cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oulu
Transport
Raudte Hel'sinkišpäi tuli lidnha vl 1886. Nügüd' «Pendolino»-kiruhjonused ühtenzoittas lidnad Hel'sinkinke Jogensun kal't.
Rahvahidenkeskeine Oulu-lendimport (OUL) om kahtenz' surtte Suomenmas, se sijadase 15 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Lendimportaspäi tehtas reisid Pohjoiževropan maihe, Suomenmadme i čarterreisid Evropan suvipäivlaskmaižihe lebutahoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Nevzorov Aleksandr
Aleksandr Glebovič Nevzorov (Александр Глебович Невзоров; sünd. 3. eloku 1958, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline i venämalaine lehtezmez', TV-vedai i enččel Valdkundaližen Duman deputat (1..4. kucundad, 1993−2007). Nügüd'aigan — publicist, dokumentaližiden kirjoiden sädai, dokumentaližiden fil'miden scenarist, režissör da prodüser.
Vspäi 1983 mez' radoi Leningradan televizijal, vll 1987−1993 hän vedi «600 sekundad»-TV-programad i sai tetabut sen tagut.
Vl 1997 Nevzorov fil'mzi «Častilišče»-fil'man ezmäižen čečenijan voinan polhe.
Aleksandr om ippologan mugažo (heboiden tedai). Heboiden kazvatandan Nevzorov Haute École-školan alusenpanii, mastar i näradoičii.
Homaičendad
Kategorii:Venäman režissörad Kategorii:NSTÜ:n lehtezmehed Kategorii:NSTÜ:n TV-vedajad Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1958
Voronežan agjan lidnad
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Č
Om 4. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Železnogorsk
Železnogorsk om Venäman severziden-se lidnoiden nimituz. Se voib znamoita:
Džomolungm
thumb|right|250px|Džomolungman mägenoc Džomolungm (tibetaks Chomolungma), Sagarmath (सगरमाथा Sagarmatha), Everest-mägi (Mount Everest), 珠穆朗玛峰 Zhumulangma Feng, — om kaikiš korktemb mägenpä mail'mas (Mas). Sen korktuz — 8848 metrad. Sur' kaks'päine kall', eile vulkan.
Geografii da klimat
Mägi sijadase Gimalajiš, Mahalangur Himal-mägisel'gan palas, kudamb nimitase Khumbu Gimal. Pohjoine (päine) mägenpä (8848 m) om Kitain territorijas. Suvimägenpä (8760 m) sijadase Nepalan da Tibetan avtonomižen ümbrikon (Kitai) röunal.
Lujembaine tullei oleškeleb Džomolungman päs (55 m/sek).
Öl il'man lämuz aleneb −60 Cel'cijan gradusahapäi.
Läz mägenpäd pen' atmosferine painuz jätab hapanikad harvas il'mas 3 kerdad penemb, mi meren randištol.
Kaiked sidä azjad ristit mujub kuti −100..−120 C° tulleitoman sän aigan.
Etimologii
Tibetan kelespäi kätes, «Džomolungm»-sana znamoičeb «Elonvägen (lung — tullei vai elonvägi) Jumalan (qomo) Mam (ma)». Mägi nimitadud muga bonalaižiden Šerab Čžamm-Jumalan Maman oiktastuseks.
Nepalan keleks mägenpän «Sagarmath»-nimi znamoičeb «Jumaloiden Mam».
Anglijalaine «Everest»-nimi anttud mägele Everestan Džordžan (ser arvnimel) oiktastuseks (George Everest, 1790−1866). Vll 1830−1843 Dž. Everest oli Britanižen Indijan geodezijan radnikoičendan pämeheks. Vl 1856 hänen radsijan jäl'gnik Endrü Vo (Andrew Waugh, 1810−1878), tariči Everestad nimitamha kaikiš korktad märitud mägenpäd Mas. Vl 1852 indine topograf da matematikantegii Radhanat Sikdar ezmäižen kerdan märiči mägen korktust.
Al'pinizm
thumb|right|250px|[[Lhocze-, Džomolungm- (keskuses tagamal) da kaks'päižen Ama Dablam-mägiden nägu Tengboče-jumalankodišpäi (Nepal)]] Vhesai 1948 Nepal oli sauptud evropalaižile, a vlpäi 1950 Tibet Kitajan polespäi tegihe sauptaks kaikile verazmalaižile pit'käks aigaks.
Ezmäine libund mägenpähä oli vl 1953, semendkun 29. päiväl. Edel oli äi naprindoid sada sidä, mugažo oli 50 ekspedicijad Gimalajidme. Ezmäižed mägenpän sajad — Tencing Norgei-šerp (kaimdai mägiš) da Edmund Hillari, Uden Zelandijan rahvahanik. Hö kävutoitiba hapanikballonid, heil abuiš oliba šveicarijalaižiden ekspedicii da enamb mi 30 šerpad sen ühtes.
Libundan vastmägehe aigan keskkolendmär om 6 %. Vodes läz 500 mehed napriba libuda mägenpähä. Kolnuziden da ei hajetud ristituiden evakuacii om jüged, ka niiden hibjad oma kuti virgad libujiden täht.
Läz Džomolungman agjad oliba jo kuverz'-se sadad tuhad turistad.
Läz mäged kaks' rahvahankeskeižed lendimportad oma: Katmandu (100 km, Nepal) da Lhas (300 km, Kitai).
Libundan vastmägehe ičemaksarv om röunoiš 10..25 tuhad dollaroid kaikuččen ristitun täht. Sen ližaks üks' laskend libumha, kudamb andab Nepalan ohjastuz, maksab 10 tuhad dollaroid. Ku mända joudjal (miše paukata kaimdajid (šerpoid), kandajid, keitajid, varmitajid kervačud, kirhun abun varastajad joukud ), ka arv voib olda US$40,000−US$80,000 personaks.
Edel libundad pidab päzda akklimatizacijad kaks' kud lageriš mägen agjanno.
Vlpäi 2010 mägenpäs om sido — Internet korktan pigudenke. .
Libundan vastmägehe da laskmižen mägelpäi ozutesed da mahtused
Vastmägehe libutihe: naižed, ukod (80-voččed), hapanikmaskita (rekord om 32 časud mägenpäs), heredas (8 časud 10 minutad mägen agjannopäi), sogedad mehed, 13..15-voččed lapsed (vanhembidenke), 2 kerdad nedališ. Mugažo lasktihe ani mägenpähä parašutoil lendimišpäi kogonaižel joukul.
Mägelpäi huzaitihe mägisuksil da lumilaudal.
Irdkosketused
Kategorii:Nepalan mäged Kategorii:Mäged kirjamišton mödhe
Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Kologriv
Kologriv (Кологри́в) om Venäman lidn da lidnankund Kostroman agjan pohjoižes. Se om Kologrivan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan nügüdläiženke nimitusenke 17. voz'sadal kuti kadotanu znamoičendad lidnuz (Vanh Kologriv). Vl 1727 sirtihe lidnad 40 km suvhe Unž-jogen mödvedhe Kičino-žilho. Vl 1778 udesnimitihe sidä Kologrivaks da anttihe makundan lidnan statusad.
Kologriv šingotase mecan varhapanendal da pilindal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Unž-jogen hural randal (Volgan hura ližajogi), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avtotesild ühtenzoitab jogen randoid. Matkad Kostrom-lidnhasai om 230 km suvipäivlaskmha orhal vai 338 km avtotedme. Lähembaine lidn om Manturovo 61 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 80 km avtotedme.
Grenland
thumb|right|250px|Grenlandan nägu kaimdajaspäi vn 2005 17. semendkud Grenland (grenlandan kelel: Kalaallit Nunaat, Grønland «vihand ma») om Man kaikiš tobjemb sar' da mugažo Danijan avtonomii. Geografijan mödhe mülüb Pohjoižamerikha.
Kologriv
Geografijan andmused
Üläunž-žilo (ven. Верхняя Унжа) da kuz' küläd mülüdas lidnankundha Kologrivan ližaks. Lidnankundan pind — 507,41 km².
Grenland
Pind om 2 130 800 km². Sar' om koumen kerdan penemba pindan mödhe mi Avstralii, kudamb om kaikiš penemb kontinentiden keskes. Piduz om 2700 km pohjoižespäi suvhe i 1300 km päivlaskmaspäi päivnouzmha.
Kologriv
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 314 ristitud, lidnankundan — 3 940 ristitud. Vl 2017 kaik 3 032 ristitud elihe lidnas i 3 553 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 4 568 eläjad vl 1959 i 4 599 eläjad vl 1970, lidnankundan (andmused vspäi 2008) — 4 162 eläjad vl 2008.
Grenland
Nuuk (edel 1979. vot Gothob oficialižikš) om saren kaikiš tobjemb lidn. Se sijadase pol'sarel Grenlandan päivlaskmas, kaik 17 984 ristitud eliba eländpunktas vl 2019.
Kologriv
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert' (1807), Spasan Londuseližen mel'kuvan jumalanpert' (1908−1911, ei ole rados), časoun' (1879).
Grenland
Istorii
Arktižed rahvahad eliba jo sarel edel sen avaidust evropalaižil, no skandinavijalaižiden tulendan aigal saren ezmäižed eläjad kadoiba jo, i sarel ei olend eläjid. Eskimosalaižed tuliba sarennoks 13. voz'sadal vaiše, hot' lugedas-ki heid Grenlandan ezmäižikš eläjikš paksus. Tulijoiden sarele läz 200 vot tagaz skandinavijalaižiden žilod oliba siš mugažo völ, no eskimosalaižed eliba sarel sil aigalpäi kaiken. Niiden eskimosalaižiden ezitatad oliba «tule»-kul'turan ezitajad; nece kul'tur il'mestui Aläskas läz 1000. vot da tuli Grenlandale 13. voz'sadal.
Kologriv
Eläjad
Keskškol i čomamahtoiden škol oma opendusen üks'jäižed aluzkundad. Ende pedagogine i medicinine školad radoiba, zootehnikum oli olmas ezilidnas jogen vastrandal (vhesai 1986).
Grenland
Istorii
Evropalaižed avaižiba sar't vodel 982, konz norvegižed vikingad tuliba sinnä. Eirik Torval'dson, kudamb tuli Islandijaspäi, oli heiden pämehen. Hän sädi kolonijad sarel da nimiti sidä «Vihandaks maks» kändmižes. Nece nimituz om anttud vedatamha enamba eläjid sarele nacein. Toižen melen mödhe, sarel oli todeks kazmusid sil aigal. Sid' Erikan Leif-poig jätksi matkad päivlaskmale da avaiži nügüdlaižen Kanadan maid. Hän-žo toi hristanuskondad saren eläjile. Lugetihe siloižid grenlandalaižid Norvegijan eläjikš, Islandii oli Norvegijan palaks sil aigal. Vodele 1408 kaik skandinavijalaižiden žilod kadoiba, voib sanuda.
Viks
Viks (Вы́кса) om Venäman lidn Alalidnan agjan suvipäivlaskmas. Se om agjan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Viksan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2011. vot — rajonan) da pala.
Grenland
Istorii
Vl 1536 Norvegii da kaik sen teritorijad (Grenland niiden keskes) linniba Danijan palaks. Vl 1814 Norvegii ei olend Danijan palan enamba, no Grenland jäi sen palan völ.
Kologriv
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan lidnad *
Grenland
Istorii
Vodespäi 1979 Grenland om Danijan avtonomii, kudamb voib iče pätta ičeze azjoid. Vodespäi 2009 saren üks'jäine oficialine kel' om grenlandan kel'.
Viks
Istorii
Uz' raudantegii edheotand oli saudud tulalaižil Batašovad-vellil mordvinalaižiden mal vll 1765−1766, radoi sijaližel torhudel. Tegim (Выксунский завод) i eländpunkt senno sünduiba vn 1754 Jelizaveta Petrovna-imperatornaižen käskön tagut mugomiden tegimiden sauptandas 200 virstas Moskvaspäi kaičemha mecoid. Nimitihe žilod penen Viksun'-jogen (Viksunk) mödhe. 1830-nzil vozil Venäman evropižen palan kaugedraudan koume kümnendest tegihe Viksas, mugažo mehanizmoid tekstil'tegimišton täht, purulaivoiden likutimid i terasišt kodiinstrumentad. Sai lidnan statusad vl 1934. Vn 2010 ümbrikon lujad mecanpalod valatoitiba lidnad.
Grenland
Klimat da sä
Grenlandan randaližiden rajoniden klimat vajehtase paksus. Se om kaikiš pehmdemb päivlaskmaižel randal. Heinkun keskmäine lämuz om +9,6 Cel'sijan gradusad Kakortok-lidnas i +8,3 C° Nuuk-lidnas; vilukun kesklämuz sättub −7,8 C° da −10,7 C°. Kezaline lämuz voib sadas +21 Cel'sijan gradushasai erašti, no paksumba lämuz voib olda 0 C° kezan keskes.
Viks
Istorii
Viks šingotase raudan metallurgijan tegimel (suren diametran teraztorved, kezrad vagonrividen täht), mašinansauvomižel (rouhimed i survoimed, sodatransportan somuzkorpusad), sauvondmaterialiden sarakol i sömtegimištol.
Grenland
Klimat da sä
Kaikiš madalambad lämuded oleskeldas saren keskuzpalas: −60 C° tal'vel paksus, kezal — −12 C° da sen madalamba.
Viks
Geografijan andmused
Kahesa raudtestancijad i vedimdepo ratas lidnas vemha jüguid, pohjoine Viks-Tegimištoline (Выкса-Промышленная) om kaikiš järedamb stancii.
Grenland
Ristitišt
Voden 2019 andmusiden mödhe kaik 55 992 ristitud eliba sarel, ristitišton ninevuz — 0,027 ristitud nellikkilometras. Rahvahad oma eskimosalaižed (enambuses, ristitišton ühesa kümnendest) da danijalaižed toižidenke evropalaižidenke (kümnendez).
Viks
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 56 201 ristitud, lidnümbrikon kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 60 tuhad eläjid vll 1987−2003 (63 400 rist. vll 1996−1998).
Baburova Galina
Galina Sergejevna Baburova (Галина Сергеевна Бабурова, om sündnu 25. tal'vkud vodel 1987 Petroskoihe, Karjalan NST, Venäman NFST, NSTÜ) radab Kodima-lehtesen i Kipinä-kulehtesen toimitajan nügüd' (vl 2019), mülüb Verez tullei-al'manahan redakcijha. Hän kirjutab runoid vepsän kelel.
Grenland
Ristitišt
Kaikiš znamasižembad lidnad seištas Grenlandan päivlaskmaižel mererandal: Nuuk (pälidn, 17 984 eläjad vl 2019), Kakortok, Sisimut, Maniitsok.
Viks
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,2%, toižed rahvahad — 1,8%.
Grenland
Ristitišt
Ristitišton päradmine om kalanpüdand. Päižed keled oma grenlandan kel' (oficialine) i danijan kel'.
Viks
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Viksan Iverine naižjumalankodi, Sündun Raštvoiden päjumalanpert', nell' jumalanpertid i koume časounäd oma olmas lidnas.
Grenland
Homaičendad
Kategorii:Sared kirjamišton mödhe Kategorii:Danijan sared Kategorii:Danii
Viks
Openduz
Professionaližen opendusen aluzkundad:
Baburova Galina
Vepsläižed jured oma Kakkarv'-küläspäi. Ende Galina Baburova radoi Karjalan radion toimitajan da vepsän kelen opendajan. Hän om lopnu Petroskoin universitetan Baltianmeren suomalaižiden keliden da kul'turan tedokundad vl 2010, openzi vepsän kel't. Vll 2009−2013 radoi Karjalan tele- da radiokompanijas, sen rahvahaližes redakcijas. Galina paindas «Kodima»-lehteses da «Verez tullei»-al'manahas.
Publikoitud sädused
Kategorii:Vepsän runokirjutajad Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Petroskoihe
Jävaldmeri
thumb|right|250px|Jävaldmeri Jävaldmeri (mugažo Arktine valdmeri, Arctic Ocean, Ishavet vai Arktiske Hav, Norður-Íshaf, Nordishavet vai Polhavet, Северный Ледовитый океан) om valdmeri Man Pohjoižel mapoliškol, arktižes polärižes regionas.
Jävaldmeri om kaikiš penemb valdmeri Mal. Sen pala om kaiken jän al.
Erištundan da tedoidusen istorii
Saksalaiž-alamalaine Varenius-geograf erišti valdmert ezmäižen kerdan 1650-ndes vodes. Vl 1845 Londonan geografine sebr nimiti valdmert anglijan kelel (Arctic Ocean). Erased nügüdläižed tedomehed lugetas valdmert Atlantižen valdmeren palaks. Jävaldmeren täuz' oiktuzline status om märhapanmatoi. Ižanduseližed zonad oma kudel valdkundal: Danii (Grenland), Islandii, Norvegii, Venäma, AÜV, Kanad.
Nece valdmeri oli hätken olnu «vauktan läipan» kartoil, i vaiše 19. voz'sadan kahtendes poles zavottihe tedoita sidä intensivižin. Fridtjof Nansen ujui ezmäižen päliči Jävaldmeres laivas vl 1896. Nügüd' ujujad tedostancijad ratas Jävaldmeres (AÜV, Venäma).
Ühthižed andmused
Pind — 14,75 mln. km².
Randanpird — 45 389 km.
Veden mülü — 18,07 mln km².
Keskmäine süvüz — 1225 metrad (kaikiš madalamb valdmeriden keskes), kaikiš suremb süvüz — 5527 m (Grenlandan meri).
Mered
Kaik om 11 mert, päivnouzmaspäi päivlaskmha: Čukotkan meri, Päivnouzmaine Sibirin meri, Laptevoiden meri, Karan meri, Vauged meri (kontinentansüdäimine), Barencan meri, Grenlandan meri, Linkol'nan meri, Baffinan meri (kontinentansüdäimine), Bofortan meri. Kaikis suremb laht om Gudzonan laht (Kanad).
Murmansk
thumb|left|250px|Murmanskan ümbrikod: {{legend|orange|Leninan ümbrik}} {{legend|green|Oktäbrin ümbrik}} {{legend|fuchsia|Pervomaiskii ümbrik}} Murmansk (Му́рманск, kil'd.-saam.: Мурман ланнҍ, Murmánska) om Venäman lidn valdkundan lodehes. Se om Murmanskan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn i lidnümbrik, vägilidn.
Murmansk om kaikiš suremb lidn Pohjoižen polärižen pirdan taga. Sen aluz om pandud sureks portaks. Tähäsai Murmansk om Pohjoižen laivišton pävarustuzbaz. thumb|left|250px|Ird Murmanskas
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1916 redukun 4. päiväl kuti Romanov Murmanal (Рома́нов-на-Му́рмане) lidnan statusanke. Fevralin revolücijan jäl'ghe vn 1917 3. päiväl sulakud udesnimitihe lidnad Murmansk:aks.
Vl 1926 se oli pen' lidn ühesa tuhad eläjanke. Sikš ku NSTÜ:le pidi säta ičeze port Jävaldmeren randal varatoitmaha Pohjoižlaivištod, arktižid ekspedicijoid, Noril'skan sauvomišt, ümbriradamha kalan püdod, ka sid' Murmansk šingotaškanzihe hotkas. Vodele 1939 lidnan ristitišt oli jo 119 tuhad ristitud.
Murmansk šingotase järedaks portaks i laivišton bazaks, kaik Venäman atomlaivad oma kirjutadud Murmanskan portas, mugažo sömtegimišton, metalližkonstrukcijoiden i geologijan edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kolan pol'saren pohjoižel randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Murmansk seižub Murmanan randal, Barencan meren kaiken aigan jädumatoman Kolan lahten kall'oikahil randoil. Lidnan keskuz om lahten päivnouzmaižel randal. Vspäi 2005 avtotesild ühtenzoitab lahten randoid. Matkad avtotedme om läz 1380 km Piterihesai da 1905 km Moskvhasai. Lidnad-kaimdajad seištas lahten randadme: Kol ani suviröunan taga i Severomorsk seičemes kilometras pohjoižpäivnouzmaižen röunan taga.
Klimat om subarktine, läm' Pohjoižatlantine joksmuz pehmdab sidä. Voden keskmäine lämuz om +1,1 C°, kezakun-elokun +9..+13 C°, −7..−10 C°. Voib panda haloid kaikil kuil päiči heinkus. Ekstremumad oma −39,4 C° i +32,9 C°. Paneb sadegid 529 mm vodes, enamba heinkus-elokus (66..71 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (24..29 mm kus).
Murmansk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt, se jagase koumeks administrativižeks ümbrikoks: Leninan, Oktäbrin da Pervomaiskii. Ümbrikod ei olgoi municipalitetoikš.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 307 257 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli vl 473 tuhad eläjid vl 1991, ristitišt poleni Murmanan randan sodalidnuziden kändandan taguiči eriližikš lidnoikš, mugažo norišt sirdi valdkundadme ižandusen pahan olendan tagut.
Edeližed lidnan pämehed oma:
Transport
Avtobusad, trolleibusad i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Järed jädumatoi jüguiden meriport radab (60,7 mln tonnoid vl 2018). Murmansk-päraudtestancii om saudud vl 1916, sen nügüdläine sauvuz om letud Toižen mail'man sodan jäl'ghe palanuden sijas. Toine stancii lidnas om Komsomol'sk-Murmanskii.
Rahvahidenkeskeine civiline Murmansk-lendimport (MMK / МУН / ULMM, üks' million passažiroid vl 2019) sijadase Murmaši-žilonno 24 km suvhe-suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Murmanskan agjan lidnad Kategorii:Murmanskan agjan lidnümbrikod
Kalgari
thumb|left|250px|Kalgarin kart vl 2006 (tegimištzonad oma ozutadud ruskedsinižel) Kalgari (Calgary [ˈkælɡ(ə)ri], francine virkand: [kalɡaʁe]) om Kanadan nellänz' surtte lidn. Se om Al'bert-provincijan kaikiš suremb lidn.
Vl 1988 lidn vastsi Tal'veližid Olimpižid vändoid.
Istorii
Indejalaižed elädas lidnan territorijal enamba mi 11 tuhad vozid, nügüd'aigan ottas nell' procentad lidnan ristitištos. Nened heimod eliba ani evropalaižiden tulendan edes: Blekfut-konfederacii (Siksika, Kainai, Piikani), Nakoda, Tsuut'ina. Tahondan nimituz blekfut-kelel om Mohkínstsis.
Eländpunktan aluz om pandud Bou- i Elbou-jogiden ühthejoksmusen randal vl 1875 kuti policijan Fort-Brizbua-post kaičemha karvanpramozlad i tahondad AÜV:oiden viskitorgovanoid vaste. Britanine Džeims Maklaud-polknik tariči udesnimitada eländpunktad šotlandižen Kalgari-lidnusen da žilon mödhe Mall-sarel, i nimituz om vahvištadud vl 1876. Vl 1883 raudte tuli Kalgarihe, i vn 1884 7. päiväl kül'mkud se sai municipalitetan, penen lidnan (town) statusad. Vspäi 1894 Kalgari om siti-statusanke («sur' lidn» anglijan kelespäi).
Kalgari šingotase kivivoin da londuseližen gazan samižen biznesal, opendusen da tervhudenkaičendan holitišil, turizmal (3,1 mln tulijoid vodes), kebnal tegimištol, kivivoihimižil tegimil, telekommunikacijan i raudtetransportan kompanijoil. Lidn om ümbärtud kabjživatvodindan maižanduzrajonal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase provincijan suvipalas, 1045 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Bou-jogen (angl. i Bow River 587 km pitte, Gudzonan lahten bassein) keskjoksmuz läbitab lidnad lodehespäi suvhe. Elbou-jogi lankteb sihe oiktalpäi lidnan keskuzpalas. Matkad provincijan Edmonton-keskushesai om 280 km pohjoižhe orhal vai 295 km avtol, Ottav-pälidnhasai om 2880 km päivnouzmha orhal vai 3330 km avtotedme, AÜV:oiden röunhasai om 240 km suvhe.
Klimat om ven kontinentaline kuivahk päipaštokaz. Tal'vel sulasä oleskeleb paksus, läm' «šinuk»-tullei päzutab lidnalaižid viluspäi, om lujid lämuden vajehtusid päivesen aigan. Voden keskmäine lämuz om +4,4 C°. Lämuden maksimum oleli +37 C°, absolütine minimum oli −45 C°. Paneb sadegid 419 mm vodes, enamba semendkus-elokus (45..94 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (10 mm kus). Luja ragiž valegenke oleskeleb kerdan severziš-se voziš.
Kalgari jagase 14 valičemižümbrikoks (ward), vai enamba mi 200 susedkundaks (neighbourhood, community).
Eläjad
Ristitišt ületi millionad 2000-nziden voziden lopus. Vn 2016 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 239 220 ristitud, vl 2011 — 1 096 833 ristitud. Läz 1,5 mln ristituid elädas ezilidnoidenke 5098,68 km² pindal (2021, 5. sija valdkundas).
Edeližed lidnan pämehed oma Nahid Nenši (reduku 2010 — reduku 2021, Naheed Nenshi), Devid Bronkonje (2001−2010, David 'Dave' Thomas Bronconnier).
Transport
Kundaline transport om avtobusad i kiruhavtobusad. Kebn metro (Si-trein, angl. i C-Train) radab vspäi 1981 (kaks' jonod, koume-nell' vagonad jonuses, 45 stancijad, 60 km raudted om vspäi 2014).
Rahvahidenkeskeine civiline Kalgari-lendimport (YYC / CYYC, 18 mln passažiroid vl 2019) sijadase lidnan pohjoižpäivnouzmas. Sišpäi tehtas reisid Päivlaskmaižen Evropan i AÜV:oiden järedoihe lidnoihe, mugažo om äi reisid Kanadadme.
Garbol
Garbol vai Garič (Oxycoccus) om Kanabränvuiččed-sugukundan takson. Se ühtenzoitab märitud igähižvihandoid ujelijoid penzhaižid, kudambid kazdas Pohjoižen mapoliškon soidme. Kaik garblon erikoiden marjad oma södabad.
Oxycoccus-taksonad el'getas erazvuiččikš purtkidme:
Etimologii
Latinine oxycoccos-sana om saudud grekižes ὀξύς («muiged») da κόκκος («marj») sanoišpäi, ploduiden magun mödhe. Nenid sanoid ei sa segoitada: «oxycoccos» — Vaccinium oxycoccos-heimon ümbrikirjutai adjektiv erikoiden täht, i «Oxycoccus» om alaheimon da sekcijan nimituz.
Ümbrikirjutand
thumb|left|200px|Garblon ümbrikirjutand Kaik garblon erikod oma ujelijad igähižvihandad penzhaižed, niil novelad nitinvuiččed jurdujad varded oma 15..30 sm pitte.
Jurišt om värtmenvuitte. Sen' eläb garblon juril, senen nitid ühtenzoittas juren stajidenke tihedašti da sädas mikorizad. Senen-žo nitid ottas mahusespäi mineraližid segoitesid da oigetas niid jurihe.
Lehtesed sijadasoiš järgendusen mödhe, ned oma 3..15 mm pitte, üks'..kuz' millimetrad levette, munanvuiččed vai pit'kačud lühüdanke vardenke. Lehtesen plat om muzavihandan mujun ülähänpäi da tuhkhahkan (vauktan) mujun alahanpäi, se om jänu tal'veks kazmuz. Vaha om lehtesen alahal, se telustab vedele valada lehtest.
Änikod oma purpuran polhe vai ruskedvauvhad, oiktanke formanke, kehnanaluiženke alahaks, išttas änikjaugal. Nece änikjaug voib olda pit'kaks (järgeližel garblol — vidhe santimetrhasai ). Mallüdes om nell' palad. Vencut om nell'palaine süväs, no änikod oleldas videnke-ki lehtesenke ; äniklehtesiden agjad käroudud irdpolele. Änikos om kahesa pölükäd. Petkloine om üks'jäine. Kandoine om alahaine. Garbol änikoičeb semendkul-kezakul Venäman evropižen palan arvoimižiš. Üks' järgeližen garblon änik eläb 18 päiväd.
Plod om šurunvuitte, ellipsanvuitte vai munanvuitte marj rustan mujun. Sügüz'kul garblon marjad oleskeldas küpsnuzikš. Sol kazvanuden marjan suruz om 16 millimetrhasai. Ornitohorii harakterizuib garblon äikerdoičendad: lindud södas ploduid da vedadas niiden semnid pit'kali. Kaikuččes vodes üks' kazmuz sündub severz'-se sadad marjoid.
Leviganduz
Garblon erikod kazdas Pohjoižen mapoliškon venol vönel da sen pohjoižemb, mougotil kontinentil. Londuses kaik garblod kazdas närakoid tahoidme: soil, kavag'mecoiš, mugažo sodunuzid järvenrandoidme.
Marjoiden himine mülünd
Garblon ploduiš om äi C-vitaminad apel'siniden, limonoiden, greipfrutoiden da sadmanzikaižen kartte. Vitaminoiden mülünd (mkg/100 g): A — 3, B1 — 12, B2 — 20, B3 — 101, B6 — 57, B9 — 1, C — 13300, E — 1200, K — 5. Garbol om K1-vitaminan (fillohinonan) arvokaz purde, ani kuti linmaine kapust da manzikaine. Ploduiš om toižid vitaminoid: B5, PP.
Sahariden keskes om äi glükozad da fruktozad, no saharozad ei ole äi. Polisaharidoiden keskes om äi pektinoid, niil om sur' praktine znamoičend.
Ploduiš om äi toižid tarbhaižid substancijoid ristitun täht: betain da bioflavonoidad (antocianad, leikoantocianad, katehinad, flavonolad, fenolmuiktused). Mikroelementoiden mülünd (mg/100 g): kal'cii — 8; raud — 0,25; magnii — 6; fosfor — 13; kalii — 85; natrii — 2; cink — 0,1; marganc — 0,36; vas'k — 0,06; selen — 0,0001; lütein + zeaksantin — 0,091.
Energetine arvuz/100 g — 46 kkal (192 kDž). Vezi — 87 g, vauktušed — 0,39 g, razvad — 0,13 g, hil'vezikod — 12,2 g.
Kazvatuz
Garbol lujas navedib päivänvauktad i sille ei tari hüväd minerališt sötmišt.
Järedploduine vai amerikaine garbol (Vaccinium macrocarpon) kazvatase luhtpöudoil. Necen garblon kaikiš suremb kazvatai om AÜV, mugažo garblon pöudod oma Kanadas, Vaugedvenämas, Skandinavijan maiš. Il'mkamerad ploduiš om garblon eriližuz, se laskeb marjoile ujuda veden pindal i kebnendab marjoiden poimind mašinoil. Pöudho ehtnüziden marjoidenke valadas vet, sid' specialižed kombainad lödas veden, sen aigan küpsad marjad joudutase da ujuškatas. Ajadas kaikid marjoid pöudon röunale ühthe sijha, amuntas puhtast da sel'ktad garblod möhembaižeks ümbriradmižeks.
Bukačkulu (fil'm)
Bukačkulu (L'animal) om Francijan fil'm-komedii Žan-Pol' Bel'mondonke kahtes roliš. Ezmäine ozutez Francijas oli vl 1977, NSTÜ:s — vodel 1979 («Mosfil'm»-studijan dubläž).
Garbol
Sömhä
Garblon marjad kävutadas sömtegimištos, ližatas niiden südäimid likörihe. Garblospäi voib vaumitada nenid produktoid: garbolvezi, puzertud südäivezi saharanke, vas, ekstrakt, tisel'. Valatadas garblon lehtesid čajuks.
Bukačkulu (fil'm)
Süžet
Mišel' Goše-kaskadör (Žan-Pol' Bel'mondo) ištub radmata professijan mödhe i otab mittušt taht tošt radod. Sen tagut hätken varastadud sajan vändan päiv i otand Džein Gardner-kaskadörnašt akaks ei olend sü pučindan täht äkkiližikš sadud radospäi, i ani tel merijannoks oluhased tuldas ajaden fil'mdandan lavudehe tehmaha kaskadöran trükad. Džein ei olend kursas edelpäi i sädi skandalad Mišelin edes hänen avton ohjastandan aigan. Nored putuiba avarijha, saiba äiluguižid travmoid i venuiba läžundkodiš. Džein okaib varulišt radod i oluhad spravitandan jäl'ghe.
Garbol
Sömhä
Marjad kaitas veresil läz üht vot, nece om toine garblon eriližuz. Sen täht pidab kaita marjoid puižiš bučiš puhthanke vedenke.
Bukačkulu (fil'm)
Süžet
Kacmata sajan kilha, Mišel' sab ližakast taričendad italižes režissöraspäi, kudamb tuli Francijha fil'mdamha ut torafil'mad. Mail'man tetab Bruno Ferrari-akt'or (Žan-Pol' Bel'mondon kahtenz' rol') vändab pärolid fil'mas, hän om millioniden naižid favorit i Mišelin pojav lujas. Taritas Mišelile dubliruida Brunod varuližiš scenoiš. Mišel' ecib Džeinad taričemha hänele radod fil'mas i löudab händast De Sen Pri-grafan zamkas, graf om noidustadud naižen čomudel i takaib otta Džeinad akaks. Džein andab hökkahtust ühtnemižele fil'mas Mišelinke vanhan sebrusen alusel. Fil'mdandan aigan naine zavodib vastata režissöran tarkust pahidoičemha ičeze endišt oluhad, sil-žo aigal Mišel' kävutab pojavut i ozutase Brunoks, miše tedištada Džeinan tahtoid.
Garbol
Zelläks
Garblon marjoiš om äi vitaminoid, ka kävutadas niid cingad vaste, avitaminoziden aigan. Mugažo marjad abutadas kül'mehtuzläžundoiden aigan, revmatizmad da anginad vaste.
Bukačkulu (fil'm)
Süžet
Žan-Pol' Bel'mondo tegi fil'man kaskadöran trükoiden enambust iče, sai äiluguižid travmoid sen taguiči.
Garbol
Homaičendad
Kategorii:Kanabränvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhaižed Kategorii:Marjad Kategorii:Sokazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Zell'kazmused
Bukačkulu (fil'm)
Homaičendad
Kategorii:Francijan fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1977 fil'mad Kategorii:Fil'mad francijan kelel
Boksitogorskan rajon
Boksitogorskan rajon (Бокситогорский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Boksitogorsk-lidn. Siš da lähižes Pikalövo-lidnas eläb 70% rajonan ristitištod.
Geografijan andmused
Om röunoid 5 Venäman rajonanke:
Znamasižed joged oma Čagodošč da Kolp' päivnouzmas, ned mülüdas Volgan (Kaspijan meren) basseinha; Tihvink da Voložb mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha rajonan päivlaskmas.
Londuseližed varad oma turbaz, boksitad, sauvondmaterialad (mouckivi, letked, saved), dolomit, mec, reskvezi. Londuseližen Vepsän mec-puišton pala om rajonan pohjoižpäivnouzmas.
Vs 2014 semendkuspäi rajonan territorii alajagase 9 municipaližhe ühtnikha: 3 lidnkundha da 6 küläkundha.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 18 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Valerii Tihonov radab sen ezimehen da rajonan pämehen vs 2011 semendkun 26. päiväspäi. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest.
Vs 2006 vilukun 1. päiväspäi Sergei Muhin om valitud i radab rajonan administracijan pämehen, se om hänen koumanz' strok jäl'geten. Rajonan ezmäine varapämez' da kaks' rajonan varapämest oma hänele abhu. Kuz' komitetad, koume palakundad da laudkund alištudas rajonan administracijale.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 53 842 ristitud.
Kaik om 261 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnad, 1 lidnanvuitte žilo, 21 žilod, 4 raudtestancijan žilod, 231 küläd, 2 sijašt da 2 futorad.
Toižed sured eländpunktad oma Pikalövo-lidn (20,5 tuh. rist. vl 2016), lidnanvuitte Jefimovskii-žilo (3,6 tuh. rist. vl 2016) da Bor-külä (1,7 tuh. rist. vl 2014).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 86,9%, ukrainalaižed — 1,0%, vaugedvenälaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 1,6%, rahvahuden ozutandata — 10,0%.
Erased igähižed rahvahad: vepsläižed — 0,20% (108 rist.), karjalaižed — 0,08% (45 rist.).
Vepsläižed elädas rajonan pohjoižpäivnouzmas. Tihvinan karjalaižiden - ortodoksižid vanhuskolaižiden küläd sijadase rajonan suvipäivnouzmas.
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma alüminijan i himine tegimištod, gazanveimtransport, mecan ümbriradmine, cementan pästand, maižanduz.
Vanh Russ
Istorii
Eländpunkt om olmas 11. voz'sadaspäi kuti Rous (amuižvenän kelel: Рѹса) löutud tohesižen kirjeižen mödhe, nimitihe jogen mödhe (nüg. Porus'j). Mainitase aigkirjas ezmäižen kerdan vl 1167. Vll 1199−1201 saudihe varmitest. Lidn šingotihe keitandsolan pramozlal. Vhesai 1552 nimituz oli Rus (Ру́са). Mülüi Ročinman okkupacijan zonha vll 1611−1617, kaik oli vargastadud. Vspäi 1785 šingotase kurortaks. Vl 1878 raudte Uz'lidnaspäi tuli lidnha (om muretud Suren sodan aigan), vl 1894 — «Pskov — Bologoje»-raudte. Lidn sai oficiališt nügüdläšt nimitust 20. voz'sadaspäi, oficialitomišt — 16. voz'sadaspäi.
Vanh Russ šingotase sömtegimišton edheotandoil, ladimensauvomižen «Staroruspribor»-tegimel, aviakohenduztegimel i himižen mašiništonsauvondan tegimel, mugažo turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Polist'-jogen da sen huran Porus'j-ližajogen (Порусья) kaikil randoil (Lovatin i Il'mjärven bassein), 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 59 km pohjoižhe orhal vai 97 km avtotedme ümbri Il'mjärves. Toine lähembaine lidn om Sol'ci 64 km päivlaskmha orhal vai 79 km avtol.
Dubovici- (1 107 rist. vl 2010) i Roščino- (kaikenaigaižeta ristitištota vl 2010) küläd mülüdas lidnankundha Vanhan Russan ližaks. Lidnankundan pind — 34,87 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 809 ristitud, lidnankundan — 32 816 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40..41 tuh. eläjid vll 1979−2001 (41 600 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 29 019 ristitud elihe lidnas i 30 081 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan 11 pühäpertid oma kaičenus lidnas: Hristan Eläbzdusen päjumalanpert', nell' jumalanpertid, kaks' časounäd i Spasan Toižetamižen jumalankodi (kaks' päjumalanpertid i kaks' jumalanpertid). Niiden ližaks ühesa jumalanpertid i seičeme časounäd oma pandud mantazole.
Vanhan Russan agrotehnine kolledž i Borovičin medkolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnan pämez' (Deputatoiden nevondkundan ezimez') oli Aleksandra Džumaeva vspäi 2005.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Uz'lidnan agjan lidnad *
600 sekundad
«600 sekundad» («600 секунд») oli venäkel'ne TV-oigenduz, kudamb mäni efirha NSTÜ:n, sid' Venäman Leningradan televizijal (nügüd'aigan — Videnz' kanal) vozil 1987−1993.
Kümnes minutas vedai (tobjimalaz nece oli Aleksandr Nevzorov) ehti starinoitta päivän päaigtegoiš Leningradas/Piteriš, antta videorivid i kommentarijoid. Toižed vedajad oliba Svetlana Sorokina, Vadim Medvedev, Sergei Gul'aev.
Teleoigendusen reiting oli korged. Se kändihe Perestroika-aigan ühteks simvolišpäi, kontent mülüti tobmuden organoiden znamasišt kritikad.
Oigenduz oli sauptud politikanmehiden telustandan jäl'ghe vl 1993. Väritihe sidä liigas naturalizmas i personaližiden kacegiden propagandan olendas. Teleoigendusen olendan lop tegihe cenzuran pördumižen zavodindaks. Möhemba Nevzorov vei toižid pojavid oigendusid televizijas.
Homaičendad
Kategorii:TV-oigendused Kategorii:Videnz' kanal (Venäma)
Oneg
thumb|left|250px|Änižjogensun i lidnan nägu kaimdajaspäi (2014) Oneg (Оне́га) om Venäman lidn, lidnankund da meriport Arhangel'skan agjan lodehes. Se om Onegan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Desnogorsk
Desnogorsk (Десного́рск) om Venäman lidn da lidnümbrik Smolenskan agjan suves.
Oneg
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Ust'-Oneg-külä vl 1556, sid' Änižjogensu (Устье Онежское). Se sai makundan lidnan statusad vl 1780 Oneg-nimitusenke (Онег). Vspäi 1784 venäkel'ne nimi om vajehtadud nügüdläižikš. Vl 1866 udessaudihe lidnad lämoipalon jäl'ghe.
Desnogorsk
Istorii
Sauvoškanzihe eländpunktad i atomstancijad vspäi 1972. Vn 1974 26. päiväl uhokud registriruihe Desnogorsk-žilod oficialižešti, nimitihe jogen mödhe. AES radaškanzi vn 1982 tal'vkus. Žilo sai lidnan statusad vn 1989 31. päiväl redukud.
Oneg
Istorii
Mecan pilitiž-ümbriradai kombinat i biopoltusen tegim (pästab pelletid) šingotadas Onegad, mugažo parččomiden «Onegales»-edheotandan päfater om saudud lidnas.
Desnogorsk
Istorii
Desnogorsk šingotase Smolenskan atomelektrostancijal da sen abuedheotandoil, polimeriden tegimel i polimerpakuitesen tegimel.
Oneg
Geografijan andmused
Lidn sijadase Änižjogensun randoil, oiktal randal tobjimalaz, da Vauktan meren Onegan lahten randal (Kii-sar'), kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Arhangel'skhasai om 137 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 205 km avtotedme vai 250 km raudtedme. Lähembaine lidn om Severodvinsk 111 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 161 km avtotedme.
Desnogorsk
Geografijan andmused
Lidn om ümbärtud Roslavlin rajonan territorijal. Se sijadase Desn-jogen da sen vezivaradimen (Десногорское водохранилище 44 km², 193 m ü.m.t.) oiktal randal, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. AES zavodiše 3 km lodeheze lidnaspäi. Täuttihe vezivaradint vll 1979−1984. Matkad Smolenskhasai om 107 km lodeheze orhal vai 146 km avtotel. Lähembaine lidn om Roslavl' 36 km suvipäivlaskmha orhal vai 40 km avtotedme. «Roslavl' — Obninsk»-avtote mäneb 3 kilometras suvhe lidnaspäi, sen sarak tuleb lidnha. Raudte om ühtenzoittud atomelektrostancijanke 22-kilometrižel sarakol «Roslavl' — Suhiniči»-keskustaspäi.
Sosnovk-külä (35 rist. vl 2018) mülüb lidnümbrikho Desnogorskan ližaks. Lugetas kahesa nomeruidud mikrorajonad lidnas.
Oneg
Geografijan andmused
Klimat om ven valdmeren valatoitusenke, kontinentaližen pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +2,2 C°, kezakun-elokun +14..+17 C°, tal'vkun-uhokun −8..−11 C°. Paneb sadegid 617 mm vodes, enamba heinkus-redukus (68..75 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..31 mm kus).
Oneg om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Desnogorsk
Eläjad
Vl 1979 lidnan ristitišt oli 9 830 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan-lidnümbrikon eläjiden lugu oli 31 100 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36..37 tuhad eläjid vll 1996−2001 (37 300 rist. vll 2000−2001).
Oneg
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 359 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest. Kaik 19 381 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vozil 1967−2001.
Desnogorsk
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,5%, ukrainalaižed — 2,3%, vaugedvenälaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 3,2%.
Oneg
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (om saudud vll 1785−1814), Pühän Lazarän jumalanpert' (1884−1889, udessündutase), časoun', pühäpert' adivpertiš pühämatkajiden täht.
Desnogorsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad Kategorii:Smolenskan agjan lidnümbrikod
Oneg
Eläjad
Edeline lidnankundan pamez' (deputatoiden nevondkundan ezimez') om Svetlana Dragan (reduku 2016 — reduku 2021).
Transport
Vspäi 1781 meriport om lidnas, ezmäi se oli Kii-sarel, sid' seičemes kilometras jogensuspäi, vedadas ujuden laivoid mecanke süvetud farvateridme semendkuspäi kül'mkuhusai. Toižen mail'man sodan aigaspäi Oneg-raudtestancii om olmas, se om 22-kilometrižen sarakon Belomorsk — Arhangel'sk raudtespäi lopstancii.
Regionaline Oneg-lendimport (südäikod ОНА) mugažo om olmas sodan aigaspäi, otab pen't aviacijad da punolendimid. Vateg-sodalendimport (Ватега vai Андозеро) sijadase 13 km päivnouzmha lidnaspäi, sen sauvond om jätud kesketi vl 1995.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnad *
Sasik (Krim)
thumbnail|right|250px|Kezan lopindas Sasik-järv linneb rustteks ([[solan tagapäi).]] Sasik vai Sasik Sivaš (ven.: Сасык vai Сасык-Сиваш, ukr.: Сасик vai Сасик-Сиваш, krim.-tat.: Сасыкъ vai Сасыкъ Сываш) om kaikiš suremb järv (liman) Krim-pol'sarel.
Nece om solakaz järv, kudamb om Jevpatorii- da Saki-lidnoiden keskes. Pind om läz 75 km2, a makssüvüz om 1,2 metrad.
Krimantataran kelel „сасыкъ сываш“ (originaline nimi) znamoičeb „haižui pačak“.
Virtanen Veikko
Veikko Armas Virtanen (mugažo suomen kelel; sünd. 14. heinku 1928, Hel'sinki, Suomenma) om tetab suomalaine organmaster.
Pä
thumb|right|250px|Pän proporcijad [[Leonardo da Vinčin pirdandkuval]] Pä (Caput) om ristitun vai živatan hibjan pala, om sel'grodaižil i gavedil.
Virtanen Veikko
Lendi enamb 150 organad; kaikiš znamoičembad niišpäi — Temppeliaukion (1975), Lahtin Ristun jumalankodin (1978) da Turkun jumalanpertin (1979—1980) organad. Virtanenan Urkurakentamo Veikko Virtanen OY-edheotand baziruiše Espos. Nügüd' hänen poig ižandoitase organtöl mugažo.
Pä
Nägemižen, kulemižen, magun i hajun organad sijadasoiš päs. Kagl ühtenzoitab päd hibjrungonke sel'grodaižil. Modon pirdad oma hibjan kaikiš henomb i harakterizuidas ristitud dokumentoiš.
Pän palad
Irdaližed:
Virtanen Veikko
Homaičendad
Kategorii:Organmasterad Kategorii:Suomenman edheotajad Kategorii:Edheotajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1928
Pä
Pän palad
Südäimižed:
Pähä sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Homaičendad
Kategorii:Ristitun hibj
Keins Džon Meinard
Džon Meinard Keins (John Maynard Keynes; sünd. 5. kezaku 1883, Kembridž, Anglii, Sur' Britanii — kol. 21. sulaku 1946, Tilton-usadib läz Förl-küläd, Päivnouzmaine Susseks-grafkund, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine (anglijalaine) ekonomist, lord.
Tedomez' pani ekonomižen teorijan keinsianižuz-čuradusen alust. Hän om makroekonomik-tedon ühteks sädajišpäi. Sen ližaks, Keins om ühten naceinuden teorijoišpäi tegijan.
Biografii
Kembridžan universitetan ekonomikan Džon Nevil Keins-opendai oli hänen tat. Džon Meinard openui Itonan kolledžas i Kunigazližes kolledžas (Kembridž).
Mez' zavodi kar'jerad valdkundaližel radnikoičendal, radoi Kunigazližes laudkundas Indijan rahaazjoiš da valütas vll 1906−1914, sid' britanižen rahaazjoiden ministruses (1915−1919), redaktirui «Economic Journal»-aiglehtest (vspäi 1911 surmhasai). Vodespäi 1919 Keins eli Kembridžas, no mäneti äi aigad raten Londonas i oli severziden-se rahakompanijoiden ohjanduzkundan ühtnijan, joganedal'žen «Nation»-lehtesen pidajan, konsul'tirui Suren Britanijan ohjandust, sai finansišt hüvinolendad investicijoiden panmižel.
Tedoradmine
Ekonomist sai tetabut 1930-nziden voziden Suren depressijan aigan. Hänen meletused tegiba kumaidust ekonomižes tedos, vahvišti, miše ühthine küzumine märičeb ekonomišt aktivižust, i neoklassine teorii varastab tühjaks radtorgusen joudjališt reguliruindad. Keins tariči fiskaližen i rahakreditpolitikan instrumentoiden kävutandad pehmdamha krizisoiden da depressijoiden jäl'gid. Läz kaik kapitalistižed ohjastused tegeškanziba Keinsan melen mödhe jäl'geližel kahtel voz'kümnel.
Keins kirjuti läz kümned tedotöd rahaazjoiš, päine tö om «Otmižen, procentan da rahoiden ühthine teorii» (angl. The General Theory of Employment, Interest and Money, 1936).
Homaičendad
Kategorii:Ekonomistad Kategorii:Suren Britanijan tedomehed Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Anglijas
Gollivud
thumbnail|right|250px|Gollivudan znam, nägu Pohjoine Hailend-avenüspäi Gollivud (Hollywood ['hɒlıwʊd]) om neiborhud (susedkund) i rajon Los Andželesan keskuzpalan lodehes. Se om tetab kut amerikaižen kinoindustrijan vanh keskuz, dai üks' kaikiš tetabambiš kinematografan keskusišpäi kaiked mail'madme. Fil'miden da serialoiden äjüz fil'mdase täs joga vodel.
Istorii
Gollivudan municipalitet oli sätud vl 1903, mülütihe Los Andželes-lidnha vl 1910 municipaližeta statusata. Jäl'geližil vozil fil'mdandan industrii šingotaškanzihe rajonas, i se sai mail'man tetabut. Vn 2000 rahvahanlugemižen mödhe neiborhudan ristitišt oli 77 818 eläjad 9,1 km² pindal.
Nügüd'aigan vaiše ühten kinostudijan päfater jäb Gollivudas — «Paramount Pictures», kaikiden toižiden studijoiden administrirujad da radiostancijad sirtihe Los Andželesan toižihe rajonihe da sen ezilidnoihe. Äjad akt'orad da aktrisad elädas Gollivudas. Ottas rajonan sauvusid fil'miden täht. Kinoindustrijan abutehmižed i sädusiden montaž oma keskitadud rajonas.
Vn 1999 kezakul Los Andželesan metron rusked jono tuli rajonha, koume metrostancijad ratas.
Mel'heižtahod
Om äi mel'heižtahoid Gollivudas: «Gollivudan Znam» (ogibalad kirjamed H, O, L, L, Y, W, O, O, D Gollivudkukhil), Gollivudan bul'var («Kodak»-kinoteatr, kudambas «Oskar»-premijan andlemižed ajatas, om tägä arni), Gollivudan Hoštusen Allei da sen vuitte.
Galerei
Kategorii:Kinoindustrii Kategorii:Los Andželes
Nuuk
Istorii
Lidn om pandud Hans Egede-norvegijalaižel vl 1728. Eländpunktad oliba olmas sarel sil aigal jo, kaikiš vanhemb eländpunkt om pandud 4 200 vot tagaz. Voz'sadoil 9.-15. skandinavijalaižed eliba läz nügüdläšt Nuukad, no hö jätiba sidä tahod möhemba. Eskimosalaižiden kezavastusiden taho oli siš mugažo. Vl 1721 Egede tuli sinnä kändmaha hristanuskondha eskimosižid perehid. Hän nimiti lidnad Gothobaks (Godthåb, «hüvätabaine toiv»).
Vspäi 1979 lidnan üks'jäine oficialine nimituz om Nuuk jogahižel kelel.
Geografii
Lidn sijadase pol'sarel, Grenlandan-saren päivlaskmaižel randal, 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Tal'vkus päidub 10:00 aigal, tikahtuz om 14:30 aigal. Semendkun agjaspäi elokun augotišhesai polärine päiv (vauktuz 24 časud) oleskeleb lidnas.
Lämän joksmusen taguiči, meri Nuukan rindal ei jädu talvel, sikš elo naku ei ole mugoine jüged, kuti saren toižiš paloiš.
Eläjad
Vn 2015 andmusiden mödhe lidnan ristitišt oli 16 992 eläjad.
Lidn om Sermersook-kundan (Kommuneqarfik Sermersooq-kommun) administrativine keskuz. Vl 2008 kundan ristitišt oli 20 998 eläjad, pind oli 635,6 tuhad km². Se om Grenlandan kaikiš suremb kund ristitišton mödhe, läz 15 tuhad ristituid elädas Nuuk-lidnas.
Homaičendad
* Kategorii:Danijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rippujiden territorijoiden pälidnad
Bugri
Bugri voib znamoita:
D
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Dd D (d) (virktas «de») om latinan kirjamišton nellänz' kirjam.
Om 5. kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [dee].
Libub grekan kirjamišton del'ta-kirjamespäi (Δ).
Homaičendad
Kategorii:Latinan kirjamed
Kändajan värad sebranikad
Kändajan värad sebranikad (ложные друзья переводчика, francijan kelen faux amis-sanoiden kal'k), vai kelidenkeskeižed omonimad (kelidenkeskeižed paronimad), om par sanoid kahtes keles, kudambad koskudas toine toižhe kirjutamižel i/vai virkandal, no erinedas znamoičendal. Niiden sanoiden augotižlibund om ühthine paksus.
Mugomad sanad vedas tekstan värale el'gendusele i kändusele. Tärtuz om edestadud ezmäižen kerdan M. Kössler- i Ž. Derokkinji-tedomehil vn 1928 «Les faux amis ou Les pièges du vocabulaire anglais»-kirjas.
Ižoran kelenke
Kategorii:Sanad Kategorii:Vepsän kel'
Nerčinsk
Nerčinsk (Не́рчинск) om Venäman lidn da lidnankund Baikalantagaižen randan keskuzpalas. Se om Nerčinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz oli pandud vl 1653 kozakoil kuti Nelückii-varmitez (Нелюцкий (Нелюдский) острог), tungusalaižiden Gantimur-ruhtinasen mehed vargastiba sišpäi da paloiba sidä lophu vl 1654. Vodele 1657 saudihe ut Nerčin varmitest (Нерчинский острог), nimitihe jogen mödhe. Vodel 1664 Gantimur da völ 40 heimoiden ohjandajad tuliba da andoihe Venäman tobmudele, kändihe kozakoil mugažo.
Vl 1689 Nerčinsk sai lidnan statusad, sil-žo vodel Nerčin kožundakt om allekirjutadud Kitainke täs. Hobedan valamižtegim radoi Nerčinskas. Om kaičenus äi endevanhid pertid lidnas.
Nerčinsk šingotase turizmal i sömtegimištol (leibän edheotand, konditerine fabrik).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nerč-jogen (Нерча) hural randal tobjimalaz, 7 kilometras sen lanktendan Šilk-jogehe sijaspäi (Amuran bassein). Matkad Čithasai om 210 km päivlaskmha orhal, 300 km raudtedme vai 270 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Šilk 40 km päivlaskmha avtotedme vai 45 km raudtedme i Balei 44 km suvhe orhal vai 71 km avtol. Vižkilometrine raudtesarak ühtenzoitab lidnad Transsiban Priiskovai-stancijanke (Приисковая) suvhe lidnaspäi.
Pen' Makejevk-žilo (33 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Nerčinskan ližaks.