cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tatu
Tatuiruind om kaikenaigaižen kuvan panendan hibjaha process. Tegese nahkankatken sijaližen travmiruindan metodal, sen aigan mujutim tose dermha. Kirjad nahkas oleldas pordaigaližed-ki, todas niid painandal vai tatuiruindal kadojidenke mujuidenke. Mujutimed oma toksižed, i niiden sur' lugumär kucub läžundoid, allergijaspäi rakhasai. Tatun čurazund om jüged, sen mahtod oma mehanine, himine i lazeran abul.
Hibjan pirdand tatun abul oli levitadud Amuižes Egiptas (kuvatihe jumaloid), jenisein kirgizlaižil, Amuižes Japonijas (meriolijad). Nügüd'aigan tatuiruind om kuvadamižčomamahton toižend. Tatun panend voib olda kosmetine. Tatu-kuviden äjuz oleleb ogeruzmail'man ezitajil paksus. Udenzelandižel maori-rahvahal tatun tehmine om sakraline verotego. Avraamižed religijad pidadas tatuid negativižešti i lugetas grähkaks.
Tatun nägu i toižend märičese pakitoitajal vai elon i kundan tarbhaičendoil. Amuižen aigan pirtud tatud znamoičiba ristitun klassad. Jagadas tatuid toižendan i stilin, tehmižen mahtusen mödhe. Tatuirui ristit om tatumastar, tatupirdai, tatuartist.
Homaičendad
Kategorii:Hibjan modifikacijad Kategorii:Bodiart
Uagadugu
Istorii
Eländpunkt mainitase 15. voz'sadaspäi. Se oli Mosi-imperijan pälidnaks vspäi 1441, om sen imperatoriden kaikenaigaižeks pälidnaks vspäi 1681. Francijalaižed kändiba Uagadugud Francine Ülävol't-kolonijan administrativižeks keskuseks vl 1919. Raudte tuli lidnha Kot d'Ivuaraspäi vl 1954.
Uagadugu šingotase tekstiližel (puvillan puhtastand) i sömtegimištol (risan puhtastandan, arahis-, karite-pähkmiden i lihan ümbriradmižen edheotandad). Kengiden fabrik, šintegim, cementan tegim, velosipedoiden i motocikloiden ühthekeradamine. Järed LEK radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase platol valdkundan keskuzpalas, 305 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudte jagab lidnad pohjoižeks i suveks.
Novodvinsk
Novodvinsk (Новодви́нск) om Venäman lidn da lidnümbrik Arhangel'skan agjan pohjoižes, Arhangel'skan suvine ezilidn.
Uagadugu
Geografijan andmused
Klimat om räk pol'kuiv, tropižen kaks'sezonižen röunal. Voden keskmäine lämuz om +28,4 C°, kaikiš räkembad kud oma keväz'ku-semendku i reduku (+29..+33 C° keskmäras), vilumbad tal'vku i viluku (+25 C°). Ekstremumad oma +9 C° i +46 C°. Paneb sadegid 744 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (8 mm pordos).
Novodvinsk
Istorii
Vspäi 1924 penen «Rusked Zor'a»-kommunan aluz oli pandud rahvahatomha sijha Pohjoižen Dvinan Mečka-Polai-hijaman randal. Vl 1935 zavottihe sauda sul'fit-cellülozišt kombinatad necil sijal i nimitihe sauvomišt Arhbumstroi:aks.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1936 sauvojiden žiloks kombinatanno, kävutihe türmatud-ki mehiden radod. Žilo sai oficiališt statusad vl 1941 kuti Vorošilovskii-radnikžilo, sikš miše kombinat oli jo nimitadud Vorošilovan kanzannimel. Vl 1957 udesnimitihe sidä Pervomaiskii-žiloks, mülüi Arhangel'sk-lidnan Isakogorkan rajonha. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vn 1977 24. päiväl kül'mkud, nimitihe nügüdläižikš, se kändihe lidnaks agjan alištusenke.
Uagadugu
Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 1 626 950 ristitud 219 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik koume millionad eläjid om ezilidnoidenke 2805 km² pindal (2019), valdkundan seičemendez.
Novodvinsk
Istorii
Arhangel'skan cellülozbumagaine kombinat om järed lidnan edheotand. Sen ližaks, raudbetontegesiden tegim i Arhangel'skan fanerkombinat ratas Novodvinskas.
Uagadugu
Eläjad
Universitet Džozef Ki-Zerbon nimed radab lidnas (Université Joseph Ki-Zerbo, edel 2015. vot Uagadugun universitet, alusenpanend 1974, 40 tuh. üläopenikoid vl 2010), mugažo kaks' tošt universitetad oma avaitud.
Novodvinsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižen Dvinan hural randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, kümnes kilometras päivnouzmha M8-avtotespäi. Matkad Arhangel'skan keskushesai om 20 km pohjoižhe orhal vai 27 km avtotedme, röunhasai — üks' kilometr jogedme lodeheze.
Sarahein
Sarahein (Carex), mugažo Sohein paginoiš, om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Saraheinižed-sugukundha. Heim mülütab pol'tošt vai kaks' tuhad erikoid.
Novodvinsk
Geografijan andmused
Pavlovo-külä (ristitišton lugu om tundmatoi) mülüb lidnümbrikho Novodvinskan ližaks.
Uagadugu
Transport
Uagadugun rahvahidenkeskeine lendimport Toma Sankaran nimed (OUA / DFFD, 600 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase lidnan keskuzpalas, sišpäi om pol'tošt kilometrad bizneskeskushepäi. Mugažo AÜV:oiden sodaväged kävutadas lendimportan pol't lendamha susedvaldkundoihe. Uden lendimportan (Uagadugu-Donsin) sauvondan ezmäine jono mäni vozil 2013−2018 35 km pohjoižpäivnouzmpolehe lidnaspäi heitmaha lendimiden mahalaskendad lidnan keskusespäi, planiruihe vaumita sauvondad voden 2021 lopule, sid' sirtihe sauvomižen lopindad vodele 2025.
Novodvinsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 40 615 ristitud. Kaik 38 735 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 49..50 tuhad eläjid vozil 1986−1995.
Uagadugu
Irdkosketused
Kategorii:Burkina Fason lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Novodvinsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas.
Vinmarj
Vinmarj voib znamoita:
Novodvinsk
Eläjad
Novodvinskan industrialine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Sarahein
Leviganduz
Heimon erikod kazdas kaikil kontinentil, kaikiš londuseližiš zonoiš, no enamba kaiked Pohjoižen mapoliškon venos i vilus vöiš. Läz ei ole erikoid räkiš letkesižiš rahvahatomiš maiš (Afrikan i Arabijan pol'saren rahvahatomad mad). Erikoiden arealan tahondad vajehtadas znamasižikš aigan mändes, endemikad oma kaičenus mägitahondoiš i izoliruidud sijiš vaiše (oz., Uz' Zelandii). Kaik om 103 erikod Venäman Arktikas.
Saraheinäd formiruidas kazmuskatet znamasižes märas. Erikoiden enambuz navedib nepsut i kendäkoid.
Novodvinsk
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas lidnad lähižidenke eländpunktoidenke, niiden kesken Severodvinskanke.
Sarahein
Ümbrikirjutand
Kaidoiden lehtesiden röun om terav, henoidenke piidenke pilan kartte. Lehtesed kazdas koumeks riveks, se om Saraheinižiden eriližuz. Henod änikod kazdas tähk-änikusel, kaikuččel seikhel.
Novodvinsk
Transport
Lähembaine Isakogork-raudtestancii sijadase ühesas kilometras päivlaskmha.
Sarahein
Ümbrikirjutand
Kazmused sädas nenid elonformid: mäthad, maturbhad, ühtenzoittud ližajuril vezoiden žomad.
Kävutand
Sarahein om turbhan päkomponent, reskveden akkumulätor. Äjiden vezilinduiden ümbrišt da söte.
Ištutadas seižujaks dekorativižeks kazmuseks, puhtastamha vezištoid i vahvištamha mahust. Erasiden erikoiden lehtišt om hüväks sötkeks kodiživatoiden täht.
Ottas kävutamižhe lehtesid, seikhid i jurid rahvahanmedicinas, kacmata erikho paksus. Kazmusen äjad tervehtajad ičendad oma tedoitud vähän, Carex brevicollis-erik om lasktud farmakologijas.
Homaičendad
Kategorii:Saraheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused
Šopen Friderik
Friderik Šopen, täuz' nimi — Friderik Francišek Šopen (Fryderyk Franciszek Chopin / Szopen [ˈʂɔpɛn], Frédéric François Chopin [ʃɔpɛ̃]; sünd. 1. keväz'ku 1810, Želäzova-Volä-külä läz Varšavad, Varšavan gercogkund — kol. 17. reduku 1849, Pariž, Francii) oli pol'šanmalaine muzikankirjutai da pianist, Pol'šanman muzikankirjutandan školan alusenpanii. Vspäi 1831 eli da radoi Francijas. Klassižen muzikan kirjutai i Päivlaskmaižen Evropan muzikaližen romantizman znamasine ezitai.
Biografii
Muzikankirjutai oli sündnu külän lapsiden Nikolä Šopen-kazvatajan i hänen Tekla Justina Kšišanovskaja-akan pereheze. Tat oli järgeližes kanzaspäi, tuli elämhä Pol'šanmaha Francijaspäi norudes. Mam tezi francijan kel't, mahtoi väta fortepjanol da pajatada hüvin. Friderikan sündundan jäl'ghe sil-žo vodel Nikolä Šopen sai radsijad Varšavas. Prihaine kirjuti ezmäižen muzikaližen pjesan («Polonez») kahesavoččes igäs. Voiceh Živnii-pianist (1756−1842) openzi händast 7 vodespäi, i 12-vozne nor' Friderik mahtoi väta fortepjanol hüvin ičeze opendajan kartte. Vll 1826−1829 nor' priha openui Varšavan konservatorijas (nüg. Muzikan universitet hänen nimed) silezijalaižen Juzef El'sner-muzikankirjutajan ohjandusen al.
Sädused
Ičeze elos Šopen kirjuti vändon fortepjanol täht. Hänen sädused: 2 koncertad (1829, 1830), 3 sonatad (1828−1844), fantazii (1842), 4 balladad (1835−1842), 4 skerco (1832−1842), ekspromtad, noktürnad, etüdad, kargud (val'sad, mazurkad, polonezad), prelüdijad (ezivändod) i erazvuiččed pajod.
Kanz
Koume sizart oli Friderikal: Lüdvika-čikoi, norembad Izabella i Emilija. Vl 1836 augotai muzikankirjutai i Marija Vodzinska tegiba käziiškendad, no neičeižen mam tühjiti sajad, i edemha hö oliba tundmusiš läheli muite. Vll 1838−1847 Friderik eli ühtes Žorž Sand-kirjutainaiženke (Avrora Düpen), sil-žo aigal pianistal tävun läžund oli. Koli läžundaspäi lapsetoman, ezimeletaden se oli tuberkulöz.
'Cause You Are Young
«'Cause You Are Young» (Ved' sinä oled nor' ) om C. C. Catch-pajatajan ezmäine pajo debütižes «Catch the Catch»-studijanal'bomas (1986) sintipop-žanras da ühtennimine singl, se om pästtud vl 1985.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen.
L’Arc-en-Ciel
«L’Arc-en-Ciel» (ラルク アン シエル, virktas Raruku an Sieru, «Bembel' da pera» francijan kelespäi) om tutab mail'mas Japonijan muzikgrupp. Edestab muzikad al'ternativanrok- da hardrok-stiliš, pajatab japonan i anglijan kelil (paksus ühtes pajos).
Gruppan aluz om pandud Osak-lidnha vl 1991.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan muzikgruppad Kategorii:Al'ternativižed rokgruppad Kategorii:Poprokgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1991 alusenpanendanke
Tualetvezi
thumb|right|250px|Meheližed tualetveded. Tualetvezi (Eau de toilette [o d(ə) twalɛt]) om hajuveden kebn odav toižend. Kompozicijan (efirvoiden) koncentracii — 4..10 %. Se om segoitadud 80..90%-spirtha.
Haju varadase lühüdan aigan (2–3 časud). Mäneb kävutandale kezal. Kävutihe avaros Rimalaižen imperijan aigan: tehtihe fontanid, pursktihe praznikehtan il'mad, kezakatusid, kodiživatoid. Segoitusen kävutand om levitadud Päivnouzmmas amussai.
Hilok (lidn)
Hilok (Хило́к) om Venäman lidn da lidnankund Baikalantagaižen randan suvipäivlaskmas. Se om Hilokan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti Transsiban Hilok-raudtestancii, nimitihe jogen mödhe. Kätihe radnikžiloks vl 1929. Žilo sai lidnan statusad vn 1951 12. päiväl heinkud.
Hilok-lidn šingotase raudten edheotandoil, vedimdepo i vagonkohenduzdepo ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Hilok-jogen muugotil randoil (Хёлго мγрэн, Selengan oiged ližajogi), Jablonovii-mägisel'gan alangištos, 800 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Burätijan Tazovaldkundhasai om 20 km pohjoižhe, Čithasai om 220 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 261 km raudtedme vai 320 km avtotedme. Lähembaine lidn om Petrovsk-Zabaikal'skii 112 km päivlaskmha orhal vai 152 km avtotedme. «Baikal»-avtote (R-258) om lidnan suviröunaks. Avtote mäneb jogen hural randal, raudte — oiktal randal, nell' avtotesildad ühtenzoitas jogen randoid.
Kaik kaks' pen't žilod (Žilkin Futor i Sosnovk) mülüdas lidnankundha Hilokan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 539 ristitud, lidnankundan — 11 616 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 855 eläjad vl 1959. Vl 2017 kaik 10 724 ristitud elihe lidnas i 10 786 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Vladimir-ruhtinasen jumalanpert' om letud vspäi 2002 i om pühästadud vl 2005. Ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun' om saudud 1990-nzil vozil.
Hilokan raudteškol om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baikalantagaižen randan lidnad *
Šorai Türkan
Türkan Šorai (Türkan Şoray, Щорае Туркан, sünd. 28. kezaku 1945, Stambul, Turkanma) om turkine aktris da režissör.
Biografii
Türkan om sündnu Stambul-lindan Ejup-rajonha, čerkesan augotižlibundan Halit Šorai-valdkundmehen kanzha. Mam oli Meliha, radoi ičeze kodiižanduses. Kaks' sizart om Türkanal: Nazan i Figen. Türkan zavodi aktrisan kar'jerad vl 1960. Vändi rolid Turkanman kinematografan enamba mi kahtes sadad fil'miš, vspäi 1993 fil'mdase serialoiš-ki.
Aktris oli lähtnu mehele vll 1983−1987, Džihan Unal' oli hänen mužik. Türkanan üks'jäine Jagmur-tütär om sündutadud naimiželos vl 1984.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman aktrisad Kategorii:Turkanman režissörad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Biblii
thumb|right|250px|Biblijan järgeline pästand Biblii (Βιβλία Biblia «kirjad») om hristanuskojiden päkirj, pühätekstoiden kogoduz.
Biblii jagase kahteks sureks palaks — Vanh Zavet i Uz' Zavet. Vanh Zavet om kirjutadud amuiževrejan kelel, i Uz' Zavet — amuižgrekan kelel. Nened keled oliba kul'turkelikš antikaigan. Vanhan Zavetan aluz om judaizman Tanah-pühäkirj.
Hristanuskojad nimitadas Biblijas «Pühäks Biblijaks» i lugetas, miše sen kaik kanonine tekst om «Jumalan avaiduz» i om kirjutadud Pühän Hengen valatoitandan al. Pühän kirjan tekst kävutase uskon ezmäižeks purtkeks i ohjandimeks.
Toižendad
Täuden hristianižen Biblijan kaikiš amuižembad käzikirjutesed oma grekan kelel i datiruišoiš 4. voz'sadal meiden erad. Biblii om ezmäine paindud kirj: Gutenbergan Biblii om paindud vozil 1452−1455. Biblii om üks' kaikiš populärižembiš kirjoišpäi mail'mas mugažo, se om pästtud keliden kaikiš surembaks luguks, mödas läz sadad millionad egzemplärid vodes. Nece ezmäine massižen literaturan ezikuva valatoiti lujas i valatoitab mail'man kul'turad, literaturad, čomamahtod i istorijad.
Vul'gat om Biblijan latinankel'ne kändmuz. Erazvuiččiden jumalankodikundoiden i konfessijoiden Biblijad mülütadas ližadusid tekstas i ližakirjoid. Ned jagadas kanonižikš i «muite lugendan täht» ortodoksoil (vai «sekundarižed kanonižed» katolicizmas, «apokrifižed» protestantizmas), mülütadas Vanhan Zavetan tekstan erazvuiččid paloid, känduz om toine vähän mugažo.
Biblijan kändused vepsän kelel
Vl 1996 om pästtud lühetud Lapsiden Biblii vepsän kelel, nua om kogonaz pästtud vaiše Uz' Zavet (2006). Kaikiden kändusiden pätegii om vepsän Nina Zaiceva-tedonaine.
Linmaping
Linmaping (Sonchus oleraceus) om Puzuänikoižed-sugukundan üks'vozne heinäsine kazmuz. Mülüb pingun heimho, sen tipine erik.
Leviganduz
Kazmuz om levitadud avaros Evrazijadme, om invazivižeks erikoks Avstralijas da toižiš mail'man paloiš. Levigandeb ottud kävutamižhe ristitul mahusil.
Navedib päivoikahid sijid. Voib kazda mahusiden toižendoiden enambusel.
Ümbrikirjutand
Linmaping änikoičeb kezakuspäi sügüz'kuhusai (Pohjoižes mapoliškos). Änikod oma germafroditižed, niiden pölüstoitajad oma mezjäižed i kärbhaižed päpaloin.
Äikerdoičese kanttud vedel i tulleil semnil, ei voi kazda muretud juren paloišpäi.
Kävutand
Voib otta norid lehtesid ližadamha keitoshe, štihe i salatha, edel pidadas keitandsolan segoiteses pol'časud heitmaha karktust. Voib keitta da söda linmapingan jurid, niiden magu om magrušan pojav.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Rujoheinäd
Grenlandan kel'
Grenlandan kel'  (ičeze nimituz Kalaallisut) om grenlandalaižed-rahvahan kel'. Se om üks' eskimosiž-aleutižiš kelišpäi, danižen Grenland-avtonomijan oficialine kel'. Läz 49 tuhad pagižijoid elädas siš. Lähižed keled oma Kanadan eskimosižed keled — ozutesikš, inuktitut da toižed eskimosižed keled.
Nügüdlaine situacii
Grenlandan kel' om levitadud Grenland-saren päivnouzmaižel, suvipäivlaskmaižel da pohjoižpäivnouzmaižel randištoil. Kelel om paginoid, päivlaskmpol'ne pagin om oficialine vodespäi 2009. Kaks' oficiališt kel't oli Grenlandas edel 2009. vot, danijan i grenlandan, no siš vodespäi grenlandan kel' linni sen man üks'jäižeks oficialižeks keleks. Grenlandan školiš opetas danijan kelel päpaloin tähäsai. Vl 2006 kaik oli 56 tuhad ristituid grenlandan kelen mahtusidenke; heišpäi läz 49 tuhad eliba Grenlandas da 7 tuhad eliba Danijas. Grenlandan eläjiden 80..85 procentad kävutadas necidä kel't päižeks, se om üks'jäine kel' avtonomijan äjiden ristituiden täht. Sil-žo aigal Grenlandan ristitišton kahesandez (6500 eläjad) kävutab vaiše danijan kel't.
Grammatik
Grenlandan keles voib tartta suffiksoid sanantüvehe agjatomašti, sikš sana oleskeleb pit'kaks lujas. Grenlandan kel' om ergativine kel', ergativan ozutai tartub aktantha.
Nimed (nominad) toižetasoiš luguidme da kändoidme; kaik om kahesa kändod grenlandan keles. Mugažo possessivine form om nimil. Verboil ei ole aigad; aigan ozutajad oma mugoižed sanad, kuti, ozutesikš, «homen», «eglai» da toižed.
Kirjamišt
Nügüd'aigan kaik Grenlandan eläjad mahttas lugeda da kirjutada.
Nügüdläižes kirjamištos om 19 kirjant:
Velgsanoiš kavütadas mugažo nenid kirjamid (niid om kümne): Bb, Cc, Dd, Ww, Xx, Yy, Zz, Ææ, Øø, Åå.
Homaičendad
Kategorii:Eskimosiž-aleutižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Danijan keled
Lacuna Coil:an pajod
Se om täuz' Lacuna Coil-kollektivan pajoiden kirjutez.
Toižed pajod
* p Kategorii:Pajoiden kirjutesed artistoiden mödhe
Fizik
thumb|right|300px|Fizikan sarakod Fizik (φυσική fisika «londuseline» φύσις-sanaspäi fisis «londuz») om tarkoiged tedo londusen ülembaižiš käskusiš, materijas da sen strukturas, likundas i transformacijan ohjandimiš. Fizikan tärtused da käskused oma kaiken londusentedon alusikš.
Aristotel' mainiti «fizik»-terminan ezmäižen 4. voz'sadal EME. Hätken aigan filosofii i fizik lugetihe sinonimoikš, šingotihe ühtes i napriba sel'gitada Mail'man funkcioniruindan käskusid. Fizikan erigoittud šingotez zavodihe 16. voz'sadan tedorevolücijan jäl'ghe.
Fizikan znamoičend om luja nügüd'aigaižes mirus. Materialine erind nügüdläižen i enččiden voz'sadoiden ristitkundan keskes om melestehtud kalud fizižiden avaidusiden alusel, oz., elektromagnetizman tedoidused veiba telefonan löudusele, avaidused termodinamikan sarakos laskiba avton sädandad, elektronikan šingotez tuli kompjuteran sauvondale. Nügüd'aigaine fizik ei voi sel'gitada londusen kaikid nägusid täuzin, kacmata kogotud tedoiden ogibalha lugumärha, i voib vaiše toštta niid paksus.
Galič (Kostroman agj)
Galič (Га́лич, Venäs Галичь Мерьский Merän Galič) om Venäman lidn, lidnümbrik da raudtesol'm Kostroman agjan päivlaskmas. Se om Galičun rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1237 Lavrentii-manahan aigkirjas kuti Merän Galič, kudambhasai totarlaižed otiba plenha kaikid ristituid Volgan randoil, no 1159. voz' lugese lidnan alusenpanendan oficialižeks dataks. Vll 1247−1450 lidn oli ripmatoman eriližen Merän Galičun ruhtinazkundan pälidnaks, sid' oli alištunu Moskvan tobmudele i kändihe Galičun makundan keskuseks. Saudihe lidnust, i vhesai 1552 Galič oli znamasine kaičendlidn Kazanin hankundad vaste. 17. voz'sadal kazvoi Sibirin i Anglijan (Arhangel'skan kal't) torguindteil, torguihe karvoid da kalad, keskaigan ortodoksižen hristanuskondan kümne jumalankodid oli olmas lidnan ümbrištos. Vl 1906 Galič-raudtestancii radaškanzi «Vologd — Vätk»-keskustal, vspäi 1956 se om raudtesol'meks.
Galič šingotase gidravližiden avtolibutimiden i vailöndagregatoiden tehmižel, mecan varhapanendal, nahkantegimel i kengiden fabrikal, mugažo lindferm radab. Faneran kombinat om saudud vodele 2022.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuses, pidust' Galičunjärven (75,4 km², 101 m ü.m.t.) suvipäivnouzmašt randad, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Balčug-kukkaz seižub lidnan keskuzpalas. Kešm-jogi (Кешма 15 km pitte) ristikoičeb lidnan keskuzpalad. Matk Kostrom-lidnhasai om 105 km suvipäivlaskmha orhal, 120 km avtotedme vai raudtedme pidust' Galičun ülüt. Lähembaižed lidnad oma Čuhlom 46 km pohjoižhe orhal vai 50 km avtotedme i Bui 40 km päivlaskmha avtotedme vai raudtedme.
Galič om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 17 346 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuhad eläjid vll 1979−2000 (21 652 rist. vl 1989). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 16 922 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'toštkümne pühäpertid oma kaičenus lidnas, niiden kesken Galičun eparhijan kafedraline Ph. Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe päjumalanpert' (1798), Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan päjumalanpert' (om letud möhemb mi vl 1815, ei ole rados), Pühän Stroican Eziauguižen päjumalanpert' (1839−1859, ei ole rados), ph. Vasilein Suren jumalanpert', phh. Koz'man da Damianan jumalanpert', Paisijevo-Galičun naižjumalankodi.
Galičun agrariž-tehnologine i pedagogine kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnümbrikon pämez' om lidnan Administracijan pämez'. Edeline lidnan Administracijan pämez' om Sergei Sinickii (reduku 2015 — sügüz'ku 2018). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Vasilii Ivasišin vn 2017 tal'vkuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan lidnad Kategorii:Kostroman agjan lidnümbrikod *
Hapo-Oje
Hapo-Oje, mugažo Happo-Oje (Хапо-Ое, Хаппо-Ое, Haapoja, Haapaoja) om külä Leningradan agjas, Vsevoložskan rajonan Koltušin lidnankundas.
Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1896. Nimen etimologii ei ole sel'ged. Aigoin, se tuleb suomen vaihišpäi happo oja — hapanoja, vai haapo oja — haban oja.
Külä sijadase rajonan suves, küläkundan keskuzpalas. Kaks' nimitadud irdad, kaks' kujod.
Homaičendad
Kategorii:Koltušin lidnankund Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman küläd
Venäman federaližed ümbrikod
Ezmäižed seičeme federališt ümbrikod om olmas vspäi 2000. Ei ole rahvahaližid tazovaldkundoid Federaližes keskuzümbrikos. Venälaižed ei olgoi enambuses Pohjoižkavkazan federaližes ümbrikos.
Venäma jagase administrativižešti kahesaks federaližeks ümbrikoks vspäi 2016:
Altajan Tazovaldkundan lidnad
Vaiše üks' lidn (город) om Altajan Tazovaldkundas i ni üht lidnanvuittušt žilod.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Livni
Livni (Ли́вны) om Venäman lidn da lidnümbrik Orelan agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Livnin rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud severz'-se kilometrid suvhe edeližespäi kuti lidn da lidnuz Venäman suviröunal vl 1586 Födor I Čudokaz-carin käskön mödhe, ühtel aigal Voronežanke sen varalidnuseks Moskvannoks čuradusel. Nimitihe vanhan lidneihuden tahondan mödhe Pöudlivni- i Meclivni-jogiden ühthejoksmusenno. Livni sai makundan lidnan statusad vl 1778. Šingotihe tal'jankoiden tehmižel i padanikoiden pramozlal edel Oktäbrin revolücijad. Toižen mail'man sodan aigan Livni oli okkupiruidud nacistoil (25. kül'mku — 7. tal'vku 1941), sid' alištui bombardiruindoile, i lidnan tobj pala oli muretud.
Livni šingotase mašinansauvomižen tegimil (pompad, fil'trad, lämoipalonvastaižed ladlused, kivivoibazoiden mašiništ i benzintäutmed), elektrotegesiden i lämuzpidatimiden tegimel, sömtegimištol (konditerine fabrik).
Geografijan andmused
Lidn sijadase kesked rajonad, Hered Sosn-jogen hural randal tobjimalaz (Быстрая Сосна, vai muite Сосна, 296 km pitte, Donan üläjoksmusen oiged ližajogi), 126..191 m korktusil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Livenk-jogi (ven. Ливенка 32 km pitte) läbitab lidnad i lankteb Sosnaha sen suves. Matkad Orelhasai om 120 km lodeheze orhal, 140 km avtotel vai 154 km raudtel. Toine lähembaine lidn om Jelec (Lipeckan agj) 63 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 74 km avtotedme vai 164 km raudtedme. «Orel — Lipeck»-avtotekeskust ümbärdab lidnad pohjoižespäi i päivnouzmaspäi. Livni I- (keskuses) i Livni II- (suvipäivlaskmaižel röunal) raudtestancijad ratas «Verhovje — Marmiži»-keskustal.
Livni om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 32,1 km².
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 20 400 eläjad, vl 1939 — 11 982 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 50 343 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50..53 tuhad eläjid vll 1986−2011 (53 800 rist. vl 2000). Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen päjumalanpert' (1692), seičeme jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas, mugažo protestantizman koume pühäpertid (baptizman kaks' i seičemenden päivän adventistoiden jumalankodikundan üks').
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,0%, toižed rahvahad — 2,0%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Livnin sauvondtehnikum i Orelan valdkundaližen universitetan Livnin filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orelan agjan lidnad Kategorii:Orelan agjan lidnümbrikod *
Strangers by Night
Pajon sanoiden da muzikan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Sen tekst om anglijan kelel, originalan žanr om sintipop.
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1986 pajod Kategorii:Vn 1986 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Homskii Noam
Avram Noam (Naum) Homskii (Avram Noam Chomsky [ˈnoʊm ˈtʃɒmski]; sünd. 7. tal'vku 1928, Filadel'fii, Pensil'vanii-štat, AÜV) om amerikalaine kelentedomez', filosof da politižen publicistikan kirjutai.
Homskii om formaližiden keliden klassifikacijan tegijan, se nimitase Homskijan ijerarhijaks i kävutase kompjuterižes tedos. Vll 1980−1992 tedomehen radod oliba kaikiš paksumbad citiruindas eläjiden keskes, i kahesanded kaikes aigas.
Biografii
Radoi opendajan Massačusetsan tehnologižes institutas vspäi 1957. Hänen znamasižed idejad oma universaline grammatik i generativine grammatik, kelentedon minimalistine program, propagandan model' ühtes Edvard Hermananke. Homskijan radod abutiba tulda lanktushe biheviorizman teorijale i šingotada kognitivižid tedoid. Sen ližaks, intellektual om tetab ičeze uzil kacegil kaikhe, om todesižen socializman polenpidajan.
Kanz
Tedomez' oli naižiš vll 1949−2008, Kerol Doris Homskii (neiččel Šac, 1930−2008) oli hänen ak i mugažo kelentedomez', hö tegiba tundmust laps'aigan völ. Koume last sünduihe naimiželos.
Vinmarj (heim)
Vinmarj (Vitis) om äivoččiden penzhiden heim. Mülüb Vinmarjaižed-sugukundha, sen tipine heim. Kogoneb 75..80 erikospäi, om olmas kuz' gibridad, om äi erasiden erikoiden sortuid.
Leviganduz
Kaik heimon erikod anttas södabid marjoid, no severz'-se erikoid ei sättugoi tehmaha vinad. Läz 20 erikod oma ottud kul'turha. Voib vastata kul'turižen vinmarjan mectunuzid toižendoid. Ned kazdas Pohjoižen mapoliškon venos i subtropižes vöiš, tahondad oma nepsad jogialangištod, mägiurad, lehtezmecad, mägiden pautked. Londuseline leviganduz ozutab ted kommertižen maižandusen (vinmarjankazvatuz) i vinan tegendan täht.
Ümbrikirjutand
Vinmarjan pit'kad üks'voččed varded kazdas vägevas jurištospäi, varziden aluz om puikoikaz. Hoik varz' sase 3..5 metrhasai pitte. Tabadandragad kazdas üläsol'mišpäi, änikused oma lähemba jurennoks. Lehtesed oma ünäižed vai koume- i vižpalaižed, čereduišoiš.
Henod vihandad änikod oma kogotud tophikš. Mecerikod anttas naižsugun i mužiksugun änikoid. Kul'tivuruidud erikoiden änikod oma kaks'suguižed vai naižsugun ristpölüstoitandan tarbhaičendanke. Plod om marj 1..4 semnenke. Kova semen om grušan formal, nökuiženke. Plodud kazdas tophan nägul.
Kul'turine vinmarj äikerdoičese vegetativižikš — jurdunuzil čokvezoil i toižiden erikoiden juritandoil, toižin kazmuz kadotab sortun ičendoid. Ištutadas kazmusid vinmarjžomil. Kazmuz voib eläda 50..300 vot, no eläb 10..30 vot tobjimalaz ratud lühendusen i sortuiden udištamižen tagut.
Homaičendad
Kategorii:Vinmarjaižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Vinmarjankazvatuz
Fotoapparat
thumb|right|250px|[[Samsung FINO 30s, järgeline nügüd'aigaine fotoapparat.]] Fotoapparat om elektrine ladim likumatomiden kuviden satandan da fiksacijan täht vauktusen abul. Kuva kaičese fotoapparatas ripmatomal kandajal — elektročipal vai kerthel.
Fotografijan šingotez zavodihe 19. voz'sadan ezmäižes poles himižiden processoiden uzidenke avaidusidenke. Kommertine liža abuti säta uzid konstrukcijoid. Tegeškanzihe mujufotokuvid 19. voz'sadan kahtendes poles. Ezmäine fotoapparat navedijoiden täht oli «Kodak» vl 1888. Lendimiden leviganduz pani aerofotografijan alust Ezmäižen mail'man sodan aigan, lendandan sured pigused küzuihe vitkotud kuvadust i paremboittud optikad.
Ezmäine digitaline «Fuji DS-1P»-fotoapparat tuli avarho möndha vl 1988 mušton kartanke, se oli tarbhaine oigendamha uzištusiden kuvid Internet-verkon kal't. Nügüd'aigan fotoapparatad tehtas kuvid sädegoičendan toižiš-ki diapazonoiš vauktusen nägujan spektran ližaks.
Homaičendad
Kategorii:Fototehnik Kategorii:Elektronik Kategorii:Koditehnik
Čon Džessika
Džessika Čon (제시카 정), oleleb Džessika muite, eziauguine nimi om Čon Su Jön (정수연; sünd. 18. sulaku 1989, San Francisko, Kalifornii, AÜV) om amerikalaine pajatai, model' da biznesnaine korejiženke augotižlibundanke. Radab Suvikorejas. Enzne «Girls' Generation»-muzikgruppan solist, läksi edheotajan kar'jerha näht.
Biografii
Džessika om sündnu San Francisko-lidnha. Mamankel' om anglijan kel'. Kristal-sizar om Džessikal, hän om pajatai mugažo.
Vozil 2007-2014 Džessika oli «Girls' Generation»-gruppan solistan. Vl 2016 zavodi solišt kar'jerad.
Irdkosketused
Kategorii:Suvikorejan pajatajad Kategorii:Suvikorejan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded San Franciskoho
Tomat
Tomat (Solanum lycopersicum) om üks'vozne vai äivozne heinäsine kazmuz. Se mülüb Paslönanvuiččed-sugukundan Paslön-heimho.
Ümbrikirjutand
Jurišt om leved värtmenvuitte, levigandeb 1,5..2,5 m diametral, sase ühthe metrhasai süvüdel. Seikh oleleb püštoiged vai ujelii koumekümnes santimetraspäi kahthe metrhasai kortte, sarakoičese lujas. Änikod oma henod pakuižed ičtazpölüstoitandan voimusenke, änikuz om toppaz.
Plod om äijagusekaz lahed marj. Küps plod oleskeleb vauktan, vihandvauvhan, rusttan, pakuižen mujun i babarmmujun. Voib äikerdoita semnil i kül'gvezoil.
Kazvatand
Plodud oma znamasine sömprodukt. Tetas enamba 10 tuhad sortuid mail'mas. Mail'man satuz oli 177 mln tonnoid vl 2016, järedad kazvatajad (enamba 10 mln tonnoid, 2016): Kitai (56,3), Indii (18,4), AÜV (13), Turkanma (12,6 mln tonnoid).
Irdkosketused
Kategorii:Paslönanvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Maplodud
Šapš
Šapš voib znamoita:
Lehm
Lehm om kabjživat, kodihärgan (Bos taurus) emäč, kadonuden mechärgan (latin. Bos taurus primigenius) kodikoittud toižend. Mülütadas Pall'azsar'vižed-sugukundha (Bovidae).
Lehmän poig om vaza. Kazvanuded poigad: hartak, häčoi, härgvaza (ižačud), lähtan' (emäč). Lehm nimitase lähtan'lehmäks ezmäižen kandandan jäl'ghe. Kandand vedase ühesa kud.
Kazvatadas samha lihad, maidod i nahkoid.
Eloncikl
Udes sündutadud vaza om 18..45 kg vedutte, 60 kilogrammhasai harvoin. Suguiden tobjan palan lähtanid kazdas viž-seičemevoččehe igähäsai. Živatas oleskeldas alaigäčuikš 7..10 kus sündundan jäl'ghe. Ezmäine äikerdoičendan akt tegese 16-18-kuižes igäs. Kohtusen pordon hätkeližuz jätktase 250−310 päiväd. Täuz'kaznu lehm om 200..600 kg vedutte (tuhaze kilogrammhasai harvas), se om peneb koumandeseks mi härg.
Edel vazan sündutandad lüpsandad ei ole 45..60 päivest. Maidnikan laktacijan pord om 280−320 päiväd vodes. Lehm andab maidon kaikiš surembad lugumärad videnden-kudenden laktacijan aigan, kaik oleleb 9..12 laktacijad elos. Kaikiš enamba levitadud mail'mas golštiniž-frizijan sugun lehm voib antta maidon 10 tuhad litroid vodes, erasti 30 tuhazesai. Lehmäd golliš maiš (Indii, Afrik) anttas maidon vaiše läz üht tuhad litroid vodes — bräd täudub vazan kazvatandan täht. Lehmän igä voib sadas 35 vodhesai harvoin, no 20 vot keskmäras. Kävutadas ižanduses 12..13 vodhesai, 5..10 vot äikerdoičendan täht.
Homaičendad
Kategorii:Pall'azsar'vižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Maižanduzživatad Kategorii:Kabjživatišt
San Marino (lidn)
thumb|left|250px|San Marino da sen lidnankund valdkundan kartal San Marino-lidn (Città di San Marino, paginoiš San Marino, lühüdas sijaline Città) om San Marino-valdkundan pälidn. Se om San Marinon lidnankundan administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ph. Marinal vl 301. Vspäi 1932 elektrificiruidud raudte ühtenzoitab lidnad italiženke Rimini-portanke Adriatižen meren randal, te om 32 km pitte.
Turku
thumb|left|250px|Lidnan rajonad vl 2012. Turku (mugažo suomen kelel, virktas [ˈturku]; Åbo [ˈoːbu]) om Suomenman lidn, Suvipäivlaskmaine Suomenma-provincijan pälidn. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Raudaigan (vl 500 e.m.e. — 1250) alangišt Auranjogen da Vähäjogen keskes oli tetabaks torguindtahoks. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal kuti katoline päjumalanpert'. Sai lidnan oiktusid 1290-nzil vozil. Vl 1318 Uz'lidnan sodaväged polttiba lidnad, no udessaudihe sidä teravas torgovanoil, sikš miše ladihe kožundaktad i sab oli torguida vaiše lidnan territorijal.
San Marino (lidn)
Istorii
San Marino šingotase pälidnan funkcijoil. Valdkundan ohjastuz, aluzkundad, tipografii i lugendlehtesiden redakcijad ratas siš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Monte-Titano-ülüden pordhil, 697 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Klimat om Keskmeren.
Turku
Geografijan andmused
Lidn sijadase Auranjogen da Baltijan meren randoil. Matkad Turkun keskusespäi Hel'sinkin keskushesai om 150 km päivnouzmha orhal, 165 km avtotedme vai 188 km raudtedme.
San Marino (lidn)
Geografijan andmused
San Marino-lidnankund jagase seičemeks tulendaks.
Turku
Geografijan andmused
Turku jagase 87 valičemižtahoks, ühtetas niid 9 administrativižhe lidnanlaptha.
San Marino (lidn)
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 4 106 ristitud 7,09 km² pindal.
Turku
Eläjad
Vl 1990 eläjiden lugu oli 159 180 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
San Marino (lidn)
Homaičendad
Kategorii:San Marinon lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:San Marinon lidnankund
Turku
Eläjad
Edeline lidnan pämez' oli Aleksi Randell vll 2010−2017.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks. Meriport da koume raudtestancijad sijadasoiš lidnas. Port om valdkundan üks'jäine vastmaha raudteehtatint, ühtenzoitase ehtatimil Stokhol'manke.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vepsän ülüz
Ülüz levigandeb Leningradan agjan homendezbokas (Pöudon, Boksitogorskan i Tihvinan rajoniš) da Vologdan agjan lodehes (Vitegran rajon). Pohjoine agj sijadase läz Änižen suvirandad.
Rel'jef om kukhikaz karstan nägusinke, tahond om järvikaz. Erasiden järviden vezi kadob pordaigaližešti, i Šimjärven kel'dtaho om sätud vl 1978 kaičemha da tedoidamha niid ülüden päivnouzmas. Londuseline i kul'turine Vepsän mec-kel'dtaho om ülüden päivlaskmas vspäi 1999.
Homaičendad
Kategorii:Vepsläižed Kategorii:Ülüsed
Ujelijad
Ujelijad vai Reptilijad (Reptilia) oma kuivman päpaloin sel'grodaižiden živatoiden klass.
Živatad sünduiba soiden reptilomorfoišpäi 310..320 mln vozid tagaz, niiden aigoiden kaivandused oma löutud Udes Šotlandijas (Kanad). Änikoičiba i dominiruiba kuivmas, meres i il'mas mezozoin aigan (251..66 mln vozid tagaz, dinozavrad). Lugetas läz 11 700 (keväz'ku 2022) eläbad i kadonut jäl'ghe 1500. vot erikod, heišpäi Venämas elädas vaiše 77 erikod, i 7 300 erikod oma šihlikod. Lindud libuiba peniš lihansöjiš dinozavroišpäi, no panihe linduid erigoittud klassaks.
Zoologijan alajaguz — gerpetologii — om pühätadud reptilijoiden i amfibijoiden tedoidusele.
Ümbrikirjutand
Ujelijoiden äikerdoičend tegese munindan kal't vai sündutadas. Om amfibijoiden pirdoid, viluverižed živatad, lanktas unehe vilun sän aigan.
Hibj om kattud somuzuzil, katussambil järghine somuzlaud om olmas. Täuz' vai palahine verend tegese severz'-se kerdoid vodes.
Lihansöjad živatad, no erased katussambad sötlesoiš heinil päpaloin. Erikoiden tobj pala ei voigoi likkudas hätken maidmuiktusen teravan ližadusen tagut lihasiš.
Klassifikacii
Nügüd'aigaižed heimkundad:
Znamoičend
Erazvuiččed erikod todas kut ližad, muga pahut-ki ristituile. Ottas krokodiloiden, suriden küiden i šihlikoiden nahkad. Södas katussambiden lihad i munid. Kävutadas küiden morimid medicinas.
Krokodilad, morijad i sured küd oma varuližed ristitule.
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gerpetologii Kategorii:Živatoiden klassad
Han Irrfan
Irrfan Han (इरफ़ान ख़ान, Irrfan Khan), täuz' nimi om Sahabzade Irrfan Ali Han (hindi: शाहबजादे इरफान अली खान, angl. Sahabzade Irrfan Ali Khan; sünd. 7. viluku 1967, Džaipur, Radžasthan, Indii — kol. 29. sulaku 2020, Mumbai, Maharaštr, Indii), oli indijalaine Bollivudan da Gollivudan akt'or, hindikel'ne tobjimalaz.
Biografii
Irrfan oli sündnu Džaipur-lidnha, islamanuskojiden kanzha. Mam — Sajida Begum, tat — Džagirdar. Irrfan openui kändmahas čomamahtoiden magistraks, konz sai stipendijad opendamha Nacionaližes dramškolas (Nju Deli) vl 1984. Pästandan jäl'ghe sirdi Mumbaihe.
Zavodi akt'oran kar'jerad Indijan teleserialoišpäi, vspäi 1985 fil'mzihe kahtes kümenikas serialas. Ezini britanižen «Sodamez'»-fil'man (2001) pärolid, se toi hänele tetabut.
8. reduku
8. reduku om voden 281-nz' päiv (282-nz' ližapäivvoziš) grigorianižes kalendariš. Voden lophusai jäb 84 päiväd.
Komiks
thumb|right|200px|Komiksan kor' [[Gulliveran matkoiden polhe]] Komiks (comic «ilosine») om pirtud istorijad, sanutesed kuviš. Komiks ühtenzoitab ičheze literaturan i kuvadamižčomamahton pirdoid.
Han Irrfan
Kanz
Vspäi 1995 akt'or oli nainu, Sutapa Sikdar-kirjutai om hänen ak. Sündutihe kaht poigad naimiželos: Babil i Ajan.
Komiks
Om toižid-ki nimitusid necen čomamahton i sen toižendoiden täht — pirtud istorijad, järedoile komiksoile — grafižed romanad (vai grafižed novellad), lühüdoile — stripad. Ičeze nimitused oma komiksoiden täht erazvuiččiš maiš niiden šingotadud industrijanke. Ozutesikš, francijankel'žes mirus komiksad kuctas bande dessinee (pirtud lent) vai BD, japonižiden komiksoiden nimi om manga.
Palad
Komiksan standartižed palad oma:
Istorii
Starinoiden kuviš vero libub kall'voimujpirdandaspäi völ, niiden kuvad mülütiba kogonašt süžetad. Amuižen Egiptan mastarid kuvaziba ičeze jumaloid i verotegoiden süžetid pühäpertiden i kaumusiden seinil; se-žo harakterizui hristanuskondan kuvid i kirjoid seinil. 16.-17. voz'sadoil Ispanijan territorijal (Valensii, Barselon) zavottihe möda pühämehiden elostarinoid peniden gravüriden serijoikš mujubumagal, nimitihe niid «alliluja»; pojavad tegesed sur'il'man süžetidenke nimitihe aucas. Voib löuta komiksan ezimel'kuvid Evropan 18. voz'sadan karikaturas, Venän lubok-žanras.
Kuvatadud istorijoiden erigoittud tehmine zavodihe fabrikal Epinal'-lidnas (Francijan pohjoižpäivnouzm) 19. voz'sadal.
Vardö
thumb|left|250px|Lidnan taho jumalanpertinke Vardö (Vardø, Vuoreija vai Vuorea, Várggát) om lidn, kund da merikalaport Norvegijan pohjoižes. Mülüb Troms i Finnmark-agjaha.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vn 1838 vilukus. Šingotihe kalanpüdandal i kalan importal Venäman imperijaspäi.
Kaikiš pohjoižemb mail'mas keskaigaine Vardöhüs-lidnuz (Vardøhus) sijadase lidnas. Norvegijan Hakon V-kunigaz pani lidnusen alust vl 1306. Nügüdläine lidnuz om letud vll 1734−1738, nügüd'aigan viž ristitud radnikoitas siš. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli alištunu bombardiruindale i om saudud tošti faktižikš.
«Globus II»-radar (AN/FPS-129 «Have Stare») radab Vardös vspäi 1998 kaclemha kosmižen rujon paloid, uz' «Globus III»-radar om sauvomas vspäi 2017, linneb vaumitud vl 2022.
Geografijan andmused
Kund sijadase Varanger-pol'saren päivnouzmaižel nemel i kaidal Vardö-sarel (kundan keskuz) 6 km pitte, Varanger-fjordan pohjoižrandal, Venäman röunanno. Avtotunnel' ühtenzoitab sart kontinentanke. Lendimport om saudud kontinentaližes palas. Lähembaine järed lidn om Murmansk (Venäma) 170 km suvipäivnouzmha orhal.
Kundan pind om 600,61 km², sidä kesken kuivma 585,58 km², vezi otab 15,03 nellikkilometrad.
Eläjad
Vl 2013 kundan eläjiden lugu oli 2 128 ristitud 600 km² pindal, norvegijalaižed päpaloin. Kaikiš suremb ristitišt oli 3,5 tuhad eläjid vll 1930−1960, se poleni meren peniden kalavaroiden tagut i lähižen Kirkenesan šingotesen taguiči.
Svobodnii (Korenovskan rajon Krasnodaran randas)
Svobodnii (Свободный) om futor Krasnodaran randan Korenovskan rajonas. Mülüb Korenovskan lidnankundha.
Eländpunkt sijadase 8 km pohjoižpäivnouzmha Korenovsk-lidnaspäi, 57 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Seičeme irdad i koume kujod om futoras.
Fukuok
Fukuok, oficialižikš Fukuok-lidn (japonan kelel: 福岡市 [ɸɯ̥kɯokaꜜɕi], vepsän kirjamil: Fukuoka-si) om Japonijan lidn da port Japonijan meren suvipäivlaskmaižel randal (sijaline Genkai-meri). Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Fukuokan prefekturan administrativine keskuz. Küšü-saren kaikiš suremb lidn, toine om lähine Kitaküšü-lidn, miččenke sädab lidnaglomeracijad.
Svobodnii (Korenovskan rajon Krasnodaran randas)
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe futoran eläjiden jugu oli 504 ristitud.
Fukuok
Istorii
Na-port (那ノ津, 儺ノ津, なのつ) radoi nügüdläižen lidnan territorijal 6. voz'sadaspäi. Se oli «verajaks kontinentha», vedihe torguindad Kitainke i Korejanke, oigetihe sur'oigenuzid da torgovanoid. Nimitaškanzihe tahod Hakat:aks 11. voz'sadaspäi. Kaks'kümnekilometrine sein kaks'-koume metrad kortte oli saudud mererandal vll 1276−1277 mongoližen londan jäl'ghe, rušihe vaiše 1930-nzil vozil. Hakat-nimituz om kaičenus raudtestancijan i portan nimes, lidnrajonas, kelen paginas.
Svobodnii (Korenovskan rajon Krasnodaran randas)
Homaičendad
Kategorii:Korenovskan rajon Kategorii:Krasnodaran randan eländpunktad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman küläd
Fukuok
Istorii
Vl 1601 Kuroda-heimon pämez' sauvoi lidnust i nimiti sidä Fukuok:aks heimon kodiman mödhe Bidzen-agjas (nüg. Okajaman prefekturas). Vl 1889 lidn sai oficiališt statusad Fukuok-nimenke, sil-žo vodel raudte tuli lidnha. Panihe lidnha Küšü-regionan ohjandusen aluzkundad 1930-nzil vozil, hot' Fukuok oli penemb mi Nagasaki i Kumamoto. Jagatihe lidnad seičemeks rajonaks vl 1972.
Fukuok šingotase Hakat-meriportal, holitišiden sferal, üläopendusen keskuseks (Küšün universitet, Fukuokan naižuniversitet, seičeme privatišt universitetad, kahesa profkolledžad). Peniden kompanijoiden äjuz abutab korporacijoile logistikan i korktoiden tehnologijoiden sferas. Jüged tegimišt radab lähižen Kitaküšü-lidnan ümbrištos. Fukuok om satusekahan rahvahidenkeskeižen mahtusen kodvindsija toižen Japonijan täht.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Fukuokan administrativižed rajonad Lidn sijadase Küšü-saren pohjoižrandal, om ümbärtud korktoil mägil. Naka-jogi (Nakagava) jagab lidnan kahteks palaks: Hakat (torguindrajon) i Fukuok (administrativine i azjaline pala). Matkad Tokiohosai om 1100 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om valdmeren subtropine neps. Heinkun da elokun keskmäine lämuz om +27..+28 C°, vilukun da uhokun — +7 C°. Voden keskmäine lämuz om +17 C°. Paneb sadegid 1620 mm vodes, sidä kesken enamba semendkus-sügüz'kus (144..280 mm kus). Tal'vkul-uhokul paneb 60..70 mm kus. Hala i lumi oleskeldas tal'vel lujas harvoin, absolütine minimum om −8,2 C°.
Fukuok-lidn jagase seičemeks administrativižeks rajonaks (区 ku). Tüo-rajon (中央区, sinine) om administrativižeks keskuseks.
Eläjad
Vl 1975 lidnan ristitišt ületi millionad. Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 1 401 279 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Verazmalaižiden lugumär ližadub teravamb mi Tokios eskai.
Transport
Avtobusad da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1981 metro radab lidnas (vspäi 2005 om koume jonod, 35 stancijad, 30 km ted). Hakat-stancii (om saudud tošti vodele 2011) sijadase Hakat-rajonas, se om augstancijaks «Sanjo Sinkansen»- i «Küšü Sinkansen»-kiruhraudteiden täht. Ehtatimed ühtenzoittas meriportad Korejan Pusan-lidnan portanke.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Fukuok-lendimport (FUK, 21 mln passažiroid vl 2015) sijadase ani päivnouzmha Hakat-raudtestancijaspäi. Lendimportaspäi tehtas reisid Azijan äjihe surihe lidnoihe, AÜV:oihe (Guam, Gonolulu), tehtas sezonreisid Hel'sinkihe, mugažo Japonijadme.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vol'fram
thumb|left|200px|Vol'framan palaižed kubižen santimetran kohtha
thumb|right|250px|Vol'framan spektr Vol'fram (W — wolframium latinan kelel) om 74nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan laptalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Vol'fram om levitadud londuses keskmäras, pala Man kores — 1,3 grammad tonnas. Ei voi löuta sidä joudjas olendas, koncentriruiše šeelit- i vol'framit-mineraloiš ühtnendoikš vol'framan 1..2% palanke.
Ispanijalaižed Elüar-vellesed-himikad saiba puhtast vol'framad ezmäižen kerdan vl 1783. Nimi tuli latinan kelen saksan kändusespäi (Wolf Rahm «händikahan kerthed»), metall vasttase tinan kaivuziš i telustab sada tinad reagiruiden senke.
Vol'framal ei ole ičenašt biologišt rolid.
Fizižed ičendad
Vol'fram om kova, lujas löumassulatud hoštai hahkvauvaz päličmänendmetall.
Atommass — 183,84. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 19,25 g/sm³. Suladandlämuz — 3695 K (3422 C°). Kehundlämuz — 6203 K (5930 C°). Vol'framal kaikiš korktemb suladandlämuz da kehundlämuz oma metalloiden keskes. Voib olda tagodud hüvin, nitikš, 1600 C° lämudenke.
Londuseline metall mülütab viž seižujad izotopad (180W — 0,12%, 182W — 26,50%, 183W — 14,31%, 184W — 30,64% da 186W — 28,43%). Sen ližaks tetas 30 radioaktivišt ratud izotopad vl 2016 158..179, 181, 184, 187..192 atommassanke, i 11 izomärad.
Himžed ičendad
Vol'fram om seižui lujas himišt painust vaste. Metallal om korrozijanvastaižid ičendoid. Muigotandmär oleskeleb +6..−2 i −4, sidä kesken +4 i +6 (tobjimalaz).
Kävutand
Ottas kävutamižhe elementad metallurgijas tobjimalaz.
Mail'man samine oli 76,4 tuhad tonnoid vl 2012, sidä kesken Kitai tegi 64 tuhad tonnoid, mugažo järed tehmine om Venämas (3,5 tuh. t), Kanadas (2,2), Bolivijas (1,2) i Vjetnamas (1,0). Kaikiš järedambad löudmižsijad oma Kanadas, Kitaiš, Kazahstanas i AÜV:oiš.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Darvin (lidn)
thumb|left|250px|Darvin jagase nelläks administrativižeks ümbrikoks. Darvin (Darwin, sijaline virkand: [ˈdɑːrwᵻn]) om lidn Avstralijan pohjoižes. Se om Pohjoižen territorijan pälidn da kaikiš suremb lidn.