cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vil'nüs
Eläjad
Rahvahad (vn 2011 rahvahanlugemine, enamba 0,5 %): litvalaižed — 62 %, pol'šanmalaižed — 17 %, venänikad — 12 %, vaugedvenälaižed — 3,5 %, ukrainalaižed — 1,0 %, evrejalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,5 %; rahvahuden ozutandata — 2,5 %.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman lidnad * Kategorii:Litvanma Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad
Sorsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan uz' Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om sauvomas vspäi 2008.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hakasijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Hakasijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Japonine kanang
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1989 serialad Kategorii:TV-serialad portugalijan kelel
Akurio
Akurio (ičeze nimituz: akuriyó) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi, läz kadoi. Mülüb kariban kel'kundha.
Necel kelel pagiži akurio-heim (40 rist. vl 2012). Se eläb Surinaman suves Brazilijan röunanno. Üks'jäine pagižii toižeks keleks jäi vodele 2018, jäl'gmäine pagižii mamankeleks koli voziden 2002 i 2012 keskes.
Heim pagižeb nügüd' lähižel tirijo-kelel i ühtneb tirijo-rahvahaze (läz 2100 rist.), se om monolingv tobjimalaz.
Homaičendad
Kategorii:Kariban keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Surinaman keled
Ostrav
Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 296 224 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 327 371 eläjad vl 1991. Lidn om Čehanman kahtenden surtte aglomeracijan keskuz, 1,15 mln eläjid (2004).
Koume universitetad ratas lidnas: Kaivuzmetallurgine üläškol — Ostravan tehnine universitet (10 tuh. üläopenikoid vl 2020, alusenpanend 1849), Ostravan universitet, Ostravan biznesškol.
Irdkosketused
Kategorii:Čehanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vilulind
Vilulind vai Järgeline vilulind (Pyrrhula pyrrhula) om levitadud lind Fringillidae-sugukundaspäi.
Čečenijan Tazovaldkundan lidnad
Lidnanvuiččed žilod
Ei ole lidnanvuiččid žiloid tazovaldkundas vspäi 2009.
Lapsed (serial, Brazilii, 2013)
«Lapsed» (Chiquititas) om braziline TV-serial muiloper-žanras. Original om portugalijan kelel. Nece om argentinan serial vodes 1995.
Kaik om 545 epizodad serialas (260 — rahvahidenkeskeižes versijas). Fil'mzihe San Paulu-lidnas. Üks' epizod om 60 minutad hätkte. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan SBT-telekanalal vlpäi 2013 (26. heinku) vhesai 2015 (14. eloku).
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2013 serialad Kategorii:TV-serialad portugalijan kelel
Čečenijan Tazovaldkundan lidnad
Lidnanvuiččed žilod
Seičeme eländpunktad oliba lidnanvuiččen žilon statusanke erazvuiččil vozil.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Sajanogorsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma letud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (letihe vll 1992−1999), Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe jumalanpert' (1997−2003, ei ole rados) i Jumalanmaman Nägundan Sergii Radonežalaižele časoun' (2011). Niiden ližaks koume jumalanpertid om lidnümbrikon žiloiš.
Čehan kel'
thumb|right|250px|Kelen levigandusen kart (2018) Čehan kel' (ičeze nimitused: čeština, český jazyk) om Čehanman oficialine kel', mugažo EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi.
Sajanogorsk
Eläjad
Sajanogorskan politehnine tehnikum i privatine «STEMI»-tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Čehan kel'
Se kel' om indoevropine, slavine kel'. Čehan kel' om latinan kirjamišton pohjal.
Sajanogorsk
Eläjad
Edeližed lidnümbrikon pämehed (sen Administracijan pämehed) oma Mihail Valov (sügüz'ku 2018 — kezaku 2022) i Leonid Bikov (viluku 2004 — sügüz'ku 2018).
Čehan kel'
Leviganduz
Pagižijoiden lugu om 10,7 millionad ristituid (2015), läz kaik hö elädas Čehanmas (10,5 mln, valdkundan 98..99 %).
Sajanogorsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hakasijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Hakasijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Čehan kel'
Leviganduz
Čehankel'žed ristitud elädas verhiš-ki maiš, kaikiš enamba heid om Slovakijas (kahtenz' paginkel', nelländez 5,5-millionižes ristitištospäi, lidnalaižed päpaloin) i AÜV:oiden Nebrask-štatas (5 procentad čehan augotižlibundanke 1,8-millionižes ristitištos).
Paginad i kirjankel'
Reguliruindorganzacii om Čehan kelen institut Tedoakademijanno (Ústav pro jazyk český Akademie věd České republiky, ÚJČ) vspäi 1911, sijadase Pragas.
Sokol (lidn)
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad da jonused ühtenzoittas Sokolad Vologdanke da agjan toižidenke lidnoidenke.
Puht
Puht (Пухта, Puhto) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonan suves. Mülüb Ladvan küläkundha, sen kahtenz' surtte žilo kahtespäi.
Sokol (lidn)
Transport
Jogiport sijadase lidnan lodehes, Kogaš-lidnanlaptas. Suhon-raudtestancii om Suhon-jogen oiktal randal. Lähembaine lendimport om Vologd (VGD / ВГД / ULWW) Vologdan pohjoižröunanno, 30 km suvhe Sokolaspäi. Se om civiline lendimport federaliženke znamoičendanke, tehtas reisid Moskvha, Piterihe, Surhe Ustügha da Čerepovecha.
Puht
Eländpunkt sijadase ühtennimižen jogen üläjoksmusen randal (28 km pitte, lankteb Änižjärvhe).
Ikpeng (kel')
Ikpeng (ičeze nimituz: chikaon) om ikpeng-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.
Puht
Vl 2007 Puhtan eläjiden lugu oli 163 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon ristitišt oli 120 eläjad.
Mendsari
Külä sijadase Ohtanjogen oiktal randal, kukhikahas tahondas amuižen pedaimecan sarikoidenke. Matkad küläkundan Bugri-keskushesai om 5 km. Pertišt kogoneb kottedžišpäi i kezaküläpertišpäi, 25 irdad.
Ikpeng (kel')
Necel kelel pagištas Brazilijas; pagižijoiden lugu om läz 320 ristitud (mamankel').
Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Brazilijan keled
Mendsari
Vl 2010 eläjiden lugu oli 181 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 389 eläjad vl 1926. Igähine rahvaz oli ingrijalaižed edel 1940-nzid vozid, hö alištuiba repressijoile etnižen tundusen mödhe.
Puht
Homaičendad
Kategorii:Venäman žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Änižröunan rajon
Mendsari
Homaičendad
Kategorii:Bugrin küläkund Kategorii:Venäman küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Brno
Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 385 913 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 388 296 eläjad vl 1991. Läz 728 tuhad ristituid elädas lidnaglomeracijas (2004, valdkundan koumanz' surtte).
Udoml'
Istorii
Udoml' šingotase atomelektrostancijal, mugažo sömtegimišton i mecan ümbriradmižen edheotandad ratas lidnas.
Artöm (lidn)
Eläjad
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Avdejev (sügüz'ku 2016 — uhoku 2020).
Brno
Eläjad
Edeline lidnan pämez' om Petr Vokržal (kül'mku 2014 — kül'mku 2018, Petr Vokřál).
Udoml'
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suves, Kaspijan i Baltijan meribasseinoiden röunal, Udoml'- (10 km²) i Pes'vo- (6,6 km²) järviden randoil, sokahas tahondas, 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tverihesai om 176 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Višnii Voločok 50 km suvipäivlaskmha avtotedme i Bologoje 60 km päivlaskmha raudtedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 061 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) — 40 292 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 500 eläjad vll 1998−2000. Kaik 28 669 eläjad oli lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Vladimir-ruhtinasen päjumalanpert' (om saudud vodele 2003), koume časounäd.
Udomlin kolledž (edel vn 2014 vilukud informatikan i lugendtehnikan tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Brno
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Brno-Turžani-lendimport (BRQ, Letiště Brno–Tuřany, 500 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 8 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Londonha, Berlinha i Keskmeren lebutahoiže.
Udoml'
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tverin agjan lidnad *
Brno
Irdkosketused
Kategorii:Čehanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Artöm (lidn)
Ižanduz da transport
Sadas burad hil't lidnümbrikos. Varažomiden zon, mägisuksiden «Sinine kukkaz»-lebutaho (Синяя сопка) da «Mererand»-azartvändzon (Приморье) oma läz lidnad.
Toropec
Geografijan andmused
Toropec om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Artöm (lidn)
Ižanduz da transport
Vn 2016 sügüz'kuspäi avtoümbärte om olmas Artömas. Avtobusad da raudted oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Vladivostok (Kneviči)-lendimport (VVO / ВВО) sijadase 3 km pohjoižhe lidnaspäi. Sišpäi tehtas reisid Kitaihe, Pohjoižkorejha da Suvikorejha, čarterreisid Uzbekistanha, mugažo Venämadme. Sodalendimbaz sijadase 9 km suvipäivlaskmha lendimportaspäi.
Toropec
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 015 ristitud, kaks' koumandest rajonan ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 17 tuhad eläjid vozil 1970−2001. Kaik 12 092 eläjad oli lidnas vl 2017.
Vilulind
Leviganduz
Vilulind eläb Evropadme i Azijan maiš. Kaikenaigaižen elämižen areal om znamasine, kezalind sijidme.
Toropec
Eläjad
Toropecan kolledž (ende profškol i maižanduztehnikim) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' (Deputatoiden nevondkundan ezimez') om Aleksandr Läšok (2013 — tal'vku 2017).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tverin agjan lidnad *
Pohjoižmakedonii
Pohjoižmakedonijan Tazovaldkund (Република Северна Македонија), vai muite Pohjoižmakedonii, om valdkund Evropan suvipalas, Balkanan pol'sarel. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Skopje.
Vilulind
Leviganduz
Populärine kodilind Evropas, äikerdoičese stajas hüvin.
Pohjoižmakedonii
Etimologii
Valdkundan nimi om saudud amuižiden makedonijalaižiden nimitusespäi (Μακεδόνες Makedónes). Heiden nimituz oli saudud amuižgrekan kelen μακεδνός (makednós)-adjektivaspäi, «korged; kazvokaz; hoik tohuz»-znamoičendanke. Nece om mägiden eläjiden ümbrikirjutand. Grekan kelen μάκρος (mákros)-sanas «piduz»-znamoičendanke om se-žo tüvi. Vn 2018 kezakuhusai oficialine valdkundan ÜRO:n nimituz oli Enččen Jugoslavijan Makedonijan Tazovaldkund (Поранешна Југословенска Република Македонија).
Vilulind
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu lind om paskačun suremb vähän. Pä om must päiči alaigäčuiš, maihutuzhöunhed oma mustad siniženke ližamujunke. Vösija i händanaluine oma vauktad. Ougad i kaglanaluine oma hahkad. Höunhišton alapalan ližamuju rippub alaerikospäi i linduspäi. Lindunpoigaižiden höunhišt om pakuižkoričman mujun päpaloin.
Virun kel'
Virun kel' (ičeze nimituz: võro kiil) om üks' suomalaiž-ugrilaižiš kelišpäi, Baltijan meren suomalaine kel'. Sil pagištas Estinman longibokas, sen Virun i Pilvan makundoiš, om pagižijoid Tartus i Tallidnas.
Vilulind
Ümbrikirjutand
Ižačun rindaz om ruzarusttan mujun, sel'g om hahk, modpoliškod, pök i kül'ged oma rusttad. Emäčun rindaz om burhahkon mujun, sel'g om burhahk, modpoliškod, pök i kül'ged oma hahkkoričmad.
Virun kel'
Kelen pagižijoiden lugu om läz 74 tuhad ristituid. Faktižikš, se om eriline kirjankel', kudamb om sinteziruidud estin kelen dialektan tüvel.
Vilulind
Ümbrikirjutand
Lugetas kahesa alaerikod, niišpäi koume om Venäman territorijal.
Virun kel'
Virun kirjkel' om olmas latinan kirjamišton pohjal. Vokaliden garmonii om keles, kudambad ei ole estin keles.
Vilulind
Homaičendad
Kategorii:Fringillidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Virun kel'
Kävutand
Estinman severziden-se scenaristoiden, runokirjutajiden da kirjutajiden sädused oma tehtud virun kirjankelel eziauguižešti. «Uma Leht»-lugendlehtez lähtleb kaks' kerdad kus.
Irdkosketused
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Estinman keled
Sokol (lidn)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Karihonan kel'
thumb|250px|Karihonan kelen leviganduz Kolumbijas Karihonan kel' (ičeze nimituz: Hianacoto-Umaua, toižed nimed: Carifuna, Carihona, Carijona, Huaque, Kaliohona, Karijona, Koto, Omagua, Umawa) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi vai kaks' erištadud kel't. Mülüb kariban kel'kundha.
Necil kelel pagištas Kolumbijan suvipäivnouzmas. Pagižijoiden lugu om 6 ristitud vl 2007, kel' om kadomižen röunal. Kaik oli 290 karihonalašt vl 2007.
Kategorii:Kariban keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolumbijan keled
Pohjoižmakedonii
Istorii
Vn 1991 8. päiväl sügüz'kud Pohjoižmakedonii tedištoiti ripmatomudes Jugoslavijaspäi.
Valdkundan üks'jäine Konstitucii (Устав) om vahvištadud vl 1991. Se om väges äiluguižidenke vajehtusidenke. Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 2011.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Pohjoižmakedonijan topografine kart. Pohjoižmakedonii om mavaldkundröunoiš Kosovonke da Serbijanke pohjoižes (röunan piduz — 221 km), Bolgarijanke päivnouzmas (148 km), Grekanmanke suves (228 km) da Albanijanke päivlaskmas (151 km). Ühthine röunoiden piduz — 748 km. Pohjoižmakedonii om mererandatoi valdkund.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Korab-mägi Albanijan röunal, 2753 m valdmeren pindan päl.
Pohjoižmakedonijan klimat om ven da subtropine. Lämuz vilukul om +11..+12 C°, heinkul — +21..+23 C°. Paneb sadegid 500..700 millimetrad pohjoižes.
Londuseližed pävarad oma hrom, vas'k, raudkivend, cink, hahktin, marganc, asbest, rik, hobed.
Politine sistem
thumb|right|250px|Pohjoižmakedonijan Tazovaldkundan parlament [[Skopjes.]] Ohjandusen form — parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Nece om unitarine valdkund.
Valdkundan pämez' om prezident (Претседател), rahvaz valičeb händast videks vodeks, üks' kahtenz' strok om voimusine. Prezidental om vähä tobmut, ohjastusen päministr om Tazovaldkundan pämez' faktižikš. Päministr paneb radsijha toižid ministrid.
Parlament om üks'kodine. Üks'jäine kodi om Suiman Kodi (Собрание), mülütab 120 deputatad-ühtnijad, rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden edelstrokuižed valičendad oliba vn 2016 11. päiväl tal'vkud. Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 21. sulakud i 5. päiväl semendkud, Stevo Pendarovski sai vägestust kahtendes turas (51,66% änid) da radab prezidentan vs 2019 semendkun 12. päiväspäi. Oliver Spasovski om päministran vs 2020 vilukun 3. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Pohjoižmakedonijan Tazovaldkundan administrativiž-territorialine jagand.
Pohjoižmakedonijan Tazovaldkund jagase 84 kundaks (municipalitetaks, üks'lugu општина), niišpäi 10 kogotas Skopjeks. Mugažo oficialižeta valdkund jagase kahesaks statistižeks regionaks.
Eläjad
Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 2,058,539 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vn 2002 rahvahanlugemine): makedonijalaižed — 64,2%, albanijalaižed — 25,2%, turkad — 3,9%, čiganalaižed — 2,7%, serbalaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 2,2%.
Uskondan mödhe (2002): makedonijan ortodoksižed hristanuskojad — 64,8%, islamanuskojad — 33,3%, toižed hristanuskojad — 0,4%, toižed uskojad i märhapanendata — 1,5%.
Pohjoižmakedonijan toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Bitol, Kumanovo, Prilep, Tetovo. Lidnalaižiden pala om 58,5% (2020).
Ižanduz
Vl 2012 Pohjoižmakedonijan päeksport oli sobad, teraz; toine eksport — söm, tabak, avtoiden palad.
Klaiped
Klaiped (Klaipėda, Memel) om lidn Litvanman lodehes. Se om valdkundan kaikiš suremb jädumatoi meriport, Litvanman koumanz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe. Om Klaipedan statistižen agjan keskusen.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Livonijan ordenan saksalaižil vl 1252 kuti puine Memel'burg-lidnuz. Vodele 1258 se lidnuz oli kivine jo i sai torguindlidnan oiktusid.
Klaiped šingotase meriportan radol, laivansauvomižel i kohendusel, sömtegimištol, biopoltusen tehmižel, mecanümbriradmižel i meblin pästandal, pakuitesen edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren päivnouzmaižel randal, 21 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vil'nüshasai om 214 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven meren tulleikaz. Heinkun i elokun lämuz om +17,8 C°, vilukun i uhokun — −1,3 C°, voden keskmäine lämuz om +7,8 C°. Paneb sadegid 792 mm vodes, enamba kaiked redukus-kül'mkus (98 mm kus).
Eläjad
Vn 2011 Litvanman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 162 360 ristitud, heišpäi 73,8% litvalaižed, 19,6% — venänikad, 1,9% — ukrainalaižed, 1,7% — vaugedvenälaižed. Kaikiš suremb ristitišt oli 207 100 eläjad vl 1992. Lidnan ristitišt poleni ezilidnoiden sauvomižen tagut da emigracijan Evropan maihe taguiči, vspäi 2015 eläjiden lugu ližadub.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sent Antoni Villadž
Sent Antoni Villadž (Saint Anthony Village) om AÜV:oiden lidn Minnesot-štatan suvipäivnouzmas. Se om Minneapolisan i Sent Polan ezilidn, mülüb niiden Hennepin- (tobj pala) i Ramsi-ümbrikoihe.
Istorii
Lidnuden aluz om pandud vl 1858, no vl 1872 mülütihe sen territorijan surt palad Minneapolisha (nüg. Pohjoine Minneapolis-rajon), i Sent Antoni kadoti erištadud lidnankundan statusad. Sai sidä tošti vl 1945, siš aigaspäi šingotaškanzihe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 264 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Minneapolis-lidnan keskushesai om kuz' kilometrad suvipäivlaskmha.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 8 226 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 9 239 eläjad vl 1970 i om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Minnesotan lidnad
Abissal'
thumb|right|150px| Abissal'  vai Abissaline zon (ἄβυσσος ábyssos «pohjatoi») om kaikiš lujembiden merisüvüziden zon (koume tuhad metrid da sen alemba), kus elädas valdmerinpohjan bentosan kundad.
Zon katab valdmeren pindan viž kudendest. Rel'jef om katl'used, vedenalažed mägisel'gad da tazangištod. Abissal' harakterizuiše päivänvauktusen kaikenaigaižel eilendal, veden vitkol likundal. Veden lämuz om +2..+3 C°.
Eläjad organizmad mahttas pidada veden znamasižid painusid (775 kilogrammhasai nelliksantimetral). Ned živatad oma sogedad, amuiženke augotižlibundanke.
Cele
Cele (Celje [ˈtsɛːljɛ], Cilli) om lidn Slovenijan keskuzpalan päivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb statistižhe Savin'sk-regionha.
Istorii
Ende cinktegim, sid' titanan dioksidan tegim radoiba Celes, tekstiline tegimišt sijazihe ezilidnoiš. Nügüd'aigan ižandusen sarakod oma torguind (Tuš Holding), sauvondmaterialiden i sadmahusen tehmine, instrumentoiden avtotegimišton täht industrii, personaližiden dokumentoiden i pakuitesen painmine, mugažo sömtegimišt radab ezilidnoiš (fruktsiropad, aromatizatorad, lihaproduktad, maidtegim). Toižed edheotandad pästtas emaliruidud astjoid, kaluištod ofisan täht. Jogavozne Rahvahidenkeskeine käzitöiden jarmank vedase.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Savinj-jogen alangištos (Savinja 101 km pitte, Dunain oigedpol'ne bassein), 238 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Cele-lidn jagase kümneks ümbrikoks (mestna četrt), i sen municipalitet-lidnankund — ühesaks sijaližeks kundaks (krajevna skupnost).
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 37 777 ristitud, lidnankundan — 50 039 ristitud (kaikiš suremb kaikes aigas) 94,9 km² pindal. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 38 079 eläjad. Läz 70 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Lidnan nell' eläjad videspäi oma slovenijalaižed.
Irdkosketused
Kategorii:Slovenijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Savin'sk
7-Zip
thumb|right|100px|7-Zip:an logotip thumb|right|250px|7-Zip:an skrinšot 7-Zip om failoiden joudai ahtištim Microsoft Windows- i Linux-platformiden täht. Sen tegii — Igor' Pavlov-programmist Venäman augotižlibundanke. Kirjutase C++-kelel, kod om avoin.
Program pid'oiteleb severz'-se ahtištandalgoritmid i andmusiden äi formatoid, sidä kesken ičeze 7z-format korgedeffektiviženke LZMA-ahtištandalgoritmanke.
Ahtištimen ezmäine versii om pästtud vl 1999, udištase tähäsai, voziden 2019 i 2021 versijad oma olmas. Sen interfeis om kahtes toižendas: grafine i kamandriven täht.
Irdkosketused
Kategorii:Ahtištimed
Saluma
Saluma (ičeze nimituz: salumá, voib vastata Charúma i Xáruma-nimid) om ühtennimižen heimon kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülütadas kariban kel'kundha.
Necil kelel pagištas Brazilijan pohjoižes, Surinaman röunanno. Pagižijoiden lugu om läz 240 ristitud mamankeleks (2000).
Kategorii:Kariban keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Brazilijan keled
Ciolkovskii Konstantin
Konstantin Eduardovič Ciolkovskii (Константин Эдуардович Циолковский; sünd. 17. sügüz'ku 1857, Iževskoje, Räzanin gubernii, Venäman imperii — kol. 19. sügüz'ku 1935, Kalug, VNFST, NSTÜ) oli venämalaine filosof da školopendai (1880−1892), nevondkundaline melestegii i mehanikantedomez'. Teoretižen kosmonavtikan alusenpanii.
Tuleban aigan tedomez' openui Vätkan mez'gimnazijas (1869−1873), no oli läz kurdeh skarlatin-läžundan jäl'ghe, i hänen openduz lopihe 3. klassas. Ciolkovskii oli otnus ičeopendushe kaiken elon.
Haprerii
Haprerii (ičeze nimituz: japrería) vai Japrerii (yapreria) om üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb kariban kel'kundha.
Necel kelel pen' kund pagižeb Venesuelan lodehližes Sulii-štatas. Pagižijoiden lugu oli 95 ristitud mamankeleks vn 2002 rahvahanlugemižen mödhe, heišpäi ühesa kümnendest pagištas ispanijan-ki kelel, erased mehed jukpa-heimkelel mugažo.
Kategorii:Kariban keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venesuelan keled
Dal'negorsk
thumb|left|250px|Lidnan kart i «Dal'polimetall»-edheotandan kaidraižuine raudte (2018) Dal'negorsk (Дальнего́рск) om Venäman lidn Merenrandaližen randan päivnouzmas. Se om lidn randan alištusenke, Dal'negorskan lidnümbrikon (edel 1998. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1897 kuti Tetühe-külä samha äimetalližid kivendoid, nimitihe jogen mödhe (野猪河 ječžuhe «mecsigoiden jogi»). Vspäi 1930 oli radnikžiloks. Vl 1972 udesnimitihe Tetühe-radnikžilod nügüdläižikš. Vl 1989 Dal'negorsk sai lidnan statusad.
Dal'negorsk šingotase kaivuztegimištol, sadas nenid substancijoid: tin, cink, hahktin, borühtnendad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 35 kilometras Japonijan meren randaspäi, Sihote-Alin'-mägisisteman päivnouzmaižil pautkil, 180..804 m ü.m.t. korktusil, 200 m keskmäižel korktusel. Dal'negorsk om läz 25 km pitte i kaks'..koume kilometrad levette, seižub pidust' Rudnai-jogen randoid (Рудная, lankteb merhe). Jogen alangišt om kaid i ümbärtud sambnuziden vulkanoiden pautkil. Matkad Vladivostokhasai om 340 km suvipäivlaskmha orhal vai 490 km avtotedme (05H-100). Lähembaižed järedad eländpunktad oma lidnanvuitte Kavalerovo-žilo 68 km suvipäivlaskmha avtotedme i Arsen'jev-lidn 187 km päivlaskmha orhal vai 255 km sil-žo avtotel.
Klimat om ven mussonine, vilu Mererandaline joksend valatoitab sidä. Tahond om Edahaižen Pohjoižen arvoimižihe tazostadud. Voden keskmäine lämuz om +4,3 C°, kezakun-sügüz'kun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −10..−13 C°. Tal'v om lumekaz, keza om neps.
Kaik seičeme küläd mülüdas lidnümbrikho Dal'negorskan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 37 519 ristitud, ümbrikon ristitišton nell' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50 400 eläjad vl 1992.
Dal'negorskan industrialiž-tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, mugažo Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Merenrandaližen randan lidnad *
Para Arara
Para Arara (ičeze nimituz: parirí) om arara-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Mülüb kariban kel'kundha.
Necil kelel pagištas Brazilijan pohjoižes Par-štatas. Pagižijoiden lugu om 340 ristitud (2010, mamankel'), rahvahan ühthine lugumär — 437 ristitud (2010), toine kel' om portugalijan kel'.
Kategorii:Kariban keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Brazilijan keled
Hameleonad (serial)
«Hameleonad» (Camaleones) om meksikaine TV-serial muiloper-žanras. Original om ispanijan kelel.
Kaik om 135 epizodad serialas. Se om üks'sezonine, läksi ekranoile Meksikan Televisa-verkos, vlpäi 2009 vhesai 2010.
Irdkosketused
Kategorii:Meksikan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2009 serialad Kategorii:TV-serialad ispanijan kelel
Kudmaine
Lähembaine Päiväižennoks planetan kaimdai, sikš miše ei ole kaimdajad Merkurijal i Veneral. Kahtenz' objekt taivhas Päiväižen jäl'ghe loštabusen (kudmavauktuz) i nägujan suruden mödhe, sen form om ku. Päiväižen sisteman videnz' surtte planetan kaimdai. Keskmäine distancii Man i Kudmaižen keskusiš — 384 467 km (läz 30 Man diametrad), ned sätas kaks'planetanvuittušt sistemad. Üks'jäine astronomine objekt, kus ristit mäni.
Päandmused
Minimaline keskust Man i Kudmaižen keskes oleskeleb 363 104 km, kaikiš pidemb — 405 696 km. Kudmaižen keskmäine diametr om 3474,2 km. Pind — 37,93 mln km², vai 0,074 Man pindan rindataden. Ekvatoran piduz — 10 917 km. Mass — 7,3477 · 1022 kg (Man massan 1/81). Keskmäine ninevuz — 3,3464 g/sm³. Joudjaližen lanktendan pigustuz — 1,62 m/s² vai 0,165g. Lämuz ekvatoral: minimaline −173 C° (100 K), keskmäine −53 C° (220 K), kaikiš suremb — +117 C° (390 K). Kivisuguiden lämuz üks' metr süvüdel om kaikenaigaine, se om −35 C°. Läz ei ole atmosferad, sen sijas om vezinikan, gelijan, neonan i argonan jäl'gid.
Kudmaižen pind om kattud regolital, se om henon pölün i kall'oiden palliškoiden segoituz i sädase meteoritoiden lanktendoišpäi. Regolitan sanktuz om metran paloišpäi severzihe-se kümenikoihe metrhasai.
Kudmaižen fazad: ližaku vai üläku (ezmäine nelländez), täuz'kudan' (täuz', ünäine kudmaine), alaku, uz' ku.
Homaičendad
Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe Kategorii:Man lähine avaruz
Vil'häl
Vil'häl, vai Vil'hal, Vilhal (venän kelel: Яросла́вичи, vepsän kirjamil: Jaroslaviči) om vepsän külä Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonan suvipäivlaskmas.
Istorii
Eländpunkt mainitase Uz'lidnan aigkirjas vspäi 1496. Edel 1960-nzid vozid viž küläd ezmäiženke Берег-nimenke oli, sid' ühtenzoittihe niid oficialižikš nügüdläiženke venän nimenke (om vahvištadud vl 1970), miččel nimitihe kaikid niid külid ühtes ende-ki.
Edel 2006. vot Vil'häl oli ičeze küläkundan administracijan keskuseks.
Geografijan andmused
Külän sijaduz om Vinglan küläkundas, Ojat'jogen oiktal randal. Matkad küläkundan Vingl-keskushesai om 25 km pohjoižpäivnouzmha.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 180 ristitud, vl 2002 — 216 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 287 eläjad vl 1997.
Rahvahad (2002): venälaižed — 61 %, vepsläižed — 34 %, toižed rahvahad — 5 %.
Vil'hälas om socialižen holitusen aluzkundoid: küläkirjišt, fel'dšeriž-akušerine punkt, kul'turkodi. Vodhesai 2009 keskškol radoi, nügüd'aigan lähembaine škol sijadase Vinglas.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Leknes
Leknes (mugažo norvegijan kelel, Liehkke) om Norvegijan lidn Nurlann-agjas (fül'kes). Se om Vestvogöi-kundan (kommunan) da saren administrativine i torguindan keskuz.
Eländpunkt sai lidnan statusad vl 2002.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, mägikahal Lofoten-sarištol läz sen geografišt keskust, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaine sur' eländpunkt om Gravdal-külä (pol'tošt tuhad eläjid) 4 km suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Klimat om ven neps valdmeren. Sadegiden kezaline norm om nelländez tal'veližespäi.
Eläjad da transport
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 2 715 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kategorii:Norvegijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nurlann
Silend
thumb|right|160px|Silendan flagthumb|right|120px|Silendan znam thumb|right|Sijaduz Silendan ruhtinazkund (Principality of Sealand), lühüdas Silend (vepsäks «merima»), om virtualine valdkund (mikrovaldkund) Evropas Suren Britanijan suvipäivnouzmaiženno randištonno, Pohjoižmeres. Om tedotadud britanižel Peddi Roi Beits-majoral erindas vl 1967.
Sijadase Rafs Tauer-meriplatformal. Pind om 550 nellikmetrad. Ristitišt — 27 eläjad (2017). Oficialine kel' om anglijan kel'.
Irdkosketused
Kategorii:Mikrovaldkundad Kategorii:Pohjoižmeri
Argun (lidn)
thumb|left|250px|Lidnümbrik Čečenijan Tazovaldkundan kartal (tal'vku 2019) Argun (Аргу́н, Устрада-ГӀала / Орга-ГІала vai УстаргӀардойн-Эвла) om Venäman lidn da lidnümbrik Čečenijan Tazovaldkundan keskuzpalas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadal kuti Ustargardoi. Ustar kändase «(azegišton) mastar» türkižiš kelišpäi, gardoi (гIоьрда) om veičen (teran) toižend. Žilo sai lidnan statusad vl 1967, venäkel'ne nimituz om anttud jogen mödhe. Vspäi 1990 lidn alištub tazovaldkundan tobmudele oikti. Voziden 1994−1996 sodan aigan Argunan tegimišt i äjad pertid oliba muretud.
Argun šingotase sauvondmaterialiden tehmižel (raudbetontegesed, metalline lava), «VAZ»-avtoiden ühthekeradamižedheotandal (enzne mašiništon tegim jomižcehoiden täht), metalližtegesiden pästandal (sured vezibakad, katl'ad), sömtegimištol (sahar, jauh), mugažo Argunan LEK radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Argun-jogen oiktal randal (ЧІаьнтий-Орг, Terekan oigedpol'ne bassein), 116 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Grozniihasai om 10 km päivlaskmha raudtedme vai avtol. Toižed lähižed lidnad oma Gudermes 25 km pohjoižpäivnouzmha i Šali 10 km suvhe orhal vai 15 km avtol. Argun-raudtestancii om lidnan pohjoižes.
Koume žilod mülüdas lidnümbrikho Argunan ližaks vspäi 2020: Čečen-Aul (9300 rist. vl 2019), Berdikel' (6945 rist. vl 2010) i Primikanije (313 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind om 130,21 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 29 525 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 41 767 eläjad vl 2009 (mitte-se eländpunkt mülüi Argunha kaks' vot) i om nügüd' (41 393 ristitud vl 2022). Kaiken lidnümbrikon ristitišt om 59 711 eläjad vl 2022.
Islaman pämečet' Aimani Kadirovan nimed om saudud lidnas vll 2011−2014.
Argunan valdkundaline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeližed lidnan pämehed (Deputatoiden Nevondkundan ezimehed) oma Eskerhan Bašaev (kül'mku 2016 — reduku 2017) i Naiba Timirsultanov (reduku 2017 — sügüz'ku 2019). Lidnan mer om Iles Masaev vn 2020 heinkuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čečenijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Čečenijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Por'moi
Por'moi vai Pormoi (latinan kelel: Mustela erminea) om Nädanvuiččiden sugukundan arvokaz karvakaz mecživat.
Ümbrikirjutand
Por'moi om nädanvuiččen pen' mecživat pit'kanke hibjanke i lühüdoidenke käbälidenke. Hänen kagl om pit'k, pä om koumesaumaine, pened korvad oma kehkrad. Täuz'kaznuden hibjan piduz om 17..38 sm, händan piduz om läz 35 procentad hibjan pidusespäi — 6..12 sm, hibjan vedaduz oleleb 70..260 g.
Nahkan mujutuz om mimikrine: tal'vel se om puhtazvauged, kezal — kaks'mujuine — hibjan üläh om ruskedbur, i alah om pakuižvauged. Tal'veline mujutuz voib nähta rajoniš, kus lumi venub minimum 40 päiväd vodes. Händan agjaine om must ünäižen voden. Tal'veližen nahkan ladun, kezäližen nähkan mujutusen da hibjan suruden geografine vajehtumižmaht anttas voimust erigoitta 26 por'moin alaerikod.
Elonlad da söte
Por'moi eläb mecstepiš, taigmecas da tundras. Se mecadab lemmingoid, maoravid, nügahirid, pöudhirid. Por'moin londuseližed vastustajad oma reboi, näd, sobol', amerikaižed mägrad.
Irdkosketused
Kategorii:Nädanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Mecživatad
Acolastus limbatus
Acolastus limbatus om gaved' Lehtesensöjad bumbakod-sugukundaspäi (Chrysomelidae). Nevondkundaline i Vaugedvenäman Igor' Lopatin-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1992.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Lehtesensöjad bumbakod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Nothing Stands In Our Way
«Nothing Stands In Our Way» (Ni-mi ei libu meiden tel) om «Lacuna Coil»-muzikgruppan ühtenz' pajo seičemendes «Broken Crown Halo»-studijanal'bomas (vn 2014 keväz'ku). Ühtennimine singl om pästtud sen-žo voden 7. päiväl uhokud promotiruimha al'bomad, se kändihe ezmäižeks koumespäi.
Pajon tekst om anglijan kelel.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2014 pajod Kategorii:Vn 2014 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Mad'jaranman lidnad
Mad'jaranmas om 346 lidnad (város) vn 2016 andmusiden mödhe:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed
Lidn
thumb|right|250px|[[Vologd, järgeline Venäman provincialine lidn]] Lidn om eraz järed eländpunkt. Lidnan eläjad ei rada maižanduses tobjimalaz, no oma otnuded industrijha i holitišiden sferha.
Lidnansauvomine tedoidab lidnoiden šingotesen käskusid da ohjandimid.
Istorii
Lidn om territorii šingotadud ižandusenke, sauvusiden äjüz jämha elegiš ristitištole. Tärtuz sündui lidnuz-sanaspäi — seinätud taho kaičemhas vihanikoid vaste. Lidn sädase, konz eländpunkt sijadase valdkundan torguindteiden ristikoičendal, tarbhaižiden kaivatusiden löudmižsijanno, valdkundan planiruidud šingotesen mödhe.
Aigan mändes lidnoiden lugu ližadui ristitišton, torguindan i tegimišton kazvandan tagut. Lidnastumine (Urbanizacii) zavodihe, se om ristituiden sirdandan process lidnoihe küläeländpunktoišpäi. 1950-nziš vozišpäi ezilidnastumine (suburbanizacii) tegihe šingotadud maiden pirdaks, ristitud sirttas ezilidnoihe ecmähä elon komfortižid arvoimižid, no ratas lidnas, muga lidnaglomeracijad sädasoiš.
Vl 2015 läz nelläd milliardad ristituid oliba lidnalaižikš, se lugu ülitab ristitkundan lugun pol't.
Klassifikacii
Nügüd'aigaižed lidnad jagasoiš penikš (vähemb 50 tuhad eläjid), keskmäižikš (50..100 tuhad), surikš (100..250 tuhad), tobjikš (250..500 tuhad), sur'kuluikš (500 tuhad — 1 million) i millionnikoikš (enamb üht millionad eläjid).
Sured lidnad oma globaližed, niiden šingotez märičese infrastrukturan olendan i kävutandan mödhe.
Ümbärduz
Äjil suril lidnoil om ičeze lidnoid-kaimdajid. Ned voidas ühtenzuda i säta aglomeracijad, kudambad voidas olda ühtenzoittud megalopolisoihe.
Runoišt
thumb|right|250px|Suren rimalaižen [[Vergilii-runokirjutajan pä]] Runoišt (vai runotuz) om paginorganizacijan eriline form. Tob paginha ližamaričendad, ei ole lujad tarbhaičendad siš kodielos. Tärtusen kaid el'genduz om paginan čomamahtoine sädamine, runoiden sündund, ned oma pajoiden palaks.
Nece čomamahton toižend kävutab runosauvust (ritm, metr, runon hašk), rifmad da toišt. Otab radho kelen estetižid i ritmižid ičendoid.
Runoišton mahtused oma levedamb mi tedon. Istorižešti kirjutihe erasid tedotraktatoid runoil ližadamha tön znamoičendad.
Runoform abutab ristitule sanuda kelel enamba, mi om sanoiš, i lahjoičeb voimut teta ičtaze. Runoišt om meletand sanamel'kuvil, dai miččen taht kelen sanad sündudas mel'kuvišpäi. Prozan i tedomahtusen erineden, runo rindatab ut nägust tetabanke i muga paneb sen sijad mel'kuviden sistemas — erasti tarkoiktemb mi tedo, no eskai lapsed el'getas.
Runoišt sündui amuižen aigan eposan kaičendan suližes verospäi. Kaikiš amuižembad kirjutadud runod oma Piramidoiden tekstad (25. voz'sada EME) i šumerine Epos Gil'gamešas (2. voz'tuha EME). Aigan mändes kaks' tošt žanrad vajehtiba eposad personan šingotesen tagut, ned oma lirik i dram. Ristitkund vajehtub, i runoišton uded formad sündudas sen aigan, endustada niid ei voi. Runoišt ühtenzoitab äiluguižid nüansoid todištamatomaks, no uskotoitajaks mel'kuvaks, i linneb kaiken, sikš miše formaline logine analiz ei voi tehta muga.
Hanoi
thumb|left|250px|Lidnan rajonad vl 2008 Hanoi (Hà Nội [hàː nôjˀ] «ümbärtud jogel» vai «lidn jogiden keskes») om Vjetnaman pälidn da kahtenz' surtte lidn (Hošiminan jäl'ghe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Daikovjet-valdkundan Li Thai To-imperatoran käskön mödhe vl 1010 kuti uz' Thanglong-pälidn (Thăng Long «lendahtai drakon»). Nimitadas nügüdläižikš vspäi 1831 Min' Mang-imperatoran käskön mödhe.
Hanoi šingotase äisarakoižel tegimištol. Valdkundan järedoiden bankoiden da kompanijoiden päfaterad oma saudud lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šonghong-jogen oiktal randal tobjimalaz (Sông Hồng, edel oli Hồng Hà «rusked»), 5..20 m ü.m.t. korktusil. Valdmerilaivad likkudas Kitain Suvimerespäi Hanoihesai 175 km.
Klimat om subekvatorialine mussonine.
Hanoin municipalitet jagase (vn 2016 andmused) 12 lidnrajonaks (quận), Šontei-sodalidnaks (thị xã) da 17 makundaks (huyện).
Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 7 067 000 ristitud. Kaik 16,1 mln eläjid (2015) om ezilidnoidenke 24 314,7 km² pindal, se om Vjetnaman kaikiš suremb lidnaglomeracii.
Irdkosketused
Kategorii:Vjetnaman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Prag
Prag (Praha [ˈpraɦa]) om Čehanman pälidn da ekonomine i kul'turine keskuz, valdkundan administrativine ühtnik ičeohjastusenke. Se om kaikiš suremb lidn Čehanmas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal meiden erad. Kändihe Čehanman pälidnaks 10. voz'sadal. Nimituz libui čehan kelen prah-vaihespäi «kos'k», äi bradindsijid oli Vltav-joges.
Vozil 1918−1992 lidn oli Čehoslovakijan pälidnaks. Ezilidnastumižen process zavodihe 20. voz'sadan kahtendes poles.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Vltav-jogen randoil (El'ban hura ližajogi), 177..399 m korktusil valdmeren pindan päl. Kaik 9 jogen sar't mülüdas lidnha. Ištutesed da puištod ottas territorijan pol't.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun lämuz om +18,2 C°, vilukun — −1,4 C°, voden keskmäine lämuz om +8,4 C°. Paneb sadegid 509 mm vodes, kaikiš vähemb kül'mkus-sulakus (22..30 mm kus).
Näk
thumb|right|250px|Näkan munad, oma löutud Francijas vl 1948 Näk (Coloeus monedula vai Corvus monedula) om Kroikoinvuiččed-sugukundan levitadud lind. Erištadas nell' alaerikod.
Prag
Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 242 tuhad ristituid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaik 2,6 millionad ristituid eläb aglomeracijas vl 2018, se om valdkundan ristitišton nelländez.
Näk
Leviganduz
Lind om levitadud Evropas, Azijan päivlaskmas i keskuses, Afrikan Keskmeren randišton päivlaskmas.
Prag
Ižanduz da transport
Prag om ižandusen äisarakoine keskuz, vastsi 5,4 mln turistoid vl 2012. Vl 2015 lidnan kogosüdäiprodukt oli 41 billionad € (78 mlrd US$ ostmižmahtusen paritetan mödhe).
Näk
Leviganduz
Näkan londuseližed eländtahod oma letkesižed kall'oikahad longoitesed, harv mec. Pezoitelese karaižiš, ristitun penidenno eländpunktoidenno.
Prag
Ižanduz da transport
Avtobusad, tramvaid, ezilidnelektrojonused, ehtatimed da funikulör oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 1974 (vl 2015 om 3 jonod, 61 stancijad, 65,2 km raudted).
Näk
Ümbrikirjutand
Hibj om 34..39 sm pitte, 136..265 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust — 65..74 sm. Nägub mustaks edahanpäi kron'an kartte, no näk om penemb.
Prag
Ižanduz da transport
Rahvahidenkeskeine civiline Vaclav Gavelan nimel nimitadud lendimport (PRG, Letiště Václava Havla Praha) sijadase 12 km päivlaskmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid kaiked Evropadme, Pohjoižamerikha, Turkanmaha i Kitaihe.
Näk
Ümbrikirjutand
Oleskeleb täuz'kaznu i äikerdoičese kaks'voččel, voib eläda 14 vodhesai.
Prag
Irdkosketused
Kategorii:Čehanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Näk
Elonmaht
Lind sädab joukuid, sidä kesken heimkundan toižidenke erikoidenke. Näk om monogamine, ižač i emäč pezoiteldas elon hätkte i kazvatadas poigaižid ühtes.
Kodikoičese hüvin, navedib hoštajid kaluid.
Alaerikod
Erištadas alaerikoid regionan, höunhišton mujun i suruden mödhe. Om zonoid segoitadud tundusidenke.
Homaičendad
Kategorii:Kroikoinvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Gotad (subkul'tur)
thumb|right|250px|Neižne-got Gotad (Goths sen-žo kelen gothic-sanaspäi «gotikaine») om muzikaližen čuradusen subkul'tur, kudamb ozaižihe Sures Britanijas pank-likundan alusel 1970-nzil vozil. Änikoiči 1980-nzil vozil.
Gotine subkul'tur om erazvuitte. Kaik sen ezitajad harakterizuišoiš mörosižel (höšakol) mel'kuval, heiden mel'hetartused oma gotine muzik, mistik, must jumor, trillerad i ülävaruiden literatur.
Subkul'tur om levitadud mail'mas päiči Afrikas. Eziauguižešti noriden kul'tur, nügüdläižed ezitajad oma 14..45 vot da sen enamba igänke.
Homaičendad
Kategorii:Muzikaližed subkul'turad
Pu
Vl 2015 kaik oli 3 trillionad puid Mal, mülütihe niid läz 60 tuhaze erikoid. Kaikiš enamb puid om Venämas — mail'man videndez (640 mlrd). Toine videndez om Kanadas (300 mlrd) i Brazilijas (300 mlrd). Puiden mail'man lugumär poleneb, kadob 15 mlrd joga vodel mecan čapatesen i klimatan vajehtusen tagut, i kacmata sihe, miše nece londuseline vara udištase. Čaptas mecad samha pumaterialad i cellülozad, ottas kävutamižhe niid sauvondas, bumagan i puhthan ekologižešti pakuitesen tehmižes.
Klassifikacii
Jagadas puid lehtesiden toižendan mödhe — kavag'pud i lehtpud, mugažo lehtesiden elon hätkeližusen mödhe: lehtištonlanktendanke i igähižvihandad. Pud jagasoiš arealan mödhe: tropižed, ned elädas läz ekvatorad, i venon vönen, niiden leviganduz om edahan ekvatoralpäi.
Puiden klassifikacii om kävutandan mödhe: södabidenke ploduidenke ristitun täht — plodpud, andajad pumaterialid — arvokahad da kalližarvoižed pud, laivansauvomižen täht.
Homaičendad
Kategorii:Mec Kategorii:Kazmused
Taimir (lehtez)
«Taimir» («Таймыр») om Krasnojarskan randan Taimiran Dolganan da Nencan municipaližen rajonan kundaliž-politine lehtez venäkelel da Pohjoižen rahvahiden kelil.
Päredaktor om A.V. Födorov.
Alusenpanii om Taimiran Dolganan da Nencan rajonan Dum. Lähtleb Dudinkas koume kerdad nedališ: koumanz'päiviš, nellänz'päiviš da videnz'päiviš. Tiraž — 1300—5000 ekzemplärad.
Lehtesen keled
«Taimir» om üks'jäine encan-, nganasanan- da dolganankel'ne lehtez mail'mas.
Irdkosketuded
Kategorii:Lehtesed Kategorii:Taimir Kategorii:Krasnojarskan rand Kategorii:Dolganan kel' Kategorii:Encan kel' Kategorii:Nencan kel' Kategorii:Nganasanan kel' Kategorii:Venän kel' Kategorii:Pohjoižen igähižed rahvahad
Sel'kupan kel'
Sel'kupan kel' (ičeze nimitused: шӧльӄумыт әты, чумыль ӄумыт әты, сӱccӱ ӄумыт әты, шӧш ӄумыт әты, тӱй ӄумыт әты) om sel'kupoiden kel', üks' samodižiš kelišpäi. Se om üks'jäine eläb suvisamodine kel'.
Kävutand
Necil kelel pagištas vaiše Venämas: Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon suvipäivnouzmas i Tomskan agjas päpaloin, mugažo Krasnojarskan randan keskuzpalan päivlaskmas.
Pagižijoiden lugu — läz 1000 ristitud (1023 ristitud vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe), rahvahan koume kümnendest. Toine kel' om venän kel'. Nell' paginad: pohjoine, keskuzline, päivnouzmaine i suvine. Rahvahan areal levitase jogirandoidme.
Istorii
Edel 19. voz'sadad sel'kupan kel' oli rahvahidenkeskeižiden kosketusiden keleks tahondoiš Ob'- i Jenisei-jogiden keskes nenil rahvahil: evenkalaižed, hantilaižed, ketalaižed.
Severz'-se kirjoid jumalanradnikoičendan täht om pästtud 19. voz'sadan lopus. Ezmäine oficialine kirjkel' om sätud latinical 1930-nzil vozil. Nügüdläine kirjkel' kävutase kirilližen kirjamišton pohjal 1980-nziš vozišpäi.
Kirjamišt
Sel'kupan kirjankelen kirjamišt tazan paginan alusel :
Homaičendad
Kategorii:Samodižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled
Grünberg
Grünberg (mugažo saksan kelel) om lidn Saksanman keskuzpalan suvipäivlaskmas, Gessen-federacijanman keskuses.
Just for Laughs: Gags
«Just for Laughs: Gags» (Muite nagrha näht: Iloižed) om kanadalaine jumoristine TV-šou, om tehtud peittud kameran effektal.
Grünberg
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1186 Gruninberc-nimitusenke. Vl 1222 se sai lidnan oiktusid. Vl 1364 mainitase kuti zue Grunenburg, vl 1591 — Grunbergk, sid' nügüdläižikš.
Aetheomorpha pallida
Aetheomorpha pallida om gaved' Lehtesensöjad bumbakod-sugukundaspäi (Chrysomelidae).
Medvedev-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1975.
Grünberg
Istorii
Grünberg šingotase kurortaks, plastikan i metallan koverikahiden paloiden edheotandal (MekuForm), elektrokaičendan Bender Group-kompanijan päfater om saudud lidnas.
Aetheomorpha pallida
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Grünberg
Geografijan andmused
Lidn sijadase 264 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om äi penid jogid lidnümbrikon territorijal, sen keskuz seižub Ešersbah-jogen randoil (Äschersbach 13 km pitte, Reinan bassein). Lähembaine järed lidn om Frankfurt Mainal 60 km suvhe.
Aetheomorpha pallida
Homaičendad
Kategorii:Lehtesensöjad bumbakod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Grünberg
Geografijan andmused
Kaik 13 lähišt küläd oma alištunuded lidnan tobmudele vn 1970−72 territorialižen reforman jäl'ghe.
Eläjad da transport
Vl 2013 eläjiden lugu oli 13 648 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 14 200 eläjad vl 2000.
Koume raudtestancijad om lidnas da sen küliš, valdkundaline kiruhte nomer 5 (saks. Bundesautobahn 5) läbitab lidnan pohjoižpalad.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Gessen
Kärg'
thumb|right|250px|Kärgen evropižen pinetorum-alaerikon (Brem, 1831, jäb tundištandata tobjimalaz) muna, [[Francii]] Kärg'  (Dryocopus martius), mugažo Torolind paginoiš, om Evrazijan levitadud meclind. Mülüb Tikad-sugukundha.
Läojuan'
Istorii
Läojuan' šingotihe kivihilen samižen keskuseks sada vot 1990-nzihe vozihesai, no hilen varad tuliba lophu. Nügüd' lidn om kebntegimišton (puvillnoskad) keskuz, mugažo «Apple»-kompanijan ladimiden alüminiikorpusad tehtas täs.
Venäman Čerepovec om sebruzlidnaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 260 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Dunläo-joginišk («päivnouzmaine Läo») om lidnümbrikon territorijal. Matkad agjan Čančun'-pälidnhasai om 100 km pohjoižhe.
Klimat om ven mussonine. Voden keskmäine lämuz om +5,8 C°, kezakun-elokun +21..+23 C°, vilukun −16 C°. Ekstremumad oma −32 C° i +41 C°. Paneb sadegid 622 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-keväz'kus (52 mm pordos).