cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birsk
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 635 ristitud (rajonan seičeme kümnendest), lidnankundan — 43 572 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 53,6%, totarlaižed — 16,8%, baškiralaižed — 14,6%, marilaižed — 13,1%, toižed rahvahad — 1,9%.
Islaman pämečet' om saudud lidnas vodele 2001, mugažo istorine mečet' om kaičenus. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud: Pühän Stroican päjumalanpert' (letihe vll 1835−1841) i kaks' udessündutadud jumalanpertid, niišpäi üks' ph. Stroican naižjumalankodiš.
Professionaližen opendusen aluzkundad: kooperativine tehnikum, mediciniž-farmaceftine kolledž, Ufan üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad.
Lidnankundan Administracijan edeline pämez' om Oleg Osincev (semendku 2018 — reduku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad *
Sergač
Sergač (Серга́ч) om Venäman lidn da lidnankund Alalidnan agjan suvipäivnouzmas. Se om Sergačun rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1382, kuti külä potašan tehmiženke — vspäi 1649. Sai makundan lidnan statusad vl 1779. Oli tetab virzuiden pästandal i kondiden kodikoičendal (äi babarmikoid oli ümbrištos). Vll 1913−1914 «Arzamas — Šihrani»-raudtekeskust läbiti lidnad, saudihe depod vodele 1918. Gazifikacii mäni lidnas 1990-nzil vozil.
Sergač šingotase raudtetransportan edheotandoil, metalližiden sauvondformiden tegimel, sömtegimištol (leibtegim, saharedheotand), mugažo omblendfabrik i optižiden detaliden edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Pjan-jogen alajoksmusen hural randpolel (Пьяна 436 km pitte, Suran hurapol'ne bassein), 1..3 kilometras jogespäi, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Alauz'lidnhasai om 128 km lodeheze orhal, 149 km avtotedme vai 239 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Šumerl' (Čuvašii) 58 km päivnouzmha orhal, 80 km avtotel vai 63 km raudtel, Perevoz 59 km päivlaskmha orhal, 73 km avtotedme vai 64 km raudtedme, i Knäginino 43 km lodeheze orhal vai 45 km avtotedme.
Mostovk-külä (Мостовка, 34 rist. vl 2010) i Tartalei-žilo raudtesarakonno (kaks' ristitud vl 2010) mülüdas lidnankundha Sergačun ližaks. Lidnankundan pind — 123,08 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 386 ristitud, lidnankundan — 21 422 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 25 tuhad eläjid vll 1989−2000 (25 600 ristitud vl 1996). Kaik 20 447 ristitud elihe lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,7%, mordvinalaižed — 2,0%, totarlaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,0%.
Sergačun agrotegimištoline tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Kalii
thumb|left|150px|Metalline kalii
Kalii (K — kalium latinan kelel) om 19nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan päalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Kalii om levitadud Man kores, sen seičemenz' element (2,4%) i videnz' metall. Element om lujas aktivine himižešti, i sikš ei voi löuta sidä londuses puhthas olendas, necil se om lujas natrijha pojav.
Vl 1807 anglijalaine Hemfri Devi-himik sai puhtast kalijad ezmäižen kerdan sen nozolan gidrohapandusen (KOH) elektrolizan abul. Nimituz libub araban al'-kali-sanaspäi «potaš» (kalijan karbonat).
Fizižed ičendad
Kalii om pehmed hobedaižvauged muglmetall. Kristalline segluz om kubine.
Atommass — 39,0983. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 0,856 g/sm³. Suladandlämuz — 336,8 K (63,65 C°). Kehundlämuz — 1047 K (773,85 C°).
Londuseline kalii kogoneb koumes izotopaspäi, kaks' niišpäi oma stabiližed: 39K (93,258%), 40K (0,0117%, T½ — 1,25 mlrd vot) i 41K (6,730%). Kaikuččel sekundal 40K-izotopan 4 tuhad čihodamižid tegese ristitun hibjas, voib kodvda dozimetrid kalijan kodiühtnendoil (potaš, kalijan hlorid, kalijan nitrat-selitr). Tetas mugažo 21 ratud radioaktivišt izotopad 32..38, 42..55 atommassanke, i niiden 4 izomärad, kaikiš hätkemb om 41K-izotop, sen T½=22,3 časud.
Himižed ičendad
Kalii muigotub il'mas teravas, sädab gidrohapandust vedes poukahtusel, ujub sen pindal. Pidab kaita metallad karasinas, benzinas vai silikonas. Muigotandmärad: +1, 0. Luja endištai. Ani eile metallan reakcijad azotanke. Rikin i azotan muiktused palastudas kalijal. Kalijan ühthesuladuz natrijanke om nozol honuzližel lämudel.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Vihorevk
Vihorevk (Вихоревка [ˈvʲixərʲɪfkə]) om Venäman lidn da lidnankund Irkutskan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Bratskan päivlaskmaine ezilidn, Bratskan rajonan üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1947 sauvomha «Taišet — Len»-raudted, nimitihe jogen mödhe. Kävutihe ottud plenha verazmalaižiden töid. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1966.
Vihorevk šingotase raudten edheotandoil (kaks' vedimdepod, vagondepo, raudten distancii, kohenduzedheotandad) i mecan varhapanendal da ümbriradmižel. Kaks' penitenciarišt aluzkundad oma lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vihorev-jogen hural randal (Вихорева, Angar-jogen hurapol'ne bassein), Vihorev-jogen da sen Ub'-ližajogen keskes, 365 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Irkutskhasai om 472 km suvipäivnouzmha-suvhe orhal, 600 km avtotedme vai 916 km raudtedme. Lähembaine lidn om Bratsk 10 km päivnouzmha orhal sen röunhasai, 43 km avtotedme (Bratskan keskushesai) vai 30 km raudtedme (Bratsk-stancijhasai).
Vihorevk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 1 325,87 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 22 520 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 24 tuhad eläjid vll 1992−2009 (24 800 eläjad vll 2005−2006). Kaik 21 279 ristitud elihe lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan pühäpert' (om saudud vll 1994−1997), Mikulai II-carin-moknikan pühäpert' i koume časounäd.
Bratskan professionaližen tehnikuman Vihorevkan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
26 (lugu)
26 (kaks'kümne kuz') om naturaline, palakaz lugu 25 da 27 keskes.
Vagur
thumb|left|250px|Lidnan sijaduz saril Vagur (Vágur, Våg «merikar») om lidn da kund Fareran Sariš, suvižel Suduroi-sarel. Se om saren kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Meriport om 14 m süvütte, sijadase fjordan pohjoižrandal. Kalanümbriradai tegim, gidroelektrostancii (vspäi 1921) i dizel'elektrostancii ratas kommunas. Kezaaigan vedadas ekskursijoid mel'heižtahoidme i ümbri sares turistoiden täht.
Eläjad
Vl 2009 Vaguran kommunan eläjiden lugu oli 1 371 ristitud, saren koume kümnendest. Kommunan pind om 20,6 nellikkilometrad. Vl 2017 kundan ristitišt oli 1 356 eläjad.
Nened aluzkundad ratas lidnas: futbolpöud, sportzal i bassein školas, klinik, adivpert', počtan sauvuz, bank, laukad, čomamahtoine galerei.
Irdkosketused
Kategorii:Fareran Sared Kategorii:Fareran Sariden lidnad
Miss Mail'm
thumb|200px|[[Födorova Oksana|Oksana Födorova, kudamb vägesti konkursan vl 2002]] thumb|200px|[[Glebova Natal'ja|Natal'ja Glebova, konkursan vägestai vl 2005]] Miss Mail'm (Miss Universe) om jogavozne rahvahidenkeskeine čomuden konkurs. Vedase vspäi 1952.
Konkursan päfater sijadase Nju Jork-lidnas, AÜV. Oficialine kel' — anglijan kel'. Venc om kalližarvoine, vajehtihe sen formad ühesa kerdad.
Irdkosketused
Kategorii:Čomuden konkursad
Ristoiden tuz
right|220px Ristoiden tuz (A♣; franc.: as de trèfle, angl.: ace of clubs, ven.: туз треф) om vändkart, tuz. Mülüb ristoiden kartankarvha.
Unicode-simvol — 🃑 (U+1F0D1).
1 1
Sanj (lidn)
thumb|left|250px|Lidnan transporttekart (2013) Sanj (三亞, kebnetud kit. 三亚, pin'jin': Sānyà) om lidn-kurort Kitain suves, Hainan'-agjan da saren suves, Kitain Suvimeren randal. Nece om valdkundan kaikiš suvemb lidn i lidnümbrik.
Istorii
Eländpunkt sai lidnan oficiališt statusad vl 1984, sätihe lidnümbrikod vl 1987. Vspäi 2014 lidnümbrik jagase nelläks rajonaks.
Sanj šingotase rahvahidenkeskeižen turizman erazvuiččiden sarakoiden keskuseks i Man kaimdajiden sädandal civiližiden tarbhaižusiden täht. Meriveden lämuz vajehtase +22..+28 C° röunoiš vodes läbi. Lidnan tahond om tetab čajun sortuiden kazvatandal.
Geografijan andmused
Klimat om tropine kaks'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +25,8 C°, +23..+28 C° kuidme. Ekstremumad oma +5 C° i +35 C°. Paneb sadegid 1453 mm vodes, enamba heinkus-redukus (212..268 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (6..21 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 685 408 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Lidnan ristitišt om 550 tuhad eläjid (2018) 153 km² pindal.
Kaks' üläopendusen aluzkundad baziruišoiš lidnas: privatine Sanjan universitet (三亚学院 Sānyà xuéyuàn, alusenpanend 2005, 20 tuh. üläopenikoid vl 2018) i valdkundaline Hainanin tropižen okeanografijan universitet (海南热带海洋学院 Hǎinán rèdài hǎiyáng xuéyuàn, alusenpanend 1977, vll 1993−2015 Cünčžoun universitet i kolledž, 10 tuh. üläopenikoid vl 2011).
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hainan'
Haidenhaim Brencal
Istorii
Kaikenaigaižen eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal edel m.e.. Vozil 85-159 m.e. Rimalaižen imperijan tuha azekast kavaleristod oli sijatud Akvilei-lidnuses (latin. Aquileia). Hellenstein-lidnuz da lidnansein oma saudud vll 1190-1420. Vl 1356 Haidenhaim sai lidnan statusad da torgusen sijadusen oiktust.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 478..645 m korktusil valdmeren pindan päl (504 m om keskmäine). Lähembaine sur' lidn om Štuttgart 80 km päivlaskmha.
Haidenhaim Brencal jagase lidnankeskuseks (saks. Kernstadt) da nelläks lidnrajonaks: Šnaithaim, Mergel'štetten, Oggenhauzen, Groskuhen.
Lidnad-partnörad
Kaik om 7 lidnad-partnörad Haidenhaimal:
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baden-Vürtemberg
Inna (pajatai)
Inna, todesine nimi om Jelena Aleksandra Apostolänu (Elena Alexandra Apostoleanu; sünd. 16. reduku 1986, Mangalii, Romanii) om romanijalaine pajatai naine elektropop- i haus-stiliš, mugažo kargaidai.
Biografii
Elena om sündnu Mangalii-lidnha. Hän openzihe Konstanc-lidnan Ovidiusan universitetas.
Vl 2008 Inna pästi ičeze ezmäine studine «Hot»-al'bom.
Irdkosketused
Kategorii:Romanijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1986
Sügüz'
Koume kud mülüb kalendarižhe sügüzhe — sügüz'ku, reduku da kül'mku (Pohjoine mapolišk). Jäl'gkeza oleskeleb sügüzen ezmäižes poles.
Sügüz' om päličmänendsezon. Sen aigan päivänvauktusen lugumär i hätkeližuz poleneb ümbrišton lämudenke ühtes. Eläbiden olijoiden eloncikl vitkostub.
Irdkosketused
Kategorii:Voz'aigad
Eläb jono
thumb|right|275px|Jono [[Luvrha]] thumb|right|275px|Jono maidlaukale [[Berlinas sodan jäl'ghe vl 1945.]] Eläb jono om ristituiden jäl'genduz, kudambad varastadas midä-ni (ozutesikš, voimut tehta ostmine laukas, sada eländpind i m.e.). Jonod deficitižiš tavaroiš oliba tipižed nevondkundaližen elämusen täht. Om jonoiden organizacijan erazvuiččid tipid: faktižikš jaugoil seižujiden ristituiden noraspäi komjuterha kirjutadud nimiden jäl'gendushesai.
* Kategorii:Ristitun ičtazvedand
Sexy, Sexy Lover
«Sexy, Sexy Lover» (Seksi-drug) om Modern Talking-muzikgruppan kahtenz' pajo kahesandes «Alone»-studijanal'bomas (1999) da ühtennimine singl, kudamb om pästtud sen-žo voden semendkul.
Pajon tegii om Diter Bolen, sen tekst om anglijan kelel. Singl om änetadud Gamburgas. Videoklip pajole om fil'mdud Majamiš (AÜV).
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1999 pajod Kategorii:Vn 1999 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Čopper (arheologii)
thumb|right|250px|Čopper Čopper (chopper «čapai», «iškii») om üks' kaikiš amuižembiš radazegišpäi paleolitan aigan.
Koveritoi tehmižes radkalu, nügelzoittud kivi 7,5..10 sm surtte. Radai kromaine sädihe severzil-se iškuil vaiše ühtes polespäi, väranke formanke. Möhembaine čopping oli ümbriratud muugotiš polišpäi, se azeg tegese čopperaspäi kebnas. Čopper-radkalun kaik toine pala ei olend ümbriratud, ottihe kädhe siledad sidä. Material om levitadud kuivman miččes täht sijas. Kävutihe veičikš-radkaluikš teravid jändusid-ki nügelzoitandaspäi, tegihe niid jändusid specialižešti eskai i ottihe kävutandha enamba mi čopperad.
Avstralopitekad tegeškanzihe čopperoid 2,6 mln vozid tagaz. Tasmanijan igähižed eläjad tegiba mugošt radkalud 19. voz'sadahasai. Čopperoiden tegend jäi hätkemba tahondoiš toižeta torhudeta radkaluiden tehmižen täht.
Homaičendad
Kategorii:Kiviaig Kategorii:Paleolit
Žerdevk
Žerdevk (Же́рдевка) om Venäman lidn da lidnankund Tambovan agjan suves. Se om Žerdevkan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Žerdevk šingotase mehanižel tegimel i sömtegimištol (sahartegim, voitegim, lihakombinat, elevator). Nevondkundaližen aigan maploduiden kuivateztegim i savičtegim radoiba mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Saval-jogen randoil (Савала́ 285 km pitte, Donan hurapol'ne bassein), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Voronežan agjhasai om 3 km suvhe orhal. Matkad Tambovhasai om 100 km pohjoižhe orhal, 120 km avtotel vai 300 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Uvarovo 56 km päivnouzmha orhal, 78 km avtotedme vai 272 km raudtedme, i Ertil' (Voronežan agj) 46 km päivlaskmha orhal, 84 km avtotedme vai 100 km raudtedme. Žerdevk-raudtestancii radab lidnan päivnouzmas.
Žerdevk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 16,98 km².
Eläjad
Vl 1959 lidnan ristitišt oli 15 267 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 209 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..19 tuhad eläjid vll 1979−2001 (19 500 rist. vl 1996).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,2%, toižed rahvahad — 2,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 1994.
Žerdevkan sahartegimišton kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tambovan agjan lidnad *
An-26
Modelin ezmäine lenduz oli 1969-nden voden semendkul. Kaik om pästtud 1,403 lendint Kijevan aviategimel vll 1973−1986, kaikiš äiluguižemb sodatransportine lendim. Passažirine An-26-100-lendim pästtihe sišpäi ümbriradmižel tegimel, 43 matknikad mülündmäranke.
Pästtud sodalendimed ekspluatiruidas tähäsai Kazahstanan, Ukrainan, Vaugedvenäman i Venäman il'mvägil. Passažirversii om Kostroman i Habarovskan aviaedheotandoiš.
Kategorii:Antonov:an lendimed Kategorii:NSTÜ:n lendimed Kategorii:Lendimed kirjamišton mödhe Kategorii:Sodatransportižed lendimed
Kirovsk (Murmanskan agj)
thumb|left|250px|Lidnümbrikon sijaduz agjan kartal (2011) Kirovsk (Кировск) om Venäman lidn da lidnümbrik Murmanskan agjan keskuzpalas.
Istorii
Sadas apatit-mineralad Kirovsk-lidnas, om koume kaivut i kaks' küllästamižtegint. Om sömtegimišton edheotandoid (konditerižed tegesed, jomižed), mugažo meblin tehmine. Kirovsk om tetab lebutaho štargumha mägisuksil, turizm šingotase sen alusel.
Geografijan andmused
Kaks' eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Kirovskan ližaks: Titan-eländpunkt (1442 rist. vl 2010) i Koašv-eländpunkt (Коашва, 882 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind — 3600 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 625 ristitud, lidnümbrikon — 30 990 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46 000 eläjad vl 1967. Vl 2017 kaik 26 687 ristitud elihe lidnas i 28 863 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (lidnümbrik, enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 92,4%, ukrainalaižed — 2,8%, vaugedvenälaižed — 2,1%, toižed rahvahad — 2,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Kazanin Jumalanmaman Hibinogorskan naižjumalankodi Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpertinke (letihe vll 1946−1948), Spasan Londuseližen Mel'kuvan jumalanpert' (saudihe vll 2003−2004) i kaks' časounäd.
Poläriž-al'pine botanine sad-institut funkcioniruib Kirovskas VT:n Kolan tedokeskusen palakundaks. Murmanskan arktižen valdkundaližen universitetan filial andab professionališt vaumičendad.
Edeline lidnümbrikon pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Vladimir Dädik (sügüz'ku 2015 — reduku 2018).
Transport
Avtobusad i funikulörad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Kirovsk-Murmanskii-raudtestancii oli olmas sarakol Apatitad-lidnaspäi vll 1939−1996, raudte jäi vemha jüguid küllästamižtegimišpäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Murmanskan agjan lidnad Kategorii:Murmanskan agjan lidnümbrikod
Kolombo
Kolombo (කොළඹ [ˈkəlɐmbɞ], கொழும்பு [koɻumbu]) om Šrilankan kaikiš suremb lidn, valdkundan ižandusen i kul'turan keskuz. Se om Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii
Araban, Kitain i Riman torgovanad oleskeliba eländpunktan merikaras kaks' tuhad vozid tagaz. Portugalijalaižed tuliba lidnha 16. voz'sadal, alamalaižed anastiba sidä vl 1656. Vll 1802−1982 Kolombo oli saren oficialižeks pälidnaks: ezmäks britanižen Ceilon-kolonijan, vspäi 1948 Ceilon-dominionan, vspäi 1972 — ripmatoman Šrilank-valdkundan.
Kolombo šingotase järedal meriportal (kaikiš surembišpäi Suviazijas), industrii mülütab nenid sarakoid: himine, tekstiline, kivivoinümbriradai, stöklan i cementan pästand, punümbriradai, nahkoiden ümbriradmine i kengiden tehmine, juvelirtegesiden edheotandad.
Tallii
thumb|left|200px|Tallijan pallišk
Süvär'
thumb|right|250px|Süvärin i Änižen bassein Süvär' (karjalan da suomen kelil: Syväri; venäkelel: Свирь) om jogi, kudamb lähteb Evropan kahtendes pindan mödhe järvespäi Änižespäi (Ust'ka-žilo) da lankteb Evropan kaikiš surembha järvhe — Ladogha (Süvärensu-žilo). Om äi hijamid da vezisonid jogensus.
Jogi sijadase Venälaižen Federacijan lodehes, sen Leningradan agjas. Süvärin randal om 2 lidnad (mödvedhe): Kos'kenaluine da Pöud.
Voden 1942 elokun 3 päiväl Nevondkundaližen Ühtištusen vägiak Anna Lisicina upsi ehtatades Süväres poikpoli.
Ümbrikirjutand
Süvärin piduz om 224 km. Kaks' sured ližajoged langetas Süvärihe, molembad oma hurad — Ojat' (15 km jogensuspäi) da Pašjogi (8 km jogensuspäi).
Jogen leveduz om enamba 100 metrad kaiktä. Joksmusen časpiguz vajehtase pol'kilometraspäi 10,6 kilometrhasai erazvuiččil tahoil.
Oleite
Oleite (Olathe [oʊˈleɪθə], «čoma» šonin kelespäi) om toponim AÜV:oiš. Se voib znamoita:
Süvär'
Ümbrikirjutand
Joginiškan da jogensun korktusen erind om 28 metrad. Absolütine korktuz om 33 m Änižespäi i 5 m jogensus.
Kävutand
Jogel om kaht gidroelektrostancijad: Alasüvärin elektrostancii radab vodespäi 1933, Üläsüvärin elektrostancii radab vspäi 1952. Ned jagadas Süvären koumeks palaks: Alasüvär' (80 km), Keskmäine Süvär' (45 km) da Üläsüvär' (95 km). Sur', no madal Ivinan järv libui gidroelektrostancijoiden sauvondan taguiči.
Süvär' om Vaugedmeren-Baltijanmeren da Volgan-Baltijanmeren veziteiden pala. Volgan-Baltijanmeren vezite ühtenzoitab Moskvan da Piterin.
Irdkosketused
Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Änine Kategorii:Ladog Kategorii:Kos'kenaluižen rajon Kategorii:Pöudon rajon Kategorii:Volhovan rajon
Kolombo
Geografijan andmused
Lidn sijadase saren päivlaskmas, Indižen valdmeren randal, 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Valdkundan Šri Džajavardenepura Kotte-pälidn om saudud ani päivnouzmha Kolombospäi.
Klimat om ekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C°. Paneb sadegid 2423 mm vodes, vähemba vilukus-uhokus (58..73 mm kus).
Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 752 993 ristitud. Kaik 5,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2011), valdkundan nelländez.
Berners-Li Tim
Tedomehen päine kirj om «Kuvaten hämähoukunverkod: Mail'man hämähoukunverkon augud i tulii aig» (angl. Weaving the Web: Origins and Future of the World Wide Web, Texere Publishing, 1999, ISBN 0-7528-2090-7). Siš hän starinoičeb Hämähoukunverkon sädamižes, koncepcijas, ozutab ičeze kacegid Internetan šingoteshe. Avtor pagižeb neniš tezisoiš:
Homaičendad
Kategorii:Programistad Kategorii:Melestegijad Kategorii:Kompjutertedomehed Kategorii:Suren Britanijan tedomehed Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Tallii
thumb|right|250px|Tallijan spektr Tallii (Tl — thallium latinan kelel) om 81nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan päalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 0,45 grammad tonnas. Ei voi löuta sidä puhthas olendas. Anglijalaine Uil'jam Kruks-himik avaiži tallijan spektraližen metodan abul vl 1861. Nimitihe θαλλός-sanaspäi «nor' vihand barb» harakterizujiden vihandoiden jonoiden sprektras tagut.
Tallii-metall da sen ühtnendad oma lujas toksižed, kumulätivine morim. Antidot — «Ferrocin»-zell' Berlinan azurinke aktivižeks komponentaks.
Fizižed ičendad
Tallii om pehmed hobedaižvauged metall taivazmanke ližamujunke. Tallii mülüb jügedoiden metalloiden gruppha. Diamagnetik.
Atommass — 204,3833. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 11,85 g/sm³. Suladandlämuz — 577 K (304 C°). Kehundlämuz — 1746 K (1473 C°).
Londuseline tallii mülütab kaht stabilišt izotopad: 203Tl (29,52%) i 205Tl (70,48%). Tetas 35 ratud radioaktivišt izotopad 176..202, 204, 206..212 atommassanke, i 43 izomärad.
Himižed ičendad
Mustneb il'mas teravas, kattase Tl2O-hapandusen kerthel. Pidab kaita distilliruidud veden pindan al hapanikata (kehunuden), ika reagiruib i segoib. Muigotandmär oleleb +1 i +3. Ei ole reakcijoid nenidenke substancijoidenke: muglad, vezinik, hil'nik, azot, ola, bor, ammiak.
Kävutand
Ottas kävutamižhe tallijad optižikš linzoikš i medicinas kuti detektor kardiotedoidusiš tobjimalaz, lujaks muigotajaks organižen sintezan aigan. Kleričin segoitez (HCOOTl i CH2(COOTl)2) kävutase tedoidamha mineraloiden ičendoid.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Ristoiden kaks'
right|220px Ristoiden kaks' (2♣; franc.: deux de trèfle, angl.: two of clubs, ven.: двойка треф) om vändkart 52-nden kartoiden pačkas. Mülüb ristoiden kartankarvha.
Unicode-simvol — 🃒 (U+1F0D2).
2 2
Sevastopol'
Sevastopol' (ven. i Севастополь, Акъяр, Σεβαστούπολη Sevastoúpoli, Sebastopoli, Sivastopol) om lidn Kriman suvipäivlaskmas. Se om valdkundan alištusen lidn, ei mülü Kriman Tazovaldkundha, hot' om Krim-pol'saren südäimes.
Istorii
Vl 1783 nügüdläižen lidnan aluz om pandud Venäman Jekaterina II Sur'-imperatornaižen käskön mödhe. Se om vägilidn da sodahoštusen lidn. Venäman Mustmeren laivišton sodameribazad sijadasoiš täs.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Sevastopolin administrativine shematine kart: 1 — [[Gagarinan rajon (Sevastopol')|Gagarinan rajon 2 — Leninan rajon 3 — Nahimovan rajon 4 — Balaklavan rajon 5 — Inkerman-lidn (Balaklavan rajonan mülükundas)]] Sevastopol' sijadase Kriman pol'saren Mustmeren randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Simferopolihesai om 60 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 83 km avtotedme, Jalthasai om 52 km päivnouzmha orhal vai 80 km avtotedme.
Sevastopolin administracijan territorii jagase 4 administrativižeks rajonaks. Gagarinan i Leninan rajonad mülütadas vaiše lidnfartaloid. Balaklavan da Nahimovan rajonad, päiči lidnfartaloiš, mülütadas mugažo 1 lidn (Inkerman), 28 küläd, 1 lidnanvuitte žilo (Kač) da enamba mi 30 pen't küläd.
Tobmuz
Vs 2014 keväz'kus 17. päiväspäi Sevastopol'-lidnan Käskusenandai Suim om regionan käskusenandai tobmuz. Se om tehtud Sevastopolin lindannevondkundan udesnimitandaks.
Sevastopolin gubernator om radonoigendajan tobmuden pämez', hänel oiktuz om tehtas Sevastopolin ohjastusen pämeheks. Lidnan Käskusenandai Suim paneb gubernatoran radsijha. Gubernatoran valdatusiden strok om viž vot, enamba mi kaht strokud jäl'geten ei sa.
Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 344 479 ristitud, vl 2014 — 393 304 ristitud, vspäi 2014 lidnan territorii om tazostadud kaikhe regionha. Kaikiš suremb lidnan-regionan ristitišt oli 416 tuhad eläjid vll 1993−1994 i om nügüd'.
Allodemus tricolor
Allodemus tricolor om suviamerikaine gavedin erik (bumbak) Cerambycidae-sugukundas. Perti-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1832.
Elädas Paragvain i Urugvain territorijal. Bumbakon gaved'madod södas pun südäint i pumaterialid.
Sevastopol'
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2014): venänikad — 77,1%, ukrainalaižed — 13,4%, vaugedvenälaižed — 1,0%, krimantatarlaižed — 0,7%, totarlaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 4,9%.
Allodemus tricolor
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Sevastopol'
Transport
Trolleibusad, avtobusad, maršruttaksid, venehlikutimed i ehtatim oma kundaližeks transportaks lidnas.
Allodemus tricolor
Homaičendad
Kategorii:Cerambycidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Sevastopol'
Transport
Rahvahidenkeskeižes Bel'bek-lendimportaspäi om 8 km matkad lidnan pohjoižehesai (avtotedme), 25 km — lidnan suvehesai (merikaran ümbärtedme).
Irdkosketused
Kategorii:Kriman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Toledo
Toledo (mugažo ispanijan kelel, virktas [toˈleðo]) om lidnoiden i municipalitetoiden riven nimituz, mugažo kanzannimi ispanijankel'žiš maiš i erased toižed tärtused. Se voib znamoita:
Nencan avtonomižen ümbrikon lidnad
Kaik om üks' lidn (город, мар) i üks' lidnanvuitte žilo (ven. посёлок городского типа) Nencan avtonomižes ümbrikos.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Muretud da okaidud lidn:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Rovanem'
thumb|left|250px|Lidnan keskusen transportine kart (2012) Rovanem' (suom. i Rovaniemi; Roavvenjárga vai Roavenjárga, inarisaam.: Ruávinjargâ) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan pohjoižes. Se om Laplandii-provincijan pälidn, valdkundan seičemetoštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe, kaikiš suremb Evropan lidn pindan mödhe.
Istorii
Ristitud mecaziba hirvid Rovanemin tahondas kahesa tuhad vozid tagaz. Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1453. Se šingotihe kuldan samižen keskuseks 19. voz'sadaspäi i mecan varhapanendan edheotandoil.
Vspäi 1909 Rovanem'-raudtestancii om saudud. Laplandijan sodan aigan (sügüz'ku 1944 — sulaku 1945) vn 1944 redukus Germanijan imperijan sodaväged paniba eländpunktad mantazole lämoipaloil da poukahtusil. Om udessündutadud sodan jäl'ghe. Rovanem' sai lidnan statusad vl 1960.
Rovanem' šingotase mašiništonsauvomižel (gidravlik, veičed), kodielektronikan tehmižel, elektrusen pästandal i turizmal torguindanke. Joulupukkin rezidencii om saudud lidnas, bobuštuzkülä om avaitud vl 1985.
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnankundan pind — 8 016,75 km², sidä kesken kuivma 7 581,51 km², vezi da sokaz tahond ottas 435,24 nellikkilometrad.
Klimat om ven. Heinkun lämuz +15,2 C°, vilukun — −11,8 C°, voden keskmäine lämuz om +0,6 C°. Paneb sadegid 618 mm vodes, enamba kezaku-elokus (61..79 mm kus). Lumikate venub pol'vot (kül'mku—sulaku).
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 48 056 ristitud. Vl 2010 ristitišt oli 60 090 eläjad, agjan koumandez. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,4%, ročin kel' — 0,2%, saamen keled — 0,2%, toižed keled — 3,2%.
Esko Lotvonen radoi edeližen lidnanpämehen (eloku 2012 — sulaku 2020).
Transport
Raudtestancii sijadase Kemijogen oiktal randpolel. Avtobusühtenzoittuz om Venäman Murmansk- da Kandalakš-lidnoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Minun matk
«Minun matk» (Cloclo) om vn 2012 franciž-bel'gine fil'm-biografii. Ezmäine ozutez oli Francijas vn 2012 keväz'kul.
Fil'm starinoičeb Fransua «Cloclo» Klod-pajatajan da konferans'jen elos hänen tragižes pölištushesai 39-voččes igäs vn 1978 keväz'kul.
Fil'man muzik
Todesine Fransua Klod pajatab kaikid pajoid fil'mas.
Brüssel'
EÜ:n da PAKO:n päfaterad sijadasoiš neciš lidnas.
Etimologii
«Brüssel'»-nimituz sündui alaman kelen vanhiš sanoišpäi: bruoc «so» da sella «külä», «žilo». Ned znamoitas ühthe «külä (žilo) sol».
Istorii
Legend sanub, miše Ph. Gagerik (vai Sen-Žeri) pani lidnan alust 6. voz'sadal meiden erad. Bruocsella-eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 966 Suren Ottonan kirjeižes. Vozil 977−979 saudihe lidnust časounänke Sennanjogen sarel, i lidn šingotaškanzihe. Lidnusen sein oli saudud 11. voz'sadal. Phh. Mihailan da Gudulan päjumalanpert' om saudud vozil 1047−1485.
Geografijan andmused
Brüssel' sijadase valdkundan keskuzpalas, 13 m korktusel valdmeren pindan päl. Lidnan pind — 32,61 km².
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 166 497 ristitud. Läz 2 mln ristitud elädas lidnaglomeracijas.
Irdkosketused
Kategorii:Bel'gijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Tehnologii
thumb|right|250px|Ristit pidab käzikirvest Tehnologii (τέχνη tehni «čomamaht, mastaruz, maht» + λόγος logos «sana; meletuz, hama») om metodoiden da azegiden ühtmuz samha tahtoidud rezul'tatad, tärtusen avar el'genduz om tedoiden kävutand pätamha praktižid tegoid.
Vl 1772 saksalaine Iogann Bekman-opendai (1739−1811) toi tedoho «tehnologii»-terminad, kävuti tedodisciplinan käzitöiš nimitusen täht, kudambad openzi Göttingenan universitetas. Tehnologii mülütab ičheze radon mahtusid, režimid, tegendoiden järgendust. Tehnologii om uden aigan avar termin, sen el'genduz šingotase, oli erazvuitte 20. voz'sadan augotišes i lopus.
Ümbrikirjutadas tehnologijad: tehnologine process, tehnologine kart. Ümbrikirjutand tegese kaikile sättujal mahtusel, miše kaikutte ristit voi toštta rezul'tatad, rahvahidenkeskeine standartizacii šingotase sen alusel.
Čoum
thumb|right|250px|Čoum Čoum om kalanpüdusiden erik raidaižiš vicoišpäi.
Tehnologii
Klassifikacii
Kaikiš udembad i progressivižed oma korktad tehnologijad (high-tech), niiden kaikenaigaine kävutand om nügüdläižen tedoliž-tehnižen revolücijan tetpaine pala. Tehnologijoiden sädamine om innovacine radmine. Uziden tehnologijoiden massine kävutand ristitkundas kucub sirdandad toižhe tehnologižhe tazopindha, muga oli maižanduzrevolücijanke, sid' tegihe industrialine, nügüd' mäneb informacine.
Čoum
Püduz om karkaskonstrukcii. Se ühtneb kon'ha, miše kala ei voiži tehta käroudust puttes südäimehe.
Tehnologii
Homaičendad
* Kategorii:Tehnologižed sistemad
Beverli Hills
Beverli Hills (Beverly Hills [ˌbevəɹ̠li ˈhɪɫz] «Beverli-kukhad») om AÜV:oiden lidn Kalifornii-štatan suves. Mülüb Los Andželes-ümbrikho.
Čoum
Kävutihe Venäs avaros. Voib tehta da kävutada necidä püdust ekstraordinarižes statjas da edahaižes sijas, konz eile nimiččid toižid püdusid. Kävutadas püdumha kraboid-ki.
Homaičendad
Kategorii:Kalanpüdused
Energii
thumb|right|250px|[[Samalduz|Samaldusen järgeližen iškendan aigan 500 megadžouläd potenciališt elektrišt energijad kändasoiš energijan mugoman-žo lugumäran toižikš formikš, vauktusen, kulundan i lämuden energijaks tobjimalaz.]] Energii (ἐνέργεια energeia «radmine», «tego», «vägi») om skalärine fizine suruz, ühthine mär materijan likundan i ičekeskentehmižen erazvuiččiš formiš, materijan likundan läbisirdandan vägen mär toižiš formišpäi toižihe vedamha sidä likumatomuden olemižhe.
Energijan tärtusen kävutand sättub sauptud fizižen sisteman ümbrikirjutandan täht, siš statjas sisteman energii jäb vajehtamata aigan mändes tähäsai, kuni sistem om sauptud. Nece vahvištuz om energijan varadusen käskuz.
Znamoičendad
Energii znamoičese E, märicendühtnik om džoul', lühüdas Dž. Mugažo kävutadas Q lämuden lugumäran taht, W radon i vägevuden (energii aigan pordos) täht, U hibjan südäienergijan täht.
Istorii
Amuižgrekine Aristotel'-tedomez' toi «energii»-terminad, mainiti ičeze «Fizik»-traktatas, no sana znamoiči siš ristitun radmišt. Vl 1807 britanine Tomas Jung-tedomez' mainiti energijad nügüd'aigaižes el'genduses ezmäižen kerdan, vajehti sil todud Leibnical 17. voz'sadan lopus «eläb vägi»-tärtust. Francine Gaspar-Güstav Koriolis-tedomez' avaiži radon i kinetižen energijan kesksidod vl 1829.
Beverli Hills
Geografijan andmused
Lidn sijadase 79 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se om ümbärtud Los Andželes-lidnal kaikiš polišpäi päiči pohjoižpäivnouzmas, kus Beverli-Hillz röunatab Päivlaskmaine Gollivud-lidnanke.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 109 ristitud.
Energii
Istorii
Uil'jam Tomson (tuleban aigan lord Kel'vin) kävuti «kinetine energii»-terminad vl 1851 vai sen aigemba, i vl 1853 britanine Uil'jam Renkin-fizikantedomez' toi «potencialine energii»-tärtust. Edesižes Uil'jam Tomson ühtenzoiti tedoid energijas termodinamikan käskusikš, sen tagut himii šingotaškanzihe teravas. Germanine Rudol'f Klauzius-tedomez' jätksi termodinamikan šingotest, toi i ümbrikirjuti matematižikš entropijan tärtust. Termodinamik om tedo energijan toižetamižes, sai nügüdläšt nimitust 1920-nzil vozil. Džozef Stefan toi absolütižikš mustan hibjan sädegoičendan käskust.
Beverli Hills
Geografijan andmused
Brazilijan, Ekvadoran i Kolumbijan konsulused sijadasoiš lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Kalifornijan lidnad Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Energii
Homaičendad
Kategorii:Fizižed suruded
Safonovo (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1859 kuti Dorogobuž-raudtestancii da žilo senno udel «Moskv — Smolensk»-raudtel, radaškanzi vl 1870. Nimitihe stancijad lähembaižen lidnan mödhe. Kätihe žilod Safonovon rajonan keskuseks vl 1929, hot' volostin enzne Safonovo-külä sijazihe 10 kilometras stancijaspäi. Nimituz libub hristanuskondan kalendarin Sofonii-nimespäi. Žilo stancijanno sai radnikžilon statusad vn 1938 7. päiväl redukud, nimitihe nügüdläižikš. Šingotihe vll 1948−1960 kuti buran hilen samižen keskuz. Safonovo om lidnan statusanke vs 1952 sulakun 8. päiväspäi.
Safonovo šingotase plastikmaterialiden da plastiktegesiden kudel edheotandal, mašinansauvomižel (elektrolikutimiden da generatoriden tegim, ühthekeitandapparatad, katilmašiništ), sauvondmaterialiden pästandal (raudbetontegesed, savič, asfal't, mecanümbriradmižen tegim, mobiližed pertid), sömtegimištol (lihan i leibän edheotandad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Vopec-jogen randoil (Вопец 74 km pitte, Dnepran üläjoksmusen oiged ližajogi), 213 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Smolenskhasai om 83 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 97 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Jarcevo 35 km päivlaskmha orhal, 39 km avtotedme vai raudtedme, i Dorogobuž 22 km suvhe orhal vai 24 km avtotedme. «Smolensk — Moskv»-avtote mäneb lidnan pohjoižes i pohjoižröunaks. «Smolensk — Moskv»-raudte läbitab lidnad.
Safonovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 29,58 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 3 589 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 43 500 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 53..56 tuhad eläjid vll 1976−1998 (56 571 rust. vl 1989). Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i protestantizman koume pühäpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2002): venälaižed — 94,0%, vaugedvenälaižed — 1,3%, ukrainalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,6%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Safonovon industrialiž-tehnologine tehnikum i privatine Turizman, menedžmentan i informacižtehnologijoiden tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Jämsä
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1866. Se sai lidnanvuittušt statusad (kauppala) vl 1969, kätihe lidnaks (kaupunki) vl 1977. Mülütihe Kuorevesi-kundad lidnha vl 2001, Längelmäki-kundad — vl 2007 (paloin), Jämsänkoski om lidnankundan palaks vspäi 2009.
Jämsä šingotase UPM-kompanijan kahtel bumagtegimel (Jokilaakson tehtaat), Patria-koncernan lendimfabrikal i aerokosmižel keskusel (ned oma üks'jäižed valdkundas), hobasižiden kengiden edheotandal. Rahvahidenkeskeine FinnMetko-ozutelend oleskeleb lidnas kerdan kahtes vodes. Himos-lebukeskuz suks'tramplinanke radab municipalitetas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, Jämsänjogen randal 6 kilometras sen lanktendan sijaspäi Päijänne-järvhe. Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 58 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha kaikil teil, Hel'sinkihesai om 190 km suvhe orhal, 225 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Mänttä-Vilppul (Pirkanma) 40 km lodeheze avtotedme.
Lidnankundan ühthine pind om 1 823,91 km², sidä kesken kuiv ma — 1 571,37 km², vezi i sokaz ma ottas seičemendest (252,54 km², 465 järved).
Eläjad
Vl 1980 lidnan ristitišt oli 26 371 eläjad, vl 2010 — 22 691 eläjad. Nügüdläižen lidnankundan territorijan kaikiš suremb ristitišt oli 28 261 eläjad vl 1968.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,0%, ročin kel' — 0,2%, toižed keled — 1,8%.
Ilkka Salminen radoi lidnan edeližeks pämeheks vll 2010–2019.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kesksuomenma
Keza
thumb|right|250px|Pöud [[Bel'gii|Bel'gijas kezal]] Keza om üks' nelläs voz'aigaspäi keväden da sügüzen keskes. Harakterizuiše kut ümbrišton sezon kaikiš korktembanke lämudenke. Päivänvauktusen hätkeližuz om kaikiš znamasižemb, öd oma lühüdad.
Tolido (Ogajo)
Tolido (Toledo [tə'li:doʊ]) om AÜV:oiden lidn Ogajo-štatas sen pohjoiženno röunanno Mičigan-štatanke. Lidn om Lukas-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud nügüdläižhe sijha vl 1837.
Tolido šingotase raudtesol'meks, stöklan i stökolkuidun tegimil, avtodetaliden edheotandoil i Jeep-avtoiden (Fiat Chrysler Automobiles) tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Eri-järven päivlaskmaižel randal, 187 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Momi-jogensunno (Maumee). Matkad štatan Kolumbus-pälidnhasai om 196 km suvhe orhal vai 233 km avtotedme. Kanadan territorii zavodiše Eri-järven vastrandal.
Klimat om ven kontinentaline, Eri-järv pehmdab säd. Voden keskmäine lämuz om +11,2 C°, kezakun-sügüz'kun +19..+24 C°, tal'vkun-uhokun 0..−2 C°. Ekstremumad oma −29 C° i +41 C°. Paneb sadegid 889 mm vodes, kuidme läz tazomäras, sidä kesken 95 sm lunt.
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 287 208 ristitud. Vl 2015 lidnan ristitišt oli 279 789 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 383 818 eläjad vl 1970. Kaik 608 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2020, vl 2010 oli 650 tuhad).
Tolidon universitet (University of Toledo, 17 tuh. üläopenikoid vl 2021) radab 19. voz'sadan lopuspäi, sirdi ezilidnaspäi nügüdläižele sijadusele vl 1931.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ogajon lidnad
Tavardeficit
Tavardeficit (latinan kelespäi deficit «ei ulotu») om erazvuiččiden tavaroiden i holitišiden mairiž, kudambid ostajad ei voigoi sada, eskai ku heil om rahoid.
Deficit todestab küzumižen ületandad taričendan päl i tazostuzarvoiden olmatomut. Oleskeleb torgusen i planan ekonomikoiš, no korrekcijan mehanizm om olmas vaiše ekonomikas torgusen pirdoidenke. Se mehanizm niveliruib deficitad teravas. Tavaran vajaguz planiruindan ižanduses voib olda hätken lujas, vozid ku ei ole importad.
Vastal'ne näguz om tavaroiden täuded varažomad. Sen aigan torguz polendab arvoid, planan ekonomik käskeb ostta likvidižid tavaroid vaiše madalan likvidižuden tavaroidenke.
Homaičendad
Kategorii:Torguz (ekonomik) Kategorii:Ekonomik Kategorii:Mairiž Kategorii:Varad
Tomas Anders
Irdkosketused
Kategorii:Modern Talking Kategorii:Disko Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Saksanman muzikankirjutajad Kategorii:Saksanman prodüserad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Reinland-Pfal'cha Kategorii:Sündnuded vl 1963
Harag
Ümbrikirjutand
Eläb Evrazijas i Afrikan pohjoižes, venon i subtropižen voiš, om kezalinduks Skandinavijas. Eländtahod oma mecan sarikod, puištod, sadud, sijadasoiš läz ristitud pertištod paksus. Haragad ei navedigoi tihedad mecad.
Ižačun i emäčun irdpol'ne nägu om ühtejitte, no ižačun keskmäine veduz (233 g) om enamba mi emäčun (203 grammad). Haragan hibjan piduz oleleb 51 sm händanke, händ om pidemb mi hibj, suugiden maihutuzkeskust sase 90 santimetrhasai. Höunhišt om mustvauged. Lendand om lainhenvuitte planirui. Kačatadas besedoites toine toiženke vai ku homaičiba grazijad varust. Pajatadas hilläšti vedatamha partnöran tarkust.
Homaičendad
Kategorii:Kroikoinvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Sergijev Posad
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1347 kuti ortodoksižen hristanuskondan kel'j da pen' pühäkodi. Sauvoškanzihe jumalankodid läz sidä, aidoidud lidnudeks. Radonežan Sergijan manahad-jäl'gendajad služiba siš. Eländpunktad mez'jumalankodinno oliba ühtenzoittud da saiba lidnan statusad vl 1782 kuti Sergijevskii posad.
Vozil 1919−1930 nimitihe lidnad Sergijev:aks, vozil 1930−1991 sen nimi oli Zagorsk.
Sergijev Posad šingotase tarkoiktan mašinansauvomižen tegimil, sömtegimištol i turizmal. Moskvan hengeline akademii i nell' tedoinstitutad ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipalas, seižub Končur-jogen muugotil randoil (Кончура, Kläz'man hura randpol'), 210 metrad valdmeren pindan päl keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 52 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma mülüjad lidnümbrikho Hot'kovo suvipäivlaskmha, Peresvet i Krasnozavodsk pohjoižhe.
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli läz 25 tuhad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 111 179 ristitud, lidnankundan — 118 025 ristitud. Vl 2017 kaik 104 579 ristitud elihe lidnas, 111 497 ristitud — lidnankundas. Ortodoksižen hristanuskondan vižsadavozne keskuz sijadase lidnas — Pühän Stroican da Sergijan Laur i sen arhitekturine ansambl' (enamba 50 pertid), 20 tošt jumalanpertid i viž časounäd.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,2%, ukrainalaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 3,0%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma gumanitarine institut, agrarine kolledž, Moskvan agjan professionaline kolledž, mugažo üläopendusen aluzkundoiden viž filialad i agjan medicinižen kolledžan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Pohjoižnaba
thumb|right|250px|1. Pohjoižnaba 2. [[Magnitine Pohjoižnaba 3. Geomagnitine Pohjoižnaba 4. Sättumatomuden Pohjoižnaba]] Pohjoižnaba vai Geografine Pohjoižnaba om Man kaikiš pohjoižemb čokkoim sen Pohjoižes mapoliškos.
Geografijan andmused
Pohjoižnaba sijadase Jävaldmeren keskuzpalas, 0..3 m valdmeren tazopindal päl (jän sanktuz vajehtub). Geografižed koordinatad oma 90°00′00″ pohjoišt levedust. Valdmeren süvüz om 4261 metrad.
Planetan virtualine punondvärtmuz läbitab naban. Suvinaba om vastal'ne diametraližikš sille. Om vaiše suvine čuraduz Pohjoižnabaspäi. Naba ei mülü aigvöihe. Polärine päiv da polärine ö vedadas läz pol'vot kaikutte.
Lähembaine eländpunkt om Alert-žilo Nunavut-agjas (Kanad) 817 kilometras.
Klimat
Klimat om arktine. Tal'vel keskmäine lämuz om −40 C°, kezal 0 C°. Kaikiš korktemb fiksiruidud lämuz om +5 C°. Paneb sadegid 100..250 mm vodes. Evropad vaste jälautikod dreifuidas Grenlandan randpolennoks.
Rahvahidenkeskeine status
Pohjoižnaban akvatorii ei mülü nimiččehe valdkundha, se om ÜRO:n International Seabed Authority-agentusen ohjandusen al.
Avaidusen istorii i tedoidused
Naprihe sadas Pohjoižnabhasai, sikš miše 17. voz'sadal eciškanzihe lühüdad torguindted Evropaspäi Kitaiha. Anglijalaine Genri Gudzon-merimatkadai tegi ezmäižen naprindan vl 1607, no saihe vaiše vähäižen pohjoižemb Špicbergenad. Vn 1948 23. päiväl sulakud nevondkundaližen «Pohjoine-2»-ekspedicijan ühtnijad saisoiš Pohjoižnabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, hö tegihe ištutandad lendimil.
Vn 2007 2. päiväl elokud Venäman kaks' pilotiruidud «Mir»-apparatad tedoižiba ezmäižen kerdan Pohjoižnaban mapindan biologijad da gruntad, painuz pohjanno om 430 atmosferad. Kaik kuz' ristitud oliba apparatoiš: nell' Venäman rahvahanikad, mugažo Ročinman i Avstralijan rahvahanikad üksin.
Irdkosketused
Kategorii:Man nabad Kategorii:Arktik Kategorii:Jävaldmeri
Gštad
Gštad (Gstaad [kʃtaːt]) om lidn Šveicarijan Bernan kantonas. Mülüb Zanenan kundha.
Lidn sijadase valdkundan i kantonan suvipäivlaskmas, 1050 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bernhasai om 80 km pohjoižhe.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 6 955 ristitud. Privatine «Institut Le Rosey»-škol («kunigahiden škol») sirdab lidnha tal'veks.
Irdkosketused
Kategorii:Bernan kanton Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Šveicarijan lidnad
Fareran kel'
thumb|right|250px|Paginoiden kart Fareran kel' (ičeze nimituz: Føroyskt mál [ˈføːɹɪst ˈmɔaːl]) om Danijan Fareran Sared-avtonomijan üks' oficialižiš kelišpäi (vspäi 1948). Se om indoevropine, germanine kel'.
Pagižijoiden lugu om 69 150 ristitud (2015). Sariden ristitišton enamba ühesad kümnendest pagižeb fareran kelel, no läz kaik eläjad mahttas pagišta danijan-ki kelel, openduz vedase molembil kelil.
Fareran kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, om sätud 19. voz'sadal Torshavn-pälidnan paginal. Kaks' paginoiden gruppad: pohjoine i suvine. Lähembaine heimkel' om islandijan kel'.
Kirjamišt
Kaik om 29 kirjant kirjamištos: Aa, Áá, Bb, Dd, Ðð, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Íí, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Óó, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Úú, Vv, Yy, Ýý, Ææ, Øø.
Voib olda toižid latinan kirjamid personaližiš nimiš.
Taganrog
Taganrog (Таганрог) om Venäman lidn, lidnümbrik da meriport Rostovan agjan suvipäivlaskmas, sen kahtenz' surtte lidn, om «sodahoštusen lidn»-arvonke (vspäi 2011).
Istorii
Grekalaižiden žilo, Kremnoi (Κρημνοὶ) ezimeletaden, oli olmas Taganrogan territorijal 6. voz'sadal EME.