cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sent Kits da Nevis
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Sent Kitsan da Nevisan kart. Sent Kits da Nevis sijadase kahtel sarel vulkaniženke augotižlibundanke — Sent Kits i Nevis. Valdkundan pind om 261 km², sidä kesken Sent Kits — 168 km², Nevis — 93 km². Narrouz-sal'm erigoitab sarid toine toižespäi, se om 3 km levette. Korallrifad ümbärtas muugotid sarid.
Bekasi
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, Javan meren randal, 11..81 m korktusil, 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Sent Kits da Nevis
Geografijan andmused
Valdkund om meriröunoiš Sen Bartel'minke (Francijan merentagaine territorii) pohjoižpoles, Antiguanke da Barbudanke päivnouzmpoles, Montserratanke suvipäivnouzmpoles (Suren Britanijan merentagaine territorii), Sint Estatiusanke (Alamaiden merentagaine territorii) lodehes. Ühthine randanpird om 135 km. Ei ole röunoid madme.
Bekasi
Geografijan andmused
Klimat om tropine mussonine. Kun keskmäine lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1900 mm vodes, enamba tal'vkus-keväz'kus (223..351 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (42..67 mm kus).
Sent Kits da Nevis
Geografijan andmused
Kaikiš korktemb čokkoim om sambnu Ljamuig-vulkan (1156 m ü.m.t.) Sent Kits-sarel. Nevis-saren kaikiš korktemb čokkoim om ühtennimižen Nevis-vulkanan pä (985 m). Tropine mec otab valdkundan territorijan kudendest.
Klimat om tropine passatine, neps da räk. Kun keskmäine lämuz om +26 C°. Paneb sadegid 1500 mm (alangištoil) da 3700 mm (mägil), tazomäras vodes läbi.
Londuseližed varad oma kala, väghine mahuz, keitandsol, letked, gravii, kived.
Bekasi
Eläjad
Religijan mödhe (2021): islamanuskojad — 88,5 %, protestantad — 7,8 %, katolikad — 2,6 %, buddizman polenpidajad — 0,9 %, induizman uskojad — 0,2 %.
Irdkosketused
Kategorii:Indonezijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Päivlaskmaine Jav
Sent Kits da Nevis
Tobmuz
thumb|right|250px|Sent Kitsan da Nevisan valdkundan tobmuden pert' [[Basteras.]] Ohjandusen form om parlamentine monarhii, federacii parlamentiženke demokratijanke konstitucižen monarhan ohjandusen al, äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om Suren Britanijan Elizavet Toine-kunigaznaine, hän paneb radnikusele jenaral-gubernatorad. Jenaral-gubernator paneb ministrid päministran nevondan mödhe. Parlamentan ezipartijan lider kändase päministraks (Prime Minister of Saint Kitts and Nevis).
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed pävaličendad oliba vn 2015 16. päiväl uhokud. Timoti Harris radab päministran vs 2015 uhokun 18. päiväspäi.
Eläjad
Augotižlibundan mödhe (2001): afrikalaižed — 92,5%, segoitadud augotižlibundanke — 3,0%, evropalaižed — 2,1%, indijalaižed — 1,5%, toiženke augotižlibundanke — 0,6%, märhapanendata — 0,3%.
Uskondan mödhe (2001): protestantad — 74,4%, riman katolikad — 6,7%, rastafarilaižed — 1,7%, Jehovan tundištajad — 1,3%, toižed uskojad — 7,6%, religijatomad — 5,2%, märhapanendata — 3,1%.
Toižed lidnad enamba 1 tuh. ristitištonke oma Sendi Point Taun (kahtenz' surtte pälidnan jäl'ghe) i Sent Pol Kapister Sent Kits-sarel, mugažo Čarlstaun, se om kaikiš järedamb Nevis-sarel. Lidnalaižiden pala om 30,8% (2020).
Ižanduz
Turizm, elektrotehnine tegimišt, madaliden valdkundmaksoiden zon da maižanduz (saharrogon da puvillan kazvatuz) oma Sent Kitsan da Nevisan ekonomikan päsarakod.
Vl 2010 eksport valdkundaspäi oli radiopalad (23%), radiooigendimed (20%), palad elektrolikutimiden täht (15%), toine elektroladimišt (15%); toine eksport — pened punolendimed (4%, 2 tonnad penemb jügutoitmižvoindanke), ehtatimed (3%), olud da alkogoližed jomad (3%). AÜV oma pätorguindühtnijaks (eksportan dai importan läz pol't).
Kagr
Kagr (Avena) om Tähkheiniden sugukundan üks'voččiden heinäsižiden kazmusiden heim.
Leviganduz
Kaik tetas läz 20 erikod heimos, niišpäi äjad oma rujoheinäd.
Erikod oma levitadud Evrazijan venos vönes tobjimalaz, om vähä niid Amerikas.
Kävutand
Päine maižanduzkul'tur om järgeline kagr. Kävutadas sen ol'ged leviteseks, ottas villäd furažaks. Tehtas nenid söndtavaroid: surin, jauh, konditerižed tegesed (sidä kesken paštikod), tisel', hel'pked (müslin pala).
Irdkosketused
Kategorii:Tähkheinäd Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Villänkul'turad
Las Vegas Strip
thumbnail|right|250px|Las Vegas Strip [[ö (aig)|öižel statjal]] Las Vegas Strip (mugažo anglijan kelel), sijaline Strip lühüdaks, om Las Vegas-lidnaglomeracijan pala tutabidenke adivpertidenke da kazinoidenke. Se om Las Vegas-bul'varan seičemekilometrine keskust, sijadase lidnan administrativižen röunan taga Klark-ümbrikos, Nevad-štat, AÜV, Paradais- i Uinčester-ezilidnoiš. Las Vegas-lidnan «Hüvät tulgat sarnaližhe Las Vegasha»-simvol om Las Vegas Strip:an suves.
Kazinoiden sauvond oli lasktud auguspäi Las Vegasan keskuzpalas vaiše sen Frimont-irdal, sen tagut erased edheotajad avaižiba ičeze aluzkundoid ani lidnan administrativižen röunan taga. Ezmäine El Rancho Vegas-kazino radoi kaks'kümne vot vspäi 1941. Strip šingotaškanzi teravas. Sauvoškanzihe surid bobuštuzkeskusid vspäi 1969, konz avaitihe International Hotel-adivpertid (nüg. Las Vegas Hilton) 1512 nomeranke. Üks' mugoine bobuštuzkeskuz mülütab nenid edheotandoid: adivpert', torguindkeskuz, kazino, bobuštuzpark. Ozutesed: «Nju Jork, Nju Jork», «Luksor Las Vegas».
Organizm
thumb|right|250px|Äistajaižiden eukariotoiden erazvuiččend Organizm vai elimišt (organismus) om individualine elonform, eläb hibj erigoičijoidenke elotomas materijaspäi ičendoidenke, niiden kesken metabolizm, südäisauvondan pid'oitelend, vasthaotmine, ontogenez, äikerdoičend, jäl'gnend. Kaik organizmad kogotas stajišpäi.
Kogonaižen äistajaižen organizman formiruind om koverikaz process lujas, se läbitab strukturiden (stajad, kudehed, elimed) i funkcijoiden differenciruindad da integracijad ontogenezas dai filogenezas-ki. Äjad organizmad organizuidas erikonsüdäimižikš ühthižkundoikš (oz., ristituiden kanz vai radsebr).
Etimologii
Aristotel' löuzi, miše mitte taht eläb olii harakterizuiše sel'ktal i koval organizacijal, elotoman erineden, i toi terminad tedoho. Se libub möhälatinan kelen organizo-sanaspäi «kändan kaposad nägud», kudamb tuli ὄργανον organon-sanaspäi «azeg».
Klassifikacii
Voib kacta organizmad erigoittud eričuks, elementaks. Se mülüb biologižhe erikho vai populäcijha, om elon populäcijan vai erikon tazopindan strukturižeks ühtnikaks. Mugomas ühthižes el'genduses, kut biologižen gruppan «tipine erič» sen päičendoidenke, organizm tedoidase biologijas, sen tedoidusen päazjoišpäi. Järgetas kaikid organizmid erazvuiččidme gruppidme da kategorijoidme kebnendamha kaclendad, kaik ned sätas biologišt klassifikacijad.
Kaikiš ühthižembas statjas jagadas organizmid südäitukunke i südäitukutomikš (bakterijad i arhejad), mezokariotad oma grupp niiden keskes. Organizman stajiden lugun mödhe oma üks'stajaižed i äistajaižed, niiden keskes erinii sija om üks'stajaižiden kolonijoil.
Organizmad bioklassifikacijan irdpolel oma mikrobad, kolonialižed organizmad, transgenižed organizmad. Virusad ei voigoi äikerdoitas eläbiden stajiden irdpolel, ka oma-k ned eläbikš organizmikš vai ei, se küzund jäb diskussijas.
Jagadas organizmid kosketusiden toižendan mödhe: simbioz, trofine (lihansöjad), neitraline, antibioz (amensalizm i konkurencii).
Užur
thumb|left|250px|Phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert', vn 2018 nägu Užur (Ужу́р) om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suvipäivlaskmaiženno röunanno. Se om Užuran rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1760 kuti hakaslaižiden külä (ulus), nimituz znamoičeb «jogensu» (үзүүр). Užur-raudtestancii om kävutamas vn 1923 uhokuspäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Užurk-jogen hural randal tobjimalaz (Ужурка, Čulim-jogen hura randpol'), kesked maižanduzrajonad, 390 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Se seižub 206 km suvipäivlaskmha Krasnojarskaspäi orhal, 303 km avtotedme, «Ačinsk — Abakan»-raudtejonol i avtotel. Matkad Čulim-jogehesai om 25 km suvhe orhal. Lähembaine lidn om Šaripovo 47 km lodeheze orhal vai 75 km avtotedme.
Užur om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 587,95 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 093 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaik 15 568 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 100 eläjad vl 1992, edel Užur-4-eländpunktan erištundad. Sauptud administrativiž-territorialižhe «Solnečnii»-ühtnik (ende Užur-4, raketlidnut, 10 tuh. eläjid, 3,84 km²) sijadase ani suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' om saudud vozil 1778−1824 kuti missionerine forpost.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad *
Lamborghini Egoista
thumb|right|250px|«Lamborghini Egoista» — oiktan polen nägu «Lamborghini Egoista» om italižen «Lamborghini»-kompanijan koncept/sportavto kupe-klassas, superkar. Täuzin funkcionirui avto om tehtud kompanijan vižkümnevoččele jubilejale.
Projekt om ezitadud vl 2013. Üks'jäine egzemplär om pästtud vl 2014. Dizainer — Val'ter de Sil'va. Üks'jäine ištim om avtos.
Edelkävui: Lamborghini Gallardo. Jäl'ghetulii model' om Terzo Millennio.
Homaičendad
Kategorii:Lamborgini:n avtod Kategorii:Kebnavtod Kategorii:Konceptavtod Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe
Spellbound Tour 2009
Gruppan hulduteses oliba Kill Hannah-, Seventh Void- da Dommin-kollektivad.
Kategorii:Lacuna Coil:an koncertižed turad Kategorii:Koncertižed turad kirjamišton mödhe
Karjalaine kongress
«Karjalaine kongress» (Karjalaine kongressu, Карельский конгресс, Karjalainen kongressi) om Karjalan rahvahaline kundaline organizacii. Radab karjalaižiden, vepsläižiden da suomalaižiden etnokul'turižiden oiktusiden realizacijan täht, sidä kesken pätegend om vajehtusiden tond Karjalan Tazovaldkundan Konstitucijha paremboičemha neniden igähižiden rahvahiden olendad.
Lider om Anatolii Semönovič Grigor'jev (aluselpäi vl 1993). «Karjalaine kongress»-organizacii om registriruidud ezmäižen kerdan Petroskoiš vn 1993 26. päiväl kül'mkud. Organizacijan päalusiden uz' redakcii i politine deklaracii oma vahvištadud sen Nevondkundan ištundal Anus-lidnas vn 1998 26. päiväl tal'vkud.
Homaičendad
Kategorii:Karjalan Tazovaldkund Kategorii:Venäman organizacijad Kategorii:Organizacijad kirjamišton mödhe
Strogalščikova Zinaida
Zinaida Ivanovna Strogalščikova (Зинаида Ивановна Строгальщикова, sünd. 7. kül'mkud 1948 Sarozero-külähä, Kos'kenaluižen rajon, Leningradan agj, Venäman NFST, NSTÜ) om vepsläine naine, politikanmez', Vepsän kul'turan sebran varaezimez' (ende pämez').
Zinaida openui Leningradan valdkundaližen universitetan A.A. Ždanovan nimed istorižel fakul'tetal da lopi sidä. Openui da vaumiči NSTÜ:n Tedoakademijan Etnografijan institutan N.N. Mikluho-Maklain nimed aspiranturad. Naine om enamba mi 80 tedotön tegijan, niiden kesken monografijad oma kirjutadud vepsläižiden polhe.
Strogalščikova radoi Karjalan Tazovaldkundan tobmuden organoiš: oli Ülembaižen Nevondkundan deputatan, sen kaikenaigaižen laudkundan ezimehen nacionaližes politikas, kul'turas, keles i istorižen jäl'gusen kaičendas; Käskusenandajan suiman deputatan, sen komitetan ezimehen valdkundaližes sauvondas, sijaližen ičeohjandusen küzundoiš i nacionaližes politikas. Tedonaine radoi ÜRO:n Kaikenaigaižen foruman ekspertan igähižiden rahvahiden küzundoiš sen organizacijan Ekonomižen i Socialižen Nevondkundanno, sil radinsijal edesti Venäman i Päivnouzmaižen Evropan valdkundoiden jur'rahvahiden mel'hetartusid.
Zinaida Strogalščikovan abul Karjalan Tazovaldkundan vepsläižed oma mülütadud Venälaižen Federacijan igähižiden vähäluguižiden rahvahiden ühthižhe nimikirjuteshe i Venälaižen Federacijan Pohjoižen, Sibirin i Edahaižen Päivnouzman igähižiden vähäluguižiden rahvahiden nimikirjuteshe. Nügüd'aigan se abutab vedada Karjalan Tazovaldkundha rahoid federaližes büdžetaspäi pid'oitelemha vepsläižiden sociališt šingotest.
Meiden päivil tedonaine om Karjalaižiden, vepsläižiden i suomalaižiden ezitajiden nevondkundan ühtnijan Karjalan Tazovaldkundan pämehenno, Regionoidenkeskeižen kundaližen «Venälaižen Federacijan Pohjoižen, Sibirin i Edahaižen Päivnouzman igähižiden vähäluguižiden rahvahiden kodikelen da literaturan opendajiden associacii»-likundan radonoigendajan komitetan ezimehen. Ühtni Organizacižhe komitetha Rahvahidenkeskeižen igähižiden rahvahiden keliden voden vaumičendas da vedandas Venälaižes Federacijas vl 2019.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän kul'tursebr Kategorii:Vepsän politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded kül'mkun 7. päiväl Kategorii:Sündnuded Leningradan agjaha Kategorii:Sündnuded Kos'kenaluižen rajonha Kategorii:Sündnuded vl 1948
Vägestusen päiv
thumbnail|right|250px|Praznikparadal [[Moskvas vl 2005]] Vägestusen päiv (День Победы) om Venäman da enččen NSTÜ:n erasiden toižiden valdkundoiden praznik, om Venäman ühteks päpraznikoišpäi. Se oigendase semendkun 9. päiväl, lebupäiv Venämas.
Edeližel päiväl (8. semendku, sijaližel aigal) vodes 1945 Akt Fašistižen Germanijan kapituläcijas om allekirjutadud. Oigetas praznikad Rusttan Armijan i nevondkundaližen rahvahan vägestusen muštoks voziden 1941−1945 Sures sodas. Praznik om pandud NSTÜ:n Ülembaižen Nevondkundan Prezidiuman käsköl vn 1945 8. päiväl semendkud i oigendase 9. semendkud joga vodel. NSTÜ:s se oli lebupäiv vll 1945−1947 i vspäi 1965.
Praznikpäiväl vedadas sodaparadoid i praznikambuškelendoid (salütoid) Venäman äjiš suriš lidnoiš, mugažo radnikoitas panihidoid pölištunuziden mehiden muštoks, todas traurvencoid sen sodan memorialoile, sodaveteranoiden kaumištoile i velleskaumile.
Kategorii:NSTÜ:n praznikad Kategorii:Venäman praznikad Kategorii:Armenijan praznikad Kategorii:Azerbaidžanan praznikad Kategorii:Kazahstanan praznikad Kategorii:Kirgizstanan praznikad Kategorii:Moldovan praznikad Kategorii:Tadžikistanan praznikad Kategorii:Turkmenistanan praznikad Kategorii:Uzbekistanan praznikad Kategorii:Vaugedvenäman praznikad Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:9. semendku
Kallio Küösti
Küösti Kallio (Kyösti Kallio), nimi sündundan aigan Gustaf Kalliokangas (mugažo suomen kelel; sünd. 10. sulaku 1873, Üliviesk, Suomenman Sur' ruhtinazkund, Venäman imperii — kol. 19. tal'vku 1940, Hel'sinki, Suomenma, om mahapandud Nivalas) oli Suomenman Tazovaldkundan nelländen prezidentan (1. keväz'ku 1937 — 19. tal'vku 1940), sidä kesken Tal'vsodan aigan. Edel radoi Suomenman päministran mugažo (1922−1924, 1925−1926, 1929−1930, 1936−1937), parlamentan ezimehen (1920−1921, 1922, 1924−1925, 1927−1928, 1929, 1930−1936).
Tverin agj
Tverin agj (Тверская область) om Venälaižen Federacijan subjekt (agj).
Kallio Küösti
Biografii
Küösti oli sündnu fermeran i Ülivieskan ühten ohjandajišpäi kanzha. Openui Oulun suomen liceiš (Oulun Lyseon Lukio). Vspäi 1895 mez' eli lähižes Ülivieskale Nivalas, hüvä openduz i järedan manpidajan status vediba sihe azjaha, miše Kallio tegeškanzi tarbhaižid velgusid kundan tobmudes. Ühtni norišton serbha i sädi tundmust Santeri Alkio-kirjutajanke, kudamb kändihe hänen päižeks ühtesradnikaks politikas möhemba.
Vl 1906 Agrarine ühtištuz-partii oli sätud (nüg. Suomenman keskuz), i valitihe Kalliod partijan ohjanduzkundha. Vll 1908−1916 mez' oli partijan ezimehen i parlamentan ühtnijan. Pördui teravas valdkundan ohjandushe voziden 1917−1918 rahvahanikoiden sodan jäl'ghe. Hänel tehtud «Lex Kallio»-käskuz man tarhoiden kortomas tuli väghe vl 1922.
Tverin agj
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Kallio Küösti
Kanz
Küösti Kallio nai vl 1902, Kaisa Kallio oli hänen ak (Katariina «Kaisa» Kallio, neiččel Nivala), fermeran tütär. Kazvatihe kuz' last naimiželos.
Tverin agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Tver'.
Kallio Küösti
Kanz
Kaisa oli Suomenman Ezmäižen Emändan ičeze mužikan prezidentan strokun aigan.
Tverin agj
Istorii
Tverin agj om olmas vs 1935 vilukun 29. päiväspäi. Vhesai 1992 semendkun 16. päivhäsai nimitihe sidä Kalininan agj:aks.
Tverin agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 5. päiväl kül'mkud agjan Käskusenandajan Suiman ezitajil da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Kallio Küösti
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Suomenman prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Hel'sinkiš
Tverin agj
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Tverin agjan reljefan kart. Tverin agj sijadase Päivnouzmaižen Evropan tazangišton keskpalan päivlaskmas. Se vedase pohjoižespäi suvhesai 260 km matkad da päivlaskmaspäi päivnouzmhasai 450 km matkad. Agjan röunaspäi Moskvan ümbärtehesai — 90 km.
Agjal om röunoid Moskvan da Smolenskan agjoidenke suves, Pskovan agjanke päivlaskmas, Uz'lidnan agjanke lodehes, Vologdan agjanke pohjoižes da Jaroslavlin agjanke päivnouzmas. Tverin agj om mererandatoi.
Reljef om tazo päivnouzmas. Valdai-ülüz otab agjan päivlaskmašt pol't. Agjan kaikiš korktemb čokkoim om Valdain pä (347 m). Kunj-jogen kendäk om kaikiš madalamb (61 m) Uz'lidnan agjan röunanno agjan pohjoižes.
Klimat om ven kontinentaline, kontinentaližuz ližadab suvipäivlaskmaspäi pohjoižpäivnouzmha. Heinkun keskmäine lämuz om +17..+19 C°, vilukun lämuz om −6..−10 C°. Paneb sadegid 650 mm vodes.
Londuseližed varad oma bur hil', turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, letked, saved), mec, reskvezi.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan gubernatoran da Ohjastusen pert' [[Tver'|Tveriš, 2008. semendku.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Igor' Mihailovič Rudenä radab gubernatoran vs 2016 keväz'kun 2. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab gubernatorad videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Ohjastusen ezmäine varaezimez' da viž Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu.
Tverin agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 40 ezitajad videks vodeks. Sergei Anatol'jevič Golubev radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2016 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Tverin agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, päohjandused da komitetad alištudas Ohjastusele.
Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud. Valitihe gubernatorad sil-žo päiväl, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižes turas (72,1% änid).
Administrativine jagand
Kacu kirjutuz: Tverin agjan administrativiž-territorialine jagand.
Agj kogoneb 7 lidnümbrikospäi da 36 municipaližes rajonaspäi.
Eläjad
Kaik om kaks'kümne koume lidnad agjas da 30 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 40 tuh. eläjidenke, surembaspäi penembha) oma Ržev, Višnii Voločok, Kimri, Toržok i Konakovo. Vl 2017 kaik oli 17 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 86,6%, ukrainalaižed — 1,1%, armenijalaižed — 0,7%, karjalaižed — 0,6%, totarlaižed — 0,5%, vaugedvenälaižed — 0,4%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, čiganalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,0%, rahvahuden ozutandata — 7,3%.
Transport
Federaližed avtoted M10 «Venäma» (Moskv — Piter) da M9 «Baltii» (Moskv — Rig) läbitadas agjad. Kovas kattud teiden piduz — 16 032 km.
Läz Tverid om kaht civilišt lendimportad: rahvahidenkeskeine «Migalovo» (KLD, UUEM) lendahtamiž-ištutandsarganke jüguaviacijan täht 2500 m pitte da «Zmejovo»-punolendimpöud. Sen ližaks, Hotilovo-sodaaviabazan soda- da civiline lendimport sijadase läz Bologoje-lidnad.
Kondopogan rajon
Kondopogan rajon (venäkelel: Кондопожский район, Kontupohjan piiri) om Venälaižen Federacijan Karjalan Tazovaldkundan municipaline ühtnik.
Istorii
Rajon om sädud vl 1927, elokun 29. päivän VCIK:an käskön mödhe. Kondopog-külä kändihe sen keskuseks.
Vspäi 1941 (reduku) vhesai 1944 (kezaku) Suomenman sodaväged oliba rajonas.
Sodan jäl'ghe udessündutihe rajonan ižandust. Sid' se eli lujas diversifikacijas läbi.
Geografijan andmused
Kondopogan rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvine taho. Pind — 5 951,48 nellikkilometrad (11nz' sija tazovaldkundas 18späi), saum vezid om videndez-nelländez. Mec (pedai, kuz') kazvab territorijan enambuses (enamba 70%).
Om röunoid Karjalan Tazovaldkundan 4 rajonanke:
Joged mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha. Änine lainištab rajonan päivnouzmaižid randoid. Kivač-vezilanktend sijadase rajonas.
Klimat om ven pehmed. Vilukun keskmäine lämuz om −10,9 C°, heinkun kesklämuz om +16,4 C°.
Londuseližed varad oma titankivend, sauvondmaterialad (rugižkivi, ozrikkivi, diabaz, šungit, porfirit, lete), dolomit, mec, kala, reskvezi, gidroenergii.
Vspäi 2005 rajonan territorii jagase 9 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnankund da 8 küläkundad.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 719 ristitud (44 582 Kondopoganke), vl 2010 — 41 114 ristitud (8 127 Kondopogata).
Kaik om 78 eländpunktad rajonas (vl 2005), sidä kesken 1 lidn, 13 žilod, 4 žilod raudtestancijanno da 60 küläd.
Toižed sured eländpunktad oma Kendjärvi-külä (1,5 tuh. rist. vl 2013), Jänišpol'-žilo (1,1 tuh. rist. vl 2013) da Hirvas-žilo (1,0 tuh. rist. vl 2013).
Parkano
Parkano (mugažo suomen i ročin kelil) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan kaikiš penemb lidnankund kaks'toštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. «Pori — Haapamäki»-raudtekeskust läbiti sidä i radaškanzi vl 1938. «Tampereh — Seinjogi»-raudtekeskust om saudud vl 1971, sen jäl'ghe Parkano tegihe raudtesol'meks. Kätihe kundad lidnanvuiččeks (kauppala) vl 1972. Parkano sai lidnan statusad (kaupunki) vl 1977.
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnankundan pind — 909,67 km², sidä kesken kuivma 852,93 km², vezi i sokaz tahond ottas 56,74 nellikkilometrad.
Kaik 9 nimitadud da nomeruidud rajonad i 17 küläd mülüdas municipalitetha, 31 valičendtarhad.
Eläjad
Vl 1980 municipalitetan eläjiden lugu oli 8 779 ristitud (kaikiš suremb ristitišt vspäi 1980), vl 2010 — 6 978 ristitud. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuses.
Jarkko Malmberg radoi edeližen lidnanpämehen (2006−2012).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirkanma
Murom
Murom (Муром [ˈmurəm]) om Venäman lidn Vladimiran agjan suvipäivnouzmaiženno röunanno Alalidnan agjanke. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om olmas Muroman lidnümbrikon i Muroman rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 862 «Aigvoziden starinos» (amuižven. Повѣсть времѧнныхъ лѣтъ) alištunuziden Rürik-ruhtinasele lidnoiden keskes. 10.-11. voz'sadoil Murom — torguindan järed keskuz. Vozil 1127−1392 lidn oli Muroman ruhtinazkundan keskusen.
Vspäi 1778 tegihe makundan lidnaks Vladimiran gubernijas. Vll 1792 i 1805 lujad lämoipalod mureniba vanhad puišt pertištod radialiženke planiruindanke, i vn 1788 generaližen planan uz' oigedsaumaine irdoiden planiruind om oletadud 19. voz'sadal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazos tahondas, Okanjogen hural randal, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimirhasai om 120 km lodeheze orhal vai 135 km avtotedme. Lähembaine lidn om Navašino (Alalidnan agj) vides kilometras päivnouzmha orhal, raudtedme vai avtotedme.
Koume žilod da kuz' küläd mülüdas lidnümbrikho Muroman ližaks.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Voznesenjan kafedraline päjumalanpert', viž amušt jumalankodid, äiluguižed jumalanpertid da časounäd oma olmas lidnas, mugažo islaman pühäpert' vspäi 2007.
Professionaližen opendusen aluzkundad: industrialine, radioelektronižen ladimidensauvomižen , tegimištoliž-gumanitarine , medicine i pedagogine kolledžad, üläopendusen Moskvan i Vladimiran aluzkundoiden koume filialad.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Rippui avtotesild ühtenzoitab Okan randoid vn 2009 redukuspäi.
Vl 1880 raudte ühtenzoiti lidnad Kovrovanke. Vspäi 1910 Murom I-raudtestancii da vspäi 1912 raudtesild Okas päliči oma olmas «Moskv — Kazan'»-raudtekeskustal, kiruhjonused ajeltas sil.
Jogiport om lidnas, voib kävutada sidä jüguiden täht, no vaiše turistlaivad ujudas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad Kategorii:Vladimiran agjan lidnümbrikod *
Velaskes Diego
Diego Rodriges de Sil'va i Velaskes (Diego Rodríguez de Silva y Velázquez; sünd. 6. kezaku 1599, Sevil'j, Kastilii da Leon — kol. 6. eloku 1660, Madrid, Ispanii) oli ispanine voimujupirdai, ispanižen voimujupirdandan «Kuldaižen aigan» ezitai, Filipp IV-kunigahan tanhalaine pirdai.
Homaičendad
Kategorii:Ispanijan pirdajad Kategorii:Voimujupirdajad Kategorii:Sündnuded vl 1599 Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Jaguar XK8
thumbnail|right|250px|«Jaguar XK8» avtoozutesen aigan vl 2010, [[Ottav]] «Jaguar XK8» om britanižen «Jaguar»-kompanijan sportavto rodster-klassas, kaks'uksine kupe. Mülüb «Jaguar XK»-avtoserijha.
Projekt X100-nimenke om ezitadud Ženevan avtosalonas vl 1996. Sen modeliden oficialižed nimitused oma XK8 i XKR. Pästtihe vspäi 1998 vhesai 2006. XK8-model' eli läbi penes restailingas vll 2001 i 2004. Avton likutim, dizain i ühthekeraduz oma tehtud Sures Britanijas. Jäl'ghetulii model' — Jaguar XK (X150).
Homaičendad
Kategorii:Jaguar Lend Rover Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Sur' poukahtuz
thumb|right|250px|Kaikusen šingotesen pordhišt Sur' poukahtuz om tundištadud tedomehiden enambusel kosmologine model', ümbrikirjutab Kaikusen aigališt šingotest, tarkoiktemb Kaikusen levigandusen zavodindad, edel sidä Kaikuz oli singulärižes olendas.
Nügüd'aigan kactas ühtes Suren poukahtusen teorijad i palaban Kaikusen modelid, no nened konceptad oma ripmatomad toine toižespäi. Niiden todhuz vahvištase reliktižen sädegoičendan olemižel. Nügüdläine lugetud kacletud Kaikusen igä om 13,799 ± 0,021 mlrd vozid erases-se singulärižes augotižolendaspäi. Poukahtusen jäl'ghe Kaikuz levitase i vilugoičese rattemata.
Kaikusen šingotesen pordhad
Aigan pordol nolaspäi i 10−40 sekundad Suren poukahtusen jäl'ghe nügüdläižen Kaikusen sündundan processad tegihe kosmižes singulärižusespäi. Lugetas, miše sil pordol Kaikusen substancijan lämuz i ninevuz oliba läz plankan znamoičendoid. Ei ole loptüd fizišt teorijad sen pordon täht. Pordon lopun jäl'ghe gravitacine ičekeskentehmine erigoitihe toižišpäi, i Suren ühtištusen pord zavodihe.
Läz 10−42 sekundas Suren poukahtusen kuron jäl'ghe fazine sirduz kucui Kaikusen eksponenciališt levigandust. Se pord sai Kosmine infläcii-nimitust i tuli lophu 10−36 sekundas Suren poukahtusen kuron jäl'ghe.
Sen pordon jäl'ghe Kaikusen sauvondmaterial oli kvarkglüonine plazm. Erasen aigan mändes lämuz poleni jäl'ghižen fazižen päličmänendan arvoimižihesai, nimitadas sidä päličmänendad bariogenezisaks. Sil pordhal kvarkad i glüonad ühtištuihe barionikš, mugomikš kut protonad i neitronad. Ühtenaigašti materijan (prevalirui) i antimaterijan sädand tegihe, ned annigiliruiba molembinpol'žikš da kändiba elektromagnitižeks sädegoičendaks.
Lämuden edesine polenend vei jäl'ghižennoks fazpäličmänendannoks, konz fizižed väged i elementarižed heneged sünduiba niiden nügüd'aigažes formas. Sen jäl'ghe nukleosintezan pordaz tuli.
Homaičendad
Kategorii:Astronomižed tärtused Kategorii:Astronomižed nägused Kategorii:Augotižlibund Kategorii:Kosmologii Kategorii:Evolücii
Kostroman agj
Kostroman agj (Костромская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kostrom.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Kostroman agj om olmas vs 1944 elokun 13. päiväspäi.
Kostroman agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2008 17. päiväl sulakud Agjan Duman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo vodel 24. päiväl sulakud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1995 7. päiväl heinkud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kostroman agjan reljefan kart. Agj röunatab Kirovan agjanke päivnouzmas, Alalidnan da Ivanovon agjoidenke suves, Jaroslavlin agjanke päivlaskmas, Vologdan agjanke pohjoižes. Kostroman agj om mererandatoi.
Pind om 60 211 km², sidä kesken mec otab koume videndest. Znamasine jogi om Volg sen järedoidenke huridenke ližajogidenke (Kostrom, Unž da Vetlug). Jogiden tobj pala mülüb Kaspijan meren basseinha, vaiše erased pened joged agjan lodehes da pohjoižpäivnouzmas mülüdas Jävaldmeren basseinha. Kaikiš suremb ratud vezišt om Gor'kijan vezivaradim. Znamasižed järved oma Galičunjärv (75,4 km²) da Čuhlomanjärv (48,7 km²).
Reljef om kukhikaz. Pohjoižed Uvalad-kukkazsel'g vedase agjan pohjoižpalas. Kaikiš korktemb čokkoim om Galičun da Čuhloman ülüden nimetoi taho (292 m) agjan lodehes.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C°, vilukun lämuz om −12 C°. Paneb sadegid 600 mm vodes.
Londuseližed varad oma palab šoidkivi, fosforitad, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked), reskvezi.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Administracijan pert' [[Kostromas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Sergei Sitnikov radab gubernatoran vs 2012 sulakun 28. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Administracijan pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator da viž muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Kostroman agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks. Aleksei Anohin radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 redukun 7. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Kostroman agjan Administracii. Agjan departamentad, ohjandused, inspekcijad da komitetad alištudas Administracijale.
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 667 562 ristitud. Kaikutte seičemenz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kaks'toštkümne lidnad agjas da 7 lidnanvuittušt žilod. El ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 8 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,3% vl 2010): venälaižed — 93,2%, ukrainalaižed — 0,9%, totarlaižed — 0,3%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 3,5%.
Latinan kirjamišt
Latinan kirjamišt om latinan kelen kirjamišt. Nügüd' sen bazižes variantas om 26 kirjant. thumb|250px|Fragment vn 1407 [[Anglii|angližes latinankel'žes Biblijaspäi]]
Homaičendad
Kategorii:Latinan kel' Kategorii:Kirjkeled
Kobal't
thumb|left|200px|Puhtaz kobal't
Kobal't (Co — cobaltum latinan kelel) om 27nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühesandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Novosibirskan agjan lidnad
Kaik om nell'toštkümne lidnad (город) i 17 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Novosibirskan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Kodima
«Kodima» om vepsänkeline da venäkel'ne lehtez, miččen redakcii sijadase Petroskoiš.
Vodelpäi 1991 se lähtli ližanomeraks «Prionežje»-lehteses, sid' vodelpäi 1993 kätihe ičenaižeks lehteseks. Päredaktorad — N. Zaiceva, N. Fomin, N. Abramov. Nügüdläine päredaktor om Irina Sotnikova.
Medan
Medan (Kota Medan [meˈdan]) om Indonezijan lidn valdkundan lodehes i Sumatr-saren pohjoižes. Se om saren kaikiš suremb lidn, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Pohjoine Sumatr-agjan administrativine keskuz (vspäi 1915).
Kodima
Lehtez lähtleb kerdan kus, se om maksutoi kahesajonoine pästand. Tiraž om 600 ekzempl'arad. Voib lugeta veresen nomeran materialoid lehtesen oficialižel saital, arhiv om olmas sigä-žo.
Medan
Istorii
Eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om vn 1590 1. päiv heinkud, Guru Patimpus-radž pani alust. Se sai lidnan statusad vl 1918.
Kodima
Irdkosketused
Kategorii:Vepsläižed Kategorii:Vepsän kel' Kategorii:Lehtesed
Medan
Istorii
Medan šingotase torguindan keskuseks penil laukoil, meriportaks, mašiništonsauvomižen edheotandoil. Lidnan ižandusen päsarak om sijaližen tabakan, londuseližen räzinan, čajun i kofen ümbriradmine da mönd.
Geografijan andmused
Lidnan keskuz sijadase 30 kilometras Malakkan sal'men randaspäi, mitte ühtenzoitab Indižen valdmeren Tünenke, 26 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Belavan-avanport om pohjoižes, mülüb lidnha i ühtenzoitase senke lidnrajonil. Lähembaine järed lidn om Kuala Lumpur (Malaizii) 350 km päivnouzmha orhal.
Kobal't
Ühthine ümbrikirjutand ​
Kobal't om harv londuses, pala Man kores — 40 grammad tonnas, merivedes — 1,7 × 10−12.
Ročilaine Georg Brandt-himik avaiži kobal'tan vl 1735 i nimiti saksan kelen Kobold-sanaspäi «mägirahkoi».
Kävutihe elementan mineraloid Amuižes Egiptas völ, saihe siništ mujud. Kobal'tan kivend mülütab morijad arsenan hapandusid-ki, sikš ristitud travihe metallan samižes i nägui heile. Sadas nikelin kivendon ümbriradmiženke.
Fizižed ičendad
Kobal't om kova hobedaižvauged ferromagnitine metall pakuiženke ližamujunke hapandusiden šoidun tagut. Se oleskeleb kahtes kristalližes modifikacijas: α-Co (segluz om geksagonaline i kinktas pakuidud) da β-Co (segluz om kubine i tahkkeskustoittud), α↔β-toižetamižen lämuz om 427 C°.
Atommass — 58,9332. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,9 g/sm³. Suladandlämuz — 1768 K (1495 C°). Kehundlämuz — 3200 K (2927 C°).
Londuseline kobal't kogoneb üks'jäižes stabiližes 59Co-izotopaspäi. Tetas 28 ratud radioaktivišt izotopad 47..58, 60..75 atommassanke, i niiden 11 izomärad, kaikiš hätkemb čihodai om 60Co-izotop (T½=5,27 vot).
Himižed ičendad
Kobal't muigotub il'mas enamba mi 300 C° lämudel. Muigotandmärad: +3..−1 tobjimalaz, mugažo +5, +4 i −3 harvoin. Metall absorbiruib vezinikad.
Kävutand
Ottas kävutamižhe legiruimha terast i tehmaha instrumentaližid ühthesuladusid, erasiden himižreakcijoiden katalizatoraks. Kobal'tan spektran sel'ktad jonod oma järgeližed spektrometroiden kalibruindan täht. Kävutadas radioaktivišt kobal't-60-izotopad medicinas i poltuseks.
Om järedoid kivendon varoid KDT:s (pol'), Avstralijas i Kubas. Mail'man samine oli 53 tuhad tonnoid vl 2015, i KDT andoi sen koume videndest. Kobal't maksoi US$75,000 tonnas vn 2018 vilukus.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
D'äšarv
D'äšarv (Jääsjärvi, Яшезеро) om enzne vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas kaikenaigaižeta ristitištota. Se mülüb Šokšun küläkundha.
Matkad Leningradan agjan röunhasai om 5 km suvhe orhal, küläkundan Kvarcitkülä-keskushesai i Šokš-külähäsai — 14 km pohjoižhe orhal vai 20 km avtotedme, Petroskoi-rajonkeskushesai om 70 km lodeheze avtotedme.
Vl 2007 D'äšarves eli 1 ristit. Kaikiš suremb ristitišt oli 51 eläjad vl 1905.
Zavottihe puižen pühäpertin-časounän sauvondad D'äšarves vn 2016 28. päiväl sügüz'kud. Letas sidä ph. Dmitrii Solunalaižen nimel. Turizman «Hanter Paradaiz»-baz sijadase lähižel territorijal.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Medan
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 2 109 339 ristitud. Sädab lidnaglomeracijad ümbrištonke, 4,5 mln eläjid vl 2015. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn Jav-saren irdpolel.
Ristitišt om äirahvahaline, sijaližed heimod elädas täs, sirdanikad Jav-sarespäi i Malaizijaspäi, kitajalaižed. Neniden religijoiden pühäpertid oma saudud: islam (koume videndest uskojid vl 2016), hristanuskond (protestantizm (uskojiden videndez), katoline jumalanpert' induizman stiliš, ortodoksine hristanuskond), daosizm (uskojiden kümnendez).
Transport
Kiruhavtobusad, lidnjonused, pened avtobusad, taksid i motorizuidud rikšad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Rahvahidenkeskeine civiline Kualanamu-lendimport (KNO) sijadase 26 km päivnouzmha Medanan keskusespäi. Tehtas reisid Suviazijan surihe lidnoihe, om čarterreisid Džiddha i Medinha (Saudan Arabii), äi reisid Indonezijadme.
Irdkosketused
Kategorii:Indonezijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Tükalinsk
thumb|left|250px|Znam lidnan röunal vl 2022 Tükalinsk (Тюкали́нск) om Venäman lidn da lidnankund Omskan agjan päivlaskmas. Se om Tükalinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1759 kuti počtstancii. Vspäi 1763 se oli Tükal-slabadaks (слобода Тюкала) Sibirin traktal, anttihe nimed jogen mödhe. Vl 1823 slabad' sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. 20. voz'sadan augotišespäi lidn kadoti endišt znamoičendad Transsibirižen raudten sauvondanke, raudte mäneb sada kilometrad suvhe i läbitab Omskad.
Tükalinskan edheotandad mülüdas sömtegimištho (leibtegim i voisagudkombinat). Mugažo šingotadas sapropelin ümbriradmine i turizman infrastruktur.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Išiman tazangišton päivnouzmas, Tükalk-jogen randal (Тюкалка / Тюкала 44 km pitte, Irtišan hurapol'ne bassein), 115 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Jogi läbitab Razliv-järved lidnan südäimes. Matkad Omskan röunhasai om 124 km suvipäivnouzmha. Lähembaine lidn om Nazivajevsk 75 km suvipäivlaskmha avtotedme.
Tükalinsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1913 lidnan ristitišt oli 8 200 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 11 275 ristitud, koume seičemendest rajonan ristitištos. Kaikiš suremb ristitišton lugu oli 12 600 eläjad vozil 1998−2000. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 10 326 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Johann-endustajan Sündundpäivän jumalanpert' (kivine om saudud vl 1982) om olmas lidnas. Stroican jumalanpertin sauvuz om kaičenus, no lämoipalonvastaine palakund radab siš.
Tükalinskan professionaline kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Omskan agjan lidnad *
Vauged muju
Vauged muju om ahromatine muju, nägujan vauktusen valu nägemižen adaptacijan jäl'ghe arvoimižile. Sen aigan elektromagnitine sädegoičend om tazomäraižen vägevudenke lainhiden kaikid pidusidme, a todesine spektr voib olda erazvuitte avaroiš röunoiš.
Kävutase ozutamha puhthut, kožundad da verod. Mugažo se om pühä muju.
Kacu mugažo
*
Kannad (znamoičendad)
Kannad voib znamoita:
Aston Martin DB9
thumbnail|right|250px|«Aston Martin DB9» «Aston Martin DB9» om britanižen «Aston Martin»-kompanijan kebnavto kupe-klassas.
Pästtihe avtod vlpäi 2004 vhesai 2016. Jäl'ghetulii — Aston Martin DB11.
Irdkosketused
Kategorii:Aston Martin Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Tofalaralaižed
thumb|right|250px|Tofalarlaižed [[Irkutskan agj|Irkutskan gubernijas.]] Tofalaralaižed (tof.: тоъфа / тофа / топа / тоха, тофалары / карагасы) oma rahvaz, elädas Venäman Irkutskan agjas tobjimalaz.
Ülöjärvi
Ülöjärvi (Ylöjärvi [ˈyløjærʋi], mugažo ročin kelel) om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Pirkanma-agjas. Se om Tamperehen lodehline ezilidn, valdkundan 35nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Ezmäine küläkund nügüdläižen lidnan territorijal oli olmas vspäi 1779. Saudihe jumalanpertid vodele 1850. Registriruihe Ülöjärvi-küläkundad vl 1869. Anttihe kundale lidnan statusad vl 2004. Viljakkal-kund (Viljakkala) om ližatud lidnha vl 2007, i Kuru-kund vl 2009.
Ülöjärvi šingotase peniden kormadimiden tegimel (Avant Tecno Oy), kül'menzoitandškapiden i honusiden pästandal (Huurre Group-kompanijan tegim), šauguiden tegimel murdoiden täht (Plastiroll Oy). Gidravline mašiništ, metallan ümbriradmižen holitišed, čuuktegim i gigijenižen kosmetikan edheotand.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suves. Keijärv om lidnan fartaloiden päivnouzmas (Keijärvi 1,4 km², 144 m ü.m.t.), järed Näsijärv (suom. Näsijärvi 256,5 km², 95 m ü.m.t.) om lidnankundan päivnouzmaižeks röunaks. Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 14 km suvipäivnouzmha, Hel'sinkihesai om 189 km suvipäivnouzmha-suvhe avtotedme vai raudtedme. «Tampereh — Seinjogi»-raudtekeskust i «Tampereh — Vas»-avtote läbitadas lidnad.
Lidnankundan ühthine pind om 1324,14 km², sidä kesken ma — 1115,64 km², vezi i sokaz tahond — 208,5 km² (vn 2019 andmused).
Eläjad
Vl 2010 kundan eläjiden lugu oli 30 500 ristitud, vl 2016 — 32 799 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.
Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,4%, ročin kel' — 0,3%, toižed keled — 2,3%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirkanma
Tofalaralaižed
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman rahvahad
Meri Lennart
Lennart-Georg Meri (mugažo estin kelel; sünd. 29. keväz'ku 1929, Tallidn, Estinma — kol. 14. keväz'ku 2006, sigä-žo) oli kirjutai, režissör, valdkundan šingotai, Estinman Tazovaldkundan kahtenz' prezident vll 1992−2001. Edel sidä radoi Estinman röunantagaižiden azjoiden ministran vozil 1990−1992.
Mez' oli sündnu diplomatan kanzha. Estin NST:n arvostadud kirjutai (1979). Tallidnan lendimport om nimitadud hänen oiktastuseks vl 2009.
Biografii
Vl 1941 Lennart Merin kanz oli deportiruidud Sibirihe. Küksendan aigan Merin mel'hetartuz toižidennoks suomalaiž-ugrilaižiden kelidennoks sündui, ned kuluiba hänes ümbri. Matkadandad i suomalaiž-ugrilaižiden rahvahiden heimolaižuz oliba hänen töiden pätemaks elon hätkte.
Merin kanz jäi elegiš i pördui Estinmaha, siš Lennart Meri sai opendust Tartun universitetan istorijan i keliden fakul'tetas, kändihe sen pästnikaks parahimidenke arvznamoidenke vl 1953. Nevondkundaližen politikan jono ei laskend hänele rata istorikan, ka Meri radaškanzi dramaturgan Tartun Vanemuine-teatras, sid' lavastajan Estin radios.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Estinman prezidentad Kategorii:Estinman kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tallidnha Kategorii:Kolnuded Tallidnas
Ozr
Ümbrikirjutand
Londuseline kazmuz om 30..60 sm kortte, kul'tursortuiden korktuz om 90 sanimetrhasai. Seikhed oma püštoiktad pal'had. Lapakod siledad lehtesed oma 30 sanimetrhasai pitte i 2..3 sm levette, om korvuzid alusenno. Sädab tähkid läz 10 sm pitte i pol'tošt sanimetrhasai sankte, jogahižen änik om üks'jäine. Tähkad oma kogotud koumin.
Pölüstoitase iče, no ristikoičii-ki pölüstoitand om voimusine. Änikoičeb kezakus-heinkus, küpsneb heinkus-elokus.
Vegetacine pord om 60..110 päiväd sorthu kacten. Semned voidas idäda +1..+3 C° lämudel, küpsneda +18 C° lämudel. Semetas ozimmaha paksumba kaiked.
Kävutand
Kävutadas söndtavaraks, tehnižeks kazmuseks, sötkeks. Tarbhaine torhuz oluden keitandan täht. Tehtas ozrsurint. Ozran vill' mülütab trahmalad i äi ližakahid vauktušid, ka villän enamba pol't lähteb furažaks, sötlemha maižanduzživatoid.
Homaičendad
Kategorii:Tähkheinäd Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Villänkul'turad
Mägikülä
Mägikülä (Горное Шёлтозеро) om vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas, mülüb Šoutarven vepsän küläkundha.
Vl 2007 Mägikülän eläjiden lugu oli 2 ristitud.
Kategorii:Vepsän küläd Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Bogota
thumb|left|200px|Bogotan administrativine kart Bogota (Bogotá [boɣoˈta]) om Kolumbijan pälidn da kaikiš suremb lidn, oficialižikš Bogota, Pälidnan ümbrik (isp. Bogotá, Distrito Capital, lühüdaks Bogotá, D.C.) agjan (departamentan) oiktusidenke. Mugažo se om Kundinamark-agjan administrativižeks keskuseks.
Lidn om Kolumbijan politikan da ižandusen keskuz, täs tehtas valdkundan KSP:n nelländest.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vn 1538 elokun 6. päiväl kuti Santa Fe de Bogota (Santafé de Bogotá [ˌsanta ˈfe ðe βoɣoˈta]) indejalaižiden Bakata-lidnusen sijas, se oli nimitadud indejalaižiden vejan nimel. Lugetas Himenes de Kesada-konkistadorad Bogotan alusenpanijaks oficialižešti. «Santa Fe de Bogota»-nimituz oli oficialižeks mugažo vozil 1991−2000. Vspäi 1598 Bogota oli ümbriolijoiden maiden pälidnaks kaiken.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, seižub Andiden Päivnouzmaižen Kordil'jeran päivlaskmaižil pautkil i mägidenkeskeižes katl'uses. Bogotan keskuz sijadase 2640 m ü.m.t. korktusel, kaik lidn levigandeb 2540..3250 m korktusil, 2582 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se om kaikiš korktemba sijatud megapolis mail'mas. Pen' Rio-San-Fransisko-jogi jokseb torvidme, enččel lidnan keskuz oli sen randoil.
Klimat om korktoiden mägiden viluhk vodes läbi. Kun keskmäine lämuz om +14..+15 C° vodes läbi. Ekstremumad oma −5 C° i +28 C°. Paneb sadegid 1012 mm vodes, enamba sulakus-semendkus da redukus-kül'mkus (120..137 mm kus), vähemba heinkus-elokus (35..45 mm kus). Voib panda halad kaiken, erasti voib panda lunt öidme, kacmata ekvatorialižhe sijadushe. Manrehkaidused oma paksud.
Tobmuz
Bogota jagase 20 nimitadud rajonaks (isp. üks'lugu: localidad) kut Pälidnan ümbrik, ned alajagasoiš 1922 barrio:ks.
Eläjad
Vl 1964 ristitišt oli 1 697 311 eläjid. Vn 2018 Kolumbijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 412 566 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vaiše 25 166 ristitud elädas pälidnan külätahondas (2018). Kolumbijan kaikutte kudenz' ristit eläb pälidnas. Läz 10,3 mln ristituid elädas kaikes lidnaglomeracijas (2022, vl 2016 oli 9,3 mln).
Transport
Kiruhavtobusad (TransMilenio-verkon metrobusad) erigoittud teil, penen da kesksuruden avtobusad i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Bogotan metropolitetan sauvuz zavodihe vl 2020 i linneb vaumitud vodele 2028.
Soda- da civiline rahvahidenkeskeine El' Dorado-lendimport (BOG / SKBO, 32,7 mln passažiroid i 741 tuh. jügutonnoid vl 2018) sijadase 15 km päivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas passažirreisid Suviamerikan da Pohjoižamerikan äjihe maihe i Kolumbijadme, mugažo jügureisid kaiked mail'madme.
Irdkosketused
Kategorii:Kolumbijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Kolumbijan agjad *