cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volodarsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, Okanjogen hural randpolel, 6 km pohjoižhe jogespäi, 75 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Seim-stancii (Сейма) radab «Alauz'lidn — Kovrov»-raudtekeskustal. Matkad Alauz'lidnan röunhasai om 34 km päivnouzmha orhal, 40 km avtotedme vai raudtedme, keskushesai — 51 km orhal vai 62 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Dzeržinsk 12 km päivnouzmha orhal vai kaikil teil, Bogorodsk 22 km suvipäivnouzmha orhal vai 72 km avtotedme, Vorsm i Pavlovo 25 km suvhe orhal vai 85..90 km avtotedme, Gorbatov 13 km suvipäivlaskmha orhal vai 117 km avtotedme, Gorohovec (Vladimiran agj) 25 km päivlaskmha orhal, 40 km avtotedme vai raudtedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 928 ristitud, rajonan kudendez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 195 eläjad vl 1959.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš Dzeržinsk-lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Sol'vičegodsk
Istorii
Eländpunktan eläjad mainitasoiš ezmäižen kerdan Sinodan aigkirjas kuti mehed Usol'jespäi vl 1492. Möhemba nimitihe Usol'sk i Vičegdan Sol (Соль-Вычегодская). Vl 1796 sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Sol'vičegodskan ižandusen päsarak om turizm (istorine lidn i vezikurort), mugažo turbhan briketiruindan tegim om olmas.
Geografijan andmused
Kaik 93 eländpunktad mülüdas lidnankundha Sol'vičegodskan ližaks. Lidnankundan pind om 2190,73 nellikkilometrad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 460 ristitud, rajonan ristitišton kümnendez, lidnankundan — 5 064 ristitud. Vspäi 1856 kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz nelläd tuhad eläjid vozil 1970−2001 (4 094 rist. vl 1979). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 2 098 eläjad, lidnankundan 4 269 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus lidnas: Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan päjumalanpert', Pühän Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe päjumalanpert', kaks' jumalanpertid, koume časounäd, niiden keskes Stroganovad-torgovanoiden. Kaik ühesa jumalanpertid oma kadonuded.
Kotlasan transportan tehnikum om lähembaine profopendusen aluzkund, radab Vičegodskii-žilos. Vll 1927−1956 pedagogine tehnikum oli Sol'vičegodskas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnad Kategorii:Kotlasan rajon
Baimak
Baimak (Баймак, Баймаҡ) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om Baimakan rajonan administrativižeks keskuseks, mülüb rajonha vspäi 1994.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1748 kuti Tanalikovo-Baimak-külä, sen ümbrišt oli vas'ken kaivuzbazaks lähižen kahten vas'kentegimen täht. 19. voz'sadan keskes löuzihe kuldad külänno, ristitud tuliba elämhä toižiš regionišpäi. Vl 1928 külä kändihe radnikžiloks. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1938.
Baimakan tegimišton päsarakod oma mašiništonsauvomine (valamiž-mehanine tegim), sauvond, sömtegimišt.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tanalik-jogen randal (Таналыҡ, Ural-jogen oiged ližajogi) da Suvižen Uralan Irendik-mägisel'gan pautkil, 500 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ufhasai om 285 km lodeheze orhal vai 430 km avtotedme. Lähembaine lidn om Sibai 34 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.
Baimak om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind om 138,78 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 17 710 ristitud, rajonan eläjiden koumandez. Kaikiš suremb ristitišt oli 20..21 tuhad eläjid vozil 1944−1947. Vspäi 1989 kaik 16..18 tuhad ristituid elädas lidnas.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): baškiralaižed — 71,6%, venälaižed — 21,3%, totarlaižed — 5,1%, toižed rahvahad — 2,0%.
Islaman pühäpert' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma väges lidnas: Jumalanmaman tulendan Pühäpertihe jumalanpert' i koume časounäd (niišpäi kaks' kaumžomal) oma avaitud lidnas.
Edeline lidnan nevondkundan ezimez' om Gennadii Davidov (keväz'ku 2012 — viluku 2021).
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad *
Lernu!
thumb|right|200px|Lernu!-saitan logotip Lernu! (vai lernu.net) om äikeline sait rahvahidenkeskeižen esperanto-kelen opendusen täht. Sil voib löuta informacijad esperanton polhe.
Voib säta nenid tegendoid saitan abul: opeta kel't erazvuiččiden kursoiden abul, kävutada grammatikan ümbrikacundad i interaktivižid harjoitusid, antta egzamenad, väta fleš-vändoihe, lugeda i kundelta starinad esperantoks, ümbripagišta erazvuiččid temoid forumoil, kävutada vajehnikad, kundelta muziksädusid i kacta lühüdoid fil'mid esperantoks. Vajehtadas tedotusil toižidenke mehidenke, kudambad mugažo tarttas melel esperantho.
Esperanton lernu-sana znamoičeb «Openda».
Irdkosketused
Kategorii:Esperanto Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe
Pen' Višer
Pen' Višer (Ма́лая Ви́шера) om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan pohjoižes. Se om Penen Višeran rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1843 sauvomha «Moskv — Piter»-raudted i žiloks raudtestancijanno, nimitihe jogen mödhe. Vl 1879 Venäman ezmäine telefonpagin tegihe veimil Piterinke. Žilo sai lidnan statusad vl 1921. Suren sodan aigan lidn oli okkupiruidud penemb mi kus (24. reduku − 20. kül'mku 1941).
Pen' Višer šingotase sauvondmaterialiden pästandal (mecümbriradmine) i stökolantegimel (tehnižed tegesed i substancijad), mugažo ventilätortegim, omblend- i mebel'edheotandad ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pen' Višerk-jogen randoil (Малая Вишерка, Olhavan oigedpol'ne bassein), 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 65 km suvipäivlaskmha orhal vai 90 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čudovo 44 km lodeheze orhal vai raudtel, 70 km avtol.
Kaik seičeme pen't küläd mülüdas lidnankundha Penen Višeran ližaks. Lidnankundan pind — 844,35 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 461 ristitud, lidnankundan — 12 654 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17 620 eläjad vl 1939 i 16 109 eläjad vl 1959. Vl 2017 kaik 11 015 ristitud elihe lidnas i 11 186 ristitud kaikes lidnankundas.
Kadujan rajon
Kadujan rajon (Кадуйский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Kadui-žilo (rajonan ristitišton kaks' koumandest).
Pen' Višer
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd.
Deol Bobbi
Bobbi Deol (ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ, बॉबी देओल, Bobby Deol), todesine nimi — Vidžai Singh Deol (Vijay Singh Deol; sünd. 27. viluku 1969, Bombei, Maharaštr, Indii), om indijalaine hindikel'ne akt'or.
Taradaikin Igor'
Igor' Georgijevič Taradaikin (Игорь Георгиевич Тарадайкин; sünd. 28. sügüz'ku 1957, Rostov Donal, Rostovan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine kinon da dubläžan akt'or.
Deol Bobbi
Biografii
Bobbi om sündnu Mumbai-lidnha, Dharmendra-akt'oran da hänen ezmäižen Prakaš Kaur-akan kanzha. Kaks' Bobbin sizart oma heišpäi: Vidžeta i Adžeta. Sanni-vell' om Bobbil, hän om akt'or mugažo. Hema Malini om hänen emindam nügüd'. Eša- da Ahana-sizared oma heimolaižed täuzin, tatan polespäi.
Taradaikin Igor'
Mez' om VGIK:an pästnikaks vspäi 1982. Vändab rolid fil'miš vspäi 1981, nevondkundaližen aigan radoi Ukrainan kinostudijoiš. Ühtneb verazmaižiden fil'miden i TV-serialiden änetoitandha Venäman televizijan kanaloiden täht. Taradaikinan än' om pehmed da intelligentine. Änetoiti kompjutervändoiden personažiden riven vspäi 2017.
Pen' Višer
Eläjad
Penen Višeran tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Deol Bobbi
Biografii
Om nainu, Tan'a Ahudža om hänen ak vs 1996 semendkun 30. päiväspäi. Heil om kaks' poigad: Ar'jaman (om sündnu vl 2001) da Dharam (om sündnu vl 2004).
Taradaikin Igor'
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n akt'orad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Änetoitandan akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Rostovha Donal
Pen' Višer
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Uz'lidnan agjan lidnad *
Deol Bobbi
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kadujan rajon
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Vozil 1962−1965 rajonan territorii mülüi Babajevon rajonha. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Geografijan andmused
Kadujan rajon om Vologdan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 3 262,62 km². Mec otab territorijan nell' videndest.
Om röunoid 4 Vologdan agjan rajonanke:
Znamasine jogi om Sud sen ližajogidenke (Andog, Kolp' da tž.). Se läbitab rajonad lodehespäi suvipäivnouzmha. Kaik joged mülüdas Sudanjogen (Kaspijan meren) basseinha.
Reljef om tazo süviden jogialangoidenke.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, letked, saved), mec, reskvezi.
Vs 2015 keväz'kun 25. päiväspäi rajonan territorii alajagase 4 municipaližhe ühtnikha: 2 lidnkundha da 2 küläkundha.
Tobmuz
Vspäi 1991 Nikolai Dekteröv radab rajonan da sen administracijan pämehen kudenden strokun jäl'geten. Kaik rahvaz valičeb rajonan pämest videks vodeks. 4 ohjandust da 4 komitetad alištudas rajonan administracijale.
Käskusenandai tobmuz om rajonan parlament — Municipaline Suim (ven. Муниципальное Собрание) 15 ühtnijanke. Heiden kesken niken ei rada Suimas kaikenaigašti. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Sergei Lukjančenko radab Suiman ezimehen vl 2015.
Järgvaličendad Municipaližhe Suimha oliba vl 2012 keväz'kun 4. päiväl. Valitihe rajonan pämest järgkerdan vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl (enččed oliba vozil 1996, 1999, 2003 da 2008).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 17 754 ristitud.
Kaik om 202 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnanvuittušt žilod, 6 žilod, 191 küläd, 2 raudtestancijad da 1 raudtesarak.
Toine sur' eländpunkt om lidnanvuitte Hohlovo-žilo (2,4 tuh. rist. vl 2015).
Ižanduz
Rajonan kaikiš suremb edheotand om Čerepovecan GRES. Se om kaikiš suremb elektrostancii Vologdan agjas, londuseline gaz om sen poltuseks. Toižed ižandusen sarakod oma raudte- da gazanveimtransport, mecan varhapanend da süvä ümbriradmine, sömtegimišt da maižanduz, metallkonstrukcijoiden tehmine, turizm.
Gruzijan kel'
Gruzijan kel'  (ქართული ენა [kʰartʰuli ɛna]) om üks' kartveližiš kelišpäi. Se om Gruzijan oficialine kel', pagištas gruzijalaižed. Literatur om sätud sil amuižes aigaspäi.
Kirjutadas kel't gruzijan kirjamištol, ottas kävutamižhe sidä kartveližen kundan keliden täht vaiše.
Pagižijoiden ühthine lugu oli läz 4 millionad ristituid Gruzijas vl 1993. Kelen pagižijad elädas mugažo toižiš maiš: Venäma, AÜV, Turcii da toižed.
Klassifikacii
Gruzijan kel' mülüb kartveližhe kel'kundha. Toižed kundan keled oma, ozutesikš, megrelijan kel' i svanan kel'. Sen kundan heimolaižed keled ei olgoi löutud völ. Baskan kel' om niiden heimolaine nacein, no tedomehed ei olgoi sen teorijan poles nügüd'aigan.
Kirjamišt
Gruzijan kirjamišt il'mestui 5. voz'sadan augotišes; se om vajehtadud nell' kerdad.
Leningrad 46.
«Leningrad 46.» (Ленинград 46) om Venäman kriminaline TV-serial, kudamb om tehtud vll 2014−2015 NTV-telekanalale. Režissör om Igor' Kopilov. Kaik om 32 serijad (8 palad ühtes sezonas), niiden prem'jerine ozutamine oli vn 2015 keväz'kun 23 päiväl. Vl 2015 om ozutadud ukrainižel «Inter»-kanalal, i vl 2016 — venämalaižel «Venäma-1»-kanalal.
Gruzijan kel'
Kirjamišt
Tämbäižel kirjamištol om 33 kirjant, niišpäi kaikutte znamoičeb üks'jäižen kulundan. Viž kirjant oma vokaliden täht da 28 om konsonantoiden täht. Kirjamištol ei ole surid kirjamid.
Leningrad 46.
Serial starinoičeb voinanjäl'ghižen elon polhe Leningradas (nügüdläine Piter) vll 1946−1948, konz ogeramine lidnas oli väges. Slogan — Voin jäl'ges voinad (ven.: Война после войны).
Gruzijan kel'
Grammatik
Gruzijan kel' om agglütinativine ergativine kel'.
Leningrad 46.
«Leningrad 46.» oli lujas satusekaz Venäman televizijal: ozutamižen ezmäižel päiväl selialan keskreiting Venämas oli 5.4% (Moskvas — 5.3%), a läz 15% venämalaišt ozutiba mel'hetartuz siš. Vn 2015 lopmižiden mödhe necen lentan keskmäine reiting valdkundas oli 6% (4. sija kesked serialoid).
Gruzijan kel'
Grammatik
Nimil om luguid (üks'lugu i äilugu) da kändoid, kaik om seičeme kändod.
Leningrad 46.
Süžet
Tegend zavodiše voden 1946 voinanjäl'ghižes Leningradas, kudambas völ tantoi oliba näl'g, murendused dai surmad. Leningradalaine milicii vähäsatusekahas naprib voibišteldas ogernikoidenke, kudambad tegihe lidnan ühteks surembaks problemaks. Konz banditad rikoitas majorad Kuz'minad, kudamb oli voibištelendan banditizmanke palakundan pämehen, hänen mödradajad panetas meton tabata Vihtor-«Muzikantan» tabadamatoi i armahtamatoi band.
Gruzijan kel'
Grammatik
Verboil voib olda äi morfemoid, niišpäi jogahine vajehtab sanad, ozutesikš, «აგეშენებინათ»-vaihel (ageshenebinat «teile pidi sauda») om nenid morfemoid: ა-გ-ე-შენ-ებ-ინ-ა-თ.
Leningrad 46.
Süžet
Uz' Palakundan pämez', tovar' Rebrov, jurdub Vihtoran bandha, kudambha augotab rata kut agent varjoičendanke. Arni sihe zavodiše konfrontacii Rebrovan da Danilov-«Opendajan» keskes, kudambad konz-se statjaks tundištihe jonuses. Danilov oli literaturan školopendajan, radnikoiči Voinal, no oiktusekahatoman pätusen tagut hän kadoti rad, ak dai tütär; sen täht hän kaik enamban laskese Leningradan kriminaližhe mail'mha i linneb avtoritetižeks da varuližeks ogernikaks. Elo ei üht kerdad sideleb Rebrovad da Danilovad: üks' naine, üks' armastuz dai üks' lidn kahtele. Leningradan voinanjäl'ghine istorii lagitab kaclijale soravaks da tuhlakoks.
Gruzijan kel'
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Kartveližed keled Kategorii:Gruzijan keled
Leningrad 46.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2014 serialad Kategorii:TV-serialad venän kelel
Hajuherneh
Hajuherneh (Lathyrus odoratus) om üks'vozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi.
Leviganduz
Libub Keskmeren randišton päivnouzmpalaspäi, sen Sicilijaspäi Krithasai. Semetas kul'turkazmuseks mail'madme, Venämas kazvab hüvin evropižen palan keskšoidus i pohjoižes.
Navedib päiväšt i venod nepsut, kazvab pahoin kuiviš i ülänepsoiš tahondoiš.
Ümbrikirjutand
Ujelii kazmuz, voib kazda üks'..kaks' metrad kortte nitüidme i konz sättui tugi om. Mecerikon änikod oma henomb, ottihe kul'turha čoman hajun tagut.
Jur'sistem om süvä värtmenvuitte, sarakoičese vähän. Lehtesed kazdas toine toižen kohtal, kaks'-koumepalaižed, kaikuččen agjas veza om tugen täht. Änikuz om toppaz, kazvab lehtesen varden alusespäi. Änikod oma väran forman. Meckazmusen äniklehtez om sirenin mujun i kaks'..koume santimetrad levette. Kul'turkazmusiden äniklehtesed oma suremb, mujud oma erazvuiččed i vajehtadas lujas.
Kävutand
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks 17. voz'sadaspäi. Saihe enamba sadad olijoiš sortuišpäi Sures Britanijas 19. voz'sadan lopus, erazvuiččen ližamujun änikoidenke, niiden haju om mel'heine.
Kazmuz om toksine. Kävutihe hajuherneht genetikan aigaližiš kodviš.
Homaičendad
Kategorii:Bobanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused
Rževskii Napoleonad vaste
«Rževskii Napoleonad vaste» (Ржевский против Наполеона) om fil'mdud vl 2010 venämalaine komedii da istorine fil'm. Ezmäine ozutez Venämas oli vn 2012 vilukun 25. päiväl. Režissör — Marüs Vaisberg.
Homaičendad
Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Istorižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Nellikod (kartankarv)
thumbnail|right|220px|Nellikoiden znam Nellikod, vai Bubnäd (kävutase äilugus vaiše; carreau(x), diamonds, бубны, буби, бубни, звóнки, лакумы), om rusked kartankarv. Se om francijan pačkan üks' nelläs kartankarvaspäi.
Nellikoiden znamad — ♦ ♢. Francijankel'ne «carreau»-nimituz znamoičeb «nellik(ut)». Kartankarv kuvadase pandud agjaha parallelogrammaks. Znam om sinine bridžan, francijan i šveicarijan nell'mujuižes pačkas, ruskedpakuine anglijan i saksan nell'mujuižes pačkas.
52-kartaižes pačkas
tuz* 2* 3* 4* 5* 6* 7* 8* 9* 10* saldat (Gektor)* dam (Rašel')* kunigaz (Cesar')
Homaičendad
Kategorii:Kartankarvad
Venesuel
Venesuel (Venezuela), täuz' oficialine nimituz — Bolivaralaine Venesuelan Tazovaldkund (República Bolivariana de Venezuela [reˈpuβlika βoliβaˈɾjana ðe βeneˈswela]) om valdkund Suviamerikan pohjoižes. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Karakas.
Istorii
Vn 1811 5. päiväl heinkud Venesuel tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1811. Jäl'gmäine 26nz' lugul Konstitucii om väges vs 1999 tal'vkun 20. päiväspäi vll 2006 da 2009 vajehtusidenke. Se om vahvištadud kaiken rahvahan referendumal vn 1999 15. päiväl tal'vkud (71,78%).
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Venesuelan topografine kart. Venesuel om mavaldkundröunoiš Gajananke päivnouzmas (röunan piduz — 789 km), Brazilijanke suves (2137 km) da Kolumbijanke päivlaskmas (2341 km). Ühthine röunoiden piduz — 5267 km. Venesuelan pohjoižed randad lainištab Kariban meri. Randanpird — 2800 km.
Andad sijadasoiš valdkundan pohjoižpalas. Kaikiš korktemb čokkoim om Bolivar-mägenoc, 5007 m valdmeren pindan päl. Orinoko-jogen bassein otab territorijan nell' videndest.
Il'man lämuz om läz kaikenaigaine vodes läbi, no rippub sijan korktusespäi. Äjad sured lidnad oma saudud Andil, lämuz niiden pautkil om vähemb. Klimat om ekvatorialine neps kaks'sezonine madalil tazangištoil.
Londuseližed pävarad oma kivivoi (1nz' sija mail'mas), londuseline gaz, raudkivend, kuld, diamantad, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Miraflores-pert'kulu om Venesuelan prezidentan da ohjastusen radsija [[Karakasas.]] Ohjandusen form om federativine konstitucine prezidentine tazovaldkund dominirujan partijan sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de la República Bolivariana de Venezuela). Kaik rahvaz valičeb händast kudeks vodeks järgeližel enambusel, strokuiden lugu om röunatoi. Konstitucii sab prezidentale sätta vai heitta ministrusid.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (Asamblea Nacional). Se kogoneb 167 ühtnijaspäi (isp. diputados), heiden kesken 161 — kaik rahvaz valičeb, 3 — štatoiden suimišpäi, 3 — sijaližiš indejalaižišpäi. Valdatusiden strok om viž vot.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližen valičendad oliba vn 2015 6. päiväl tal'vkud. Prezidentan edelstrokuižed valičendad oliba vn 2018 semendkun 20. päiväl. Nügüdläine Venesuelan prezident om Nikolas Maduro vn 2013 keväz'kuspäi, radab kahten strokun jäl'geten (vl 2018 sai 67,84% änid). Vai parlamentan Huan Guaido-ezimez' tegeb prezidentan velgusidme (50 valdkundan melen mödhe) vn 2019 vilukuspäi. Maduron varaprezident om Delsi Rodriges vs 2018 kezakun 14. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Venesuelan administrativiž-territorialine jagand.
Venesuel jagase 23 štataks (estados), niiden ližaks 1 pälidnaine federaline ümbrik (isp. Distrito Capital) da 1 federaline territorii (kaik Venesuelan sared Kariban merel, mülüdas formaližikš Pohjoižamerikha) oma olmas.
Eläjad
Venesuelas elädas venesuelalaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 28 868 486 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2018): riman katolikad — 96%, protestantad — 2%, toižed uskojad — 2%.
Toižed sured lidnad (vl 2013, surembaspäi penembha): lidnad-millionerad oma Marakaibo, Valensii, Barkisimeto, Marakai, Sjudad Guajan, San Kristobal'; enamba 500 tuh. ristitud — Maturin. Vl 2013 kaik oli 73 lidnad enamba mi 100 tuhad eläjidenke. Valdkundan eläjiden kahesa ühesandest oma lidnalaižed (2020).
Rahvahanižanduz
Vl 2012 Venesuelan päeksport oli kivivoi (93%); toine eksport — raudkivend (1%), alüminii, himižed substancijad, maižandusen produktad.
Valdkundan päühtnikad torguindas oma AÜV (kaiken eksportan dai importan nelländez), Kitai.
Fly To The Moon
«Fly To The Moon» (Lenda Kudmaižennoks) om saksalaižen Modern Talking-muzikgruppan 17-nz' pajo ühesandes studižes «Year of the Dragon»-al'bomas (2000).
Pajon tekst om anglijan kelel. Sen tegii om Diter Bolen.
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2000 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Moršansk
Moršansk (Морша́нск) om Venäman lidn da lidnümbrik Tambovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Moršanskan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal, mainitase vspäi 1623 kuti Morš-žilo (село Морша), leibtorguindan keskuz valdmoidenno Cnanjogen randal. Žilo sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vn 1779 16. päiväl sügüz'kud Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe. Valdmoiden znamoičend poleni lujas raudten sauvondan jäl'ghe, no vatken i tabakon edheotandad radaškanziba.
Moršansk šingotase himižen mašinansauvomižen tegimel (mašiništ himižen, energetižen i aviakosmižen sarakoiden täht), sauvondmaterialiden pästandal (metalližed tegesed), sömtegimištol (lihakombinat, oludtegim, voitegim), vatken edheotandal, raudten vedimdepol i tabakfabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipalas, Cnanjogen hural randal päpaloin (Цна 451 km pitte, Volgan oigedpol'ne bassein), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Cnan kävutand laivjogeks zavodiše lidnas. Matkad Tambovhasai om 83 km suvhe orhal, 90 km avtotel vai 280 km raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Šack (Räzanin agj) 65 km pohjoižhe orhal vai 70 km avtotedme, i Räžsk (Räzanin agj) 120 km päivlaskmha orhal, 180 km avtotedme vai 125 km raudtedme. Moršansk-raudtestancii radab lidnan päivlaskmaiženno röunanno «Räžsk — Penz»-keskustal vspäi 1867.
Moršansk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 18,52 km².
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 26 458 eläjad, vl 1939 — 35 193 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 556 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 49..51 tuhad eläjid vll 1987−2001 (51 tuh. rist. vl 1987).
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,4%, toižed rahvahad — 1,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Stroican päjumalanpert', nell' jumalanpertid i koume časounäd oma olmas lidnas, mugažo vanhuskolaižiden Jumalanmaman Emäganpäivän pühäpert' i protestantizman kaks' jumalanpertid (baptizman da presviterianižusen).
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Moršanskan äisarakoine kolledž i Tambovan valdkundaližen tehnižen universitetan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tambovan agjan lidnad Kategorii:Tambovan agjan lidnümbrikod *
Komi mu
Lähtleb vspäi 1918, nügüd'aigan kerdan nedališ, päofis sijadase Siktivkaras. Tiraž — läz kaht tuhad ekzemplärid (1970-nzil vozil oli 12 tuhad i lähtli koume kerdad nedališ). Enččed nimed: «Зырянская жизнь» (Ziränine elo), vspäi 1921 — «Удж» (Rad), «Коми сикт» (Komin külätahond), «Вӧрлеԇыԍ»/«Вöрлэдзысь» (Mecančapai), «Коми колхозник», vspäi 1959 — «Югыд туй» (Vauged te). Nügüdläine nimituz om olmas vspäi 1991.
Lugendlehtez starinoičeb tazovaldkundan kundaliž-politižiš aigtegoiš, publikoičeb materialoid komi-rahvahan istorijas da kul'turas, sidä kesken Komin Tazovaldkundan irdpolel.
Lehtesen päredaktor om Jelena Pletcer vspäi 2019, hän jo oli necil radnikusel vll 2007−2014.
Irdkosketused
Kategorii:Lehtesed Kategorii:Komin kel' Kategorii:Komin Tazovaldkund
Metall
thumb|right|250px|[[Osmii|Osmijan kristallad]] thumb|right|250px|[[Alüminii|Alüminijan brusuden päluine]] thumb|right|250px|[[Barii argonan atmosferas]] Metall (latinan kelen metallum sündui μεταλλον metallon-sanaspäi, molembad znamoitas «kaivuz») om himine element, kudambal om eriližid ičendoid (kacu alemba), nimitadud metalližikš.
Nügüd' tetas 97 metallad. Ristitun organizm kogoneb koume procentad metalloišpäi.
Metallad oma levitadud materialad, ristit kävutab paksuid niišpäi ičeze istorijan hätkte instrumentoikš i rahoikš, nügüd'aigan sauvusiden-ki paloikš, azegištos i elektrotehnikas. Ratas metalližid ühthesuladusid, sätas uzid materialid metalloidenke (keramik).
Industrijas sadas metalloiden surid lugumärid tarbhaižiden kaivatusiden löudmižsijišpäi küllästamižtegimiden kal't metallurgižil edheotandoil.
Irdkosketused
Kategorii:Himii
Pont V'je (Al'bi)
thumb|right|250px|Pont V'je Pont V'je (Pont Vieux — «Vanh sild») om sild Al'bi-lidnkommunas (Francii), Tarn-joges päliči.
Sild sijadase suvižes Oksitanii-regionas. Piduz — 150 metrad. Eziauguižešti sild oli saudud vll 1035−1042, om letud tošti 13. voz'sadal. Ližasaudihe äi kerdoid. Valdkundan istorine muštnik vspäi 1921.
Amussai muit radoi sildan agjoidenno. Se abuti holitada sildad i lidnan pudotesid, vei eländpunktan kommertižele šingotesele.
Jaja (sar')
thumb|250px|Heittud kartaižele avaidusen tegijoil Jaja-saren fotokuva. Jaja (Яя) om penikaine sar' Novosibirskan sariden sarištos, kudamb om avaitud vl 2013. Sil-žo vodel tal'vkun 4. päiväl se om oficialižikš mülütadud Venäman territorijha.
Pont V'je (Al'bi)
Homaičendad
Kategorii:Francijan sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Oksitanii
Jaja (sar')
Saren pind — 0,0005 km², diametr — 200 m.
Homaičendad
Kategorii:Venäman sared Kategorii:Sared kirjamišton mödhe
Adonis (kazmuz)
Adonis (mugažo latinan kelel) om üks'voččiden i äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Vesnuhheinižed-sugukundha.
Nimituz libub Amuižen Grekanman Adonis-jumalan nimespäi vai semitižes adon-sanaspäi «jumal». Erased tedomehed erištadas äivoččid erikod Chrysocyathus-heimoks (änikoitas pakuižel).
Leviganduz
Navettäs kaitud päivoikahid tahoid venos klimatas lämänke kezanke.
Ümbrikirjutand
Erikod kazdas 10..40 sm kortte. Lehtesed oma höunhenvuiččed, jagadud henošti.
Kävutand
Ištutadas saduiš dekorativižeks kazmuseks, adonis om introduciruidud Pohjoižamerikha.
Kaik viž erikod oma lasktud medicinižeks torhudeks: keväz'adonis, apenninine, volgan, kuldatab i turkestanine adonisad. Ottas unotest i kuivad ekstraktad tüništoitajaks zelläks i abutuseks südäikeran täht. Sihe kacmata, äjad erikod mülütadas morijoid substancijoid.
Valitud erikod
Kaik lugetas 32 erikod heimos, erased niišpäi:
Homaičendad
Kategorii:Vesnuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Bolgarii
Bolgarii (bolgarijaks: България), täuz' oficialine nimituz — Bolgarijan Tazovaldkund (Република България, vepsän transkripcii: Republika Bǎlgarija), om valdkund Evropan suvipäivnouzmas, Balkanan pol'saren päivnouzmas, Mustmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Sofii.
Vspäi 2004 PAKO:n ühtnii om, vspäi 2007 — EÜ:n ühtnii.
Istorii
Ezmäine Bolgarijan imperii oli olmas vozil 681−1018. Kahtenz' Bolgarijan imperii oli olmas vozil 1185−1396.
Vn 1908 5. päiväl redukud nügüdläine Bolgarii tedištoiti ripmatomudes Osmanan imperijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Конституция) oli olmas vspäi 1879. Jäl'gmäine kudenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1991, se om väges voziden 2003, 2005−2007 i 2015 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bolgarijan topografine kart. Bolgarii om mavaldkundröunoiš Turkanmanke (röunan piduz — 223 km) da Grekanmanke (472 km) suves, Pohjoižmakedonijanke (162 km) da Serbijanke (344 km) päivlaskmas, Romanijanke pohjoižes (605 km). Ühthine röunoiden piduz om 1806 km. Valdkundan pind — 110 879 km². Bolgarijan päivnouzmaižed randad lainištab Mustmeri, sen randanpird — 354 km.
Mägimassivad i alangištod čereduišoiš pohjoižespäi suvhe. Koume mägisistemad: Pirin suvipäivlaskmas, Stara-Planin (Balkanan mäged) keskuzpalas, Ril Rodopidenke suves. Kaikiš korktemb čokkoim om Rilan Musal-mägi 2925 m ü.m.t. kortte. Kaikiš znamasižemb i üks'jäine laivjogi om Dunai pohjoižröunal Romanijanke.
Klimat om Keskmeren i kontinentaline, erazvuitte koverikahan rel'jefan tagut. Paneb sadegid 500..2540 mm vodes, 730 mm valdkundadme keskmäral.
Londuseližed pävarad oma kivihil', metallad (boksitad, vas'k, hahktin, cink); toižed varad — mec, väghine mahuz.
Politine sistem
Parlament om üks'kodine Rahvahaline Suim (Народно събрание, lugese «Narodno sabranie») 240 ezitajanke. Kaik rahvaz änestab heid nelläks vodeks. Parlament vahvištab ohjastusen (ministrišton, Министерски съвет) mülükundad. Päministr (bolg. Министър-председател, translit. Ministar-predsedatel) om parlamentižen koalicijan lider, parlament vahvištab händast radnikusele.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Bolgarijan administrativiž-territorialine jagand.
Bolgarii jagase 27 agjaks (област), ned alajagasoiš 264 kundaks (община), i üks' Sofii-pälidnan territorii om olmas.
Eläjad
Bolgarijas elädas bolgarijalaižed. Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 7 364 570 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 986 636 eläjad vl 1989.
Rahvahad (2011): bolgarijalaižed — 76,9% (bolgarijan kel' om mamankel'), turkad — 8,0%, čiganalaižed — 4,4%, toižed rahvahad — 0,7%, märhapanendata — 10,0%.
Uskondan mödhe (2011): ortodoksižed hristanuskojad — 59,4%, islamanuskojad — 7,8%, toižed uskojad (sidä kesken katolikad, protestantad, Armenijan apostoline jumalankodikund, judaistad) — 1,7%, religijatomad — 3,7%, märhapanendata — 27,4%.
Kem'
Kem' voib znamoita Venäman tahoid:
Bolgarii
Eläjad
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Plovdiv, Varn, Burgas, Ruse, Stara Zagor, Pleven. Vl 2011 kaik oli 24 lidnad enamba mi 50 tuh. eläjidenke; ühthemänho om 257 lidnad valdkundas. Lidnalaižiden pala om 75,7% (2020).
Ižanduz
Industrialine ekonomik šingotadud maižandusenke, znamasine sarak om holitišiden sfer i turizm sen palaks.
Vl 2012 Bolgarijan päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 13%), vas'k da sen ühthesuladused (11%), kivivoi (10%), elektromašiništ (läz 10%); toine eksport — raud da teraz (4%), nižu (2%), podsolnušnikan semned (2%), elektruz (2%).
Kaiv
thumb|right|250px|Kaiv [[Pineganmal, Arhangel'skan agj, 1986]] Kaiv vai kaid om gidrotehnine sauvuz gruntveziden samižen täht. Tobjimalaz nece om püštoiged süvenduz varmitadud seinidenke i mehanizm veden libundan täht (vädr-jodog noras, čepiš, vai pomp), vai muite palik koukunke mehanizmata.
Sädamine
Valitas sijid sauvomha kaivod elektro- vai seismotedištelendal. Löutas gruntvet niiden elektrovastustusen alendusen mödhe (10..50 Om*m) i pit'kan lainhen piguden lujendusen mödhe 1,6..1,8 tuhad metrihesai sekundas. Kaidas kaivod käzimahtoil tobjimalaz kaičemha mahusen strukturad. Kaiv erineb mareiguspäi surembal levedusel, sen reig voib olda nellikanvuitte-ki.
Kaivoiden palad oma kaivuz, pä ülemb man tazopindad, vedenotai alah. Seiniden material oleleb raudbetonižed renghad, pumaterial (lehtkuz', pedai, tamm, hab, lep vai koiv ottas struban ala- i üläpaloiden täht), kivine vai savičpaneg.
Kaiv om tarbhaine veden varapurtkeks uman täht. Ühted kaikiš süvembiš kaivoišpäi oma Karakum-letetazangištos. Niišpäi äjad oma enamba sadad metrad süvütte, üks' — 270 metrad.
Debit
Ühten kaivon debit gruntaspäi märičese formulan mödhe :.
Siš k om fil'tracijan koefficient, H_{c} — gruntveden olendan statine tazopind, H_{d} — dinamine tazopind (veden samižes kaivospäi Q-verdanke aigan märičendühtnikas), R_{d} — 250..500 m letkesižen gruntan täht, 700 m čuruman täht, r — kaivon radius (metriš).
Homaičendad
Kategorii:Gidrotehnižed sauvused Kategorii:Vezištod
Goi Dero
Dero Goi vai vaiše Dero (Dero Goi), todesine nimi om Štefan Muziol'  (Stephan Muziol; sünd. 16. sulaku 1970, Vol'fsburg, Alasaksonii, Germanii) om germanijalaine muzikant, runokirjutai da kirjutai, Oomph!-muzikgruppan alusenpanii, vokalist i bangsoitoiden vändai vll 1989−2021, sen What About Bill?-saidprojektan ühtnii vspäi 2008.
Mez' pajatab Die Kreatur-duetas Kris Harmsanke vspäi 2019, vajehtab imidžad paksus.
Irdkosketused
Kategorii:Oomph! Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saksanmaha
Rahvahatoi ma
thumb|right|400px|{{legend|#ffcc00|Rahvahatomad mad}} {{legend|#c69e00|[[Kuivstep'}} {{legend|#65ffff|Tundr}} {{legend|#white|Jäžomad |border=1pt solid #000000}}]] thumb|right|250px|Vilu rahvahatoi ma: lumesine pind [[Antarktidas]] Rahvahatoi ma om londuseline zon. Sen pirdad oma tazo pind mägištoidenke vai ei, sadegiden vajaguz (penemba 200 mm vodes, tobjimalaz penemba 50 mm vodes, erasti ei olele voz'kümnil), kazmusiden vähä lugu vai eilend da eriline živateläjišt.
Harakteristik
Erigoittas lete-, kivi- da savitazangištoid, sodunuzid maid, lumitazangištoid. Kaik rahvahatomad mad ottas 16,5 mln km² kuivmad vai 11%, Antarktidanke videndez. Sahar om kaikiš tetabamb letetazangišt.
Lämiden rahvahatomiden maiden territorii om vedhudetoi paksus, järedad tranzitižed joged ristikoittas niid erasti (Sirdarj, Nil, Huanhe). Pened joged kuidas voz'aigadme, järved vajehtadas surut znamasižešti (Lobnor, Čad, Eir). Gruntveziden mineralizacii om luja paksus. Mahused oma vägetomad, om enamba solid mahuses mi organižid substancijoid, solavad kored pindanno oma järgeližed. Oazisad sijadasoiš manalaižen reskveden purtkidenno.
Homaičendad
Kategorii:Klimatzonad Kategorii:Ekosistemad
Omnibus
thumb|right|250px|Omnibus Omnibus («kaikiden täht» latinan kelespäi) om heboekipaž äjid passažiroid vedades. Se om nügüdläižen avtobusan ezitat.
Omnibusad ajeliba kut lidnoiš, muga lidnoiden keskes-ki (oz., Jekaterinoslavaspäi Novomoskovskhasai).
Ezmäine regulärine omnibusmaršrut oli tehtud vl 1662 Parižha. Nece kundaližen transportan toižend kändihe populärižeks mail'man järedoiš lidnoiš 19. voz'sadaspäi, nimitihe nügüdläižikš sil-žo aigal. Ezmäižed Venäman imperijan omnibusad ajeleškanziba Piteriš 1830-nzil vozil, oli severz'-se maršrutid.
Homaičendad
Kategorii:Istorii Kategorii:Kundaline transport
Šilk (lidn)
Šilk (Шилка [ˈʂɨlkə]) om Venäman lidn da lidnankund Baikalantagaižen randan keskuzpalas. Se om Šilkan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadan ezmäižel polel kozakoiden vahtkundaks otmaha kävutamižhe jogen alangišton väghižid maid, nimitihe jogen mödhe. Ezmäižen kerdan lidn mainitase kirjutadud purtkiš vl 1765. Vspäi 1914 Transsiban stancii radab Šilkas. Se sai lidnan statusad vl 1951.
Šilk šingotase raudten edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šilk-jogen hural randpolel (Amuran bassein), 2 kilometras jogespäi, 490 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Čithasai om 174 km päivlaskmha orhal, 216 km avtotedme vai 248 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Nerčinsk 40 km päivnouzmha avtotedme vai 45 km raudtedme i Balei 52 km suvipäivnouzmha orhal vai 104 km avtotedme.
Mitrofanovo-žilo (село Митрофаново, 529 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Šilkan ližaks. Lidnankundan pind om 353,57 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 947 ristitud, lidnankundan — 14 539 ristitud, rajonan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16..18 tuh. eläjid vll 1959−1996 (18 200 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 12 784 ristitud elihe lidnas i 13 313 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas: phh. Pedroi- da Pauloi-apostoloiden jumalanpert' (om saudud vl 1906) i Jumalanmaman «Kazvatuz»-jumalaižen jumalanpert' (saudihe vll 2008−2014).
Šilkan äiprofil'ne licei om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baikalantagaižen randan lidnad *
Bor (himine element)
thumb|left|125px|Boran palaižed
Francižed himikad Žozef Lui Gei-Lüssak i Lui Žak Tenar avaižiba boran vl 1817. Nimi sündui bura-mineralan nimitusespäi (Na2B4O7·10H2O) — torhuz boran samižen täht, mineralan nimi libub persijan (بوره burah) i araban (بورق burak) kelišpäi.
Element om harvahk Man kores — 4 grammad tonnas, i valdmeres 4,6 mg/L. Voib löuta vaiše ühtnendoiš, ei ole elementarišt borad londuses.
Fizižed ičendad
Ireg bor om lujas kova, mujutoi, hahk vai rusked kristalline vai pimed amorfine substancii, metalloid. Om pol'veimeks. Tetas enamba 10 allotropišt modifikacijad. Kaikiš korktemb varmdusen röun rebitandan aigan om boral: 5,7 GPa.
Atommass — 10,811. Ninevuz normaližiš arvoimižiš — 2,34 g/sm³, nozoludeks suladandan jäl'ghe — 2,08 g/sm³. Suladandlämuz — 2349 K (2076 C°). Kehundlämuz — 4200 K (3927 C°).
Londuseline bor kogoneb kahtes izotopaspäi: 10B (19,8%) i 11B (80,2%). Kaik 12 radioaktivišt izotopad om olmas 6..9, 12..19 atommassanke, vähemb sekundad pol'čihodamižen pordonke. Ei ole izomärid, β−-čihodamine om harakterine hil'nikan sündundanke.
Himižed ičendad
Reaguruib vaiše ftoranke honuzližel lämudel. Om reakcijoid galogenidenke huldutamižes, azotanke, hil'nikanke i fosforanke. Palab il'mas huldutamižes B2O3-hapandusen sandanke i lujan lämuden eritandanke. Muigotandmärad: +3, +2, +1, −1, −5.
Kävutand
Ottas kävutamižhe elementarišt borad kuiduks. Terasen mikrolegiruind ližadab sen kalindan ladud. Bormuiktuz (B(OH)3) kävutase levedas. Boran nitrid (borazon, BN) om organižiden ühtnendoiden rivin aluseks.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Dulut (Minnesot)
Dulut (Duluth [dəˈluːθ]) om AÜV:oiden lidn da port Minnesot-štatan päivnouzmas. Se om štatan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sent Luis-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1857, nimitihe sen tahondad francižen Daniel' Greisolon Ser du Lut-matkadajan (1639−1710) mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Üläjärven kaikiš päivlaskmaižen čokkoimen randal, 214 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Viskonsin-štatanke.
Klimat om ven kontinentaline, Üläjärven penenke valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +4,8 C°, heinkun-elokun +18..+20 C°, tal'vkun-uhokun −8..−12 C°. Ekstremumad oma −41 C° i +41 C°. Paneb sadegid 792 mm vodes, vähemba vilukus-uhokus (24..26 mm kus), enamba semendkus-sügüz'kus (86..112 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 86 265 ristitud, se om läz kaikenaigaine 1990-nziš vozišpäi. Eläjiden koumandez oma Skandinavijan maiden sirdnikoiden jäl'gnikad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 107 312 eläjad vl 1960.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Minnesotan lidnad
Neftegorsk (Samaran agj)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1960 samha löutud sil-žo vodel kivivoid. Lidnanvuitte Neftegorsk-žilo kändihe rajonan keskuseks vl 1965. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1989.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sjezžai-jogen alajoksmusen hural randal (Съезжая 107 km pitte, Samar-jogen hura ližajogi), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Samarhasai om 83 km lodeheze orhal vai 101 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad om Kinel' 58 km lodeheze orhal vai 77 km avtotel, Otradnii 65 km pohjoižhe orhal vai 82 km avtotedme, i Buzuluk (Orenburgan agj) 73 km päivnouzmha orhal vai 84 km avtotedme.
Neftegorsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2021 keväz'kus, rajonan administracii tegeb sen velgusidme. Lidnan administracijan jäl'gmäine pämez' oli Aleksandr Grebenkin vn 2019 keväz'kuspäi.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,5%, mordvinalaižed — 2,1%, totarlaižed — 1,8%, čuvašalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 3,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: pühän Varvara-moknikan jumalanpert' (vspäi 2004) i Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen jumalanpert' (vspäi 2011).
Neftegorskan valdkundaline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Surgut
thumb|left|250px|Surgutan viž territoriališt rajonad: Pohjoine eländrajon Pohjoine tegimištoline rajon Pohjoižpäivnouzmaine eländrajon Keskuzrajon Päivnouzmaine rajon Surgut (Сургу́т,, Соргыт, Сургут) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas. Se om ümbrikon kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo om Surgutan rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1594 kuti Surgut-lidnuz Födor I Čudokaz-carin käskön mödhe alištamha Sibirin tahondoid. Vspäi 1782 alištui Tobol'skan tobmudele makundan lidnaks. Vl 1923 kadoti lidnan statusad i kändihe žiloks läz pol'tošt tuhad ristitištonke. Vspäi 1957 oli geologižen tedištelendan keskuseks. Vodele 1962 avaitihe kivivoin järedoid löudmižsijid, i žilo sauvoškanzihe hotkas. Se sai lidnan statusad tošti vn 1965 25. päiväl kezakud avtonomižen ümbrikon alištusenke.
Surgut om Venäman tegimišton koumanz' surtte keskuz Moskvan i Piterin jäl'ghe. Lidn šingotase kivivoin da sen gazan samižel («Surgutneftegaz»-kompanii), kahtel järedal GRES:al, gazan ümbriradmižen i likutimiden poltusen tegimil, raudbetonan tegimel, sömtegimištol (lihanümbriradai kombinat, maidtegim, leibtegim, oludtegim), Utair-aviakompanijal, bankoiden sferal, mecižandusen edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ob'-jogen oiktal randal, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 237 km päivlaskmha orhal vai 296 km avtotedme. Lähembaine lidn om Neftejugansk 46 km suvipäivlaskmha orhal vai 65 km avtol. Raudtesild i avtotesild oma saudud Obiš päliči Surgut-lidnanno vodele 2000.
Klimat om ven vilunke tal'venke. Voden keskmäine lämuz om −1,7 C°. Ekstremumad oma −55,2 C° i +35,2 C°. Paneb sadegid 580 mm vodes.
Surgut om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks. Lidn kogoneb enamba mi 40 nomeruidud mikrorajonaspäi, mugažo 24 žilod mülüdas lidnha.
Višn'
Višn'  (Prunus subg. Cerasus) om plodpuiden i penzhiden alaheim, mülüb Rozanvuiččed-sugukundha. Lugetas läz 60 erikod.
Ümbrikirjutand
Lehtesed sijadasoiš pit'kin urbas. Severz-se änikoid i ploduid ühtes sijaspäi. Lehtesed šingotadas ühten aigan änikoidenke vai möhemba niid. Oleskeleb viž, harvamb kuz' äniklehtest änikos. Plod om siled lumarj kertheta.
Surgut
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 306 675 ristitud. Kaik 360 590 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Višn'
Kazvatand da kävutand
Kazvatadas maižanduzkul'turaks Pohjoižes mapoliškos tobjimalaz. Magedan višnän mail'man satuz oli 2,25 mln tonnoid vl 2014, päkazvatajad (enamba 150 tuh. tonnoid) — Turkanma (445), AÜV (330), Iran (172). Muiktan višnän mail'man satuz oli 1,36 mln tonnoid vl 2014, päkazvatajad (enamba 50 tuh. tonnoid) — Venäma (198), Ukrain (183), Turkanma (182), Pol'šanma (176), AÜV (138), Iran (112), Serbii (94), Mad'jaranma (92).
Surgut
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 64,5 %, ukrainalaižed — 6,0 %, totarlaižed — 5,2 %, baškiralaižed — 1,8 %, azerbaidžanlaižed — 1,4 %, čuvašalaižed — 0,9 %, lezgilaižed — 0,8 %, vaugedvenälaižed — 0,8 %, moldovalaižed — 0,7 %, armenijalaižed — 0,7 %, marilaižed — 0,5 %, saksalaižed — 0,4 %, nogailaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 4,0 %, rahvahuden ozutandata — 11,9 %.
Višn'
Kazvatand da kävutand
Tehtas nenid sömproduktoid višnän ploduišpäi: keitiž, likör, südäivezi, kompot, sirop. Ližatas paštatesihe paremboičemha magud. Višnänpusad kävutase tahondan dekorativižeks formiteseks mugažo. Višn' om znamasine medenkandai kazmuz änikoičendan aigan.
Homaičendad
Kategorii:Rozanvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Penzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Plodpud
Surgut
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell'toštkümne pühäpertid oma saudud lidnan mikrorajoniš da sen žiloiš: Sündun Toižetamižen kafedraline päjumalanpert' (om letud vll 1991−2003), Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (saudihe vll 2016−2022), kahesa jumalanpertid, časoun', Jumalanmaman «Melensuland»-jumalaižen jumalankodi koumenke jumalanpertinke. Baptizman koume jumalanpertid, islaman kaks' mečetid i katoline tulend oma avaitud.
Surgutan valdkundaline universitet (alusenpanend 1993) om opendusen päaluzkundaks. Kaik kuz' sportkompleksad, 21 ambundsportsijad, 16 basseinad, seičeme suks'bazad oma olmas lidnümbrikos.
Edeline lidnan pämez' om Vadim Šuvalov (heinku 2016 — tal'vku 2020).
Virzud
Virzud vai Stupnäd (üks'lugu Virz i Stupen' ) oma madalad kengäd kazmuzmaterialaspäi.
Surgut
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Jugorskii-trakt om ümbärduzavtoteks. Jogiport jäi GRES:oiden sauvomižen aigaspäi. Päraudtestancii om saudud lidnan lodehes vl 1988.
Virzud
Ned kengäd oliba levitadud Lätänman, Norvegijan, Suomenman i Venäman külähižes tahondas 1930-nzihe vozihesai. Kuvatihe virzuid ninespäi (lehmuz, jalaim', raid), tohespäi vai linaspäi. Pojavad kengäd oma sandalijad.
Surgut
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Surgut-lendimport Farman Salmanovan nimed (SGC / USRR / СУР, 1,8 mln passažiroid vl 2021) sijadase kümnes kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Keskuzazijan maihe, Keskmeren (Turkanma) i Suvipäivnouzmaižen Azijan (Tailand, Vjetnam) lebutahoiže, mugažo järedoihe lidnoihe Venämadme.
Virzud
Tehmine
Varmitihe kengänpohjad, plettihe katačun-oraižen abul da ühtenzoittihe sidä pit'kil barboil, ninel, noral vai paikatihe-pututihe sanktad nahkad. Sidoihe virzuid jaugoihe tehtud kertusil siš-žo ninespäi rihmoil (kadvoižil, paglaižil).
Surgut
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod *
Virzud
Tehmine
Virzud oliba odvad levitadud materialan, tehmižen kebnuden i lühüdan kävutandan tagut. Openzihe mužikoid tehta virzuid lapsessai, sid' čopakuz rados laski pästta mugoižid kengid töiden kesketi.