cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Merkurii
Ühthižed andmused
Punondan värtmuz om läz püštoiged orbitan pindale (kon'akuz om vaiše 1/30), i naboiden tahod oma Päiväižen vauktuseta kaiken. Planetal ei ole londuseližid kaimdajid.
Trabzon
Geografijan andmused
Klimat om subtropine valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +15,2 C°, kaikiš lujemb pakaine oleskeli −7 C°. Läz ei olele haloid. Paneb sadegid 902 mm vodes, enamba tal'vel, minimum heinkus (35 mm).
Vepsän kel'
Substantividen tegend
Vepsän keles om substantivid, kudambad ei ole südäiformad. Nened sanan oma amuižed, i niiš ei voi löuta suffiksoid. Erasiš amuižiš sanoiš voib löuta suffiksoid, no nügüd'aigaižes keles ned suffiksad ei olgoi aktivižed jo — kut, ozutesikš, sanoiš sel'ged, maged, pimed, laged i m.e.
Trabzon
Eläjad
Pontan grekalaižiden kund eläb lidnas, no heišpäi vaiše vanhad ristitud pagištas ičeze kelel.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vepsän kel'
Substantividen tegend
Toižed sanad tehtas suffiksacijan abul vai sanoidenühtištoitmižen abul.
Merkurii
Ühthižed andmused
Merkurijan perigelii om 46 001 210 km, afelii om 69 816 927 km. Planet punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 88 maižes päiväs, sil-žo aigal tegeb pol'tošt pörut ičeze värtmudes ümbri.
Päivesen hätkeližuz om 58,65 Man päiväd. Veduz om Man vedusen kaks'kümnendez. Sur' raudasine südäituk (mülün viž kudendest) sädab magnitkendad, sen vägi om sadandez Man magnitkendaspäi. Lujas hen atmosfer om olmas, sen atomad ainastadas planetan pindanke paksumb, mi toine toiženke. Merkurijan pindan lämuz oleleb −190..+430 C°, naboiden tahoiš om alemba mi −93 C° kaiken. Ezmäine täuz' kart om sätud vl 2009. Pind om kattud krateroil iškendoiden jäl'ghe, Kudmaižen kartte.
Kaclendan arvoimižed
Merkurii om lähembaine planet Mannoks mi Mars i Vener keskmäras, keskust vajehtase 82..217 mln km röunoiš.
Kaclend Maspäi om koverikaz Merkurijan i Päiväižen lähižen sijadusen tagut, niiden nägui keskust Man pindaspäi oleleb 28° da sen penemba kaiken. Parahim kaikenaigaine kaclend om hämäran aigan tahoiš läz Man ekvatorad, niiden päivesen hätkeližuz om kaikenaigaižen polhe. Voib nähta Merkurijan fazoid tekeskopan kal't, ned oma Kudmaižen pojavad i tehtas täut ciklad 116 man päiveses.
Homaičendad
Kategorii:Planetad Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe
Vepsän kel'
Substantividen tegend
Om nimgomid-ki sanoid, kudambad tehtas semantižen mahtusen turbiš, ozutesikš, hebonkel' (kazmusen nimi) < hebon kel'  (živatan elim).
Substantividen possessivižed suffiksad
Substantivine suffiks ozutab, kenen mitte-ni kalu, näguz, živat vai ristit om.
Nügüd'aigaižes keles possessivižid suffiksoid ottas paginaha vaiše siloi, konz pagištas kanznikoiš, no paginozutesiš, kudambad om kirjutadud edel Tošt mail'man sodad, voib löuta mugažo toižid appelativsubstantivid possessivižiden suffiksoidenke.
Pronominad
Pronominad jagasoiš ningoižihe gruppihe:
Verbad
Verbad toižetasoiš luguidme, personidme da modusidme.
Modused
Vepsän keles om nell' modust: indikativ, kondicional, imperativ da potencial.
Vepsän keles om üks' abuverb olda. Se om mugažo üks'jäine värformine verb keles.
"Olda"-verban kändluz prezensas
Pozitivižed formad
Negativižed formad
Üks'lugu
Vepsän kirjkel' da literatur
Oficialižen kirjkelen vepsläižed saiba ezmäižen kerdan vaiše 1930-nziden voziden augotišes. Siloi pästtihe openduzkirjoid i toižid kirjoid (ozutesikš, abugrammatik opendajile, vepsläiž-venälaine vajehnik, üks' kätud kirj lapsile).
Nügüdläine kirjkel' om sündnu 1990-l vozil i šingotase latinižel kirjamištol.
Kaikiš järedambad nügüd'aigaižed vepsän kelel kirjutajad avtorad — Nikolai Abramov, Igor' Brodskii, Aleksei Ščennikov. Nikolai Abramov om lujas tutab runokirjutai, vepsän čomamahtoižen literaturan alusenpanii.
Vspäi 2015 PetrVU:n internet-kursad ratas vepsän kel't opendamha testiden kal't Petroskoin kirjkelen variantal.
Edesine lugemine
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Börmingem
Börmingem (Birmingham [ˈbɝːmɪŋəm]) om Suren Britanijan da Anglijan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Uest Midlends-regionan administrativine keskuz.
Vn 2011 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe, läz 3,7 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas.
Istorii
Eländpunkt sai lidnan statusan vl 1166 kuti torguindlidn.
Voz'sadoil 18.-19. lidn kändihe tegimištrevolücijan da fabriksisteman edelmatkajaks. Om sauvondsebrusiden pioneraks.
Börmingem šingotase metallurgijal, mašiništonsauvomižel i elektrotehnižel sarakol, sömtegimištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Anglijan päivlaskmas, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven meren. Heinkun lämuz om +15,8 C°, vilukun i uhokun — +3,1 C°, vozne keskmäine lämuz om +9,0 C°. Paneb sadegid 660 mm vodes, kuidme tazomäras.
Transport
Avtobusad i lidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Vspäi 1999 kiruhtramvain jono (21 km, 26 stancijad) ühtenzoitab Börmingemad Vulvergempton-lidnanke. Vedadas jüguid äiluguižidme laivkanalidme.
Börmingeman rahvahidenkeskeine lendimport (BHX, 13 mln passažiroid vl 2017) sijadase kümnes kilometras suvipäivnouzmpolehe lidnan keskusespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Anglijan lidnad Kategorii:Suren Britanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Etimologii
Terminan šingotez
Nügüd'aigan etimologii om sanan (vai morfeman) augotižlibundan tedoidusiden mahtused. Järgeližes el'genduses sanan etimologii om mitte taht ezimeletuz sen augotižlibundas. Ottas tedoidusihe enamba mi üht kel't tobjimalaz.
Predmet i metodologii
Etimologijan predmet om literaturižiden purtkiden i kelen vaihišton formiruidprocessan tedoiduz, mugažo kelen amuižen pordon vaihišton rekonstrukcii. Kelen sanad vajehtasoiš aigan mändes märitud modeliden mödhe, se pimedab sanan eziauguižen forman. Etimolog-tedomez' otab heimkeliden materialid, löudab sidä formad i sel'genzoitab, kut sana kändihe nügüdläižikš.
Istorii
Keskaigan etimologii ei olend šingotadud tedoks. Ristitud sel'gitiba sanoiden augotižlibundad kut taht oli, otiba vaihiden irdpolišt pojavust todištuseks.
Uil'jam Džonson-tedomez' (1746−1794) avaiži Amuižen Indijan sanskrit-kel't 18. voz'sadan lopus. Pojavuz Evropan kelidenke oli homaitud, i 19. voz'sadan augotišes tezis sündui äjiden keliden heimolaižuses Indijaspäi Evrophasai. Sil-žo aigal rindatamiž-istorine metod sündui i andoi instrumentoid etimologijan šingotesen täht. Se metod om kaik mahtused, miččed lasktas todištada keliden heimolaižust i löuta niiden amuižen istorijan faktoid. Fonetikan i (penembas märas) grammatikan rindatuz ottas aluseks, sätas keliden rindatuztabluzid.
Gremäčinsk
Gremäčinsk (Гремячинск, Гремячӧй кар) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan päivnouzmas. Se om Gremäčinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1942 samha kivihil't kaivuziden da Baskai-žilon randtestancijanno (Баская) ühtištusel, kävutihe ottud plenha saksalaižiden saldatoiden töid. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vl 1949. Kivihilen samižen jäl'gmaižed kaivuded oma upotadud 1990-nzil vozil.
Gremäčinsk-lidn šingotase mecan ümbriradmižel kombinatal (koivuine faner, latofleks) da edheotandoil (pilindmaterialad), mugažo sömkombinat i leibkombinat ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur' Gremäčai-jogen randoil (Большая Гремячая, 17 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), 340 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Permihesai om 105 km suvipäivlaskmha orhal vai 170 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Gornozavodsk 36 km suvipäivnouzmha orhal vai 57 km avtotedme, Čusovoi 32 km suvhe vai 47 km avtotedme i raudtedme, Gubah 35 km pohjoižhe vai 42 km avtol i raudtedme. Baskai-raudtestancii sijadase «Čusovoi — Solikamsk»-jonol lidnan lodehes.
Baseg-raudtesara i Zagotouk-žilo mülüdas lidnankundha Gremäčinskan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 752 ristitud, lidnankundan — 10 768 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 38 014 eläjad vl 1959. Vl 1989 kaik 20 977 ristitud elihe lidnas. Ristitišt poleneb Kizelan kivihil'basseinan kaivuziden likvidacijan tagut.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' om olmas lidnas.
Čusovoin industrialižen tehnikuman filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
Gumeniss
thumb|left|250px|Lidnan kart (2016) Gumeniss (Γουμένισσα [ɣuˈme̞nisa] «igumenj», Гуменџе, Гумендже) om pen' lidn Grekanman pohjoižes. Mülüb Keskuzmakedonii-agjaha.
Istorii
Gumeniss-lidn šingotase vinan tehmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 268 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Pohjoižmakedonijan röunanno. Matkad Afinišpäi om 346 km pohjoižhe-lodeheze, Salonikišpäi — 54 km päivlaskmha.
Vn 2011 Grekanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 609 ristitud, municipalitetan — 6 130 ristitud 208,9 km² pindal. Vl 1991 lidnan ristitišt oli 4 163 eläjad, municipalitetan — 7 172 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Grekanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzmakedonii
Kelentedo
Kelentedo (vai kel'tedo, lingvistik) om gumanitarine tedo, kudamb tedoidab ristitun kelid da kel't.
Kaks' alajagust om kelentedos: tedoline i praktine. Hal'g «kelentedo»-tärtusel el'getas arni tedoližen kelentedon. Kaikiš heimolaižemb tedo om semiotik, se om znamoiden polhe.
Kelentedomez' voib kacelta kel't vaiše mamankelen kandajiden paginan faktoiš i röunatud lugumaräl kirjutadud materialoiš (tekstoiš).
Nikaragua (znamoičendad)
Nikaragua om geografine nimituz. Se voib znamoita:
Glipa formosana
Glipa formosana om gaved', bumbak Mordellidae-sugukundaspäi. Francine Moris Pik-entomolog avaiži da ümbrikirjuti necen gavedin vl 1911.
Eläb Taivan'-sarel. Gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Pharaoh
«Pharaoh» (Faraon) om kaks'märaine kompjutervänd, lidnansauvomižsimulätor. Pästtud vn 1999 redukun 29. päiväl. Sen tegii — «Impression Games»-kompanii. Vändon aigtegod mändas Amuižes Egiptas.
Glipa formosana
Alaerikod
Kaik om seičeme alaerikod:
Pharaoh
Vändon ümbrikirjutand
thumb|left|300px|[[Berlinalaižen Egiptan muzejan nägu, 1862 voz'. Nece kuva kävutase vändon kuvatuses]] «Pharaoh» om istorine, ekonomine i lidnansauvomižstrategii realižen aigan. Istorižikš vänd sättub kogonaz Egiptan šingotamižen etapoile kut valdkund periodas vlpäi 3200 edel m.e. i vhesai 1382 m.e.. Žanroiden ühtnend sel'gitab avaran kumardelijoiden rengazkundan erazvuiččiš igiš.
Vänd zavodiše penen külän sädandaspäi Nilan randal. Ezmäižen missijan met — jotta i sötta ristittuid. Jäl'ghine etap om maižanduzstrukturan sädand, sid' — kaikiš tarbhaižembiden kaluiden (sömän, kanghan, astjoiden) tehmine. Eskai pidab organiziruida valkundmaksoiden keradand i torguind toižiden žiloidenke. Kaikuččes missijas ohjandajan lugutegoiden kehkruz sureneb, ristituiden tarbhaičendad kazdas, metod jügetas. Hilläšti azj mäneb lidnan kaičendan organizacijahasai, sur'kuluiden sauvusiden sauvomižhesai i Faraonan specialižiden käsköiden upravindhasai.
Glipa formosana
Homaičendad
Kategorii:Mordellidae Kategorii:Bumbakod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Pharaoh
Vändon ümbrikirjutand
Vänd jagase kampanijoikš, kudambad kogotas 38 missijaspäi. Cleopatra oficialižes ližas oma 15 missijad ližaks. Vändai voib ohjastada valdkund realižiden ristituiden nimespäi: Tutanhamon, Ramzes II i Kleopatra.
Toižed vändod
Edelenze Sierra Studio pästi Zeus: Master of Olympus vändon, a edelpäi — Caesar vändoiden serijan. Neniš vändoiš aigtegod mändas Amuižes Grecijas i Amuižes Rimas. Sen-žo aigan šingotihe geimplei-ki — ninga Caesar:iš ei olend mugošt tarbhašt elementad kut Roadblock (tugeduz teil), kudamb toižeti kardinaližešti lidnan zonoiden planiruindad, ei olend voimust reguliruida aitoiden i varaaitoiden täutmišt erižiden pozicijoiden mödhe i m.e. Zeus: Master of Olympus erineb äjal Sierra Studio kompanijan edeližiš vändoišpäi — hiišpäi hajeziba fortad (nügüd' armii formiruiše kerdalaz ristitištospäi), eländzonad jagase kahteks tipaks — järgeližeks i elitižeks, vändoišpäi hajeziba lidnalaižed eläjad (radajad oma sättujad kaiktä eländkodiden korvas), om äi toižid toižetusid-ki. Sikš voib sanuda, miše Pharaoh:an geimplei om lähemb Caesar:hesai, mi Zeus:hasai.
Vizualine kuvatuz
Vändon pirdajad kävutiba elegantižen «egiptalaižen» stilin fonpirdandkuviš dialogoiden al, kudambad voib rindatada, ozutesikš, «Egiptan zalan» kuvatusenke Egiptan muzejas Berlinas.
Irdkosketused
Kategorii:Lidnansauvomižsimulätorad Kategorii:Kompjutervändod kaks'märaiženke grafikanke Kategorii:Kompjutervändod kirjamišton mödhe
Krasnoje Selo
Istorii
Petr I pani eländpunktan alust vl 1714 kuti Pert'kulun Krasnoje-külä (дворцовое село Красное) sijadamha bumagfabrikad. 19. voz'sadal Krasnoje Selo oli Venäman imperijan sodavägiden kezaližeks päsijaduseks. Külä sai lidnan statusad vl 1925.
Lidn šingotase plastikantegimel da karvanfabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ižoran ülüden kukhil. Nimetoi-järv da Dudergofk-jogi oma ülüden pohjanno.
Ühtennimine raudtestancii ühtenzoitab lidnad Baltijan päraudtestancijanke. Kaik om 3 raudtestancijad, mugažo avtobusstancii om olmas. Lähembaine metro om Prospekt Veteranov-metrostancii.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahalugemižen mödhe lidnaneläjiden lugu oli 44 323 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas.
Defender
thumb|250px|Kompanijan lozung: «Sättuz sündub peniš kaluišpäi». «Defender» om Venäman kompanii da torguindmark, kompjutertehnikan i aksessuaroiden tegii da satai. Tegeb 1990 vspäi Moskvas. Ladimid pästtas Päivlaskmaiževropan da Azijan tegimil.
Meteoritan lanktend Uralal vl 2013
thumb|right|250px|Meteoritan jäl'g taivhal Meteoranvuiččen hibjan poukahtuz atmosferas läz Čeläbinskad tegihe voden 2013 uhokun 15. päivän homendesel läz 9:20 sijaližen aigan mödhe (UTC+6). Meteoranvuitte hibj poukahtui läz Čeläbinskad 15—25 km korktusel. Tirpnuziden lugun mödhe (1615 ristitud) necil meteorital ei ole analogoid istorijas.
Defender
Irdkosketused
Kategorii:Kompjutertehnikan tegijad Kategorii:Venäman torguindmarkad Kategorii:Venäman kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Torguindmarkad kirjamišton mödhe
Meteoritan lanktend Uralal vl 2013
Kosmine hibj oli 18 metrad surtte i 11 tuhad tonnoid vedutte (NASA:n lugustusen mödhe), tuli leten Man atmosferha 18,6 km/s pigudel i lujas teraval saumal. Taivhaline hibj čihozi 32,5 sekundas sen jäl'ghe, poukahtuzlainhiden levigandusenke. Se oli kaikiš suremb lanktenuziš maha kosmoshibjoišpäi vn 1908 Tunguskan meteoritan aigaspäi, mugomiden aigtegoiden paksuz om kerdan sadas vodes. Hibjan palad oma löutud šoidus 80 km pitte, kaikiš znamasižemb pala om libutadud Čebarkul'-järvespäi ühtennimiženno lidnanno.
Lainhed meteoroidan čihodamižespäi kucuiba murendusid lipkaiženvuiččes agjas Čeläbinskas da sen ezilidnoiš. Kaik 7320 pertid saiba murendusid. Läz kaik ajatadud pilazmoile stöklad (200 tuhad m² vai sen enamba) oliba vajehtadud ühtes kus aigtegon jäl'ghe, kohetihe jäpert'kulun i cinktegimen varažoman sauvusid möhemba.
Meteoroid ei olend homaitud edel tulendad, Man i ratud kaimdajiden teleskopad kaceltas surembid objektoid — sada metrad da sen enamba.
Kategorii:Meteoritad Kategorii:Čeläbinskan agj
Rostovan agjan lidnad
Kaik om kaks'kümne koume lidnad (город) i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Rostovan agjas.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Väznikad
Väznikad (Вя́зники) om Venäman lidn Vladimiran agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Väznikan rajonan da lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1608 külähä läz amuišt Jaropolč-Zalesskii-lidnad. Külä sai lidnan statusad vl 1778. Vspäi 2005 enzne lidnanvuitte Novoväznikad-žilo mülüb lidnha sen laptaks. Nimituz libub jalaimiden (вяз) mecaspäi.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 248 ristitud, lidnankundan — 46 959 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vozil 1979−1992, 45..46 tuhad eläjid. Vl 2017 kaik 36 635 ristitud elihe lidnas i 41 655 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kümne pühäpertid oma olmas lidnas, niiden kesken Blagoveščenjan naižjumalankodi (oli mehiden täht vll 1641−1916) i Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe mez'jumalankodi: kaks' päjumalanpertid, kuz' jumalanpertid i kaks' časounäd.
Tehniž-ekonomine kolledž om specialižen keskopendusen aluzkundaks.
Lidnan edeline pämez' om Galina Starodubova (2016 — sügüz'ku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad *
ČME3
thumb|right|250px|ČME3 reostatazotimenke, [[Samaran agj, Venäma]] thumb|right|250px|ČME3:n p-modifikacii ČME3 (ЧМЭ3, «Čehoslovakine Manevruindlämuzvedim Elektroajaimenke, 3nz' toižend») om čehoslovakine lämuzvedim eksportan täht Nevondkundaližhe Ühtištushe, tegi čehoslovakine «ČKD Praha»-kompanii.
Kaik om tehtud 7454 mugošt vedint vll 1963−1991 i viž vedint vl 1994, seriine tehmine oli vspäi 1965. Om modifikacijoid i moderniziruidud versijoid. Vl 2016 lämuzvedimiden enambuz jätksi ekspluatacijad.
Irdkosketused
Kategorii:Lämuzvedimed
Verdi Džuzeppe
Džuzeppe Fortunino Frančesko Verdi (Giuseppe Fortunino Francesco Verdi; sünd. 10. reduku 1813, Le Ronkole-külä läz Busseto-lidnad, Lombardii, Ezmäine Francine imperii — kol. 27. viluku 1901, Milan, Italii) oli italine muzikankirjutai, italižen operan školan kaikiš järedamb ezitai.
Verdi sädi 26 operad, rekviem, jändekvartet i hengeližiden p'jesiden rivi. Hänen parahimad operšedevrad oma kaiken mail'man teatriden repertuaras: Maskaradbal, Rigoletto, Torvenvändai, Traviata. Sädamižen pä om jäl'gmäižed operad: Aida, Otello, Fal'staf.
Biografii
Mez' oli sündutadud külän traktiran Karlo Verdi-pidajan i Luidža Uttini-kezerduznaižen goll'hä kanzha. Lähižen Busset-lidnan Antonio Barecci-torgovan homaiči prihan lahjakahut. Kümnevoččen Verdi zavodi muzikopendust Bussetos. Ühtni organan vändho kodikülän jumalanpertiš alaigäčun. Napri jätkta opendust Milanan konservatorijas 18-voččen, no ei otkoi sihe «vändan fortepianol madalan tazopindan i igän röunadusiden tagut». Barecci-torgovan oti mest opendajaks ičeze Margarita-tütren täht, i pigai Verdi oti Margaritad akaks.
Lavastadud Milanan «La Skala»-teatras kahtenz' «Nabukko»-oper (Navuhodonosor) toi muzikankirjutajale tetabut Evropadme.
Kanz
Muzikankirjutajan kaks' last koliba vagahaižil, ezmäine ak koli encefalitaspäi ezmäižen «Kunigaz časuks»-operan (Un giorno di regno) kirjutandan aigan. Toine ak oli sopranon Džuzeppina Strepponi-pajatai, Verdi eli hänenke 38-voččes igäspäi üks'toštkümne vot edel naindad.
Homaičendad
Kategorii:Italijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Ibadan
Ibadan (mugažo anglijan kelel, virktas [ɪˈbædən], Ìbàdàn) om lidn Nigerijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ojo-štatan administrativine keskuz.
Istorii
Ibadan šingotase sidotud maižandushe sarakoil (söndtorhuden torguind, tedoidused), tekstilin, nahkan i söndtavaroiden tehmižel, kosmetikan da tabaktegesiden pästandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 150..275 m korktusil, 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Lagos-porthasai om 120 km suvipäivlaskmha, Abudž-pälidnhasai — 530 km pohjoižpäivnouzmha. Nell' päjoged jokstas lidnan territorijadme: Kudeti, Ogbere, Ogunp (Ogunpa) i On (Ona).
Klimat om tropižen savannan lühüdanke kuivsezonanke tal'vkus-uhokus (45 mm sezonas). Il'man keskmäine lämuz vajehtase +24..+27 C° röunoiš vodes läbi, ekstremumad oma +10 C° i +39 C°. Paneb sadegid 1233 mm vodes, enamba kaiked semendkus-heinkus, sügüz'kus i redukus (152..188 mm kus).
Ibadan jagase 11 administrativižeks rajonaks: viž lidnas i kuz' ezilidnas.
Eläjad
Vl 2006 kaikiden rajoniden eläjiden lugu oli 2 559 853 ristitud. Läz 6 millionad ristituid om lidnaglomeracijas (2021).
Islam i hristanuskond (protestantoiden jumalankodikundad päpaloin) oma päreligijoikš eläjiden keskes.
Vspäi 1962 Ibadanan universitet radab lidnas (University of Ibadan, 35 tuh. üläopenikoid vl 2018). Sen ližaks, lidnas om 13 tošt universitetad i kolledžad üläopendusen pordhiden andandanke.
Homaičendad
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kroman'jonan ristit
thumb|right|250px|Vn 1916 Kroman'jon 1-löudmižen rekonstrukcii, täuz'kaznu mez' Kroman'jonan ristit (Homme de Cro-Magnon) oli nügüd'aigaižen ristitun aigaline ezitai, kudamb eli 40..12 tuhad vozid tagaze, üläpaleolitan aigan.
Se ristit eläškanzi Evropas äjan möhemba mi Neandertalin ristit, no hö eliba ühtel territorijal 40..30 tuhad vozid tagaz. Löutihe Kroman'jonan ristitun jändusid Evropan mägidme i Sibiriš.
Etimologii
Ristitun nimituz libub kall'oiden Kro-Man'jon-karaspäi (Cro-Magnon) Francijan suvipäivlaskmas, sen Dordon'-departamentan Le-Ezi-de-Tajak-Siröi-lidnas. Vl 1868 francine Lui Larte-paleontolog löuzi siš da ümbrikirjuti ristituiden severz'-se skeletoid üläpaleolitan azegidenke. Sen populäcijan märitud igä om 30 tuhad vozid.
Elonmaht
Jäihe arheologižid kul'turoid heišpäi. Kroman'jonan ristitud tegiba azegid sarvišpäi i luišpäi kiviazegiden ližaks, mahtoiba säta čomitesid. Mectuz oli heiden kul'taks, kuvaziba živatoid, ristituid i mectusen statjoid mägikaroiden seinil. Oli mahapanendan verotegoid.
Eliba kundoikš (roduikš) 20..100 ristitunke, sädiba ezmäižid eländpunktoid mägikaroiš, tegiba eländsijid karvišpäi i kiviapakoišpäi (Sibiriš), čongoiba kodid mahuses. Sobihe karvid päle, mahtoihe pagišta. Koir om kodikoittud Kroman'jonan ristitul.
Homaičendad
Kategorii:Antropogenez Kategorii:Istorijanedeližed ristitud
Letojanni (stancii)
thumb|right|250px|Letojanni-stancijan ezmäižen platforman nägu vl 2012 Letojanni-stancii (Stazione di Letojanni) om raudtestancii Italijan suves, sen Sicilii-sarel, Messin—Sirakuzad-linijas. Radab ühtennimižen kundan (kommunan) südäimes vn 1866 tal'vkuspäi.
Lagan'
Lagan' (Лагань, Лага́нь) om Venäman lidn da lidnankund Kalmikijan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om Laganin rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud sar'he mererandanno kuti sidanikoiden evropižen Venäman keskusespäi Lagan'-žilo vl 1871, oli mülünu Astrahanin makundha. Vspäi 1927 om Kalmikijan palaks. Vl 1936 kalanümbriradai kombinat radaškanzi, i kätihe Laganid radnikžiloks. Kalmikalaižiden deportacijan jäl'ghe vl 1944 nimitihe sidä Kaspiiskii. Aigan mändes lete ühtenzoiti sart randanke. Vl 1963 mašiništonsauvomižen tegim radaškanzi, i Kaspiiskii sai lidnan statusad. Vspäi 1991 nimitadas lidnad eziauguižikš.
Lagan' šingotase kalan ümbriradmižel i osötran kazvatusel, sömtegimišton toižil edheotandoil, om kivivoin samižen rajonan keskuseks, mugažo turizman keskuz.
Letojanni (stancii)
Regionaližed jonused tehtas seižutest stancijal. Trafik ližadase kül'bendsezonan aigan.
Lagan'
Geografijan andmused
Lidn sijadase 20 m alemba mail'man valdmeren tazopindad keskmäižel korktusel, mi om 7..8 metras ülemba Kaspijan pindad. Ühtenzoitase merenke laivkanalal 10 km pitte. Matkad Elisthasai om 260 km lodeheze orhal vai 305 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kamizäk (Astrahanin agj) 98 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 205 km avtotedme. Matkad lähembaižhe Ulan-Hol-raudtestancijhasai om 40 km päivlaskmha oiktal avtotel.
Lagan' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 1 521,1 km².
Gera
thumb|right|250px|Barberinin Gera Gera (Ἥρα Hra) — amuižgrekan mifologijas om jumalnaine, Kronos-titanan i Reja-titanidan koumanz' tütär.
Lagan'
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 14 323 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb ristitišt oli 16 300 eläjad vl 1992. Vl 2017 kaik 13 137 ristitud elihe lidnas.
Gera
Jumalnaine om naindan kaičii, kaičeb naidišt sündutesen aigan. Kaikiš amuižemb Geran funkcii om abu sünduteses. Hän om üks' olimpalaižiš jumaloišpäi, Zevsan ak i sizar, päjumalannaine, no alištub Zevs-mužikale. Mifiden mödhe Gera navedib tobmut i sidob paksus, hänel om äred taba. Kucub Zevsan vihad paksus jumalan sudaruškoiden da heiden lapsiden tagut.
Tokio
Tokio (東京, lugetas «to:kö:», sana sanha «Päivnouzmaine pälidn») — Japonijan pälidn, sen administrativine, finansine, kul'turine, politine da tegimišton keskuz. Se om kaikiš järedamb administrativižen ühtnikon ekonomik mail'mas. Prefektur sijadase Honsü-saren suvipäivnouzmas, Kanto-tazangištol, seižub Tünen valdmeren Tokion lahten randal.
Lagan'
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): kalmikalaižed — 50,2%, venälaižed — 38,2%, kazahlaižed — 7,9%, totarlaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 0,05%.
Tokio
Tokio eile lidn juridižikš. Tokion prefektur, vai Tokion pälidnaine ümbrik, se om Japonijan administrativine ühtnik. Mülüdas sihe 23 Tokion speciališt rajonad («Tokio-lidn»), Tam-agj da severz'-se sarid, sen ühtes Idzu-sared da Ogasavar-sar'.
Tokion aglomeracijan pind om 13 572 km², ristitišt — 35 682 460 ristitud (2011). Specialižiden rajoniden pind om 622 km², ristitišt — 8 967 665 ristitud (2011). Vl 2011 Tokion prefekturan ristitišt oli 13 185 502 ristitud.
Vl 1964 Kezaližed Olimpižed vändod oliba lidnas, ned lindäs Tokios möst vl 2021.
Administrativine status
Pälidnaine ümbrik om üks'jäine valdkundas. Tokion ümbrik kogoneb 62 administrativižiš ühtnikoišpäi — ned oma lidnad, žilod, küläkundad. Vspäi 1943 Tokion 23 specialižel rajonal ühtejitte status om lidnoiden rindataden. Kaikuččes mugoižes rajonas ičeze lidnan pämez' om da ičeze lidnan nevondkund om.
Pälidnaižen ohjastuzkundan pämez' om kaikel rahvahal valitud gubernator. Ohjastusen päine pert' sijadase Sindzüku-rajonas. Sindzüku om pälidnaižen ümbrikon keskuz.
Lagan'
Eläjad
Buddizman Vauvhatusen pühäpert' (suburgan) radab lidnas vspäi 1995, kaks' stupad oma olmas mugažo. Ortodoksižen hristanuskondan Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om olmas lidnas, letihe vll 2003−2011.
Gera
Pühäpertid Geran oiktastuseks oma saudud Amuižen Grekanman territorijal päpaloin, niišpäi kaikiš tetabamb om Geran pühäpert' Samos-sarel (ruinad mülüdas mail'man jäl'gushe) läz Turkanman suvipäivlaskmašt randištod. Jumalnaižen atributad oma diadem (venc) kut päjumalannaižel, amuižes aigan mugažo granatan plod (jüviden äjüz simvoliziruib plodukahust) i skipetr (batog) kägi-pühälindunke päl. Pavlinoiden par vedab hänen korjad. Gera voib panda päle ottud velgha Veneran vöd, se kändab händast čomakuluks.
Lagan'
Eläjad
Politehnine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalmikijan Tazovaldkundan lidnad *
Gera
Geran rimalaine analog om Junona.
Homaičendad
Kategorii:Amuižgrekan jumalad Kategorii:Jumalad kirjamišton mödhe Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
Tokio
Administrativine status
Päiči municipalitetas, valdkundaline ohjastuzkund ištub Tokios. Imperatoran pert'kulu (lidnuz) Tokios om japonižiden imperatoriden pärezidencii.
Tokion ümbrikoiden administracii ohjastab Idzu- da Ogasavar-saril.
Administrativiž-territorialine jagand
Tokioho mülüdas 23 speciališt rajonad (municipalitetad), 26 lidnad, 1 makund da 4 ümbrikod (5 žilod, 8 küläd).
Tobmuz
thumb|right|200px|Tokion prefekturan ohjastusen sauvuz Rahvaz valičeb gubernatorad da lidnan suiman ezitajid. Gubernator om Tokion ohjastusen pämez'. Nece ohjastuz ištub Sindzüku-rajonas da ohjastab kaikel Tokiol, tehtes specrajoniden erasid funkcijoid-ki ühtes.
Istorii
Heimod eliba Tokion rajonas kiviaigassai völ. Ezmäine lidnan nimi — Edo (vhesai 1869). XII. voz'sadal Tara Sigenada-saldat sauvoi fortad täs. Kut vero mäneb, hän ližazi ičeleze Edo-nimen (江戸 «tulend lahthe») elämižen sijan ümbrikirjutandan mödhe. Vl 1457 Kanto-agjan Otto Dokan-ohjastai zavodi Edo-lidnusen sauvomišt japonižen sögunan aigan. Vl 1590 Tokugava Iejasu (Tokugava-söguniden klanan alusenpanii) sai sidä ičeze valdha. Muga Edo kändihe sögunatan pälidnaks. Sil aigal Kioto oli imperijan pälidnaks. Vl 1615 Iejasun armijad saiba vägestust ičeze vihanikoiden päl (Tojotomi-klan). Edon sögunad saiba absolütišt tobmut 250 vodeks da paniba pit'kaigaižid aluzkundoid. Lidn šingotihe pigašti, 18. voz'sadan augotišes tegihe sidä jo ühteks kaikiš järedambišpäi mail'mas.
Vl 1868 Meidzi-restavracijan jäl'ghe sögunat oli heittud poiš, imperatoran tobmut udessündutihe. Vl 1869 Mucuhito-imperator pani Edon pälidnaks da nimiti sidä Tokioks.
19. voz'sadan toižpolel lidnan tegimišt zavodi ičeze teravad šingotest, sen jäl'ghe laivansauvomine-ki. Vl 1872 om saudud Tokio−Jokoham-raudte, vl 1877 — Kobe−Osak−Tokio raudte.
Vn 1923 1. päiväl sügüz'kud luja manrehkaiduz tegihe Tokios da sen ümbrištos, sen magnitud oli 8.3 ballad Rihteran pordhišton mödhe. Läz pol'lidnad oli muretud, sur' lämoipalo tegihe. Läz 140 tuhad ristituid kändihe sen kadoikš. Sen jäl'ghe lidn zavodi ičeze udessündutamišt, hot' rekonstrukcijan plan oli lujas kalliž, puižid pertid oli tariž vajehtada kivižikš seismiženvastaižikš.
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli muretud todesižikš möst. Se putui intensivižiden lendimatakoiden alle. Vn 1945 8. päiväl keväz'kud päidusele enamba mi 80 tuhad eläjid pölištui — vaiše ühten päivän. Äi puižid pertid paloihe, vanh Imperatoran pert'kulu satatihe.
Sodan jäl'ghe amerikaižed sodaväged okkupiruihe Tokion, i Korejan sodan aigan lidn kändihe järedaks sodakeskuseks. Severz'-se amerikaižid bazoid jädas täs nügüd'-ki (Jokot-il'mbaz (Yokota Air Base) Tam-rajonas, harjoituz- da lebukeskused).
Kesked 20. voz'sadad valdkundan ekonomik kogonaz sai heredad udessündutamišt. Vl 1966 Japonijan ižanduz oli jo kahtendel sijal ičeze surudel mail'mas (muga nimitadud «Japonine ekonomine čud»). Päzutand sodan satatesišpäi oli todestadud Olimpižiden vändoiden satusekahal vedandal Tokios vl 1964. Lidn ozuti ičtaze rahvahidenkeskeižel arenal.
1970-nziš vozišpäi radvägen ližaduz Tokioho küläkundoišpäi vedi sihe azjaha, miše 1980-nziden voziden lopus lidn kändihe ühteks kaikiš heredoiš šingotesen lidnoišpäi mail'mas.
Nügüd' Tokion šingotez mäneb edehepäi kacmata ekonomikan krizisha, se eskai nägub erazvuiččiden voziden kaimdaifotoiden rindatusespäi. Lidnan randal putkotadas lainhenmurendajid da ratud sarid, tobjimalaz murdoišpäi. Päine torguind- da bobuštuzkeskuz sijadase ratud Odaib-sarel.
Manrehkaidused da toine kaikenaigaine seismine aktivižuz Tokion rajonas veihe ohjastusen pätandha tehta toižen lidnan pälidnaks, no kobaidust sil polel eile tähäsai.
Geografii
Tokion kontinentaline pala sijadase Tokion lahten lodehes. Lidnan piduz om läz 90 km päivnouzmaspäi päivlaskmhasai da 25 km pohjoižespäi suvhesai. Tokion prefektur om röunoiš päivnouzmas Tiban prefekturanke, päivlaskmas — Jamanasin prefekturanke, suves — Kanagavan prefekturanke da pohjoižes — Saitaman prefekturanke.
Honsü-saren Tokio jagase specialižikš rajonikš sen päivnouzmpoles. Idzu-sared da Ogasavar-sared sijadasoiš suvhe Honsüspäi Tokion suves, ned levigatas enamba mi 1000 km pitte.
Vägevad manrehkaidused lidnas oliba vozil 1703 (8.2 ballad), 1782, 1812, 1855 (7.0), 1923 (8.3) da 2011 (6.0).
Severz'-se nacionaližid puištoid om Tokios: Meidzi-sarik Takao-mäges ümbri, Ogasavar-rahvahanpuišt Bonin-saril, Ueno-puišt ičeze tetabiden muzejidenke.
Tokion klimat om subtropine mussonine, tal'vel kuivsezon oleskeleb. Vodenkeskeine sädegidenmär — 1537 mm. Lumikuro oleleb kerdan vodes. Kezal om räk da upar', se azj lopiše vaiše redukun lopus. Eläjiden lugu vajehtab klimatad. Taifunad tuleskeleba Tokioho paksus, hot' vägeviden niiden keskes om vähä.
Kaikiš suremb järv om Okatum-järv Tam-jogel.
Ekonomik
Tokion lidnanzon (Tokion, Kanagavan da Tiban prefekturad) om kaikiš järedamb produkcijan pästandan mödhe (US$2 trln ostmižmahtusen paritetan mödhe vl 2012) mail'man kaikiš surembiden aglomeracijoiden keskes.
Toižen mail'man sodan jäl'ghe Tokio oli ezinenas tegimišton produkcijan pästandal. Nügüd' jäiba vaiše tegimišton erased sared (sarakod: tarkoiged mašiništonsauvomine, varadetalid apparatoiden da mašinoiden täht). Tegimišton pästandan mürkan lanktendan sü om ottud vl 1956 «Käskuz pälidnaižen regionan hüvinladindan polhe». Necen käskusen mödhe, uziden tegimišton sauvond oli kel'tüd, vanhad tegimed sirdihe edahaižhe rajonihe, miše heitta ekologijan problemoid. Sikš ku kulutajiden sur'kulu lugumär eläb lähen, ka kebnan tegimišton sarakod oma šingotadud: söm- da nahktegimišt, modan biznes, čomitesiden, kosmetikan da zelliden pästand. Neniš sarakoiš om äi penid da keskmäižid edheotandoid, kudambad iče mödas ičeze tavaroid.
Pälidnan painmižen sarak pästab Japonijan painmižprodukcijan pol't.
Maižanduz, kazvalikahan mecan parččom, kalatuz oma šingotadud mägil da saril, no niiden pästandan pala mäneb statistikas jäl'gmäižeks kaikiden Japonijan prefekturiden keskes.
Bataisk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1769 kuti Bataiskai-slabad (Батайская слобода). Ba-tai-su kändase türkižiš kelišpäi kuti «neps alangišt ojanke». Raudtestancii radaškanzi jonol Vladikavkazhasai vl 1875. Oli Bataiskan rajonan (1924−1938) keskuseks. Kätihe radnikžiloks vl 1925. Žilo sai lidnan statusad vn 1938 25. päiväl kül'mkud. Lidn oli okkupiruidud nacistoil (27.07.1942 — 07.02.1943). Mülütihe Koisug-žilod lidnha vl 1959.
Tokio
Ekonomik
Tokio om üks' mail'man koumiš finansižiš keskusišpäi, Nju Jorkan da Londonan ühtes.
Valdkund
thumb|right|250px|[[Gobbs Tomas|Tomas Gobbsan «Leviafan»-kirjan kor' (1651. voz'). Kirj om valdkundan problemoiden polhe.]] Valdkund om ristitkundan organizacii ohjandusen da vägen eriližidenke mehanizmidenke, se om suverenižusenke i paneb oiktuzližid järgendusid märitud territorijal. Nügüd'aigan kaik kuivma Mal Antarktikas päiči i valdmered randoidenno oma jagadud läz kaks'sadan valdkundan keskes.
Vepsän rahvahaline volost'
Vepsän rahvahaline volost' (venäkelel: Вепсская национальная волость) oli Venäman vepsläižiden administrativine avtonomii. Se oli olmas Karjalan Tazovaldkundan suves vodelpäi 1994 vodhesai 2005.
Valdkund
Ku valdkundad da ohjastused oma vaumhed sädamha diplomatižid kesksidoid objektanke, ka se om tundištadud valdkundaks. ÜRO:n kaikenaigaižed ühtnijad oma pävaldkundoikš, ned oma voimusenke panda kel'dod pätindoiden vägehe.
Vepsän rahvahaline volost'
Geografii
Volostin sijaduz oli Karjalan Tazovaldkundan suvipolel da Änižjärven päivlaskmaižel randal. Pind — 830 km².
Vodelpäi 2006 mülütihe volostihe Änižröunan rajonan Šokšun, Šoutarven da Kaleigen (Kalajogen) vepsän küläkundoid. Keskuz oli Šoutarves. Volostin küliden enambusen sijaduz oli Änižjärven randal da pidust' R19-ted (Petroskoi — Šoutarv — Šušt).
Tokio
Ekonomik
Japonijan ezimaižed informacijan da holitusen sferan edheotandad oma keskitadud Tokioho.
Valdkund
Valdkundan olendan tundused:
Vepsän rahvahaline volost'
Geografii
Volostin klimatvö om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3 Cel'sijan gradusad, uhokun — −9,5 C° (kaikiš vilumb ku) da kezakun +17 C° (kaikiš lämemb ku). Keskmäine nepsuz — ümbri 80%.
Tokio
Ekonomik
Päivlaskmaižen Tokion lidnad kävutasoiš «rajonikš-magaduzsijikš» Tokion keskusen radajiden täht, no erasil lidnoil ičeze kommertine da tegimišton baz om olmas.
Transport
Tokio radab kuti Japonijan transportan sarakon koncentrator. Se om Kanto-regionan transportine päkeskuz.
Vepsän rahvahaline volost'
Geografii
Enččen volostin territorijal om kvarcitan, gabrodiabazan löudmižsijid da savisijid. Se volost' oli Karjalan kaikiš mecakahamb municipaline palakund.
Bataisk
Istorii
Bataisk šingotase sauvondmaterialiden (raudbeton) i sauvondtegesiden (metalližkonstrukcijad, mülütimed) pästandal, transportižel mašinansauvomižel (avtoližavedamad, avtolibutimed, avialadimiden tegim, avtoveimiden edheotand), sömtegimištol.
Valdkund
Homaičendad
Kategorii:Socialižed institutad
Tokio
Transport
Avtod oma il'man redustandan päsü prefekturas. Valdkundaližiden avtoteiden verk om šingotadud lujas, mugažo om äi piguzližid maksližid estakadoid. Rengazte ümbärdab Tokion keskusen.
Tokios da sen ümbrištos om 2 rahvahidenkeskešt lendimportad. Mugažo om severz'-se regionaližid lendimpöudoid civiližen aviacijan täht lendamha prefekturan edahaižhe sarihepäi. Rahvahidenkeskeine Haned-lendimport (vspäi 1931) kävutase valdkundansüdäimižiden reisiden täht päpaloin. Narit-lendimport (vspäi 1978) sijadase Tiban prefekturas, i se om rahvahidenkeskeižiden reisiden täht.
Openduzsijad
Tokioho om pandud niiden alusen äi kolledžid, professionaližen keskopendusen sijid, universitetoid. Kaikiš arvostadud niišpäi oma: Tokion universitet, Vased-universitet, Keio-universitet, Tokion (Ühtenzoittud) pälidnaine universitet, Hitotsubasi-universitet da Tokion tehnologine institut.
Massinformacijan sarak
Tokio om Japonijan informacine päkeskuz da üks' rahvahidenkeskeižiš informacižiš keskusišpäi. Neniden lugendlehtesiden da pästandkodiden päofisad sijadasoiš pälidnas: Jomiuri simbun, Mainiti simbun, Nihon Keidzai simbun, Ivanami söten. Regionaližel pressal om ičeze ofisoid Tokios.
== Sebruzlidnad ==
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan prefekturad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Bataisk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Donan hural randpolel, 5..7 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' Koisug-jogi (Малый Койсуг, lankteb Donha ani lidnan taga) om lidnan lodehližeks röunaks, Azovan järgenduzkanal läbitab lidnan palad suves. Bataisk röunatab Rostovan Donal Kirovan rajonanke pohjoižes. Toižed lähembaižed lidnad oma Azov 25 km päivlaskmha orhal, 32 km avtotedme vai raudtedme, i Aksai 17 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 24 km avtotedme vai raudtedme. Bataisk-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas-suves. «Rostov Donal — Krasnodar»-avtotekeskust om lidnan päivnouzmaižeks röunaks.
Bataisk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Röunatab Aksain rajonanke päivnouzmas, Azovan rajonanke päivlaskmas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad Kategorii:Rostovan agjan lidnümbrikod
Vepsän rahvahaline volost'
Eläjad
Vodel 2002 eläjiden lugu oli 3 493 ristitud. Volostin igähine ristitišt oliba vepsän rahvaz, enamba 30% Volostin eläjid.
Mugažo Volostiš om ortodoksižen hristanuskondan D'äšarvan jumalankodi (läz 1580 v.), Brusnenskii-jumalankodi, pühän Homoi-apostolan jumalanpert' (20. voz'sada), puine jumalanpert' Vehkoiš (19. voz'sadan lop), jumalanpert' Mägiküläs (19. voz'sadan kesk).
Kul'turine elo
Ristitišton päazjin oliba manalaižiden kal'huziden samine, mecradod, punümbriradmine, kalatez da maižanduz.
Volostiš kaik oliba 3 keskškolad, lapsiden päivkodid, lapsiden muzikškol da üks' sen filial, kirjištod, 3 kul'turkodid da klub. Vodelpäi 1936 tähäsai Vepsän rahvahaline hor radab, vodelpäi 1982 Vepsän lapsiden hor om olmas.
Šoutarven vepsläine etnografine muzei kaičeb vepsläižiden rahvahaližid veroid. Enččen Volostin territorijal kaik om 111 arhitekturan, arheologijan, istorijan muštpacast (68 arhitekturmuštpacast puspäi: küläkodid, läväd da aitoid).
Edesine lugemine
Kategorii:Geografižed objektad Vepsänmal Kategorii:Karjalan Tazovaldkund
Tripoli (znamoičendad)
Tripoli om toponim grekan kelen Τρίπολις-sanaspäi (Tripolis) «koumekerdaine lidn». Se voib znamoita:
Členov Mihail
Vl 1976 TA etnografijan institutan tedoidajiden grupp avaiži tetaban Kitoiden allejan Itigran-sarel hänen ohjandusen al.
Homaičendad
Kategorii:Venäman istorikad Kategorii:Etnografad Kategorii:Päivnouzmantedomehed Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Istorikad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1940
Südäikera
thumb|right|300px|Südäimen lönd Südäikera vai Südäin (соr, καρδιά kardia), paginoiš hengkera mugažo, om havadoikaz organ, kudamban abul veri jokseb sonidme.
Tal'volimpiad-2014
Avaidusen ceremonii mäni uhokun 7. päival. Lopmižen ceremonii tegihe 23. päival uhokud.
Olimpiadan polhe
Nece oli ezmäine Tal'volimpiad, dai kahtenz' Olimpiad (jäl'ges vn 1980 Kezaolimpiadad Moskvas), kudamb tegihe Venäman territorijas.
Enamba mi 2800 sportnikad 88 valdkundaspäi ühtniba vn 2014 Tal'volimpiadha.
Germanijan imperii
Germanijan imperii (Deutsches Kaiserreich) oli Germanijan valdkundan nimituz vozil 1871−1918.
Administrativiž-territorialine jagand
thumb|right|300px
Kaik 26 valdkundad mülüiba Germanijan imperijha:
Medson Šou
Šou Medson (angl. i Shaw Madson; sünd. 15. uhoku 1977, Invermir, Britanine Kolumbii, Kanad) om kanadine fil'miden i änetoitandan akt'or.
Kar'jer
Fil'mzihe amerikaižiden da kanadižiden serialoiden rives, n. k. «Smolvilin peitused», «Nored mušketörad» da «Rikond», kut toižkäzižiden personažiden edestai.
Om tetab kut Vul'f («T.F.K.»-bandan pämez') «Need for Speed Carbon»-kompjutervändospäi, kudambas hänen mel'kuva ezitihe vändoidenkeskeižiš scenoiš; hän-žo änetoiti necidä personažad.
Personaline elo
Mez' eli naindas vähäntetabanke Izabella Zalevska-aktrisanke vn 2001 semendkuspäi vhesai 2002.
Irdkosketused
Kategorii:Kanadan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kanadha Kategorii:Sündnuded Britanižhe Kolumbijha
Suksed
Istorii
thumb|right|250px|Järgeližed vanhad suksed kaluidenke Tuhad vot edel meiden erad Venäman da Skandinavijan rahvahad kävutihe suksid. Kuvad kall'oiden pindoil todestadas necidä.
Kolan pol'saren suves kävutihe erižpiččid suksid da vaiše üht kokovicad jämha jaugoil, a lühüdal suksel tulkihe. Sil-žo aigal Skandinavijan amuižed eläjad hihtihe ühtenpiččil suksil.
Pohjoižman rahvahad sädihe suksid ičeze sirdmižen aigan viluihe agjoihe, kus pit'k lumekaz tal'v om. Jämha elegiš ristituile pidi sirtas lumedme, sidä oli statjin lujas äi (enamba metrad sankte). Ezmäks sädihe lumikengid — mugoižed ladlused suretas laboiden pindad da kaitas uhkundad lumhe vaste. Erased Pohjoižman igähižed rahvahad kävutihe lumikengid, no ei tenugoi suksid ani edel tedoidajiden tulendad. Ku otta arheologiden löudmižid, ka ezmässai sädihe suksid-lumikengid Altai-mägil da Baikal-järven tahoiš. Edel 16. voz'sadad meiden erad ned oliba levitadud avaros, ka sil-žo aigal kävutihe hihtandsuksid-ki. Vl 1555 Sur' Olaf-episkop pästi Rimha «Pohjoižman rahvahiden istorii»-kirjan. Hän kirjuti sihe saamelaižiden tal'vmectusen mahtusiš muga: «Haškujad suksil ajadas mecživatoid čuphu, hihtajad suksil kačustadas loden palikoil pedroid, händikahid, eskai kondjid, sikš miše sabutadas kebnas. Živat ei voi joksta lozgom süväd lumedme da uhkub. Pit'kän da väzutoitajan küksendan jäl'ghe hän andase hihtajile kebnašti suksil ristituile».
Toižikš voib olda, suksid sädihe regehe kactes, sikš miše suksed oma regen kebnetud jaugasihe pojavad.
Amussai kävutihe suksid oiktaha hihtamha süväd lumedme mectusen aigan, sodan täht tal'ven arvoimižiš. Kävutand märiči suksiden suruzid, ned oliba lühüdamb (150 sm keskmäras) da levedamb (15..20 sm) nügüdläižidenke rindataden, sättuihe enamba haškumba, mi hihtamha. Nügüd' Venäman päivnouzmpolen kalanikad da mecnikad kävutadas mugoižid lühüdoid da levedoid suksid. Ottud pedran jaugoilpäi hoikal nahkal («kamus»:al) kattas suksiden aluižid kebnendamha likumižen ülezpautetme.
Sätihe hihtandsportad 19.-20. voz'sadoiden röunal. Nece om mugoi joud — štarkta suksil pigudehe voibišteldes, ka hüväks meleks muite. Sädihe heredha štargundha sättujid suksid toižiden suruzidenke — 170..220 sm pitte da 5..8 sm levette, ottihe kävutamha armijha nenid suksid. Pidab libutada käzi ülähäks seišti märičemha mugomiden suksiden sättujad pidust. Läz sidä-žo aigad sädihe suks'kaluid-ki (kokovicoid čuburkoidenke). Suks'kalud kebnetas da pigustadas štargundad lujas.
Materialad da tehnologijad
thumb|right|130px|Seižutadud seinäd vaste nügüd'aigaižed hihtandsuksed mädusidenke Amussai tegihe suksid jagamatomiš pulaudoišpäi, tegesil ei olend loštajad irdnägud. Hihtandsport šingotaškanzi 19.-20. voz'sadoiden röunal, kukerduz tegimištos ozaiži, ka suksed toižetihe. Niiden suruded vajehtihe da tegihe standartižikš. Suksiden südäin tegeškanzihe šoidukahan, kävutaškanzihe mašinoid tehmaha niid, sädihe suks'fabrikoid.
Sid' löuzihe plastikmaterialid. Erasil plastmassil om tarbhaižid ičendoid suksihe kävutamha — jädas kuivaks, lunt ei tartu, libestund paremboičese. Ezmäi sätihe suksid plastikaluiženke, sid' plastiksuksid täuzin.
Nügüd'aigan suksiden südäin voib olda palakahan lujas, sikš miše sportindustrii da sportinventarin tegijad anttas äi rahoid tedoidusiden täht. Kävutadas plastikan, pun, ühthesuladusen, palakahan materialan erazvuiččid toižendoid parahimid suksid tehmaha.
Kävutadas suks'voiškid holitamha suksiden aluižid. Jän da lumen takaidab suksihe sita.
Suksiden toižendad
Mägisuksed (skibord) oma laskemhas huzaiten mägipautkilpäi da kävutamha ühtennimižen sportan aigan. Neniden suksiden ülätahkod oma kantoidud metallal travindad vaste koval lumel, mugažo ohjandamižen paremboičemha. Sportan šingotesen aigan mägisuksile andoihe ičeze mädusen variantad: kanduz om fiksiruidud kaiken, eriližed cibletad.
Hihtandsuksed oma hihtamha da histimhä lumedme, ladudme, štargumha hangedme. Ned alajagase kahthe sur'he klassha: puspäi da plastikaspäi. Plastiksuksed alajagasoiš aluižen mödhe: iškujan teksturan vai siledan kandonke (kand om suksen pidusen keskpala).
Mädused
thumb|right|250px|Mägisuksed da niiden mädused (2010) Ladidas suksid kengihe mädusiden abul.
Mädusiden viž variantad om:
Koveritomad mädused — sätihe ezmäi niid, voib kacta mecnikan suksil. Se om nahkaine vai kanghasine petl' muite, i om kebn čokkoida villakod jaugal sen südäimehe.
Pol'varmdad mädused — siš nahkaine petl' om vajehtadud metalližihe kehnuižihe. Suks'keng' toktab kehnuižihe, strop pid'oiteleb kengäd ülähänpäi. Trosut (mugoine metalline punotiž) kävutase vöhuden sijas. Kingitadas trosut bibuhuden abul. Bibuhut kingitase kehnuižiden edehe.
Nene koume ülembakirjutadud mädused oma järgeližiden kengiden täht. Ned oma varmdad, om kebn kävutada niid. Pit'kan aigan pol'varmdad mädused oliba erazvuiččiden valdkundoiden armijoiš. Mugažo edel nügüd'aigaižiden mägisuksiden mädusiden da suks'cibletoiden sädandad kävutihe pol'varmdoid mädusid mägisuksiden päl.
Varmdad mädused — niiden kävutades kengän nenad kingitab sukshe varmdas, se azj abutab oigeta suksid paremb. Nügüd' arni nened mädused oma järgeližed kaiktä. Tegimišt pästab koume mädusiden sistemad — Nordic 75 (oli tetab NSTÜ:s), SNS, NNN da necen uz' NIS-versii.