cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Topki
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas: ph. Sergii Radonežalaižen pühäpert' (om saudud vll 1994−2006) i ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (om saudud vl 1972, eile rados).
Todesine Iisusan jumalankodikund
thumb|right|250px|[[Loičendkodi Fučžou-lidnas (Kitai).]] Todesine Iisusan jumalankodikund (真耶穌教會, kebn. 真耶稣教会, vepsän kirjamil: Čžēn Jēsū Cziaohui, True Jesus Church, Истинная церковь Иисуса) om hristanuskondan protestantizman sekt, mülütadas vižkümnenden päivän čuradushe.
Topki
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad *
Irbit
thumb|left|250px|Lidnan da sen ümbrišton nägu kaimdajaspäi edel 2006. vot Irbit (Ирби́т «keragan taho» sibirin totaran kelespäi) om Venäman lidn da lidnümbrik (municipaline «Irbit-lidn»-ühtnik) Sverdlovskan agjan päivnouzmas. Se om Irbitan municipaližen ühtnikan administrativižeks keskuseks mugažo (edel 2006. vot — rajonan), ei mülü sihe.
Istorii
thumb|left|250px|Irbitan motociklantegimen kontor vl 2011 Amuižed eländsijad oliba olmas lidnan sijas bronzaigan, 2. voz'tuhaspäi edel meiden erad. Arheologad tedoidas Irbitan lidnuden jändusid. 13. voz'sadhasai mansilaižed oliba enambuses nenil tahoil, sid' sibirin totarlaižed eliba Erbejanjurtas (Ирбеевский юрт). Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Irbei-slabadaks (Ирбеевская слобода) sirdanikoil Pohjoižes da Keskuzližes Venämaspäi vl 1631. Aigan mändes nimitaškanzihe Irbitan slabadaks (Ирбитская слобода) jogen mödhe. Oli tetab Irbitan jarmankal vspäi 1643, se oli kahtenz' surtte Alauz'lidnan jarmankan jäl'ghe i lopihe vl 1929. Slabad' sai lidnan statusad Irbit-nimenke vn 1775 Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe toras Jemel'jan Pugačovan joukuid vaste. Kadoti torguindznamoičendad Transsiban sauvondan jäl'ghe, sen «Jekaterinburg — Tümen'»-keskust mäni 70 kilometras suves. Raudte ühtenzoiti lidnad Jekaterinburganke vaiše vl 1916. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Uralantaguižes, Turan tazangištol, Irbit-jogen (171 km pitte) lanktendan sijas Nic-jogehe (Ница, 262 km pitte, Turan oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), neniden jogiden oiktoil randoil, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jekaterinburghasai om 174 km suvipäivlaskmha orhal, 198 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Turinsk 55 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 64 km avtotedme vai raudtel.
Irbit om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 38 357 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 49..53 tuhad eläjid vll 1970−1996 (53 tuh. rist. vl 1987).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 97,1%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 1,8%.
I
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Ii I (i) om latinan kirjamišton kirjam.
Irbit
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid ratas lidnas, nellänz' om sauvomas, mugažo islaman loičendpert' om olmas.
I
Om 10. kirjam vepsän kirjamištos.
Pikalövo
Pikalövo (Пикалёво) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Boksitogorskan rajonan kaikiš suremb lidn kahtespäi.
Irbit
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad: Irbitan gumanitarine kolledž, Irbitan motocikletine tehnikum, Irbitan politehnikum (tehnikum) , Sverdlovskan agjan medicinižen kolledžan filial.
I
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Pikalövo
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1620 Änižen pätinan aigkirjas, sijadase amuižel pustolänil. Vl 1906 nimitihe raudtestancijad «Piter — Vologd»-jonol Pikalövo-külän mödhe. Vozil 1927−1930 Pikalövo-žilo oli Pikalövon rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1935−1941 saudihe cementtegint da radnikžilod.
Irbit
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod *
Todesine Iisusan jumalankodikund
Om sätud 1917-ndel vodel Pekinas. Om enamb 2,5 millionad uskojid kaiked mail'madme. Rahvahidenkeskeine assamblei sijadase Los Andželesas (AÜV).
I Need You Now
«I Need You Now» (Nügüd' minei pidab sindai) om saksalaižen Modern Talking-duetan 14. pajo kümnendes studižes «America»-al'bomas (2001).
Pikalövo
Istorii
Vspäi 1947 Pikalövo oli lidnanvuiččeks žiloks. Se sai lidnan statusad vl 1954. Vozil 1996−2006 alištui agjan tobmudele oikti da ei mülünd Boksitogorskan rajonha. Vozil 2008−2009 mail'man finansižen krizisan aigan pätegimiden pidajad tahtoiba saubata enambust niišpäi, no eläjad ei antkoi tehta necidä.
I Need You Now
Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Tomas Anders, al'boman kaikiden toižiden pajoiden erineden, kudambid kirjuti Diter Bolen.
Pikalövo
Istorii
Pikalövon ižandusen sarakod oma sauvondmaterialiden pästand (cement, vahtbeton, raudbetontegesed), substancijoiden pästand (alüminijan hapanduz, gallii, potaš, mouckivi), mugažo mecanümbriradmižen edheotand i kolbasceh ratas lidnas.
Rampal Ardžun
Ardžun Rampal (अर्जुन रामपाल, Arjun Rampal; sünd. 26. kül'mku 1972, Džabalpur, Madh'ja Pradeš, Indii) om indijalaine akt'or i model'.
I Need You Now
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2001 pajod Kategorii:Vn 2001 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Todesine Iisusan jumalankodikund
Irdkosketused
Kategorii:Protestantizm Kategorii:Jumalankodikundad
Rampal Ardžun
Biografii
Edel akt'oran kar'jeran zavodindad radoi modelikš seičeme vot. Radab modelin tähäsai, fil'mzihe soban, alkogolin i bardveičen kaluiden reklamas.
Kanz
Vspäi 1998 om nainu, Mehr Džesija om hänen ak «Miss Indii 1986»-arvnimenke i mugažo fotomodel'. Vl 2002 Ardžun kändihe tataks, Mahika-tütär om sündnu, vl 2005 Mira-tütär om sündnu. Nügüd'aigan Ardžun eläb Gabriella Demetriades-modelinke.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Indijan fotomodelid Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Madh'ja Pradešha
Pikalövo
Geografijan andmused
Lidn sijadase Rädan'-jogen oiktal randal (Säs'-jogen bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterihesai om 220 km päivlaskmha orhal, 230 km raudtedme vai 260 km avtotedme. Om 27 kilometrad päivlaskmpolehe lähembaižhe Boksitogorsk-lidnhasai. Kaik koume raudtestancijad om läz lidnad: Pikalövo I (passažiroiden täht), Pikalövo II (tegimištzonas) i Fabričnai (Фабричная, jüguiden täht).
Pikalövo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 562 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaik 20 379 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24..25 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (25 700 rist. vl 2000).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Sündun Ristan Zdviženjan jumalanpert' (2006) i Hristan Eläbzdusen Pühäpertin Udištandan puine jumalanpert' (om letud vspäi 1998).
Ozörsk (Kaliningradan agj)
Ozörsk (Озёрск, Osjorsk, Darkiemis / Oziorskas, Oziorsk / Darkiejmy; edel 1938. vot Darkemen (Darkehmen, Дарке́мен), vll 1938−1946 — Angerapp jogen mödhe, mugažo saksan kelel, А́нгерапп) om Venäman lidn Kaliningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Ozörskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1539. Prussijan Fridrih Vil'gel'm I-kunigaz andoi Darkemenale lidnan oiktusid vl 1725.
Ozörsk šingotase meblin tehmižel, sömtegimišton edheotandal (leibtegesed), metalližtegesiden i kartonpakuitesen pästandal, mecan ümbriradmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Angrap-jogen randoil (Анграпа, Pregolin hura joginišk, pen' GES jogel lidnas), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Pol'šanman röunhasai om kahesa kilometrad suvhe, Kaliningradhasai om 102 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 120 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Černähovsk 29 km lodeheze orhal vai 33 km avtotedme i Gusev 24 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 28 km avtol. Ei ole raudted nevondkundaližes aigaspäi.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 740 ristitud, lidnümbrikon koume nelländest. Kaik 4 108 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 300 eläjad vll 1996−1998.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 85,7 %, vaugedvenälaižed — 3,8 %, ukrainalaižed — 3,1 %, pol'šanmalaižed — 2,1 %, armenijalaižed — 2,0 %, saksalaižed — 1,2 %, litvalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,6 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' om sätud vanhas pertišpäi vll 1993−1996.
Agrotehnologijoiden da londusensauvomižen kolledžan palakund nomer koume (Gusev, ende Ozörskan londusensauvomižen tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline municipaližen ühtnikan pämez' (lidnümbrikon deputatoiden nevondkundan ezimez') om Vladislav Nikonorov (reduku 2015 — sügüz'ku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Emi S'juzi
S'juzi Emi (Susie Amy; sünd. 17. sulaku 1981, London, Sur' Britanii) om britanijalaine (anglijalaine) aktris, model' da blogger.
Biografii
Om sündnu Londonha vl 1981, Rahvahaližiden penziifondoiden associacijan Ron Emi-ezimehen i alaškolan Evelin Emi-opendajan kanzha. Vanhembad eriganziba, i S'juzi jäi elämaha tatanke da emindamanke. Hänel om Linn-sizar mugažo, kudamb om genetikantedomez'. S'juzi openzihe Uil'jam Perkinz-seran kolledžas da Strod-kolledžas, molembad sijadasoiš Surrei-grafkundas.
Aktris radoi Kunigahan rahvahanteatras. Vl 2001 fil'mzihe «Futbolistoiden akad»-serialas; Emi kändihe populärižeks todesižišti arni Šardonen rolin tagapäi neciš serialas. Hänen toižed tetabad radod oma «Modil'jani»-, «Madamuazel' Mušketör»- (pärol') da «Surmanlabirint»-fil'miš. Edestab TV-serialoiden rolid tobjimalaz.
S'juzi om tetab mugažo kut model'. Hän vedab ičeze modakaz blusherandblogging.com-blog.
Besedoiči irlandiženke Rob Kerni-regbinvändajanke koume vot, vhesai 2012. Vastlese Džetin Džons-TV-vedajanke.
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
New York City Girl
«New York City Girl» (Neižne Nju Jorkaspäi) om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan vižtoštkümnenz' pajo kümnendes «America»-studijanal'bomas (2001).
Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud sil-žo vodel DJ RavL:alpäi.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2001 pajod Kategorii:Vn 2001 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Kirov (znamoičendad)
Kirov om venäkel'ne i bolgarine kanzannimi, mugažo toponim.
Roso (Mavritanii)
Roso (روصو Rosau vai القوارب Al-Quwarib «venehed», Rosso) om lidn da kund (departament) Mavritanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Trarz-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Roso seižub «Nuakšot — Dakar»-avtotekeskustal i šingotase Mavritanijan torguindal Senegalanke (sen tobj pala tegese täs), ühtennimine jogi om laivjogeks vodes läbi, ehtatim ühtenzoitab randoid. Lidn om ümbärtud maižandusen edheotandoil kastelendanke (villänkazvatuz, bobanvuiččed, hirs', mänt, arbuzkazmused, živatvodind), ned oma sätud AÜE:n ühtnendanke, maižanduzkursad (tehnologijoiden institut oficialižešti) oma avaitud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Senegalan röunanno, Senegal-jogen oiktal randal, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Alištub sur'vezile. Matkad Nuakšot-pälidnhasai om 204 km pohjoižhe. Ühtennimine lidnut sijadase jogen vastrandal Senegalas.
Klimat om tropine räk letetazangišton, Sahar valatoitab sidä. Kun keskmäine lämuz om +26..+31 C° päiči kül'mkus-vilukus, konz se om +23..+25 C°. Ekstremumad oma +7 C° i +45 C°. Paneb sadegid 300 mm vodes, se om kaikiš suremb lugumär valdkundas.
Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 15 922 ristitud. Lidn vastsi klimatižiden pagenikoiden surt lugumärad valdkundan toižiš agjoišpäi. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Homaičendad
Kategorii:Mavritanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Mihailov (lidn)
Mihailov (Миха́йлов) om Venäman lidn da lidnankund Räzanin agjan päivlaskmas. Se om Mihailovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Anttihe makundan lidnan statusad vl 1708. Saudud vodele 1898 raudte abuti lidnan šingotesele. Kružavan pramozl oli olmas lidnas da sen makundas 19. voz'sadan lopuspäi. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud lühüdaks aigaks vl 1941 (24. kül'mku — 7. tal'vku). Lidnan administracii om likvidiruidud vn 2019 kül'mkus, rajonan administracii tegeb sen velgusidme.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižes, Pron'-jogen molembil randoil (Проня 336 km pitte, Okan hura ližajogi), 166 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan agjhasai om 20 km lodeheze orhal, Tulan agjhasai — 15 km päivlaskmha orhal. Matkad Räzanihesai om 62 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 69 km avtotel vai 120 km raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Skopin suvipäivnouzmha, Kimovsk (Tulan agj) suvipäivlaskmha i Venöv (Tulan agj) päivlaskmha. Mihailov-raudtestancii radab lidnan päpalan päivlaskmaižel röunal. «Moskv — Astrahan'»-avtote («Kaspii»-trass, R-22) ümbärdab lidnad pohjoižpäivnouzmaspäi.
Kuz' eländpunktad mülüdas lidnankundha Mihailovan ližaks: Kozlovk-žilo (1043 rist. vl 2010), koume pen't žilod i kaks' küläd. Enzne Elektrik-žilo om lidnan palaks 5 km pohjoižhe. Lidnankundan pind — 59,88 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,5%, čiganalaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 2,9%. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken naižjumalankodi, nell' jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Mihailovan ekonomine kolledž-internat i Mihailovan tehnikum A. Merzlovan nimed.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad *
Vologdan pörutügitegim
thumb|right|250px|Tegimen logotip. Vologdan pörutügitegim vai SAS «VPT» (Вологодский подшипниковый завод, Vologda bearing factory) om Venäman pörutügitegmišton üks' kaikiš surembiš edheotandoišpäi, sijadase Vologdas. Se om kaikiden konstruktivižjonoiden pörutügiden ezinenahine tegii. Enamba 1 mln pörutügid kus (2018), enamba 3 tuhad radnikoid vl 2013.
Pädirektor, sid' direkcijan ohjandai — Aleksandr El'perin vspäi 1994. Tegimen direktor — Aleksei Mel'nikov vspäi 2005.
Enzne
Vn 1967 4. päiväl uhokud NSTÜ:n Ministrišt oti Käsköd № 102 Valdkundaližen pörutügitegimen sauvondas Vologdha varatoitamha Volgan avtotegint komplektacijan tegesil Čerepovecan metallaspäi. Ezmäižen Vologdan pörutügen pästandan oficialine dat om vn 1971 26. viluku. Vl 1971 uhokun augotaden Vologdan VPT oigendaškanzi ičeze produkcijad Tol'jatti-lidnan avtotegimhe kaikenaigaižikš.
Vn 1971 sügüz'kus tegim pästi ičeze ezmäine million pörutüged. Vl 1975 VPT-23 pörutügiden 13 tipale anttihe valdkundališt Hüvän Ladun znamad. Vn 1981 12. päiväl keväz'kud Valdkundaline pörutügitegim № 23 sai ičeze ezmäšt arvlahjad — Radoližen Rusttan flagan ordenad.
Vl 1994 vajehtihe edheotandan formad SAS:ha, se sai nügüdläšt nimed.
Massinformacijan sarak
Vs 1972 redukun 26. päiväspäi pästtas tegimes ičeze maksutont «Vologdan pörutügi»-lugendlehtest (Вологодский подшипник).
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan edheotandad Kategorii:Pörutügiden tegijad Kategorii:Edheotandad kirjamišton mödhe Kategorii:Vl 1971 zavottüd edheotandad
Pontan kel'
Pontan kel' (dialekt) (ičeze nimituz: ποντιακά «pontiaká») om grekan gruppan kel' vai grekan kelen dialekt. Pagištas Turkanmas i Grekanmas tobjimalaz, mugažo Ukrainas, Venämas, Armenijas.
Pagižijoiden lugu om läz 300 000 ristituid kaiked mail'madme, etnografižen gruppan kümnendez. Kel' om oficialižeta statusata.
Homaičendad
Kategorii:Pontan grekalaižed Kategorii:Indoevropižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Grekanman keled Kategorii:Turkanman keled Kategorii:Venäman keled
Tübingen
thumb|left|250px|Tübingenan 23 lidnrajonad (saks. Stadtteil) vl 2009. Tübingen (mugažo saksan kelel, virktas [ˈtyːbɪŋən]) om lidn Saksanman suves, Baden-Vürtemberg-federacijanman keskuses.
Istorii
Feodaline «Tübingen-lidnuz» mainitase ezmäižen kerdan vl 1078 kuti Hohentübingen (Tuingia i Twingia), konz Saksanman Henri IV-kunigaz oli ümbärtud i ištui täs. Tübingen-eländpunkt mainitase vspäi 1191. Vanh lidn om kaičenus tähäsai täuzin mail'man sodoiden jäl'ghe, siš ei olend järedad tegimištod.
Nügüd'aigan Tübingen šingotase turizman keskuseks. Lidnan struktur kožub jaugnikoidenke i velosipedistoidenke, om äi kovitadud tehuzid. Kaik 18 festivalid oleskeldas voden aigan fil'miden, sportan i sömän polhe, jarmankad. Om penid edheotandoid tekstilin, mašiništonsauvomižen, medicinižen tehnikan, rahvahanpramozloiden i biotehnologijoiden sarakoiš. Neniden kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas: «Walter AG» (frezad, pörkad), «Hugo Brennenstuhl» (kabel'mašiništ, detektorad, pidatimed, päiväižbatarejad) i «CHT-Gruppe» (himižed ližasubstancijad tekstiližen, sauvondan i ühthekeradamižen sarakoiš).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nekkar-jogen da sen ližajogiden randoil, 307 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Švabijan Al'ban lodehližen ezimägišton 515 metrhasai. Lähembaine järed lidn om Štuttgart 30 km pohjoižhe.
Klimat om ven. Heinkun i elokun lämuded oma +19 C°, tal'vkun..uhokun +1..+3 C°. Voden keskmäine lämuz om +9 C°. Paneb sadegid 715 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (75..91 mm kus).
Tübingenan municipalitet jagase 23 nimitadud fartalha (saks. stadtteil), sidä kesken 10 oma lidnan irdpolel.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baden-Vürtemberg
Seinik
Seinik (Hedera) om äivoččiden ujelijoiden penzhiden heim. Mülütadas Aralijižed-sugukundha. Heim kogoneb 16 erikospäi.
Leviganduz
Heimon kazmused oma levitadud Pohjoižen mapoliškon maiš hobedanke klimatanke, invazivine heim Pohjoižamerikas i Avstralijas. Seinik navedib pimitandad i venoid lämuzid. Voib sadas 30 m korktust maspäi.
Kazmuz om tetab Evropas amuižespäi, lugetihe Vakhan kazmuseks i panihe päl vencan sijas, ihastusen i armastusen emblem grekalaižil. Ottas unotest seinikan lehtesišpäi zelläks.
Ümbrikirjutand
Kazmuz ujeleb i tartub ližajuril seinihe, puiden tüvihe da toižihe alusihe. Lehtesed oma varmdad, kahten sugun: änikoičijoil barboil — pit'kahkod kogonaižed vihandvauvhad, toižil barboil lehtesed oma muzavihandad saumoikahad labasižed.
Penehkod pakuižvihandad änikod kazdas kändasikš vai tophikš barban agjas sügüzel, om viž pölükäd änikos. Plod om must vihandanke, muzapururine vai harvoin pakuižen polhe marj 5..10 mm diametras, üks'..viž sement. Plodud oleldas küpsad keväden augotišele, lindud södas niid.
Homaičendad
Kategorii:Aralijižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Rozanvuiččed
Rozanvuiččed (Rosaceae) om Kaksidülehtesižed-klassan kazmusiden sugukund. Läz 4830 erikod mülüdas 95 heimho.
Elonform oleskeleb hein, penzaz i pu.
Hanau
Hanau (mugažo saksan kelel, virktas [ˈhaːnaʊ̯]) vai Hanau Mainal (saks. Hanau-am-Main) om lidn Saksanman päivlaskmas, Gessen-federacijanman suves. Mülüb Darmštadtan administrativižhe ümbrikho.
Rozanvuiččed
Leviganduz
Sugukundan erikoiden päpala kazvab Pohjoižen mapoliškon venos i subtropižes vöiš. Voib löuta sugukundan kazmusid kaikedme mail'madme äjiš landšaftoiš i zonoiš päiči arktižiš i antarktižiš rajoniš. Rozanvuiččiden tahololend harakterizuib kazmusiden ühthižkundad, hot' sugukund ei ole dominirui paksus.
Hanau
Istorii
Mainitase ezmäižen kerdan kuti feodaližen Hanau-rodun lidnuz vl 1143. Eländpunkt om lidnan oiktusidenke vspäi 1303. Vl 1813 tora Hanaunno tegihe francižiden i avstriž-bavarižiden sodavägiden keskes. 1820-nzil vozil hurarandaižen da oigedrandaižen Hanaun administracijad ühtištuihe. Vspäi 1848 raudtestancii radab lidnas.
Rozanvuiččed
Ümbrikirjutand
Lehtesed čereduišoiš tobjimalaz. Ned oleldas ünäižed vai palakahad, ezilehtesenke.
Fermi Enriko
Enriko Fermi (Enrico Fermi [enˈriːko ˈfermi]; sünd. 29. sügüz'ku 1901, Rim, Italii, — kol. 28. kül'mku, 1954, Čikago, Illinois-štat, AÜV) oli italijalaine fizikantedomez', šingoti kut teoretižen, muga kodvan-ki fizikad. Sai vn 1938 Nobelän premijad fizikas sündnuziden neitronsädegoičendal uziden radioaktivižiden elementoiden olendan olmas todestamižes i sidotud sihe südäitukuižiden reakcijoiden avaiduses vitkoiden neitroniden tagut.
Rozanvuiččed
Ümbrikirjutand
Änikod oma oiktad sured kaks'suguižed. Änikon aluz om kaksitadud. Gavedid pölüstoittas änikoid. Rozanvuiččiden plod oleskeleb erazvuitte, semned endospermata. Äikerdoičendan pämahtuz om semniden leviganduz živatoil i vetme.
Hanau
Istorii
Toižen mail'man sodan aigan vn 1945 keväz'kul britanižed lendimed panihe mantazole vanhan lidnan tobmad palad. Sil aigalpäi lidn om saudud möst.
Fermi Enriko
Tedotöd
Fermi tegi suren tondan südäitukuižhe fizikha, elementarižiden henegiden fizikha, kvantižen i statistižen mehanikan šingoteshe. Sädi beta-čihodamižen i neitroniden hillendusen teorijoid. Ezmäine südäitukuine reaktor (Čikago, 1942) oli saudud hänen melen i ohjastusen mödhe. Om atombomban ühten sädajišpäi.
Rozanvuiččed
Kävutand
Kazvatadas ploduid, marjoid i semnid, ottas sömäks. Nened fruktpud, penzhad da heinäd mülüdas sugukundha: jablokpu, gruš, slivpu, persik, mindal', višn', manzikaine, babarm, aronii. Sadas vitaminoid niiden jändusišpäi, kamedid (kleid) tüvilpäi, efirvoid änikoišpäi parfümerijan i kodihimijan täht, ottas kor't dubindsubstancijaks i tehmaha mujutimid. Änikoičend om znamasine meden samižes.
Hanau
Istorii
Hanau om kalližarvoižiden metalloiden ümbriradmižen keskuz 16. voz'sadaspäi. Äisarakoižen «Heraeus»-kompanijan päfater i sen tegimed oma lidnas (elektroladimed, medicinižed substancijad, kalližarvoižed metallad). Äi eläjid ajeltas rata Frankfurtha.
Fermi Enriko
Biografii
Oli sündnu raudteradnikan i opendajan kanzha. Sirdi AÜV:oihe perehenke Nobelän premijan samižen jäl'ghe vl 1939, viž universitetad kucuiba Enriko Fermid professoran radnikusele. Sen ližaks, hänen ak oli evrejalaine augotižlibundan mödhe, i sil-žo aigal Italii vahvišti käskusid necidä rahvast vaste.
Rozanvuiččed
Kävutand
Ottas puid kävutamižhe pumaterialaks. Plodud da semned oma znamasine söm mecživatoiden täht. Rozanvuiččed oma venon vönen sadunkazvatusen päpala.
Hanau
Geografijan andmused
Lidn sijadase Main-jogen muugotil randoil, 104 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Port om Mainan oiktal randal, se i raudtestancii sätas transportteiden znamasišt sol'med. Lähembaine sur' lidn om Frankfurt Mainal 25 km päivlaskmha.
Fermi Enriko
Biografii
Fermi da hänen Laura-ak saiba amerikašt rahvahanikust vl 1944. Edel surmad Fermi pördui Evropha da lugi lekcijoid, koli südäikohtun rakaspäi. Sai 14 AÜV:oiden patentad (oma pästtud vll 1940−1961).
Rozanvuiččed
Alasugukundad
Kaik om koume alasugukundad. Niiden amuižuz toine toižhe kacten vajehtase genoiden tedoidusiden tagut, sur' taksonomine rad jätktase:
Hanau
Geografijan andmused
Hanau jagase kümneks lidnrajonaks (Stadtteil).
Fermi Enriko
Mušt tedomehes
Ned oma nimitadud tedomehen muštoks: himine sadanz' fermii-element, krater Kudmaižen tagapolel (1970), pidusen märičendühtnik, fermi-gaz, fermi-nozoluz, tazopind, pind, paradoks, vn 1955 Riman «EUR Fermi»-metrostancii, vn 2006 Turinan «Fermi»-metrostancii, Riman üks' irdoišpäi, 2 atomreaktorad Mičigan-štatas i atomelektrostancii 50 km lodeheze Turin-lidnaspäi.
Rozanvuiččed
Homaičendad
Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe
Hanau
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 89 907 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Fermi Enriko
Irdkosketused
Kategorii:Italijan fizikantedomehed Kategorii:AÜV:oiden fizikantedomehed Kategorii:Nobelän premijan laureatad Kategorii:Italijan tedomehed Kategorii:AÜV:oiden tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Čikagos Kategorii:Sündnuded vl 1901
Hanau
Eläjad
Religijan mödhe (2011) lidnalaižiden nelländez om protestantad, toine nelländez om katolikad, pol' om religijatomad vai toižed uskojad.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Gessen
Jordan-jogen Päivlaskmaine rand
Eläjiden lugu — 2 747 943 ristitud (heinku 2017). Pind (mereta) — 5640 km².
Rahaühtnik — uz' izrailin šekel'.
Brother Louie
«Brother Louie» (Lui-vell' ) om Modern Talking-muzikgruppan tetab pajo koumandes «Ready for Romance»-al'bomas. Al'bom i ühtennimine singl oma pästtud 1986-nden voden vilukul.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1986 pajod Kategorii:Vn 1986 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
J
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Jj J (j) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 11. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Katalanan kel'
thumb|right|250px|Kelen levigandmižavaruz Evropas Katalanan kel'  vai Katalonijan kel' , Valensijan kel'  (ičeze nimitused: català, valencià) om ibero-romanine kel'.
Pagižijoiden lugu om 11,5 mln ristituid vl 2009, Ispanijan pohjoižpäivnouzmas da Francijan suves tobjimalaz. Kel' om Andorran valdkundkeleks. Om oficialiženke statusanke Ispanijan koumes avtonomižes ühthižkundas: Katalonii, Valensii, Balearižed Sared.
Paimio
Paimio (mugažo suomen kelel, suomen virkand: [ˈpɑimio], Pemar) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om agjan ühesanz' lidn eläjiden lugun mödhe üks'toštkümnespäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1325. Paimio-kund sai lidnan statusad vl 1997.
Paimio šingotase asfal'tsegoitajiden «Amomatic»-mašinoiden tehmižel, turizmal (nell' muzejad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Paimionjogen molembil randoil (110 km pitte, Paimionjoki, Pemar å), sen lanktendanno Baltijan merhe. Matkad agjan Turku-keskushesai om 27 km päivlaskmha kaikil teil. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 128 km suvipäivnouzmha orhal, 142 km avtotedme vai raudtedme. «Turku — Hel'sinki»-mante i raudte läbitadas lidnad. Toižed lähembaižed lidnad (orhal i kaikil teil) oma Kaarin 20 km päivlaskmha i Salo 28 km päivnouzmha.
Vl 2020 lidnankundan ühthine pind — 240,03 km², sidä kesken kuivma 238,41 km², vezi da sokaz tahond ottas 1,62 nellikkilometrad, meri — 2,24 km².
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 8 366 ristitud, vl 2010 — 10 402 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Ristituiden koume nelländest elädas lidnankundan keskuses, sen toine nimituz om Vist (Vista).
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,0%, ročin kel' — 1,0%, toižed keled — 2,0%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipäivlaskmaine Suomenma
Katalanan kel'
Katalanan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Regulirujad organizacijad: Katalonijan tedoidusen institut, Valensijan kelentedoakademii.
Kaks' paginoiden joukud: päivnouzmaine i päivlaskmaine. Lähembaine kel' om oksitanan kel' grammatikan mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Andorran keled Kategorii:Francijan keled Kategorii:Ispanijan keled
Vauged meri
thumb|right|200px|Vauktan meren ühthine nägu kaimdajaspäi vl 2001 sulakus (ülähän) da semendkus (alahan) Vauged meri (Белое море, karj. i Vienanmeri, Сэрако ям', Mare Album, Kvitsjøen, Vita havet) om olmas Evrazijan pohjoižes laptas. Se om kontinentansüdäimine meri. Sijadase Pohjoiževropan randanno. Mülütadas mert Jävaldmeren basseinha.
Ühthižed andmused
Pind saridenke — 90,8 tuh. km².
Randanpird — läz 2000 km.
Veden mülü — 4,4 tuhad km³.
Keskmäine süvüz — 67 metrad, kaikiš suremb süvüz — 343 m.
Geografijan andmused
Vauged meri lainištab vaiše Venäman randad. Meri om sen südäivezikš täuzin. Kuviteldud jono ühtenzoitab Pühä Nena- da Kanin Nena-pol'sarid, se erigoitab Vauktad mert Barencan merespäi.
Belomorskan da Baltijan kanal ühtenzoitab Vauktad mert Baltijan merenke, mugažo Volgan da Baltijan vezitenke.
Vauktan meren järedad lahted (častomaraižen mödhe): Mezenin, Dvinan, Änižen da Kandalakšan lahted.
Randad (päiväižen mödhe): Kanin, Mezenin, Tal'veline, Kezaline, Änižlahten, Pomoran, Karjalan, Kandalakšan da Teran randad.
Sured sared: Solohkaižed sared (Arhangel'skan agj), Moržovec (Arhangel'skan agj).
Kaikiš pidembad joged, kudambad langetas Vauktha merhe (častomaraižen mödhe): Mezen', Pohjoine Dvin, Änižjogi, Kem'- da Ponoi-joged.
Järedad portad (päiväižen mödhe): Mezen', Arhangel'sk, Severodvinsk, Oneg, Belomorsk, Kem', Kandalakš.
Gidrologii
Vezinouzendan korktuz sase erazvuiččin randoidme, 0,6 metraspäi Dvinan lahten pohjoižpäivnouzmas 7,7 metrhasai Mezenin lahtes. Vezinouzendan laineh ličeb langenijoihe jogihe, 120 kilometrhasai Pohjoižedme Dvinadme.
Sügüz'ližen meritorokan aigan lainhiden korktuz voib sadas 6 metrhasai.
Zal'cburg
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 700 Rupert-episkopal-pühämehel. Hän pani kahten jumalankodin alusid, ned kändihe tuleban aigan lidnan südäitukuks: Pühän Petran benediktine abbatuz (mez'jumalankodi) i Nonnberg-naižjumalankodi. Vl 739 panihe lidnad episkopan rezidencijaks, se oli hristanuskondan missioneroiden radmižen keskusen al'pižes regionas 8. voz'sadan lopuspäi. Nimitihe lidnan keitandsolan äiluguižiden löudmižsijiden tagut ümbristoš siš-žo aigaspäi.
Zal'cburg šingotase korktoiden tehnologijoiden edheotandoil (avtomatizacii, programholitusen sädand), telekommunikacižeks keskuseks, mul'timedijan industrijal, sömtegimištol (mineralveded, olud). Manipulätoroiden Palfinger-tegii i iknoiden da uksiden MACO-furnituran kompanii saudihe iceze päfateroid lidnas. Jomiden Red Bull GmbH-koncernan päfater sijadase ezilidnas. Zal'cburgan rengaz radab avto- i motovoibuižiden täht päivnouzmha lidnaspäi vspäi 1968. Londuseližen gazan «Haidah»-varažom (2,8 mlrd m³) om kahtenz' surtte Keskuzevropas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase federacijanman pohjoižes, 424 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ven-pälidnhasai om 300 km päivnouzmha, Münhenhasai om 145 km päivlaskmha, Saksanman röunhasai om viž kilometrad.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +9,8 C°, kezakun-elokun +18..19 C°, tal'vkun-uhokun −1..+1 C°. Paneb sadegid 1120 mm vodes, enamba semendkus-elokus (130..172 mm kus), vähemba tal'vkus (47 mm) i uhokus (39 mm).
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 145 367 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kaik nell' universitetad ratas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Šagonar
Šagonar (Шагонар, Шагаан-Арыг) om Venäman lidn da lidnankund Tuvan Tazovaldkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Ulug-Heman kožuunan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1888 (nüg. Vanh Šagonar). Se sai lidnan statusad vl 1945 Tuvan mülütamižen jäl'ghe NSTÜ:he. Šagonar oli sirtud 7 kilometraks Sajanan-Šušenskojen vezivaradimen täutmižen tagut vspäi 1975.
Šagonar šingotase sauvondmaterialiden pästandan (savič, šlakblokad, mecanpilind) i sömtegimišton penil edheotandoil. Om živatvodindan rajonan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jenisein hural randal (Ülembaine Jenisei, Улуг-Хем), 560 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kizilhasai om 105 km päivnouzmha orhal vai 115 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Čadan 97 km päivlaskmha orhal vai 112 km avtol.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 956 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 386 eläjad vl 2009.
Rahvahad (enamba 0,6% vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): tuvalaižed — 81,9%, venälaižed — 15,1%, komilaižed — 0,8%, hakaslaižed — 0,6%, toižed rahvahad da rahvahuden ozutandata — 1,6%. Uskojad oma buddizman, lamaizman da paganusen (šamanizm) polestajad tobjimalaz.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tuvan Tazovaldkundan lidnad *
Witchqueen of Eldorado
«Witchqueen of Eldorado» (Noidak El'doradospäi) om Modern Talking-duetan tetabiš pajoišpäi. Se om kahesanz' pajo kümnendes studižes «America»-studijanal'bomas (2001).
Originaline kompozicii om sätud evrodens-stiliš. Pajon tegii om Diter Bolen. Sen tekst om anglijan kelel.
Hot' nece pajo ei olend pästtud kut singl, kompozicii mülüi Čilin, Perun, Argentinan, Brazilijan, Japonijan, Suviafrikan Tazovaldkundan da toiž. valdkundoiden hitparadoihe.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2001 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Gatčinan rajon
Gatčinan rajon (Гатчинский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Gatčin-lidn (agjan-ki keskuz, mülüb rajonha vspäi 2006), sijadase rajonan pohjoižes. Rajonan ristitišton kaks' videndest eläb siš.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Leningradan ümbrikho ühten aigan niiden sädandanke kuti Trockan rajon Trock-lidnan administrativižen keskusenke. Vn 1929 elokus lidnad da rajonad udesnimitihe, sättundas, Krasnogvardeiskan rajon:aks da Krasnogvardeisk:aks. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i siš aigaspäi rajon mülüb Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Vozil 1938−2006 Krasnogvardeisk/Gatčin oli alištunu agjan tobmudele oikti.
Toižen mail'man voinan aigan vozil 1941 (eloku) — 1944 (uhoku) rajonan territorii oli okkupiruidud. Vs 1944 vilukun 23. päiväspäi rajon da sen administrativine keskuz oma nügüdläižidenke nimidenke. Vs 1953 heinkuspäi enččen Pavlovskan rajonan pala mülüb Gatčinan rajonha. Vozil 1963−1965 Lomonosovan rajon oli Gatčinan rajonan palaks. Vl 1993 lidnanvuitte Kommunar-žilo tegihe lidnaks da oli alištunu agjan tobmudele vhesai 2006. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Gatčinan rajon om Leningradan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 2 891 nellikkilometrad (13nz' sija agjas). Mec katab koume videndest rajonan territorijad (1839 km²). Mecan territorijan koumandez (647 km²) kävutase parččomaks, jättud mecal om il'man kaičendfunkcijad vaiše. Rajonan suvipala om sokaz (81 löudmižsija turbhanke).
Om röunoid 4 Leningradan agjan rajonanke da Piterinke:
Znamasižed joged oma Oredež (Lugan oiged ližajogi) da Ižor (Nevan hura ližajogi). Kaikiš surembad järved oma Väl'je (läz 20 km²) rajonan suvižel röunal da Orlinskoje (2,2 km²) rajonan suvipäivlaskmaižen röunanno. Kaik joged da järved mülüdas Baltijan meren (Atlantižen valdmeren) basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (sauvondkivi, apakkivi, gravii, šebin', letked), dolomit, mec, reskvezi.
Vspäi 2006 rajonan territorii alajagase 17 municipaližhe ühtnikha: 6 lidnkundha da 11 küläkundha.
Tobmuz
thumb|right|250px|Rajonan tobmuden pert' [[Gatčinas, Marksan Karlan ird.]] Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 34 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Andrei Il'jin radab sen ezimehen da rajonan pämehen vspäi 2009 kahtenden strokun jäl'geten. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest.
Vs 2012 uhokun 24. päiväspäi Jelena Lübuškina radab rajonan administracijan pämeheks kahtenden strokun jäl'geten. Ezmäine varapämez da seičeme muite varapämest oma hänele abhu. Üks'toštkümne komitetad, 15 palakundad, 1 sektor da 2 laudkundad alištudas rajonan administracijan pämehištole.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 233 396 ristitud (kahtenz' sija agjas).
Kaik om 240 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnad, 4 lidnanvuittušt žilod, 26 muite žilod, 7 žilod raudtestancijanno, 200 küläd da 1 futor.
Toižed sured eländpunktad oma Kommunar-lidn (21,7 tuh. rist. vl 2016), lidnanvuiččed Viric-žilo (12,5 tuh. rist. vl 2016), Siverskii-žilo (12,5 tuh. rist. vl 2016), mugažo Uz' Svet-žilo (5,6 tuh. rist. vl 2010).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 84,6%, ukrainalaižed — 1,6%, vaugedvenälaižed — 0,9%, suomalaižed — 0,8%, uzbekalaižed — 0,6%, totarlaižed — 0,5%, čiganalaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,9%, rahvahuden ozutandata — 8,2% (jäl'gmäižiden keskes vaiše 7,8% mahttas pagišta venäkelel).
Erased igähižed rahvahad: karjalaižed — 128 rist. (0,05%), estilaižed — 113 rist. (0,05%), vepsläižed — 35 rist. (0,01%), ižoralaižed — 4 rist. (vähemba mi 0,01%), saamalaižed — 1 rist. (vähemba mi 0,01%), vodilaižed — 1 rist. (vähemba mi 0,01%).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mašinoiden da mašiništon tehmine, mujumetalloiden metallurgii, ühthesuladusiden da metalltegesiden pästand, elektro- da optižladimensauvomine, raudbetontegesed, cellülozbumagaižed edheotandad, meblän pästand, sömtegimišt, maižanduz, turizm, logistik da varažomad.
Puhtaz, ajatud
«Puhtaz, ajatud» (Clean, Shaven) om voden 1994 tetab amerikaine arthausfil'm. Režissör — Lodž Kerrigan. Prodüser — Teodoro Man'jači.
Not
thumb|right|250px|Not Not om kalanpüdusiden erik, likui kalaverk.
Puhtaz, ajatud
Kinotarin
Fil'm om noren šizofrenikan polhe, kudamb naprib pördutada ičeze tütärt. Äjad kritikanmehed virgaziba lujas naturaližen päakt'oran (Piter Grin) vändon.
Not
Notan palad: čup, emä, kida, kos'ak, sorod, suug (suugpu, rindverk), verg.
Puhtaz, ajatud
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Arthaus Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1994 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Not
Kelenvänd
Kategorii:Kalanpüdused
Tuapse
Tuapse (Туапсе́, Տուապսե Tuapse, Тӏуапсэ [tʷʼapsə]) om Venäman lidn, lidnankund da Mustmeren port Krasnodaran randan suvipäivlaskmas. Se om Tuapsen rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2008.
Istorii
Amuižed heimod saudihe dol'menid ümbrištos viž tuhad vozid tagaz. 6.−2. voz'sadal edel m.e. adiglaižiden ezitatoiden eländpunkt oli olmas, mainitase Amuižen Grekanman purtkiš kuti Topsida transkripcijas.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1864 kuti Vel'jaminovskai-stanic vn 1838 Venäman varmitesen sijas. Vl 1896 udesnimitihe Vel'jaminovskii-posadad jogen mödhe, тIуапсы-sanaspäi «tahond alemba kahten jogen ühthejoksmust». Vl 1916 Tuapse-posad sai lidnan statusad i saudihe raudted Armaviraspäi. Vspäi 1979 oiged raudte om saudud Krasnodarhasai.
Tuapse om järed meriport kormadamha jüguid (niiden kesken kivivoi, fruktad i mineraližed heretused), vedihe 25,2 mln tonnoid jüguid portan kal't vl 2019. Lidn šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimel, sömtegimišton (leibtegim i lihan ümbriradmižen edheotandad) i turizman edheotandoil, mugažo laivankohenduztegim radab i raudten sortiruindstancii om olmas. Ende radoiba: mašinansauvomižen tegim, peniden meriastjoiden tegim, maidtegim, kalanümbriradai tegim, kengiden fabrik. Tuapse ei ole kurortan oficialižikš transportan äjüden tagut, hot' klimat i londuseližed arvoimižed sättudas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kavkazan suvipautkenno, 44 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnodarhasai om 103 km pohjoižhe. Lähembaine lidn om Soči i sen Višnovk-mikrorajon 20 km suvipäivnouzmha meren randal.
Klimat om subtropine neps. Heinkun i elokun lämuz +24 C°, vilukun i uhokun — +5 C°, voden keskmäine lämuz +13,9 C°. Ekstremumad oma −19 C° i +41 C°. Paneb sadegid 1436 mm vodes, vähemba sulaku-elokus (84..96 mm kus).
Tuapse om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 63 292 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 65 800 eläjad vl 1998. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 62 841 eläjad.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 75,2%, armenijalaižed — 8,5%, ukrainalaižed — 1,9%, adiglaižed (čerkesalaižed) — 1,3%, toižed rahvahad — 2,9%, rahvahuden ozutandata — 10,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma saudud lidnas: viž jumalanpertid i kaks' časounäd.
Tuapsen kadetoiden meriškol, socialiž-pedagogine i privatine finansiž-juridine kolledžad, gidrometeorologine tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnankundan pämez' (Administracijan pämez') om Vladimir Zverev (2008−2009, uhoku 2018 — uhoku 2020). Lidnankundan sijaližen ičeohjandusen nevondkundan ezimez' om Vladimir Starodubcev vn 2017 redukuspäi.
Galerei
thumb|center|1000px| Tuapsen keskuztorg (2007)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Miski
Miski (Мыски́, šorijan kel': Томазақ) om Venäman lidn Kemerovon agjan suves. Se om Miskin lidnümbrikon administrativine keskuz (vspäi 2005).
Istorii
Šorijalaižed elänzoitiba nenid sijid 1770-nziš vozišpäi i nimitihe Tomazak-ulus:aks. Venäman istoriografijan mödhe eländpunktan aluz om pandud vl 1826 i nimitihe Miski-ulus:aks. Vspäi 1926 Miski oli Mägišorijan rahvahaližen rajonan administrativižen keskusen, vll 1930−1939 — Kuzedejevo-žilo, sid' tühjitihe rajonad venälaižiden suren lugumäran sirdmižen tagut otmaha agjad kävutamižhe tegimištol. Kätihe radnikžiloks vl 1949. Se sai lidnan statusad vn 1956 8. päiväl semendkud. Tom'-Usinskai GRES om saudud vll 1953−1965, radab alasortun hilel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ülüdel («nemel»), Mras-Su-jogen hural randal tobjimalaz, kahtes kilometras sen lanktendan sijaspäi Tomihe huralpäi, 196..249 m ü.m.t. korktusil. Om ümbärtud mägirajonil. Matkad Kemerovohosai om 213 km lodeheze orhal, 272 km avtol vai raudtedme. Miski mülüb Novokuzneckan lidnaglomeracijha (1,15 mln rist. vl 2010). Lähembaine lidn om Meždurečensk 15 km päivnouzmha. Nell' raudtestancijad, päraudtestancii i 2 avtostancijad om lidnas.
14 pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Miskin ližaks. Lidnümbrikon pind — 728,53 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 43 038 ristitud, lidnümbrikon — 45 375 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 48 600 eläjad vl 1996. Vl 2018 kaik 43 519 ristitud elihe lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman «Odigitrija»-jumalaižen (om saudud vl 1999−2001), ph. Ondrii Ezikuctud (2004) i ph. Serafim Sarovalaižen.
Tom'-Usinskii energotransportine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' om Dmitrii Ivanov (sügüz'ku 2013 — kezaku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod
Messier 77
thumb|right|250px|Messier 77 Messier 77 (vai NGC 1068, vepsän kirjamil Messje 77, M 77) om aktivine galaktik Kitan tähthištos. Francine Pjer Mešen-astronom avaiži objektad 1780-nden voden redukul.
Galaktikan toižed nimed: IRAS02401-0013, UGC 2188, KUG 0240-002, MCG 0-7-83, Arp 37, ZWG 388.98, 3C 71, PGC 10266.
Messje 77 sijadase 60 mln vauktuzvozid keskustal. Suruz om 85 tuhad vauktuzvozid.
Irdkosketused
Kategorii:Galaktikad Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe
Blek Lukas
Lukas Jork Blek (Lucas York Black; sünd. 29. kül'mku 1982, Dekeiter (Alabam), AÜV) om amerikaine akt'or, kändihe tetabaks Šon Bosuellan rolinke «Forsaž 3»- i «Forsaž 7»-fil'miš.
Biografii
Blek om sündnu baptizman uskojiden kanzha, noremb koumandes lapsespäi. Larri Blek-tat radoi muzejas, Džen Gillespi-mam oli ofisan radnikan. Lukas vändab rolid fil'miš üks'toštkümnevoččes igäspäi, debütirui vn 1994 «Soda»-fil'mas (The War). Om pästnus keskškolaspäi vl 2001. Opendusen aigan ühtni TV-serialoihe akt'oraks, oli Calvin Klein-torguindznaman džinsoiden modelikš.
Mez' om naižiš vspäi 2010, Meggi O'Brajen-jurist om hänen ak. Sündutihe koume last naimiželos.
Joudaigan Lukas navedib sportata (basketbol, futbol, gol'f).
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:Lapsenakt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Alabamha
2. Aigkirj
thumb|right|250px|Pühäpertin sauvond Judejan Joas-carin aigan, pirdi Anton Möller [[Gdan'skan ratušan täht vl 1602]] 2. Aigkirj (דִּבְרֵי הַיָּמִים ב׳ Divrei gajamim II «päividen tegendad», Παραλειπομένων Β' Paraleipomenon B, II Paralipomenon, 2-я Паралипоменон) om evrejan Tanah-biblijan kirj i hristanuskondan 14. Vanhan Zavetan kirj. Se om 1. Aigkirjan keskustamatoi jätktuz.
Original om sätud evrejan kelel 6. i 2. voz'sadan EME keskes. Kogoneb 36 jagusespäi. Lugetas tegijoikš Ezdra- i Neemia-endustajid.
Kirj zavodiše Solomonan ohjandusen i Pühäpertin sauvondan ümbrikirjutandal, sid' starinoičese Judejan car'kundan ohjandajidenke istorijas sen alusenpanendaspäi Solomonan car'kundan čihodamižen rezul'tataks i Judejan lanktendhasai Navuhodonosoran anastusen tagut. 2. Aigkirj lopiše Kiran käsköl, mitte laskeb Judejan rahvahale pörtas plenaspäi Jerusalimha udessündutamha Pühäpertid.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Navašino
Navašino (Нава́шино) om Venäman lidn Alalidnan agjan suvipäivlaskmas. Se om Navašinon lidnümbrikon (edel 2015. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt om sätud vl 1957 lidnan statusanke kahten radnikžilon ühtenzoitusel: Mordovššikovo i Lipn'. Panihe Mordovššikovon alust 19.-20. voz'sadan röunal kuti žilo verfinno, se oli rajonan keskuseks vspäi 1944. Lipn'-žilo (Липня) mainitaškanzihe vn 1676 valdkundmakskirjas kuti külä. Navašino-raudtestancii radab vspäi 1912, nimitihe lähižen külän mödhe, sid' anttihe lidnale nimed stancijan mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon lodehes, Okan oiktan hijaman oiktal randal, 85 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Velet'm-jogi (Велетьма 99 km pitte, Okan oiged ližajogi) om lidnan pohjoižröunaks. Matkad Alauz'lidnhasai om 140 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 155 km avtotedme vai 214 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Kulebaki 24 km suvipäivnouzmha orhal, 30 km avtotedme vai 28 km raudtedme, Viks 25 km suvhe orhal vai 29 km avtotedme, i Murom (Vladimiran agj) 7 km päivlaskmha-lodeheze orhal, 23 km avtotedme vai 10 km raudtedme.
«Vladimir — Murom — Arzamas»-avtote om Navašinon pohjoižpäivnouzmaižeks röunaks i läbitab lidnan suvipalad. Ühtennimine raudtestancii sijadase lidnan keskuses, «Murom — Arzamas»-keskustal.