cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Štuttgart
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 950 küläks holitamha hebonvodindfermad. Vl 1219 se sai lidnan statusad. Vozil 1251−1952 oli Vürtemberg-man pälidnaks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan rajonad vl 2009. Lidn sijadase istorižes Švabii-regionas, federacijanman keskuzpalas, Nekkar-jogen randoil (Reinan oiged ližajogi), Al'piden ezimägišton 207..549 m korktusil, 245 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +9,4 C°. Paneb sadegid 718 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (86 mm kus).
Štuttgart jagase 23 lidnümbrikho (saks. Stadtbezirk), ned alajagasoiš 152 lidnrajonha (saks. Stadtteil).
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 597 939 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 640 560 eläjad vl 1962 i 633 158 eläjad vl 1970. Läz 2,7 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Lidnalaižiden kaks' videndest oma sündnuded verhiže maihe, videndez oli Saksanman rahvahanikuseta (2006).
Transport
Avtobusad, ezilidnelektrojonused, tramvaid, mägitramvai da funikulör oma kundaližtransportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (STR) sijadase 12 km lidnan keskusespäi suviröunal. Tehtas äi reisid Evropadme, Keskmeren lebutahoiže, mugažo om reisid Turkanmaha i AÜV:oiden päivnouzmha.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Eva
Eva (‏חַוָּה‏‎, amuine virkand xawwͻ:h, nüg. Hava «elon andai», «eläb», Εὔα Eva, islamižes veros — Havva) om ezmäine naine Toran, Biblijan da Koranan mödhe, kaiken ristitkundan ezimam.
Eva oli Adaman ak, kudamban Jumal oli tehnu Adaman kül'gespäi. Eva sai ičeze nimen Adamalpäi. Vanhan Zavetan sanutesen mödhe kü maniti händast, miše hän söiži hüvüden i pahuden tedon pun plodud. Koume last oli sündnus Evaspäi: Kain, Avel' i Sif. Eva om mahapandud Patriarhoiden karas (mugažo kut Adam-ki, Hevron, Izrailin Palestinan avtonomii) evrejan veron mödhe, vai Evan kaumas (Džidd, Saudan Arabii) islaman veron mödhe.
Ortodoksižes hristanuskondas Evan mušton päiv om tal'vkun jäl'gmäine pühäpäiv.
Homaičendad
Kategorii:Hristanuskond Kategorii:Islam Kategorii:Judaizm Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Andižan
Andižan (Andijon) om Uzbekistanan lidn valdkundan päivnouzmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Andižanan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6.-4. voz'sadal edel meiden erad arheologijan andmusiden mödhe, oli znamasižeks keskuseks Šuuktel. Lidn mainitase 9. voz'sadaspäi m.e kuti Andukan, 15. voz'sadal — feodaližen valdkundan Andigan-pälidn. Nimitadas nügüdläižikš 16. voz'sadaspäi.
Andižan šingotase äjil tegimil, niiden tobj pala om valdkundaline, sidä kesken neniš ižandusen sarakoiš: mašinansauvomine (äjad avtopalad «General Motors»-korporacijan avtotegimen täht Asak-ezilidnas, mašiništ maižandusen, kivivoin da gazan sarakon täht, inženerižed instrumentad, kaläskad mehile), elektrotehnine (likutimed, pompad, koditehnik), kaikenvuitte tekstiline tegimišt (puvillan, villan da šuukan ümbriradmine, kangaz- i omblendfabrikad, kengiden edheotandad), sauvondmaterialiden tegimed (sidä kesken cementan i stöklan), sömtegimišt (20 tegint da kombinatad), himižiden substancijoiden i meblin pästand.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ferganan alangištos, 490 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Taškenthasai om 260 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 360 km avtotedme. Lähembaine järed lidn om Oš (Kirgizstan) 40 km suvipäivnouzmha.
Vl 2008 eläjiden lugu oli 350 300 ristitud, vl 2017 — 425 500 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Enamba 700 tuhad ristituid elädas ezilidnoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Uzbekistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Derbentan rajon
thumb|right|250px|Derbentan rajonan kart Derbentan rajon (Дербентский район, Дербент район, Dərbənd rayonu) om Venäman municipaline ühtnik Dagestanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Vedase pidust' Kaspijan meren randad.
Pind om 823 km². Eläjiden lugu om 93,282 ristitud (2012).
Administrativine keskuz — Derbent-lidn.
Tova Mageina
Mageina (Madžeina) Tova (Mageina Tovah), todesine nimi — Mageina Begtrap (angl.: Mageina Begtrup; sünd. 26. heinku 1979, Gonolulu, Havajad, AÜV), om amerikalaine aktris.
Biografii
Mageina om sündnu vl 1979 Gonolulhu, sodalekariden kanzha. Hän sirdi Klarksvillha kanzanke, sid' — Našvillha, kus openzihe Martinan Lüteran Kingan keskškolas. Edelespäi openzihe Kalifornijan čomamahtoiden üläškolas.
Fil'mzihe tobjimalaz serialoiš. Kaikiš tetabambad Tovan rolid oma «Uz' Žann d'Ark»-serialas (Glinisan Fil'jolan rol') da Ursulan kinomel'kuva franšizas Baukoimehen polhe.
Eläb Los Andželesas.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Gonolulhu Kategorii:Sündnuded vl 1979
Oi Polloi
thumb|right|275px|Oi Polloi:an koncert [[Ročinmas vn 2005 elokus.]] Oi Polloi om šotlandijalaine pankgrupp, kudamb edestab ičeze pajoid Oi!-, stritpank-, anarhopank- da gelan pank-žanroiš.
Homaičendad
Kategorii:Pankrokgruppad Kategorii:Suren Britanijan muzikgruppad‎ Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1981 alusenpanendanke
Pöud (lidn)
Pöud (Лоде́йное По́ле, Lotinapelto) om Venäman lidn Leningradan agjan pohjoižpäivnouzmpoles. Se om Pöudon rajonan da lidnankundan administrativine keskuz, rajonan üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1702 Suren Petran käskön mödhe kuti Oloncan verf'  (Олонецкая верфь) sauvomha laivoid, sikš miše äi korktoid pedaimecoid oli ümbri siš. Žilo verfinno sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1785. Vl 1832 verfin rad tuli lophu, i pit'kan aigan Pöud oli penen makundaližen lidnuden administrativižfunkcijoidenke.
Vspäi 1927 elokun 1. päiväspäi lidn om ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1927−1930 se oli mugažo Pöudon ümbrikon keskusen. Toižen mail'man sodan aigan vozil 1941−1944 Süvär' oli frontpirdaks läz lidnad.
Pöudon ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine (elektrojonoiden seibhad ) i sömtegimišt (alkogolitomad jomad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, seižub Süvärin hural randal, 15 metrad valdmeren pindan päl keskmäižel korktusel. Matkad Piterihesai om 246 kilometrad suvipäivlaskmha avtotedme. Matkad Petroskoihesai om 126 km pohjoižhe orhal vai 195 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kos'kenaluine 40 km pohjoižpäivnouzmha i Anuslidn 50 km lodeheze. Lidnanvuitte Svir'stroi-žilo sijadase kümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha.
Lidnankundan londuseližed varad oma mec da reskvezi.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om lidnan Ezitajiden Nevondkund (Совет депутатов) 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 8. päiväl sügüz'kud. Sergei Baranov radab sen ezimehen da lidnankundan pämehen, mugažo rajonan Ezitajiden Nevondkundan ezimehen (rajonan pämehen) vn 2016 redukun 26. päiväspäi.
Vspäi 2007 Il'ja Dmitrenko om valitud i radab lidnankundan i rajonan administracijan pämehen, se om hänen koumanz' strok jäl'geten. Ezmäine varapämez' da koume muite varapämest oma hänele abhu. Seičeme palakundad, komitet da laudkund alištudas lidnankundan i rajonan administracijale.
Eläjad
Vl 1939 eläjiden lugu oli 16 715 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 20 674 ristitud elihe lidnas i 21 428 ristitud kaikes lidnankunas, se om rajonan ristitišton kaks' koumandest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 19 671 eläjad, lidnankundan — 20 393 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 300 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 82,3 %, ukrainalaižed — 1,4 %, vaugedvenälaižed — 0,9 %, karjalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,8 %, rahvahuden ozutandata — 13,2 %.
Erased igähižed rahvahad : karjalaižed — 0,41 % (87 rist.), vepsläižed — 0,09 % (20 rist.), suomalaižed — 0,05 % (10 rist.).
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: nell' jumalanpertid i časoun'. Eläban Eziauguižen Stroican Aleksandriž-Süvären jumalankodi (Süvären Aleksandran nimen mödhe) sijadase 21 km lodeheze lidnaspäi Janegan küläkundas. Enzne phh. Petran da Pavlan jumalanpert' oli muretud lidnas Toižen mail'man sodan aigan, heittihe pühäpertin jändusid 1960-nzil vozil. Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe puine jumalanpert' oli vll 1908−1965, panihe mantazole.
Pöudon tegimišttehnologijoiden tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Raudte läbitab Pöudod vspäi 1917, se jagab lidnad poleti. Ühtennimine raudtestancii om raudtesol'meks, se sijadase lidnan keskuses «Piter — Murmansk»-keskustal.
«Kol»-kiruhte (P-21 vai E-105) ümbärdab lidnad suvespäi i päivnouzmaižes polespäi. Avtoteiž-raudtesild Süväriš päliči om lidnan päivnouzmaižel röunal, sen keskmäine pala om liftanke pästamha laivoid. Sišpäi raudte oigendase Pit'krandhasai.
Jogivaldmad oma Süvärin hural randal. Tactud (vspäi 2013) ühtennimine sodalendimport sijadase kahtes kilometras suvhe lidnaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Germanii (znamoičendad)
Germanii voib znamoita:
Taranto
thumb|left|250px|Kommunan sijaduz provincijas Taranto (Taranto [ˈtaːranto], sijaline pagin: Tarde, Τάραντας Tárantas, Tarentum) om lidn da kommun Italijan suvipäivnouzmas. Mülüb Apulii-agjaha (regionha), sen Taranton provincijan administrativine keskuz. Italijan sodamerilaivišton Ionižen ümbrikon štab radab lidnas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Amuižen Grekanman spartalaižil vl 706 EME Taras-nimenke (Τάρᾱς). 9.-10. voz'sadoil meiden erad lidn oli toran objektaks Vizantijan i arabialaižiden keskes, kaikutte vägestai möi kaik ristitištod orjikš. Vodele 2006 Taranton municipalitet oti velgha €637 mln i eli bankrotnendan proceduras läbi.
Taranto šingotase raudan metallurgijal, kivivoihimižel tegimištol, cementan tehmižel i meriportal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ionižen meren Taranton lahten randal, 3..431 m korktusil, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rimhasai om 430 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 520 km avtotedme.
Eläjad
Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 200 154 ristitud. Kaikiš suremb kommunan ristitišt oli 244 101 eläjad vl 1981.
Edeline lidnan pämez' oli Ippacio Stefano (2007−2017, it. Ippazio Stefano).
Petrovskii (stadion)
thumb|250px|«Petrovskii»-stadionan nägu vn 2016 heinkus «Petrovskii» (Петровский) om Venäman stadion Piteriš. Se om «Zenit»-futbolkluban varaaren vspäi 2017, edel sidä oli sen kodiarenaks vspäi 1994.
Sauvuz sijadase ühtennimižel sarel. Se oli letud vll 1924−1925 kuti stadion V.I. Leninan nimed. Sodan aigan stadion oli pandud mantazole, om saudud möst vozil 1957−1960. Rekonstruiruihe 1970-nziden voziden lopus vn 1980 Olimpižiden vändoiden täht (arhitektorad S.P. Odnovalov, N.D. Balaž, inžener M.E. Hristiansen). Nügüdläine nimituz om vspäi 1992. Mülü om 20 985 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Zenit Kategorii:Piterin stadionad Kategorii:Stadionad kirjamišton mödhe Kategorii:Petrogradan rajon
Evangelii
Evangelii (grekan kelel εὐαγγέλιον evaggelion, se znamoičeb «hüvä vest'»: εὖ «hüvüz» + ἀγγελία «vest'») — hristanuskondas, om vest' Jumalan car'kundan tulendas i ristitun rodun päzutandas, Iisus Hristos apostolidenke tedištoitihe siš. Sana mainitase Uden Zavetan kirjoiš ani «hüvä vest'»-el'genduses.
Kaidos el'genduses Evangelii om Iisusan Hristan elon ümbrikirjutand; kirjad, kudambad starinoitas Hänen sündundas, elos, čudoiš, surmas da eläbzumižes.
Om nell' kanoništ evangelijad 2. voz'sadaspäi meiden erad, kaik ned oma Uden Zavetan palaks:
Ezmäižed koume kirjad oma sinoptižed (starinoitas), kogotas äi ühthižid sijid. Evangelii Joannan mödhe erineb südäimes i kompozicijas. Se om sätud severz'-se voz'kümned möhemba sinoptižid, miše ližata niid.
Homaičendad
Kategorii:Biblii Kategorii:Hristanuskond Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Salair
Salair (Салаи́р) om Venäman lidn da lidnankund Kemerovon agjan päivlaskmas. Mülüb om Gur'jevskan rajonha, sen toine lidn.
Istorii
Salairskoje-külä mainitase ezmäižen kerdan vl 1626. Žilon aluz om pandud vl 1782 hobedan kaivudenno. Vspäi 1793 sauvoškanzihe hobedan suladuztegint koumenno kaivudenno. Vl 1830 löudihe kuldad Salairal, i heittihe hobedan samišt vodele 1861. Nevondkundaližen aigan vedihe geotedištelendad, saudihe küllästamižfabrikad i raudted vodele 1932. Vl 1932 sai radnikžilon statusad. Kätihe radnikžilod lidnaks vn 1941 5. päiväl sulakud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur' i Pen' Tolmovai-jogiden keskes (Большая и Малая Толмовая), Salairan kräžan päivnouzmaižil pautkil, 330 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Altajan randan röunhasai om 10 km suvipäivlaskmha orhal, Kemerovohosai om 126 km pohjoižhe orhal, 167 km avtotedme vai raudtel. Lähembaine lidn om Gur'jevsk-rajonkeskuz 2 km pohjoižpäivnouzmha.
Kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha Salairan ližaks: Žilo Salairan lebupertinno (123 rist. vl 2010) i Gavrilovk (64 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 39,75 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 262 ristitud, lidnankundan — 8 449 ristitud, rajonan videndez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17 477 eläjad vl 1959. Vl 2017 kaik 7 768 ristitud elihe lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin-apostoloiden jumalanpert' om olmas lidnas (nügüd'aigaine — vspäi 1907).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Gur'jevskan rajon (Kemerovon agj)
Mad'jaran kel'
Mad'jaran kel' (ičeze nimituz om magyar nyelv, magyar) om valdkundkel' Mad'jaranmas. Se om suomalaiž-ugrilaine kel', Madjaranman rahvahan kel'.
Regulirui organizacii om Mad'jaranman Tedoakademijan kelentedon institut.
Oficialine status
thumb|right|300px|Mad'jaran kelen levigandmižavaruden kart Evropadme Regionaline vai taholine status om Serbijas (Vojevodinan agj), Romanijas (Transil'vanii) da Ukrainas (Karpatoidentagaine agj). Mad'jaran kel' om EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi. Mugažo äi mad'jaran kelen pagižijoid om Slovakijas, Avsrijas, Horvatijas da Slovenijas.
Pagižijoiden lugu
Pagižijoiden lugu kaikes mirus om läz 14 millionad ristituid.
Mad'jaran kirjamišt
Mad'jaran keles om 44 kirjamed latinan kirjamišton pohjal, 4 niišpäi (Q, W, X, Y) kävutadas verhiden keliden sanoid kirjutamha vaiše.
Irdkosketused
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Mad'jaranman keled Kategorii:Romanijan keled Kategorii:Serbijan keled Kategorii:Slovakijan keled Kategorii:Ukrainan keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled Kategorii:Ugrilaižed keled
Šroff Džeki
Džeki Šroff (जैकी श्रॉफ, Jackie Shroff); todesine nimi — Džeikišen Kakubhai Šroff (hindi: जयकिशन काकुभाई श्रॉफ; sünd. 1. uhoku 1957, Udgir, Maharaštr-štat, Indii) om indijalaine akt'or uiguriženke augotižlibundanke.
Biografii
Vspäi 1987 om nainu, Aješa Datt om hänen ak. Heil om üks' poig da üks' tütär: Taiger-poig (om sündnu vl 1990), Krišna-tütär (om sündnu vl 1993). Poig jätktab tatan radod, radab akt'oran mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Indijha
Kund (lidn)
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart. Kund (estin kelel: Kunda) om lidn da meriport Estinman pohjoižpäivnouzmas. Mülüb Lääne-Virun makundha.
Bruks Amanda
Biografii
Om sündnu vl 1981 Nju Jork-lidnha, Džozef Bruks-muzikantegijan kanzha. Hänel om mugažo Nikolas-veik.
Kund (lidn)
Istorii
Eländpunkt om tetab 13. voz'sadaspäi. Toolse-sauvondjändused sijadasoiš mererandal läz nügüdläšt lidnad. Žilo šingotaškanzihe 19. voz'sadan lopus (järed cementantegim da ezmäine tegimištoline gidroelektrostancii Estinmas), se sai lidnan statusad vl 1938.
Bruks Amanda
Biografii
Fil'mdase vlpäi 2002. Hänen kaikiš tetabambad kinoradod oma «Dinozavroiden soda»- da «Kadotud perandad»-fil'miš.
Kund (lidn)
Istorii
Kund-lidnan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialoiden pästand (cement) da transport (torguindmeriport), mugažo cellülozantegim om olmas vspäi 2006.
Bruks Amanda
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kund (lidn)
Geografijan andmused
Lidn seižub Kund-jogen randoil i Baltijan meren Suomen lahten suvirandal (Kundan laht). Matkad makundan Rakvere-keskushesai om 35 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, avtotel vai raudtedme, Tallidnhasai om läz 100 km päivlaskmha orhal. Ühtennimine raudtestancii om saudud lidnan suves, se om lopuline «Rakvere — Kund»-linijal.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 422 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 5 226 eläjad vl 1970.
Rahvahad (vl 2000): estilaižed — 58,5%, venälaižed — 32,8%, toižed rahvahad — 8,7%.
Münhen
Münhen (München [ˈmʏnçən], sen bavarijan alapagin Minga, Monacum, Monachium) om Saksanman koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe i järed raudtesol'm. Se om Bavarii-federacijanman pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1158 Villa Munichen-nimenke. Vl 1175 se sai lidnan statusad, sauvoškanzihe lidnseinid. Om Bavarijan pälidnaks vspäi 1507. Toižen mail'man sodan aigan lidnan ristitišton nelländez pölištui, istorine keskuz i pertiden koume videndest oli pandud mantazole.
Vl 1972 lidn vastsi 20. kezaližid Olimpižid vändoid.
Münhen šingotase Saksanman IT-edheotandoiden keskuseks kaikiš kal'hedambanke likumatomudenke. Mail'man tetab oluden Oktoberfest-praznik oleleb lidnas kaikuččel vodel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Izar-jogen randoil (Isar, Dunain oigedpol'ne bassein), 519 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Münhen jagase 25 administrativižhe ümbrikho (Stadtbezirk).
Eläjad
Vn 2011 Saksanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 348 335 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 2,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Transport
Avtobusad, tramvaid, lidnelektrojonused (saks. S-Bahn) i metropoliten (U-Bahn vspäi 1972, 8 jonod, 96 stancijad, 103 km raudted) oma integriruidud keskneze kundaližeks transportaks. Koume päraudtestancijad ratas: Päine, Päivnouzmaine, Münhen-Pazing päivlaskmas. Kahesa kiruhted lähttas lidnaspäi, koume avtotransportrengast om saudud lidnas da sen ümbriže.
Rahvahidenkeskeine civiline Münhen-lendimport Bavarijan enččen Franc-Jozef Štraus-päministran nimed (MUC, 46,2 mln passažiroid vl 2018) sijadase 28 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi läz Fraizing-lidnad. Aeroport om «Lufthansa»-kompanijan päbazaks. Tehtas reisid Evropan i AÜV:oiden äjihe lidnoihe, mail'man erasihe järedoihe lidnoihe, mugažo Saksanmadme (9 mln passažiroid vodes, 1. sija valdkundas).
Borii
Borii (Bh — bohrium latinan kelel) om 107nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Münhen
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Borii
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole borijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Sädihe vaiše severt-se atomoid kaikuččes südäitukreakcijas, čihodase teravas.
Nukus
Nukus (mugažo uzbekan kelel, karak.: Нөкис / Nókis) om lidn Uzbekistanan lodehes. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karakalpakan Tazovaldkundan pälidn.
Borii
Ühthine ümbrikirjutand
Himižikš borii om renijan gomologan tedoidusiden mödhe.
Nukus
Istorii
Ende Šurč-lidnuz oli olmas lidnan territorijal (4. voz'sada EME — 4. voz'sada meiden erad). Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 1860-nzil vozil kuti Nukus-aul, nimitihe karakalpaklaižiden sijaližen heimon mödhe. Amuine mongoline lidnuz oli udessaudud, i vspäi 1874 Venäman imperijan garnizon pol'tošt tuhad mehenke sijazihe siš. Om lidnan statusanke vspäi 1932. Saudihe tazovaldkundan uzid administrativižid pertid vodele 1939, sen pälidnan radnikad sirtihe Nukusha Turtkul'-lidnaspäi.
Borii
Avaiduz
Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden institutaspäi (Darmštadt) avaiži borijan vl 1981, sädi vismutaspäi-209 i hromaspäi-54. Nevondkundaližiden tedomehiden grupp Dubnaspäi tedoiži sidä-žo reakcijad vl 1976, no ei voi todištada elementan sündundad tarkoikti α-čihodamižen märičendan varmdan metodikan olmatomuden tagut sil aigal.
Nukus
Istorii
Nukus šingotase sauvondmaterialiden edheotandoil (pertinsauvondan tegim, mramoran, betonan i savičun pästand), erazvuiččel sömtegimištol, kebnan tegimišton kompanijoil (hoban, trikokanghiden i omblendan fabrikad), metallurgijal.
Borii
Avaiduz
Vl 1997 rahvahidenkeskeine IUPAC-organizacii nimiti elementad danižen Nil's Bor-fizikantedomehen kanzannimen mödhe.
Nukus
Geografijan andmused
Lidn sijadase Turkmenistanan röunanno, Amudarjan oiktal randal, 76 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Taškenthasai om 800 km suvipäivnouzmha orhal vai 1255 km avtotedme.
Borii
Fizižed ičendad
Borii om radioaktivine päličmänendmetall.
Nukus
Geografijan andmused
Klimat om terav kontinentaline, keza om räk.
Carelia
«Carelia» (vll 1928−1930 Punakantele «rusked kantel'», 1930−1937 Rihtama «frontpird», 1937−1940 Карелия karjalan kelel, vll 1940−1990 Punalippu «rusked flag») om suomenkel'ne (materialoidenke vepsän i karjalan kelil) Karjalan Tazovaldkundan literaturaiglehtez. Edeline Robert Kolomainen-päredaktor oli ranu vll 1992−2014, nügüdläine — Armas Mašin (vn 2014 sulakuspäi).
Aiglehtesen aluz om pandud Petroskoihe, lähtleb vspäi 1928. Vll 1930−1934 lähtli Leningradas. Edel 2014 vot oli jogakuine. Finansiruindan mairiž vei tiražan polendusennoks 300..400 egzemplärhasai, pästtas 2 kerdad vodes.
Irdkosketused
Kategorii:Suomen kel' Kategorii:Karjalan kel' Kategorii:Vepsän kel' Kategorii:Venäman aiglehtesed Kategorii:Aiglehtesed kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkund
Nukus
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 271 400 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Lidnan edeline pämez' om Parahat Turešev (kül'mku 2017 — kül'mku 2020).
Borii
Fizižed ičendad
Atommass — 270. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 37,1 g/sm³ (ezimeletaden).
Vodele 2010 kaik om 11 avaitud izotopad 260..262, 264..267, 270..272 da 274 atommassanke, i niiden üks'jäine izomär (262-izotopan). Kaikiš hätkemb pol'čihodamižen pord om läz üht minutad borii-270- i borii-274-izotopil. Kaik izotopad kändasoiš dubnijaks α-čihodamižen jäl'ghe, erasti südäitukun spontaniženke jagamiženke mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Džidd
thumb|left|200px|Džiddan avtoted vl 2009 (OpenStreetMap.org) Džidd (vai Džiddah, جدة‎ Džidda) om lidn Saudan Arabijan päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, znamasine meriport da ižandusen keskuz. Mekkan agjan kaikiš suremb lidn.
Džidd-nimituz om araban sanha pojav, mitte znamoičeb «bab», i Evan kaum om lidnan ühteks mel'heižtahoišpäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadan EME lopus tulijoil Jemenaspäi. Se oli peneks kalanpüdajiden portaks voz'sadoiš sihesai, kuni vl 647 islamine Usman ibn Affan-halif kändi portad hadžan pühämatknikoiden tulendan päpunktaks. Sil aigalpäi Džidd tegihe päportaks i torguindan keskuseks Rusttan meren randoil. Joga uz' anastai kaiči lidnad murendusespäi i sai ližad torguindaspäi Päivnouzmman valdkundoidenke (Indii, Kitai).
Džidd šingotase banksistemal, kivivoin ümbriradmižel i kivivoihimijal, religiiturizmal i torguindal, sauvondal, korktoiden tehnologijoiden sferal (biotehnologijad, elektronik, programiruind). Järed logistine keskuz meriportan i lendimportan, avto- da raudtesol'men alusel.
Geografijan andmused
Džidd sijadase Rusttan meren randal, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Džidd jagase 137 rajonaks.
Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 3,4 mln ristituid. Läz 5 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2009), heišpäi nell' ühesaspäi oma valdkundan rahvahanikad. Vaiše islamanuskojile sab ozutada ičeze uskondan, toižiden religijoiden uskojile ei sa kantta simvolid, oigeta veroid, pidada religiozižid kirjoid.
Irdkosketused
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saudan Arabijan lidnad Kategorii:Mekkan agj
Rutracker.org
rutracker.org (ende — torrents.ru) om venämalaine BitTorrent-treker, radab vn 2004 sügüz'kuspäi. Se oli kaikiš suremb torrenttreker venälaižes Internetsegmentas, kudamb sai populärižust ei vaiše Venämas da RVÜ:s, no mail'man toižiš-ki valdkundoiš. Om enamb mi 12,4 aktivišt kävutajad da läz 1,2 millionad torrentjagajad.
Vlpäi 2016 om kel'dud Venäman territorijal kogonaz, no jätktab olda aktivižin kävutadud. Saitan pidai om DreamTorrent-korporacii.
Homaičendad
Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe Kategorii:BitTorrent-trekerad
Novomičurinsk
Novomičurinsk (Новомичу́ринск) om Venäman lidn da lidnankund Räzanin agjan suvipäivlaskmas. Se om Pronskan rajonan üks'jäine lidn da kaikiš suremb eländpunkt.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1968 24. päiväl semendkud kuti Räzanin GRES:an sauvojiden žilo. Sai nimitust Ivan Mičurin-biologan (1855−1935) kanzannimen mödhe, hänen kodikülä (nüg. Mičurovk) om läz lidnad. Prefiks om erištamha Mičurinsk-lidnaspäi lähižes Tambovan agjas. Kätihe Novomičurinsk-radnikžiloks vn 1970 4. päiväl heinkud. Räzanin GRES radaškanzi vll 1973−1974. Sen ezmäine jono kävutab sijališt burad hil't (30%) i Kanskan-Ačinskan basseinan hil't (70%). Žilo sai lidnan statusad vl 1981. Vspäi 1984 vanhan stancijan pala i kahtenz' jono ottas londuselišt gazad poltuseks. GRES-24 zavodi radod vl 1988, se om Räzanin GRES:an pala vspäi 2008.
Novomičurinsk šingotase elektrusen tehmižel Räzanin GRES:an abul, se om Venäman kudenz' LES vägevuden mödhe (3130 MVt) i kaikiš suremb Evropas. Toine edheotand om betontegim.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, Pronin vezivaradimen oiktal suvižel randal (16 km², Okan oigedpol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen padosein Pron'-jogel om saudud vodele 1973. Matkad Räzanihesai om 65 km pohjoižhe orhal, 80 km avtotel vai 195 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Skopin (passažirraudtestancii) 28 km suvipäivlaskmha orhal, 37 km avtotedme vai 35 km raudtedme, i Korablino (passažirraudtestancii) 23 km suvipäivnouzmha orhal vai 27 km avtotedme. Raudte radab lidnan suves sarakol Skopinaspäi vaiše jüguiden täht.
Novomičurinsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 26,11 km².
Eläjad
Vl 1979 žilon ristitišt oli 15 824 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 309 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..22 tuhad eläjid vll 1992−2008 (22 tuh. rist. vl 2001).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,0%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 2,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine Jumalanmaman «Varastamatoi ihastuz»-jumalaižen pühäpert' om olmas lidnas vspäi 1996.
Novomičurinskan äisarakoine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad Kategorii:Pronskan rajon
Maidte
Nägubad tähthad i vauged sumosine šoid öližel taivhal oma sen-žo galaktikan palad. Ma sijadase Maidten südäimes, ka sen eläjad ei voigoi nähta ičeze galaktikan formad tarkoikti, no voidas säta modelid.
Ümbrikirjutand
Galaktikan jüžmak südäin sijadase keskuzpalas, üläjüžmak must reig om sen keskuses — Ambui A*. Lugetas viž hijamad statistikan andmusiden mödhe: Persein, Orionan, Ambujan, Centavran i Joucnen. Galaktikan disk om ümbärtud galol, se galo om tähthiden penen palan i pimedan materijan sijaduz.
Maidten diametr om läz 100 000 vauktuzvozid, keskmäine sanktuz — 1 000 vauktuzvot, galon sferine diametr om 5..10 tuhad vauktuzvozid. Galaktikas om 200..400 billionad tähthid, kaikiš vanhemb niišpäi, HE 1523-0901, om olmas 13,2 milliardad vozid. Maidten mass om läz 1..2 × 1012 Päiväižen massad, se om surehk spiraližen galaktikan täht. Tähthidensündundan piguz om 1,6..2 Päiväižen massad vodes. Supernova-tähtaz süttutab meiden galaktikas kerdan vižkümnes vodes keskmäras.
Nece om üks'jäine galaktik (tetabišpäi nügüdläižen aigan), kudambas elo om olmas.
Lähine ümbrišt
Maidte Andromedan galaktikan (M31) i Koumesaumnikan galaktikan (M33) ühtes sätas Galaktikoiden Sijališt gruppad enamba mi 40 kaimdajanke penenke galaktikanke. Meiden galaktikal om enamba mi 20 kaimdajad-galaktikad, niišpäi kaikiš surembad oma Sur' i Pen' Magellanan Pil'ved. Maidte om kahtenz' surtte gruppas Andromedan galaktikan jäl'ghe. Varastadas, miše meiden galaktik linneb ühtištudud Andromedan galaktikanke nelläs milliardad voziš, elliptižen galaktikan sädandanke.
Uz'lidnan agj
Uz'lidnan agj (Новгородская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Maidte
Irdkosketused
Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe
Uz'lidnan agj
Se mülüb Lodehližhe federaližhe ümbrikho.
Geberh
Geberh (Port Elizabeth, sijaline lühenduz P.E., Die Baai [di ˈbɑːi], iBhayi / Gqeberha [ᶢǃʱɛ̀ɓéːxà]) om lidn Suviafrikan Tazovaldkundan suves. Se mülüb Päivnouzmaižhe Kapan provincijha kaikiš surembaks lidnaks.
Uz'lidnan agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Sur' Uz'lidn.
Geberh
Lidn om Nel'son Mandelan Merilaht-lidnümbrikon administrativižeks keskuseks (merilahted mugomanke nimenke ei ole), mugažo sen ümbärdajan Kakadu-rajonan keskuz (ei mülü rajonha).
Uz'lidnan agj
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine, se om venäkel'.
Geberh
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud britanižil kolonistoil vl 1820. Nimitihe Port Elizabet:aks Kapan kolonijan gubernatoran Elizabet Frensis-akan mödhe. Om Indižen valdmeren joudjaks meriportaks vspäi 1832. Sai lidnan i erištadud municipalitetan statusad vl 1861. Lidn sai ut oficiališt nimitust vn 2021 uhokus langenijan merikarha jogen i kosan Uolmer-keskuzrajonan nimen mödhe.
Geberh da sen ezilidnad šingotasoiš valdmeriportal, avtotegimištol da avtopaloiden pästandal.
Uz'lidnan agj
Istorii
Vozil 862−1478 nügüdläižen agjan territorii oli Uz'lidnanman keskuseks. Vozil 1136−1478 Uz'lidnan Tazovaldkund oli olmas. Vspäi 1478 alištui Moskvan ruhtinazkundale. Vll 1727−1927 Uz'lidnan gubernii oli olmas. Nügüdläine territorii mülüi mugažo Ingermanlandijan gubernijha (1708−1727), Leningradan agjaha (1927−1944).
Geberh
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Algoa-lahten randal, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Keiptaunhasai om 770 km.
Aramil'
Aramil'  (Арами́ль) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suves, Jekaterinburgan suvipäivnouzmaine kaimdailidn. Se om Aramilin lidnümbrikon administrativine keskuz.
Uz'lidnan agj
Istorii
Uz'lidnan agj om olmas vl 1944 heinkun 5. päivälpäi.
Geberh
Irdkosketused
Kategorii:Suviafrikan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Päivnouzmaine Kapan provincii
Aramil'
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1675 kuti Venäman lidnuz baškiralaižiden maiden röunanno i Aramilin slabad, nimitihe jogen mödhe. Slabadan ristitišt oli otnus raudan samižhe. Järed vatefabrik oli olmas 19. voz'sadan keskespäi, tetihe sen polhe verhiš maiš. Žilo sai lidnan statusad vn 1966 15. päiväl sügüz'kud.
Uz'lidnan agj
Istorii
Agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1994 3. päiväl sügüz'kud Agjan Dumal, tuli väghe sil-žo päiväl da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Aramil'
Istorii
Aramilin edheotandad da tegimed mülüdas nenihe sarakoihe: sauvondmaterialoiden pästand (raudbeton), himine sarak (plastmassad da plastikpakuitez), mašinoidensauvomine (lendimiden kohenduz), metallan ümbriradmine (henod metalltuhkad), sömtegimišt.
Uz'lidnan agj
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Uz'lidnan agjan reljefan kart. Agj om röunoiš Vologdan agjanke pohjoižpäivnouzmas, Tverin agjanke suvipäivnouzmas da suves, Pskovan agjanke päivlaskmas da Leningradan agjanke pohjoižes. Uz'lidnan agj om mererandatoi.
Engel's (lidn)
Engel's (Э́нгельс) om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan keskuzpalas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Engel'san rajonan administrativine keskuz da pala, Saratovan suvipäivnouzmaine ezilidn, mülüb Saratovan lidnaglomeracijha.
Aramil'
Geografijan andmused
Aramil'-žilo (1985 rist. vl 2010) i Svetlii-žilo (1237 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Aramil'-lidnan ližaks.
Uz'lidnan agj
Geografijan andmused
Pind om 54 501 nellikkilometrad. Mec otab territorijan kuz' kümnendest. Znamasižed joged oma Mstanjogi, Lovat' da Šelon' (lanktas Il'mjärvhe), mugažo üks'jäine Olhavanjogi jokseb Il'mjärvespäi. Jogiden tobj pala mülüb Baltijan meren basseinha, om Kaspijan meren basseinan Molog-jogen palad da penid jogid pohjoižpäivnouzmas. Kaikiš suremb järv om Il'mjärv (982 km², 18 m valdmeren pindan päl) agjan lodehes.
Engel's (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1747 kuti Pokrovskai-slabad (Покровская слобода) sirdanuzil Poltavan i Har'kovan gubernijoišpäi ukrainalaižil. Žilo sai lidnan statusad Pokrovsk-nimitusenke vl 1918, šingotihe villän torguindal i mecpilindal. Sil-žo aigal saksan nimituz oli Kozakenštadt (Kosakenstadt) «kozakoiden lidn». Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1931 Fridrih Engel's-tedomehen kanzannimen mödhe. Vll 1922−1941 eländpunkt oli Volganrandan saksalaižiden Tazovaldkundan pälidnaks. Vl 1965 avtotesild ühtenzoiti lidnad Saratovanke.
Aramil'
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 224 ristitud, lidnümbrikon — 17 446 ristitud. Vspäi 1996 lidnan ristitišt vajehtase 14..15 tuhad röunoiš, kaikiš suremb om nügüd'. Vl 2017 kaik 15 162 ristitud elihe lidnas i 18 379 eläjad oli kaikes lidnümbrikos.
Uz'lidnan agj
Geografijan andmused
Reljef om alangoikaz päivlaskmpoles (lapak Il'mjärveveren alangišt) da kukhikaz päivnouzmpoles (Valdai-ülüz). Kaikiš korktemb čokkoim om Valdai-ülüden Rižoh-mägi (296 m) agjan suvipäivnouzmpalas.
Engel's (lidn)
Istorii
Engel'san ižandusen päsarakod oma transportine mašinansauvomine (elektrovedimed, vagonad, specialine tehnik raudten täht, trolleibusad, specavtod kaičendministrusen täht, varapalad), ühthine mašinansauvomine (tömašinad meblin tehmižen täht, avialadimed, manometrad, instrument, katl'ad, radiatorad), sauvondmaterialiden pästand (raudbetontegesed, kanghatomad materialad, savič, teraztorved, cinkuidud profil', metalližkonstrukcijad), sömtegimišt (maidkombinat, leibänkombinat, konditerine fabrik). Toižed järedad edheotandad oma pezendabutusiden tegim i mebel'fabrik.
Aramil'
Eläjad
Rahvahad (enamba 1,0% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 90,3%, totarlaižed — 2,1%, udmurtalaižed — 1,3%, armenijalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 5,3%.
Uz'lidnan agj
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline da Baltijan meren valatoitusele alastui, lujetud nepsudenke. Keza ei ole räk, tal'v om pehmed, keväz' da sügüz' oma pit'kad. Vauktad öd oleldas agjan pohjoižes semendkul-heinkul.
Aramil'
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Jekaterinburgan saraktehnologijoiden da servisan tehnikuman filial Aramiliš.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Vladimir Gerasimenko (reduku 2012 — kezaku 2017).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod
Uz'lidnan agj
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma bur hil', palab šoidkivi, turbaz, boksitad, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, saved, letked), mineraližed mujud, mec, reskvezi.
Tobmuz
thumb|right|250px|Nevondkundoiden pert' (Bajarišton Suiman pert') om agjan gubernatoran, Ohjastusen da Duman ištundsija [[Sur' Uz'lidn|Sures Uz'lidnas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Andrei Nikitin radab gubernatoran vs 2017 uhokun 13. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen valdkundmehid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator da seičeme muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Uz'lidnan agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 32 ezitajad videks vodeks. Jelena Pisareva radab Agjan Duman ezimeheks vs 2011 tal'vkun 21. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Uz'lidnan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, komitetad da ohjandused alištudas Ohjastusele.
Vn 2017 10. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (67,99% änid). Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 634 111 ristitud. Kaikutte seičemenz' ristit kümnepäi om lidnalaine.
Kaik om kümne lidnad agjas da 11 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 50 tuh. ristituid vl 2015) om Boroviči. Vl 2017 kaik oli 8 eländpunktad enamba mi 10 tuh. ristituidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 88,4%, ukrainalaižed — 1,1%, čiganalaižed — 0,6%, vaugedvenälaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 7,1%.
Erased toižed igähižed rahvahad: karjalaižed — 0,03% (183 rist.).
Engel's (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehes, Volgan Volgogradan vezivaradimen hural randal, 15..40 m korktusil, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saratovhasai om koume kilometrad lodeheze orhal, 3 km avtotel vai 20 km raudtel. Toine lähembaine lidn om Marks 49 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 53 km avtotedme. Pokrovsk-Volganrandaline-raudtestancii (Покровск-Приволжский) radab 20-kilometrižen sarakon suvižes Privolžskii-žilospäi lopstancijaks. Raudtesild ühtenzoitab Volgan randoid päivlaskmha Privolžskii-žilospäi. Järed sodakosmine Engel's-lendimbaz zavodiše ühtes kilometras päivnouzmha lidnan röunaspäi.
Kaik kuz' žilod, sidä kesken Privolžskii-radnikžilo (33 929 rist. vl 2018), mülüdas lidnankundha (municipaližhe ühtnikha) Engel'san ližaks vn 2013 sulakuspäi. Lidnankundan pind — 184,34 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 69 tuhad eläjid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 202 419 ristitud, lidnankundan — 204 065 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 227 049 eläjad vl 2020. Kaik 226 176 ristitud elihe lidnas i 264 990 ristitud kaikes lidnankundas vl 2018, rajonan viž kudendest.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 83,2%, totarlaižed — 2,5%, ukrainalaižed — 2,1%, kazahlaižed — 0,9%, armenijalaižed — 0,5%, azerbaidžanlaižed — 0,5%, mordvinalaižed — 0,4%, vaugedvenälaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,9%, rahvahuden ozutandata — 7,6%.
Profopendusen aluzkundad oma Engel'san mehaniž-tehnologine tehnikum, medkolledž, proftehnologijoiden kolledž, tegimištoliž-ekonomine kolledž i kaks' üläopendusen aluzkundad: Engel'san tehnologine institut (Saratovan valdkundaližen tehnižen universitetan filial) i Volgaveren kooperativine institut (Venäman kooperacijan universitetan filial, Mitišči).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saratovan agjan lidnad *
Monreal'
thumb|left|250px|Monreal' jagase 19 administrativižeks ümbrikoks (lihavan mustan pirdan südäimes). Monreal' (Montréal [mɔ̃ʁeal], Montreal [ˌmʌntriːˈɒl]) om kahtenz' surtte Kanadan lidn. Se om Kvebek-provincijan kaikiš suremb lidn.
Vl 1967 lidn oli mail'man Ekspo 67-ozutelendan keskusen, vl 1976 vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid.
Istorii
Irokeziden Hošelag-külä oli lidnan sijas 14. voz'sadaspäi. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1642 17. päiväl semendkud kuti Vill'-Mari-žilo (Ville-Marie «Marin lidn») Monreal'-saren suvipalas, Ph. Lavrentijan jogen da Ottavanjogen ühthejoksmusen sijas.
Vspäi 1705 nimitihe žilod nügüdläižikš. Saren «Monreal'»-nimi sündui üks'jäižen mägen nimespäi Le mont Royal — «Kunigahan mägi», 234 m valdmeren pindan päl. Vl 1832 Monreal' sai lidnan statusad. 1970-nzihe vozihesai oli valdkundan kaikiš suremban lidnan da finansižen pälidnan, sid' andoi ezištust Torontole.
Monreal' šingotase valdkundan finansižeks i informacižeks keskuseks, aerokosmižel, elektrotehnižel, farmaceftižel, kivivoinümbriradajal tegimištoil i sauvondal. Kanadan tekstil'tegimišton i sodatehnikan pästandan kaikiš järedamb keskuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase kahesa metrad da sen enamba korktusil valdmeren pindan päl. Matkad Kvebekhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha kaikil teil, Ottavhasai om 200 km päivlaskmha. Oiged avtomagistral' ühtenzoitab Nju Jorkanke suves, AÜV:oiden röunhasai om 50 km suvhe.
Lidnan pind om 431,5 km², sidä kesken kuivman pind 365,13 km².
Klimat om ven kontinentaline neps. Tulleikahad päiväd oma paksud. Voden keskmäine lämuz om +6,2 C°, kezakun-elokun +18..+21 C°, tal'vkun-uhokun −6..−10 C°. Ekstremumad oma −37 C° i +37 C°. Paneb sadegid 980 mm vodes, kuidme tazomäras (61 mm uhokus, 93 mm elokus, sügüz'kus i kül'mkus), sidä kesken 218 sm lunt (kül'mku-keväz'ku). Voib olda lumitorokoid kül'mkus, keväz'kus, sulakus.
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 1 649 519 ristitud, vl 2016 — 1 704 694 ristitud. Vl 2016 läz 4,1 mln ristituid elihe ezilidnoidenke 4258,31 km² pindal, vl 2021 — läz 4,3 mln ristituid 4604,26 km² pindal. Üks'jäine oficialine kel' om francijan kel' lidnan territorijal vn 1977 francijan kelen hartijan mödhe.
Edeline lidnan pämez' oli Deni Koder (2013−2017, Denis Coderre).
Transport
Kundaline transport om avtobusad, maršruttaksid, ezilidnelektrojonused. Vspäi 1966 metro radab lidnas (vl 2021 oli nell' jonod, 68 stancijad, 69 km raudted), manalaine täuzin, sen jonused ajeltas šinoil.
Rahvahidenkeskeine civiline Monreal'-Trüdo-lendimport (YUL / CYUL, 19,4 mln passažiroid vl 2018) sijadase Dorval'-ezilidnas, 20 km päivlaskmha Monrealin keskusespäi, sil-žo sarel. Sišpäi tehtas reisid AÜV:oihe da Kanadadme, Latinižen Amerikan äjihe maihe, Evropan lidnoihe i kaiked mail'madme. Kahtenz' rahvahidenkeskeine Monreal'-Mirabel'-lendimport (YMX / CYMX) sijadase 39 km lodeheze lidnaspäi, se radab vedamha jüguid vaiše i kävutase aviacijan toižendoiden täht (sanitarine, kosmine).
Irdkosketused
Kategorii:Kanadan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kvebek (provincii)
Morris Trevor (muzikankirjutai)
Sädi da äneti muzikad TV-serialoiden, fil'miden da kompjutervändoiden surele lugumärale. «Emmi»-premijan laureat (2007).
Homaičendad
Kategorii:Kanadan muzikankirjutajad Kategorii:Kanadan prodüserad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Sian'
Sian' (西安, pin'jin': Xī'ān, sana sanha «päivlaskmaine kožund») om Kitain lidn Šen'si-agjas, sen kaikiš suremb lidn, administrativine keskuz da ohjastusen ištundsija, alištub agjan tobmudele oikti.
Lidn om Kitain sur' kul'tur-, tegimišton da openduzkeskuz.
Istorii
Sianin enzne nimi oli Čanjan' (長安, «hätkeline kožund»). Sian' om valdkundan enzne pälidn koumentoštkümnen dinastijan täht. Pit'kan aigan oli mail'mas kaikiš surembaks lidnaks pindan da ristitišton mödhe. Se oli Suren šuukten loppunktal.
Geografijan andmused
Sian' jagase 10 lidnrajonha da 3 külärajonha.
Eläjad da transport
Avtobusad da metro oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes, ezilidnelektrojonused ajadas lidnan ümbrištos. Metro radab vspäi 2011 (vl 2019 om 4 jonod, 95 stancijad, 126 km raudted). Kaik om 5 päraudtestancijad lidnas. Rahvahidenkeskeine civiline «Sian' Sän'jan»-lendimport (XIY, 44,6 mln passažiroid i 312 tuh. tonnoid jüguid vl 2018) sijadase 41 kilometras lodeheze lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Kitaidme da Azijan äjihe verhiže maihe.
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Tamm
thumb|right|250px|«Sur' tamm»-voikuva (Le Gros Chêne), sädi francijalaine [[Güstav Kurbe-pirdai (1843)]] Tamm vai Dub (Quercus) om lehtezpuiden heim. Mülütadas Bukpuižed-sugukundha. Läz 600 erikod om heimos. Järed pu sanktanke tüvenke päpaloin, voib eläda voz'sadoiš. Tamm andab pajumunid (pähkmid todeks), kut bukpu i kaštan.
Leviganduz
Pu kazvab Pohjoižen mapoliškon regioniš, kus ven, subtropine i tropine klimatad oma: Evrazii, Keskmeren Afrikan mad i Pohjoižamerik. Areal ristikoičeb ekvatorad korktoiden mägiden pautkidme Indonezijas i Suviamerikas (severz'-se erikoid). Tamman sariden pind poleneb arvokahan punsüdäimen tagut.
Venäman evropižen palan üks'jäine sijaline erik om järgeline tamm (Quercus robur, se-žo kezaline vai anglijalaine), kävutase kovaks pumaterialaks. Sen ližaks, üks' evropine erik kazvab valdkundan päivlaskmaižel röunal i kaks' erikod oma levitadud Sibirin suves. Akklimatiziruihe Altajan randas.
Kävutand
Äjad erikod oma igähižvihandad, toižin sanoin lehtez eläb severz'-se vozid, niiden erikoiden pajumunad oma magedad da södabad. Pohjoižman erikoiden pajumunil söteltas kabjživatoid, pajumunišpäi tehtas kofen vajehtust.
Sadas tüpüst Keskmeren maiden tüpüztammišpäi (Quercus suber) tehmaha tüpid. Kor' mäneb dubindsubstancijaks. Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks.
Homaičendad
Kategorii:Bukpuižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Pumaterialan sugud
Surm
thumb|right|250px|Surman mel'kuva, kasardab [[holeral läžujid. 20. voz'sadan augotisen aiglehtesen kor'.]] Surm vai kolend, erasti pölištuz mugažo, om organizman elonradmižen biologižiden i fiziologižiden processiden täuz' lopind, seižutez.
Medicinan tanatologii-tedo om ottud surman tedoidusihe. Terminaližed olendad tuldas edel surmad kaiken, ned oma preagonaline olend, agonii i klinine surm. Kaikiden niiden olendoiden hätkeližuz voib olda severziš-se minutoišpäi časuihesai i päivesihesai eskai. Mahapanendan vero vai kremacii jäl'gestadas surmad. Filosofijan elo-tärtuz om vastal'ne surman rindataden.
Surmha sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Homaičendad
Kategorii:Tanatologii Kategorii:Patologižed processad
Ümbri mirus
thumb|right|200px|«Ümbri mirus» voden 1861. «Ümbri mirus» (ven.: Вокруг света) om kaikiš vanhemb Venäman imperijan aiglehtez, nevondkundaline da möst venämalaine tedoližpopulärine i mantedoline aiglehtez. thumb|left|200px|[[Nevondkundaližiden Socialistižiden Tazovaldkundoiden Ühtištuz|NSTÜ:n počtmark aiglehtesen voz'sadale.]]
Lähtleb vodespäi 1861.
Kategorii:Venän kel' Kategorii:Geografii Kategorii:Venäman aiglehtesed Kategorii:Aiglehtesed kirjamišton mödhe
Nju Jork
thumb|left|250px|Nju Jorkan viž municipalitetad: {{legend|#4DAF4A|1. Manhetten (angl. Manhattan)}} {{legend|#FFFF33|2. Bruklin (Brooklyn)}} {{legend|#FF7F00|3. Kvins (Queens)}} {{legend|#E41A1C|4. Bronks (Bronx)}} {{legend|#984EA3|5. Steiten Ailend (Staten Island)}} Nju Jork vai Uz' Jork (City of New York, New York City vai muite New York [nuː ˈjɔɹk], lühenduz: NYC) om Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden kaikiš suremb lidn ristituiden lugun mödhe. Se om kaikiš suremban AÜV:oiš lidnaglomeracijan keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1624 kuti Amsterdam-lidnuz Manhetten-sarel, möhemba Uz' Amsterdam (New Amsterdam, Nieuw Amsterdam). Se sai lidnan statusad vl 1653, om udesnimitadud nügüdläižikš vl 1664. Vl 1667 alamalaižed tegiba vajehtust Kahten angliž-alamaižen sodan jäl'ghe: andoiba Nju Jorkad anglijalaižile, saiba Surinam vajehtuseks.
19. voz'sadal lidn kändihe evropalaižiden immigracijan keskuseks Filadel'fijanke da Bostonanke ühtes. Vl 1811 pertišton generaline plan oli sädud kaiken Manhetten-saren täht, i vodele 1835 lidn kändihe kaikiš surembaks AÜV:oiš. Viž municipalitetad oma ühtištadud lidnaks vspäi 1898.