cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urüpinsk
thumb|left|250px|Lidnan ühthine nägu vn 2015 kezakus «Astrahan' — Moskv»-aviareisaspäi Urüpinsk (Урю́пинск) om Venäman lidn da lidnümbrik Volgogradan agjan lodehes. Se om Urüpinskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Sortaval
Istorii
Vl 1812 eländpunkt kuti Viipurin gubernijan pala oli mülünu Suomenman surhe ruhtinazkundha, vspäi 1917 — Suomenmaha. Vn 1893 kül'mkus raudte tuli lidnha, se tegihe «Viipur — Jogensu»-raudtekeskustan palaks. Vspäi 1900 mašiništonsauvomižtegim zavodi radod.
Urüpinsk
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 14. voz'sadan Uz'lidnan Ezmäižes aigkirjas kuti Urüpesk-lidn Červlönii Jar-tahondas. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud kozakoil läz 1618. vot kuti Urüpinskai-stanic (станица Урюпинская), mülüi Donan sodavägiden agjaha. Urüpino-raudtestancii radab vspäi 1871, se oli vaiše jüguiden täht vll 2011−2020, sarakon lopstancii «Lipeck — Volgograd»-jonospäi. Stanic sai lidnan statusad vn 1929 7. päiväl vilukud. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli alištunu avialondoile.
Sortaval
Istorii
Sortaval om Karjalan palaks Tal'vsodan jäl'ghe, vspäi 1940.
Urüpinsk
Istorii
Urüpinsk šingotase sömtegimišton edheotandoil (pühävointegim, leibtegim), mugažo libutimiden tegim, söndtavaroiden pakuitesen tegim i trikotažfabrik ratas siš. Paikoiden tehmine kozan alakarvaspäi om tetabaks pramozlaks, se vedab turistoid.
Sortaval
Istorii
Sortaval šingotase leibäntegimel.
Urüpinsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Hopr-jogen hural randal (Donan oiged ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Volgogradhasai om 295 km suvipäivnouzmha orhal vai 335 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Voronežan agjan Novohopörsk 43 km lodeheze orhal vai 105 km avtotedme i Povorino 50 km pohjoižhe orhal vai 80 km avtol.
Sortaval
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, seižub Ladoganjärven pohjoižel randištol. Ladogan Rijekkalan- da Valaam-sared mülüdas Sortavalan lidnankundha. Matkad lidnaspäi Petroskoihesai om 195 km orhal päivlaskmha, 247 km A121-avtotedme. Matkad Piterihesai om 197 km orhal suvhe, 271 km avtotedme. Lähembaine lidn om Lahdenpohj, 33 km suvipäivlaskmha orhal, 42 km avtotedme.
Urüpinsk
Geografijan andmused
Urüpinsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Sortaval
Geografijan andmused
Kaik üks'toštkümne žilod mülüdas Sortavalan lidnankundha, niiden ühthine ristitišt om 1 165 eläjad vl 2016.
Urüpinsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu om 41 590 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44 200 eläjad vl 1996. Vl 2017 kaik 38 267 ristitud eliba lidnas.
Sortaval
Tobmuz
Järgenduseližed valičendad lidnankundan Nevondkundha (Совет поселения) oliba vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Kaik rahvaz valičeb sen 15 ezitajad nelläks vodeks.
Urüpinsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Katken kafedraline päjumalanpert' (kivine om saudud vll 1785−1792, udessündutamas vspäi 2011), Raštvoiden jumalanpert' (om letud vl 1850) i kaks' časounäd.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Urüpinskan agrotegimištoline tehnikum, Volgogradan medicinižen kolledžan filial i Urüpinskan biznesan kolledž (Volgogradan biznesan institutan filial).
Sortaval
Eläjad
Vl 1910 lidnan eläjiden lugu oli 3 085 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 22 800 eläjad vl 1992. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 235 ristitud.
Urüpinsk
Eläjad
Lidnümbrikon edeline pämez' (lidnan Duman ezimez') om Ella Čermašenceva (sügüz'ku 2014 — uhoku 2020), hän radoi Duman ezimehen vn 2022 semendkuhusai. Jurii Horošen'kov radoi lidnan Administracijan pämehen vn 2008 redukuspäi vn 2020 uhokuhusai. Lidnümbrikon pämez' om lidnan Administracijan pämez' vn 2020 uhokuspäi.
Sortaval
Eläjad
Petri Šemeikkan muštpacaz om pandud Sortavalha, mez' oli tetaban karjalaižen runonpajatajan 19. voz'sadal.
Urüpinsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad Kategorii:Volgogradan agjan lidnümbrikod
Sortaval
Eläjad
Sortavalan kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Ladog
Glazunov Il'ja
Il'ja Sergejevič Glazunov (Илья Сергеевич Глазунов; sünd. 10. kezaku 1930, Leningrad (nügüd' Piter), Venäman NFST, NSTÜ — kol. 9. heinku 2017, Moskv, Venäma) oli nevondkundal'ne i venämalaine voimujupirdai, scenograf, pedagog. Sai NSTÜ:n rahvahan pirdai-arvnint (1980).
Biografii
Mez' oli sündnu Leningradha intelligencijan kanzha: Sergei Glazunov-tat oli istorikan, tatan kanzan däd' — patalogoanatom i voikuviden M. Glazunov-keradai, Ol'ga-maman kanzan däd' — K. Flug-päivouzmmantedomez'. Vedihe prihašt 12-voččen blokadaspäi Elontedme i hän eli Uz'lidnan agjas, toižed lähižed heimolaižed pölištuiba Leningradan blokadas.
Priha pördui Leningradha i openui čomamahtoližes keskškolas, sid' Leningradan voimujupirdandan, skul'pturan i arhitekturan institutas Repinan nimed B. Jogansonan radhonuses (1951−1957). Pirdandan ezmäine ozutelend tegihe Moskvan Čomamahtoiden radnikoiden keskuzpertiš vn 1957 uhokus, mäni surenke satusenke. Opendusen jäl'ghe mez' oli oigetud Iževskha pirdandan i trigonometrijan opendajaks, radoi Ivanovos i Moskvas. Sergei Mihalkov-runokirjutai andoi surt abud pirdajale hätken aigan.
Vspäi 1978 Glazunov radoi portretan radhonusen ohjandajan Moskvan čomamahtoližes institutas Surikovan nimed. Vl 1981 organizui Kaiken NSTÜ:n dekorativižen da rahvahaližen čomamahton muzejad Moskvas i kändihe sen direktoraks. Vspäi 1987 Venäman voimujupirdandan, skul'pturan i sauvondan akademii radab Moskvas, sätihe sidä Glazunovan iniciativan mödhe, hän oli sen rektoran vajehtusita. Vn 2004 31. päiväl elokud Moskvan valdkundaline Il'ja Glazunovan kuvagalerei om avaitud.
Glazunov om mahapandud Novodevičii-jumalankodin kaumžomas (Moskv). Oli naižiš kahtišti, lapsed Ivan i Vera Glazunovad ezmäižes naimiželospäi, molembad oma pirdajad mugažo.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n pirdajad Kategorii:Venäman pirdajad Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Voin i kožmuz
Roman ümbrikirjutab Venäman imperijan ristitkundad sodoiden Napoleonad vaste aigan vll 1805−1812. Lopsanad vedadas starinoičendad 1820. vodhesai.
Irdkosketused
Kategorii:Lev Tolstoi Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Romanad
Nausori
Nausori (mugažo anglijan i fidžin hindi kelil) om lidn Fidžin keskuzpalan päivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzližhe ümbrikho.
Lidn sijadase Viti Levu-sarel suvipäivnouzmas, 19 km päivnouzmha Suv-pälidnaspäi, Tünen valdmeren randal. Nausorin territorii mülüb koumhe provincijha: Rev, Tailevu i Naitasiri. Avtotesild om Revanjoges päliči, sild om 425 m pitte i ühtenzoitab lidnad Suvanke vspäi 2006.
Vn 2007 Fidžin rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 47 604 ristitud ezilidnoidenke. Stadion om olmas lidnas, kahesa tuhad kaclijoid voidas kacta voibuižid (futbol, regbi).
Irdkosketused
Kategorii:Fidžin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzline ümbrik (Fidži)
Vändai (roman)
thumb|right|275px|Barel'jef fateran balkonal, kus Dostojevskii kirjuti «Vändai»-romanan. [[Baden-Baden]] «Vändai» (ven. «Игрок») om Födoran Dostojevskijan roman, kirjutadud vl 1866.
Irdkosketused
Kategorii:Födor Dostojevskii Kategorii:Romanad Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Vologdan agjan lidnad
Kaik om vižtoštkümne lidnad (город) i 8 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Vologdan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Volžskii
Volžskii (Во́лжский) om Venäman lidn da lidnümbrik Volgogradan agjan suves. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, om konurbacijas Volgogradanke, mülüb Volgogradan lidnaglomeracijha (1,4 mln rist.).
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1951 Bezrodnoje-külän sijas kuti žilo sauvomha Volgan GES:ad (sil aigal Stalingradan GES, sauvomine jätksihe vozil 1950−1961). Vl 1954 žilo sai lidnan statusad.
Volžskijan ižandusen päsarakod oma gidro- da lämuzenergetik, himine tegimišt, transportmašinoidensauvomine, sömtegimišt, mugažo pörutügidentegim i teraztor'viden tegim oma olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ahtub-jogen hural randal (Ахтуба, Volgan hijam), Volgogradad vaste, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Volgogradanke päivlaskmas. Matkad Volgogradan keskushesai om 20 km suvipäivlaskmha.
Volžskii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt, jagase 38 lidnanlaptaks, 45 fartalaks da ühesaks žiloks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 314 255 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 327 356 ristitud vl 2013, žiloiden ühtenzoitusen lidnanke jäl'ghe. Vl 2017 kaik 326 055 ristitud eliba lidnas.
Rahvahad (enamba 0,4% vn 2010): venälaižed — 90,8%, ukrainalaižed — 1,4%, kazahlaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,8%, totarlaižed — 0,8%, uzbekalaižed — 0,5%, azerbaidžanlaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,4%, rahvahuden ozutandata — 2,0%.
Transport
Ühtennimine raudtestancii om «Volgograd — Alabaskunčak»-jonol. Järed jogiport radab lidnas. Raudte- da avtotesild ühtenzoitab jogen randoid, se mäneb Volgan GES:an padoseinän ülähädme.
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks. Elektrojonused ühtenzoittas lidnad Volgogradanke.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad Kategorii:Volgogradan agjan lidnümbrikod
Ong'
thumb|right|250px|1 — [[ongirag 2 — ongirihm 3 — pull 4 — upotez 5 — koukuine]] Ong' om kalanpüdusiden toižend novelan kunutan formas lebukalatesen täht. Veroline ongirag tegese puspäi, nügüdläine — kebnas stökol- vai hil'plastikaspäi.
Onged jagasoiš kahteks sureks klassaks: pullonke i pullota. Ongen täuz' piduz (ongirihmanke) vajehtase 0,5..15 metrad röunoiš. Jogahine ong' kävutase erazvuiččen surtte kalan täht. Manitez panese koukuižhe.
Kategorii:Kalanpüdused
Horvatii
Horvatii (Hrvatska [xř̩ʋaːtskaː]), täuz' oficialine nimituz — Horvatijan Tazovaldkund (Republika Hrvatska), om valdkund Evropan keskusen suves. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Zagreb.
Valdkund om ÜRO:n ühtnijan vspäi 1992. Vspäi 2009 om PAKO:n, Evropan Nevondkundan i OEVÜ:n ühtnijaks. Vspäi 2013 heinkun 1. päiväspäi om EÜ:n ühtnijaks. Vn 2023 vilukun 1. päiväspäi Horvatii ühtneb Šengenan zonha i evron zonha.
Istorii
Horvatijalaižiden heimod sirdiba nügüdläižhe territorijha 7. voz'sadal. Eziauguižin Horvatijan ruhtinazkund oli olmas 9. voz'sadan keskespäi. Vll 925−1102 ripmatoi Horvatijan kunigahuz (Kraljevina Hrvatska) oli, sid' se ühtni unijha Mad'jaranmanke i kaiči avtonomijad siš Avstrijan da Mad'jaranman imperijan čihodamižhesai vl 1918.
Vn 1991 kezakun 25. päiväl Horvatii tedištoiti ičeze ripmatomudes Jugoslavijaspäi. Vozil 1991−1995 rahvahanikoiden soda oli valdkundas erazvuiččiden rahvahiden keskes. Vl 1998 Horvatijan ünäižuz oli sadud möst.
Valdkundan konstitucii (Ustav) oli vahvištadud parlamental vn 1990 22. päiväl tal'vkud, edel ripmatomut völ. Se om väges nügüd'-ki möhembaižidenke znamasižidenke vajehtusidenke vozil 1998, 2000, 2001, i vn 2013 referendumal.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Horvatijan reljefan kart Horvatii sijadase Balkanan pol'saren lodehes. Valdkund om kaks'poline: kontinentaline pala sijadase Sav-jogen basseinas, a mererandaline pala levigandeb Adriatižen meren randištol suvipäivlaskmas. Meren akvatorijan pind — 33 200 km², sigä om 1185 sart, niišpäi 67 oma elänzoittud, Krk- da Cres-sared oma kaikiš surembad Horvatijas. Randanpird om 1777 km kontinentas da sen ližaks 4058 km saril.
Kaikiš korktemb čokkoim om Dinar-mägi, 1831 m meren pindan päl. Territorijan 62 % mülüb Mustmeren basseinha, jättud pala om Adriatižen meren bassein. Znamasižed joged oma Dunai sen Sav- i Drav-ližajogidenke (Mustmeren bassein), mugažo Neretv (Adriatižen meren bassein).
Londuseližed pävarad oma kivivoi, raudkivend, boksitad, toižed varad — kivihil', mouckivi, sauvondgips, londuseline asfal't, keitandsol, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Horvatijan parlamentan pert' [[Zagrebas]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Predsjednik Republike Hrvatske). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, ühten kahtenden strokun om voimuz. Prezident om mugažo sodavägiden päkäsknikaks. Hän paneb päministrad (Predsjednik Vlade) da nelläd varapäministrad radsijihe parlamentan nevondan mödhe. Prezidentale sab heitta radmaspäi päministrad.
Parlament om üks'kodine Horvatine Suim (vspäi 2001, Hrvatski sabor vai muite Sabor) 151 ühtnijanke, heiden lugu voib vajehtadas 100 da 160 keskes. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Ohjastuz (Vlada) pidab vastust edel parlamentad. Parlamentale sab ozutada uskletomut ohjastusen täht.
Ülembaine Käskuzkund (Vrhovni sud) om käskuzkundaližen tobmuden pä.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2020 5. päiväl heinkud (10. kucund). Vodes 2016 redukun 19. päiväspäi Andrei Plenkovič om päministraks. Prezidentan järgvaličendad oliba vn 2019 22. päiväl tal'vkud da vn 2020 5. päiväl vilukud, Zoran Milanovič sai 52,67 % i tuleb radho prezidentaks vs 2020 uhokun 19. päiväspäi, hän om Horvatii enzne päministr vll 2011−2016.
Kursk
thumb|left|250px|Kurskan administrativižed ümbrikod: {{legend|yellow|Keskuzümbrik}} {{legend|orange|Raudteümbrik}} {{legend|fuchsia|Seiman ümbrik}} Kursk (Курск) om lidn, lidnümbrik da raudtesol'm Venäman päivlaskmas. Se om Kurskan agjan pälidn da kaikiš suremb lidn, Kurskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (ei mülü rajonha). Vn 2007 semendkuspäi Kursk om «sodahoštusen lidn»-arvnimenke.
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud tošti vl 1586 Venäman suviröunanno, vodele 1596 saudihe lidnust. Kursk om lidnan oficialiženke statusanke vspäi 1779. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (3. kül'mku 1941 — 8. uhoku 1943), sen eläjiden 13 tuhad pölištuiba, ajoihe Germanijha völ 10 tuhad eläjid, pertišt oli muretud.
Horvatii
Eläjad
Vn 2011 Horvatijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 284 889 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 784 265 eläjad vl 1991.
Kursk
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Seim-jogen da sen ližajogiden randoil (Сейм 696 km pitte, sijaline virkand Sem' , Desnan hura ližajogi), 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matk Moskvahasai om 530 km pohjoižhe. Lähembaižed lidnad oma Kurčatov, Fatež, Ščigri.
Horvatii
Eläjad
Rahvahad (2011): horvatijalaižed — 90,4 %, serbalaižed — 4,4 %, toižed rahvahad — 4,4 %, märhapanendata — 0,8 %.
Kursk
Geografijan andmused
Vn 1994 keväz'kuspäi Kursk jagase koumeks ümbrikoks, ende ned oliba rajonikš i nimitihe niid toižin. Lidn om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Edeline lidnan administracijan pämez' om Nikolai Ovčarov (2008 — sulaku 2019).
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 119 977 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 415 159 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd' (vl 2019).
Horvatii
Eläjad
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 86,3 %, ortodoksižed hristanuskojad — 4,4 %, islamanuskojad — 1,5 %, toižed uskojad — 1,5 %, märhapanendata — 2,5 %, religijatomad i ateistad — 3,8 %.
Kursk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen i Jumalanmaman Kazanin jumalaižen päjumalanpert', 23 jumalanpertid, Znamenskii-mez'jumalankodi i ph. Stroican naižjumalankodi oma olmas lidnas, völ kaks' pühäpertid oma sauvomas. Katoline pühäpert' i protestantizman nell' jumalanpertid (sidä kesken koume — baptizman).
Horvatii
Eläjad
Toižed sured lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Split, Rijek, Osijek, Zadar, Pul, Slavonski Brod. Vl 2013 kaik oli 128 lidnad valdkundas. Lidnalaižiden pala om 57,6 % (2020).
Kursk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma viž kolledžad, viž tehnikumad, ortodoksižen hristanuskondan hengeline seminarii, mugažo üläopendusen viž valdkundališt i koume privatišt aluzkundad, nell' filialad.
Ižanduz da transport
Kurskan ižandusen päsarakod oma elektro- i torguindmašiništon pästand, himine tegimišt (kuidud i räzin), zell'edheotandad, sömtegimišt, pörutügiden tegim, energijan tehmine.
Horvatii
Ižanduz
Ižanduz kadoti 50 mlrd US$ rahvahanikoiden sodan tagut 1990-nzil vozil. Nügüd'aigan ekonomikan päsarakod oma himine i kivivoihimine tegimišt, laivansauvomine, turizm, tekstiline sarak, sömtavaroiden pästand (lihaproduktad i sagud) sijaližes torhudespäi, metallan i pun ümbriradmine. Tegimišt otab videndest kogosüdäiproduktas, no eksportan 97 %. Valdkundan kogosüdäiprodukt ostmižmahtusen paritetan mödhe oli US$132,88 mlrd (nominaline US$67,84 mlrd) vl 2021, ühtele hengele — US$32,942 ekvivalentas.
Kursk
Ižanduz da transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Om eriližid teid severzil-se irdoil kundaližen transportan täht.
Horvatii
Ižanduz
Horvatijan päeksport om elektroladimišt da likkuimed (läz 15 %), laivad da venehed (13 %), kivivoi da londuseline gaz (11 %), sobad (läz 7 %); toine eksport — pumaterialad da mebel' (4 %), zelläd (3 %), heretused (2 %), polimerad (2 %), raud (2 %), alüminiitegesed (1 %), elektruz (1 %), cement (1 %).
Kursk
Ižanduz da transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Kursk-Päivnouzmaine-lendimport (URS / КУС, 32,9 tuh. passažiroid vl 2017) sijadase 7 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Moskvha, Piterihe i Mineraližihe Vezihe, om sezonreisid Mustmeren kurortoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Kurskan agjan lidnümbrikod * *
Žirnovsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Žirnoje-külä 18. voz'sadan keskes ühtennimižen penen järven randal. Möhemba uded eläjad sirdiba sidä videks kilometraks Medvedican ülezjogen. Vl 1949 buraudihe ezmäšt kivivoin mareigud žilon laptas. Vozil 1950−1954 ühtenzoittihe žilod Kurakino- i Neftänikov-žiloidenke i nimitihe Žirnovskii-radnikžiloks. Radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1958.
Žirnovsk šingotase kivivoin i sen gazan samižen da transportiruindan edheotandoil, sömtegimištol (grečan surimtegim), sauvondmaterialiden edheotandoil (asfal'ttegim, šebin'tegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Medvedic-jogen hural randal tobjimalaz (Donan hura ližajogi), Volgaveren ülüdel, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saratovan agjhasai om 25 km pohjoižhe orhal, Volgogradhasai om 255 km suvhe orhal vai 310 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Saratovan agjan Kalininsk 60 km pohjoižhe orhal vai 85 km avtotedme i Krasnoarmeisk 64 km päivnouzmha orhal vai 100 km avtol.
Žirnovsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 92 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 16 872 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 19 200 eläjad vl 1998. Vl 2017 kaik 15 872 ristitud eliba lidnas.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Hengen-tüništoitajan jumalanpert' (saudihe vll 1994−1998) i hristanuskondan seičemenden päivän adventistoiden pühäpert' oma olmas lidnas.
Žirnovskan kivivoitehnikum i pedagogine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnan erine Administracii om likvidiruidud vn 2009 lopus. Žirnovskan rajonan Administracii tegeb sen velgusidme.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Domostroi
thumb|right|250px|Andrei Räbuškin. Torgovanan pereh 16. voz'sadas. «Domostroi», täuz' nimituz — Kirj, kudambad kuctas «Domostrojaks» («Домострой», Книга, называемая «Домострой») om 16. voz'sadan venälaižen literaturan muštnik — käskusiden, nevondoiden da opendusiden kogoduz ristitun i kanzan kaikiš elon čuradusiš. Se mülütab kundaližid, kanzaližid, ižandaližid da religiozižid küzundoid. «Domostrojan» kaiked tetabamb redakcii om tehtud 16. voz'sadan keskes jumalankodin slavižel kelel, sen naceine tegii — Sil'vestr-protopop. Kirj om kirjutadud eläbal kelel, siš om äi muštatišid.
Struktur
Sil'vestran versijan «Domostroi» kogoneb ezisanoišpäi, 63 palaspäi i "Sanoišpäi da käskusišpäi tataspäi poigale", kudambad oma gruppiruidud mugomiden päčuradusiden mödhe:
Kategorii:Kirjad jumalankodin slavižel kelel Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Sanmarinolaižed
thumb|right|250px|Sanmarinolaine gvardijanmez'. Sanmarinolaižed (sammarinese, emil'.-rom.: sammarinêṡ) oma indoevropine, romanine rahvaz.
Elädas tobjimalaz San Marinos. Sanmarinolaižed pagištas italijan kelel, mugažo sil emil'jaroman'jan dialektal. Lugu om läz 41 tuhad ristituid kaiked mail'madme.
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Son'lehtez
Son'lehtez (Plantago major), paginoiš mugažo tätükhein vai tätüklehtez, om äivozne heinäsine kazmuz. Mülüb Son'lehtesižed-sugukundha, Son'lehtez-heimon tipine erik.
Ümbrikirjutand
Kazmusen augotižlibund om Evrop, Pohjoine Azii da Keskuzazii, nügüd' levganzi kaikedme mail'madme. Kazvab kuti rujohein kaikil sijil päiči Edahaižes Pohjoižes.
Jurišt om lühüd äjidenke nitinke. Lehtesed oma levedad da munanvuiččed formal. Änikoičeb püštoiktoil kunutaižil 15..45 sm pitte, semendkus-kezakuspäi (pohjoižmaiš) elokuhu-sügüz'kuhusai. Plod om äisemnine konorüt.
Kävutand
Kazvatadas kul'turas ümbriradamha zelläks. Kävutadas veresid i kuivatud lehtesid, sadas südäivet-ki veresiš lehtesišpäi. Veresed lehtesed anttas ližad tervehtamha nahkan satatesid. Pästtas son'lehtesen südäivet (Plantaginis succus) kävutamha gastritad, dispepsijad i anoreksijad vaste.
Voib ližata norid lehtesid keitoshe.
Douson Doris
Doris Douson (Doris G. Dawson, möhemba Levy; sünd. 16. sulaku 1905, Goldfild, Nevad-štat, AÜV — kol. 20. sulaku 1986, Koral Geiblz, Florid, AÜV) oli amerikaine aktris.
Biografii
Tuleban aigan aktris oli sündnu kaivajiden Goldfild-lidnha (nügüd' pen' žilo) Nevadan suvipäivlaskmas. Mam koli tuberkulözaspäi, konz Doris oli koumekuižel vagahaižel.
Zavodi kar'jerad 1920-nzil vozil kuti bigikinon aktris. Kar'jeran pä oli vl 1929. Kulundan tulend kinotehmižhe pani aktrisan kar'jeran lopindad, arvostelijad lugiba hänen än't teravaks. Fil'mzihe jäl'gmäižen kerdan vl 1934.
Naine oli lähtnu mehele kaks' kerdad.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Nevadha Kategorii:Kolnuded Floridas
Mšinskoje-so
thumb|right|250px|Mšinskoje-so läz [[Väl'je (järv)|Väl'je-järved]] Mšinskoje-so (Мшинское болото) om Venäman valdkundaline londuseline kel'dtaho Leningradan agjan suvipäivlaskmas.
Geografii
So sijadase agjan Lugan i Gatčinan rajoniden territorijas, Oredež- i Jaščer-jogiden vezijagandal.
Pind — 60 400 ga. So sädihe läz 8 tuhad vozid tagaz. Om ümbärtud mecal. Turbhan šoid sase 3..6 metrhasai.
Kel'dtaho
Harvoiden linduiden sur' lugumär seištas da tehtas pezoid kel'dtahos. Piterin valdkundaline universitet vedab tedoidusid. Kezaaigan so om fototurizman objektaks.
Homaičendad
Kategorii:Leningradan agjan sod Kategorii:Kel'dtahod Kategorii:Sod kirjamišton mödhe Kategorii:Gatčinan rajon Kategorii:Lugan rajon
Pskov
thumb|left|250px|Lidnan nomeruidud lidnanlaptoiden kart Pskov (Псков) om Venäman lidn da lidnümbrik valdkundan lodehes. Se om Pskovan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, mugažo om Pskovan rajonan keskuseks (ei mülü rajonha).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Lavrentijan aigkirjas kuti Pleskov (Плесков) i Pskov lidnan statusanke vl 903. Nimitihe jogen mödhe. Pskovan lidnuz oli vižrenghaižeks, koume rengast oma olmas tähäsai.
Vozil 1348−1510 Pskov oli ripmatoman Pskovan Tazovaldkundan pälidnaks. Oli Venäman ühteks kaikiš järedambiš da znamasižembiš lidnoišpäi edel Piterin alusenpanendad.
Geografijan andmused
Lidn seižub Pskovanjogen (Пскова́) da Sur'-jogen molembil randoil niiden ühthejoksmusen sijas. Istorine keskuz levigandeb 47 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel, 16 kilometras Sur'-jogen lanktendan sijaspäi Pskovanjärvhe. Sijadase 278 kilometras avtoteidme Piterišpäi, matkad Moskvhasai om 743 kilometrad.
Pskov om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt, jagase 14 nomeruidud ohjanduzlidnanlaptha. Lidnan röunoiden piduz om läz 50 km.
Tobmuz
thumb|right|250px|Lidnan Duman sauvuz Käskusenandai tobmuz om Lidnan Dum. Kaik eläjad änestuzoiktusenke valitas sen 25 ezitajad videks vodeks. Duman ezimez' lugese lidnan pämehen. Järgenduseližed valičendad Dumha oliba vl 2017.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 203 279 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vozil 1992 — 209 tuh. rist., i 2020 — 210 340 ristitud.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 87,4 %, ukrainalaižed — 1,5 %, vaugedvenälaižed — 0,9 %, armenijalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,6 %, rahvahuden ozutandata — 8,1 %.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik 12 sildad ühtenzoittas Sur'-jogen randoid.
Civiline da sodavägiden Pskov-lendimport (vai Ristad, Кресты, PKV / ПСК / ULOO, 110 tuh. passažiroid vl 2022) sijadase kudes kilometras suvipäivnouzmha lidnan istorižes keskusespäi. Se om rahvahidenkeskeiženke statusanke, tehtas reisid Piterihe da Moskvha.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pskovan agjan lidnümbrikod * *
Kadun
Kadun (haus. i Kaduna «krokodiloiden sija» hausan kelespäi) om lidn Nigerijan keskuzpalan pohjoižes. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, raudte- i avtotesol'm, Kadun-štatan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud britanijalaižil vl 1913. Se oli Pohjoižnigerii-protektoratan pälidnaks vll 1923−1966. Vll 2000−2002 islaman (ristitišton koume videndest) i hristanuskondan (eläjiden kaks' videndest) polenpidajad ridleba lujas, tuhad pölištuiba.
Kadun šingotase nenil sarakoil: tekstilin edheotandad (nahktegesed), mašinansauvomine (avtod, pörutüged), terasen i alüminijan tehmine, kivivoin ümbriradmižen tegim, plastikan i zelliden pästand, televizoroiden ühthekeradamine, maižanduzprodukcijan i savesižiden astjoiden torguind.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kadun-jogen randal (Kaduna River hausan kada-sanaspäi «krokodil», Nigeran hura ližajogi), 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Abudž-pälidnhasai om 163 km suvhe orhal vai 195 km avtotedme.
Ižand Proharčin
Süžet
Proharčin-valdkundmez' eläb kortomdud fateras i maksab sen emändale viž rubläd kus, toižed eläjad anttas kümne. Nored eläjad ei navet'koi naimatont ažlakod tünäd valdkundmest, nimitadas händast pertin emändan favoritaks. Iloiteldas Proharčinad, sanudas uziš reformiš valdkundmehiden täht, tehtas melel niid.
Kadun
Geografijan andmused
Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +23..+28 C° vodes läbi, ekstremumad oma +9 C° i +38 C°. Paneb sadegid 1280 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (20 mm pordos).
Ižand Proharčin
Süžet
Valdkundmez' oigendab kirješt pämehele protestanke, no korged pämez' ei kulund reformiš. Proharčin kadob radospäi i fateraspäi, putub pahaze kompanijha, läz šaukahtab meles, kändihe läžujaks da koleb fateras lopuks. Susedad löutas znamasižid personaližrahoid magaduzsijas.
Kadun
Eläjad
Vl 2006 eläjiden lugu oli 760 084 ristitud.
Kadunan valdkundaline universitet (Kaduna State University) radab vspäi 2004, sen ližaks om kuz' tošt üläopendusen aluzkundad.
Irdkosketused
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Moldov
Moldov vai Moldavii (Moldovа [molˈdova]), täuz' oficialine nimituz — Moldovan Tazovaldkund (Republica Moldova), om mererandatoi valdkund Suvipäivnouzmpol'žes Evropas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Kišinöv.
Istorii
Vozil 1924−1991 Moldov oli NSTÜ:n palaks: vll 1924−1940 kuti Ukrainan avtonomii, vozil 1940−1991 — NSTÜ:n tazovaldkundaks.
Vn 1991 27. päiväl elokud Moldov tedištoiti ripmatomudes Nevondkundaližes Ühtištusespäi. Hätken aigan romanijan kelen moldovan etnolekt oli valdkundan oficialižeks, no vspäi 2023 romanijan kelen literaturine norm ottase Moldovan üks'jäižeks oficialižeks kirjkeleks.
Moldovan ezmäine Konstitucii (Constituţia) oli olmas vspäi 1978. Valdkundan kahtenz' lugul Konstitucii om vahvištadud parlamental vn 1994 29. päiväl heinkud da tuli väghe sen-žo voden 27. päiväl elokud. Nügüd' se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Moldovan reljefan kart Moldov om mavaldkundröunoiš Romanijanke päivlaskmas (röunan piduz — 450 km), Ukrainanke pohjoižes, päivnouzmas da suves (940 km). Ühthine röunoiden piduz — 1390 km. Moldov om mererandatoi valdkund, no man suves Mustmeren randpol' sijadase ani läz.
Valdkund levigandeb kukhikahal tazangištol. Moldovan kaikiš korktemb čokkoim om Balanešti-mägi, 429 m kortte valdmeren pindan päl. Valdkundan znamasižed joged oma Dnestr i Prut. Kaik joged jokstas Mustmerhe. Dunai-jogen randan 200-metrine pala om Moldovan kaikiš suvembaks čokkoimeks.
Klimat om ven kontinentaline, pehmdanke tal'venke, keza oleskeleb pit'kan päipaštokahan. Vilukun keskmäine lämuz om −4 C°, heinkun — +21 C°. Paneb sadegid 380..550 mm vodes, kuidme tazomäras.
Londuseližed pävarad oma bur hil', fosforitad; toižed varad — mouckivi, sauvondgips, mustma.
Politine sistem
Parlament (Parlamentul Republicii Moldova) om üks'kodine 101 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Moldovan administrativiž-territorialine jagand.
Mustmägi
Mustmägi, Černogorii vai Montenegro (, Crna Gora, nece om täuz' oficialine nimituz), om tazovaldkund Evropan suvipäivnouzmpoles, Balkanan pol'saren Adriatižel randištol. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Podgoric.
Moldov
Administrativiž-territorialine jagand
Moldov jagase 32 rajonaks (raion), videks municipijaks (koume sured lidnad, üks' avtonomijan pälidn da üks' territorijan pälidn), üks' avtonomii (Gagauzii man suves) da Dnestran huran randišton administrativiž-territorialižikš ühtnikoikš eriliženke oiktuzliženke statusanke (Dnestranrandal om ičeze administrativine jagand). Edemba rajonad alajagasoiš 61 lidnaks da 916 küläkundaks. Kaik 32 lidnad-rezidencijad oma rajoniden keskusikš. Kišinöv-municipii jagase videks sektoraks (Kišinöv-lidn), kudeks lidnaks da 12 kommunaks. Toižed municipijad alajagasoiš kommunikš-kundoikš.
Mustmägi
Vspäi 2010 valdkund om kandidatan kändamha EÜ:n ühtnijaks. Vspäi 2017 om PAKO:n ühtnijan.
Moldov
Administrativiž-territorialine jagand
Tundištamatoi Dnestranrandan Moldovan Tazovaldkund-valdkund kontroliruib Dnestran huran randan ühtnikoiden tobmad palad da Benderi-lidn oiktal randal, ned oma hoik jono pidust' Ukrainan röunad. Dnestranrand alištub keskuzohjastusele vaiše paloin.
Mustmägi
Istorii
Vn 2006 3. päiväl kezakud Mustmägi tedištoiti ripmatomudes Serbijan da Mustmägin Konfederacijaspäi referenduman satusiden mödhe.
Moldov
Eläjad
Moldovas elädas moldovalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 3,557,600 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4,366,300 eläjad vl 1991. Ristitišton läz nelländest (600..1000 tuhad valdkundan rahvahanikoid) ratas verhiš maiš.
Rahvahad (2014): moldovalaižed — 75,1 %, romanijalaižed — 7,0 %, ukrainalaižed — 6,6 %, gagauzalaižed — 4,6 %, venänikad — 4,1 %, bolgarijalaižed — 1,9 %, toižed rahvahad — 0,7 %.
Mustmägi
Istorii
Tazovaldkundan edeližed Konstitucijad oliba vahvištadud vozil 1905, 1992 i 2006. Valdkundan nellänz' lugul Konstitucii om olmas vs 2007 redukun 20. päiväspäi, se om väges vn 2013 kohendusidenke.
Moldov
Eläjad
Mamankelen mödhe (2014): moldovan etnolekt/romanijan kel' — 80,2 % (moldovan etnolekt 56,7 %, romanijan kel' 23,5 %), venäkel' — 9,7 %, gagauzijan kel' — 4,2 %, ukrainan kel' — 3,9 %, bolgarijan kel' — 1,5 %, čiganan kel' — 0,3 %, toižed keled — 0,2 %.
Mustmägi
Istorii
Istorine da kul'turine pälidn om Cetine.
Moldov
Eläjad
Uskondan mödhe (2014): ortodoksižen jumalankodikundan uskojad — 90,1 % (93 % vl 2004), toižed hristanuskojad — 2,6 %, toižed uskojad — 0,1 %, agnostikad — 7,2 %.
Toižed järedad lidnad (enamba 45 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Bel'ci, Tiraspol', Benderi, Ribnic. Kaik om 66 lidnad da 1615 küläd valdkundas. Lidnalaižiden pala om 42,8 % (2020).
Mustmägi
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mustmägin reljefan kart. Mustmägi om mavaldkundröunoiš Horvatijanke päivlaskmas (röunan piduz — 14 km), Bosnijan da Gercegovinanke lodehes (225 km), Serbijanke pohjoižpäivnouzmas da Kosovonke suvipäivnouzmas (ühtes 203 km), Albanijanke suves (172 km). Ühthine röunoiden piduz om 614 km.
Moldov
Ižanduz
Ižanduz om agrariž-industrialine, sättujad arvoimižed maižandusen täht i mineraližiden varoiden mairiž märhapandas ekonomikan strukturan toižendad (2021): maižanduz 21,8 %, tegimišt 17,6 %, holitišiden sfer 60,6 %. Ižandusen päsarakod oma sömtegimišt, maižanduzmašiništon, elektronikan (vilugoitimed, pezendladimed) i avtoinstrumentan pästand, kengiden da tekstilin tehmine, turizm.
Mustmägi
Geografijan andmused
Mustmägin suvipäivlaskmaižed randad lainištab Adriatine meri. Randanpird om 293,5 km.
Moldov
Ižanduz
Vl 2022 valdkundan kogosüdäiprodukt oli US$12,4 mlrd ekvivalentas (ostmižmahtusen paritetan mödhe US$36,8 mlrd), ühtele hengele US$4791 (US$14,257). Moldov om Evropan kaikiš gollembiš valdkundoišpäi.
Vl 2014 Moldovan päeksport oli söndtavarad — 26 % (sidä kesken jomad da südäiveded), sobad — 22 %, mašiništ — 14 %, vin da tabak — 9 %, himine produkcii — 7 %, kanghad — 7 %; toine eksport oli pühävoi da toižed razvad — 3 %. Vl 2014 Romanii, Venäma, Italii, Ukrain da Saksanma oliba pätorguindpartnörikš.
Mustmägi
Geografijan andmused
Saum vezid — 1,5%. Kaikiš suremb järv om Skadar Albanijan röunal.
Londuseližed pävarad oma boksitad, raudkivend, kivihil'.
Politine sistem
thumb|right|250px|Mustmägin ohjastusen pert' [[Podgoricas.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident, kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Prezidental om kahtenden strokun voimust.
Radonoigendai tobmuz om Mustmägin ohjastuz, parlament vahvištab sen mülükundan prezidentan taričendan mödhe.
Käskuzkundaline tobmuz om kaks'pordhikaz. Mustmägin Ülembaine Käskuzkund ühtenzoitab käskusiden kävutandan kaikel valdkundan territorijal.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Mustmägin administrativiž-territorialine jagand.
Mustmägi jagase 21 municipalitetaks da sen ližaks 2 lidnümbrikoks Podgorican südäimes.
Eläjad
Mustmägiš elädas mustmägilaižed. Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 625,266 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.
Rahvahad (2011): mustmägilaižed — 45,0%, serbalaižed — 28,7%, bošnäklaižed — 8,7%, albanijalaižed — 4,9%, slavilaižed-islamanuskojad — 3,3%, čiganalaižed — 1,0%, horvatijalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,5%, rahvahuden ozutandata — 4,9%.
Kodikelen mödhe (2011): serban kel' — 42,9%, mustmägin kel' — 37,0%, bosnijan kel' — 5,3%, albanijan kel' — 5,3%, serbanhorvatan kel' — 2,0%, toižed keled — 3,5%, märhapanendata — 4,0%.
Uskondan mödhe (2011): ortodoksižed hristanuskojad — 72,1%, islamanuskojad — 19,1%, katolikad — 3,4%, ateistad — 1,2%, toižed uskojad — 1,5%, märhapanendata — 2,7%.
Mustmägin toižed järedad lidnad (enamba 20 tuh. ristituid vn 2003 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Nikšič, Plevl'. Lidnalaižiden pala om 67,5% (2020).
Ižanduz
Mustmägin päeksport om alüminii, teraraudad.
Kaks'nik (starin)
thumb|right|250px|Voden [[1866 pästandan kor']] «Kaks'nik» («Двойник») om Födor Dostojevskii-kirjutajan aigaline starin. Se om sätud vozil 1845−1846.
Starin läbiti cenzurad satusekahas i om publikoitud ezmäižen kerdan vn 1846 uhokus, Venäman imperijan «Otečestvennije zapiski»-aiglehtesen (Tatanmaižed kirjeižed) kahtendes nomeras «Golädkin-ižandan ozaitelemižed»-alapälkirjutesenke.
Säduz om ekraniziruidud Sures Britanijas vl 2013, fil'man nimituz (The Double) toštab starinan nimed.
Irdkosketused
Kategorii:Födor Dostojevskii Kategorii:Romanad Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Gvinei-Bisau
Gvinei-Bisau, täuz' oficialine nimi — Gvinei-Bisaun Tazovaldkund (República da Guiné-Bissau [ʁɛˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsau]), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, Atlantižen valdmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Bisau.
Istorii
Vozil 1471−75 portugalijalaižed Kabo Verdespäi zavodihe otta kävutamižhe nügüdläižen valdkundan territorijad, mödes igähižid rahvahid Brazilijha orjikš. Vozil 1879−1973 valdkundan nimi oli Portugaline Gvinei. Vhesai 1886 nügüdläižen Gvinejan territorii mugažo mülüi sigä, no sid' mäni Francijan tobmuden alle.
Vl 1973 sügüz'kun 24. päiväl Gvinei-Bisau tedištoiti ičeze ripmatomudes Portugalijaspäi. Ližatihe pälidnad valdkundan nimitushe, miše erištada susedližes Gvinejaspäi. Voziš 1998−1999 Rahvahanikoiden soda oli valdkundas. Koume sodakukerdust (vl 2003, 2011, 2012) jäi valdkundan istorijas.
Jäl'gmaine Konstitucii om hüvästadud kaiken rahvahan referendumal vl 1984, se om väges vn 1991 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Gvinei-Bisaun topografine kart Gvinei-Bisaul om mavaldkundröunoid Senegalanke pohjoižes (röunan piduz — 338 km, se om oiged jono päivnouzmaspäi päivlaskmha) da Gvinejanke suvipäivnouzmas (386 km). Ühthine röunoiden piduz madme — 724 km. Atlantižen valdmererandan piduz om 350 km.
Klimat om subekvatorialine mussonine, paneb sadegid kezakus-elokus tobjimalaz. Voden keskmäine lämuz om +26 C°, läz vajehtusita kuidme. Valdmererandal paneb 3000 mm sadegid, i päivnouzmal — 1200 mm (sigä oleskeleb letetorokoid-ki).
Londuseližiden pävaroiden keskes om kivivoid da londuselišt gazad (šel'fas), boksitoid, fosfatoid, mecoid, ozrikkivid. Niišpäi vaiše mec om ottud radho.
Politine sistem
thumb|right|200px|Kolinas de Boe (Colinas de Boé)-pert'kulu om parlamentan sauvuz [[Bisaus.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine segoitadud tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente da Guiné-Bissau), kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Prezidentan ohjandamižen strokuiden lugu ei ole röunatud, no vspäi 1974 valdkundas ei olend ni üht prezidentad, ken ištuiži ičeze ezmäižen vižvoččen strokun lophusai kogonaz, Žoze Mariu Vaš (2014−2019) om ezmäine. Prezident paneb päministrad (port. Primeiro-Ministro) radnikusele.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Rahvahaline Suim (Assembleia Nacional Popular da Guiné-Bissau), kaik rahvaz valičeb sen 100 ühtnijad nelläks vodeks.
Gvinei-Bisaun parlamentan edelstrokuižed valičendad oliba vn 2023 kezakun 4. päiväl. Valitihe prezidentad järgkerdan vn 2019 kahtel tural: 24. päiväl kül'mkud i 29. päiväl tal'vkud. Umaru Sisoku Embalo sai 27,65 % ühtendes turas i 53,55 % kahtendes turas, radab prezidentaks vn 2020 uhokun 27. päiväspäi. Džeral'do Martins radab päministran vn 2023 elokun 8. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Gvinei-Bisaun administrativiž-territorialine jagand.
Gvinei-Bisau jagase ühesaks regionaks (üks'lugu regiao). Üks' niišpäi om pälidn (kaikiš suremb region ristitišton lugun mödhe), i völ üks' sijadase Bižagoš-sarištol (kaikiš penemb region ristitišton lugun mödhe).
Eläjad
Gvinei-Bisaus elädas bisaugvinejalaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 1 514 451 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Portugalijan kel' kävutase rahvahidenkeskeižiden kontaktoiden abutuseks, om levitadud avaros kut kahtenz' i koumanz' kel'.
Valdkundan kaikiš suremb lidn om Bisau. Toižed sured lidnad (enamba 12 tuh. ristituid vl 2005, surembaspäi penembha) oma Bafat, Gabu i Bisor.
Ižanduz
Vl 2012 Gvinei-Bisaun eksportan päpaloin oli arahis da pähkmed (kokospal'man, brazilijan da kešjupähkmed) (93 %); toižed eksportiruidud tavarad — kuld, pumaterialad, kala, puvill, ris.
Magadan
thumb|left|250px|Lidnan kart (2019) Magadan (Магадан) om lidn da lidnümbrik Venäman pohjoižpäivnouzmas. Se om Magadanan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, meriport.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1929 radnikžiloks otmaha kävutamižhe Koliman randan tarbhaižid kaivatusid, sidä kesken kuldad. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1939.
Geografijan andmused
Lidn seižub Ohotskan meren randištol, Magadank-jogen muugotil randoil, 70 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, om ümbärtud sambnuzil vulkanoil. Matkad Moskvhasai avtotedme om 9709 km.
Kaks' lidnanvuittušt žilod mülüdas lidnümbrikho Magadan-lidnan ližaks: Sokol (4806 rist. vl 2017) i Uptar (2109 rist. vl 2017). Lidnümbrikon röunoiš znamasine jogi om Dukč.
Transport
Maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad ühtenzoittas lidnad agjan eländpunktoidenke, ei ole raudteid. Meriport radab vodes läbi, tal'vel jänmurendajiden abul.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Magadan (Sokol)-lendimport (GDX / МДС) V. Visockijan nimed sijadase 56 kilometras pohjoižhe lidnaspäi läz «Kolim»-avtoted da Sokol-žilod. Tehtas reisid Edahaižen Päivnouzmman lidnoihe, Sibirin suven järedoihe lidnoihe, Moskvha i Piterihe. Pen' civiline Magadan-13-lendimport sijadase 13 kilometras läz «Kolim»-avtoted, sišpäi tehtas čarterreisid.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Magadanan agjan lidnad * Kategorii:Magadanan agjan lidnümbrikod
Il'bez
Levigandmižavaruz
Järgeline il'bez eläb Skandinavijas, Suomenmas, Balkanan nemel, Pol'šanmas, Čehanmas, Slovakijas, Mad'jaranmas, Romanijas, Penes da Keskmäižes Azijas Kitajhasai i Mongolijhasai. Venämas il'bez eläb mecvös Karjalaspäi Kamčatkhasai da Sahalinhasai. Il'besen izoliruidud populäcijad oma Karpatoil i Kavkazan mägil.
Nece lihansöi eläb mustkavag'kor'biš, taigas, hot' se voib vastata mugažo mägimecoiš, erašti mecstepiš da mectundroiš. Näl'gvozil se kävub külihe da eskai surihe lidnoihe. Istorižil aigoil il'besen areal Evropas oli levedamb. Ristitud oma koletanuded kaikid il'besid Keskuzližen da Päivlaskmpol'žen Evropan maiden enambuses, i nügüd' nece živat om harv.
Elonmahtuz
Il'bez eläb üksin, emäčud elädas pezakundanke. «Gon» oleskeleb vilukus — keväz'kus. «Gonan» aigal emäčud da ižačud kidastadas komedas. Konkuriruijad ižačud toratas emäčun tagut. Emäčun kohtuz jatkub 67..74 päiväd. Il'besel semendkus sündub 2..3 poigašt 245..300 grammad massanke. Poigaižed oma sogedad da abutomad. Sil'mad avaidasoiš 12-ndel päiväl.
Il'bez om tipine lihansöi živat. Il'besen sömižen aluz — jänišad, hirenvuičced rouhijad, erašti pened kabjživatad. Il'besed voidas eläda kaks'kümnehe vodhesai.
Irdkosketused
Kategorii:Kažinvuiččed Kategorii:Imetaiživatad
Helühein
Leviganduz
Kazmuz levitab ičeze žomad vitkos.
Ümbrikirjutand
Üks'vozne kazmuz, om vällänke jurištonke. Seikhed oma oiktad vai sarakoitas. Lehtesed kazdas toine tošt vaste, lehtesen röun voib olda oiged vai hambhikaz.
Änikuz om toppaz. Änikon vencut om pakuine. Plod om kehker konorüt, avaidase tahkoidme. Se mülütab korvenvuiččid semnid, suugikahid paksumba kaiked.
Küpsad semned rämäitas plodun seinhä kazmusen lehkutamižes tulleil i sil hein om helün pojav.
Znamoičend ižanduses
Helühein om rujoheinäks maižanduses. Om pol'parazitaks, sen jured kazdas toižiden kazmusiden kolnuzil juril, voib satatada kul'turkazmust küt'kindan aigan. Čaptud hein om paha sötmižes, sikš miše om äi seikhid i vähä lehtesid. Pidab otta nitud omaluižeks puhtastamha helüheinäspäi.
Voib levineda villän pöudoil. Semned puttas obrättüd villähä, tehtud jauh sišpäi om sinižen mujun, pašttud leib kändase kovaks i jügedaks sulatusele. Pidab puhtastada villän semnid edel semendust.
Homaičendad
Kategorii:Orobanchaceae Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Venälaine literatur
thumb|left|300px|Venälaižiden kirjutajiden gruppine portret: «Sovremennik»-aiglehtesen redakcine kollegii. [[Ivan Gončarov, Ivan Turgenev, Lev Tolstoi, Dmitrii Grigorovič, Aleksandr Družinin i Aleksandr Ostrovskii. Sergei Levickijan foto]] thumb|right|100px|[[Deržavin Gavriil|Gavrila Deržavin]] thumb|right|100px|[[Nikolai Karamzin]] thumb|right|100px|[[Aleksandr Puškin]] thumb|right|100px|[[Mihail Lermontov]] thumb|right|100px|[[Ivan Turgenev]] thumb|right|100px|[[Nikolai Gogol']] thumb|right|100px|[[Lev Tolstoi]] thumb|right|100px|[[Födor Dostojevskii]] thumb|right|100px|[[Anton Čehov]] thumb|right|100px|[[Ivan Bunin]] thumb|right|100px|[[Vladimir Majakovskii]] thumb|right|100px|[[Anna Ahmatova]] thumb|right|100px|[[Boris Pasternak]] thumb|right|100px|[[Mihail Šolohov]] thumb|right|100px|[[Aleksandr Solženicin]] thumb|right|100px|[[Boris Strugackii]] thumb|right|100px|[[Vladimir Sorokin]] thumb|right|100px|[[Tatjana Tolstaja]] thumb|right|100px|[[Boris Akunin]] thumb|right|100px|[[Sergei Lukjanenko]] Venälaine literatur om literatur venäkelel vai venälaižil tegijoil kirjutadud literatur.
Amuižvenälaine literatur
Venälaine kirjkel' šingotaškanzi lujas hristanuskondan otandan jäl'ghe da kirilližen kirjamišton otandan kävutamha jäl'ghe. Sen aigan kirj tundištoiti udenke uskondanke da oli abunikan papile službas.
Avtorad
Runoišt:
Proz:
Detektiv:
1920 — 1930-nded voded
Lähtnuded röunan taga kirjutajad — Ivan Bunin, Aleksandr Kuprin, Ivan Šmelöv, Marina Cvetajeva, Georgii Adamovič, Vladislav Hodasevič, Georgii Ivanov
Jänuded Venämas kirjutajad:
Uz' pol'v:
1940—50-nded voded
Voziden 1941−1945 Sur' Kodimaine soda om rodimijan man istorijan tragedii, no sen aigan linni kuti «henktä kebnemba», 20. voz'sadan 20-nziden da 30-nziden voziden rindatades, konz ei sand ezitada kaikile ičeze pozicii. Meled, kul'tur, literatur ei sirdnus edehepäi. Suren voinan aigan päzutand ramkoišpäi tuli da realižen, ei pakitoittud, elon mujand. Ičetundmuz ližadab, soda opendab meletada da kacta sil'mihe, kandab päzundad koumekümnenziden voziden ideologijaspäi. Sur' voin ližadab Stalinan arvod, mitte el'gandase kuti vei. Lopuks mif sünduti Sured vejad, kudamb vägesti fašizmad. Tuleb rahvahan da vejan ühtmuden illüzii.
Stalin ei olend vaumhiš edel sodad; sid' vn 1941 heinkun 3. päivän (möhäližiš) hän sädab pagin rahvahazepäi: «Velled da sizared!», toimetades, miše tariž lujeta mehiden ičetahtod da patriotizmad. Vl 1941 sügüzel Jumalatomiden kund oli pästtud poiš, mugažo antireligiozine propagand oli heittud. Muga Stalin keradab rahvahan uskondan vägid, miše virigzoitta patriotizmad.
Lirik
Arni lirik reagirui sodha sen ezmäižiden kuiden aigan.
Täs om runoišton nell' čuradust:
Runoišt
1970−1980. voziden ičepästand da sen jäl'gendajad