cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maiduguri
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti britanine sodapost i Bornu-kunigahusen pälidn. Toine sijaline nimituz om Jerv (Yerwa). Vl 1964 Transnigerijne raudte tuli lidnha. Ridad rikondhasai oleskeliba islaman i hristanuskondan polenpidajiden keskes 21. voz'sadal.
Maiduguri šingotase štatan torguindan i üläopendusen keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ndadd-jogen randal (Ndadda River), 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lopuline stancii raudtejonol Port Harkortaspäi.
Klimat om subekvatorialine räk pol'kuiv. Lidnan administracijan politik om puiden ištutamine kaičemha ristituid päiväižen oiktas sädegoičendaspäi. Kun keskmäine lämuz om +29..+33 C° keväz'kus-semendkus i +22..+25 C° kül'mkus-uhokus. Ekstremumad oma +5 C° i +47 C°. Paneb sadegid 552 mm vodes, enamba pol't heinkus-elokus (147 i 193 mm). Kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (0,4 mm pordos), sen aigan relätivine nepsuz om 11..20 %.
Eläjad
Kaik om läz millionad eläjid ezilidnoidenke, hö oma islamanuskojad päpaloin. Pagenijoiden lageriden severz'-se kümenikoid om läz lidnad.
Maidugurin universitet radab vspäi 1975 (University of Maiduguri, UNIMAID / UMAID), läz 25 tuhad üläopenikoid.
Homaičendad
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Belu Orizonti
thumb|left|200px|Lidnan da sen ümbrišton kart (2014) Belu Orizonti (Belo Horizonte [ˈbɛlu oɾiˈzõtʃi], sijaline [ˌbɛloɾiˈzõtʃi] «čoma taivhanröun») om lidn Brazilijan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Minas Žerais-štatan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1701. Se sai lidnan statusad vl 1897.
Belu Orizonti šingotase raudan metallurgijal, himižel tegimištol (biodizelin pästand), sömtegimištol, sauvondmaterialiden tehmižel, mašinansauvomižel, zell'fabrikoil, meblin edheotandoil i juvelirižil töil. «Google»-kompanijan braziline päfater om saudud lidnha.
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan keskuzpalan suves, 852 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 590 km lodeheze avtotedme.
Energine arvuz
Energine arvuz vai kalorižuz om energijan lugumär, kudamb tegese ristitun organizmas sömproduktoišpäi sömänsulatusen aigan, ku energii otase kogonaz.
Märitas produktan energišt arvust kilokalorijoil (kkal) vai kilodžoulil (kDž, 1 kkal = 4,1868 kDž) produktan 100 grammas, sen täht polttas sömän palliškod kalorimetras. Kilokalorijad, kudambad kävutadas sömižen produktoiden energižen arvusen märičendale, kuctas «sömkalorijaks»-ki, sikš «kilo»-sanad tactäs paksus.
Belu Orizonti
Geografijan andmused
Belu Orizonti jagase ühesaks administrativižeks regionaks. Ned alajagasoiš läz 160 ümbrikoks (barrio) vspäi 2002.
Energine arvuz
Produktan energine arvuz ozutase sen pakuitesel. hil'vezikoiden, razvoiden i vauktušiden südäiolend kirjutase grammoiš sen produktan 100 grammas, jomiden — sadas millilitras.
Amerikaine Uilbur Etuoter-himik da metabolizman tedomez' märiči sömän energižen arvusen znamoičendoid ezmäižen kerdan 1870-nzil vozil. Energijan jogapäiväline tarbhaižuz vajehtase 2100..4200 kkal röunoiš mehil i 1800..3050 kkal naižil, se rippub hibjan suruzišpäi i elonmahtospäi.
Belu Orizonti
Eläjad
Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 375 444 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 5,3 mln eläjid om lidnaglomeracijas (metropolitenine region 2018, koumanz' surtte valdkundas).
Energine arvuz
Kategorii:Dietologii
Belu Orizonti
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Oravanhänd
Oravanhänd (Equisetum arvense) om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Kortehiden alaheimkundaspäi (Equisetophyta).
Kazmusen toižed nimed paginoiš: kažinhänd, kägenpetklod, kägič, kägipestrušk i kägoinhein.
Leviganduz
Putub vastha Evrazijas i Pohjoižamerikas, nituil da pöudoil.
Navedib subarktižen i venon vönen väghišt letemad keskmäiženke nepsudenke, sikš om levitadud Pohjoižman jogiluhtoiš.
Ümbrikirjutand
thumb|left|200px|Botanine kuva K.A.M. Lindmanan Bilder ur Nordens Flora-kirjaspäi, 1917−1926. Generativine strobil-veza om oiktalpäi. Vegetativižed vezad oma vihandad, püštoiktad paksumb, 15..50 sm kortte. Lehtesed kazdas seikhel härkmenvuiččikš. Lühüdad muglanvuiččed vezad sädasoiš ujujal pit'kal jurištol vegetativižen äikerdoičendan täht.
Äikerdoičese idäčuil i jurištol.
Homaičendad
Kategorii:Kortehed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Izoliruidud keliden nimikirjutez
Se om täuz' (vai läz täuz') izoliruidud keliden nimikirjutez.
Kolnuded keled
Kategorii:Nimikirjutesed
Gorbačov Mark
Mark Vasil'jevič Gorbačov (Марк Васильевич Горбачёв; sünd. 23. keväz'ku 1902, Kall'sar', Olonecan gubernii, Venäman imperii — kol. 16. uhoku 1964, Petroskoi, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) oli nevondkundaline valdkundmez' da kompartijan šingotai. Toižen mail'man sodan ühtnii. Oli vepsläine rahvahuden mödhe.
Vll 1937−1940 Mark oli Karjalan ANST:n Ülembaižen Nevondkundan ezimehen, vozil 1940−1951 radoi sen varaezimehen.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:NÜKP Kategorii:Vepsläižed Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan istorii Kategorii:Vepsän politikanmehed Kategorii:NSTÜ:n politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kall'sar'he Kategorii:Kolnuded Petroskoiš Kategorii:Kolnuded vl 1964
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund (Кабардино-Балкарская Республика, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ, Къабарты-Малкъар Республика) om Venälaižen Federacijan subjekt, üks' sen tazovaldkundoišpäi.
Kabardinii da Balkarii mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Nal'čik.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel', kabardinan da čerkesan kel', karačajan da balkaran kel'.
Istorii
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1997 1. päiväl sügüz'kud tazovaldkundan Parlamentan ühtnijoil, om allekirjutadud tazovaldkundan Prezidental sil-žo päiväl, om vajehtadud vn 2006 12. päiväl heinkud Konstitucižen Suiman ezitajil da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Konstitucijad, kudamb oli vahvištadud vn 1978 26. päiväl semendkud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Gruzijanke suvipäivlaskmas, Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundanke päivlaskmas da Stavropolin randanke pohjoižes. Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 12 470 km², sidä kesken mecad ottas kümnendest, ned oma levitadud 2200 m korktusihesai. Znamasižed joged oma Terek da sen äiluguižed ližajoged (Malk da tž.), Baksan. Läz kaik joged mülüdas Terekan basseinha. Kaks' pen't Kuman ližajoged jokstas pohjoižes. Kaik joged mülüdas Kaspijan meren basseinha.
Tazovaldkundan tobj pala sijadase Pohjoižen Kavkazan mägipautkil. Kabardinan alangišt om pohjoižpäivnouzmas. Kaikiš korktemb čokkoim om El'brus-mägenoc (5642 m) Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundan suvipäivlaskmaižel röunal. Se om mugažo Kavkazan, Venäman da Evropan kaikiš korktemb čokkoim. Kaik om seičeme vižtuhametrišt mägenpäd da sen korktemb.
Sur' Uz'lidn
thumb|left|250px|Suren Uz'lidnan shematine kart Sur' Uz'lidn (Вели́кий Но́вгород) om Venälaižen Federacijan lidn agjan alištusenke da lidnümbrik. Se om Uz'lidnan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, mugažo om Uz'lidnan rajonan keskuseks.
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma kivihil', metallad (raudkivend, hrom, nikel', vanadii, kuld, vol'fram, molibden), sauvondmaterialad (mouckivi, katekivi, saved), mec, mustma, reskvezi, gidroenergii.
Ludeghein
Ludeghein (Rhododendron tomentosum, sinonim i edeline latinine päine nimituz Ledum palustre) om kazmusiden levitadud erik, igähižvihand penzaz. Mülüb Kanabränvuiččed-sugukundha.
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund
Tobmuz
thumb|right|250px|Vauged pert' om tazovaldkundan Ohjastusen ištundoiden sija [[Nal'čikas.]] Tazovaldkundan pämez' om Jurii Kokov, radab vs 2013 tal'vkun 6. päiväspäi. Tazovaldkundan Parlamentan ezitajad änestadas Tazovaldkundan pämest videks vodeks Venäman prezidentan taričendan mödhe. Tazovaldkundan pämehen Administracii om hänele abhu, sidä kesken nell' nevojad.
Sosnogorsk
Sosnogorsk (Сосного́рск, Сӧснагорт) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Komin Tazovaldkundan keskuses. Se om Sosnogorskan rajonan administrativižen keskusen (om olmas vspäi 1979), om rajonan palaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1939 kuti Ižm-raudtestancii sauvomha «Kotlas — Vorkut»-raudted. Vl 1955 žilod ühtištoitihe lähiženke Sosnovk-žilonke (panihe vl 1945 Pohjoižen gazanümbriradmižen keskuseks) da anttihe lidnan statusad. Vl 1957 udesnimitihe sidä nügüdläižikš.
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund
Tobmuz
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan Parlament om üks'kodine 70 ezitajanke. Tat'jana Jegorova radab sen ezimehen vs 2014 sügüz'kun 18. päiväspäi.
Sur' Uz'lidn
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 9.-10. voz'sadoil, alusenpanendan oficialine voz' — 859-nz', om tetab lidnaks amussai. Mainitase ezmäižen kerdan verhiš maiš Vizantijan Konstantin-imperatoran vn 949 «Imperijan ohjanduses»-kirjas kuti Nemogard (Νεμογαρδάς).
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund
Tobmuz
Radonoigendai tobmuz om Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Alii Musukov radab sen ezimehen vn 2014 redukuspäi. Kaks' Ohjastusen ezmäšt varaezimest da koume Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu. Tazovaldkundan ministrused, ohjandused, valdkundaližed komitetad da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Solo
Solo (solo «üks'jäine») om kogonaižen muziksädusen vai sen vejan tematižen partijan edestamine ühtel änel vai soitol. Mugoižen soližen partijan edestajad kuctas solistoikš.
Ku muziksädusen kollektivižes edestamižes üks' än' om enambuses i vedab sen sädusen päšt temad, ka Solo-znam panese partituras mugoman änen päle.
Hätkeline vänd vaiše gitaral om tetab rokmuzikas kuti solo.
Sosnogorsk
Istorii
Sosnogorskan ižandusen znamasine edheotand om ÜRV «Gazprompererabotka», londuseližen gazan ümbriradmine.
Geografijan andmused
Lidn seižub Ižm-jogen hural randal (Pečoran bassein). Matkad Siktivkarhasai om 345 km suvipäivlaskmha, Uhtahasai — 15 kilometrad lodeheze.
Klimat om ven, kuz'ne mec ümbärdab lidnad. Voden keskmäine lämuz om –1,5 C°, kezakun i elokun +11..+12 C°, heinkun +15,6 C°, tal'vkun-uhokun –14..–16 C°. Paneb sadegid 751 mm vodes.
Kaik 13 žilod da küläd mülüdas lidnankundha lidnale ližaks, ühthine ristitišt — 5 309 eläjad (2017. voz').
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 757 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 31 tuhad eläjid vozil 1992–2001. Kaik 26 571 ristitud elihe lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan pühäpertiden kompleks om saudud: koume jumalanpertid i časoun'.
Sosnogorskan tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kaik koume sportkompleksad da üks' jäpert'kulu oma avaitud lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Komin Tazovaldkundan lidnad *
Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkund
Tobmuz
Tazovaldkundan Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud (5. kucund). Valitihe Tazovaldkundan pämest parlamentas vn 2014 9. päiväl redukud Venäman prezidentan taričendan mödhe, nügüdläine Tazovaldkundan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (70 än't 70:späi, 100,0%).
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 859 939 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 901 494 eläjad vl 2002. Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti. Kaikutte kahtenz' ristit om lidnalaine eläi.
Kaik om kahesa lidnad tazovaldkundas da 2 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 50 tuh. ristituid) om Prohladnii. Vl 2018 kaik om 15 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): kabardalaižed — 57,0%, venälaižed — 22,5%, balkarijalaižed — 12,6%, turkad — 1,6%, osetinalaižed — 1,1%, armenijalaižed — 0,6%, ukrainalaižed — 0,6%, korejalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 3,2%, rahvahuden ozutandata — 0,3%.
Ludeghein
Leviganduz
Kazmusen žomad oma levitadud Evropan pohjoižes i keskuzpalas, kaikedme Sibiridme i Edahaižedme Päivnouzmadme (Čukotkal-ki), Japonijas i Korejas, Kitain erasiš-se rajoniš.
Ludeghein kazvab tundran samalsoiš, turbazsoiš, kavagmectahondoiden sodunuziš maiš, lehtkuziden tarhoiš koivun penzhištonke i jonikaiženke. Sädab avaroid žomid paksus.
Ümbrikirjutand
Kazmuz oleleb 50..60 sm kortte, 120 sm erasti, jurišt kazvab 40 santimetrhasai süvütte. Enččiden voziden venujad seikhed jurdudas, nored barbad oma seižujad äiluguižed. Kazmuz-mikotrof. Lehtesed kazdas lühüdoil varzil.
Äikerdoičeze semnil i juril. Ludegheinän vauktad änikod oma 8..10 mm surudel, rusttan polhe erasti, keratud änikuseks vidhe santimetrhasai diametral. Änikoičeb semendkus-heinkus, plodud küpsnedas heinkus-elokus.
Kävutand
Ludeghein om travii ristitun i živatoiden täht, pidab keitta ottud met sišpäi.
Ottas zelläks vaiše lekarin käskön mödhe, kävutadas insekticidaks (gavedid vaste), rikob kuldatabad stafilokokkad.
Homaičendad
Kategorii:Kanabränvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Zell'kazmused
Sur' Uz'lidn
Istorii
Uz'lidn oli ripmatoman Uz'lidnan Tazovaldkundan pälidnaks vozil 1136−1478, sid' mülüi Moskvan car'kundha (oli olmas vhesai 1708) Uz'lidnan man pälidnaks. Vozil 1727−1927 lidn oli Uz'lidnan gubernijan administrativižen keskusen. Vhesai 1999 oficialine nimi oli Uz'lidn (Новгород).
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, Olhav-jogen randoil. Lidnan keskuz om kudes kilometras pohjoižhe Il'mjärvespäi. Matkad Moskvhasai om 552 km suvipäivnouzmha orhal, Piterihesai — 145 km lodeheze orhal. Lähembaižed järedad lidnad oma Pskov 190 km päivlaskmha da Piter 196 km avtotedme.
Sur' Uz'lidn om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 218 717 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 235 tuhad eläjid vl 1992. Kaik 222 594 eläjad oli lidnas vl 2017. Agjan ristitišton koumandez eläb lidnas.
Uz'lidnan valdkundaline universitet Jaroslav Melevan nimed (alusenpanend 1993) om üks'jäine sijaline üläopendusen aluzkund lidnas, kahesa institutad i nell' kolledžad oma sen strukturas, filial Boroviči-lidnas.
Edeližed lidnan pämehed (Administracijan pämehed, merad) oma Sergei Busurin (tal'vku 2018 — keväz'ku 2022) i Jurii Bobrišev (tal'vku 2007 — tal'vku 2018).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtoümbärte i koume avtotesildad Olhavas päliči oma saudud.
Uz'lidn Olhaval-päraudtestancii radab vspäi 1871, jonused da ezilidnelektrojonused ajadas Čudovo-, Pavlovsk- i Lug-lidnoihesai. Jogitransport om vedamha ujuden vaiše jüguid. Ei ole lendimportad vspäi 2004.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Uz'lidnan agjan lidnümbrikod *
Takkiž
Takkiž (Arctium lappa) om äivoččiden (vai kaks'vozne) heinäsižiden kazmusiden erik. Mülütadas Puzuänikoižed-sugukundan Raudičuižed-tribha da alatribha.
Leviganduz
Takkiž kazvab okaidud tahoiš, jogiden i ojiden randoil, navedib azotakast mahust. Om levitadud kaiken Evrazijan venos vönes. Invazivine erik Pohjoiž- i Suviamerikas.
Ümbrikirjutand
Kazmuz om 60..120 sm kortte, erasti koumhe metrhasai. Jur' om värtmenvuitte 60 santimetrhasai süvütte. Seikh oleleb ruza, järedoidenke lehtesidenke kartoiden südäimen kartte. Lehtez jurenno kazvab 30..50 sm pitte.
Takhen änikod oma torvenvuiččed purpurižed, kazdas tophaks barbiden agjoiš. Änikoičeb kezakus-heinkus. Küps änikuz tartub imetaiživatoiden karvha, muga takkiž levigandeb.
Kävutand
Varhapandas mectakhen jurid (Radix bardanae) kazmusen ezmäižel vodel, ottas zelläks niid. Kul'turižen takhen jured kazdas ühthe metrhasai pitte i kahthe santimetrhasai sankte.
Tehtas kuidud i pakuitezbumagad seikhišpäi. Putkotadas ploduid lavale nüguhirid vaste, ned tarttas karvale.
.dj
.dj om Džibutin Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 22. päiväl semendkud.
Takkiž
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd Kategorii:Jur'plodud Kategorii:Maplodud
.dj
Irdkosketused
D Kategorii:Džibuti
Ingušetijan Tazovaldkund
Ingušetijan Tazovaldkund vai Ingušetii (Республика Ингушетия, Ингушетия, ГIалгIай Мохк, ГIалгIайче) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn om Magas.
Ingušetii om Venäman kaikiš penemb subjekt pindan mödhe lugemata federaližen alištusen lidnoid.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' i ingušan kel'.
Istorii
Ingušetijan Tazovaldkund om olmas vs 1993 vilukun 9. päiväspäi Čečenijan da Ingušetijan čihodamižen jäl'ghe.
Ingušetijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1994 27. päiväl uhokud kaiken rahvahan referendumal da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Ingušetijan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Čečenijan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Gruzijanke suves (läz 45 km), Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundanke päivlaskmas da pohjoižes. Ingušetijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 3628 nellikkilometrad, sidä kesken videndez mecoiden al (756 km²) mägiden pautkil. Znamasine jogi om Sunž. Kaik joged oma Terekan ližajoged, ned mülüdas Kaspijan meren basseinha. Om severz'-se penid nimetomid mägijärvid.
Jagadud süvižil jogialangištoil Kavkazan ezimägištod da mägisel'gad ottas territorijan tobjad palad. Pohjoižes om stepid. Kaikiš korktemb čokkoim om Kavkazan Pämägisel'gan Šan-mägenpä (4451 m) tazovaldkundan suves, Gruzijanke röunal.
Klimat om mägiden kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +21..+23 C°. Paneb sadegid 1200 millimetrhasai vodes.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, sauvondmaterialad (mramor, dolomit), mec, mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Tazovaldkundan pämehen Administracijan pert' [[Magasas.]] Tazovaldkundan pämez' (ГIалгIай Республика Мехкда, Глава Республики Ингушетия) om Junus-Bek Jevkurov, radab vs 2008 redukun 31. päiväspäi (edel 2011 vot nece radnikuz nimitihe «Tazovaldkundan prezident»). Tazovaldkundan parlamentan ezitajad änestadas Tazovaldkundan pämest videks vodeks Venäman prezidentan taričendan mödhe, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Tazovaldkundan pämez' märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile, Ohjastusen pämest — parlamentan hüvästusen sandan jäl'ghe. Tazovaldkundan pämehen Administracii om hänele abhu.
Ingušetijan Tazovaldkundan Rahvahaline Suim (Parlament, ГIа́лгIай Ме́хка Ха́лкъа Гул́лам) om tazovaldkundan üks'kodižeks parlamentaks 32 ezitajanke. Zälimhan Evloev radab sen ezimehen vs 2016 redukun 3. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Ingušetijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Ruslan Gagiev radab sen ezimehen vs 2016 kül'mkun 18. päiväspäi. Kaks' Ohjastusen ezmäšt varaezimest da nell' Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu. Tazovaldkundan ministrused, komitetad, ohjandused, tazovaldkundan inspekcijad da tazovaldkundan radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Valitihe tazovaldkundan pämest parlamentas vn 2013 8. päiväl sügüz'kud Venäman prezidentan taričendan mödhe, nügüdläine Tazovaldkundan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (25 än't 27:späi, 92,5%) da radab kahtenden strokun jäl'geten. Rahvahaližen Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 412 529 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 508 090 eläjad vl 2009. Kaikutte koumanz' ristit videspäi om lidnalaine.
Kaik om viž lidnad Ingušetijas. Kaikiš surembad lidnad (enamba 60 tuh. ristituid) oma Nazran' i Sunž. Vl 2018 kaik om 12 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): ingušad — 93,5%, čečenalaižed — 4,6%, venälaižed — 0,8%, toižed rahvahad — 0,4%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Kivivoi
thumb|right|350px|Kivivoin mujud ([[Kavkaz, Keskpäivnouzm, Saudan Arabii, Francii)]] Kivivoi vai mavoi om londuseline voiškekaz palab nozoluz tundištadud hajunke. Se mülütab hil'vezinikoiden segoitust päazjas. Nened hil'vezinikad oma erazvuiččen molekulmassanke. Hil'vezinikoiden ližaks, kivivoin erazvuiččed tipad mülütadas azot-, rik- da hapanikoikahid paloid.
Kivivoid lugetas kaivatuzpoltuseks. Voz'sadoil 20. da 21. nece om ristitkundan kaikiš znamasižembiš kaivatusišpäi.
Etimologii
Anglijaine petroleum-sana om saudud kahtiš sanoišpäi: grekižes πέτρα petra «kivi» da latinižes oleum «voi» sanoišpäi. Toižikš voib olda, grekižes πετρέλαιο-sanaspäi («voi») täuzin.
Toižil kelil: kőolaj mad'jaraks — «kivine voi», vuoriöljy suomeks — «mägivoi».
Augotižlibund
Läz kaikid kivivoin löudmižsijid sadegmägikivisugud oma olmas. Dominirujan biogenižen (organižen) teorijan mödhe, kivivoin tegend om pordhikaz da pit'k process. Sen aigan sagedmaiden organižed substancijad — amuižiden organizmiden jändused — toižetadas. Process otab kümned, eskai sadad millionad vot.
Toižes polespäi, abiogenižed gipotezad oma, ned oliba levitadud NSTÜ:n aigan. Neniš gipotezoišpäi ei voind säta hüvid endustusid löudamha uzid kivivoinsijid.
Ičendad
Kivivoin muju lujas erazvuitte oleskeleb, vajehtab buran ližamujuiden da koričman röunoiš päazjas (redukahan pakuižespäi muzevha burhasai, läz mustad mujud), erašti se oleleb sel'ktan mustan mujunke. Kivivoi putub vauvhan pakuižvihandan mujun-ki, mujutoi-ki om, mugažo lehedan mujun, ika se om harvašti.
Kivivoin haju om specifine, mugažo vajehtab lujas. Haju oleleb hüväs mel'heižespäi vastmel'žes haižhusai.
Azotan-, rikin- da hapanikanmülütajad komponentad anttas kivivoile mujud da hajud tobjimalaz. Ned oma voidandvoiš da kivivoijänduses. Kivivoin irgiden hil'vezinikoiden enambuz (päiči aromatižiš) om hajutoi da mujutoi.
Tiheduz om 0,65..1,05 g/sm³.
Olend olmas londuses
Löutas kivivoid gazanvuiččiden hil'vezinikoidenke ühtes, kümniš metrišpäi 5-6 kilometrhasai süvüzil. Kivivoin löudmižsijiden tobj pala sijadase 1-3 km süvüzil. Ku süvüz om pen' vai kivivoi iče lähteb mapindale, ka se toižetase sagedaks mal'taks, pol'kovaks asfal'taks, bitumižeks letkeks da bitumoikš.
Klassifikacii
thumb|right|300px|Kivivoin markad. Kivivoi alajagase 3 tipha: naftenine, metanine da aromatine. Kivivoin mülünd lujas erineb erazvuiččil löudmižsijil kaiked mail'madme. Severz' päkomponentoid om kerdalaz paksus, sen tagut kivivoin nimetused-ki oma palakahad. Neciš nimitusiš lopadjektiv znamoičeb päkomponentad (enamba 50%), a ezmäine adjektiv — ližakomponentad (enamba 25%): metaniž-naftenine, nafteniž-aromatine, aromatiž-metanine da sen karččed.
Inupiakan kel'
thumb|right|250px|Iḷisaġvik-kolledžan sauvuz. thumb|right|250px|angl.: Welcome to Barrow Inupiakan: Paġlagivsigiñ Utqiaġvigmun veps.: Hüvät tulgat Berrouhu. Inupiakan kel'  (ičeze nimituz: Iñupiatun) om eskimosiž-aleutine kel' (eskimosan kel'kund, inuitan alakel'kund). Inupiakan kel' om valdkundkel' AÜV:oiden Aläsk-štatas. Aläskas om enamba 13500 inupiakalašt da enamba 3000 inupiakan kelen pagižijoid.
Kara (Suvikorejan muzikgrupp)
«Kara» (카라 Khara, カラ Kara, oleleb suril kirjamil KARA) om tetab neiččiden suvikorejine muzikgrupp.
Inupiakan kel'
Paginad
thumb|250px|Inupiakma-1: Pohjoine Sloup-boro (angl. North Slope Borough). thumb|250px|Inupiakma-2: Lodehline Arktik-boro (angl. Northwest Arctic Borough). thumb|250px|Inupiakma-3: Rahvahanlugemižen Nom-territorii (angl. Nome Census Area).
Kara (Suvikorejan muzikgrupp)
Istorii
Grupp oli edestanu muzikad kei-pop- da džei-pop-stiliš vozil 2007−2016. Vn 2016 vilukus kontraktad muzikagentusenke oliba loptüd, no sil-žo vodel sulakus om tedotadud naceižes al'bomas tulijal aigal.
Gruppan nimi sündui grekan kelen «χαρά»-sanaspäi (hara) «ihastuz» znamoičendanke.
Irdkosketused
Kategorii:Suvikorejan muzikgruppad Kategorii:Popgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2007 alusenpanendanke
Inupiakan kel'
Inupiakan kirjamišt
Inupiakan kirjkel' om latinan kirjamišton alusel.
Irdkosketused
Kategorii:Eskimosiž-aleutižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden keled Kategorii:Kanadan keled
Kivivoi
Klassifikacii
Eritadas kebnad da jüžmakod kivivoid rikin, alkanoiden südäiolendan mödhe.
Torguzkivivoin sortud oma olmas standartiziruindan täht, mugažo eksportad kebnendamha. Mugomad sortud oma märitud valdkundan pälöudmižsijha vai löudmižsijiden kogoho sidotud. Kivivoivaldkund sab molembid kebnoid da jüžmakoid sortuid tobjimalaz.
Kivivoin WTI- da Light Sweet-sortud (AÜV) oma standartižed päivlaskmaižen šurupoliškon täht, ned oma ozutesikš kaikiden toižiden sortuiden täht. Brent-sort (Sur' Britanii) om standartaks Evropan torgusiden täht da KEVO:n valdkundoiden täht. Venäman standartsortud oma Urals (jüžmak kivivoi) da Siberian Light (kebn kivivoi).
Kävutand
Torhele kivivoile eile kävutandad (päiči barhanletkiden varmdandas), pidab puhtastada-rafiniruida sidä.
Ezmäi kävutihe kivivoid pühäpertiden lampaižiš, sid' kerosinlampoiš kaikjal. Äi tarbhaižid produktoid tehnikan täht sadas kivivoin ümbriradmižel — poltused südäipalandlikutimen täht (benzin, dizel'poltuz), mašinvoid, segoitajad, torhuz himižen tegimišton täht. Vl 2010 kivivoin pala mail'man energobalansas oli 33,6%.
Kivivoi om torhuden arvokaz purde samha räzinad da sintetižid kuidoid, plastmassid, pezendabutusid, mujutimid. Kävutadas ümbriradmižen da puhtastandan ližaproduktoid-ki — metan, etan, propan, butan, pentanad, geksanad. Mugažo sadas kivivoišpäi nenid substancijoid: benzol, toluol, ksilolad, etilbenzol; etilen, propilen, butadien; acetilen.
Irdkosketused
Kategorii:Tarbhaižed kaivatused Kategorii:Kivivoiproduktad Kategorii:Organižed mineralad Kategorii:Poltuz
Nevel'
Nevel' (Не́вель) om Venäman lidn, lidnankund da transporttesol'm Pskovan agjan suves. Se om Nevelin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Suren Ivan III-ruhtinasen zavetoičendas kuti Nevl'  vl 1504, nimitihe järven mödhe. Sai torguindlidnan oiktusid Reč Pospolitai-valdkundas vl 1624. Anttihe Venäman lidnan oficiališt statusad vl 1773. Mülüi tahostuzröunha, evrejalaižed oliba enambuses 19. (kahtenz' pol') i 20. (ezmäine pol') voz'sadal, venälaižed i ortodoksine hristanuskond oliba kahtended levigandusen mödhe.
Toižen mail'man sodan aigan oli okkupuruidud nacistoil, vozil 1941 (16. heinku) — 1943 (7. reduku). Vspäi 1944 mülüi Velikije Lukin agjaha, vspäi 1957 om Pskovan agjan palaks.
Nevel' šingotase metallan ümbriradmižen edheotandoil, kahtel omblendfabrikal, päčiden i sauvondsegoitusiden tegimel, Lugan abrazivtegimen filialal, maidtegimel , mugažo kombisötken tegim radab.
Nairobi
Nairobi (mugažo anglijan-ki kelel i suahili-kelel; sijaline virkand: [naɪˈroːbi]) om Kenijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om pälidnan ümbrik administrativižikš.
Nevel'
Geografijan andmused
Nevel' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Nairobi
Lidn om valdkundan openduzkeskuz i Afrikan znamasine finansine keskuz. ÜRO:n ližaofis, Coca-Cola:n, Toyota:n tegimed da kompjutergigantoiden afrikanižed päfaterad sijadasoiš Nairobiš.
Nevel'
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 324 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22 368 eläjad vl 1989. Kaik 15 133 eläjad oli lidnas vl 2017.
Nairobi
Istorii
Vl 1899 lidnan aluz om pandud kuti Ugandan raudten stancii, rahvahatoman son sijas. Lidnan nimi om anttud lähižen Ewaso Nyirobi-vezišton mödhe (masain kelel), mi «vilukahad veded» znamoičeb. Vl 1900 vanhad lidnad polttihe täuzin päzmaha bubonmustmoran süttusespäi.
Nevel'
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (om saudud 1850−1860-nzil vozil), ph. Panteleimon-spravitajan jumalanpert', Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän časoun'.
Nairobi
Istorii
Vl 1905 sirtihe britanižen protektoratan pälidnad Mombasaspäi Nairobihe. Se sai äi administrativižid pertid, oli regionan tedoidusiden oigenduzčokkoimeks.
Nevel'
Eläjad
Velikije Lukin politehnižen kolledžan Nevelin filial (ende Nevelin äiprofil'ne tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Nairobi
Geografijan andmused
Klimat om ven pehmed. Kun keskmäine lämuz om +15..+19 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1060 mm vodes. Om kaks' vihmsezonad: sulaku-semendku da kül'mku-tal'vku; kuiv sezon om niiden keskes. Pened manrehkaidused oleldas.
Lidn jagase 17 valičemižümbrikoks (angl. constituency), ned alajagasoiš 85 administrativižeks lidnanlaptaks (angl. ward).
Eläjad
Vl 1948 ristitišt oli 119 tuh. eläjid. Läz 6,5 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas vl 2009.
Lidnas om hristanuskondan, islaman da sikhizman pühäpertid. Immigrantad tulihe neniš maišpäi: nügüdläižiden Indii- da Pakistan-valdkundoiden territorijad (sauvomha raudted), Somali, Sudan.
Transport
Om koume lendimportad — azekhiden vägiden täht (Istleit), südäimižiden reisiden täht (Uilson) da rahvahidenkeskeine — Džomo Keniatan nimen nimitadud (NBO). Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport sijadase 15 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid kaikedme Afrikadme, mugažo Päivlaskmaižen Evropan da Azijan erasihe pälidnoihe.
thumb|center|1000px| Nairobin ühthine nägu päivlaskmaižes lidnanlaptaspäi.
Sebruzlidnad
Nairobil om seičeme sebruzlidnad:
Irdkosketused
Kategorii:Kenijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Kenijan agjad
Tüp
thumb|right|250px|Tüpäd [[šampanjaspäi]] Tüp om miččen-ni materialan pala märhapandud formal, kudambad kävutadas butulkoiden, torvuden vai bot'kan sauptandale.
Tehtas tüpid neniš materialoišpäi: erazvuiččed pud, metalližed ühthesuladused, plastik, fol'g, räzin, stökol.
Pakuidas avtomatan abul. Kävutadas erinijad instrumentad avaidamha mülüid tüpišpäi. Punotüpäd oma olmas ümbärdamha avaidimid.
Homaičendad
Kategorii:Pakuind Kategorii:Instrumentad
Moskv
thumb|right|250px Moskv (venäkelel: Москва [mɐˈskva]) om Venälaižen Federacijan pälidn, federaližen alištusen lidn da vägilidn. Moskv om Venälaižen Federacijan da Evropan kaikiš suremb lidn ristituiden lugun mödhe: vn 2018 1. päival vilukud Moskvan eläjiden lugu om 12 506 468 eläjad. Lidn om Moskvan aglomeracijan keskuz (enamba 16,7 mln rist. vl 2016). Moskv mülüb Man 10 kaikiš järedambiden lidnoiden nimikirjuteshe.
Lidn om Federaližen Keskuzümbrikon administrativine keskuz, mugažo Moskvan agjan üks' administrativižiš keskusišpäi (iče Moskv ei mülü sihe agjaha).
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Jurii Dolgorukii-ruhtinaz pani Moskvan lidnan alust vodel 1147. Jäl'ghepäi lidn oli Suren Moskvan Ruhtinazkundan, Venälaižen kunigazkundan (1389−1713), Venälaižen Imperijan (1728−1732), Nevondkundaližen Venäman (vspäi 1918) da NSTÜ:n istorine pälidn. Vspäi 1991 Moskv om nügüdläižen Venäman pälidnaks.
Moskv om olmas nügüdläižiš röunoiš vs 2012 heinkun 1. päiväspäi.
Moskvan Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 28. päiväl kezakud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Moskvan sijaduz om Päivnouzmaižen Evropan alangišton keskuses, Okan i Volgan jogiden keskes, Moskvanjogen keskjoksmusen molembil randoil.
Lidn-region röunatab Kalugan agjanke suvipäivlaskmas, om ümbärtud Moskvan agjal toižiš polišpäi. Moskv om valdmererandatoi.
Pind om 2 561 km², sidä kesken koumandez' (870 km²) sijadase Moskvan ümbärten südäimes. Mec da penzhišt ottas 343 km² ümbärten südäimes, mugažo om äi tahoid uziš rajoniš. Kaik joged mülüdas Moskvanjogen basseinha, sidä kesken Jauz, Shodn', Setun', Pahr da toižed. Enamba 20 sildad om saudud päliči Moskvanjoges lidnan röunoiš. Läz 400 uitoid om Moskvas.
Reljef om kukhikaz. Kaikiš korktemb čokkoim om Lämän Stanan ülüden pä, se sijadase Moskvan ümbärten suvipäivlaskmas sen südäimes (255 m). Kaikiš alahaižemb om Moskvanjogen kendäk päivnouzmas (114 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19 C°, vilukun da uhokun lämuz om −6 C°. Voden keskmäine lämuz om +6 C°. Paneb sadegid 600..800 mm vodes, enamba kezakus-redukus.
Londuseližed varad oma sauvondmaterialad (saved, letked), reskvezi.
Tobmuz
thumb|right|250px|Moskv-lidnan Duman ištundsija. Sergei Sobänin radab lidnan pämehen vs 2010 redukun 21. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, strokuiden lugu om röunatusita. Lidnan pämez' om mugažo Moskvan ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad i paneb Ohjastusen ministrid da toižid ühtnijoid radnikusile. Moskvan prefekturiden pämehed taughudas ohjastusen rados ministriden rangas.
Moskvan üks'kodine parlament om Lidnan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 45 ezitajad videks vodeks. Aleksei Šapošnikov radab Duman ezimeheks vs 2014 sügüz'kun 24. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Moskvan Ohjastuz. Lidnan departamentad, ohjandused, komitetad, laudkundad da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Vn 2013 8. päiväl sügüz'kud valitihe lidnan pämest, nügüdläine mer sai vägestust ezmäižel tural (51,37% änid) da radab kahtenden strokun. Lidnan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Ičeze administrativiž-territorialine jagand, lidnanznam, flag da gimn oma Moskval. Venäman federaližed valdkundaližed aluzkundad sijadasoiš Moskvas (vaiše üks' niiden erind — Venälaižen Federacijan konstitucine käskuzkund — sijadase Piteriš), mugažo sijaližen tobmuden aluzkundad da verhanmaiden sur'oigenduzkundad.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Moskvan administrativine jagand. Moskv jagase 12 ümbrikoks:
Ümbrikod alajagasoiš rajonihe päiči Troickan i Uden Moskvan ümbrikoiš. Kaik om 125 rajonad. Troickan da Uden Moskvan ümbrikod mülütadas 21 kundad, ned — 289 žilod da küläd.
Nell' südäilidnad sijadasoiš rajoniš: Moskovskii, Ščerbink, Zelenograd, Troick.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 11 503 501 ristitud, sidä kesken 24 vepsläšt. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz kaik eläjad oma lidnalaižed (99%).
Rahvahad (enamba 0,3% vl 2010): venälaižed — 86,3%, ukrainalaižed — 1,3%, totarlaižed — 1,3%, armenijalaižed — 0,9%, azerbaidžanlaižed — 0,5%, evrejalaižed — 0,5%, vaugedvenälaižed — 0,3%, gruzijalaižed — 0,3%, uzbekalaižed — 0,3%, toižed rahvahad — 3,5%, rahvahuden ozutandata — 5,8%.
Mel'heižtahod
Moskv om Venäman znamasine turistine keskuz. Moskvan Kreml' da Rusked torg, toižed kul'turan da arhitekturan muštpachad mülüdas UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.
Transport
Moskv om jalos znamasine transportsol'm. Kaik om 6 lendimportad lidnas, 9 päraudtestancijad, 3 jogiportad. Sapsan-üläkiruhjonused ajadas Piterin da Moskvan (Leningradan päraudtestancii) keskes. Vodespäi 1935 Moskvan metropoliten radab pälidnas (vl 2018 om 14 jonod, 214 stancijad, 365 km raudted). Mugažo avtobusad, trolleibusad, tramvaid, lidnelektrojonused da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Moskvan ümbärte oli lidnan röunaks vhesai 1980.
Sport
1980. vodel Kezaolimpižed vändod mäniba Moskvas.
Galerei
thumb|center|850px| Moskvanjogen nägu.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Venäma Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad *
Papua — Uz' Gvinei
Papua — Uz' Gvinei, täuz' oficialine form — Papua — Uden Gvinejan Ripmatoi Valdkund (tok-pisin: Independen Stet bilong Papua Niugini, Independent State of Papua New Guinea, hiri motu: Papua Niu Gini), om valdkund Valdmerimaiš, otab Uz' Gvinei-saren päivnouzmpol't. Erazvuiččil vozil valdkundan palad oliba Suren Britanijan, Saksanman, Avstralijan tobmuden al. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Port Morsbi.
Etimologii
Valdkundan nimituz kogoneb kahtes polespäi. Vl 1526 Žorži di Meneziš-portugalijalaine andoi ezmäižen nimen sijaližihe eläjihe kacten: Papua om saudud malain papuva-sanaspäi «kidžer». Vl 1545 ispanine Injigo Ortis de Retes-merimatkadai andoi toižen Uz' Gvinei-nimen Afrikan Gvinejha kacten.
Istorii
Vn 1975 16. päiväl sügüz'kud Papua — Uz' Gvinei tedištoiti ičeze ripmatomudes Avstralijaspäi. Sen-žo aigan jäl'gmäine Konstitucijan (Constitution) udištamine oli.
Geografijan andmused
thumb|left|300px|Papua — Uden Gvinejan topografine kart Valdkund sijadase Tünen valdmeren päivlaskmaižel randal, pohjoižpolehe Avstralijaspäi (160 km Torresan sal'men kal't), ani suvhe ekvatoraspäi. Läz om merid: Bismarkan pohjoižpoles, Uden Gvinejan pohjoižpäivnouzmpoles, Solomonan päivnouzmpoles, Arafuran da Koralloidenmeri suvipoles.
Papua — Uz' Gvinei om mavaldkundröunoiš Indonezijanke päivlaskmas (röunan piduz — 820 km), merivaldkundröunoiš Federativižiden Mikronezijan Valdkundoidenke pohjoižes, Naurunke päivnouzmas, Solomonan Saridenke suvipäivnouzmas da Avstralijanke suves. Mererandan piduz om 5152 km.
Mägireljef otab man tobj palad. Kaik 18 aktivišt vulkanad om valdkundan pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om Vil'hel'm-mägenoc, 4509 m valdmeren pindan päl.
Nitrugižbobaine
Nitrugižbobaine (Centaurea jacea) om äivozne heinäsine kazmuz, mülüb Puzuänikoižed-sugukundha.
Papua — Uz' Gvinei
Geografijan andmused
Klimat om ekvatorialine mussonine neps randpolel, paneb sadegid sezonoidme, voden kesklämuz +26 C°, läz vajehtusita kuidme. Korktemb mägil om ven vö da märg klimat, sipsitab lopmäta, ragištab erašti, voden keskmäine lämuz om +10 C°, sigä eile ristitištod.
Nitrugižbobaine
Leviganduz
Erik om levitadud Evropan venodme vödme päpaloin, Päivlaskmaižes Sibirišpäi Portugalijhasai. Vajehtase lujas, lugetas enamba kümned alaerikod i äiluguižid gibridoid. Nitrugižbobaižen gibrid Centaurea nigrescens-erikonke om levitadud Sures Britanijas i AÜV:oiš.
Kar (lidn, Togo)
Kar (Kara) om lidn Togon pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karan agjan administrativine keskuz.
Papua — Uz' Gvinei
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivivoi, kuld, hobed, vas'k, molibden, tellur, nikel', kobal't; toižed varad — londuseline gaz, mec, kala.
Kar (lidn, Togo)
Istorii
Eländpunkt zavodihe sildan sauvondaspäi Kar-joges päliči saksalaižil vl 1902. Lama-Kar-žilo sijazihe kahten torguindteiden ristikoičendal. Sen industrialine šingotez zavodihe 1970-nzil vozil valdkundan Gnassingbe Eiadema-prezidentan aigan (ohjandi vll 1967−2005), hän oli sündnu Karan agjaha.
Kar šingotase cementan tehmižel, turizmal, sijaližen maižanduzprodukcijan eksportal (kofe, kakao, puvill) i üläopendusen keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Kar-jogen randoil (Kara läz 200 km pitte, Vol'tanjogen hurapol'ne bassein), Kabije-mägisel'gan ezimägištol (Kabiye), 312 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Keskuz levigandeb jogen pohjoižrandal. Matkad Beninan röunhasai om 25 km päivnouzmha orhal, Lome-pälidnhasai om 380 km suvhe orhal vai 413 km avtoteidme.
Eläjad
Vn 2010 Togon rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 94 878 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Papua — Uz' Gvinei
Tobmuz
Parlament (National Parliament of Papua New Guinea) om üks'kodine. Sen 111 ühtnijad oma valdatusidenke videks vodeks (89 — kaik rahvaz valičeb, 22 — käsktas provincijoiden suimil).
Kar (lidn, Togo)
Eläjad
Karan universitet radab lidnas vspäi 2004, 18 tuhad üläopenikoid (2017/18) i 715 opendajad da radnikad. Toižed profopendusen aluzkundad oma politehnine Rikardo-institut, sodakolledž, Adel'- i Šaminad-kolledžad.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Njamtugu-lendimport (LRL / DXNG) radab 26 km pohjoižhe Kar-lidnaspäi. Tehtas reisid Lome-pälidnha i čarterreisid lähižihe maihe.
Homaičendad
Kategorii:Togon lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Papua — Uz' Gvinei
Tobmuz
Papua — Uden Gvinejan päjärgvaličendad oliba vl 2017 kezakun 24. päiväspäi heinkun 8. päivähäsai. Bob Dadae radab jenaral-gubernatoran vs 2017 uhokun 28. päiväspäi. Nügüdläine päministr om Džeims Marape vs 2019 semendkun 30. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Papua — Uden Gvinejan administrativiž-territorialine jagand.
Papua — Udes Gvinejas om nell' regionad. Regionad alajagasoiš 22 agjaks.
Eläjad
Papua — Udes Gvinejas elädas udengvinejalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 6 552 730 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Religijan mödhe (2011): protestantad — 64,3% (sidä kesken lüteranižed uskojad 18,4%, seičemenden päivän adventistad 12,9%), riman katolikad — 26,0%, toižed hristanuskojad — 5,3%, toižed uskojad — 1,4%, religjan märhapanendata — 3,0%.
Papua — Uden Gvinejan toižed sured lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vl 2007, surembaspäi penembha): Lae, Mendi. Lidnalaižiden pala om 13,3% (2020).
Ižanduz
Vl 2012 Papua — Uden Gvinejan päeksport oli kuld (35%), vas'kkivend (22%), kivivoi (14%); toine eksport — mujutadud veroližed pachad (8%), pal'mvoi (6%), kofe (3%), kakao (3%), pu, meren produktad.
Nitrugižbobaine
Leviganduz
Kazvab nituil, mecanröunoil, teveril.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu om 80 santimetrhasai kortte. Seikh om püštoiged, varmed, kauged mujugel, sarakoičese üläpalas üks'jäiženke änikonke päl. Vihandad lehtesed oma kogonaižed, munan- i lancetanvuiččed. Lehtesiden molembad pindad oma kauktad harvoiden koverikahiden hibusuziden tagut.
Änikoičeb kezakus-sügüz'kus, änikod oma lilaiž-ruskedvauvhad. Änik avaidase tulijale gavedile i tulkib südäimespäi heid'oman andust. Tullei i omaluižiden živatad levitadas semnid. Voib äikerdoitas jurdutadud juril.
Kävutand
Hüvä medenkandai kazmuz. Rujohein villän pöudoil. Kazmuz mülütab dubindsubstancijoid.
Kävutase rahvahaližes medicinas kuti kuzenajai, sapinajai, palatusenvastaine i anestezirui abutuz.
I Can Lose My Heart Tonight '99
«I Can Lose My Heart Tonight '99» (Voin kadotada ičemoi südäikerad necil öl '99 ) om C. C. Catch:an singl «Best of '98»-kompiläcijanal'bomas. Om pästtud 1999-ndes vodes, vilukun 5. päiväl. Nece singl nimitase «I Can Lose My Heart Tonight '98» (98-nden voden versii) erasiš purtkiš.
Nitrugižbobaine
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Rujoheinäd
I Can Lose My Heart Tonight '99
Kategorii:C. C. Catch:an singlad Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1999 singlad
Šampanj
thumb|right|215px|Bokal i butulk šampanjad Šampanj (franc. Champagne) om vändai vin, tehtud Francijan Šampan'-regionas.
Kategorii:Alkogoližed jomad * Kategorii:Vändajad vinad
Änižen kanal
thumb|right|250px|Änižen kanal [[Ust'ka-žilos]] Änižen kanal (Онежский канал) om Venäman kanal pidust' Änižen suvirandad, Vologdan i Leningradan agjoiš.
Kanal om Volgan-Baltijanmeren veziten pala. Ühtenzoitab Vitegr- i Süvär'-jogid. Projektiruihe ezmäižen kerdan vl 1800. Änižen kanal om saudud koumanden projektan mödhe vozil 1818−1820 i 1845−1852 ümbärdamha torokakast merod. Kanal om süvetud vll 1890−1896, ližatihe kaičendpudotest sen aigan.
Muštnik kaugedraudaspäi om pandud Ust'kaha veziten sauvojiden oiktastuseks. Kanalan piduz om 67 km, leveduz — läz 50 m, keskust järvhesai 5 m .. 2 km. Kävutase vedatamha ujuden laivoid jüguidenke da turistoidenke.
Homaičendad
Kategorii:Venäman kanalad Kategorii:Kanalad kirjamišton mödhe Kategorii:Änine Kategorii:Vitegran rajon Kategorii:Kos'kenaluižen rajon
Pečor (lidn)
Pečor (Печо́ра, Печӧра) om Venäman lidn da lidnankund Komin Tazovaldkundan pohjoižpalas. Lidn om Pečoran rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn, mülüb rajonha, om sen ühteks koumes lidnankundaspäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1940 kuti Pečor-raudtestancii udel «Kotlas — Vorkut»-raudtel i sil-žo vodel jogimehiden Kanin Nem'-žilo (Канин Нос) Pečor-jogen valdmoidenno sauvomha raudtesildad joges päliči. Vl 1949 ühtištuihe niid da anttihe lidnan statusad nügüdläiženke nimenke i panihe Kožvan rajonan keskuseks (Pečoran rajonan nimi vhesai 1959). Lidn om kaks'palaine nügüd'-ki, sokaz tahond om jogi- i raudtepaloiden keskes.
Vozil 1974−1979 Pečoran GRES om saudud, tähäsai om viž energoblokad 12:späi. Se om lidnan kaikiš järedamb edheotand, radab elektrust londuseližes da kivivoin gazaspäi, andab elektrusen koumandest da sen enamba Komin Tazovaldkundan kulutuzmäraspäi. Valitihe Pečorad, sikš miše Usinskan kivivoipöudod, veden järed purde i Pohjoižen säind-gazanveiman sarak Vuktilaspäi (nüg. «Jamal — Evrop»-gazanveim-ki om läz lidnad) sijadasoiš läz lidnad, dai saudud aigaližen varutusen stancii raketlondas kucub äi energijad.
Sadas kivivoid lidnan ümbrištos 1990-nziden voziden kahtendes polespäi. Raudbetontegesiden (vspäi 1979) i metallkonstrukcijoiden (vspäi 1987) tegimed oma väges.
Geografijan andmused
Lidn om ümbärtud mecoil, sijadase Pečor-jogen oiktal randal, jogen alangištos, 59 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Siktivkarhasai om 588 km suvipäivlaskmha orhal.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om –1,9 C°, halatoi pord om 70 päiväd. Territorii om Edahaižhe Pohjoižhe tazostadud. Heinkun lämuz +16,1 C°, vilukun — –18,4 C°. Ekstremumad oma –56 C° i +34,9 C°. Paneb sadegid 623 mm vodes, enamba kezakus-redukus (62..77 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (31..33 mm kus).
Pečor-lidn om üks'jäine eländpunkt lidnankundas. Sen municipaline ühtnik om sätud vl 2006, pind om 4705,67 km².
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 43 105 ristitud, rajonan ristitišton nell' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 60 tuhad eläjid vozil 1987−1998, 66 500 eläjad vl 1991.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma saudud lidnas: naižjumalankodi (kaks' jumalanpertid i viž časounäd), Ioann-edelkävujan jumalanpert' i Komin Kaikiden Pühämehiden časoun'. Rahvahaližen «Jugid va»-puišton aluzkundad sijadasoiš neciš lidnas.