cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avstrii
Geografijan andmused
Avstrii om keskuzevropine valdkund, sen pind om 83 871 km². Mägikaz ma om: keskmäine korktuz ülemba meren tazopindad om ümbri 900 metras. Päivnouzmaižed Al'pad ottas Avstrijan znamasišt palad. Kaikiš korktemb čokkoim om Grosglokner-mägi (3797 m).
Kaikiš znamasižemb jogi om Dunai, sen bassein otab valdkundan tobmad palad. Avstrijas om 580 järved, täuttas jäžomišpäi päpaloin. Bodenjärv (538 km²) sijadase Saksanman i Šveicarijan röunal, Nöizidler-Ze (157 km²) om Mad'jaranman röunal.
Voden keskmäine lämuz om +8 C°, heinkun +18..+24 C°, uhokun −1..−7 C°. Keskmäine vozne painuz om 760 mm.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, cink, magnii), antimonii, toižed varad — mec, kivisol, grafit, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Avstrijan parlamentan pert' [[Venas, molembad kodid sätas ištundoid siš.]] Ohjandusen form om federativine parlamentine tazovaldkund.
Valdkundan pämez' om federacijan prezident (Bundespräsident), kaik rahvaz valičeb händast kuden voden strokuks. Enamba mi kaht strokud jäl'geten rata ei sa. Prezident paneb radsijha federacijan kanclerad — ohjastusen pämest.
Avstrijan suim (parlament) om kaks'kodine Federaline Keraduz (Bundesversammlung): ezmäine (ülembaine) kodi — Federaline Nevondkund da toine (alembaine) kodi — Nacijannevondkund. Federaline Nevondkund kuctas Bundestrat:aks (64 ühtnijad), federacijanmaiden suimad (landstag:ad) valitas sen ühtnijoid nelläks vai kudeks vodeks (lanstagha kacten). Nacijannevondkund kuctas Nacionalrat:aks (183 ühtnijad), kaik rahvaz valičeb sen ühtnijoid videks vodeks.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden edelstrokuižed valičendad oliba vn 2019 29. päiväl sügüz'kud (27. kucund). Valitihe federacijan prezidentad kahtel tural (vn 2016 24. sulaku i 4. tal'vku), Aleksandr Van der Bellen radab prezidentan vs 2017 vilukun 26. päiväspäi, om valitud tošti valičendoil vn 2022 9. redukud (sai 56,7 % änid ezmäižes turas). Karl Nehammer om pandud federacijan kancleraks prezidental vn 2021 6. päiväl tal'vkud. Edeližed kanclerad oma Aleksander Šallenberg (reduku — tal'vku 2021) i Sebastjan Kurc (tal'vku 2017 — reduku 2021).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Avstrijan administrativiž-territorialine jagand.
Avstrijas om ühesa federacijanmad:
Eläjad
Vn 2011 Avstrijan rahvahanlugemižen mödhe valdkundan eläjiden lugu oli 8,401,940 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2018): avstrijalaižed (saksavstrijalaižed) — 84,2 %, saksalaižed — 2,1 %, serbalaižed — 1,4 %, turkad — 1,3 %, romanijalaižed — 1,2 %, Bosnijan da Gercegovinan enččed eläjad — 1,1 %, toižed rahvahad — 8,7 %.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Grac, Linc, Zal'cburg, Insbruk. Vl 2014 kaik oli 77 lidnad valdkundas enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Ižanduz
Ekonomik baziruiše šingotadud industrialižel alusel.
Avstrijan päeksport om mašinansauvomižen da elektrotehnižen tegimišton produkcii (läz nelländest), avtod da sen palad (7 %), zelläd (5 %); toine eksport — raudan ühthesuladused da tegesed (3 %), londuseline gaz (2 %), vas'ken ühthesuladused (2 %), bumag (2 %), alüminii (2 %).
Kapur Karizma
Aktris om Indijan kinoarvlahjoiden laureatan: Filmware Awards (1997, 1998, 2001, 2002) i Rahvahaline kinopremii (1998, tagaman parahim naižrol').
Biografii
Karizma om sündnu Mumbai-lidnha, Randhir-akt'oran da Babita-aktrisan sämižkanzha. Karina-sizar om Karizmal, hän om aktris mugažo. Karizma edesti ezmäižen rolin kinoho vl 1991, konz «Langenii armastushe»-fil'm läksi ekranoile. Aktrisan aktivine kar'jer jätkustui vll 1991−2003 i 2008−2012.
Vspäi 2003 Karizma oli lähtnu mehele, Sandžai Kapur-biznesmenale. Vl 2014 hö saiba joudobut naimiželospäi i toine toižespäi. Karizmal jäihe üks' tütar da üks' poig: Samaira (om sündnu vl 2005) da Kiaan Radž (om sündnu vl 2010).
Üläsald
Eläjad
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,9%, totarlaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 3,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan Ioann-jumalantedomehen jumalanpert' om olmas lidnas (udessündutihe vll 1998−2013). Islaman «Azan»-pühäpert' om avaitud.
Üläsaldan aviametallurgine kolledž A.A. Jevstigneevan nimed, sijaline privatine socialiž-tehnologine tehnikum, mugažo Uralan federaližen universitetan (Jekaterinburg) filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeližed lidnümbrikon pämehed oma Mihail Savčenko (tal'vku 2017 — sügüz'ku 2020) i Konstantin Noskov (tal'vku 2020 — tal'vku 2021).
Galerei
thumb|center|1000px| Üläsaldan ühthine nägu (2019) Ioann-jumalantedomehen jumalanpertinke
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod
Verblüdad
Verblüdad (Camelus) om imetaiživatoiden heim Verblüdižed-sugukundaspäi. Mülütab koume eläbad erikod i severz'-se kadojid.
Verblüdvodind om maižandusen sarak verblüdiš.
Levigandmižavaruz
Dromedar i baktrian oma levitadud Man räkiš maiš: Afrik, Arabijan pol'sar', Keskuzazii, Avstralii. Kaik lugetas 19 mln eričuid, vaiše kodikoittud formad oma kaičenus, heiden ezitatad ei ole löutud tarkoikti. Tetas äi verblüdan suguid. Havtagai om mecerik, se om kaks'gurbaine i om kadomižen röunal, om kaičenus vaiše severz'-se sadoid eričuid.
Dromedaran i baktrianan gibrid om nar (iner), se voib äikerdoitas i sättub gibrizacijale edemba, no voib olda läžujid genetižikš eričuid kahtendes pol'vespäi.
Söte
Verblüdad oma märehživatad. Sötlesoiš nenil kazmusil: Salsola-heimon heinäd, kojeghein, verblüdankarang, saksaul-penzaz.
Živatad jodas reskvet, i voidas joda solavad-ki vet. Kaitas razvad gurbiš i sadas vet razvan muigotandal ku tarbiž.
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatoiden heimod
Kuala Lumpur
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 1 627 172 ristitud, vl 2017 — 1 790 000 ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 7,5 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas 2243 km² pindal (2018).
Rahvahad (2020): malajalaižed — 41,6%, toižed bumiputera (igähižed rahvahad) — 1,1%, kitajalaižed — 37,2%, indijalaižed — 9,0%, toižed rahvahad — 0,6%, ristitud rahvahanikuseta — 10,5%.
Uskondan mödhe (2020): islamanuskojad (sunnitad päpaloin, oficialine religii) — 45,3%, buddistad — 32,3%, induistad — 8,2%, hristanuskojad — 6,4%, toižed uskojad — 1,8%, religijatomad — 6,0%.
Edeline lidnan pämez' (mer) om Nor Hisham Ahmad Dahlan (reduku 2018 — sügüz'ku 2020).
Transport
Avtobusad, kiruhavtobusad, taksid, ezilidnelektrojonused, kebn metro (vspäi 1998, kaks' jonod, 37 stancijad, 46 km raudted) i monorel's (vspäi 2003, 11 stancijad, kahesa kilometrad raudted) oma kundaližeks transportaks lidnas ezilidnoidenke. Kiruhavtobusad, elektrojonused, metro, monorel's i aeroekspressad ratas ühtes Klang-alangišton integriruidud sistemas (Sistem Transit Bersepadu Lembah Klang (TRANSIT)).
Rahvahidenkeskeine civiline Kuala Lumpur-lendimport (KUL / WMKK, Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur, 58,5 mln passažiroid vl 2017) sijadase 45 km suvhe Kuala Lumpuran keskusespäi Putradžai-lidnan taga, ühtes Sepang-trassanke. Aeroekspress ühtenzoitab pälidnanke. Tehtas reisid Azijan läz kaikihe pälidnoihe, Indonezijan i Indijan äjihe lidnoihe, Gold Kostha, Londonha i Frankfurtha, mugažo Malaizijadme. Toine vanh Sultan Abdul Aziz Šah-lendimport (SZB / WMSA, 2,8 mln passažiroid vl 2017) radab Subang-ezilidnas 15 km päivlaskmha pälidnan keskusespäi, se holitab tatanmaižid passažirreisid i jügureisid Azijan lähižihe maihe.
Irdkosketused
Kategorii:Malaizijan lidnad Kategorii:Malaizijan federaližed territorijad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Susuman
Susuman (Сусуман) om Venäman lidn Magadanan agjan lodehes. Se om Susumanan lidnümbrikon administrativine keskuz, edel 2015. vot nimitihe lidnümbrikod Susumanan rajonaks.
Manisales
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1849.
Susuman
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1938 žiloks samha kuldad da kivihil't. Kävutihe türmatud mehiden töid. Vl 1964 žilo sai lidnan statusad. Maižandusen da sömtegimišton edheotandad radoihe edel ristitišton enambusen sirdandad toižihe sijihe.
Manisales
Istorii
Manisales om kofen kazvatandan znamasine keskuz. Valdkundan kahtenz' üläopendusen keskuz, seičeme universitetad oma päfateroid vai palakundoid siš, läz 30 tuhad üläopenikoid. Nece tegimišt šingotase ezilidnoiš: metallurgii, kengiden i räzinan pästand, pezendabutusiden tehmine, sömtegimišt (kofen sortiruind i pakuitez, šokolad, likörad), programholitusen edheotandad. Tetab Suviamerikas futbolan keskuz, Palogrande-stadion mülütab 30 tuhad kacujid.
Susuman
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen da Berelöh-jogen randoil (Koliman bassein), 650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Magadanhasai om läz 600 km suvipäivnouzmha avtotedme.
Manisales
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan i sen municipalitetan sijaduz Kal'das-agjas (2011) Lidn sijadase Činčin-jogen basseinas, Andiden pautkil, 2160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Andiden kaikiš korktemb Nevado-del'-Ruis-vulkan (5321 m) om 40 kilometras pohjoižhe lidnaspäi, se om väges, manrehkaidused i reduvalud oma paksud.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden, lähižed madalambad tahondad elädas ekvatorialižes klimatas. Kun keskmäine lämuz om +16..+17 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +1 C° i +32 C°. Paneb sadegid 1583 mm vodes, kuivamb heinkus-elokus (74 mm kus), vihmoiden kaks' päd: redukus (209 mm kus) i sulakus (176 mm kus).
Susuman
Geografijan andmused
Klimat om subarktine, terav kontinentaline kuiv. Paneb sadegid 195 mm vodes.
Manisales
Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 396 102 ristitud 571,84 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 580 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke (2018).
Susuman
Geografijan andmused
Kaik viž lidnanvuittušt žilod da seičeme muite žilod mülüdas lidnümbrikho Susumanan ližaks. Lidnümbrikon pind — 46 800 km². Eländpunktoiden pol' jäi kaikenaigaižeta ristitištota.
Eläjad da ižanduz
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 855 ristitud, lidnümbrikon — 9 015 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18 tuhad eläjid vl 1991, rajonan enamba 47 tuhad eläjid vozil 1979 i 1989 (47 950 ristitud vl 1989). Vl 2017 kaik 7667 ristitud elihe lidnümbrikos.
Manisales
Irdkosketused
Kategorii:Kolumbijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Susuman
Eläjad da ižanduz
Pen' civiline Susuman-lendimport sijadase lidnan suviröunal, tehtas reisid Magadanhasai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Magadanan agjan lidnad Kategorii:Magadanan agjan lidnümbrikod
Hi
Kävutand znamaks
Sur' Χ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't χ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Plazm
Plazm (πλάσμα «sädud käzil», «čomitanus») om paloin vai täuzin ioniziruidud gaz, kudamb om neitraližiš atomišpäi (vai molekuloišpäi) i vägitadud henegišpäi (ionišpäi i elektronišpäi). Plazman kaikid tärktamb eričuz om sen kvazineitraližuz. Nece znamoičeb, miše pozitivižiden i negativižiden vägitadud henegiden mülündkinktuded tuldas ani kohtaižushe.
Erašti nimitadas plazmad substancijan nelländeks (kovan, nozolan da gazanvuiččen jal'ghe) agregatižeks olendaks.
Antižed filosofad, Empedoklalpäi, vahvištoitiba, miše mir kogoneb nelläs augusespäi: maspäi, vedespäi, il'maspäi da lämoišpäi. Nece vahvištuz erasidenke lähenemidenke ühtes om kožui nügüdläiženke tedokacmusenke nellän agregatižen substancijan olemižen poliš, i plazmale, tetpas, lämoi om sättui. Plazman eričused opendase plazman fizikal.
Nügüdläižiden kacmusiden mödhe, mirun substancijan fazaolemine om plazm ičeze enambištos (massal läz 99,9 %).
Kaik tähthad oma plazmaspäi, sen ližaks avaruz niiden keskes om täuttud plazmal, hot' harvetud-ki lujas (muga nimitadud tähtazkeskeine avaruz).
Litvanma
Litvanma (Lietuva [lʲɪɛtʊˈvɐ]), oficialižikš Litvanman Tazovaldkund (Lietuvos Respublika), om valdkund Päivnouzmpol'žes Evropas, Baltijan meren randal. Vspäi 2004 EÜ:n da PAKO:n ühtnii. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Vil'nüs.
Plazm
Irdkosketused
Kategorii:Agregatižed olendad Kategorii:Plazman fizik
Litvanma
Istorii
Ezmäine mainitez oli keskaigaižes Litvanmas vl 1009. XIII voz'sadalesai germanižed ricer'kundad (ordenad) ladiba anastada Litvanmad i toda sinnä hristanuskondad, no satusita. Litvanma kändihe hristianižeks vaiše XIV voz'sadan lopuks. Sil aigal nece valdkund oli jo üks' surembišpäi päivlaskmaižes Evropas. Vl 1569 Litvanma ühtištui Pol'šanmanke Pol'šanlitvanmaha (ninga nimitadud Lüblinan Unii). Vl 1795 kaik Litvanma kändihe Venälaižen imperijan palaks.
Vn 1918 18. päiväl uhokud Litvanman nevonkund (kaikiden litvalaižiden ezitai organ) om tedotanu Litvanman ripmatomut. Sil aigal kaik Litvanma oli völ okkupiruidud germanižil sodavägil (oli Ezmäine mail'mansoda). Jäl'ges germanižiden sodavägiden lähtendad pol'šalaižed nacionalistad sädiba Vil'nüsha kukerdust, kudamban aigan Želigovski-jenaral oli ezinenas. Litvanman ohjastuz pageni Kaunasha. Kaunas oli Litvanman pälidnan vodelesai 1940.
Vl 1940 Nevondkundaline Ühtištuz okkupirui Litvanman; nece oli Molotovan-Ribbantropan paktan oiged rezul'tat. Vozil 1941−1944 nacional-socialistine Germanii okkupirui Litvanman. Vl 1944 möst anastihe Litvanman, Nevondkundaline Ühtištuz tegi necidä azjad.
Ripmatomuz tedotihe tošti 11.03.1991-datal.
Konstitucii
Valdkundan ezmäižed nell' Konstitucijad oliba olmas vozil 1918−1922. Jäl'gmäine kahesanz' lugul Konstitucii (Konstitucija) om vahvištadud vl 1992, se om väges voziden 1996, 2002−2006 i 2019 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Litvanman topografine kart Litvanma om kaikiš suremb Baltijan valdkund, se om väheta Irlandijan surtte. Litvanman merirandan piduz' — 99 km. Pälidnan Vil'nüsan korktuz om 213 metrad ülemba meren tazopindad.
Litvanma oma mavaldkundröunoiš Latvijanke, Vaugedvenämanke, Pol'šanmanke da Venämanke (Kaliningradan agj).
Litvanman kaikiš korktembad mäged oma Juozapine vai Kruopine (niiden korktuz om ühtejitte, 293 m). Valdkundan pindan koumandesen kattas mecad. Kaikiš suremb (pidemb) jogi om Nämunas (Nemunas); Litvanmas om enamb 4000 järvid.
Londuseližed varad oma turbaz, mouckivi, saved, letked, dolomit, reskvezi i mineraližed veded, toižed varad — raudkivend, kivivoi, mec.
Politine sistem
thumb|right|250px|Litvanman parlamentan pertid [[Vil'nüsas (2021, ezimal)]] Litvanma om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Litvanman prezident (Lietuvos Respublikos Prezidentas) om valdkundanpämez', valitas händast ühthižil valičemižil viden voden strokuks, ühten toštmižstrokun voimuz om olmas. Prezident om armijan päkäsknik i ohjandab irdpolitikal. Hän sijatab mugažo päministran (Ministras Pirmininkas «ministr-ezimez'»), parlament vahvištab necidä radnikust.
Litvanman parlament (seim, Seimas) om üks'kodine, kogoneb 141 deputataspäi. Valitas deputatoid nellän voden strokuks.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Litvanman administrativiž-territorialine jagand. thumb|right|300px|Litvanman municipalitetoiden i statistikan agjoiden kart Nügüdläine administrativine jagand om olmas vspäi 2010. Enččed agjad (üks'lugu apskritis) jäiba statistikan regionikš, ned alajagasoiš 60 municipalitetaks (üks'lugu savivaldybė), niiden keskes seičeme oma lidnad. Municipalitetad kogotas 546 tobminkundaspäi (seniūnija).
Eläjad
Litavnmas elädas litvalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 2 944 459 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 3 706 299 eläjad vl 1992, se poleni emigracijan tagut.
Rahvahad (2011): litvalaižed — 84,1%, pol'šanmalaižed — 6,6%, venänikad — 5,8%, vaugedvenälaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 1,1%, rahvahuden ozutandata — 1,2%.
Kodikelen mödhe (2011): litvan kel' — 82,0%, venäkel' — 8,0%, pol'šan kel' — 5,6%, toižed keled — 0,9%, märhapanendata — 3,5%.
Uskondan mödhe (2011): katoližen jumalankodikundan uskojad — 77,2% (litvalaižed päpaloin), Venäman ortodoksižed hristanuskojad — 4,1%, vanhuskolaižed — 0,8%, lüteranad-evangelistad — 0,6%, toižed uskojad — 1,0%, religijatomad — 6,1%, märhapanendata — 10,2%.
Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vl 2013, surembaspäi penembha): Kaunas, Klaiped, Šäuläi, Panevežis, Alitus. Kaik 106 lidnad oli valdkundas vl 2004. Lidnalaižiden pala om 68% (2020).
Ižanduz
Šingotadud postindustrialine ekonomik. Radnikoiden 9,1% om ottud maižandushe, 25,2% ratas industrijas, holitišiden sferan radajiden pala om 65,7% (2015).
Litvanman ižanduz kazvab stabiližešti; vl 2006 radotomiden lugu oli 6,1%, infläcii oli 3%. Edel surt finansišt krizisad Venämas (vl 2008) Litvanman torguindan päpartnöran oli Venäma, nügüd' Litvanman torguindan päpartnör om EÜ. Kaikiš znamasižembad sarakod oma himine (azotheretusiden tehmine), kivivoin ümbriradmine (importiruidud kivivoil) i sömtegimišt. Vhesai 2010 kaikiš suremb kompanii oli Ignalinan atomine elektrostancii, andoi 70% valdkundha tehtud elektrust. Järed investor om Ročinma, andab verazmaižiden investicijoiden 20..30%.
Hibbert Eleanor
Eleanor Elis Hibbert (Eleanor Alice Hibbert), edel lähtendan mehele — Eleanor Elis Berford (Eleanor Alice Burford; sünd. 1. sügüz'ku 1906, London, Sur' Britanii — kol. 18. viluku 1993, matkan aigan Keskmeredme Afinoiden da Port Saidan keskes) oli britanine (anglijalaine) kirjutai naine. Todesine sündundan dat i elon detalid ei olgoi tetabad ühtei.
Naine kirjuti istorižid, gotikaižid da armastuzromanoid. Sädamizen vozil (1941−1993) kirjuti 200 kirjad, pästtihe 100 mln egzemplärid 20 kelel kaiked mail'madme.
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Londonha Kategorii:Kolnuded Keskmeres
Volosovo
Volosovo (Во́лосово, Volossova) om Venäman lidn Leningradan agjas, Piterin suvipäivlaskmaine ezilidn. Se om Volosovon rajonan administrativine keskuz (sen alusenpanendaspäi vodel 1927), üks'jäine lidn da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Volosovon lidnankundan keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Wolosowa-külä vn 1676 Ingermanlandijan kartal. Tegihe järedaks kezažiloks 19. voz'sadan lopus, mülüi Petergofan makundha. Volosovod panihe lidnanvuiččeks žiloks vl 1937. Žilo oli okkupacijas Toižen mail'man sodan aigan, sid' muretud, no om saudud möst. Žilo sai lidnan statusad vodel 1999.
Ned oma olmas Volosovon edheotandoiden keskes: leibkombinat, šokoladfabrik, kombisötken kombinat (ani suvhe lidnaspäi), inkubatoriž-lindvodindstancii, mecedheotand, varažomad, jändusiden utilizacijan edheotand. Baltijan vagonankohenduztegim om sauvomas. Magistraline gazanveim ümbärdab lidnad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas, Ižoran ülüden suves, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Volosovo om ümbärtud mecsaril. Matkad Piterin röunhasai om 43 km pohjoižpäivnouzmha da 85 km sen keskushesai. Raudte jagab lidnad pohjoižeks da suvižeks paloikš.
Lagonovo-külä (95 rist. vl 2016) mülüb lidnankundha mugažo, se sijadase lidnan pohjoiženno röunanno. Lidnankundan pind — 17,56 km².
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 660 ristitud, vl 2010 — 12 161 ristitud. Kaik 12 148 eläjad oli lidnas vl 2017. Vozil 2010−2017 ristitišt oli kaikiš suremb kaikes aigas (12..12,2 tuhad).
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen puine jumalanpert' om saudud lidnas vll 1904−1906.
Leningradan agjan medicinižen profšingotesen keskusen Volosovon filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Toine professionaližen opendusen aluzkund om Besedan maižanduztehnikim rajonan päivlaskmaiženno röunanno.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Avtobusad ühtenzoittas lidnad Gatčinanke i Kingiseppanke.
Vodel 1870 saudihe «Piter — Revel'»-raudtekeskustad da Volosovo-raudtestancijad sen ühtes, om elektrojonusid Ivangorodhasai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Kudmaižen fazad
thumb|right|250px|Kudmaižen fazad vn 2007 redukus. Kudmaižen fazad — Kudmaižen pidatusen Päiväižel olendad, kudambad toižetasoiš periodižešti.
center|300px
Lühüdad pajoižed
Kogoduz om pästtud Petroskoi-lidnha.
Kudmaižen fazad
Kudmaine läbitab mugoižid pidatusen fazid:
Lühüdad pajoižed
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Kudmaižen fazad
Uden kuden röunaine sirdase hurale kaiken. Edel täuz'kudant kudmaižen nägui vauktustadud pind (kudmavauktuz) ližadub, ka nimitadas sidä pordod üläkuks i pagištas, miše ku kazvab. Täuz'kudamen jäl'ghe ku töndub alakuhu (ehtastab) i kuštab vähemba.
Kategorii:Kudmaine Kategorii:Londuseližed nägused
Gvatemal (lidn)
thumb|left|200px|Lidnan zonad Gvatemal-lidn (Ciudad de Guatemala, enzne täuz' oficialine form — La Nueva Guatemala de la Asunción) om Gvatemalan pälidn, valdkundan i Keskuzamerikan kaikiš suremb lidn. Mugažo se om Gvatemal-departamentan administrativine keskuz.
Istorii
Lidnan i valdkundan nimituz nahuatlin kelel (Cuauhtēmallān) znamoičeb «äjiden puiden taho».
Eländpunktan aluz om pandud vl 1776. Necil vodel ispanine kolonialine administracii sirdi Gvatemalan pälidnad neche lidnha (Uz' Gvatemal) De La Ermita-alangištos, sikš miše luja manrehkaiduz mureni Vanh Gvatemal (Santjago-de-los-Kabal'jeros-lidn).
Vspäi 1840 Gvatemal-lidn om ripmatoman ühtennimižen valdkundan pälidnaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Gvatemalan mägišton suvipäivnouzmas, alangištos, 1500 m korktusel valdmeren pindan päl. Lähembaine om Pakai-vulkan, se om aktivine.
Klimat om subekvatorialine mägiden. Kun keskmäine lämuz om +18..+21 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1660 mm vodes. Kuiv sezon om kül'mkus-sulakus (0-30 mm kus). Minimaline fiksiruidud lämuz om +6 C°. Manrehkaidused oma paksud (lujad oliba vll 1917 i 1976). Tropižed torokad oleldas lidnas.
Gvatemal-lidn jagase 22 zonaks. Ei ole olmas zonoid nomeranke 20, 22 da 23, niiden territorii läksi planaspäi toižhe municipalitetha.
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 2 149 107 ristitud. Läz 4,7 mln ristituid eläb ezilidnoidenke.
Ristitišton kaks' videndest oma kiče-maja-indejalaižed, toižed oma mestizo (vaugedverižiden da indejalaižiden jäl'gelaižed) da ispanijalaiženke augotižlibundanke. Eläjiden koume videndest om katoližen jumalankodikundan uskojad, om äi protestantoid-ki.
Transport
Avtobusad da kiruhavtobusad (isp. Transmetro) oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusühtenzoituz (isp. Transurbano) om Keskuzamerikan pälidnoidenke da Meksikan suvilidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline La Aurora-lendimport (GUA) sijadase 6 km suvhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Keskuzamerikan äjihe maihe, AÜV:oihe, Meksikha, Madridha i Bogotha, jügureisid Amerikadme da Päivlaskmaižhe Evropha.
Irdkosketused
Kategorii:Gvatemalan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Slavižed keled
Slavižed keled pidadas indoevropišt kel'kundad, baltiž-slavišt alakel'kundad. Pagižijoiden lugu om läz 400 millionad ristituid kut mamankelil, slavilaižed päpaloin. Se om kaikiš suremb kelengrupp Evropas da üks' kaikiš surembišpäi mail'mas.
thumb|right|500px|Slavižiden keliden kart (anglijan kelel) Om koume vai nell' slavižiden keliden vezad:
Kaikil kelil sur' koskund om ičekesken (fonetikas, grammatikas, «kel'logikas» i m.e.).
Kolnuded da istorižed
Amuuz'lidnan kel' harvašti mülüdas m. k. pohjoižslavižen kel'vezaha.
Kapur Ranbir
Ranbir Kapur (रणबीर कपूर, Ranbir Kapoor; sünd. 28. sügüz'ku 1982 Bombei-lidnha, Maharaštr-štatas, Indii) om indijalaine akt'or da prodüser.
Biografii
Ranbir om sündnu Mumbai-lidnha, Riši-kinorežissöran i Nitu-aktrisan sämižkanzha. Riddhima-sizar' om Ranbiral, hän radab kostümiden dizaineran.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Semendku
thumb|250px|Semendku Suomenmas Semendku om voden videnz' ku grigorianižes da julianižes kalendariš. Se om koumanz' keväden ku Pohjoižes mapoliškos i koumanz' sügüzen ku Suvižes mapoliškos. Kogoneb 31 päiväspäi.
Vepsänmal voib panda halad i lunt semendkun ezmäižes poles. Tomen änikoičendan vilud oleskeldas semendkun keskes.
Ende manmehil äi radoid oli semendkus, sikš aig ei olend sättui sajiden da kozičendan täht.
Alavus
thumb|left|250px|Lidnan kart, vn 2013 heinku Alavus (mugažo suomen kelel; Alavo) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan päivlaskmas. Se om Suvipohjanma-agjan kudenz' lidn kahesaspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Ezmäine Alavusan jumalanpert' om saudud vl 1677, toine — 1740-nzil vozil. Erigoittud kundan aluz om pandud vl 1865. «Keuruu — Seinjogi»-raudte mäni 3 kilometras pohjoižhe Alavusaspäi, i kaks' keskust tegihe žilos. Se kändihe lidnankundaks (suom. kauppala) vl 1974, sai lidnan statusad (suom. kaupunki) vl 1977. Vspäi 2013 enzne Töüsä-municipalitet (Töysä, oli olmas vspäi 1896) mülüb lidnha.
Alavus šingotase puižiden sauvondmaterialiden tehmižel, sauvondedheotandoil (projektiruind, ohjanduz).
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Kirkkojärven (suom. Kirkkojärvi, läz 2 km²) pohjoižel randal. Kund om alemba mi 30 m ü.m.t. korktusil. Matkad lidnaspäi agjan Seinjogi-keskushesai om 52 km lodeheze, Ähtäri-lidnhasai om 30 km päivnouzmha, Virrathasai (Pirkanma) — 43 km suvhe.
Vl 2018 lidnan ühthine pind oli 1151,46 km², sidä kesken kuivma 1087,22 km², sokaz ma oti 64,24 nellikkilometrad.
Kaik 5 lidnrajonad, Töüsä-külän 2 rajonad i 18 küläd mülüdas lidnankundha.
Eläjad
Vl 1980 territorijan eläjiden lugu oli 13 580 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 13 781 eläjad vl 1985 i 13 785 eläjad vl 1990. Rahvahantiheduz om 10,62 rist./km² (2016).
Lidnan edeline pämez' om Pekka Ala-Mäenpää (2010 — viluku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipohjanma
Teräsbetoni
thumb|right|250px|Solist i vokalist Jarkko Ahola. «Teräsbetoni» (suomen kelespäi — raudbeton) om suomalaine hevimetalgrupp, kudamban aluz om pandud vl 2002 Tampereheze. Debütine al'bom om pästtud 2005 vodel.
Jarkko Ahola, gruppan solist, pajati ende Dreamtale-gruppas mugažo.
Vl 2008 Teräsbetoni ezini "Evrovizii"-konkursal, kus pajati "Missä miehet ratsastaa"-pajon. Grupp sai 22-nden sijan.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman muzikgruppad‎ Kategorii:Pauermetalgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2002 alusenpanendanke Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Vihm (lidn, Estinma)
thumb|left|250px|Lidnan kart (2012)
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1583 kuti Wechma-külä. Panihe alaškolan alust vl 1887. Vl 1900 kaidraižuine «Tallidn — Vil'jandi»-raudtekeskust läbiti sidä, i Vihm-žilo šingotaškanzihe külän sijas. Se oli makundan pohjoižpalan torguindan keskuseks, lihan ümbriradmižen eksportine edheotand radoi vspäi 1928. Vl 1945 Vihm sai lidnanvuiččen žilon statusad. Šingotihe järedal lihakombinatal vhesai 1996. Nevondkundaline Vihm-il'mbaz sijazihe nelläs kilometras pohjoižhe žilospäi Vilusodan aigan.
Kätihe erigoittud volostikš vl 1991. Vihm sai lidnan statusad vn 1993 10. päiväl tal'vkud. Lidn om olmas municipaližeta statusata vspäi 2017. Šingotase valdkundaližen büdžetan aluzkundoil, tohuziden fabrikal, alkogolitomiden jomiden kompanijal, Vil'jandin omblendedheotandan cehal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan pohjoižröunanno, 59 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Järva-makund om röunan taga. Matkad makundan Vil'jandi-keskushesai om 31 km suvhe avtotedme. Lähembaine lidn om volostin Suure-Jaani-keskuz 11 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 13 km avtotel.
Eläjad
Vl 1989 eläjiden lugu oli 1 983 ristitud, vodele 2011 lidnan ristitišt poleni i oli 1 314 eläjad. Vn 2020 augotišes kaik 1285 ristitud elihe lidnas.
Rahvahad (2021): estilaižed — 93,7 %, toižed rahvahad — 6,3 %.
Valdkundaližen büdžetan aluzkundad: aluzškol (uz' sauvuz vspäi 2020, 106 openikad vll 2022/23, 383 openikad vll 2002/03, edel 2015. vot škol nimitihe gimnazijaks), lapsiden muzikškol, päivkodi, počtan palakund, kirjišt, kul'turkeskuz, sporthonused, norišton keskuz, päiväline keskuz rauhiden mehiden täht.
Anneli Siimussaar radoi lidnan jäl'gmäižen pämehen vll 2013−2017.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vil'jandin makund
Erotik
thumb|right|250px|Erotine «Fernande»-fotokuva Erotik (grekan kelespäi ἔρως eros «himo») om seksualižiden emocijoiden oigendamižen čomamaht (voimujupirdandas, fotografijas, literaturas, fil'miš, pajoiš).
Kategorii:Čomamahton žanrad
Pirgaine
thumbnail|right|250px|Pirgaine Pirgaine om pen' konditerine tegez magedas tahtaspäi.
Suruded ei ole enamba mi 5 x 10 sm, 17..110 g vedutte.
Pirgaižed oma čaptud tortan tazostadud palad vai eriližešti slokosttüd paštikod kremsüdäimenke.
Irdkosketused
Kategorii:Konditerižed tegesed
Kilimandžaro
Istorii
Neniden lumekahiden mägenpäiden ezmäine johtutez oli 2. voz'sadas meiden erad, mäged znamoičese Ptolemejan geografižel kartal. Kilimandžaron avaidusen dataks lugetas 1848 voz', semendkun 11. päivän, avaidust tegi saksalaine Iohannes Rebman-pastor. Vn 1889 redukun 5. päiväl saksalaine Gans Mejer-matkadai da avstrijalaine Lüdvig Purtšeller hänen ühtes saiba Kibo-mägenpäd ezmäižen kerdan. Vll 1902−1918 mägel Vil'gel'm-kaizeran mägenpä-nimi oli (Kaizer-Wilhelm-Spitze). Nügüdläine nimi sündui suahili-keles, se ezimeletaden znamoičeb «mägi, kudamb hoštab».
Geografii
thumb|oiged|250px|Kilimandžaro-mägi heimoiden kartal Röun Kenijanke mäneb pohjoižil da päivnouzmaižil pautkil. Kilimandžaro-mägi ülenub kesked tazosavannad, ka se om kaikiš korktemb üks'jäine mägi mail'mas. Mägi otab läz 70 x 50 km pindad, vai 388 500 gektarad, sijadase 340 km suvehe ekvatoraspäi. Vulkan om läz konusanvuitte, kogoneb koumiš päižiš mägenpäišpäi — sambnužiš vulkanoišpäi: Šir päivlaskmas (3962 m), Kibo (5891,8 m) keskuses da Mavenzi (5149 m) päivnouzmas. Vulkan mülüb täuzin Kilimandžaron rahvahaližhe puištho. Läz 250 penembid konusoid oma neniden koumiden mägenpäiden molembil pautkil «lodeh/longibok»-värtmudel. Indižen valdmeren radpolehesai om 270 km matkad, Dodomahasai (Tanzanijan pälidn) — 380 km orhal ehtbokha, Nairobihesai (Kenijan pälidn) — 200 km matkad lodeheze.
Gidrologii
Kilimandžaron jäžom om vaiše Kibo-mägenpäl. Vl 2003 sen pind oli 2 km². Severdan voz'kümnid tagaze lumesine šapuk näguihe lujas hüvin, i nügüd' se kostub heredas. Tedomehiden andmusiden mödhe, kesked vozid 2020−2030 jäžomad ei linne, sikš ku äi mecad čaptas. Arni lumi mecan purutusišpäi lankteb mägenpähä.
Transport
Kilimandžaron rahvahidenkeskeine lendimport sijadase 50 km matkad ehtbokha mägenpälpäi. Vspäi 1971 se radab kaiken regionan hüvüden täht, sen rahvahaližiden puištoiden täht. Kenijan čuraspäi eile infrastrukturad, oma vaiše policijan postad. Libund vastmägehe om lasktud vaiše Tanzanijan čuraspäi.
Al'pinizm
Mavenzi-mägenpäle libundan täht kaik-se pidab vastkall'oihe libundan mahtoid lumedme da jädme.
Irdkosketused
Kategorii:Aktivižed lämoimäged Kategorii:Mäged kirjamišton mödhe Kategorii:Lämoimäged kirjamišton mödhe Kategorii:Tanzanijan mäged Kategorii:Tanzanijan lämoimäged
Amuran agjan lidnad
Kaik om kümne lidnad (город, sidä kesken üks' SATÜ) i 15 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, sidä kesken 1 SATÜ) Amuran agjas.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Čendu
Čendu (成都, pin'jin': Chéngdū [ʈʂʰə̌ŋ.tú] «kändamha pälidnaks») om lidn-millioner Kitain suvipäivlaskmas. Se om Sičuan'-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 311 EME. Sil aigalpäi i 1. voz'tuhan aigan lidn oli neniden car'kundoiden-valdkundoiden pälidnaks: Šu (edel 316 vot e.m.e.), Šu-Han' (221−263), Čen (4. voz'sadan ezmäine pol'), Päivlaskmaine Šu (5. voz'sadan augotiž), Aigaline Šu (907−925), Möhäine Šu (934−965).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sičuanin katl'usen päivlaskmas, Min'czän-jogialangšton randoil, 500 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Cin'lin-mäged oma pohjoižhe lidnaspäi, ned kaitas tahondad Sibirin vilun ličendaspäi. Joged (kit. üks'lugu «he») oma Czin', Fu i Ša, mülüdas Janczin hurapol'he basseinha.
Klimat om subtropine neps.
Eläjad
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 14 047 625 ristitud, heišpäi lidnanlaptoiš — 7 415 590 ristitud. Lidnanümbrikon pind — 14 378,18 km², sidä kesken lidnanlaptoiden — 1 761 km². Vl 2014 kaik 14 427 500 eläjid oli lidnümbrikos. Vl 2015 18,1 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Metro radab vspäi 2010 (6 jonod, 151 stancijad i 196 km raudted oma vl 2018). Nell' päraudtestancijad, kiruhraudte ühtenzoitab Čuncinanke.
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kudmaižen laps'
«Kudmaižen laps'» (Moon Child) om vn 2003 japonine draman fil'm tedoližen fantastikan žanras. Ezmäine ozutez Japonijas oli vn 2003 19. päiväl sulakud.
Süžet
Süžet mäneb tehtud meles kitajižes Malepp-lidnas (Maleppa) äirahvahaliženke ristitištonke. Vl 2014 Japonijan ižanduz kollapsiruib, i sen eläjiden migracii zavodiše Kitaihe. Armotoi Šö-laps' vasttab kolematont Kei-vampirad, i hö sätas sebrust hilläšti. Sid' ozutase heiden tulii aig, grupp vargastab mafijad varuta.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Trillerad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2003 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel Kategorii:Fil'mad japonan kelel Kategorii:Fil'mad kitajan kelel
Azerbaidžan
Azerbaidžan (Azərbaycan), täuz' oficialine nimi — Azerbaidžanan Tazovaldkund (Azərbaycan Respublikası [ɑːzæɾbɑjˈd͡ʒɑn ɾespublikɑˈsɯ]), om valdkund Evrazijas. Sijadase sen Azijas paloin vai täuzin, Kaspijan meren randal. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Baku.
Istorii
Azerbaidžanan Demokratine Tazovaldkund (1918) lugedas ezmäižeks demokratijaks islamižes mail'mas.
Vl 1918 Gändž oli Azerbaidžanan pälidnan lühüdaks aigaks, sid' sirtihe pälidnad Bakuhu.
Vn 1991 18. päiväl redukud Azerbaidžan tedištoiti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi.
Konstitucii
Valdkundan edeližed Konstitucijad oliba vahvištadud vozil 1921, 1925, 1937, 1978 i 1991. Nügüdläine kudenz' lugul Konstitucii (Konstitusiyası) tuli väghe vn 1995 12. päiväl kül'mkud, se om olmas voziden 2002, 2009 i 2016 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Azerbaidžanan topografine kart Azerbaidžanal om mavaldkundröunoid Irananke suves (röunan piduz — 689 km), Armenijanke päivlaskmas (996 km), Turkanmanke (17 km) da Gruzijanke (428 km) lodehes, Venämanke pohjoižes (338 km). Ühthine röunoiden piduz — 2468 km. Azerbaidžan om valdmererandatoi valdkund, no Kaspijan meren randanpird om 713 km pitte päivnouzmas. Valdkundan pind — 86 600 km².
Mäged ottas valdkundan pol't, Kavkazan Sur' mägisel'g om pohjoižes, Pen' sel'g otab päivlaskmad da suved. Kuran da Araksan alangišt otab Azerbaidžanan keskuzpalad. Znamasine jogi om Kur (Kür), lankteb Kaspijan merhe.
Klimat om erazvuitte, subtropižes vönespäi korktoiden mägiden vilhusai.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, raudkivend, boksitad, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Azerbaidžanan ohjastusen pert' [[Bakus vl 2015 (huralpäi)]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund dominirujanke partijanke. Valdkundan pämez' om prezident (Prezidenti), kaik rahvaz valičeb händast seičemeks vodeks strokuiden röunatusita. Prezident paneb ohjastusen kaikid valdkundmehid radsijha, sidä kesken päministrad (Azərbaycan baş nazirlərinin siyahısı).
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (Milli Məclis) 125 ühtnijanke, mugažo rahvaz valičeb kaikid heid videks vodeks.
Azerbaidžanan prezident om Il'ham Alijev vspäi 2003, valitihe händast vn 2018 11. päiväl sulakud rata nellän' strok (sai 74,51% ezmäižes turas). Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 1. päiväl kül'mkud. Ali Asadov radab päministran vs 2019 redukun 8. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Azerbaidžanan administrativiž-territorialine jagand.
Azerbaidžan jagase 66 rajonaks (rayon) da 11 lidnaks (şəhər) tazovaldkundan alištusenke. Rajonad ühtetas 10 ekonomižhe regionha.
Eläjad
Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 9,165,000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2009): azerbaidžanlaižed — 91,6%, lezgilaižed — 2,0%, venänikad — 1,3%, armenijalaižed — 1,3%, tališalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,5%.
Uskondan mödhe (2010): islamanuskojad — 96,9% (šijitad tobjimalaz), hristanuskojad — 3,0%, toižed uskojad i märhapanendata — 0,1%.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Gändž, Sumgajit, Mingečaur. Vl 2012 kaik oli 77 lidnad valdkundas, 9 niišpäi enamba mi 50 tuh. eläjidenke. Lidnalaižiden pala om 56,4% (2020).
Ižanduz
Azerbaidžan om RVÜ:n valdkundoiden lider kogosüdäiproduktan kazvandan mödhe, vozil 2003−2008 se ližazi kahthe kudenke kümnendesenke kerdha.
Vl 2009 Azerbaidžanan päeksport oli kivivoi (81%); toine eksport — likujad buraudamižčuhundused (1%), sahar (1%).
Bekman Johan
Erkki Johan Bekman (Erkki Johan Bäckman; sünd. 18. semendku 1971, Porvoo, Suomenma) om suomalaine kundantedomez', publicist da oiktusenkaičii, oiktusen doktor. Om Suomenman antifašistižen komitetan pämehen.
Johan Bekman linni tetabaks ičeze kirjutusil Suomenman da Venäman kosketusiš ičekesken. Kaičeb venälaižiden naižiden oiktusid, kudambilpäi Suomenman tobmuded todas lapsid.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman kundantedomehed Kategorii:Oiktusenkaičijad Kategorii:Kundantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Suomenmaha Kategorii:Sündnuded Porvooho Kategorii:Sündnuded vl 1971
Reverse
«Reverse» (Vastkarin) om MoRandi-muzikgruppan debütine al'bom. Se om pästtud 2005-ndel vodel i sai tetabut Evropas.
Homaičendad
Kategorii:MoRandi:n al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2005 al'bomad Kategorii:Debütižed al'bomad
Lodz'
Lodz' (Łódź [wut͡ɕ] «veneh», jidiš: לאדזש‎, vepsän kirjamil Lodž) om lidn Pol'šanman keskuses. Se om valdkundan koumanz' surtte lidn, Lodzin sodaveikundan pälidn.
Istorii
Vhesai 1990 Lodz' oli tekstil'tegimišton keskuseks. Vodele 2009 läz tuhad verazmaižid investirujid tuliba lidnha, mail'man elektronižed da IT-kompanijad sauvoiba ofisoid täs (oz. indine Infosys).
Geografijan andmused
Lidn sijadase 164..284 m korktusil valdmeren pindal päl, peniden jogiden randoil. Nene 19 joged mülüdas Vartan (Oderan oiged ližajogi) i Vislan basseinoihe. Matkad Varšavhasai om 120 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun lämuz +18,9 C°, vilukun −1,5 C°, voden keskmäine lämuz +8,6 C°. Paneb sadegid 582 mm vodes, enamba heinkus — 90 mm.
Eläjad
Vl 1988 ristitišt oli kaikiš suremb — 854 tuhad eläjid. Vl 2014 eläjiden lugu oli 706 004 ristitud. Ristitišt poleneb radotomuden tagut da Pol'šanman pälidnan lähembusen taguiči.
Transport
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Elektrojonused ühtenzoittas lidnad ezilidnoidenke. Kaks' päraudtestancijad om olmas: Lodz'-Fabričnai (Łódź Fabryczna, manalaine) i Lodz'-Kalisk (Łódź Kaliska).
Rahvahidenkeskeine civiline Lodz'-lendimport (ende Lüblinek, LCJ) sijadase 6 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, tehtas reisid Münhenha, Surhe Britanijha, čarterreisid Keskmeren lebutahoiže.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Paksjogi
thumb|right|250px|Paksjogi Paksjogi vai Paš, Pašjogi om Venäman jogi Leningradan agjan päivnouzmas. Paksjogi om Süvären hura ližajogi, lankteb sihe Süvärensu-žilos.
Kaikiš järedamb ližajogi om Kapš. Paksjogi jokseb Paksjärvespäi Vepsän ülüden lodehližel pautkel. Vago om letkesine, erasti — kivekaz. Randad om korktad, niil kazdas kavag'mecad i segoitadud mecad.
Homaičendad
* Kategorii:Süvär' Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Tihvinan rajon Kategorii:Volhovan rajon
Gallaher Keti
Keti Gallaher (Katy Gallagher; sünd. 17. keväz'ku 1970, Kanber, Avstralii) om Kanberan da Avstraližen pälidnan territorijan 7. pämez' (päministr, 16.05.2011-11.12.2014), sen nügüdläine senator (vn 2015 keväz'kun 25. päiväspäi).
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Kanber Kategorii:Avstralijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kanberha
Čehijan kron
1 kron = 100 gellerad (haléř, h), no kävutadas vaiše kronid vn 2008 sügüz'kuspäi. Ende oliba rahuded 10, 20 i 50 gellerad nominalanke. Valütkod om CZK. Regulator om Čehijan Nacionaline bank. Tegii om Čehijan rahatanaz.
Monetad oma 1, 2, 5, 10, 20 da 50 Kč znamoičendanke, banknotad oma 100, 200, 500, 1000, 2000 da 5000 Kč nominalanke.
Valütan kurs vajehtase joudjas. Reguliruindan kriterii om infläcijan andmused.
Irdkosketused
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Čehanma
Kanber
thumb|left|200px|Kanberan ümbrikod: Gangalin, Belkonnen, Pohjoižkanberr, Suvikanberr, Ueston-Krik, Uoden-Velli i Taggeranong. Kanber vai Kanberr (Canberra [ˈkænb(ə)rə]) om Avstralijan administrativine da politine pälidn. Se om Avstralijan pälidnan territorijan üks'jäine znamasine eländpunkt da lidn.
Istorii
Kanberan aluz om pandud vl 1913 kuti Avstralijan pälidn. Vspäi 1927 Avstralijan parlament da ohjastuz päministranke sijadasoiš lidnas. 1950-nzil vozil sirdihe jäl'gmäižid ministrusid pordaigaližes Mel'burn-pälidnaspäi.
Geografijan andmused
Lidn om Avstralijan üks'jäine sur' eländpunkt, kudambad sijatihe edahan mererandpolespäi. Otab Avstralijan pälidnan territorijan pohjoižpalad, nece territorii om täuz' anklav Uz' Suviuel's-štatan südäimes. Lidn sijadase Avstralijan suvipäivnouzmas, kukhikahan tazangišton 550..700 m korktusil, 570 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, mecoiš ümbri. Matkad päivnouzmaižele mererandištolesai om pol'tošt sadad kilometrid, Sidneihesai 280 km pohjoižpäivnouzmha, Mel'burnhasai 660 km suvipäivlaskmha.
Nimitadas lähižid mägid Brindabell:aks (angl. Brindabella Ranges). Kanberan keskuz seižub Berli-Griffin-vezivaradimen randoil. Lopihe sen sauvomišt vl 1964, ende sen sijad upotelihe regulärižikš. Molonglo-jogi andab vet vezivaradimele, läbitab lidnad i lankteb Marrambidži-jogehe oiktalpäi lidnan lodehes.
Klimat om subtropine kuivahk. Heinkun keskmäine lämuz om +5,6 C°, vilukun +20,6 C°, uhokun +20,1 C°. Voden keskmäine lämuz om +13,1 C°. Paneb sadegid 617 mm vodes, läz tazomäras vodes läbi. Tal'vel (kezaku-eloku) voib panda lunt.
Kanber jagase seičemeks ümbrikoks (angl. district), kahesanz' Molonglo-Velli-ümbrik om sauvomas. Planiruind om leved, ičeze keskuz om jogahižes ümbrikos, ühtenzoittas avtoteil. Ümbrikod alajagasoiš 103 ezilidnaks (angl. suburb). Puištod erigoittas erasid ümbrikod.
Eläjad
Vl 1960 lidnan ristitišt oli 50 tuh. eläjid. Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe Kanberan eläjiden lugu oli 358 222 ristitud.
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, 1,4% oma Avstralijan igähižiš rahvahišpäi, 28,6% oma sündnuded verhiš maiš (heiden keskes 3,7% Sures Britanijaspäi, 1,8% Kitaišpäi). 77,8% pagištas kodiš vaiše anglijan kelel.
Radnikoiden enambuz om ottud ohjastusen apparatha, varuitomuden edheotandoihe da armijha (il'mlaivišt, merinavigacii), kompjuterprogramiden sarakho.
Transport
Äjad ezilidnad oma ühtenzoittud keskneze avtoteil, om velotehuzid-ki. Ühesa lidnalašt kümnespäi ajadas personaližil avtoil. Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks. Päraudtestancii om olmas, raudte ühtenzoitab lidnad Avstralijan toižidenke suridenke lidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline Kanber-lendimport (CBR) sijadase lidnas sen päivnouzmaižen röunanno. Sišpäi tehtas reisid Avstralijan kaikihe surihe lidnoihe, mugažo Udhe Zelandijha i Singapurha.
Irdkosketused
Kategorii:Avstralijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Petroskoin Mediakeskuz
thumb|right|«Periodika»-pästandkodin sauvuz. Petroskoin Mediakeskuz om karjalan, suomen i vepsän keliden keskuz. Se om avaitud vodel 2018.
Karjalan valdkundan karjalaižiden, vepsläižiden da suomalaižiden Mediakeskuz radab Petroskoi-lidnas. Se abutab kaita i kehitoitta Karjalan igähižiden rahvahiden kelid da kul'turad. Se om tehtud Karjalan valdkundan rahvahaližen da regionaližen ministerstvan rahatugel.
Kel'keskuz radab Periodika-paindišton alusel, kus paindas lugendlehtesid da aiglehtesid suomen, karjalan i vepsän kelil. Mediakeskusen päine idei om siš, miše nored voižiba kävutada uzid tehnologijoid keliden opendamižes. Ned tehnologijad oma onlain-vajehnikad, lehtesed PDF-formatas, onlain-kel'kursad.
Kel'keskuses tehtas erazvuiččid kul'turaigtegoid, mastarklassoid, openduzseminaroid, vastusid melentartuižidenke ristituidenke, keliden kursid. Mediakeskuses sur' kirjišt om olmas purtkidenke rahvahaližil kelil. Kaikutte tahtnik voib tulda mediakeskushe, valita kirjan, otta sen kodihe vai lugeda sidä täs.
Irdkosketused
Kategorii:Petroskoi Kategorii:Petroskoin opendusen aluzkundad Kategorii:Opendusen aluzkundad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan kel' Kategorii:Suomen kel' Kategorii:Vepsän kel'
Slepcova Svetlana
Sportnik openui Jugran valdkundaližes universitetas, sai «trener-opendai»-specialižust vl 2008.
Ezmäine radio
thumb|right|250px|Radiostancijan logotip Ezmäine radio (Первое радио) om radiostancii, baziruiše Venäman Krasnodar-lidnas. Radioverk katab läz 95% Krasnodaran randan territorijad.
Kategorii:Krasnodar Kategorii:Radiostancijad
Tulun
thumb|left|250px|Lidnan nägu Man kaimdajaspäi vn 2019 heinkus Tulun (Тулу́н) om Venäman lidn da lidnümbrik Irkutskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Tulunan rajonan administrativine keskuz, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1735 kuti Tulunovskai-külä (деревня Тулуновская). Šingotaškanzihe žiloks kahten traktan sauvondan jäl'ghe — Moskvaspäi (1762−1774, nüg. «Sibir'»-trass) i Bratskhasai (19. voz'sadal, tämbäi nimitadas «Vitim»-trass). Transsib läbiti žilod, i vl 1897 ezmäine jonuz tuli Tulun-stancijha. Toine raudtestancii om Nür (Нюра). Tulun sai lidnan statusad vl 1927.
Tulun šingotase sömtegimištol, buran hilen samižel i mecan ümbriradmižel. Stöklantegim om sauptud vl 2002, gidrolitine tegim ei ole rados.