cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An-148
Harakteristikad
Likutimed oma kaks' kaks'konturišt turboreaktivišt D-436-148.
Bazine modifikacii om 29,13 m pitte, 8,19 m kortte, maihutuzkeskust 28,91 metrad.
Homaičendad
Kategorii:Antonov:an lendimed Kategorii:Lendimed kirjamišton mödhe
Beslan
thumb|left|250px|Lidnan kart (2020) Beslan (Бесла́н, Беслæн) om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om tazovaldkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Oigedrandaližen rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1847 kuti Tulatovo-žilo (село Тулатово, Бесланыкау) sijaližen Beslan Tulatov-manpidajan mödhe. Vl 1941 udesnimitihe Iriston-žiloks. Žilo sai lidnan statusad vl 1950 nügüdläiženke nimenke. Vn 2004 1. päiväl sügüz'kud lidn eli läbi teraktas ühtes lidnan keskškoloišpäi.
Beslan šingotase spirttegimišton koumel tegimel, vodkan koumel tegimel i šampanjvinan tegimel, söndtavaroiden pästandal (leibtegim), sauvondan materialiden (šebin', mecanümbriradai tegim) i tegesiden (savič, raudbetontegesed) edheotandoil, mugažo elektromehanine tegim (transformatorad) i omblendfabrik ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Terekan oiktal randal, 484 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Vladikavkazhasai om 16 km suvhe-suvipäivnouzmha. Toine lähembaine lidn om Nazran' (Ingušetii) 10 km päivnouzmha.
Beslan om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 36 728 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Vspäi 2013 lidnan ristitišt om kaikiš suremb — läz 37 tuh. eläjid (37 400 rist. vl 2021). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 37 025 eläjad.
Hristanuskondan seičeme jumalanpertid (viž — ortodoksine, kaks' — vižkümnenden päivän jumalankodikund) oma olmas lidnas. Islaman 20. voz'sadan augotišen mečet' om restavriruidud i avaitud tošti vspäi 2011.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): osetinalaižed — 83,4%, venälaižed — 11,9%, armenijalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,4%.
Pohjoižosetijan valdkundaližen torguimiž-ekonomižen kolledžan palakund (edel 2021. vot profškol nomer 8) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan Ezitajiden suiman edeline ezimez' (municipaližen ühtnikan pämez') om German Hautov (reduku 2017 — viluku 2020). Edeline lidnan Administracijan pämez' om Stanislav Dzeboev (tal'vku 2017 — kül'mku 2019), nügüdläine om Boris Margiev vn 2020 vilukuspäi.
Transport
Beslan om raudtesol'meks «Rostov — Baku»-jonol.
Rahvahidenkeskeine civiline Vladikavkaz (Beslan)-lendimport (OGZ / ВЛА / URMO, Дзæуджыхъæуы аэропорт, 705 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase kahtes kilometras päivnouzmha lidnaspäi i 26 km pohjoižhe Vladikavkazaspäi avtoteidme. Sišpäi tehtas reisid Moskvha, Piterihe i Stambulha.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan lidnad *
Al'met'jevsk
Al'met'jevsk (Әлмәт / Əlmǝt, Альметьевск) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se tazovaldkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Al'met'jevskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1930), mülüb rajonha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1720 kuti Al'met'jevo-külä, Al'met-mullan-alusenpanijan baškiran nimen mödhe. Vn 1952 25. päiväl keväz'kud panihe küläd lidnanvuiččeks žiloks da nimitihe nügüdläižikš. Vn 1953 3. päivälpäi kül'mkud Al'met'jevsk om lidnan statusanke.
«Tatneft»-kompanijan päofis, sen «Tatnefteprom»-tütärkompanijan päfater, pompiden «Alnas»-tegim i torviden tegim kivivoi- da gazanveimiden täht sijadasoiš lidnas. Rahvahidenkeskeine «Sebruz-kivivoinveim» augotase lidnan veres. Čulkoiden da noskiden fabrik radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Zai-jogen hural randal (Kaman bassein). Matkad Kazanihesai om 265 km lodeheze.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz +4,4 C°.
Al'met'jevsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 146 393 ristitud, se otab koume nelländest rajonan ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 158 429 eläjad vl 2020.
Rahvahad (2010): totarlaižed — 55,2 %, venälaižed — 37,1 %, čuvašalaižed — 3,1 %, toižed rahvahad — 4,6 %.
Islaman kaks' pämečetid i religiikeskuz Riza Fahretdinan nimed pühäpertinke oma avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Kazanin Jumalanmaman kafedraline päjumalanpert' om olmas.
Lidnan profopendusen valdkundaližed aluzkundad oma Al'met'jevskan valdkundaline kivivoin institut, kaks' tehnikumad, koume kolledžad da muzikškol täuz'kaznuziden täht.
Edeline lidnan da rajonan pämez' om Airat Hairullin (sügüz'ku 2015 — kezaku 2019).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Velotransportine infrastruktur om šingotadud.
Lähembaižed lendimportad sijadasoiš Bugul'm- i Neftekamsk- (Begiševo) lidnoiš. Al'met'jevskai-raudtestancii sijadase kahesas kilometras «Agriz — Akbaš»-jonol.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad *
Pikasso Pablo
Pablo Ruis Pikasso (täuz' nimi ispanijan kelel: Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Martyr Patricio Ruíz y Picasso; sünd. 25. reduku 1881, Malag, Ispanii — kol. 8. sulaku 1973, Mužen, Francii) oli ispanine i francine pirdai, skul'ptor da dizainer. thumb|right|250px|«Gernik»-voikuvan (Guernica, 1937) ozutelendan foto [[Amsterdaman Stedelijk-muzejas vl 1956]]
Mez' om kubizman alusenpanii (Žorž Brakanke i Huan Grisanke ühtes). Vajehti rahvahanikust francižeks vl 1939. Pikasso radoi äjan kuti grafikanpirdai, teatraline pirdai i keramikan sädai. Hänen sädamine sai äi kumardelijoid i valatoiti lujas pirdandčomamahton šingotest 20. voz'sadas.
Pikasso sädi läz 20 tuhad töid ičeze elos Nügüd'aigaižen čomamahton muzejan (Nju Jork, AÜV) lugustusen mödhe.
Edesine lugemine
Kategorii:Francijan pirdajad Kategorii:Ispanijan pirdajad Kategorii:Skul'ptorad Kategorii:Dizainerad Kategorii:Sündnuded vl 1881 Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Mail'man seičeme čudod
Homaičendad
Kategorii:Amuine mail'm
Aznakajevo
Aznakajevo (Азнака́й / Aznaqay, Азнака́ево) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om Aznakajevon rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1762 kuti baškiralaižiden külä, oli mülünu Samaran i Ufan gubernijoihe. Vspäi 1920 mülüi Tatarstanan Bugul'man rajonha, vn 1931 redukuspäi om Aznakajevon rajonan keskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1987.
Vspäi 1951 sadas kivivoid lidnan ümbrištos. Aznakajevon toine tegimišt om kivivoinmašiništon tehmine, sömtegimišt, omblendfabrik.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Stärle-jogen randoil (Стәрле 53 km pitte, Ik-jogen hura ližajogi, Kaman hurapol'ne bassein), 180 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Kazanihesai om 270 km lodeheze orhal vai 325 km avtotedme. Lähembaižed avtoteidme lidnad oma Oktäbr'skii 59 km suvipäivnouzmha, Bugul'm 43 km suvhe, Leninogorsk 57 km suvipäivlaskmha i Al'met'jevsk 55 km päivlaskmha.
Aznakajevo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 34 853 ristitud, rajonan ristitišton viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 37 200 eläjad vl 2001.
Islaman kaks' pühäpertid oma avaitud. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäperid oma olmas lidnas: Veran, Nadeždan, Lübovin i heiden Sofija-maman jumalanpert' (om letud vll 2012−2021), Kazanin Jumalanmaman loičendpert' i Sündun Eläbzdusen časoun'.
Ei ole ičeze professionaližen opendusen aluzkundoid, Leninogorskan politehnižen kolledžan filial radab.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Lähembaine Jutaz-raudtestancii (Ютаза) sijadase 34 km suvhe.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad *
Piterin Lehtez
«Piterin lehtez» om Piterin Vepsän Sebran lehtez-bülleten'. Lahtleb vepsän kelel Venäman Piterihe irregulärižešti vlpäi 2006. Siš om kahesa lehtpol't.
Kategorii:Vepsläižed Kategorii:Vepsän kel' Kategorii:Lehtesed
Il-96
thumbnail|right|250px|Ilyushin Il-96-300 [[Zal'cburgan lendimportas.]] Il-96 (Ил-96) om nevondkundaline i venämalaine «Il'jušin:an» levedfüzeläžine passažirlendim nellänke likutimenke. Ezmäine lenduz oli 1988-nden voden sügüz'kul. Kaik om pästtud 30 lendint Voronežan aviategimel, tehtas tähäsai. Kävutadas vspäi 1993.
Ottihe Il-86 projektan aluseks. Kaikiš paksumb om ezmäine Il-96-300-modifikacii (20 lendint), sen ližaks om 9 modifikacijad.
Il-96-300-modifikacijan tehnižed harakteristikad
Kategorii:Il'jušin:an lendimed Kategorii:NSTÜ:n lendimed Kategorii:Venäman lendimed Kategorii:Lendimed kirjamišton mödhe Kategorii:Passažirlendimed
Agriz
Agriz (Әгерҗе / Ägerce, Агры́з, mugažo nitmarin kelel, Огырчи) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Agrizan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1646. Kätihe radnikžiloks vl 1928. Žilo sai lidnan statusad vl 1938.
Geografijan andmused
Lidn sijadase penen Agrizk-jogen (Әгерҗе, Огырчи, Iž-jogen oiged ližajogi, Kaman i Volgan bassein) randal, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, ani Udmurtijan röunal. Matkad Kazanihesai om 330 km päivlaskmha, Iževskhasai — 36 km pohjoižhe. Agriz-raudtestancii om olmas vspäi 1919, «Iževsk — Jarčalli»- i «Kazan' — Jekaterinburg»-raudtejonod ristikoittas lidnas.
Agriz om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 19 300 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 20 270 eläjad vl 1959, sil aigalpäi vajehtase 18..20 tuh. ristituid röunoiš.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): totarlaižed — 59%, venälaižed — 25%, marilaižed — 8%, udmurtalaižed — 6%, toižed rahvahad — 2%.
Islaman kaks' mečetid oma saudud: «Hasan» i «Nur». Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas: ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' (om letud vll 2005−2008) i Sündun Eläbzdusen loičendpert' (1995, om sauptud jumalanpertin sauvondan jäl'ghe).
Nižnekamskan agrariž-tegimištoližen kolledžan filial nomer kaks' om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad *
Krasnii Holm
Krasnii Holm (Кра́сный Холм «čoma kukkaz») om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Krasnii Holman ümbrikon (edel vn 2020 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1518 jumalankodin Spas Holmal-torguindžiloks (село Спас на Холму). Se sai makundan lidnan statusad vl 1776 udenke nimenke. Vl 1899 saudihe ühtennimišt raudtestancijad žilho, sarakon lopstancijad «Bologoje — Ribinsk»-jonospäi.
Krasnii Holm šingotase elektromehanižel tegimel (seifad i varmitadud škapad oružjan täht, mangalad, ende vezifil'trad armijan täht) i mebel'fabrikal (ištmed).
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, Neledin-jogen randoil (Неледина, Mologan i Volgan bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Neledin lankteb Mogoč-jogehe (Могоча) ani lidnan röunan taga. Matkad Tverihesai om 176 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Bežeck 40 km suvipäivlaskmha avtol.
Neledino-žilo (327 rist. vl 2010) i Gluncovo-külä (167 rist. vl 2010) mülüdas lidnankundha Krasnii Holman ližaks. Lidnankundan pind — 13,93 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 608 ristitud, lidnankundan — 6 102 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 900 eläjad vl 1992. Vl 2017 kaik 5 234 ristitud elihe lidnas i 5 710 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'. Üks' kellčuhunduz (1870) jäi lidnan Stroican päjumalanpertišpäi (rušihe vl 1930). Spasan Toižetamižen päjumalanpert' om pandud mantazole. Ph. Antonii Krasniiholmalaižen mez'jumalankodi (vspäi 1461) om muretud lujas, sijadase ühtes kilometras lidnaspäi, vspäi 2017 puine časoun' radab siš.
Krasnii Holman kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnankundan pämez' oli Nina Gribova vn 2013 sügüz'kuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tverin agjan lidnad *
Kašin
Kašin (Ка́шин) om Venäman lidn, lidnankund i mineralveziden lebutaho Tverin agjan päivnouzmas. Se om Kašinan ümbrikon (edel vn 2018 semendkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1238 Nikonan aigkirjas kuti muretud mongoloil lidn. Vozil 1319−1426 lidnuz oli Kašinan ruhtinazkundan pälidnaks. Lidn šingotihe vauktan sauvondmujun tehmižel, seižui vezitel Volgan i Nevan basseinoiden keskes. Vl 1775 Kašin sai makundan lidnan statusad.
Kašinan ižandusen päsarakod oma turizm, sömtegimišt (likörine tegim, konditerine edheotand i lihaceh), mugažo elektroladimišton tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmaižel röunal, Kašinkanjogen randoil (Volgan hura ližajogi), 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tverihesai om 116 km suvipäivlaskmha orhal vai 146 km avtotedme. Lähembaine lidn om Kaläzin 30 km suvipäivnouzmha raudtedme vai avtol. Ühtennimine raudtestancii om saudud vl 1898 sarakon lopstancijaks «Bologoje — Ribinsk»-keskustaspäi, om ühtenzoittud Moskvanke vl 1918, seižub «Kaläzin — Ves'jegonsk»-raudtejonol.
Kašin om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 171 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 21 200 eläjad vl 1992. Kaik 14 475 eläjad oli lidnas vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 96,3 %, ukrainalaižed — 0,9 %, toižed rahvahad — 2,8 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' päjumalanpertid da 12 jumalanpertid oma saudud lidnas, mugažo läz kümnen pühäpertin jändusid.
Kudim-Oš
thumb|right|250px|Kudim-Ošan muštpatsaz [[Kudimkaras, tegi Valentina Rakiševa-skul'ptor vl 2008]] Kudim-Oš (permin komi Кудiн Ош — «Kondi Ku-jogensuspäi», Кудым-Ош) om legendarine vägimez' (bahatir'), kul'turine uroh, permin komin rahvahan eposan personaž, mugažo vei da arboi järgeližusetomanke vägenke.
Heng oli valitud rodun udeks pämeheks ičeze tatan pölištusen jäl'ghe i sai erinendznamoid: valdpalik i kondjan nell'saumaine kuva. Pidi kuvad rindhal kaiken aigan. Raccasti hirvel, nimidä ei voi rikta vägimest. Kuiži nol putui hänhe, ka Kudim-Oš painoihe maha da spravitihe satatest venuden muga. Vägimez' voi kucta torokad jogel vihanikoiden londan statjas.
Vägimez' oli sündnu arboin kanzha. Hänen mam oli Pevsin-noidak (Üks'sil'mäine), zavodi poigad kondjan semnespäi. Norudes mez' kändihe heimon vejaks i noidaks. Oti akaks mansin ruhtinasen (Asika ezimeletaden) Koste-čomačud (Heste). Komin rahvahan Pera-vägimez' oli heiden poigan.
Kudimkar-lidn sijadase Kudim-Ošan heimon maiden keskuzpalas i om nimitadud hänen oiktastuseks.
Homaičendad
Kategorii:Komin mifologii Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
Kimri
Kimri (Ки́мры) om Venäman lidn da lidnümbrik Tverin agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Kimrin rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü rajonha).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ivan Grazijan kirjeižes vl 1546 kuti Kimr-žilo (село Кимра). Se šingotihe kengiden (sapkoiden) tehmižel, pästtihe severz'-se millionid paroid vodes. Vl 1859 luja lämoipalo pani puišt pertištod mantazole, udessaudihe kahtes vodes. Vspäi 1902 raudte ühtenzoitab lidnad Moskvanke, Savölovo-stancii sijadase Volgan oiktal randal, om nimitadud enččen lähižen külän mödhe.
Kimri sai lidnan statusad vn 1917 kezakus. Läz sadad kivišt i puist torgovaništon pertid om kaičenus lidnas.
Kimrin ižandusen päsarakod oma tömašintegimišt, sauvondmaterialiden tehmine (mecan ümbriradmine, bazal'tkuid), kebn tegimišt (koume keng'fabrikad i kaks' trikotažfabrikad), turizm.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan (Ugličun vezivaradim) molembil randoil i sen huran Kimark-ližajogen randoil (Кимрка (Кимарка), 32 km pitte), istorine keskuz — Volgan hural randal, 219 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tverihesai om 87 km päivlaskmha orhal vai 101 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Taldom (Moskvan agj) 20 km suvipäivnouzmha i Dubn (Moskvan agj) kümnes kilometras suvipäivlaskmha vai Volgan ülezjogen. Avtotesild ühtenzoitab Volgan randoid vspäi 1978.
Kimri om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 49 628 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 58..61 tuhad vll 1973−2001 (61 800 rist. vl 1992). Kaik 45 504 eläjad oli lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (1911), Sündun Voznesen'jan jumalanpert' (om letud 1813−1829), phh. Zaharijan i Jelisavetan jumalanpert' Savölovos, kodipühäpert', koume časounäd. Niiden ližaks kaks' päjumalanpertid i jumalanpert' oma pandud mantazole. Baptizman loičendpert' om avaitud.
Kimrin kolledž, Kimrin medicinine kolledž i Savölovon kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Piterin Vepsän Sebr
Piterin Vepsän sebr (täuz' nimi: «Piterin rahvahaliž-kul'turaline kundaline organizacii Vepsän sebr») om vepsän rahvahaline organizacii Venäman Piteriš.
Sebr om olmas vspäi 2000. Äjad vepsän rahvahan da kelen tedajad mülüdas sihe: dr. S. Miznikov, dr. V. Lapin da toižed. Kaik om läz 60 sebranikad. Pästleb «Piterin Lehtez»-bülletenid, om toižid pästandoid.
Mozdok
Mozdok (Моздо́к, Мæздæг) om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om tazovaldkundan kahtenz' surtte lidn, Mozdokan rajonan administrativine keskuz.
Piterin Vepsän Sebr
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän organizacijad Kategorii:Piter Kategorii:Organizacijad kirjamišton mödhe
Mozdok
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1763 kuti äirahvahaline lidnuz kabardalaižiden mas, kesked Mezdog-mectarhad (урочище Мездога). Vl 1770 kozakoiden 517 kanzad oliba sirtud sihe Volgan randpolespäi, Emil'jän Pugačovan pereh heiden keskes, valitihe Pugačovad Terekan sodavägen atamanaks.
Trakt ühtenzoiti Mozdokad Tiflisanke 1780-nzil vozil. Forštadt lidnusenke saiba Kavkazan gubernijan makundan lidnan statusad vl 1785. Mozdok šingotihe da änikoiči 19. voz'sadan ezmäižel nelländesel, oli järedaks torguindan keskuseks, tegimed radoiba pästamha muilad, vinad, karasinad, möihe kaikedme imperijadme. Sirtihe traktad polehe vl 1825, i änikoičend tuli lophu. Vl 1835 tühjitadihe Mozdokan lidnust.
Lasiopa albanica
Lasiopa albanica om gavediden erik Levkärbhaižed-sugukundas (Stratiomyidae). Dusek- i Rozkosni-entomologad avaižiba da ümbrikirjutiba gavedid vl 1970.
Albanijan endemik.
Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Mozdok
Istorii
Vl 1913 raudte tuli lidnha. Mozdok oli nacistižen Germanijan okkupacijan al nell' kud (23. eloku 1942 — 3. viluku 1943), se toi lujid vigoid ižandusele. Vspäi 1944 lidn om Pohjoižosetijan palaks.
Mozdokan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (pästtas vinad, lihaproduktoid, leibäd) i tekstil'tegimišt (gardinoiden fabrik, omblendfabrik), mugažo biopreparatoiden tegim i kartonfabrik oma olmas.
Lasiopa albanica
Homaičendad
Kategorii:Levkärbhaižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Levkärbhaižed Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Mozdok
Geografijan andmused
Mozdok om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind om 35 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 38 768 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 41 409 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 43 tuhad eläjid vozil 2002−2003 i 42 155 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 59,1%, osetinalaižed — 8,3%, kumikad — 7,1%, armenijalaižed — 6,2%, čečenalaižed — 3,5%, kabardalaižed — 3,2%, turkad — 2,0%, korejalaižed — 2,0%, ukrainalaižed — 1,5%, toižed rahvahad — 5,6%, rahvahuden ozutandata — 1,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' (Мадымайрæмы дзуар) i kaks' časounäd, protestantizman (pesviterianižuz i evangelistad) kaks' jumalanpertid-tulendad i islaman kaks' mečetid oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Mozdokan mehaniž-tehnologine tehnikum, Mozdokan agrariž-tegimištoline tehnikum , Vladikavkazan Agrarižen mägiuniversitetan filial.
Edeližed lidnan pämehed (Administracijan pämehed) oma Sergei Džanžakov (2012 — reduku 2017) i Taimuraz Buraev (reduku 2017 — semendku 2021).
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Mozdok-raudtestancii seižub «Prohladnii — Gudermes»-jonol.
Venäman strategine sodalendimport sijadase lidnan lodehližen röunan taga.
Kair
thumb|left|250px|Lidnan sijaduz [[Nilan del'tan augotišes, nägu Man kaimdajaspäi]] Kair (القاهرة‎‎ El'-Kāhira — «vägestusekaz»), om Egiptan pälidn, sen kaikiš suremb lidn da kahtenz' Afrikas eläjiden lugun mödhe (Lagosan jäl'ghe).
Sur' Kair om turizman järed keskuz.
Istorii
Ezmäine johtutez lidnas om datiruidud vl 969. Vl 1347 mustmoran pošav tegihe lidnas.
Vl 1854 Aleksandrii oli ühtenzoittud Kairanke raudtel. Se om ezmäine raudte Afrikas.
Kuldaine ak
thumb|right|300px|Slata baba [[Gerberštein, Sigizmund fon|Gerberšteinan Moskovijan kartal (1549. voz')]] Kuldaine ak (Зарни ань, Зарни инь,, Золотая баба) om legendarine idol vai (toižen versijan mödhe) amuine komin jumal, kudamban kuvapatshan komilaižed-paganičad vediba Obin randale hristanuskondan levigandusen tagut.
Kair
Geografijan andmused
Kair sijadase Egiptan pohjoižpoles. Lidn seižub Nil-jogen molembil randoil, edel sen suhištod mödvedhe.
Kuldaine ak
Mainitihe jumalad ezmäižen kerdan 13. voz'sadan skandinavižes sagas Pühäs Olavas, starinoičese vn 1023 matkas Biarmijha. Pohjoižpäivnouzmaižen Evropan i Lodehližen Azijan ristitišt kumardelihe Kuldaižele akale. Vl 1906 Nikolai Trubeckoi-filosof ezimeleti, miše mansin ülembaine Kaltas'-ekva-jumalnaine om-ki Kuldaižen Akan.
Kair
Tobmuz
Kair om ühtennimižen muhafaz:an keskuz da üks'jäine lidn.
Kuldaine ak
Venäman Gerhard Miller-istoriograf ümbrikirjuti Kuldašt akad «Sibirin istorii»-kirjas kut «paganičuiden jumalnaižen kuvapatsaz lapsenke us'kas», ostäkad (hantalaižed) toiba hänele andoid, sikš ak «andoi abud heile mectuses, kalanpüdandas i kaikiš heiden azjoiš».
Kategorii:Komin mifologii
Kair
Tobmuz
Kair jagase 41 administrativižhe lidnanlaptha (kism:ha).
Eläjad
Suren Kairan aglomeracijas eläb läz 20 mln ristituid. Valdkundan koumanz' ristitištol Giz-lidn om sijatud suvipäivlaskmpolehe.
Ižanduz
Lidnas lugetas 11% Egiptan eläjid, se sädab 22% Egiptan kogosüdäiproduktad. Kair om järed avtoiden da likkuimiden tegii.
Transport
Avtobusad, maršruttaksid, taksid da jonused oma kundaližeks transportaks. Vl 1987 avaitihe metron ezmäižen jonon, se om ezmäine Afrikas aigan alusen mödhe (vspäi 2015 om 3 jonod, 61 stancijad, 78 km raudted).
Kairan rahvahidenkeskeine lendimport (CAI) sijadase 15 km pohjoižpäivnouzmpolehe lidnan keskusespäi. Se om kaikiš suremb valdkundas, nellänke lendahtamižsarganke.
Sebruzlidnad
Kairal om koumetoštkümne sebruzlidnad :
Irdkosketused
Kategorii:Egiptan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Pera (vägimez')
Pera (komi i Пера) om legendarine vägimez' (bogatir'), kul'turine uroh i permin komin rahvahan eposan personaž.
Kanz
Oli sündnu In'van permin komilaižiden ruhtinasen pereheze Lupj-jogenno: legendarine Kudim-Oš-ruhtinaz-arboi-vägimez' oli tat, mansilaine Koste-ruhtinaznaine oli mam. Toižen uskondan mödhe Pera oli Parma-taigan poigan.
Vägimehen naine oli Zarni-an'-čomač (Zaran'), Šondin i Päiväižen tütär. Hän oli zor'an oletuseks i hüväks emägaks, nouzeli aigemba i paneli magadamha möhemba mi mužik. Zaran' kacui, miše päiväižen lämoi ei poltiži kaikid eläbid olijoid.
Kategorii:Komin mifologii Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
Kuzans-le-Forž
Kuzans-le-Forž (Cousances-les-Forges) om pen' lidn da kund (kommun) Francijan pohjoižpäivnouzmas, Grand Est-regionan Möz-departamentas.
Kund om sätud vn 1965 uhokus kahten kundan ühtištusel. Se sijadase departamentan suves, 157..263 m ü.m.t. korktusil. Ende valandtegim radoi lidnas.
Vl 2009 kundan eläjiden lugu oli 1 702 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 1800 eläjid vll 1975−1990 (1890 rist. vl 1982).
Homaičendad
Kategorii:Francijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Grand Est
Konakovo
Konakovo (Конако́во) om Venäman lidn Tverin agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, lidnankundan da Konakovon rajonan administrativine keskuz i üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kut Kuznecovo-külä vl 1806. Vspäi 1929 sen nimi om Konakovo Porfirii Konakov-revolücioneran kanzannimen mödhe. Vodele 1936 lähižen Korčevanlidnan eläjad (läz koumed tuhad) oliba sirtud Konakovoho Ivan'kovon vezivaradimen sauvondan tagut. Konakovo sai lidnan statusad vl 1937.
Konakovon ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden tegimišt da sömtegimišt, mugažo fajanstegim i Konakovon GRES ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas, läz Donhovk-jogensud Volgan oiktal randal (Ivan'kovon vezivaradim), 124 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tverihesai om 55 km lodeheze orhal vai 82 km avtotedme. Lähembaine lidn om Dubn (Moskvan agj) 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 32 km avtotedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 291 ristitud, lidnankundan — 42 094 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44 600 eläjad vl 1998. Kaik 39 345 eläjad oli lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma letud lidnas: nell' jumalanpertid i časoun'. Kaks' tošt jumalanpertid ei ole kaičenus. Baptizman loičendpert' om avaitud.
Konakovon kolledž, energetine kolledž (MEI:n filial), mugažo Moskvan i Tverin üläopendusen aluzkundoiden nell' tošt filialad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Konakovon GRES-raudtestancii om lopstancii «Klin — Konakovo»-jonol, om ezilidnelektrojonusid Moskvhasai. Jogivaldmad oma lidnas lebukateriden täht.
«Moskv — Piter»-avtote i raudte ristikoitas tahondad 20 km suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Pil'ved
thumb|right|250px|Kogopil'ved [[Avstralii (valdkund)|avstraližes Viktorii-štatas]] Pil'ved oma suspenziruidud atmosferas vezipurun koncentracijan produktad, kudambid voib nähta sil'mil taivhal Man pindaspäi i kosmosaspäi.
Troposferine pil'v mülüb penikaižid tilkuižid vet da/vai jän kristalluzid (kut pil'venelementoid) pil'viden südäiolendha. Konz il'man lämuz om ülemb −10 C°, pil'viš om tilkuižid-pil'venelementoid, konz lämuz peneneb −10:späi −15:hesai C°, pil'vil segoitadud südäiolend om olmas jo (tilkuižed da kristallad), i konz lämuz om alemb −15 C°, — vaiše kristalluded. Ku pil'venelementad tobnetas i niiden lanktendan piguz kazvaškandeb, ka ned langetas pil'višpäi atmosferižil sadegil (lumi, vihm, ränd, ragiž i m.e.), no voidas purustuda lankten. Sadegiden naceinuz ližadab pil'višpäi segoitadud mülündan šoiduidenke.
Pil'ved — tetab lirine mel'kuva, kudamban äjad runokirjutajad oma kävutanuded (ozutesikš, venälaižed kirjutajad Aleksandr Puškin, Gavriil Deržavin) ičeze sädusiš.
Irdkosketused
Kategorii:Meteorologii
Bavli
Bavli (Баулы / Bawlı, Бавлы́) om Venäman lidn da lidnankund Tatarstanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmaižes čogas. Se om Bavlin rajonan administrativine keskuz (vspäi 1930).
Istorii
Severz'-se eländpunktoid oli olmas Bavlin sijal eziauguižin. Ezmäine külä oli olmas 16-kilometrižen jogen randal vspäi 1626, baškiralaižed oliba enambuses. Tetas usadiboid, Mansurovo-usadib oli olmas vspäi 1755 anttud Mansur-valdkundmehele umaspäi. Aigan mändes ühtenzoittihe niid, nimitaškanzihe žilod penen Bavlink-jogen mödhe totaraks (Баулы, «mezijogi», Ikan hura ližajogi, Kaman hura bassein).
Vn 1946 sügüz'kul löuzihe kivivoid rajonan territorijal i zavottihe sauda kaik tarbhašt samižen täht da elon täht. Žilo šingotihe, i vl 1997 Bavli sai lidnan statusad. Om londuseližen gazan löudmižsijid-ki lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ik-jogen hural randpolel (Ык, Kaman hura ližajogi), kukhikahas tahondas, Bugul'man da Belebein ülüdel, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kazanihesai om 303 km lodeheze orhal vai 355 km avtotedme. Lähembaine lidn om Oktäbr'skii (Baškortostan) 10 km pohjoižpäivnouzmha orhal. Vižkilometrine sarak tuleb lidnha Samar — Uf-avtotespäi.
Bavli om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 22 109 ristitud, rajonan ristitišton kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 400 eläjad vl 2001.
Rahvahad: totarlaižed — 69,1%, venälaižed — 21,6%, čuvašalaižed — 3,5%, udmurtalaižed — 2,5%, toižed rahvahad — 3,3%.
Islaman kaks' pühäpertid om olmas lidnas: keskuzline «Gali»-pämečet' i puine «Umet»-pühäpert' («toiv»). Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om saudud vll 2005−2008.
Bavlin agrarine kolledž om lidnan profopendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad *
Arsk
Arsk (Арча / Arça, Арск) om Venäman lidn Tatarstanan Tazovaldkundan lodehes. Se om Arskan rajonan i lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase 13. voz'sadaspäi kuti Kazanin hankundan pohjoine Arč-kaičendlidnuz. Vspäi 1606 kätihe Venäman palaks. Vozil 1781−1926 oli Kazanin gubernijan makundan lidnaks. Vl 1926 Arsk kadoti lidnan statusad, panihe küläks. Vozil 1938−2008 oli lidnanvuiččeks žiloks, sid' om sanu lidnan statusad tošti.
Arskan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden pästand (savič, asfal't) i sömtegimišt (maidtegim, trahmalantegim, kartohkan kuivadamižtegim). Koume znamasišt muzejad ratas lidnas: totaran kirjankelen Gabdulla Tukai-sädajan, «Elifba» (totaran abekirjan), istoriž-etnografine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kazank-jogen randal (Казансу/Qazansu, Volgan hurapol'ne bassein), 97 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kazanihesai om 65 km suvipäivlaskmha. Arsk-raudtestancii om olmas «Kazan' — Jekaterinburg»-jonol.
Koume küläd mülüdas lidnankundha Arskan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 114 ristitud, lidnankundan — 20 598 ristitud, rajonan eläjiden kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2017 kaik 20 419 ristitud elihe lidnas i 23 107 ristitud kaikes lidnankundas.
Rahvahad (vn 2002 rahvahanlugemine): totarlaižed — 88,2%, venälaižed — 10,7%, toižed rahvahad — 1,1%.
Islaman koume mečetid oma olmas: Keskuzline pämečet', «Көнбатыш» («päivlaskm» totaran kelespäi) i Päivnouzmaine. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma kaičenus: Jumalanmaman Katken (om avaitud, letihe vll 1865−1882) i Jumalannägundan (om saudud vll 1869−1873, ei ole väges).
Arskan gumanitariž-tehnine tehnikum i Arskan pedagogine kolledž oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad *
Čigičaine
Čigičaine vai Hajubol (Ribes nigrum) om penzaz langenijanke lehthištonke tal'veks. Nece om Ríbes-heimon erik, mülüb Karvmarjanvuiččed-sugukundha.
Toižed nimed oma: Oja-čigičaine, Čižik, Čičik, Hajuč, Hajučaine, Hajumarj.
Ümbrikirjutand
thumb|left|250px|Botanine kuva Lindmanan K.A.M. «Bilder ur Nordens Flora»-kirjaspäi, 1917−1926. Kazmuz om 1..2 metrad kortte. Nored vezad oma karvakahad, vauhad; aigvoččed oma burahkon mujun.
Lehtesed oma 3..5 (12:hesai) santimetrad pitte da levette, hambhikahanke röunanke, 3..5-labaižed kuldan polhe mujun rauguidenke sonidme. Labad oma levedan koumesaumnikan karččed, kesklaba om pidemb paksus. Lehtez om muzavihand, siled da šagukaz ülähänpäi, karvakaz sonidme vauhvihand alahanpäi.
Änikod ühtetas kumartud tophižikš 3..5 (8:hasai) sm pitte, tophas om 5..10 änikod, siledoidenke vai karvakahidenke änikjaugoidenke 3..8 mm pitte. Kandaižlehted oma 1..2 mm pitte, niiden form vajehtab ellipsaspäi lancetanvuiččehe. Änikod oma 7..9 mm pitte, 4..6 mm diametras, vižpalaižed kelloiženvuiččed, lilahko- vai ruskedvauvhaižhahkan mujun, lujas karvakahad irdpolel tobjan palan. Äniklehtesed oma ellipsanvuiččed. Mall'lehtesed kumartas irdale, nüguhkod, levedan polhe. Änikoičeb semendkus-kezakus.
Plod om södab hajukaz marj 1 sm:hasai keskmäižes diametras (londuses), 2 sm:hasai (kul'turtoižendad), mustburan mujun vai vihandan polhe, loštajanke kerthenke. Üks' marj mülütab 3..37 semned. Üks' kilogramm mülütab läz 3330 marjad vai 714 tuhad semnid. Ühten tuhan veduz om 0,9..1,8 g. Tob küpsid marjoid heinkus-elokus.
Levigandmižavaruz
Mülütadas londuseližen erikon arealha läz kaiked Evropan territorijad, mugažo Venäman evropižen palan, Sibirin (Uralmägišpäi Jeniseihesai da Baikal-järvhesai) meczonad, Kazahstan, Kitai, Mongolijan pohjoižpalad. Kazmuz oli introduciruidud Pohjoižamerikha. Kazvatadas čigičašt levedali.
Kazvandan tahod: nepsad lehtesižed, segoitadud da kavag'mecad i mecanröunad, habištod, jogiden da järviden kendäkod, soiden röunad, nepsad luhtnitud. Kazvab üksin vai penil žomil.
Toižendad
Erištadas kaks' toižendad erikon südäimes :
Formad
Selekcijan aigan formiden rivi oli valitid :
Himine mülünd
Lehtesiš om äi askorbinmuiktust, karotinad, fitoncidid, efirvoid. Askorbinmuiktusen olend om korged kazmusen erazvuiččiš paloiš: lehtesiš (marjoiden poimindan jäl'ghe) — 470 mg%:hasai (mg% = mg/100 g), urbiš — 175 mg%:hasai, butoniš — 450 mg%:hasai, änikoiš — 270 mg%:hasai.
Tuhkan (Mineraloiden) mülünd (mg% = mg/100 g): natrii — 32, kalii — 322, kal'cii — 55, magnii — 24, fosfor — 59, raud — 1,54, cink — 0,27 mg%.
Torhiden marjoiden 100 gramman sömarvuz : energijanarvuz — 63 kkal (264 kDž), vezi — 81,96 grammad, vauktušed — 1,4 g, razvad — 0,41 g, hil'vezikod — 15,4 g.
Kazvatuz da biologižed eriližused
Äikerdoitas čižikpenzhid jurdunuzil pudujil čaptud varzil urbidenke.
Kazmuz navedib sijid lujanke päivänvauktanke, hot' kožub-ki pol'pimedusenke, vaiše änikoičeb siloi harvemba. Tahtoib kebnad rohlad nepsad vägekast savikod. Kazvab hubin mahusil lujetud muiktusenmäranke.
Travijad da läžundad
Čigičaine tirpab travijoišpäi penemb mi sestrikaine.
Sömhä
Marjad oma muigedmagedad eriliženke hajunke. Arvostadas niid veresil, edel kaiked — C-vitaminan suren mülün tagut. Mugažo ümbriratas produktoihe: tisel', sirop (sadas čigičvet), südäivezi, nastoik, vin, likör, keitiž, žele, pastil, jogurt, täudim kanfetoihe (kanfetür).
Kävutadas čigičaižen lehtesid magutesikš maploduiden da seniden soladusen aigan. Ližatas norid lehtesid painatosihe, dietižihe saharanalenzoitajihe salatoihe, aromatiziruidas vasad. Keittas čajud kuidud lehtesišpäi.
Zelläks
Kävutadas marjoid, lehtesid da urbid tervehtamha.
Poimdäs čigičaižen marjoid (Fructus Ribis nigri) zell'torhudeks. Marjoiden poimind tegese küpsnemižen aigan 3..4 kerdad. Kuivatas torhut kuidimiš: ezmäi ahavoičetadas +35..+40 C° lämudel, sid' kuivatas lophu +55..+60 C° lämudel. Vai kuivatas kuivatezhonuses, vai čuhus (katusenaluižes).
Satas lehtesid varziden keskpidusespäi ploduiden poimindan jäl'ghe. Kuivatas niid tulleitadud hüvin honusiš.
Rahvahanmedicin rekomenduib otta kävutamižhe veresid da kuivid marjoid südäikohtsoližiden läžundoiden aigan (südäikohtun südäisatatez, kahtentoštkümnen sor'men solen südäisatatez, gastrit alamuiktusentäutandanke), südäikeran löndan ritman vigastust vaste.
Mugažo ližatas ploduid äivitaminižihe keradusihe, kävutadas keitvedeks vai veresikš gipo- da avitaminozad vaste, tervehtamha verenvendsisteman läžundoid, aterosklerozad, kül'mehtust.
Kuivatadud lehtesil om aktivižust dizenterijan bakterijankandajad vaste. Ühthe kävutadud lehtesed ližatas antibiotikoiden painegen. Čigičaižen lehtesed oma vitaminkeradusiden pala ühtes babarmon da bolan lehtesidenke, kukoinkarangon ploduidenke.
Čigičaine om cinganvastaine kogonaz. Kävutadas sidä tervertamižkompleksan palaks erazvuiččiden verevoihe satatesihe sidotud läžundoiden aigan.
Maižanduses
Čigičaine om mezikazmuz. Mezjäižed sadas nektarad da heid'omad. Meden tond oleleb 30 kg ištutesiden gektaralpäi.
Landšaftandizainas
Čigičaine om dekorativine penzaz. Tetas kirjavlehtesižid formid da formid jagadud lehtesidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Karvmarjanvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Plodpenzhad Kategorii:Marjad Kategorii:Meckazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Evropan kazmusišt Kategorii:Azijan kazmusišt Kategorii:Pohjoižamerikan kazmusišt
Bebelis lignea
Bebelis lignea om gavediden erik bumbakoiden Cerambycidae-sugukundas. Britanine Beits-entomolog (Henry Walter Bates, 1825−1892) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1866.
Bumbak eläb Belizas, Nikaraguas da Panamas. Gaved'madod travidas puiden südänt.
Plank Maks
Maks Karl Ernst Lüdvig Plank (Max Karl Ernst Ludwig Planck; sünd. 23. sulaku 1858, Kil', Germanine imperii — kol. 4. reduku 1947, Göttingen, Alasaksonii, Germanii) oli sur' germanine fizikantedomez'. Plank pani kvantižen teorijan alusid i sil ozuti fizižiden tedoidusiden pävektoran 20. voz'sadas.
Nobelän premijan fizikas laureat (1918). Tedotöd kosketadas nenid sarakoid: termodinamik, lämuzsädegoičendan teorii, kvantine teorii, relätivižusen specialine teorii, optik. Tedomez' formulirui termodinamikan kahtent augud entropijan ližadusen principan nägul. Plankan töiden rivi otab temaks tedon istorijan, metologijan i filosofijan aspektoid.
Biografii
Maks oli sündnu Kilin universitetan oiktusen Vil'hel'm Plank (1817−1900) kanzha. Tat oli naižiš kahten kerdan, sündutihe viž last siš naimiželos, Emma Patcig (1821−1914) oli Maksan mam i libui pastoran perehespäi.
Vl 1867 tat sai jurisprudencijan professoran radnikust Münhenan universitetas, i kanz sirdi sihe. Maks openui lidnan gimnazijas, sid' Münhenan universitetas vspäi 1874. Openui kaht semestrad Berlinan universitetas 1877/1878 openduzvodel, pördui Münhenha i mäni läbi egzamenoid radmaha fizikan i matematikan opendajan. Mez' zavodi tedoradmišt vl 1878, vahvištihe hänen dissertacijad filosofijan tedodoktoran arvos siš-žo universitetas vl 1879. Kaiken elon Plank keskiti naprindoid teoretižen fizikan sferas, kacmata hänen Filipp Žolli-opendajan mel'he, miše siš tedos läz kaik om avaitud jo. Mez' tahtoi el'geta fizižen kendan südänt i ei tahtoind tehta avaidusid. Vl 1880 kändihe privatdocentaks, radoi opendajan, oli otnus tedoradmižhe, pianonvändho i al'pinizmha ühten aigan. Vll 1885−1889 Plank openzi kodimaižes Kilin universitetas. Vll 1889−1944 oli Berlinan universitetan professoran.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman fizikantedomehed Kategorii:Saksanman tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kilihe Kategorii:Kolnuded Göttingenas Kategorii:Sündnuded vl 1858
Kuvšinovo
Istorii
Vanh Kamennoje (Kamenskoje)-külä mainitase ezmäižen kerdan rahvahanlugemižen aigkirjas vl 1624.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1910 Kuvšinovo-raudtestancijha jonol Toržokaspäi, bumagfabrikan pidajiden kanzannimen mödhe. Vl 1938 ühtištuihe raudtestancijan žilod Kamennoje-radnikžilonke da anttihe lidnan statusad ühthiženke Kuvšinovo-nimenke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Valdai-ülüden päivnouzmas, Osuganjogen molembil randoil (Осу́га 167 km pitte, Tverc-jogen oiged ližajogi, Volgan bassein), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtennimine raudtestancii sijadase «Toržok — Soblago»-raudtekeskustal. Matkad Tverihesai om 120 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Toržok 50 km päivnouzmha raudtel vai avtol.
Kuvšinovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 007 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 549 eläjad vl 1959. Kaik 9 161 eläjad oli lidnas vl 2017.
Kuvšinovon kolledž (edel 2012. vot Kamennojen cellülozbumagaine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Harmothoe dictyophora
Harmothoe dictyophora om renghikahiden merimadoiden erik Polynoidae-sugukundas. Saksalaine Grube-zoolog (1812−1880) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1878.
Kuvšinovo
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tverin agjan lidnad *
Harmothoe dictyophora
Erikon kitajine nimi — 网纹哈鳞虫 [vang ven ha lin čong].
Homaičendad
Kategorii:Polynoidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Renghikahad madod Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Nearctaphis bakeri
Nearctaphis bakeri om gavediden erik Lenditäid-sugukundaspäi (Aphididae). Kouen-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1895.
AÜV:oiden endemik.
Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Lenditäid Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Kinšas
Kinšas ((Ville de) Kinshasa; edel 1966 vot — Leopol'dvil' ), om Kongon Demokratižen Tazovaldkundan pälidn, se-žo agj om, KDT:n kaikiš suremb lidn, Afrikan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe (Lagosan da Kairan jäl'ghe, Johannesburganke tazomäras).
Kinšas om kahtenz' francijankel'hine lidn surtte mail'mas Parižan jäl'ghe.
Istorii
Eländpunktan aluz oli pandud torguindžiloks vl 1881. Vspäi 1960 om valdkundan pälidnaks.
Geografijan andmused
Kinšas seižub Kongo-jogen hural randal, alemba jogikändant, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Brazzavil'-lidn, Kongon Tazovaldkundan pälidn, sijadase Kinšasan kohtha, jogen oiktal randal. Kaks' pälidnad seištas toine toižen kohtha — nece olend om üks'jäine mail'mas.
Klimat om subekvatorialine kuivan sezonanke kezakus-sügüz'kus.
Tobmuz
Kinšas om lidn (ville) da üks' KDT:n 11 agjaspäi (province) ühtes.
Lidn-agj jagase 4 administrativižhe ümbrikho (fr. district), ned — 24 kommun:ha (fr. commune).
Valdkundan parlamentan ühtnijad agjaspäi: 8 ezitajad ratas-išttas Senatas, 59 — Nacionaližes Suimas.
Eläjad da ižanduz
Edel ripmatomut (vs 1960) alaman kel' oli oficialižeks. Kinšas om teravan kontrastan lidn elokahiden i golliden rajoniden keskes, ristitišt ližadub südäimigracijan tagut. Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 9 546 000 ristitud. Vl 2017 kaik 17 071 000 ristituid elihe Kinšasan agjas, sen pind — 9 965 km².
Kaikenvuitte ümbriradai tegimišt om olmas lidnas, mugažo laivoiden sauvomine da kohenduz. Sen ližaks, metallurgine kompleks radab Maluku-rajonas.
Openduzsijad
Kaik om 11 valdkundališt da 40 privatišt institutad da universitetad lidnas. Ned oma sijatud tazomäras kaikid ümbrikoidme.
Vl 1958 ezmäine afrikaine südäitukuine reaktor om saudud Lovanium-universitetas (Kinšasan Universitetan pala). Nügüd' sigä om kaks' reaktorad tedoidusiden täht.
Transport
Kinšasan rahvahidenkeskeine Ndžili-lendimport (FIH) om valdkundan kaikiš suremb. Se om soda- da civiliženke znamoičendanke ühtes, ühtenke lendahtamižsarganke.
Ehtatuz sidob lidnad Brazzavilinke, 4 kilometrad Kongo-joges iliči.
Sebruzlidnad
Kinšasal koume sebruzlidnad om olmas:
Irdkosketused
Kategorii:Kongon Demokratižen Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Kongon Demokratine Tazovaldkund Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad Kategorii:Kongon Demokratižen Tazovaldkundan agjad
Johannesburg
Johannesburg (mugažo kirjutadas anglijan kelel i afrikaans, angline virkand: [dʒoʊˈhænɪsbɜrɡ], afrikaans [joˈhɑnəsbʏrx], iGoli, iRhawutini) om Suviafrikan Tazovaldkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Gauteng-provincijan administrativine keskuz.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1886 kuldsäruläžundan i kuldan samižen tahondas. Pätihe sauda lidnad haotižen pertišton sijas, i lidn om nimitadud ezmäižiden Johan Rissik- i Johan Jubert-arhitektoriden nimiden mödhe. Äi irdoid oma nimitadud enččiden kaivusiden mödhe tähäsai.
Suviafrikan Tazovaldkundan Konstitucine Käskuzkund sijadase Johannesburgas. Vl 2010 lidn vastsi Mail'man futbolčempionatan vändoid ühesan lidnan keskes. Azjaline Hillbrou-keskuzrajon om okaidud vaugedverižen vähembusen tobmuden lopindan jäl'ghe, azjaline elo sirdi Sendton-rajonha. Vspäi 2002 enččiden radnikžiloiden suvipäivlaskmaine Soueto-rajon mülüb lidnha.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižpäivnouzmas, Korged Veld-mägitazangištol, 1753 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 4 434 827 ristitud, kaiken lidnaglomeracijan — läz 8 mln ristituid (Pretorii-pälidnanke).
UNESCO:n Mail'man jäl'gusen Ristitkundan kätte-muštnik (474 km²) zavodiše 25 km lodeheze lidnaspäi löutud 30 karas ristitun ezitatoiden jändusidenke (2,3 mln vodhesai).
Irdkosketused
Kategorii:Suviafrikan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * *
Maplodud
Maplodud om kulinarijan tärtuz. Se om kazmusen södab pala (ozutesikš, plod vai mugul), mugažo kaikenvuitte kova kazmussöm, päiči fruktiš, surmiš, seniš da babukoiš, pähkmiš. Kulinarijan «maplod»-tärtuz voib kävutadas niiden södabiden ploduiden täht, kudambid botanikas lugetas marjoikš da fruktikš (oz., tomat).
Maplodud oma ristitun racionon znamasižeks palaks. Maplodunkazvatuz tedoidab maploduiden kazvatust.
Klassifikacii
Maplodud alajagasoiš alemba kirjutadud toižendoikš :
Himine mülünd
Om äi hil'vezikoid maploduiš. Vauktušiden mülü om alemba äjan mi lihan südäimes. Maplodud läz ei mülütand razvoid. Mugoižed kazmused oma arvokahad, sikš miše bioaktivižed substancijad mülüdas niihe: vitaminad (C-vitamin, karotin, foliimuiktuz), mineraližed substancijad, organižed muiktused, stajišt da pektinad.
Erasiden maploduiden himine mülünd da sömarvuz oma kirjutadud alemba pandud tabludes :