cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaspijan meri
Geografii
Znamasižed pol'sared: Apšeronan pol'sar' i Mangišlak.
Sured lidnad da portad (päiväižen mödhe): Baku, Sumgajit, Derbent, Kaspiisk, Mahačkal, Astrahan', Atirau, Aktau, Turkmenbaši, Čalus, Bender Enzeli.
Mü
right|160px Mü (Μ, μ, virkand μῦ [mŷː], nüg. μι / μυ [mi]) om grekan kirjamišton kahtenz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [m], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [m] mugažo.
Kirjam libui finikijan 𐤌-kirjamespäi mem, kändase «vezi». Latinan M- i kirilline М-kirjamed augotižlibuihe grekan mü-kirjamespäi.
Kävutand znamaks
Sur' Μ-kirjam om ühtejitte kirjutamižes latinižen i kirilližen kirjamidenke, sikš jäb kävutandata.
Ottas kävutamižhe pen't μ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Vaugedjärv
thumb|right|250px|Vaugedjärven rand (2009) Vaugedjärv vai Valgjärv, paginoiš mugažo Valgär' , Vaugär' , Volgdar' , Vaagar' ; amuižvepsäks Vouktar (Белое озеро (mugažo sijaližel paginal — Бело озёро), Valkeajärvi) om reskveden järv Venäman Vologdan agjan päivlaskmaižes palas, sen Vaškiden dai Belozerskan rajonoiš. Mülüb Volg-jogen i Kaspijan meren basseinha.
Ühthižed andmused
Pind om läz 1290 km², mülü — 5,2 km³. Se om agjan koumanz' surtte vezišt, Evropan seičemenz' londuseline järv pindan mödhe. Järven süvüz om 20 metrad, keskmäine süvüz — 4,1 m. Basseinan pind om 14 tuhad nellikkilometrid.
Järven pind reguliruiše i sijadase 113 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Bassein
Langenijad joged oma Kovž, Kem, Megr, kaik om läz kuz'kümned ližajogid da ojid. Üks'jäine Šeksnanjogi lähteb järvespäi.
Ümbrikirjutand
Kahten rajonan keskused — Belozersk i Lipin Bor — sijadasoiš järven randal, ned-žo oma sen kaikiš znamasižembad eländpunktad.
Homaičendad
Kategorii:Vologdan agjan järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Belozerskan rajon Kategorii:Vaškiden rajon
L'Œuf du Dragon
L'Œuf du Dragon (Drakonan muna) om Desireless:an EP-al'bom. Se om pästtud 2012-ndes vodes.
Pajoiden nimikirjutez
Kategorii:Desireless:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 al'bomad
Petuhovo (lidn)
Petuhovo (Петухово) om Venäman lidn da lidnankund Kurganan agjan päivnouzmas. Se om Petuhovon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Judino-žilo (село Юдино) vl 1779. Panihe Petuhovo-raudtestancijan alust vl 1892 i saudihe Transsiban «Kurgan — Omsk»-keskustad vodele 1894. Vn 1942 redukus kätihe Judinod radnikžiloks. Vn 1944 16. päiväl keväz'kud žilo sai lidnan statusad, udesnimitihe raudtestancijan mödhe.
Petuhovo šingotase valamižmehanižel tegimel (kärauzimed, vedimiden i raudterividen paloiden tehmine) i konditerižiden tegesiden edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Išiman tazangištol, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kazahstanan röunhasai (Pohjoižkazahstanan agj) om 10 km suvhe orhal vai 25 km päivlaskmha raud- i avtoteidme, Kurganhasai om 168 km päivlaskmha orhal, 187 km avtol vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Makušino 43 km päivlaskmha orhal, 55 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme, i Mamlütk (Kazahstan) 44 km päivnouzmha orhal i Transsib-raudtedme vai 61 km avtotedme. «Irtiš»-trass om lidnan pohjoižröunaks.
Petuhovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 40,76 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 11 292 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 100 eläjad vl 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalan nägundan pühäpert' om saudud vll 2009−2014.
Petuhovon maižandusen mehanizacijan da elektrifikacijan tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kurganan agjan lidnad *
Železnovodsk
Železnovodsk (Железново́дск) om Venäman lidn-kurort mineralveden purtkil Stavropolin randan suves. Om Železnovodskan lidnümbrikon keskuseks randan alištusenke. Mülüb Kavkazižed Mineraližed Veded-regionha.
Istorii
Železnovodsk šingotase kurortan aluzkundoil. Äjad lidnan tegimišton edheotandad oliba sirtud lähižhe Inozemcevo-žilho tervehtamha kurortan atmosferad.
Geografijan andmused
Železnovodsk sijadase Lermontov- (suvipäivlaskmas) i Mineraližed Veded- (pohjoižpäivnoumas) lidnoiden keskes, Raudasine-mägen pautkil da läz sidä, 470..650 m korktusil, 599 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Raudtestancijan nimi om Železnovodsk. Matkad Stavropolihesai om 191 km lodeheze. Toižed lähižed lidnad oma Jessentukad suvipäivlaskmas i Pätigorsk 12 km suvipäivnouzmha.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 24 433 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 25 203 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 30 tuhad eläjid vozil 1992−2001 (30 300 rist. vl 1998).
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1 % vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 87,7 %, armenijalaižed — 2,4 %, ukrainalaižed — 1,4 %, grekalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 4,2 %, rahvahuden ozutandata — 3,1 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas.
Železnovodskan čomamahtoiž-sauvondtehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnümbrikon pämez' (Administracijan pämez') om Jevgenii Moisejev (2016−2021). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Aleksandr Rudakov vn 2016 redukuspäi.
Galerei
thumb|center|1000px| Fontan läz Smirnovan purdet (2011)
Murino
Murino (Му́рино, Muurila / Muurola) om lidn da lidnankund Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Sijadase Piterin pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno.
Istorii
Eländpunkt om mainitadud ezmäižen kerdan vn 1676 Ingrijan kartal. Vll 1749−1917 Murino oli Voroncovad-kanzan usadibaks. Vspäi 1755 19. voz'sadan keskhesai vodkantegim radoi niiš maiš. Vspäi 1843 maorjusen tühjitusen eksperiment mäni küläs. Toižen mail'man sodan aigan ei olend sodategendoid žilon territorijal, no läžundkodi i sodalendimpöud radoiba. Medvežii Stan om lidnan istorine pala.
Vn 2019 15. päiväl sulakud Murino sai lidnan statusad Leningradan agjan käskusen mödhe.
Vl 2015 pertinsauvondkombinat radaškanzi Murinos. Kaks' suks'pautet oma saudud lidnanno 1990-nzil vozil. Betonantegim, sauvondmujuiden tegim, sodaazegišton da šlibakoiden «Poisk»-tedotehmižühtelmaz («Ecmine») ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivlaskmaiženno röunanno, Piterin Rengazavtotenno. Oht-jogi läbitab lidnad. Matkad Vsevoložsk-rajonkeskushesai om kümne kilometrad päivnouzmha orhal vai 23 km avtotedme.
Kaik om 34 irdad lidnas. Vspäi 2016 Murino jagase koumeks mikrorajonaks oficialižikš: Keskuzline, Päivlaskmaine i Päivnouzmaine. Lavriki-külä (850 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Murinon ližaks. Lidnankundan pind — 20,52 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 7 023 ristitud. Vl 2019 kaik 48 800 ristitud elihe lidnas i 49 664 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähižes Piteriš, lähembaine om akušeroiden kolledž.
Lidnankundan pämez' om Deputatoiden nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan pämez' om Aleksei Belov vn 2020 elokuspäi.
Transport
Murino om znamasine transportsol'm. Nened stancijad sijadasoiš lidnas:
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad Kategorii:Vsevoložskan rajon
.de
thumb|right|250px|Domenan logotip .de om Saksanman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 5. päiväl kül'mkud.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal röunatusita, no ku domennimen valdoičii eläb verhiš maiš, ka DENIC:ale sab küzuda händast nimitamha domennimen sajad Saksanmas kahtes nedališ. Registracijan jäl'ghe domennimi om väges strokuta, maksmine tose ühteks vodeks. Vn 2021 sügüz'kus domennimiden lugu oli enamba 17 millionad, .de om nellänz' ülätazopindan domen populärižusen mödhe .com- (148 mln), .tk- (31 mln) i .cn- (20 mln) domenoiden jäl'ghe. AÜV:oiš, Sures Britanijas i Šveicarijas eläb kaikiš enamba verazmaižid registracijan tahtnikoid.
Ezimeletadud .dd-domen Saksanman Demokratižen Tazovaldkundan täht ei olend kävutandas nikonz Saksanman maiden ühtištusen tagut.
Irdkosketused
D Kategorii:Saksanma
Neru Džavaharlal
Džavaharlal Neru (जवाहरलाल नेहरू Javāharlāl Nehrū [ˈdʒəʋaːɦərˈlaːl ˈneːɦru], Jawaharlal Nehru [ˈneɪruː, ˈnɛruː]; sünd. 14. kül'mku 1889, Allahabad (nüg. Prajagradž), Britanine Indii — kol. 27. semendku 1964, Nju Deli, Indii) oli Indii-valdkundan šingotai, ezmäine päministr vll 1947−1964.
Mez' oli Indira Gandin tat i Radživ Gandin ded, tetabad politikanmehed radoiba Indijan koumanden i seičemenden päministran.
Biografii
Džavaharlal oli sündnu kašmiran brahmanoiden kastan pereheze. Rahvahan tuleban aigan lider sai opendust britanižen Kembridžan Triniti-kolledžas, sid' openzihe Kembridžan universitetan juridižel fakul'tetal, sen vn 1912 pästnik. Huran politikan polenpidai, oli Indijan nacionaližen päzutandan likundan lider, sen huran palan. Hengeline Mahatma Gandi-lider oli näradoičijan, i hänen abul Neru kändihe kaikiš suremban Indijan rahvahaline kongress-partijan ezimehen.
Päministran radnikusel Neru pidi neitraližust irdpol'žes politikas. Mez' oli Indijan ohjastusen rahaazjoiden, kaičendan i röunantagaižiden azjoiden ministraks mugažo. Koli vl 1964 südäikeran kurospäi.
Homaičendad
Kategorii:Indijan päministrad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Prajagradžha
Habarovskan randan lidnad
Kaik om seičeme lidnad (город) i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Habarovskan randas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Arskaht'
Arskaht'  (Ра́догощь, Arskahti) om Venäman vepsän külä Leningradan agjan Boksitogorskan rajonan pohjoižes. Mülüb Jefimovskijan lidnankundha.
Geografijan andmused
Külä sijadase penen Räbovo-järven (182 m ü.m.t.) pohjoižel randal i Lid'-jogen randal. Matkad Boksitogorskhasai om 121 km suvipäivlaskmha.
Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 320 ristitud, heišpäi nell' videspäi oliba kirjutadud venälaižikš, vl 2010 — seičeme kümnendest. Kaikiš suremb ristitišt oli 375 eläjad vl 1997. Suvivepsän paginan pagižijad elädas küläs.
Arskahtiš kahesavoččen opendusen škol radab, kus opetas vepsän kel't. Kaikenaigaine lauk om olmas.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Boksitogorskan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Abdulino
Abdulino (Абду́лино) om Venäman lidn Orenburgan agjan lodehes. Se om Abdulinon lidnümbrikon (1785 km²) administrativine keskuz da sen ristitišton seičeme kümnendest. Edel 2016. vot nimitihe lidnümbrikod Abdulinon rajonaks. Se mülütab 49 žilod da küläd.
Enzne
Eläbzoittud Abdulovankülä (деревня Абдулова) mainitase ezmäižen kerdan vodel 1795. Vodespäi 1811 nimitase nügüdläižikš. Vodel 1888 raudte tuli lidnha, ühtennimine raudtestancii om «Samar — Uf»-jonol. Vodel 1895 «Перов и Зуев»-kompanii sauvoi tegint ümbriradamha grečad surimeks. Vodelpäi 1923 Abdulino om lidnan statusanke.
Nügüd'aigan lidn om maižanduzrajonan keskuz. Leibänkombinat da maidkombinat oma olmas, om raudten holitišen edheotandoid, sauvondmaterialiden tehmine. Kivivoin da londuseližen gazan löudmižsijad oma ottud kävutamižhe läz lidnad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tiris-jogen randoil (Тирис, Ik-jogen bassein), Uralan ezimägištol, 190 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Orenburghasai om 280 km suvipäivnouzmha «Kazan' — Orenburg»-avtotedme (R239), röunhasai Baškortostananke — 4 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Avtote om lidnan päivnouzmaižeks röunaks.
Eläjad
Voden 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 173 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 29 976 eläjad vl 1959.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma olmas lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orenburgan agjan lidnad *
Azerbaidžanan kel'
thumb|right|250px|Azerbaidžanan kelen levigandusen kart Azerbaidžanan kel' (ičeze nimituz: Azərbaycan dili) om üks' türkižiš kelišpäi.
Se om Azerbaidžanan valdkundkel' (10 mln eläjid). Pagižijoiden ühthine lugu om 25..30 millionad ristituid. Üks' regionaližiš kelišpäi Dagestanas (Venäma). Äi azerbaidžanlaižid elädas Iranan i Gruzijan lähižiš agjoiš, Turcijan i Venäman järedoiš lidnoiš.
Kelen reguliruindorganzacii om Azerbaidžanan Rahvahaline Tedoakademii, sen Kelentedon institut Nasimin nimed (Baku). Nügüdläine kirjankel' sündui Bakun i Šemahin paginoiden alusel.
Ümbrikirjutand
Azerbaidžanan kirjkelen päversii om latinan kirjamišton pohjal. Ottas kävutamižhe kirillicad Venäman Dagestanas i arabišt kirjkel't Iranan territorijal.
Azerbaidžanan kel' om agglütinativine sintetine. Kuz' vai seičeme kändod. Vaihištos om äi velgsanoid iranižiš kelišpäi i arabizmid, jäl'gmäižed ličiba kirjankel'he keskaigan.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Azerbaidžanan keled Kategorii:Iranan keled Kategorii:Venäman keled
Juhannus
Juhannus (Juhannuspäivä, Midsommar) om Ivan Kupalan päiv, suomalaižiden kezapühänik kezakus, päividen kaikiš hätkembanke vauktusenke praznik. Znamoičese valdkundaližeks praznikaks Suomenmas, ühten aigan nacionaližen flagan päivänke. Oigetas kezakun sobatal 20. i 26. päividen keskes. Videnz'päiv edel pühänikad om lebupäiv mugažo.
Venämas se om inkeriläižiden (ingermanlandijalaižiden) rahvahaline praznik, kudambad oigetas Tuutari-puištos läz Piterid.
All I Want for Christmas Is You
«All I Want for Christmas Is You» (Sinä om kaik midä minei pidab Raštvoile) om Meraja Keri-pajatajan naižen singl i 2. pajo nelländes «Merry Christmas»-al'bomaspäi. Necen pajon toine muzikankirjutai om Uolter Afanas'jeff.
Originaline pajo da singl oma pästtud vn 1994 1. päiväl kül'mkud. Pajo om kirjutadud danspop-stiliš, sen tekst om anglijan kelel.
Irdkosketused
Kategorii:Meraja Kerin pajod Kategorii:Raštvad Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1994 pajod Kategorii:Vn 1994 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Nik
Nik vai nikneim (nickname), mugažo verknimi, om psevdonim, kudambad kävutai kävutab Internetas, tobjimalaz besedoičendan sijoiš (blogoiš, forumoiš, čatoiš).
Arekip
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1540 ispanijalaižil. Sen alangišt om elänzoittud 6.-7. voz'sadaspäi edel meiden erad vai aigemba. Vl 1868 Arekip oli pandud mantazole manrehkaidusel i sid' rekonstruiruidud kut oli ende. Lidnan istorine keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 2000.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Andiden pautkidenno, läz letkesišt rahvahatont Atakam-mad, 2041..2810 m korktusil, 2338 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Huaiko Učumajo-tahondas (Huayco Uchumayo). Čili-jogi läbitab lidnad pohjoižespäi suvhe.
Klimat om kuiv päivoikaz korktoiden mägiden. Kun keskmäine lämuz om +14..+15 C° vodes läbi. Paneb sadegid 96 mm vodes, läz ei olele niid sulakus-tal'vkus (7 mm kaikes pordos). Jäl'gmäine luja manrehkaiduz oli vn 2001 23. päiväl kezakud (7,9 ballad). Vähäaktivine Misti-vulkan (vai Guagua Putin, isp. Guagua Putina, 5822 m kortte) sijadase 17 km päivnouzmha lidnan keskusespäi, jäl'gmäine tuhkanheitand oli vl 1985, mugažo 198 vodes edel sidä.
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 861 145 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 1,0 mln ristituid elädas lidnas ezilidnoidenke 3057 km² pindal (2017).
Edeline lidnan pämez' oli Alfredo Zegarra Tejada (2011−2018).
Transport
Vspäi 1871 raudte ühtenzoitab lidnad Tünen valdmeren randištonke Mol'jendo-portas. Om vaiše jüguvendoid tedme, se vedase Kusko-lidnannoks kontinentan südäimes. 1930-nzil vozil Panamerikaine avtote ühtenzoiti lidnad mail'manke. Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes, avtobusad-žo ajeltas lähižihe surihe lidnoihe.
Rahvahidenkeskeine Rodriges Bajonan nimed lendimport (AQP, 1,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 19 km lodeheze lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Čilin lidnoihe, La Pasha, Buenos Airesha, mugažo Perudme.
Irdkosketused
Kategorii:Perun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kapur Anil
Anil Kapur (अनिल कपूर, Anil Kapoor; sünd. 24. tal'vku, 1956, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine akt'or, fil'miden prodüser (vspäi 2005) da pajatai, hindikel'ne päpaloin.
Biografii
Anil om sündnu Čemburha (nügüdläižen Mumbain ezilidn), Surinder Kapur-kinoprodüseran da hänen Nirmal-akan pereheze, kahtenz' laps' nelläspäi. Anilan vanhemb Boni Kapur-vell' radab kinoprodüseran, noremb Sandžai Kapur-vell' om akt'or mugažo.
Vspäi 1979 Anil edesti toižid rolid kinos. Sai pärolin ezmäižen kerdan «Ned seičeme päiväd»-fil'mas (1983), hänen tat oli sen prodüseran. Jäl'geližel vodel Anil edesti tagaman rolid «Fakel»-fil'mas (1984) i sai ezmäšt «Filmfare Award»-arvlahjad parahimas toižes mužikroliš.
Kanz
Vspäi 1984 om nainu, Sunita Bhavnani Kapur om hänen ak, kostümiden dizainer. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Sonam, Reja da Haršvardhan. Sonam-tütär jätktab tatan radod, radab aktrisan mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Karan meri
Ühthižed andmused
Pind — 893,4 tuh. km².
Veden mülü — 101 tuhad km³.
Keskmäine süvüz — 50..100 metrad, kaikiš suremb süvüz — 620 m.
Etimologii
17. voz'sadal Pinegan eläjad nimitihe mert Närzoman mereks. «Karan meri»-nimituz om ozutadud ezmäižen kerdan V.M. Selifontovan kartal vl 1736. Karanjogi lankteb merhe ezmäižel ku tulda Evropaspäi, i nimitaškanzihe kaiked mert jogen kartte. Vladimir Vizen melen mödhe, Kar-jogen nimi sündui nenecan kelen hare-sanaspäi «murdjä»-znamoičendanke.
Geografijan andmused
Karan meri lainištab vaiše Venäman randad. Meri om sen südäivezikš täuzin. Läz kaik meri sijadase šel'fal. Karan Verajad da Vaigač-sar' erigoittas Karan mert Barencan merespäi suvipäivlaskmas, Uz' Ma om päivlaskmaižeks röunaks, Francan Iosifan ma om lodehes, Pohjoižma-sarišt da Vil'kickijan sal'm venudas Karan i Laptevoiden meriden keskes pohjoižpäivnouzmas.
Pohjoine merite avaidase kezoidme meren pohjoižes, pohjoižpolehe Udes Maspäi.
Karan meren järedad lahted (častomaraižen mödhe): Taimiran, Päsinan, Jenisein, Tazan, Obin da Baidaracan lahted.
Kaikiš pidembad joged, kudambad langetas Karan merhe (častomaraižen mödhe): Päsin-, Jenisei-, Taz- (nenc. Тасу’ява), Pur- da Ob'-joged.
Kaiked portad (päiväižen mödhe): Dikson, Uz' Port, Sabett, Amderm.
Gidrologii
Meren tobj pala om kattud jäl vodes läbi, kezal jä voib jagadas suril lautikoil. Om äivoččid jäpöudoid 4 m sankte. Solakahuz om 34 promille, vezi segoitase hüvin. Sulandan aigan reskveden sured mülüd tuldas Obin da Jenisein lahtišpäi.
Vezinouzendan korktuz sase 0,5..0,8 metrhasai. Nouzendlainhen leviganduz möhästub jän olendan tagut. Kezaaigan meritorokad da sumeged oleldas paksus.
Londusenkaičend
Vilusodan aigan kändihe mert NSTÜ:n vedenalaižiden laivoiden radioaktivižiden jändusiden kaumžomaks.
Sur' Arktine kel'dtaho sijadase meren päivnouzmaižes palas.
Homaičendad
Kategorii:Venäman mered Kategorii:Mered kirjamišton mödhe Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik Kategorii:Krasnojarskan rand
Semikarakorsk
Semikarakorsk (Семикарако́рск) om Venäman lidn da lidnankund Rostovan agjan keskuzpalas. Se om Semikarakorskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Hazarine lidnuz oli olmas Sal-jogen lanktendanno Donha 7.-9. voz'sadal, sen jändused-lidnut (Городище) oma kaičenus. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1594 kuti kozakoiden Semikarakori-lidnut (городок Семикаракоры), nimituz om türkan augotižlibundanke. Mainitase toižen kerdan stanican Frol Minaev-atamanan ozutandoiš Sur'oigenuziden käskuzaluzkundas (Moskv) vl 1672, se voz' lugese alusenpanendan oficialižeks.
Stanic vajehti sijadust severt-se kerdad, ka oli alištunu Donan sur'vezile üks'kaik jogo kevädel. Sirtihe stanicad amuižes lidnusespäi hurarandadme, sid' Donan oiktale randale da tagaz. Eländpunkt om olmas nügüdläižel sijal vspäi 1895, maižandusen sarakod i torguind änikoičiba siš. Vl 1911 Don vajehti vagod stanicanno, edeline vago om Vanh Don-järveks (озеро Старый Дон) da lidnan pohjoižröunaks. Toižen mail'man sodan aigan stanic oli okkupiruidud nacistoil (keza 1942 — 4.01.1943). Stanic sai lidnan statusad vn 1972 25. päiväl semendkud.
Semikarakorsk šingotase keramikan tehmižel, sömtegimištol (leibänkombinat, konservtegim, sagudtegim), maižanduztehnikan kohendusel i plodunkazvatandtarhal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehes, Donan hural randal i sen huran Sal-ližajogen (Сал) oiktal randpolel, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rostovhasai Donal om 86 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 117 km avtotel. Lähembaine lidn om Konstantinovsk 23 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme. «Rostov — Volgodonsk»-avtotekeskust ümbärdab lidnad suvespäi. Om ehtatimid Donas päliči.
Semikarakorsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 109 km², sidä kesken mec 1,5 km², maižanduzma 57 km².
Eläjad
Vl 1939 stanican ristitišt oli 5 900 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 884 ristitud, rajonan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23..24 tuhad eläjid vll 1992−2013 (24 200 rist. vll 1998 i 2001).
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,9%, ukrainalaižed — 2,2%, armenijalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,6%. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid da kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Kemerovon agj
Kemerovon agj (Кемеровская область) vai Kuzbass om Venälaižen Federacijan subjekt (agj).
Semikarakorsk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Semikarakorskan agrotehnologine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad *
Kemerovon agj
Agjan administrativine keskuz om Kemerovo.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Agj om erigoittud Novosibirskan agjaspäi vn 1943 26. päiväl vilukud.
Kemerovon agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1997 9. päiväl sulakud Käskusenandajan Suiman (sen aigan agjan parlamentan nimituz) ezitajil da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kemerovon agjan reljefan kart. Agj sijadase Päivlaskmaižen Sibirin suvipäivnouzmas, ottes Altajan- da Sajanad-mägisel'giden sarakoid.
Agjal om röunoid Krasnojarskan randanke pohjoižpäivnouzmas, Hakasijan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Altajan Tazovaldkundanke suves, Altajan randanke suvipäivlaskmas, Novosibirskan agjanke lodehes, Tomskan agjanke pohjoižes da pohjoižpäivnouzmas. Kemerovon agj om mererandatoi. Agjan piduz suvespäi pohjoižhesai om läz 500 km, päivnouzmaspäi päivlaskmhasai — 300 km.
Pind om 95 725 km². Agjan territorijal kavag'- da lehtezmecad oma olmas. Kaikiš pidemb Tom'-jogi läbitab agjad suvipäivnouzmaspäi pohjoižhe, sen sured Kondom- da Mrassu-ližajoged oma agjan suves. Znamasižed joged oma Kii, In' da Jai. Järvid ei ole äi.
Reljef om mägikaz agjan suvhe keskusespäi da tazo agjan pohjoižes (Päivlaskmaižen Sibirin alangišton suvipäivnouzmpala). Kuzneckan katl'uz otab agjan keskusen. Kaikiš korktemb čokkoim om Ülähambaz-mägenpä (2178 m) päivnouzmaižel röunal Hakasijanke. Kaikiš madalamb čokkoim om Tom'-jogen kendäk agjan pohjoižes röunal Tomskan agjanke (78 m). Korktusiden luja erinend märičeb londusen arvoimižiden erazvuiččendad, ühtes regionas oma tundrad dai stepid-ki.
Klimat om terav kontinentaline. Keza om läm' da lühüd, heinkun keskmäine lämuz om +17..+18 C°. Tal'v om vilu da pit'k, vilukun kesklämuz om −17..−20 C°. Tazangištoil da ezimägištoil paneb sadegid 300 mm vodes, mägil — 1000 mm da sen enamba.
Londuseližed varad oma kivihil', bur hil', raudkivend, äimetalližed kivendod, kuld, sauvondmaterialad (saved, letked, sauvondkivi), fosforitad, mec, mustma.
Administrativiž-territorialine jagand
Agj kogoneb administrativižešti 20 lidnad da 18 rajonad.
Valdkundan tobmuden organad
thumb|right|Kemerovon agjan Administracijan pert' [[Kemerovos.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Sergei Civilöv tegeb gubernatoran velgusidme vs 2018 sulakun 1. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Administracijan pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Administracijan ühtnijoid radnikusile. Ezmäine varagubernator da koumetoštkümne muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Kemerovon agjan käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Rahvahandeputatoiden Nevondkund 46 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Aleksei Sinicin radab Rahvahandeputatoiden Nevondkundan ezimeheks vs 2016 redukun 7. päiväspäi.
Kemerovon agjan radonoigendai tobmuz om Administracii. Agjan Administracijan kollegii om radonoigendajan tobmuden pä, se kogoneb varagubernatorid. Agjan departamentad, ohjandused, inspekcijad, komitetad da laudkundad alištudas Ohjastusele.
Rahvahandeputatoiden Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud (4. kucund). Valitihe gubernatorad vn 2015 13. päiväl sügüz'kud, Aman Tulejev sai vägestust ezmäižel tural 96,69% änid satusenke da radoi vident strokud jäl'geten edel ičeze erindad.
Demografii
Kemerovon agj om kaikiš tihedas elänzoittud Sibirin region. Enamba 90% eläjid oma venänikad. Igähižiden vähäluguižiden rahvahiden keskes šorijalaižed, teleutalaižed da Sibirin totarad elädas agjas. Vepsläižed elädas Novokuzneckan rajonas Kuzedejevo-žilos.
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 763 135 ristitud, sidä kesken 45 vepsläšt. Lidnalaižiden eläjiden pala om 86% (vl 2018). Agjan ristitišton enambuz eläb lidnoiš, sen ühtes om levedoid territorijoid ristitišton madalanke lugumäranke.
Kaik om kaks'kümne lidnad agjas da 23 lidnanvuittušt žilod. Järedad lidnad (enamba 100 tuh. eläjidenke vl 2015, surembaspäi penembha) oma Novokuzneck, Kemerovo (pälidn) da Prokopjevsk. Vl 2015 kaik om 23 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 91,8%, totarlaižed — 1,5%, saksalaižed — 0,8%, ukrainalaižed — 0,8%, šorijalaižed — 0,4%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 2,0%.
Verhoturje
Istorii
Ende mansiden Neromkar-lidnut oli lidnan sijas, nimitase muga komin kelel tähäsai. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Venäman valdkundaližel ekspedicijal vl 1598 kuti Verhoturjen lidnuz da lidn (Верхотурский острог), nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1600 muit oli olmas lidnas, üks'jäine oficialine te Sibirinnoks läbiti lidnust. Voziden 1674 i 1738 lämoipalod mureniba lidnad lujas. 18. voz'sadan kahtendel polel tühjitihe muitad. 19. voz'sadal lidn kadoti torguindznamoičendad-ki, saudihe surid teid edahan suves lidnaspäi. Vll 1926−1947 Verhoturje oli žilon statusanke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tur-jogen hural pohjoižel randal (Obin hurapol'ne bassein), Keskmäižen Uralan päivnouzmaižen pautken taga, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jekaterinburghasai om 220 km suvhe orhal, 300 km avtotedme vai «Alatagil — Serov»-raudtedme. Lähembaine lidn om Uz' Läl' 25 km lodeheze orhal vai raudtel, 41 km avtol. Verhoturje-raudtestancii om olmas vspäi 1906, sijadase lidnümbrikon Privokzal'nii-žilos ani lodeheze lidnaspäi.
Eläjad
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 95,0%, totarlaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 3,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan järedad kivižed pühäpertid sijadasoiš lidnas, ned oma pühämatkoiden objektoikš: Venäman kaikiš penemb Kreml' Stroican päjumalanpertinke (1703−1709) lidnan päivnouzmas, ph. Mikulai-čudonsädajan mez'jumalankodi (vspäi 1604) Ristan Zdviženjan päjumalanpertinke (koume surtte Venämas, 1905−1913), Jumalanmaman katken naižjumalankodi (1621−1782, 1896−1926, vspäi 1991 om avaitud möst). Kaik om kaks' päjumalanpertid i ühesa jumalanpertid lidnas.
Üläturan mehanižen tehnikuman filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad *
Armenii
Armenii (Հայաստան, Hajastan), täuz' oficialine nimi — Armenijan Tazovaldkund (Հայաստանի Հանրապետություն, Hajastani Hanrapetutjun [hɑjɑstɑˈni hɑnɾɑpɛtuˈtʰjun]), om mererandatoi valdkund Evrazijas, Kavkazantagaižes. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Jerevan.
Istorii
Vn 1991 21. päiväl sügüz'kud Armenii tedištoiti ripmatomudes NSTÜ:späi.
Armenijan edeližed Konstitucijad (Հայաստանի Սահմանադրությունը Hajastani Sahmanadrutjun') oliba hüvästadud vozil 1863, 1922, 1936 i 1978. Vahvištihe valdkundan vident lugul Konstitucijad vn 1995 5. päiväl heinkud, se om väges voziden 2005 i 2015 kaiken rahvahan referendumiden jäl'ghe möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Armenijan topografine kart. Armenii om mavaldkundröunoiš Azerbaidžananke päivnouzmas da suvipäivlaskmas (röunoiden piduz — 996 km), Irananke suves (44 km), Turkanmanke päivlaskmas (311 km) da Gruzijanke pohjoižes (219 km). Ühthine röunoiden piduz — 1570 km. Valdkundan pind — 29 743 km².
Znamasine jogi om Araks huranke Razdan-ližajogenke (Kuran bassein). Kaikiš suremb järv om reskveden Sevan (1240 km²). Mec otab territorijan üks'toštkümnendest (2018).
Londuseližed pävarad oma metallad: kuld, vas'k, molibden, cink, boksitad.
Politine sistem
thumb|right|250px|Armenijan ohjastusen pert' Tazovaldkundan torgul, [[Jerevan.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Հայաստանի Նախագահ, Hajastani Nakhagah), radab Konstitucijan garantaks. Parlamentan ühtnijad valitas händast seičemeks vodeks, vaiše ühten strokun voimuz om olmas. Prezident paneb päministrad (armen. վարչապետ Varčapet) radsijha parlamentan kandidatan ezitamižen mödhe, sid' paneb ohjastusen mehid päministran taričendan mödhe.
Parlament (խորհրդարան, Horhrdaran) om üks'kodine Nacionaline Suim (Հայաստանի Ազգային Ժողով, Hajastani Azgajin Žogov) 105 ühtnijanke. Kaik rahvaz änestab sen kandidatoid kerdan vides vodes.
Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba parlamentas ezmäižen kerdan vn 2015 Konstitucijan kohendusen jäl'ghe (ende kaik rahvaz valiči) vn 2018 2. päiväl keväz'kud, Armen Sarkisän om vahvištadud (101 än' 105:späi, 96,19%). Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 2. päiväl sulakud. Se ei vahvištand päministrad radsijha kaks' kerdad i om pästtud radmaspäi vn 2018 1. päiväl kül'mkud. Edelstrokuižed valičendad lindäs vn 2018 9. päiväl tal'vkud. Nikol Pašinän radab päministran vs 2018 semendkun 8. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Armenijan administrativiž-territorialine jagand.
Eläjad
Vn 2011 Armenijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3,018,854 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 3,633,300 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4% vn 2011, ozutadud rahvahudenke): armenijalaižed — 98,1%, jezidalaižed — 1,2%, venänikad — 0,4%, toižed rahvahad — 0,3%.
Uskondan mödhe (2011): Armenijan apostoližen jumalankodikundan hristanuskojad — 92,6%, evangelistad — 1,0%, toižed uskojad — 2,4%, religijatomad — 1,1%, märhapanendata — 2,9%.
Lidnoiden eläjiden pala oli 63,3% vl 2011 (vl 1991 — 69,5%). Lidnalaižiden pol' eläb Jerevanas. Toižed järedad lidnad (enamba 80 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Gümri, Vanadzor. Vl 2011 kaik oli 48 lidnad valdkundas.
Koivuine
«Koivuine» om surmanjäl'ghine vepsläižen runokirjutajan da radioradnikan Alevtina Andrejevan runokogoduz vepsän da venän kelil. Kirj om pästtud 2000. vodes Juminkeko-fondan abunke.
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Simanovo
Simanovo (Симаново) om eziauguižišti vepsän külä Vologdan agjan Vitegran rajonan päivlaskmas, mülüb Šuštan küläkundha.
Külä sijadase Šušt-jogen hural randal. Matkad küläkundan Šušt-keskushesai om pol'kilometrad, Vitegr-rajonkeskushesai om 60 kilometrad päivnouzmha avtotedme.
Vodel 2002 Simanovon eläjiden lugu oli 31 ristitud (15 m., 16 n.), heišpäi nell' ühesandest oliba etnižed vepsläižed, neceverzin-žo oliba venälaižed, a toižed, ezimeletaden, oliba suomalaižed.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Vologdan agjan Vitegran rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Leksjärv
thumb|right|250px|Leksjärv Leksjärv (Lieksajärvi, Лексозеро) om reskveden järv Karjalan Tazovaldkundan Mujezerskijan rajonan päivlaskmas. Mülüb Ladoganjärven basseinha.
Keskmäine pind om 166 km², veden mülü — 1,4 km³. Tazopindan keskmäine korktuz om 174 m ü.m.t., vajehtase 157 sm röunoiš. Kaikiš znamasine süvüz om 34 m, keskmäine süvüz 8,6 m. Basseinan pind om 3450 km².
Reboli-žilo sijadase järven lodehližel randal. Järv om kattud jäl kül'mkus—semendkus. Nened joged lanktas järvhe: Pening (Пенинга), Kil'kon i Kolvas, mugažo vezivalud lähižiš järvišpäi. Lähteb Sul-jogi (Сула). Randad oma korktad da kivekahad, koveroitas lujas. Enamba mi 90 sarid ühthiženke 13,4 km² pindanke, znamasižed oma Kivatsar i Guselinšuari.
Homaičendad
Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman järved Kategorii:Mujezerskijan rajon
Nü (kirjam)
right|160px Nü (Ν, ν, virkand νῦ, nüg. νι [ni]) om grekan kirjamišton koumanz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [n], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [n] mugažo.
Kirjam libui finikijan 𐤍-kirjamespäi nun, kändase «kala vedes», «kü» vai «ugar'». Latinan N- i kirilline Н-kirjamed augotižlibuihe grekan nü-kirjamespäi.
Ei sa segoitada pen't nü-kirjant penenke ipsilon-kirjamenke (υ) vai latinan V|v-kirjamenke.
Kävutand znamaks
Sur' Ν-kirjam om ühtejitte kirjutamižes latinižen i kirilližen kirjamidenke, sikš jäb kävutandata.
Ottas kävutamižhe pen't ν-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Aniv (lidn)
Aniv (Анива, アニワ Aniva, edel 1946 vot — Rutak, 留多加 Rutaka) om Venäman lidn Sahalinan agjan Sahalin-saren suves. Se om Anivan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2005 vot — rajonan).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Venäman imperijha vl 1886 kuti Lütogankülä (деревня Лютога), nimitihe jogen mödhe. Vll 1905−1945 udesnimitadud Rutak:aks žilo oli Japonijan palaks sodan rezul'tataks. Suren sodan aigan Rusked Armii anasti lidnad vl 1945. Om lidnan statusanke i nügüdläiženke nimenke vspäi 1946, nimitihe lahten mödhe.
Lidn šingotase sömtegimištol (kalanpüdand i kalan ümbriradmine), londuseližen gazan samižel.
Sekešfehervar
Sekešfehervar (Székesfehérvár ['se:kɛʃfɛ'he:rva:r] «valdištmen vauged lidn», Stoličný Belehrad, Stuhlweißenburg, Alba Regia) om lidn Mad'jaranman päivlaskmas. Se om Fejer-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 972. Se sai lidnan oiktusid 11. voz'sadal. Vll 1038−1526 37 Mad'jaranman kunigahad vencastihe täs. Vn 1242 mongoliž-tatarine vägitungend ümbärzi lidnad, Sekešfehervar oli sur'vedes sil aigal. Vozil 1543−1688 lidn oli alištunu Osmanan imperijan sodavägile.
Toižen mail'man sodan aigan pol'lidnad oli muretud, om udessündutadud. Sekešfehervar šingotase äiprofil'žen tegimišton i turizman keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 118 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 65 km suvipäivlaskmha Budapeštaspäi, pol'tel pälidnan i Balaton-järven keskes.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 100 570 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 108 958 ristitud vl 1990.
Rahvahad (vl 2001): mad'jaralaižed — 95,7%, saksalaižed — 0,8%, čiganalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 0,6%, rahvahuden ozutandata — 2,4%.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
.tn
thumb|right|250px|Domenan logotip .tn om Tunisan Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 17. päiväl semendkud. Kaik oli sätud enamba mi 38 tuhad domennimid vn 2017 heinkule.
Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil, no vaiše Tunisan organizacijoile i registriruidud Tunisan territorijal personoile.
Kaikiš populärižembad aladomenad: .com.tn, .org.tn, .edunet.tn, .rnu.tn, .gov.tn.
Irdkosketused
T Kategorii:Tunis
Komi-jäz'van kel'
Komi-jäz'van kel' (ičeze nimituz: Ёдз Коми көл) om komi-jäz'voiden kel', üks' komin kelen päpaginištoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke. Erased tedomehed lugetas kel't permin komin kelen paginaks.
Pagižijoiden lugu oli läz 3 000 ristituid 1960-nzil vozil. Kelenkandajad elädas Venäman Permin randan Krasnovišerskan rajonas tobjimalaz (kaks' tuhad 1960-nzil vozil), Jaz'v-jogen basseinas. Kirjkel' om sätud kirilližen kirjamišton pohjal.
Kelen päeriližused komin toižiš kelišpäi: vokaliden /ʉ/ ⟨ӱ⟩, /ɵ/ ⟨ӧ⟩ i /ɤ/ ⟨ө⟩ olend, permin /ɨ/ ⟨ы⟩ olmatomuz; ablativan lopind om -лан, äilugus -йөз.
Vl 2003 ezmäine kirj om pästtud necil kelel — abekirj.
Homaičendad
Kategorii:Komin kel' Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Nzerekore
Nzerekore (Nzérékoré) om lidn Gvinejan suvipäivnouzmas. Valdkundan kahtenz' surtte lidn, om ühtennimižen agjan i sen Nzerekoren prefekturan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Lidnan territorii oli alištadud Francijan sodavägile 1890-nzil vozil. Lidn oli francijanvastaižen likundan keskuseks vl 1911. Katoline missii oli alusenpandud lidnas vn 1913 lopus, eparhijan keskuz vspäi 1959. Nzerekore ližadui suruzid i kändihe administrativižeks keskuseks Toižen mail'man sodan jäl'ghe. Mecpilindan edheotandad i fanertegim abutiba šingotesele.
Nzerekore šingotase penil edheotandoil (lihan ümbriradmine, paštandsijad, omblend, mehanik), torguindan keskuseks (koume torgust) i hobedan samižel. Raudkivendon löudmižsijan radatoitand läz lidnad om sen naceine tuleb aig.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Gvinejan mecregionas, 560 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Reljef om koverikaz, koume mäged seištas lidnas: Götö (450 m kortte), Hononje (Hononye) i Kveleje (Kwéléyé, 350 m). Tile-jogi (Tilé) om lidnas. Matkad Konakri-pälidnhasai om 570 km lodeheze.
Klimat om tropižen savannan, subekvatorialine vö. Kun keskmäine lämuz om +23..+26 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1754 mm vodes, enamba elokus-sügüz'kus (298..324 mm kus), vähemba kül'mkus-uhokus (10..73 mm kus). Relätivine nepsuz om penemb mi 70 % vaiše vilukus-uhokus.
Eläjad
Vl 2008 eläjiden lugu oli 224 791 ristitud, pagenikoidenke lähižiš valdkundoišpäi (Kot d'Ivuar, Liberii, Sjerra Leone) rahvahanikoiden sodoiden tagut 21. voz'sadan augotišes. Se oli kaikiš suremb ristitišt, ližadui lujas vspäi 1996 (107 329 eläjad).
Ristitišt kogoneb severziš-se sijaližiš rahvahišpäi: gerze i manonad (igähižed rahvahad), koniakad, peulad, toma, kissi, sussu. Om rahvahiden lähižiš valdkundoišpäi kundoid, politižid pagenijoid.
Transport
Lidn ühtezoitase avtotel Kankan-lidnanke pohjoižes.
Nzerekoren civiline lendimport (NZE / GUNZ) radab 12 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Gvinejan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Permin komin kel'
thumb|right|200px|Permin komin kelen openduzkirj Permin komin kel' (ičeze nimitused: Перем коми кыв, коми-пермяцкöй кыв) om permin komilaižiden kel', üks' komin kelen päpaginoišpäi (permižiden keliden grupp) ičeze kirjstandartanke.
Permin komin kel' om Venäman Permin Komin ümbrikon oficialine kel'. Permin randan Päkäskusen 42. kirjutusen mödhe, sil om mugoi oficialine status: sab kävutada kel't oficialižiden kosketusiden sferas.
Pagižijoiden lugu — 63 106 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine), rahvahan kaks' koumandest. Toine kel' om venän kel'.
Kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Astan
Astan (Astana / Астана «pälidn», Астана́) om Kazahstanan pälidn. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke, valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1830 kuti kozakoiden Akmolan forpost läz kazahlaižiden surt Akmol-žilod kaičemha Venälaižen imperijan ut ümbrikod kazahan toižiden hanoiden sodavägiden londoišpäi. Vn 1863 16. päiväl kezakud Akmolan varmitez da ühtenzoittud žilo senno saiba ümbrikon pälidnan statusad Akmolinsk-nimenke. Vll 1961−1992 nimitihe sidä Celinograd:aks (kaz. i Целиноград). Vll 1992−1998 nimi oli Akmol (Ақмола, Акмола), udesnimitihe čoman kulundan da hüvän associacijan täht Astan:aks (kaz. i ven. Астана). Vn 2019 20. päiväl kezakud parlament vahvišti pälidnan ut nimitust — Nur-Sultan (Нұр-Сұлтан). Astan-nimi om pörtud vn 2022 sügüz'kus.
Kätihe Kazahstanan pälidnaks vs 1997 tal'vkun 10. päiväspäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, Išim-jogen molembil randoil (Есіл), 347 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pälidnan territorii om anklavaks Akmolan agjan suvipäivnouzmas.
Astan jagase videks administrativižeks rajonaks: Almati, Esil', Sariark (Сарыарқа), Baikonur (vn 2018 keväz'kuspäi), Nur (Нура, vspäi 2023).
Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 852 985 ristitud, vn 2017 kezakus lidnan ristitišt ületi millionad, i vl 2018 se oli 1 070 196 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2022 augus, ristitišt 1 239 744 eläjad): kazahlaižed — 81,1 %, venänikad — 11,3 %, ukrainalaižed — 1,2 %, totarlaižed — 1,0 %, uzbekad — 0,9 %, saksalaižed — 0,8 %, korejalaižed — 0,6 %, kirgizlaižed — 0,5 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,2 %.
Bergen
Bergen (mugažo kirjutase norvegijan kelel, virktas [ˈbæ̀ɾɡn̩]) om lidn da municipalitet (kommun) Norvegijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Vestland-agjan üks' kahtes administrativižes keskusespäi (edel 2020. vot oli Hordalann-agjan keskuz), toine om Hermansverk-külä.
Astan
Eläjad
Üläopendusen vižtoštkümne aluzkundad i läz 17 kolledžad anttas profopendust.
Bergen
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Olaf III-kunigahal vl 1070 Bjørgvin-nimitusenke (Björgvin). Lidn om pandud Pohjoižmeren Vogenan merikaran randan pol'sarel, mitte om kaitud saril merospäi. Norvegijan kunigahad i jepiskopad eliba Bergenhus-lidnuses 12. da 13. voz'sadal. Vll 1217−1299 Bergen oli keskaigaižen Norvegijan pälidnaks. Ganzan torgovanad ohjastiba lidnas 14.-18. voz'sadal.
Astan
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, kiruhtramvain jono om sauvomas vspäi 2017. Rengazavtote ümbri lidnas om avaitud täuzin vn 2019 lopus. Kezaline navigacii oleskeleb Išim-jogedme lidnan röunoiš.
Bergen
Istorii
Bergen šingotase järedal meriportal amussai, se om kaikiš suremb valdkundas (56 mln tonnoid jüguid, 9. sija Evropas, i 350 tuhad passažiroid vl 2009). Lidn om akvakul'turan i laivansauvomižen keskuz, kivivoinümbriradmižen i šel'fsamižen tehnologijan edheotandad ratas kundas. Valdkundan üläopendusen, turizman i finansoiden znamasine keskuz.
Astan
Transport
Vl 2017 uz' «Nurli Žol»-päraudtestancii om avaitud lidnan suvipäivnouzmas.
Bergen
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan-municipalitetan rajonad Lidn sijadase Pudde-fjordan randal, keskuz om 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kundan kaikiš korktemb čokkoim om Gull'fjell'stoppen-mägi (987 m). Om äi reskveden järvid lidnankundan röunoiš.
Astan
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Nursultan Nazarbajevan nimed (Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıy, NQZ / UACC, 5,1 mln passažiroid vl 2019) sijadase 16 kilometras suvipäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi.
Bergen
Geografijan andmused
Bergen jagase kahesaks nimitadud administrativižeks rajonaks (bydel). Nell' sildad ühtenzoittas lidnad lähižidenke kundoidenke. Matkad Oslo-pälidnhasai om 496 km päivnouzmha raudtedme vai avtotedme.
Astan
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Kazahstanan lidnad tazovaldkundan alištusenke
Bergen
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 256 580 ristitud, vl 2000 — 229 496 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vl 2007 etnižed norvegijalaižed otiba 84,5% ristitištos, verazmalaiženke augotižlibundanke — 15,5%.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, kiruhtramvaid (Bybanen-sistem) i funikulörad oma kundaližeks transportaks lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Globus
thumb|right|250px|1688-nden voden globus Globus (globus «šur») om pen' Man model' koumes märičemižes. Toižiden planetoiden, niiden kaimdajiden i taivhaližen sferan globusad oma sätud mugažo.
Globus om planetan šurunvuiččusen kuvaduz, sättub samha ühthišt nägud kontinentiden i valdmeriden sijaduses, niiden naturaližes surudes, geografižiden kartoiden erineden. Sil-žo aigal järgeližen globusan masštab om hen i ei voi ozutada tahondoiden detalid. Notked metalline jonoštim om tarbhaine keskustoiden märičendan täht. Kalutadas erasid globusoid bemblenvuiččil jonoštimil.
Istorii
Ezmäižed globusad oliba tehtud Amuižes Grekanmas edel meiden erad. Man modelid oliba tetabad Päivnouzmman valdoičijoil. Kaikiš vanhemb kaičenus globus om tehtud vll 1493−1494 «Man jablok» (Erdapfel), sen pindal ei ole Amerikad i Antarktidad. Se globus om sätud saksalaižel Martin Behaim-geografal da navigatoral Nürnberg-lidnan nevondkundan ezipakitoitusen mödhe. Kuvadaškanzihe Amerikad globusal vspäi 1504. Toihe ezmäšt globusad Venämaha Sur' Petr-carin aigan.
Nügüd'aigažed globusad oma erazvuiččed suruden i toižendan mödhe. Ozutesikš, tehtihe digitališt globusad AÜV:oiš, ezmäine interaktivine (mul'titač) globus om sätud Saksanmas.
Homaičendad
Kategorii:Kartografii
Meiden Venäma. Ozahuden munad
'''«Meiden Venäma. Ozahuden munad»''' (Наша Russia. Яйца судьбы) om Venäman fil'm-komedii. Ezmäine ozutez Venämas tegihe vn 2010 21. päiväl vilukud.
Süžet
Fil'm zavodi Viktor Mar'janovič Räbuškinad — Moskvan kaikiš elokahambad milliarderad.
Fil'mdand
Fil'mdihe kinod Moskvas.
Homaičendad
Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2010 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel