cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Armänsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1736 pagenuzil Ottomanan imperijaspäi grekalaižil i armenijalaižil. Oli olmas Armänskii Bazar-nimitusenke, vl 1921 udesnimitihe venäks nügüdläižikš. Sai lidnan statusad vl 1993.
Armänsk šingotase himižel tegimel, se pästab nenid substancijoid: titanan hapanduz, rikmuiktuz, mineraližed heretused, rusked raudpigment, nozol natriistökol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Perekopan kaglhal, Krim-regionan röunanno, 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pohjoižkriman kanalan ojandeh läbitab lidnan keskust. Matkad Simferopolihesai om 133 km suvhe orhal, 143 km avtotedme vai raudtel. Lähembaine lidn om Krasnoperekopsk 20 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal da kaikil teil.
Koume žilod mülüdas lidnümbrikho Armänskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 162,4 km², se röunatab Krasnoperekopskan rajonanke suves i päivnouzmas.
Eläjad
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4% vl 2014): venänikad — 57,9%, ukrainalaižed — 27,3%, totarlaižed — 1,3%, krimantatarlaižed — 1,1%, vaugedvenälaižed — 0,7%, azerbaidžanlaižed — 0,5%, korejalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,0%, rahvahuden ozutandata — 8,8%.
Taig (lidn)
Taig (Тайга́) om Venäman lidn da raudtesol'm Kemerovon agjan lodehes. Se om Taigan lidnümbrikon administrativine keskuz (vspäi 2005).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud sokhaze tahondha vl 1896 kuti Tomsk-Tajožnii-žilo sauvomha da holitamha Transsib-raudted da sen sarakod Tomskhasai. Žilo šingotihe teravas, saudihe nell' pühäpertid i ristitišt saihe 10 tuhazesai, kätihe Tomskan gubernijan lidnaks nügüdläiženke nimenke vn 1911 27. päiväl vilukud. Vll 1925−1943 mülüi Novosibirskan agjaha lidnaks agjan alištusenke.
Taig-lidn šingotase raudten edheotandoil (vedimiden i vagonoiden kohenduzdepod), mugažo omblendfabrik radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jai-jogen hural randpolel (Яя, Čuliman hura ližajogi), 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tomskan agjan röunhasai om 20 km pohjoižhe orhal, Kemerovohosai om 84 km suvipäivnouzmha orhal, 103 km avtotedme vai raudtel. Lähembaine lidn om Anžero-Sudžensk 25 km päivnouzmha orhal vai raudtel, 65 km avtotedme. Lähembaine lendimport om Tomskan «Bogaševo» 60 km lodeheze raudtedme.
Kaks' žilod da koume elänzoittud raudtesarad mülüdas lidnümbrikho Taigan ližaks. Lidnümbrikon pind — 553,44 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 331 ristitud, lidnümbrikon — 27 424 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 860 eläjid vl 1959. Vl 2018 kaik 25 363 ristitud elihe lidnümbrikos.
Teiden tehnine škol i Taigan raudtetransportan institut (mülüb Omskan ühtenzoituzteiden valdkundaližhe universitetha) oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod
Kalarand
«Kalarand» om ezmäine vepsänkeline roman. Sen tegii om Igor' Brodskii.
Kirj om pästtud 2002-ndel vodel Petroskoihe.
Kirjan annotacii
Igor Brodskin «Kalarand»-roman om ezmäine sur' kirjutez norel vepsän kirjkelel. Brodski kirjutab siš, midä holdutab noren mehen ezmäi kaiked — armastuses. Kalarand om penikaine lidnut, no sigä-ki kehub elo, ristitud oma kosketusiš toine toiženke, sündub erazvuiččed tegoid... Nece kaik jätab süvän jäl'gen noren mehen südäimehe.
Homaičendad
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel Kategorii:Romanad
Süvärensu
Süvärensu (Сви́рица, Syvärinsuu) om Venäman žilo Leningradan agjan Volhovan rajonas. Žilo om Süvärensun küläkundan administrativine keskuz.
Istorii
Sätihe eländpunktad radnikžiloks 1938-ndes vodes nellän külän ühtištusel: Kondrat'jevo, Uz' Süvärensu (se oli kaikiš suremb niišpäi), Vanh Süvärensu i Tegimkülä. Süvärensu-žilo mülüb Volhovan rajonha vspäi 1965. Vl 1999 kadoti lidnanvuiččen žilon statusad i kändihe küläeländpunktaks.
Süvärensu šingotase jogiportal, sidon i radionavigacijan cehal ujujiden Ladogadme astjoiden täht.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas, läz sen röunad. Süvärensu seižub Paksjogen i Süvären randoil. Sijadase Lidnsaren südäimes mugažo, pen' so om olmas sen keskuses. Üks'jäine sild om žilos, toižed randad ühtenzoitasoiš motorvenehil kezaaigan.
Matkad Volhov-rajonkeskushesai om 69 km suvipäivlaskmha orhal vai 82 km avtoteidme. Lähembaižed lidnad oma Uz' Ladog 51 km suvipäivlaskmha orhal i Pöud 46 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 63 km avtotedme.
Eläjad
Žilon eläjiden lugu oli 655 ristitud 2007-ndes vodes, vl 1990 oli 1400 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 2652 eläjad vl 1939.
Nened aluzkundad ratas žilos: päivkodi, keskškol, počtan palakund, kul'turkeskuz, medpunkt, om severt-se laukoid.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volhovan rajon
Kazahan kel'
thumb|right|250px|Kazahankel'žen mail'man kart Kazahan kel' (ičeze nimituz: қазақ тілі) om altaižen kel'kundan kel'. Kazahan kel' om Kazahstanan valdkundkel'. Pagižijoiden lugu — 13 mln ristituid (2019).
Ümbrikirjutand
Formirui 14.-17. voz'sadoil. Keles om koume päpaginad: pohjoižpäivnouzmaine (kirjankelen aluz), suvine i päivlaskmaine. Kirjankel' nimitase Әdebi қазақ тілі.
Kazahan kelen reguliruindorganzacii om Kazahstanan kul'turan da informacijan ministruz, sijadase Astanas.
Vanh zirkul
«Vanh zirkul» (Старое зеркало) om 2003-nden voden Mihail Bašninan runokogoduz vepsän kelel.
Kategorii:Mihail Bašnin Kategorii:Kirjad vepsän kelel Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Raahe
Raahe (mugažo suomen kelel, Brahestad) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1649 ročilaižel Per Brage noremb-grafal, Suomenman jenaralgubernatoral. Lidn om nimitadud hänen oiktastuseks. Vl 1791 Brahestad sai štapel'oiktust sauvomha torguindvaražomid. Puine pertišt om saudud uden varuitoman projektan mödhe vn 1810 suren lämoipalon jäl'ghe.
Raahe šingotase meriportal kivivoiterminalanke i raudan metallurgijan kombinatal.
Geografijan andmused
Vl 2018 lidnan ühthine pind oli 1 889,00 km², sidä kesken kuivma 1 014,41 km², meri 861,76 km², sokaz ma oti 12,83 nellikkilometrad.
Eläjad
Vl 1985 eläjiden lugu oli 28 431 ristitud, se ristitišt oli kaikiš suremb.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,5%, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 2,4%.
Edeline lidnan pämez' oli Kari Karjalainen (2006−2016).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižpohjanma
Petrovsk
Petrovsk om toponim venäkel'žiš tahondoiš. Se voib znamoita:
Halflife
«Halflife» (Pol'čihodamine) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kahtenz' minial'bom (EP). Se om pästtud 2005-ndes vodes.
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2005 al'bomad
Val'paraiso
Val'paraiso (Valparaíso [balpaɾaˈiso]) om lidn da kommun, valdmeriport Čilin keskuzpalas. Se om Val'paraison agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1536. Čilin sodamerivägiden päsijaduz vspäi 1817. Lidn eli läbi sures manrehkaiduses vl 1906, koume tuhad eläjid pölištuiba. Portan mail'man znamoičend poleni Panaman kanalan radon zavodindan jäl'ghe vl 1914. Čilin parlament radab lidnas vspäi 1990, se om sirtud Santjagospäi tobmuden sarakoiden decentralizuindan täht.
Portan ližaks, Val'paraison ižandusen sarakod oma mašinansauvomine, metalloiden ümbriradmine, himine i tekstiline.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tünen valdmeren randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 104 km suvipäivnouzmha.
Klimat om pehmed kuivahk Keskmeren toižendan. Vilu Perun (Gumbol'dtan) joksmuz tob sumegid voden tobjan palan. Voden keskmäine lämuz om +14 C° (+12..+17 C° kuidme), ekstremumad oma −4 C° i +32 C°. Paneb sadegid 373 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb redukus-sulakus (37 mm kaikes pordos).
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 284 630 ristitud. Kaik 952 tuh. ristituid elädas lidnaglomeracijas (2017), se om kahtenz' surtte valdkundas.
Irdkosketused
Kategorii:Čilin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Morris Trevor
Nened tetabad ristitud oma Trevor Morris-nimen al (mugažo anglijan kelel):
Skopin
Skopin (Скопи́н) om Venäman lidn da lidnümbrik Räzanin agjan suvipäivlaskmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Skopinan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii
Lidnan ümbrišt om elänzoittud neolitan aigaspäi. Suomalaiž-ugrilaižiden lidneihut tedoidase arheologoil, oli olmas läz lidnad 12. voz'sadal.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud kuti varmitadud lidnuz 16. voz'sadal. Nimituz libub kalahabuk-lindun venäkel'žes nimespäi (скопа) vai mehen Skopa-närituznimespäi «varakaz». Skopin mainitase Räzanin randan aigkirjoiš ezmäižen kerdan vl 1597 kuti amuižen Romanovad-bajariden heimon (dinastii möhemba) valdoičendsija. Nimitihe Skopinskai-slabadaks (Скопинская слобода) 17. voz'sadan lopus. Sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1778.
Raudtestancii radaškanzi «Väz'm — Räžsk»-keskustal vn 1870 tal'vkus. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil vaiše ühteks päiväks, vn 1941 25. kül'mkud, no lidnan ižanduz oli muretud lujas bombardiruindan tagut. Nevondkundaližen aigan metallurgine kombinat radoi i travi londust, äi arsenan jändusid.
Skopin šingotase mašinansauvomižel (amortizatorad da toižed avtokomponentad, kaivuzmašiništon tegim), sömtegimištol (lihanümbriradai tegim, kül'menzoittud pol'fabrikatad), zell'tegimel, silikatoiden tegimel, čomamahtoližen keramikan fabrikal i turizmal. Motokrossan trass om olmas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Vörd-jogen hural randal (Вёрда 74 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Räzanihesai om 91 km pohjoižhe orhal, 97 km avtotel vai 160 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Novomičurinsk 28 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 37 km avtotedme vai 35 km raudtedme, i Korablino 33 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 36 km avtotedme vai 65 km raudtedme. Skopin-raudtestancii radab lidnan päivnouzmas. «Kaspii»-mante mäneb 4 km päivnouzmha lidnaspäi, sarak tuleb lidnha trassaspäi.
Kaks' žilod i koume küläd mülüdas lidnümbrikho Skopinan ližaks. Lidnümbrikon pind — 30,9 km².
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 13 247 eläjad, vl 1939 — 13 250 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 376 ristitud, lidnümbrikon — 31 478 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 300 eläjad vl 2005. Kaik 27 039 ristitud elihe lidnümbrikos vl 2019.
Rahvahad (lidnalaižed, 2010): venälaižed — 97,4%, toižed rahvahad — 2,6%. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Dimitrii Solunalaižen mez'jumalankodi, ph. Stroican (Pühän Hengen) mez'jumalankodi, Sündun Sretenjan päjumalanpert' i nell' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Skopinan elektrotehnine kolledž i Räzanin medicinižen kolledžan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad Kategorii:Räzanin agjan lidnümbrikod *
Petrovsk (Saratovan agj)
Petrovsk (Петро́вск) om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan pohjoižes. Se om Petrovskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1928).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidnuz Petr I-carin käskön mödhe vl 1698 kaičemha tahondad razbainikoiden londoišpäi. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780, nimitihe nügüdläižikš carin nimen mödhe i lidnusen phh. Pedroin da Pauloin päjumalanpertin mödhe. Petrovsk oli torgovanoiden lidnaks edel Oktäbrin revolücijad.
Petrovsk šingotase elektromehanižel «Molot»-tegimel (ladimed laivoiden täht — rulid, navigacii, avtomatik; trenažorad merilaivišton täht), sömtegimištol (seniden tegim), mugažo kombisötken tegim radab lidnas. Gazanveimen kompressorstancii om läz lidnad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, Volgaveren ülüdel, Medvedic-jogen üläjoksmusen muugotil randoil (Donan hura ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Penzan agjhasai om 12 km pohjoižhe orhal, Saratovhasai om 89 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 104 km avtotel vai 120 km raudtel. Lähembaine lidn om Atkarsk 54 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 88 km avtotedme vai 60 km raudtedme. «Saratov — Penz»-avtotekeskust ümbärdab lidnad päivlaskmaspäi ühtes kilometras. Raudtestancijan nimituz om Petrovsk-Saratovskii.
Petrovsk om lidnankundan (municipaližen ühtnikan) üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 27,32 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 160 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33..35 tuhad eläjid vll 1979−2005 (35 tuh. rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma olmas lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert' (om saudud 1880, udessündutadud 1990-nziš vozišpäi), kaks' jumalanpertid i časoun'. Islaman pämečet' om saudud vll 2014−2020.
Saratovan valdkundaližen tehnižen universitetan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan edeline pämez' om Andrei Morozov (reduku 2016 — eloku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saratovan agjan lidnad *
Lhas
Lhas (拉萨 / 拉薩, pin'jin': Lāsà, ལྷ་ས། Lha Sa «jumaloiden sija») om lidnümbrik Kitain suvipäivlaskmas, sen Tibetan avtonomižen agjan pälidn vspäi 1965. Ende se oli Dalai-Laman ištundsija.
Lhas om radonmahtajiden lidn da turistine keskuz, buddizman äiluguižidenke pühäpertidenke.
Istorii
Vozil 1912−1951 Lhas oli de fakto ripmatoman Tibetan pälidnaks.
Vspäi 1959 Tibetan ohjastuz küksuses radab indižes Dharamsal-lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tibetan mägištol, sen fartalad seištas alangištos, Lhas-jogen randal (Brahmaputran hura ližajogi), 3490 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om korktoiden mägiden. Kezakun keskmäine lämuz om +16 C°, vilukun — −2 C°. Paneb sadegid 425 mm vodes, niišpäi 375 mm kezakus-sügüz'kus.
Administrativižešti Lhas-lidnan fartalad sättudas Čenguan'-rajonale, kudamb om olmas vspäi 1960 da mülüb Lhas-lidnümbrikho. Čenguan'-rajon jagase 9 lidnrajonha da 4 külärajonha. Vn 2000 rahvahanlugemižen mödhe 223 tuhad ristitud elädas lidnfartaloiš, niiden pind — 60 km².
Transport
Lidn om avtotesol'm. Mugažo sur' raudtestancii radab, sihepäi passažirjonuz ajab Pekinaspäi kaks' päivest. Hüvän infrastrukturan tagut Kitain ohjastuz planiruib 20 mln tatanmašt turistad vodele 2020.
Rahvahidenkeskeine civiline Lhas Gonggar-lendimport (LXA, 4,3 mln passažiroid vl 2018) sijadase 62 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi 3570 m korktusel. Sišpäi tehtas reisid Kitain südäimehe da Nepalha.
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Lamborghini Veneno
thumbnail|right|250px|«Lamborghini Veneno» Geneva MotorShow 2013-ozutelendan aigan «Lamborghini Veneno» om italižen «Lamborghini»-kompanijan (Fol'ksvagenan grupp) kaks'uksine sportavto kahten täht. Se vajehti «Lamborghini Reventón»:ad model'riviš.
Pästandan augotiž — vn 2013 keväz'ku. Kaik om nell' avton egzemplärad (maksarv — US$ 3,000,000 mašinas), sidä kesken üks' kompanijan muzejan täht; toižed koume oma mödud jo.
Konor' i salonan krepindan päpala oma tehtud hil'plastikaspäi kebnendamha konstrukcijad. Avtod oma ühthekeratud Italijas.
Elv
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart. Elv (Elva) om Estinman lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Om Tartun makundan palaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti El'v-raudtestancii «Tartu — Valg»-raudtekeskustal (saudihe vozil 1886−1889). Nimitihe sidä jogen mödhe. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Vll 1950−1962 se oli Elvan rajonan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Elv-ojan i Elv-jogen randoil (Peipusjärven bassein). Kaks' järedad järved om lidnan röunoiš: Verevi (12,6 ga) da Arbi (5,5 ga). Puištod ottas kaks' videndest lidnan territorijad. Matkad Tallidnhasai om 220 km lodeheze. Matkad makundan Tartu-keskushesai om 25 km pohjoižpäivnouzmha.
Viž žilod da 78 küläd alištudas Elvan volostin tobmudele. Volostin pind — 732 km².
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 6 090 ristitud.
Rahvahad: estilaižed — 95,3%, venälaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 2,7%.
Lidnan edeline pämez' oli Eva Kams (2015−2017).
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tartun makund
Počep
Počep (По́чеп) om Venäman lidn da lidnankund Bränskan agjan keskuzpalas. Se om Počepan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1447. Oli lidnuseks 16.-17. voz'sadal, sen mapudotesed oma kaičenus lidnanno tähäsai. Žilo sai lidnan statusad vl 1925. Vozil 1941 (22. eloku) — 1943 (21. sügüz'ku) se oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil, tehtihe sijaližiden evrejalaižiden rikondad — 1800 ristitud. Ei ole himižen azegišton varoid lidnan ümbrištos (ende Venäman kudendez oli), likvidiruihe niid täuzin.
Počepan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (pästtas leibäd, maidod, void, kanaproduktoid) i mecan ümbriradmine, mugažo omblendfabrik om saudud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sudost'-jogen randoil (Су́дость 208 km pitte, Desnan oiged ližajogi), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bränskhasai om 84 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Trubčevsk 51 km suvipäivnouzmha, Uneč 64 km päivlaskmha i Mglin 48 km lodeheze.
Počep om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 161 ristitud, rajonan nell' ühesandest. Kaik 16 663 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18 200 eläjad vozil 1998−2001.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud lidnas: Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' (letihe vll 1765−1771), nell' jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks koume jumalanpertid ei ole kaičenus.
Počepan mehaniž-agrarine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
«Bränsk — Gomel'»-mante läbitab lidnan suvipalad.
Počep-raudtestancii radab lidnas vspäi 1887 «Bränsk — Gomel'»-jonol.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bränskan agjan lidnad *
Aksintant
Aksintant (Аксёново) om pen' vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonas, mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.
Dostojevskii Födor
Födor Mihailovič Dostojevskii (Фёдор Михайлович Достоевский; sünd. 11. kül'mku 1821, Moskv, Venäman imperii — kol. 9. uhoku 1881, Piter, Venäman imperii) — sur' venämalaine kirjutai, literaturižiden sädusiden kändai da filosof-meletai. Hän om hüväšti tutab kaikes mail'mas.
Aksintant
Ezmäine kirjutamine Aksintantan polhe om venän kelel, datiruiše vl 1633; siloi sen nimituz oli Оксёновская.
Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om 43 km suvhe, Babajevo-rajonkeskushesai om 133 km suvhe.
Dostojevskii Födor
Starinad i sanutused
thumb|right|200px|Dostojevskii vl 1863.
Aksintant
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 9 ristitud, i heišpäi seičeme oliba vepsläižed.
Dostojevskii Födor
Irdkosketused
Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Venäman filosofad Kategorii:Venäman imperijan filosofad Kategorii:Kändajad Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Aksintant
Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Nadežda Pavlovna Mednikova.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Vologdan agjan Babajevon rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
21 (lugu)
21 (kaks'kümne üks') om lugu 20 da 22 keskes.
Lugun ičendad
Kategorii:Lugusanad
Arzamas
Arzamas (Арзама́с, Эрзямас ош) om Venäman lidn, lidnümbrik da transporttesol'm Alalidnan agjan suves. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Arzamasan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (ei mülü sihe).
Istorii
Pertišton ezmäine plan oli pandud eloho vn 1823 lämoipalon jäl'ghe. 19. voz'sadan augotižes kümnehesai traktad zavodihe lidnas. Vl 1901 raudte tuli lidnha Alauz'lidnaspäi (Arzamas-1-stancii), vl 1909 «Moskv — Kazan'»-raudte radaškanzi (Arzamas-2-stancii). Vll 1954−1957 lidn oli Arzamasan agjan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Töš-jogen korktal oiktal randal (Тёша 311 km pitte, Okan oiged ližajogi), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Alauz'lidnhasai om 104 km pohjoižhe orhal, 112 km avtotedme vai 110 km raudtedme. Lähembaine lidn om Perevoz 50 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 58 km avtotel vai raudtel.
«Alauz'lidn — Saransk»-mante ümbärdab lidnad päivnouzmaspäi, raudted — päivlaskmaspäi i pohjoižespäi. Kaks' päraudtestancijad: Arzamas-1 lodehližel röunal i Arzamas-2 pohjoižpäivnouzmaižel röunal.
Arzamas om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 26 tuhad eläjid, vl 1959 — 41 518 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 106 362 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 112 tuhad eläjid vll 1991−1997.
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,1%, toižed rahvahad — 1,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen mez'jumalankodin ansambl' Arzamasan keskuzpalas, nell' tošt jumalankodid (nüg. kaks' oma avaitud) pühäpertidenke, Eläbzdusen päjumalanpert', kaks'toštkümne jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Arzamasan ladimensauvomižen i medicinine kolledžad, Arzamasan kommertiž-tehnine tehnikum, Arzamasan politehnine institut i verhiden lidnoiden üläopendusen aluzkunoiden nell' filialad (Alalidn, Moskv) oma avaitud lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad Kategorii:Alalidnan agjan lidnümbrikod *
Ergenč Halit
Halit Ergenč (Halit Ergenç; sünd. 30. sulaku 1970, Stambul, Turkanma) om turkine akt'or.
Biografii
Halit om sündnu Stambul-lidnha, Sajit Ergenč-akt'oran kanzha. Sai keskopendust liceiš Atatürkan nimed vodele 1989. Halit openzihe Stambulan tehnikan universitetas üht vot, sid' jätksi üläopendust Koverikahiden čomamahtoiden universitetas Mimar Sinanan nimed, opendusen aigan radoi operatoran i marketologan.
Erasen aigan mez' oli vokalistan i kargnikan Aiše Pekkan-pajatajanke. Vl 1996 zavodi radod «Dormen»-teatras, ühten aigan fil'mzihe TV-serialoiš.
Akt'or om naižiš kahtenden kerdan. Om koume last kahtendes naimiželos.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Stambulha
Ruse
Ruse (Русе [ˈrusɛ]) om lidn Bolgarijan pohjoižes. Se om valdkundan videnz' lidn da kund eläjiden lugun mödhe, om Rusen agjan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kut Rimalaižen imperijan Seksaginta Prista-varmitez i jogivaldmad Vespasian-imperatoran ohjandusen aigan (vozil 69−79 meiden erad). Lidnuz oli muretuz 4. voz'sadal. Bolgarijalaižed sauvoiba lidnust tošti 9.-10. voz'sadoil, lidn mainitase nügüdläiženke nimitusenke siš-žo aigaspäi. Vll 1388−1878 lidn oli Ottomanan imperijan palaks Ruščuk-nimenke (Rusçuk om turkan nimi tähäsai). Vll 1866−1867 imperijan ezmäine raudte ühtenzoiti Rused Varn-lidnanke. Ruse-nimituz om pörtud oficialižeks vl 1878.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižröunanno, Dunai-jogen oiktal randal, 45 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Sofii-pälidnhasai om 300 km suvipäivlaskmha-päivlaskmha, Romanijan Buharest-pälidnhasai om 75 km pohjoižhe.
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 173 672 ristitud, agjan kaks' koumandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 202 793 eläjad vl 1999.
Edeline lidnan pämez' (kmet) om Plamen Stoilov (Пламен Стоилов) vn 2011 redukuspäi vn 2019 kül'mkuhusai.
Irdkosketused
Kategorii:Bolgarijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sognefjord
thumb|right|250px|Sognefjord Sognefjord (Sognefjorden) om fjord Norvegijan suvipäivlaskmas, Sogn-o-Fjurane-gubernijas. Se om Pohjoižmeren süvä laht.
Nece om kaikiš suremb fjord Evropas i kahtenz' mail'man fjord suruden mödhe, jäl'ges Skorsbi-fjordad Grenlandan päivnouzmaižes randištos.
Piduz om 204 km. Basseinan pind — 12 518 km². Süvüz sabutab 1308 metrad, se om kaikiš süvemb fjord Evropas.
Fjordan formiruind zavodihe 2,57 mln vozid tagaz pleistocenan aigan. Jogišt kändihe fjordaks jäžomiden sulandan i mägimineraloiden erozijan tagut. Sen aigan kaik 7610 km³ kivid oli muretud fjordan basseinas.
Galerei
Kategorii:Norvegijan fjordad Kategorii:Pohjoižmeri Kategorii:Lahted kirjamišton mödhe
Kalašnikov Mihail
Mihail Timofejevič Kalašnikov (Михаил Тимофеевич Калашников; sünd. 10. kül'mku 1919, Kur'j-külä, Altajan gubernii, Venäman valdkund — kol. 23. tal'vku 2013, Iževsk, Udmurtijan Tazovaldkund, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine ambundazegiden inžener-konstruktor, tehnižiden tedoiden doktor (1971), leitnantjenaral (1999).
Hän tegihe tetabaks kaiked mail'madme Kalašnikovan avtomatan sädandan tagut.
Homaičendad
Kategorii:Sodatö Kategorii:Konstruktorad Kategorii:NSTÜ:n tedomehed Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Altajan gubernijha Kategorii:Kolnuded Iževskas
Singh Ranvir
Ranvir Singh (रणवीर सिंह, Ranvir Singh; sünd. 6. heinku 1985, Mumbai, Maharaštr, Indii) om indijalaine akt'or.
Biografii
Ranvir om sündnu Mumbai-lidnha. Hän openzihe Indianan universitetas (AÜV).
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Mumbaihe
REMA
«REMA» om gruzijalaine al'ternativrok-/nümetalgrupp Tbilisišpäi, 2002. vlspäi. Om üks' populärižiš Gruzijan al'ternativižiš rokgruppišpäi.
Mülükund om Kobi Mandžgaladze (gitar), Giga Čihradze (barabanad), Nik Kiknadze (vokal, gitar) da Georgii Kakalašvili (bass).
Homaičendad
Kategorii:Gruzijan muzikgruppad Kategorii:Al'ternativižed rokgruppad Kategorii:Nümetalgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2002 alusenpanendanke
Uraližed keled
thumb|right|250px|Uraližiden keliden gruppioden päine leviganduz Uraližed keled om kel'kund. Sen pagižijad elädas Evrazijan pohjoižes, Uralmägiden regionas i Mad'jaranmas. Kaik om 25 mln pagižijoid mail'mas, heišpäi 14 mln oma mad'jarankel'žed.
Uralan ezikel' oli olmas 4. voz'tuhal EME, sid' čihozi. Sen pagižijad eliba, ezimeletaden, Suviuralan pautkil, Obin i Irtišan jogidenkeskeižes.
Ümbrikirjutand
Kaikiš uraližiš keliš (lugetas niid 38) ei ole grammatižen sugun kategorijad. Kesksidod toižiden kel'kundoiden pagižijoidenke i hätkeline territorijaline izoläcii vedihe uraližiden keliden erazvuiččendale, löutas vaiše 150 ühthišt parallelid ezikelen täht.
Ičeze runine kirjkel' oli olmas erasiden keliden täht (mad'jaran, komin). Nügüd'aigan fonetine sättutoitand om kaikiš oficialižiš kirjkeliš, toižin sanoin, joga kirjamen znamoičend om üks'jäine kulund.
Ulan Ude
thumb|left|250px|Ulan Uden administrativižed rajonad: {{legend|yellow|Raudterajon}} {{legend|orange|Oktäbrin rajon}} {{legend|fuchsia|Nevondkundaline rajon}} Ulan Ude (Улан-Удэ, Улаан Үдэ хото) om lidn da lidnümbrik Venäman Sibirin suvipäivnouzmas. Se om Burätijan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1666 Venäman kozakoil kuti Tal'vdundan sija Udal (Удинское зимовье) keradamha valdkundmaksuid tungusalaižiš rahvahišpäi. Vspäi 1680 sen nimi oli Udan lidnuz (Удинский острог). Vl 1690 sai lidnan statusad udenke Udinsk-nimenke. Vozil 1735−1924 nimitihe Üläudinsk:aks (Дээдэ Үдэ, Верхнеу́динск).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Seleng-jogen da sen oiktan Ud-ližajogen kaikil randoil, mägidenkeskeižes katl'uses, 500..800 m korktusil valdmeren pindan päl, oiged rand om korktemb. Matkad Moskvhasai om 5660 km päivlaskmha avtotedme, Baikalan randhasai — 100 km päivlaskmha orhal. Lähembaine järed lidn om Irkutsk 454 km päivlaskmha avtotedme.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 404 400 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 439 128 eläjad vl 2020. Ulan Uden eläjad otiba 43% tazovaldkundan ristitištos vl 2017.
Rahvahad (2018): venälaižed — 62%, burätalaižed — 28%, toižed rahvahad — 10%.
Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Golkov (tal'vku 2012 — keväz'ku 2019).
Galerei
thumb|center|1000px| Ulan Uden tobjan palan ühthine nägu Seleng-jogen vastrandaspäi vn 2015 heinkus
Ezmäine mail'man voin
thumb|300px|Evrop vodel 1914 voinan kanman (vihand — [[Antantan valdkundad, bur — Keskvaldkundad, pakuine — neitraližed valdkundad).]] thumb|250px|Germanine saldat [[šturmgruppad (Ezmäine mail'man voin)|šturmgruppaspäi, 1916]] thumb|250px|Germanine [[leskusenčudimnik atakuidud britanižen Mark IV-tankan sires, 1917]] thumb|250px|Mec Ipranno, 1917 Ezmäine mail'man voin (28. heinku 1914 — 11. kül'mku 1918) oli ühteks kaikiš surembiš, avaroiš i pit'kiš konfliktoišpäi ristitkundan istorijas.
Ulan Ude
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Burätijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Ezmäine mail'man voin
Voin vedihe 4 vot, 3 kud i 2 nedalid, sen aigan 12 mln ristituid koliba, 55 mln oliba satatadud.
Voinan formaližen augotišen tegosün oli Francan Ferdinandan rikond, kudamban tegi Gavrila Princip — ühtnenu terroristižhe «Mlada Bosna»-organizacijha serbijalaine student.
Turkmenbaši
Turkmenbaši (Türkmenbaşy) om lidn da meriport Turkmenistanan päivlaskmas. Mülüb Balkanabatan agjaha.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1869 kuti Venäman imperijan armijan Krasnovodsk-lidnuz. Raudte ühtenzoiti portad Keskuzazijan järedoidenke lidnoidenke 20. voz'sadan augotišes. Nevondkundaližen aigan lidn oli Krasnovodskan agjan administrativižeks keskuseks, agj oli olmas vll 1939−1947, 1952−1955, 1973−1988. Udesnimitihe lidnad vl 1993 Saparmurat Nijazov-prezidentan toižen nimen mödhe.
Turkmenbaši šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimiden kompleksal (benzin, tehnižed void, polipropilen), rahvahidenkeskeižel meriportal i Avaz-merikurortal (Awaza).
Geografijan andmused
Turkmenbaši jagase kahteks etrapaks.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 73 803 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahidenkeskeine civiline Turkmenbaši-lidnan lendimport (KRW / UTAK) radab Avazan etrapas 12 km lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid Turkmenistanadme i Stambulha. Ei ole passažirtrafikan statistikad, no lendimport voib pästta 800 passažirad čashu. Jügureisad ühtenzoittas Suvipäivlaskmašt Azijad Evropanke i Kavkazan pälidnoidenke.
Alušt
Alušt (ven. i Алушта, Алушта / Aluşta) om lidn-kurort Kriman suves. Se om Aluštan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Ogeruz i aznoičend
thumb|right|250px|Romanan kahtenden pästandan kor' «Ogeruz i aznoičend» (Преступление и наказание, Prestuplenije i nakazanije) om voziden 1865−1866 Födor Dostojevskijan socialiž-psihologine i filosofine roman venän kelel.
Säduz om publikoitud ezmäižen kerdan «Russkii vestnik»-aiglehteses vl 1866 (№ 1, 2, 4, 6−8, 11, 12). Roman om pästtud kirjan nägul jäl'ghižel vodel penidenke avtorvajehtusidenke.
Süžetan aluz om ogeruz. Rodion Raskol'nikov-üläopenik rikob vanhad akad-procentšicad päzutamha läheližid ristituid. Kriminaline istorii kändihe süks avtoran täht sekoimha socialižiš olendoiš, kudambad vedas ristitud tehta ogerust, i ozutamha henoid koverikahid processoid ristituiden hengiš sen aigan. Säduses om aigan primetindoid, Piterin topografii ozutase.
Alušt
Istorii
Alušt šingotase turizmal, sömtegimištol (maidtegim, vinedheotandad) i raudbetonan tegimel.
Ogeruz i aznoičend
Homaičendad
Kategorii:Födor Dostojevskii Kategorii:Kirjad venän kelel Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Romanad
Alušt
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Simferopolin keskushesai om 39 km lodeheze orhal vai 47 km avtotedme.
Eläjad da transport
Vl 2012 Aluštan eläjiden lugu oli 28 642 ristitud (lidnümbrikon pol'). Kaikiš suremb ristitišt oli 36 413 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2014): venänikad — 68,2%, ukrainalaižed — 16,0%, krimantatarlaižed — 2,6%, vaugedvenälaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 8,9%.
Avtobusad, trolleibus, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Trolleibus ühtenzoitab Simferopolinke i Jaltanke. Merivaldmad ratas.
Irdkosketused
Kategorii:Kriman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sosnovii Bor (lidn, Leningradan agj)
Sosnovii Bor (Сосно́вый Бор, vepsäks kangaz «hongišt»- vai «pedajik»-znamoičendanke, Sosnovõi Bor, Sosnovyi Bor) om Venäman lidn da lidnümbrik Leningradan agjan päivlaskmas. Vspäi 2006 se om üks'jäine alištui agjan tobmudele oikti lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1958 kuti radnikžilo atomtegimišton täht Lomonosovan rajonas. Vozil 1967−1973 Leningradan AES:an ezmäine energoblok om saudud, vodele 1981 — jäl'gmäine, nellänz' lugul. Vl 1973 sulakun 19. päiväl radnikžilo kändihe lidnaks agjan alištusenke. Vl 1974 ühtištuihe sidä lähižen Ustjan küläkundan eländpunktoidenke. Lidnümbrik om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Vspäi 1993 lidnan territorii om Venäman röunmaks, se om sauptud verhiden maiden rahvahanikoiden tulendad vaste eriližeta laskendbumagata.
Sosnovii Boran ižandusen päsarakod oma atomenergetik (Leningradan AES, Leningradan AES 2, tedoinstitutad), sauvond da sauvondmaterialoiden pästand (raudbeton, metallkonstrukcijad, teraztorvveimed).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suomen lahten suvirandal (Koporjen laht), 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterin röunhasai om 35 kilometrad päivnouzmha orhal (Lomonosov-lidn), Piterin keskushesai — 80 km.
Sosnovii Bor om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnümbrik jagase 20 valičemižümbrikoks.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Deputatoiden nevondkund (Совет депутатов) 20 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 sügüz'kun 8. päiväl. Deputatoiden nevondkund valičeb lidnan administracijan pämest.
Edeline lidnümbrikon pämez' (Deputatoiden nevondkundan ezimez') om Dmitrii Puläjevskii (2009 — keväz'ku 2017), radoi kaks' strokud jäl'geten. Edel sidä vozil 2006−2009 hän radoi lidnan administracijan pämehen. Hänen lähtendan jäl'ghe lidnümbrikon Administracijan pämez' kändihe lidnümbrikon pämehen. Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Ivan Babič vn 2019 redukuspäi.
Municipaližen ühtnikan pämez' om lidnan Administracijan pämez'. Ezmäine varapämez' da nell' muite varapämest oma hänele abhu. Kuz' komitetad, 18 palakundad da üks' laudkund alištudas lidnümbrikon administracijan pämehištole. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Vladimir Sadovskii, radoi vn 2014 tal'vkuspäi. Nügüdläine municipaližen ühtnikan pämez' om Mihail Voronkov vn 2019 redukuspäi.
Eläjad
Vl 1989 lidnan ristitišt oli 55 800 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 65 788 ristitud. Kaik 68 045 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68 344 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 71,9 %, ukrainalaižed — 2,1 %, vaugedvenälaižed — 1,2 %, totarlaižed — 0,6 %, toižed rahvahad — 1,8 %, rahvahuden ozutandata — 22,4 % (jäl'gmäižišpäi vaiše 3,8 % mahttas pagišta venäkelel).
Erased igähižed rahvahad : suomalaižed — 70 rist. (0,11 %), karjalaižed — 37 rist. (0,06 %), estilaižed — 24 rist. (0,04 %), vepsläižed — 9 rist. (0,01 %), ižoralaižed — 7 rist. (0,01 %), vodilaižed — 3 rist. (vähemba mi 0,01 %).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman «Korbendatoi Penzaz»-jumalaižen päjumalanpert', ph. Panteleimonan jumalanpert', ph. Lazar' Nell'päiväižen jumalanpert' i ph. Mikulai-čudonsädajan časoun'.
Om professionaližen opendusen aluzkundoid lidnas: keskopenduz — politehnine kolledž, üläopenduz — Piterin universitetoiden koume filialad i Venäman valdkundaližen radnikoičendan akademijan filial.
Forss
Forss (suom. i Forssa) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas, sen Kanta-Häme-provincijas. Hämen sättutoitud tedoiden universitet sijadase lidnan keskuses.
Istorii
Vl 1846 ročilaine Aksel' Vil'gel'm Vahren (Axel Wilhelm Wahren) pani fabrikan alust ümbriradmaha puvillad Loimijogen (suom. Loimijoki) randal. Eländpunktan aluz om pandud vl 1923 kuti kund, se sai lidnan statusad vl 1964.
Forss šingotase municipalitetan holitišiden aluzkundoil, sömtegimištol, sauvondmaterialiden tehmižel (beton, lämuzizoläcii) i elektronikan edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Loimijogen randoil (Loimijoki 114 km pitte, Kokemäenjogen hura ližajogi). Sured lidnad oma läheli: matkad Hämenlidnhasai om 56 km pohjoižpäivnouzmha, Hel'sinkin keskushesai — 110 km suvipäivnouzmha, Turkuhusai — 88 km suvipäivlaskmha, Tamperehesai — 87 km pohjoižhe.
Vl 2020 lidnankundan pind — 253,38 km², sidä kesken kuivma 248,76 km², vezi i sokaz tahond ottas 4,62 km².
Forss jagase kahteks administrativižeks lidnanlaptaks, ned alajagasoiš 17 valičemižümbrikoks.
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,2%, ročin kel' — 0,3%, toižed keled — 4,5%.
Lidnan edeline pämez' om Sami Sulkko (2013−2017).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kanta-Häme
Rezerfordii
thumb|left|200px|Rezerfordii
Rezerfordii (Rf — rutherfordium latinan kelel) om 104nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole rezerfordijad londuses. Se om ezmäine transaktinoidine ratud element. Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba rezerfordijan vl 1964, saiba plutonijaspäi i neonaspäi. Vll 1969, 1970, 1974, 1977, 1996, 2000 i 2010 Dubnan i Berklin tedomehed avaižiba rezerfordijan izotopoid erazvuiččiš reakcijoiš.
Vspäi 1997 element om nimitadud Ernest Rezerfordan muštoks.
Fizižed ičendad
Rezerfordii om radioaktivine päličmänendmetall.
Atommass — 267,12.
Vodele 2016 kaik om 16 avaitud izotopad 253..263, 265..268 i 270 atommassanke, i niiden nell' izomärad. Kaikiš hätkemban eläjan rezerfordii-267-izotopan pol'čihodamižen pord om 1,3..2,5 časud. Rezerfordijan izotopad jagasoiš spontanižešti erazvuiččikš elementoikš päpaloin, čihodamižen penemb pala om nobelii i lourensii.
Himižed ičendad
Ezimeletadud himižed ičendad oma gafnijan pojavad. Čehine Ivo Zvara-himik tedoiži rezerfordijan ühtnendoiden ičendoid elementan üläpenen lugumäran kävutandanke. Rezerfordii sädab häiktujid 250..300 C° lämudel RfCl4- i RfBr4-galogenidoid. Rf4+-ionan olend erištab elementad toižiš aktinoidoišpäi, niiden järgeline valentižuz om koume.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Monako
Monako vai Monakon Ruhtinazkund (Principauté de Monaco, monakon dialektal: Principatu de Múnegu), om pen' lidn-valdkund Evropan suves, Keskmeren randal. Sen pälidn om ühtennimine Monako-lidn.
Istorii
Vl 1297 Monakon alusenpanii-kund — Grimal'din Kodi — tedištoiti ičeze ripmatomudes.
Ezmäine Konstitucii (Constitution de la Principauté) oli vl 1911. Jäl'gmäine koumanz' lugul Konstitucii om vahvištadud vn 1962 17. päiväl tal'vkud, se om väges vn 2002 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Monakon fotokuva kaimdajaspäi. Monako sijadase Keskmeren pohjoižel randal, 20 kilometras pohjoižpäivnouzmha francižes Nicc-lidnaspäi. Ruhtinazkundan röun Francijanke om 4,4 km pitte. Randanpird om 4,1 km.
Monakon pind märičese nellikmetril (2 023 194 m² — ühtes udes elänzoittud 11ndenke Le Portje-rajonanke) da ližadub meren kuivatoitmižel.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Mont Ažel'-mägen paute, 163 m valdmeren pindan päl (sen mägen korktuz om 1148 m Francijan territorijal).
Klimat om Keskmeren, lämänke tal'venke, keza oleskeleb kuivan lämän. Heinkun da elokun lämuz om +26 C°, tal'vkun da uhokun — +8 C°, voden keskmäine lämuz om +16,3 C°. Oleleb koume sadad päivoikahid päivid vodes.
Politine sistem
thumb|right|250px|Monakon vahn lidn om valdkundan pälidn da ruhtinasen rezidencii. Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine monarhii. Valdkundan pämez' om Al'ber II-ruhtinaz (vspäi 2005). Sen tobmuz om absolütine.
Ruhtinaz da parlament jagadas käskusenandajad tobmut. Monakon üks'kodine parlament om Nacionaline Nevondkund (Conseil National), se om olmas vspäi 2002. Parlament kogoneb 24 deputatad-ühtnijad, rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Radonoigendajan tobmuden pämez' om valdkundaline ministr, Francijan rahvahanik. Ruhtinaz paneb händast radnikusele koumeks vodeks Francijan ohjastusen nevondan mödhe. Monakon ohjastuses (Valdkundaline Nevondkund) om nell' ristitud.
Käskuzkundaližen tobmuden pämez' om ruhtinaz.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 12. päiväl uhokud. Serž Tel' radab valdkundaližen ministran vs 2016 uhokun 1. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Monakon administrativiž-territorialine jagand.
Nügüd'aigaine Monako om vaiše üks' kund (commune), no edel 1917 vot koume kundad oli olmas. Lidnan da ruhtinazkundan röunad oma ühtejiččed. Sihe kacmata, niiden ohjandused oma erazvuiččed. Monako-valdkund jagase 10 rajonaks (quartier), ned alajagasoiš lidnfartaloikš (kaik om 178 fartalad, franc. îlot).
Eläjad
Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 36 371 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Zakamensk
Zakamensk (Закаменск, Захаамин хото) om Venäman lidn da lidnankund Burätijan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Zakamenskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1934 kuti Džidastroi-žilo sauvomha da kävutamha vol'framan i molibdenan küllästamižfabrikad sijaližel torhudel. Vl 1938 kätihe žilod lidnanvuiččeks. Vl 1944 anttihe lidnan statusad da udesnimitihe Gorodok-lidnaks, kävutihe ottud plenha da türmatud mehiden töid. Vspäi 1959 om nügüdläiženke nimenke.
Monako
Eläjad
Rahvahad (2016): monakolaižed — 32,1%, francijalaižed — 19,9%, italijalaižed — 15,3%, britanijalaižed — 5,0%, bel'gijalaižed — 2,3%, šveicarijalaižed — 2,0%, saksalaižed — 1,9%, venänikad — 1,8%, amerikalaižed — 1,1%, alamalaižed — 1,1%, marokolaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 16,5%.
Zakamensk
Istorii
Kaivuzkombinat radoi vhesai 1998, sikš miše kändihe ližatomaks. Vspäi 2006 zavottihe vol'framan, kuldan da hobedan samišt kombinatan jändusišpäi. Zakamensk-lidn šingotase mugažo metallanvalamižen edheotandal i sömtegimištol (lihakombinat, leibtegim, oludtegim).
Monako
Eläjad
Uskondan mödhe: riman katolikad (oficialine religii) — 90%, toižed uskojad i religijatomad — 10%.
Zakamensk
Geografijan andmused
Holtoson-žilo (Холтоһон, 877 rist. vl 2010) i Hasur-žilo (Хасура, Хасуури, 80 rist. vl 2010) mülüdas lidnankundha vn 2015 heinkuspäi Zakamenskan ližaks. Lidnankundan pind — 80,95 km².
Monako
Eläjad
Monakon ühtištadud lidnad: Monako i Monte Karlo.
Zakamensk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 524 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16 300 eläjad vl 1992. Vl 2017 kaik 11 249 ristitud elihe lidnas i 12 005 ristitud kaikes lidnankundas.
Maanin-dugan (buddizm) i Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (ortodoksine hristanuskond) oma olmas lidnas.
Än'
right|150px Än' om ristitun voimuz laskta kulundoid paginan, pajatandan, kidan, nagran vai voikun aigan.
Än' sädase il'man lähtendan aigan tävuišpäi sun i nenan kal't, kut om ozutadud kuval. Harakterizuiše individualižel tembral.
Zakamensk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Zakamenskan agrotegimištoline tehnikum.
Monako
Ižanduz
Monakon elektroverkod da muitad oma ühtenzoittud Francijanke. Päsarakod — bankad, kazinod, turizm. Ajeltas radmaha Monakhosai enamba ristituid, mi eläb (48 tuhad radnikoid-verazmalaižid, Italijaspäi i Francijaspäi).
Zakamensk
Eläjad
Edeline lidnankundan pämez' om Evgenii Poläkov (sügüz'ku 2013 — kezaku 2019).
Än'
Homaičendad
Kategorii:Hengindsistem Kategorii:Pajatand Kategorii:Logopedii
Monako
Ižanduz
Valdkundan monopolii levigandeb tabakha da počtha sen markoidenke.
Čukčulaižed
thumb|right|250px|Čukčulaine kanz [[haski-sugun koiranke 1900-nzil vozil]] thumb|right|250px|Čukačuiden pala lidnan- i küläkundoidme Edahaižes Päivnouzmas, vn 2010 rahvahanlugemižen andmusiden mödhe Čukčulaižed vai Čukačud (ԓыгъоравэтԓьэт / оравэтԓьэт «todesižed ristitud» / «ristitud», чукчи / луораветланы) oma Pohjoižen igähine vähäliguine rahvaz. Eläb Venälaižen Federacijan pohjoižpäivnouzmas tobjimalaz: nell' videndest Čukotkan avtonomižes ümbrikos, toižed rahvahan ezitajad oma lähižiš regionoiš. Om čukačuid Moskvas i Piteriš.
Rahvahan lugumär om läz 16 000 ristituid vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe, se om kaikiš suremb kaikes aigas. Vn 1939 rahvahanlugemine fiksirui 13 830 čukčulašt, sid' lugumär poleni i saihe sihe-žo luguhusai 1970-nzil vozil.
Kodikeled oma čukačun kel' (rahvahan nelländez..pol') i venän kel'. Uskod oma šamanizm, animizm, ortodoksine hristanuskond. Heimrahvahad oma koräkalaižed, kerekalaižed, alütoralaižed, itel'menalaižed.
Čukačud elädas ičeze kodimal päpaloin, heiden ezitatad eliba Čukotkal 4.-3. voz'tuhal EME völ. Arktunuziden pedroiden mectuz oli heiden kul'turan aluseks. Pedranvodind kändihe ižandusen aluseks edehko Venäman imperijan matkadajiden da sodaanastajiden tulendad Čukotkan mererandoile 17. voz'sadal.
Kategorii:Venäman rahvahad Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižen igähižed rahvahad
Pravdinsk
Pravdinsk (Правдинск, Prawdinsk, Prawdinsk / Frydland, Bartų Romuva / Pravdinskas; edel 1946. vot Fridländ / Fridland, Friedland in Ostpreußen) om Venäman lidn Kaliningradan agjan suves. Se om Pravdinskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan-lidnusen aluz om pandud vl 1312 prussijalaižiden vanhan eländpunktan sijas. Se sai lidnan oiktusid vn 1335. Zavottihe sauvondad lidnusen irdpolel 16.-17. voz'sadoil. Suren sodan aigan Rusked Armii anasti lidnad.
Pravdinsk šingotase sömtegimišton edheotandoil i penel GES:al.