohjoižmeri om ümbärtud Evropan kuivusel päiči pohjoižpalas. Ühtenzoitase La Manš- da Pa-de-Kale-sal'mil Atlantižen valdmeren päpalanke, Skagerrak-, Kattegat-, Danijan sal'mil da Kilän kanalal Baltijan merenke. Norvegijan meri om olmas pohjoižhe, läm' Pohjoižatlantine joksmuz putub Pohjoižmerhe sišpäi.
Pohjoižmeri lainištab Norvegijan, Ročinman, Danijan, Saksanman, Alamaiden, Bel'gijan da Suren Britanijan randad.
Sarištod: Pohjoižfrizan sared, Päivnouzmaižfrizan sared, Päivlaskmaižfrizan sared, Orkneisared da Šetlandsared.
Järedad joged, kudambad langetas Pohjoižmerhe: Glomm, El'b, Vezer, Rein, Maas, Šel'd da Temz.
Ižanduz
Kaik meri om jagadud ekonomižihe zonoihe lähevenujiden valdkundoiden keskes.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kala, lete, gravii. Mail'man tetab kivivoin "Brent"-segoituz sase Norvegijan ižanduzzonas.
Sured lidnad da portad (častomaraižen mödhe): Bergen, Oslo, Gamburg, Bremen, Amsterdam, Rotterdam, Antverpen, London, Gull', Njukasl-apon-Tain, Edinburg da Aberdin.
Irdkosketused
Kategorii:Mered kirjamišton mödhe Kategorii:Alamaiden geografii Kategorii:Bel'gijan geografii Kategorii:Danijan mered Kategorii:Norvegijan mered Kategorii:Ročinman mered Kategorii:Saksanman mered Kategorii:Suren Britanijan geografii
Tomari (Venäma)
thumb|left|250px|Tomari-päraudtestancijan sauvuz vl 2016 Tomari (Томари, トマリ Tomari, edel 1946. vot — 泊居 Tomarioru) om Venäman lidn Sahalinan agjan Sahalin-saren suves. Se om Tomarin lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2006. vot — rajonan).
Mycena chlorophos
thumb|right|250px|Mycena chlorophos Mycena chlorophos om pen' sen' Mycenaceae-sugukundaspäi. Kazvab Azijas, Avstralijas da Suviamerikas.
Tomari (Venäma)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Venäman imperijha kuti Tomarioru vl 1870, nimituz libub ainan kelespäi. Vozil 1905−1945 oli Japonijan palaks. Japonijalaižed sauvoiba cellülozbumagašt tegint i kaivusid, tegim radoi satusekahas 1990-nzihe vozihesai. Anttihe lidnan statusad vl 1946 i kebnetihe nimed venäkel'žen ristitišton täht.
Mycena chlorophos
Söbaine om tundmatoi.
Sen' om bioluminescentine, üläh i jaug oma 3 santimetrhasai surtte. Om ümbrikirjutadud ezmäižen kerdan vl 1860. Putub Päivnouzmaižen i Suvipäivnouzmaižen Azijan subtropižiš maiš (Japonii, Taivan'-sar', Šrilank, Indonezii), Polinezijas, Avstralijas i Brazilijas.
Homaičendad
Kategorii:Mycenaceae Kategorii:Sened kirjamišton mödhe Kategorii:Sened vepsän nimeta
Tomari (Venäma)
Istorii
Lidn šingotase sömtegimištol (kalan ümbriradmine), hilen samižel, mecan varhapanendal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tomarink-jogensun randoil (Томаринка, 41 km pitte) i Tünen valdmeren Tataran sal'men suvipäivnouzmaižel randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Suvisahalinskhasai om 102 km suvipäivnouzmha orhal, 182 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Dolinsk 75 km suvipäivnouzmha orhal, 140 km avtotedme vai raudtel i Holmsk 79 km suvhe orhal, 91 km avtol vai raudtedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 541 ristitud, lidnümbrikon pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 8 865 eläjad vl 1935, 9 909 eläjad vl 1959 i 8 121 eläjad vl 1989. Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Tozimel'žen Ristan Zdvižen'jan uz' puine pühäpert' om saudud vll 2004−2006, mugažo sintoizman pühäpertin kompleksan jändused oma kaičenus sambnuden vulkanan päl.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sahalinan agjan lidnad *
Kall'oikahad mäged
Mäged levitadas 110-480-km šoidul 4830 kilometrad pohjoižespäi suvhesai, pind läz 1 millionad km². Niiden kaikiš pohjoižemb čokkoim sijadase Britanižes Kolumbijas (Kanad), kaikiš suvemb — Nju Meksiko-štatas, AÜV:oiden suvipäivlaskmas. Kanadan Kall'oikahiden mägiden kaikiš korktemb čokkoim om Robson-mägi Britanižes Kolumbijas, 3954 metrad meren pindal päl. AÜV:oiden Kall'oikahiden mägiden kaikiš korktemb čokkoim — Elbert-mägi Kolorados, 4399 metrad.
Kall'oikahad mäged oma londuseližeks röunaks Tünen da Atlantižen valdmeriden basseinoiden keskes. Äjiden jogiden üläagjad oma täs: Missuri, Kolorado, Rio Grande, Sneik da Arkanzas. Mägiden igä om 55 — 80 mln vot. Aigan jokstes, veded da jäžomad sädiba čomaižid alangištoid da mägenpäid sel'gas.
Kall'oikahad mäged oma harvoin elänzoittud rajon tähäsai (meiden päivil), tiheduz 4 ristitud nellikkilometras. Nügüd' mägiden territorijan tobj pala om kaitud. Rahvahaližed puištod da valdkundan mecad sijadasoiš täs. Äi turistoid ajeleb mägihe. Sile tahoile kožub turizm astkel, al'pinizm, kalatez, mectuz, hihtandsport, snoubord. thumb|right|250px|Rahvahaline Banff-puišt, [[Al'bert (provincii)|Al'bert-provincii, Kanad.]]
Geologii
Kall'oikahad mäged oma saudud rugižkivil ičeze pohjoižes palas (pohjoižemb 45:nt parallelid), suves palas — čurukivil, savekahil šoidkivil da mouckivil.
Mägiš om molibdenan, vas'kan, kuldan, hobedan, kivivoin, kivihilen avaroid löudmižsijid, mugažo äimetalližed kivendad oma olmas.
Vulkannägused oma: geizerad, termaližed purtked, manrehkaidused.
Flor da faun
thumb|right|250px|Tundr Kall'oikahiš mägiš, [[Koloradon rahvahaližes puištos.]] Mecad oma kazvišton tobj pala, mägitaig om pohjoižes da pedajikod suves. Mecanröunan üläkorktuz om 1500 m (pohjoine) — 3600 m (suvi), ülemb sidä — al'pižed nitud da igähine lumi.
Nened pud kazdas mecoiš: kuzed, pedajad da pihtad, alemba ned segoitadas koivuidenke da vahtaridenke. Armotomankoiv kazvab arktižes vös. Taigmahudes kazvaba lehtezpud-ki: koiv, topol' da hab. Alangištoiš om stepid.
Korktas mägiš elädas: lumikoza, sangedsar'v bošak, hirv', reboi. Alemba sidä putub vauged jäniš da kojot rajonidme.
Kezalindud oma linduiden tobj pala. Kezal hö söttaba poigaižid neniš mägiš. Kaikenaigašti elädas pakuižpäine tik, meckana da pulon erased erikod.
Homaičendad
Kategorii:Mägisel'gad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden mägisel'gad Kategorii:Kanadan mägisel'gad
Lendi linduine (kirj)
Kirj om pästtud 2012. vodel Juminkeko-fondan pästandkodiš i sen abunke.
Tanzwut
«Tanzwut» ([ˈtantsvuːt], «karguiden manii» saksan kelespäi) om germanine muzikgrupp, kudamb edestab muzikad Neue Deutsche Härte i keskaigaine metal-stiliš. Se om tehtud Berlinas vl 1997 Corvus Corax-gruppan ühtnijoil. Pajod oma saksan kelel päpaloin.
Amfibijad
Zoologijan alajaguz — gerpetologii — om pühätadud amfibijoiden i reptilijoiden tedoidusele. Erasti nimitadas jagust amfibijoiš batrahologijaks (βάτραχος-sanaspäi «löc»), no ei ole oficialižid specialistoid vaiše amfibijoiden sferas.
Leviganduz
Amfibijad libuiba kaloišpäi šingotadud tävuidenke devon-pordos 345..370 mln vozid tagaz. Klassan erikod elädas kuivman kaikil kontinentil (päiči Antarktidas) i äjil saril. Ei voigoi eläda vedeta räkiden maiden letetazangištoiš.
Lugetas läz 8500 eläbad erikod mail'mas, avaitas 200..300 ut erikod joga vodel, no erikoiden koumandez om kadondan röunal. Ezimeletaden mugoi sur' kadojiden lugu om severzihe-se faktoroihe sidodud: mujai nahk ümbrišton redustusele, ümbrišton antropogenine ličend, invazivižiden i sinantropižiden lihansöjiden leviganduz.
Ümbrikirjutand
Amfibijad oma reptilijoihe pojavad irdpolespäi, no amfibijad äikerdoičesoiš möukun abul i ei ole idün hel'pket organizmas reptilijoiden erineden. Vezi om tarbhaine äikerdoičendan täht. Kaik amfibijad elädas metamorfozan pordos läbi, madospäi täuz'kaznudehe živathasai. Viluverižed živatad, organizman metabolizm om vitk. Nahk om nälömakaz siled, läbipäzui veden täht. Kaik erikod voidab hengaita nahkal, erased hengaidas nahkal vaiše.
Mavezižed oma sötmižčepiiden tarbhaižeks palaks.
Bogučar
Bogučar (Богуча́р) om Venäman lidn da lidnankund Voronežan agjan suves. Se om Bogučaran rajonan administrativine keskuz da pala.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1704 kuti kozakišton slabad kaičemha tahondad. Slabad sai makundan lidnan statusad vn 1779 25. päiväl sügüz'kud. Šingotihe järedan kabjživatišton toštmižmöndal Venäman järedoihe lidnoihe, osttihe Donan sodavägiden agjas. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (10. heinku — 19. tal'vku 1942). Vll 1994−1998 sirtihe 10. tankdivizijad lidnha, i sen ristitišt ližadui znamasižešti.
Bogučar šingotase sömtegimištol (pühävoitegim), ozrikkiven samižel i šebnän tehmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižes, Bogučark-jogen hural randal tobjimalaz (Богуча́рка 101 km pitte, Don-jogen oiged ližajogi), kudes kilometras Donaspäi, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Voronežhasai om 215 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 236 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Rossoš (raudtestancii) 76 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 99 km avtotel, Pavlovsk (raudtestancii) 65 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 71 km avtotedme, i Kalač (raudtestancii) 64 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 75 km avtotedme. «Don»-avtote (M4-trass) läbitab lidnan päivlaskmašt palad.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +8 C°, kezakun-elokun +20..+22 C°, tal'vkun-uhokun −4..−5 C°. Paneb sadegid 500 mm vodes, enamba kezakus-elokus (50..60 mm kus).
Bogučar om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 13,25 km².
Eläjad
Vl 1931 kaik 8 200 ristitud elihe lidnas, vl 1939 lidnan ristitišt oli 4 300 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 811 ristitud, rajonan koume kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vll 1998−2009 (13 800 rist. vl 2003).
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,1%, ukrainalaižed — 2,2%, armenijalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Armenii (znamoičendad)
Armenii voib znamoita:
Zujevk
Zujevk (Зу́евка) om Venäman lidn da lidnankund Kirovan agjan päivnouzmas. Se om Zujevkan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vll 1896−1898 kuti žilo stancijanno puruvedimdeponke uden «Perm' — Kotlas»-raudten «Vätk — Glazov»-keskustal, nimitihe lähižen Zui-külän mödhe. Žilo sai lidnan statusad vn 1944 16. päiväl keväz'kud. Vl 2008 oigetihe lidnan 110-vottušt jubilejad. Mülünuded lidnha küläd oliba vanhemb — 300..400 vot.
Zujevk šingotase kahtel mehanižel tegimel, sömtegimištol (maidtegim, leibäntegim, sömkombinat, lindfabrik), raudten edheotandoil (vedimdepo, vagondepo).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižes, Čepc-jogen hural randpolel (Vätkan oigedpol'ne bassein), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Minimaline matk Čepchasai om 2 km lodeheze lidnan röunaspäi. Sokaz tahond i turbhan löudmižsijad levinedas 6..8 kilometraks pohjoižhe, lidnan i Čepcan keskes. Matkad agjan Kirov-pälidnhasai om 88 km päivlaskmha orhal, 120 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Kirovo-Čepeck 66 km päivlaskmha orhal, 80 km avtotedme vai raudtedme.
Zujevk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 198 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 903 eläjad vl 1959.
Professionaližen opendusen aluzkund om Zujevkan mehaniž-tehnologine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirovan agjan lidnad *
Disprozii
thumb|left|200px|Disprozijan pallišk
Disprozii (Dy — dysprosium latinan kelel, amuižgrekan kelen δυσπρόσιτος-sanaspäi «jüged samižes») om 66nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 5 grammad tonnas. Francijalaine himik Pol' Emil' Lekok da Buabodran avaiži disprozijan vl 1886.
Disprozijal ei ole ičenašt biologišt rolid.
Fizižed ičendad
Disprozii om pehmed hoštai hobedakaz mametall. Oleskeleb kahten seglusen nägul, α-Dy geksagonaliženke seglusenke kändase β-disprozijaks kubiženke seglusenke huldutamižel korktemb mi 1384 C°.
Atommass — 162,500. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,55 g/sm³. Suladandlämuz — 1680 K (1407 C°). Kehundlämuz — 2840 K (2562 C°).
Londuseline disprozii kogoneb seičemes stabiližes izotopaspäi: 156Dy (0,06%), 158Dy (0,09%), 160Dy (2,33%), 161Dy (18,89%), 162Dy (25,47%), 163Dy (24,9%), 164Dy (28,26%). Sen ližaks tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 138..155, 157, 159, 165..173 atommassanke, i 12 izomärad.
Himižed ičendad
Metall muigotub il'mas hilläšti i kändase hapanduseks. Disprozii om lujas hüvä katalizator mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Uden Vilgan küläkund
thumb|right|250px|Küläkundan sijaduz. Uden Vilgan küläkund (Нововилговское сельское поселение) — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Uz' Vilg-žilo.
Pämez' — Lüdmila Kručinina vn 2017 sügüz'kuspäi. Vll 2013−17 Lüdmila Eliseeva radoi küläkundan pämehen.
Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan päivlaskmas, röunatab Petroskoinke pohjoižpäivnouzmas. «Kol»-trass läbitab küläkundad pohjoižes. Sambalan so-kel'dtaho (430 ga) levineb pohjoižpalas, vanhad Lohijärv- (10 km²) i Maašjärv-vezivaradimed (7 km²) oma küläkundan päivnouzmas.
Eländpunktad
Kaik kuz' eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — 2 žilod i 4 küläd:
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 2 728 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 3 118 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Änižröunan rajon
Sigma
right|160px Sigma (Σ, σ/ς, virkand σίγμα, σῖγμα) om grekan kirjamišton kahesanz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [s], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [s] mugažo. Kirjutadas σ sanoiden augus i keskuses, ς sanan lopus (oz., Ὀδυσσεύς Odissei).
Kirjam libui finikijan 𐤔-kirjamespäi sin, kändase «hambaz». Latinan S- i kirilline С-kirjamed augotižlibuihe grekan sigma-kirjamespäi.
Kävutand znamaks
Sur' Σ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't σ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Mot
Mot (Мот), todesine nimi om Matvei Aleksandrovič Mel'nikov (Матвей Александрович Мельников; sünd. 2. keväz'ku 1990, Krimsk, Krasnodaran rand, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine hiphoppajatai. Radab Black Star Inc.-leiblanke.
Biografii
Matvei om sündnu Krimsk-lidnha. Zavodi ül'düda hiphopha lapsessai.
Vl 2016 venčaihe i om nainu, Marija om hänen ak, vl 2017 nored vändihe sajan. Solomon-poig om sündnu vn 2018 vilukus.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Hiphoppajatajad Kategorii:Sündnuded Krimskha Kategorii:Sündnuded vl 1990
Kabo Verde
Kabo Verde, täuz' oficialine nimituz — Kabo Verden Tazovaldkund (portugalijaks: República de Cabo Verde), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Edel 1986 vot nimitihe sidä Vihandan Nemen Sariden Tazovaldkund:aks. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Prai.
Istorii
Vl 1975 heinkun 5. päiväl Kabo Verde tedištoiti ripmatomut Portugalijaspäi.
Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 1992 sügüz'kun 25. päiväl. Se om väges voziden 1995 da 1999 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kabo Verden topografine kart Valdkund sijadase Vihandan Nemen saril. Nened sared kogotas kahtes vulkanižes sarištospäi: Barlavento (6 sur't sart) i Sotavento (4 sur't sart).
Kabo Verdel ei ole valdkundröunoid madme. Päivlaskmaižen Afrikan randišt venub 570:ndes kilometras päivnouzmpolehe. Lähembaižed valdkundad oma Senegal, Gambii, Mavritanii. Kabo Verden randad lainištab Atlantine valdmeri. Randanpird om 965 km.
Kaikiš korktemb čokkoim om Fogu-vulkanan oc, 2829 m valdmeren pindan päl. Vl 1995 järgrehkaiduz oli necil vulkanal.
Klimat om tropine kuiv. Mecad kattas sariden territorijan kudendest, niiden tobj pala om ištutadud mec udessündutamha.
Londuseližed pävarad oma kala, bazal't, mouckivi; toižed varad oma merivaht, puccolan, merisol.
Tobmuz
thumb|right|250px|Kabo Verden Nacionaližen Suiman sauvuz [[Prai|Prajas]] Ohjandusen form om unitarine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de Cabo Verde), hän-žo om armijan päkäskmez' i paneb päministrad (port. Primeiro-ministro) da ministrid radnikusele. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas.
Kabo Verden käskuzkundaline tobmuz om Ülembaine käskuzkund (Supremo Tribunal de Justicial) da regionaližed käskuzkundad.
Valitihe parlamentan ühtnijoid järgkerdan vn 2021 sulakun 18. päiväl. Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 redukun 2. päiväl. Žorže Karluš Fonseka radab prezidentan vs 2011 sügüz'kun 9. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten, sai 74,08% (vn 2011 kahtendes turas — 54,26%). Ulisseš Korreia i Silva om päministr vs 2016 sulakun 22. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kabo Verden administrativiž-territorialine jagand.
Kabo Verdes om 22 municipalitetad (concelhos), niišpäi ühesa oma olmas Santjagu-sarel. Municipalitetad alajagasoiš 32 tulendaks (port. freguesias).
Eläjad
Kabo Verdes elädas kaboverdelaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan eläjiden lugu oli 538 535 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2018): segoitadud augotižlibundanke (kreolad, mulatad — evropalaižed afrikalaižidenke) — 71%, afrikalaižed — 28%, evropalaižed — 1%.
Kabo Verden sured lidnad (enamba 70 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha ): Prai (pälidn) i Mindelu.
Söndtavaroiden 90% om importiruidud, näl'gan problem om kaikenaigaine. Sen tagut äi emigrantoid Kabo Verdespäi elädas Evropas, Afrikas da AÜV:oiš. Vl 2006 läz 780 tuhad ristituid eliba verhiš maiš, nece om enamba mi ristitišt kodimaižen valdkundan südäimes.
Ižanduz
Vl 2009 Kabo Verden päeksport oli kala (54%) da sobad (21%); toine eksport — teraz, alkogoližed jomad, bobaižed, merisol, avtod. Turizm tob äi ližad valdkundan büdžetha.
Piterin TV-čuhunduz
Čuhunduz om 326 m kortte. Oigendamižen radius — 70..100 km (erazvuiččiš purtkišpäi). Vhesai 2017 necen sauvusen pä oli kaikiš korktemb čokkoim lidnas. Üläžirun korktuz om 195 m.
Vladimir Vasil'kovskii-arhitektor projektirui čuhundust «UkrNIIproektstal'konstrukcija»-institutaspäi (Kijev, Ukrain).
Irdkosketused
Kategorii:Piter Kategorii:TV-čuhundused Kategorii:Aptekan sar' Kategorii:Petrogradan rajon
Morozovsk
Morozovsk (Моро́зовск) om Venäman lidn, lidnankund da transporttesol'm Rostovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Morozovskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud vodele 1900 kuti Morozovskai-raudtestancii da žilo senno «Kamenskai — Caricin»-keskustal, om nimitadud lähižen futoran mödhe. Toine eländpunkt om pandud vl 1910 kuti Taubevskai-stanic (станица Таубевская), nimitihe kozakoiden vägiden Födor Taube-atamanan kanzannimen mödhe. Aigan mändes eländpunktad leviganziba, ühtištuihe niid da lähižid futorid. Vll 1917−1938 nimitihe eländpunktad Morozovskai-stanicaks, sid' kätihe stanicad Morozovskii-radnikžiloks. Morozovskii-žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimtusenke vn 1941 29. päiväl semendkud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (15.07.1942 — 5.01.1943). Raudte ühtenzoiti Cimlänskanke vl 1949.
Morozovsk šingotase sömtegimištol (pühävoin järed tegim, maidtegim), maižanduztehnikan pästandan edheotandan filialal i vedimdepol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpalas, Bistrai-jogen üläjoksmusen hural randal tobjimalaz (Быстрая, Donan oigedpol'ne bassein), 73 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rostovhasai Donal om 200 km suvipäivnouzmha orhal, 252 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Surovikino (Volgogradan agj) 80 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 90 km avtotedme vai raudtedme, Cimlänsk 81 km suvhe orhal, 89 km avtotedme vai raudtedme, i Vauged Kalitv 79 km päivlaskmha orhal, 92 km avtotedme vai raudtedme. Morozovskai-raudtestancii (Морозовская) radab lidnan päivnouzmas.
Morozovsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7%, ukrainalaižed — 2,0%, armenijalaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 3,7%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Morozovskan agrotegimištoline tehnikum.
Hristos-Sündun päjumalanpert'
thumb|right|250px|Hristos-Sündun päjumalanpert' Hristos-Sündun päjumalanpert'  (Храм Христа Спасителя) om Moskvan kaikiš suremb ortodoksine jumalanpert'. Sen vozne pühänik om Raštvad.
Morozovsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad *
Hristos-Sündun päjumalanpert'
Ezmäine oli saudud vll 1837−1860 vägestusen muštoks vn 1812 Tatanmaižes sodas. Panihe mantazole vl 1931 kommunistižen ideologijan mödhe. Nevondkundaližen aigan «Moskv»-bassein oli enččen pühäpertin aluses. Päjumalanpert' om udessündutadud Aleksei Denisov-, Zurab Cereteli- i Mihail Posohin-arhitektoriden projektan mödhe vll 1994−1999.
Pühäpert' sijadase lidnan keskuzpalas Volhonk-irdal, Moskvanjogen hural randal. Se om 103 metrad kortte, voib mülütada 10 tuhazesai uskojid. Näguse ristaks ülähäkspäi. Sauvusen mülünd — 524 tuhad m³. Kaks'žiruine avtoseižundtaho radab jumalanpertin al.
Irdkosketused
Kategorii:Moskvan jumalanpertid Kategorii:Jumalanpertid kirjamišton mödhe