cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terek (lidn)
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): kabardalaižed (čerkesalaižed) — 85,6%, venälaižed — 10,0%, osetinalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,3%.
Islaman nell' pühäpertid om olmas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan lidnad *
Zoščenko Mihail
Tuleban aigan kirjutai oli sündnu pirdajan i aktrisan-kirjutajan kanzha, bajarišton augotižlibundanke. Lopi gimnazijad, openui vot Imperatorižen Piterin universitetan juridižel fakul'tetal. Sodaškolan jäl'ghe ühtni Ezmäižhe mail'man sodaha i Rahvahaližhe sodha Venämas. Kirjuti sadoid sanutesid da fel'jetonid 1920-nzil vozil, pästtihe hänen kogodusid surel tiražal 1920−1930-nzil vozil. Elon lopus alištui püdamižele tobmuden polespäi varmdan pozicijan tagut. Zoščenkon päine «Edel päiväižen nouzmad»-starin om pästtud Nevondkundaližes Ühtištuses vaiše vl 1987.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:NSTÜ:n kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Ptychogena antarctica
Ptychogena antarctica om meduzoiden erik Laodiceidae-sugukundan Ptychogena-heimos. Braun-biolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1907.
Meduz eläb Antarktidan randoidenno.
Elefteriu Elefterija
Elefterija Elefteriu (Ελευθερία Ελευθερίου, Elefteria Elefteriu; sünd. 12. keväz'ku 1989, Paralimni, Kipr) om kiprilaine pajatai.
Homaičendad
Kategorii:Kipran pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kiprha Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Rait Frenk Lloid
thumb|left|250px|Frenk Lloid Rait. Robi-pert' Frenk Lloid Rait (Frank Lloyd Wright; sünd. 8. kezaku 1867, Ričlend Senter, Viskonsin, AÜV — kol. 9. sulaku 1959, Finiks, Arizon, AÜV, om mahapandud Arizonan Skotsdeil-lidnas) oli amerikaine arhitektor, arhitekturan udištai. Hän om valatoitnu lujas 20. voz'sadan ezmäižen polen arhitekturad.
Kar'jer
Frenk Lloid Rait om «organižen arhitekturan» sädai, avoinuden planan propagandist. Vspäi 1885 openui Viskonsinan universitetan inženerižes fakul'tetas, no jäti opendust tedoarvon sandata i radoi projektiruindan kompanijoiš. Vl 1893 Rait pani ičeze projektiruindan kompanijan alust Čikagon Ouk-Park-ezilidnha, i vodele 1901 läz 50 projektad oli vaumitud siš.
Arhitektor sädi «prerijoiden pertid» vll 1900−1917, ned pertid oma projektiruidud eläban organizman kartte garmonijas ümbriolijanke landšaftanke i toiba mehele tetabut. Mez' sauvoi ičeze-ki Taliesin-Pohjoine-usadibad kodimaižel umal «organižen arhitekturan» meletusiden kävutandanke: oti erasid sijaližid sauvondmaterialid (mouckivi i lete). Vl 1910 Rait matkazi Germanijadme i pästi ičeze kaks'tomašt portfoliod sihe, sen jäl'ghe hänen projektad saiba tetabut Evropas.
Sädused
Arhitektoran projektad oliba sätud erižpertiden, keskmäižen klassan pertiden i äiluguižiden kundaližiden pertiden sauvondan täht. Kaik ned oma originaližed, om kaičenus läz 300 pertid 2000-nzile vozile. Taliesin-Päivlaskmaine-usadib om saudud Arizonan Skotsdeil-lidnas.
Znamasižed kundaližed pertid (kaik om enamba mi 50): «Imperial»-otel' Tokios (1923, om sirtud muzejha vl 1968), «Džonson Vaks»-kompanijan päfater Viskonsinan Rasin-lidnas (1936−1939), Solomon Guggenheiman muzei Nju Jorkas (1943−1959), Suvifloridan kolledžan sauvusiden kompleks Leiklend-lidnas (1940-nded voded).
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden arhitektorad Kategorii:Arhitektorad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Viskonsinha Kategorii:Kolnuded Finiksas
Surat
Surat (mugažo anglijan kelel; सूरत, સુરત, vanh. Surjapur — «Päiväižen lidn») om Indijan kahesanz' surtte lidn-millioner, Gudžarat-štatan kahtenz' surtte lidn Ahmedabadan jäl'ghe.
Lidn sijadase 284 km suvhe štatan Gandinagar-pälidnaspäi.
Surat om Indijan kul'turan da turizman keskuz, diamantoiden leiktamižen da poliruindan mail'man keskuz, Indijan «šuukan pälidn».
Istorii
Vozil 1615−1687 Angližen Ost-Indijan kompanijan üks' torguindfaktorijoišpäi sijazihe Suratas. Vl 1668 kompanii pani torguindfaktorijan alusen Bombeihe, sid' Suratan ižanduz mäni lanktushe.
Vl 1837 lämoipalo da sur'vezi murenzihe lidnan tobmad palad.
Geografijan andmused
Surat sijadase štatan suves, sen keskuz seižub 22 kilometras Arabijan meren randištospäi. Randanpird om 35 km.
Lidnan keskuz levigandeb alangištos 13 metrad korktusel, sijadase Tapti-jogen hural randal.
Klimat om tropine savannan, mussonine räk. Om kaks' sezonad: vihmoiden da kuivaig. Räkämbaižed oma sulaku, semendku da kezaku, niiden keskmäine lämuz om +30..+31 C°. Tal'vkun da vilukun kesklämuz om +23 C°. Paneb sadegid 1200 mm vodes. Kezaku-sügüz'ku oma vihmasižed (200..450 mm kus), sen tagut lujad sur'veded oleldas. Kuiv pord om jättud aig (43 mm kaikes pordos).
Surat jagase 7 administrativižhe zonha.
Ižanduz
Suratan kogosüdäiprodukt om 40 bln US$ fiskaližel vodel 2011−2012 (kahesanz' sija Indijan lidnoiden keskes), vl 2010 se oli 14 bln US$.
Toižed tegimišton sarakod oma kivivoin da gazan samine, laivansauvomine, metallurgii, mugažo cementan, heretusiden da bumagan tehmine.
Mail'man elektrotehnologižiden IBM- da Wipro-kompanijoiden palakundad sijadasoiš lidnas (faktižešti vai virtualižešti).
Transport
Deli-Mumbai-kiruhte läbitab lidnad, mugažo Surat-Kolkat-kiruhte zavodiše lidnas.
Tatanmaine civiline ühtennimine lendimport (STV) sijadase 11 kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Delihe, mugažo čarterreisid Indijan lähižihe štatoihe.
I'm No Rockefeller
«I'm No Rockefeller» (Minä en ole Rokfeller) om kahtenz' pajo Modern Talking-duetan jäl'gmäižes (12. lugul) «Universe»-al'bomas (2003).
Pajo mülüi air play-čartha Venämas i oli ühtendel sijal taholižes hitparadas.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2003 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Le Korbüz'je
thumb|left|250px|Äižiruine eländpert' [[Marsel'|Marseliš vn 1952 Le Korbüz'jen projektan mödhe]] Le Korbüz'je, todesine nimi om Šarl' Eduar Žannere-Gri (Charles-Edouard Jeanneret-Gris; sünd. 6. reduku 1887, La Šo de Fon, Nevšatel'-kanton, Šveicarii — kol. 27. eloku 1965, Rokebrün Kap Marten, Francii), oli šveicarižen augotižlibundan francijalaine arhitektor, modernizman pioner, rahvahidenkeskeižen stilin arhitekturan ezitai, pirdai da dizainer.
Kar'jer
Arhitektor sabuti tetabut erižpertiden projektoil 1920-nzil vozil, ühtni järedoiden i peniden lidnoiden planiruindha. Ozuti kaks'tazošt faterad Parižan ozutelendas vl 1924, sädi serijaižen pertišton projektad Bordo-lidnanno sil-žo vodel, vähäžiruižed pertid ühthepaniba odvut komfortanke.
Stilin eriližused
Le Korbüz'je — üks' kaikiš znamasižiš arhitektorišpäi 20. vsadas. Hänen nimi om ühtel rivel ningomidenke arhitekturan reformatoridenke, kut Frenk Lloid Rait, Val'ter Gropius, Mis Van der Roe.
Le Korbüz'jen sauvused kaiken oma ičevuiččed, oletihe planiruindan ut standartad, arhitekturan joudjaližid formid. Hän oli mugažo talantakaz publicist. Sädi kuvid i grafikad, originaližid meblid i skul'pturid, publižiden sauvusiden kouroid.
Arhitektoran-internacionalistan projektoiden mödhe om saudud erazvuiččid pertid Šveicarijas, Francijas, Germanijas, AÜV:oiš, Argentinas, Japonijas, Venämas, Indijas i Brazilijas. Ühtni Indijan Čandigarh-lidnan projektan sädandha.
Irdkosketused
Kategorii:Šveicarijan arhitektorad Kategorii:Šveicarijan pirdajad Kategorii:Dizainerad Kategorii:Sündnuded vl 1887 Kategorii:Arhitektorad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Šveicarijha Kategorii:Kolnuded Francijas
Unborn Love
«Unborn Love» (Sündumatoi armastuz) om C. C. Catch-pajatajan jäl'gmäine pajo da ühtennimine singl, kudambad oma pästtud 2010-nden voden sügüz'kul.
Pajon sädajad oma C.C. Catch i Huan Martines. Sen tekst om anglijan kelel. Huan Martines prodüsirui singlad.
Necidä pajod ei pästnugoi pajatajan al'bomoiš. Sil oli pen't satust Saksanman čartoiš, no kompozicii saihe videndehe sijhasai «World of Music Top 10»-čartas.
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2010 pajod Kategorii:Vn 2010 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Fatež
Fatež (Фате́ж) om Venäman lidn da lidnankund Kurskan agjan pohjoižes. Se om Fatežan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Tahond mainitase ezmaižen kerdan voziden 1641−1642 Kurskan dokumentoiš kuti Fotižan joginišk (Фотижское верховье). Eländpunktan aluz om pandud lidnuseks 17. voz'sadan lopus. Fatež sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1779. Sen edheotandad radoiba ümbärdajan maižanduzrajonan torhudel. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (22. reduku 1941 — 7. uhoku 1943).
Geografijan andmused
Lidn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 4,34 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 3 417 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 404 ristitud, rajonan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 500 eläjad vl 1913, 6 tuhad eläjid vl 1996 i om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,8%, toižed rahvahad — 2,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Dmitrijevan maižanduztehnikuman Fatežan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kurskan agjan lidnad *
Taiginmarjad
Taiginmarjad (Crataegus sanguinea) om levitadud dekorativine penzaz vai pen' pu. Mülüb Rozanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz
Londuseližen arealan piduz om enamba vit tuhad kilometrid, se om Sibir', Kazahstan, Mongolii i Kitai. Ištutadas Venäman evropižes palas amussai pöudverižiš šoiduiš, teveril, puištoiš. Taiginmarjad oma mectunuded Venäman evropižes palan keskuses.
Kazvab mecstepin (tobjimalaz), mecan i stepin zonoiš, harvas kuivas mecas, mecanröunoidme i pallištoil, luhtoil. Sädab penid žomid sijidme. Pakaiženvastaine kazmuz. Navedib letkesižid allüvialižid mahusid kločkivenke. Elänzoitab hüvin äjil mahusil, no ei tirpi lähižid gruntvezid i sur'vezid.
Barbadosan dollar
thumb|right|250px|Barbadosan personaližed rahad: banknot i hobedrahud 1 dollar nominalanke, rahuded 5, 10 i 25 centad Barbadosan dollar (Barbadian dollar) om Barbadosan valdkundvalüt. Vajehti päivnouzmkariban dollarad valdkundan territorijal vn 1973 tal'vkus.
Taiginmarjad
Ümbrikirjutand
Korged ogakaz penzaz 1..4 m korkte, harvamb pen' pu 6 metrhasai korkte tüvenke 10 santimetrhasai diametral. Kor' om muzaburan vai burhahkan mujun. Oksad oma rusttad vai muzarusttad loštajad. Lehtesed čereduisoiš, ned oma munanvuiččed formal. Lehtesiden varded sasoiš 0,5..2 sm pitte. Änikuz om kändaz 3..4 sm pitte.
Kazvab vitkos, no eläb 200..400 vodhesai. Äikerdoitas semnil vai vezoil. Plodud oleskeldas 10..15-voččes igäs, oma küpsad sügüz'kus-redukus. Ploduiden hüvä satuz ripub haloiden olmatomudespäi änikoičendan aigan i ploduiden travijoiden vähäs luguspäi.
Barbadosan dollar
1 dollar = 100 centad. Valütkod om BBD. Simvol: Bds$. Valütan regulätor om Barbadosan Keskuzbank. Valütkurs om AÜV:oiden dollarha sidodud kovas: 1 US$ = 2 BBD$.
Taiginmarjad
Toižendad
Taiginmarjad oma ottud kul'turkazmuseks vspäi 1822. Ivan Mičurin pölüstoiti pihläd taiginmarjoiden heid'omal i sai Crataegosorbus miczurinii-gibridad södabidenke ploduidenke kargištuseta.
Homaičendad
Kategorii:Rozanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Plodpenzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Zell'kazmused
Operacii «I» da toižed Šurikan ozaitelemižed
Vn 1965 valdkundan kinoprokatan lider, kaik 69,6 mln ristituid tuliba kacta fil'mad. Režissör — Leonid Gaidai. Fil'mdand da tehmine mäniba Leningradas, Moskvas, Jaltas i Odessas vn 1964 semendkuspäi vn 1965 sulakuhusai. Ezmäine ozutez tegihe vn 1965 23. päiväl heinkud, läksi ekranoile 16. elokud.
Fil'm kogoneb koumes novellaspäi: «Ühtesradnik», «Noidustand», «Operacii «I»».
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1965 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Bolgarijan kel'
250px|thumb|right|250px|Bolgarijan kelen levigandusen kart Bolgarijan kel' (ičeze nimituz: български език) om bolgarijalaižiden kel' da Bolgarijan valdkundkel'.
Ühthižed andmused
Nece kel' om indoevropine, slavine kel'. Pagižijoiden lugu om läz 9 millionad ristituid mamankeleks (2008) da 1 mln toižeks keleks. Pagištas Bolgarijas (7,2 mln vl 2015), Pohjoižmakedonijan Tazovaldkundas (2,0 mln, oficialine kirjkel'), Turkanman lodehes, Serbijan päivnouzmas, Grekanman pohjoižes, Ukrainan Odessan agjan päivlaskmas, AÜV:oiš (57 tuh. vl 2008).
Tetas 10 paginoiden gruppad: 3 päivnouzmašt, 4 päivlaskmašt, 2 Makedonijas i emigrantoiden paginad. Reguliruindorganizacii om Bolgarijan Tedoakademijan Bolgarijan kelen institut (bolg.: Институт за български език), sijadase Sofijas, om olmas vspäi 1942.
Kirjamišt
Om 30 kirjant bolgarijan kelen kirjamištos:
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Bolgarijan keled
Minelli Stiv
Stiv Minelli (Steve Minelli) om italijalaine gitarist «Node»-muzikgruppas.
Muzikanvändai om tetab italižen Lacuna Coil-muzikgruppan koncertühtnijaks (voziš 1997−1998). Mugažo hän ühtni gruppiden riven al'bomoiden änetamižhe.
Kategorii:Lacuna Coil Kategorii:Italijan gitaristad Kategorii:Gitaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Venäma
Venäma (venäkelel: Россия [rɐˈsʲijə]), Venälaine Federacii (lühetud nimi: VF, Российская Федерация), molembad nimitused oma oficialižed; järgeližpaginas mugažo — Venä, om valdkund Päivnouzmaižes Evropas da Pohjoižes Azijas.
Venäman pälidn da kaikiš suremb lidn om Moskv. Vl 2017 kaik oli 15 lidnad Venälaižes Federacijas, kudambiden eläjiden lugu oli enamb 1 mln eläjid: Moskv, Piter, Novosibirsk, Jekaterinburg, Alanovgorod (Alauz'lidn), Kazan', Čeläbinsk, Samar, Omsk, Rostov Donal, Uf, Krasnojarsk, Perm', Voronež, Volgograd.
Venäma om Man kaikiš suremb valdkund pindan mödhe — 17 098 246 km². Vl 2010 Venälaižen Federacijan eläjiden lugu oli 141 927 297 eläjad (9-nz' sija Mas). Valdkundaline kel' om venäkel', dai mugažo ičeze valdkundaližed keled oma 23 federacijan subjektoiš.
Venäma om Ühtenzoittud Rahvahiden Organizacijan, Ripmatomiden Valdkundoiden Ühtnendan, Evrazijan Ekonomižen Ühtištusen da toižiden organizacijoiden ühtnii.
Istorii
Vl 862 päivnouzmslavine (Amuižvenälaine) valdkund sündui. Äjad päivnouzmslavižed heimod ühtetas sihe. Möhemba, feodaližen rouhusen tagut, se jagase paloihe — ičenaižihe ruhtinazkundoihe. 13. voz'sadal venälaižed ruhtinazkundad puttas mongoližiden hanoiden tobmuden alle. Vl 1380 venälaine Dmitrii Donalaine-ruhtinaz vägestab Mamai-hanan sodavägid toras Kulikovon pöudol.
16. voz'sadal Moskvan ruhtinazkund (möhemba — valdkund) zavodib lujetas, susedruhtinazkundad ühtetas sihe. Muga ühthine keskustoittud valdkund om sündnu. Ivan IV (Grazii)-carin aigan Venälaine valdkund levitab jalos ičeze röunad. Se anastab Kazanin da Astrahanin hankundoid. 17. voz'sadal, jäl'ges Ivanan IV surmad, Torokaig zavodiše. Pol'šanmaižed sodaväged tuldas Venämha. Vl 1612 venälaine ratnikišt, kudamban ezinenas Minin da Požarskii oliba, vägesti pol'šanmalaižid. Vl 1613 Mihail Romanov valičese da kändase uden carin, Romanoviden dinastii ohjastab Venämad vodelesai 1917.
18. voz'sadan augotišes Petr I-car' zavodib ičeze masštabižed reformad valdkundas da kändab sidä Venäman imperijaks. Pohjoižsodan (1700−1721) jäl'ghe Venälaine imperii sab maid Baltijanmeren randoil. Vl 1812 soda («Tatanmaine voin») zavodiše Napoleonan Francijanke. Venälaižed sodaväged ottihe vägestust neciš voinas evropalaižiden ühtnenuziden valdkundoiden abunke. Vl 1861 maorjanoiktuz om tühjitadud. 19. voz'sadan lop harakterizuiše tegimišton da radajiden lugun kazvol.
Vozil 1905−1907 ezmäine venälaine revolücii tegihe. Vl 1914 Venälaine imperii, Antantan ühtnijan oldes, tuleb Ezmäižhe mail'manvoinha. Vn 1917 uhokul revolücii zavodiše («Uhokun revolücii»), kudamb tühjitab monarhijad i tegeb Venäman tazovaldkundaks. Pordaigaine ohjastuz tedotab voinan jätkmižes, no sügüzel bol'ševikad anastadas tobmut Lenin ezinenas. Vozil 1918−1922 Rahvahanikoiden soda levini, i bol'ševikad otiba vägestust siš. Vl 1922 tedotadas NSTÜ:n sädandas.
Vozil 1941−1945 — Venäman ühtnemine Toižhe mail'mansodha («Surhe Tatanman voinha») Saksanmad vaste.
Vl 1991 Nevondkundaližen Ühtnendan (NSTÜ:n) jagund tegihe, Venäma läksi sišpäi, no jäi nevondkundaližiden kožundkirjutesiden jäl'ghetulijaks.
Geografižed andmused
thumb|right|250px|Vasügan-jogi Venäma sijadase Pohjoižes mapoliškos, Evrazii-kontinentan pohjoižel. Ümbri 14 procentas Venäman territorijad sijadase Pohjoižen polärižen pirdan taga, igähižen rougun zonas.
Venälaine Federacii om Tünen, Antlantižen (Baltijan meri, Mustmeri i Azovmeri), Jävaldmerin da Kaspijan meren randoil, sen mererandad oma kaikiš pidembad (37,653 km) Man toižihe valdkundoihe rindataden.
Venämal om maröunoid nenidenke valdkundoidenke (častomarašt vaste): Norvegii, Suomenma, Estinma, Latvii, Litvanma, Pol'šanma, Vaugedvenäma, Ukrain, Gruzii (sidä kesken Abhazijanke i Suviosetijanke), Azerbaidžan, Kazahstan, Mongolii, Kitai, Pohjoižkorei; vezivaldkundröunoid Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoidenke (Štatoidenke) da Japonijanke.
Venäman agjahižed čokkoimed kontinental: agjahine pohjoine punkt — Čelüskinan nem' Krasnojarskan randas; agjahine suvipunkt — Bazardüzünmägi Dagestanan Tazovaldkundas; agjahine päivlaskmpol'ne punkt — Dežnövan nem' Čukotkan avtonomižes ümbrikos; agjahine päivnouzmpol'ne punkt — Baltijan letejono Kaliningradan agjas. Keskuzpunkt — Vivijärv Krasnojarskan randas.
Politine sistem
Valdkundan edeližed Konstitucijad (Конституция) oliba vahvištadud vll 1905, 1918, 1924, 1936 i 1977. Nügüdläine kudenz' lugul Konstitucii om olmas vspäi 1993, sen mödhe Venälaine Federacii om demokratine federativine valdkund prezidentiž-parlamentiženke tazovaldkundaliženke ohjanduzmahtusenke. Konstitucijan vn 2014 versii om väges.
Valdkundan pämez'
Venäman pämez' om prezident (Президент Российской Федерации), eläjad valitas händast kudeks vodeks. Kahtenden strokun voimuz om olmas.
Käskusenandai tobmuz
Käskusenandajan tobmuden ülembaine aluzkund om kaks'kodine parlament (Federaline Suim, Федеральное Собрание): ülähäine kodi (palat) — Federacijan Nevondkund (ven. Совет Федерации), alahaine kodi (palat) nimitase Valdkundaližeks Dumaks (ven. Государственная Дума).
Radonoigendai tobmuz
Radonoigendajan (Elohopanijan) tobmuden ülembaine aluzkund om Venälaižen Federacijan ohjastuz (Правительство Российской Федерации), prezident paneb radnikusele sen ezimest — päministrad (премьер-министр). Valdkundaline Dum vahvištoitab päministran kandidaturad.
Mihail Mišustin om päministraks vs 2020 vilukun 16. päiväspäi.
Edeližed päministrad:
Vspäi 2004 Sergei Lavrov radab röunantagaižiden azjoiden ministran.
Nügüdläine kaičendministr om Sergei Šoigu (vspäi 2012).
Käskuzkundaline tobmuz
Käskuzkundaližen tobmuden pä om Venälaižen Federacijan Ülembaine käskuzkund (Верховный суд), sen pertišt sijadase Moskvan keskuzpalas.
Administrativiž-territorialine jagand
Kaik 83 regionad mülüdas Venälaižhe Federacijha (Kriman kahten regionan lugemata):
Kaik om kahesa federališt ümbrikod Venämas vspäi 2016.
Eläjad
RosStat:an andmusiden mödhe, vl 2010 Venälaižen Federacijan eläjiden lugu oli 141 927 297 eläjad. Venäma om ühesandel sijal ristituiden lugun mödhe toižihe valdkundoihe rindataden. Kaikiš suremb ristitišt oli 148,561,694 eläjad vl 1993.
Venäman eläjiden enambuz (kaks' koumandest) eläb valdkundan evropižes palas, toine koumandez — Uralan taga.
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe, 77,7% Venäman eläjid oma venälaižed (sidä kesken kozakad i pomorad), 3,7% — kazanin totarlaižed, 1,4% — ukrainalaižed, 1,1% — baškiralaižed, 1,0% — čuvašalaižed, 1,0% — čečenalaižed, toižed rahvahad — 10,2%, rahvahuden ozutandata — 3,9%. Venäma om äirahvahaline valdkund, i äjad rahvahad oma igähižed.
Uskondan mödhe (2006): Venäman ortodoksižed hristanuskojad — 15..20%, islamanuskojad — 10..15%, toižed hristanuskojad — 2%, toižed uskojad i religijatomad — 68%.
Kaik om 167 lidnad enamba mi 100 tuhad eläjidenke (kül'mku 2018). Koume eläjad nelläspäi oma lidnalaižed (2020).
Rahvahanižanduz
Vl 2012 Venäman päeksport oli kivivoi da londuseline gaz (45%), kivivoiproduktad (25%), metallad da metalližed tegesed (8%), himižen tegimišton produkcii (6%), mašiništonsauvomižen sarakon produkcii (5%); toine eksport — söndtavarad (3%), pumaterialad (2%).
Akvabus
thumb|right|250px|Akvabusan seižutez Sinopskaja-randirdal. Akvabus (аквабус) om Piterin (Venälaine Federacii) kundaližen transportan enzne vezierik, jogitramvain sijaline nimituz, vedi passažiroid kezanavigacijan aigan (semendkuspäi redukuhusai). Astjoiden maršrutad mänihe Suomen lahtedme i Nevanjogedme lidnan magaduzrajonišpäi istorižhe keskushe, Piterin azjaližihe fartaloihe dai sen ezilidnoihe. Matk kaikuttušt maršrutadme ei otand enamb 40—45 minutad, i äjad seižutesed sijazisoiš läz metrostancijoid. Vl 2012 kaik radoihe 4 maršrutad lidnas.
Vspäi 2015 jätihe sistemad vaiše turistoiden täht kalližarvoižen biletan, passažirvalun reguläritomuden da paksun potencialižen üläkormadusen tagut, mugažo Rengazavtoten sauvondan lopindan taguiči.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin transport Kategorii:Kundaline transport Kategorii:Likkuimed
Paramaribo
thumb|left|250px|Paramaribon eländtahod Paramaribo (mž. alaman kelel, virktas [ˌpaːraːˈmaːriboː], Par'bo om sijaline lühenduz) om Surinaman pälidn da kaikiš suremb lidn. Se-žo om Paramaribo-ümbrikon administrativine keskuz.
Nimituz om anttud indejalaižiden paramaribo-heimon mödhe: tupin da guaranin kelišpäi, para «sur' jogi» + maribo «eläjad».
Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud vl 1613 alamalaižil, vodele 1650 se oli muretud. Vl 1644 francijalaižed paniba žilon alusen läz nügüdläšt lidnad.
Vozil 1821 i 1832 lujad lämoipalod murenziba lidnad. Sil aigal lidnan ristitišt oli 15 tuh. eläjid.
Vspäi 1975 Paramaribo-lidn om ripmatoman Surinaman pälidnaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižes šurupoliškos, valdkundan pohjoižes, Surinam-jogen randal 3 m korktusel valdmeren pindan päl, 15 kilometras sen lanktendan Atlantižhe valdmerhe sijaspäi.
Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2220 mm vodes, om kuivamb sügüz'kus-redukus (90 mm kus). Minimaline fiksiruidud lämuz om +15 C°.
Silverdals griftegård
thumb|right|250px|Harrin Martinsonan kaum «Silverdals griftegård» om üks' kaumištoišpäi Stokhol'mas (Ročinma).
Paramaribo
Geografijan andmused
Paramaribo-ümbrik jagase 12 eländtahoks (alam. ressort) vspäi 1987.
Silverdals griftegård
Om avaitud 1923-ndes vodes kut sodakaumišt, no linni ühthižeks edelespäi, vodel 1960. Krematorii da časoun' oma saudud municipalitetal i ratas lähen kaumištod.
Paramaribo
Eläjad
Vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 240 924 ristitud. Surinaman kaks' ristitud videspäi elädas pälidnas.
Lidnan ristitišt om immigracijan rezul'tat (2012): kreolad (afrikaniž-evropiženke augotižlibundanke) — 27%, indijalaižed — 23%, surinamalaižed — 18%, afrikalaižed — 16%, indonezijalaižed — 10%, indejalaižed — 2%, kitajalaižed — 2%. Kaikiden mail'man religijoiden pühäpertid om lidnas. Eläjad pagištas kreoliden anglijan kelel tobjimalaz. Vn 2004 andmusiden mödhe, kaks' ristitud koumespäi oliba alamalaižikš.
Transport
Vodele 2000 pol'toštkilometrine avtotesild om saudud i ühtenzoitab Surinam-jogen vastrandoid. Valdkundan kaikiš suremb meriport sijadase läz lidnad. Raudte oli vhesai 1987, muretihe sidä tarbhaižetomuden tagut.
Kaks' lendimportad om lidnas da sen ümbrištos:
Irdkosketused
Kategorii:Surinaman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Surinaman ümbrikod
Tuzl
Tuzl (bosn. i Tuzla, bosnijan virkand: [tûzla], Тузла) om Bosnijan da Gercegovinan koumanz' lidn da kund eläjiden lugun mödhe. Se om Bosnii da Gercegovinan Federacijan Tuzlan kantonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 950 Soli-nimitusenke («solad»). Nügüdläine nimituz om ottud turkan kelespäi, sen znamoičend om enzne.
Tuzl šingotase kivihilen samižel (kuz' kaivust kundas). Sijaline elektrostancii kävutab sidä i om kaikiš surembaks valdkundas. Himine, jüžmak i sömtegimišt oma kundan päsarakoikš. Turizm soljärvennoks, 350 tuhad matknikoid vodes.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižpäivnouzmas, 245 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +11,5 C°, kezakun-elokun +20..+22 C°, tal'vkun-uhokun +1..+2 C°. Ekstremumad oma −25 C° i +40 C°. Paneb sadegid 913 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (98..115 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (50..58 mm kus). Rekordine registriruidud lumikate oli 97 sm kortte vn 1984 uhokus.
Eläjad
Vn 1991 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 83 770, lidnankundan — 131 618 ristitud. Rahvahanikoiden sodan aigan lidn vastsi äi pagenijoid, ristitišt ližadui (174 558 eläjad oli kundas vl 2006), no sid' poleni (131 640 eläjad vl 2009).
Edeline lidnan pämez' om Jasmin Imamovič (uhoku 2001 — kül'mku 2022, Jasmin Imamović).
Irdkosketused
Kategorii:Bosnijan da Gercegovinan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Čerdin'
Čerdin' (Чердынь, Чердын) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan pohjoižes. Se om Čerdinin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1451 Vičegdan da Vimin aigkirjas. Se sai lidnan statusad vl 1535, oli randan administracijan, religijan i torguindan keskuseks pit'kan aigan. Ende virifabrik, muiltegim, meblinartel' i tegimištoline kombinat (vanutihe villakoid armijan täht) radoiba lidnas.
Čerdin' šingotase turizman keskuseks, tegimišton edheotandad ratas lähižiš žiloiš.
Geografijan andmused
Čerdin' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 30,9 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 920 ristitud, rajonan videndez. Kaikiš suremb ristitišt oli 7 524 eläjad vl 1959.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
Ivanovon agjan lidnad
Kaik om seičemetoštkümne lidnad (город) i 13 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Ivanovon agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Topi Bamir
Bamir Mirteza Topi (Bamir Myrteza Topi; sünd. 24. sulaku 1957, Tiran, Albanii) om Albanijan politikanmez' da diplomat. Mez' om ranu Albanijan 5. prezidentan (24. heinku 2007 — 24. heinku 2012).
Silence
«Silence» (Hillüz) om C. C. Catch-pajatajan pajo da ühtennimine singl. Ned oma pästtud eziauguižešti vl 2004 C. C. Catch:an Lila-psevdonimanke (Leela). Pajon tekst om anglijan kelel.
Topi Bamir
Biolog-živatlekar' professijan mödhe. Topi oli Albanijan Demokratižen partijan varaezimehen, no läksi partijaspäi ičeze prezidentan strokun aigaks, tahtoi olda «toran päl». Ühtni parlamentha vspäi 1996, radoi maižandusen ministran vll 1996−1997. Sai tetabut kut kompromissan löudai ohjandajan partijan i oppozicijan keskes. Kosovon ripmatomuden polenpidai. Valitihe prezidentaks nelländes naprindas politižen krizisan jäl'ghe.
Silence
Ei pästnugoi pajod pajatajan al'bomoiš. Sil oli erast satust Saksanman da Venäman čartoiš.
Topi Bamir
Vl 2012 Topi oli uden oigedkonservativižen «Uz' demokratine hengaiduz»-partijan alusenpanijoišpäi (Fryma e Re Demokratike), i radoi sen ezimehen prezidentan radnikusen jäl'ghe vn 2021 uhokuhusai.
Silence
Videoklip om fil'mdud pajole Piterin erižpertiš.
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 pajod Kategorii:Vn 2004 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Topi Bamir
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Albanijan prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tiranha
Gallii
thumb|left|200px|Puhtaz gallii
Gallii (Ga — gallium latinan kelel) om 31nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan päalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Gallii om harv Man kores, sen pala — 19 grammad tonnas. Ei voi löuta metallad puhthas olendas. Vl 1875 francijalaine Pol' Emil' Lekok de Buabodran-himik sai puhtast gallijad ezmäižen kerdan Pirenejad-mägiden kivendospäi i nimiti elementad Francijan latinižen nimen (Gallia) mödhe.
Ei ole tarbhašt biologišt rolid, gallijan pölü om toksine lujas. Metall om luja bakterijanvastaine abutuz, azotab verenjoksmust süviš satatesiš.
Fizižed ičendad
Gallii om kebn pehmed, plastine hobedaižvauged metall siniženke ližamujunke. Järgeline kristalline segluz om ortorombine, toižed modifikacijad oma seižumatomad (β, γ, δ, ε) i oma olmas korktan painuden al (gallii-II kubiženke i -III tetragonaliženke seglusenke).
Atommass — 69,723. Ninevuz normaližiš arvoimižiš (kova, +20 C°) — 5,904 g/sm³, nozol (+29,8 C°) — 6,095 g/sm³. Suladandlämuz — 302,91 K (29,76 C°). Kehundlämuz — 2673 K (2400 C°).
Londuseline gallii kogoneb kahtes stabiližes izotopaspäi: 69Ga (60,11%) i 71Ga (39,89%). Tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 56..68, 70, 72..86 atommassanke, i niiden 3 izomärad, kaikiš hätkemban 72Ga-izotopan pol'čihodamižen pord om 14,1 časud.
Kubanilaižed kozakad
thumb|right|250px|Kubanilaižed kozakad — [[Ezmäine mail'man soda|Ezmäižen mail'man sodan ühtnijad vn 1915 sügüz'kus.]] Kubanilaižed kozakad (Кубанские казаки) oma venälaižen kozakišton pala Pohjoižel Kavkazal. Elädas Krasnodaran randas, Stavropolin randan, Adigejan da Karačajan-Čerkesijan päivlaskmaižes palas. Armijan štab sijadase Krasnodaras.
Gallii
Kävutand
Kaikiš suremb südäiolend om sfalerit-mineralas (0,1 procenthasai) i harvas gallit-mineralas. Sadas boksitoiden, kivihilen i nefelinan ümbriradmiženke. Gallii kucub alüminijan varmdusen lujad polendust, i pidab puhtastada toine toižespäi. Maksoi US$1200 kilogrammas vl 2005.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Mel'nikov Konstantin
Konstantin Stepanovič Mel'nikov (Константин Степанович Мельников; sünd. 22. heinku (3. eloku) 1890, Moskv, Venäman imperii — kol. 28. kül'mku 1974, Moskv, NSTÜ) — venämalaine i nevondkundaline arhitektor-konstruktivist, pirdai da pedagog, Venäman NFST:n arvostadud arhitektor. Hän oli avangardan čuradusen lideroišpäi nevondkundaližes arhitekturas vll 1923−1933.
Arhitektor sai mail'man tetabut 1930-nzil vozil, no niil-žo vozil Mel'nikovan sädamižkoncepcii oli alištunu teravale arvostelendale NSTÜ:s «formalizman» tagut. Mez' oli čuratud radmižespäi ičeze professijas, jäl'gmäine letud sauvuz hänen projektan mödhe datiruiše vodel 1936.
Homaičendad
Kategorii:Venäman arhitektorad Kategorii:NSTÜ:n arhitektorad Kategorii:Konstruktivizm Kategorii:Arhitektorad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Čukotkan avtonomine ümbrik
Čukotkan avtonomine ümbrik (Чукоткакэн автономныкэн округ, Чукотский автономный округ) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Ümbrikon pälidn da kaikiš suremb lidn om Anadir'. Mererandpol' i merisared oma röunanverižeks zonaks, ei sa putta sigä laskendata vai ümbrikon registracijata.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da čukačun kel'.
Istorii
Čukotkan avtonomine ümbrik om olmas vs 1930 tal'vkun 10. päiväspäi. Erine federacijan subjekt vs 1992 heinkun 16. päiväspäi (erištui Magadanan agjaspäi).
Čukotkan avtonomižen ümbrikon Päkäskuz om vahvištadud vn 1997 29. päiväl redukud ümbrikon Duman ezitajil, om allekirjutadud ümbrikon gubernatoral sen-žo voden 28. päiväl kül'mkud da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Čukotkan reljefan kart. Čukotkan avtonomine ümbrik sijadase Čukotkan pol'sarel da lähižil penil saril. Kaikiš surembad sared — Vrangelän i Aion.
Ümbrikol om röunoid Kamčatkan randanke da Magadanan agjanke suves, Saha Tazovaldkundanke päivlaskmas. Om meriröunad AÜV:oidenke päivnouzmas Beringan sal'mel.
Čukotkan pohjoižed randad lainištadas Jävaldmeren Päivnouzmaine Sibirin da Čukotkan mered, päivnouzmaižed randad — Tünen valdmeren Beringan meri. Kaikiš znamasižemb jogi om Anadir'-jogi. Igähine roug om kaikuččes sijas. Vegetacine pord 80..100 päiväd ümbrikon suves.
Pind om 721 481 km². Kaikiš korktemb čokkoim om Čantal-mägisel'gan nimetoi mägi, 1887 m.
Zenvo ST1
Se om kompanijan ezmäine model', pästtihe vozil 2009−2016. Pästand oli röunatud 15 avtol, tegihe vaiše eksportan täht. Jäl'ghetulii model' om «Zenvo TS1 GT» vspäi 2016.
Čukotkan avtonomine ümbrik
Tobmuz
Ümbrikon pämez' nimitase gubernatoraks. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Roman Kopin radab gubernatoran vs 2008 heinkun 13. päiväspäi.
Zenvo ST1
Irdkosketused
Kategorii:Zenvo Automotive Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Čukotkan avtonomine ümbrik
Tobmuz
Čukotkan üks'kodine parlament om ümbrikon Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 15 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Maslov radab ümbrikon Duman ezimeheks vs 2016 sügüz'kun 30. päiväspäi.
Valitihe gubernatorad vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (79,84%) da radab kahtenden strokun. Ümbrikon Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 50 526 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 162 135 eläjad vl 1990. Kaikutte seičemenz' eläi kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om koume lidnad ümbrikos da 5 lidnanvuittušt žilod. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 8 eländpunktad enamba mi tuha eläjidenke.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 49,6%, čukčulaižed — 25,3%, ukrainalaižed — 5,7%, eskimosalaižed — 3,0%, evenalaižed (lamutalaižed) — 2,8%, čuvanalaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 6,3%, rahvahuden ozutandata — 5,5%.
Mectorokan
thumbnail|right|250px|Mectorokan (emä) Mectorokan (lat.: Ectobius sylvestris) om torokanoiden erik Ectobiidae-sugukundan Ectobius-heimospäi. Ümbrikirjuti vl. 1761 saksalaine biolog Nikolaus Poda fon Noihaus.
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Torokanad Kategorii:Gavedid
Il-114
thumb|right|250px|Ilyushin Il-114 Il-114 (Ил-114) om «Il'jušin»:an lendim sijaližen aviaühtenzoitusen täht.
Ezmäine lenduz oli 1990-nden voden keväz'kul. Kaik pästtihe 20 lendint. Mülütab 64 passažirad da 2 mez'kundan ühtnijad, vai 6,5 tonnad jüguid.
Kategorii:Il'jušin:an lendimed Kategorii:Venäman lendimed Kategorii:Lendimed kirjamišton mödhe Kategorii:Passažirlendimed
Kavkazalaine tabanu vai Šurikan uded tegod
«Kavkazalaine tabanu vai Šurikan uded tegod» (Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика) om 1966-nden voden nevondkundaline kinokomedii.
Režissör — Leonid Gaidai.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1966 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Liberii
Liberii (Liberia [laɪˈbɪəɹɪə]), täuz' oficialine nimituz — Liberijan Tazovaldkund (Republic of Liberia), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, Atlantižen valdmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Monrovii.
Istorii
Voziš 1989−2003 kaks' Rahvahanikoiden sodad oli valdkundas. Ned mureniba ižandusen läz täuzin.
Vn 1986 6. päiväl vilukud jäl'gmäine Konstitucii tuli väghe vn 1984 kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Liberijan topografine kart. Liberii om mavaldkundröunoiš Sjerra Leonenke (röunan piduz — 306 km) lodehes, Gvinejanke pohjoižes (563 km), Kot d'Ivuaranke päivnouzmas (716 km). Ühthine röunoiden piduz — 1585 km. Randanpird om 579 km.
Reljef om tazo läz randištod, madalad mäged oma päivnouzmas. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Vuteve-mägi, 1380 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidembad joged oma Mano, Loff da Sent Pol.
Klimat om räk ekvatorialine. Valdmererandembaižil tazangištoil om tropižid mecoid. Savannad oma enambuses man päivnouzmpoles. Paneb sadegid 5000 mm randpolel da 1500 mm man territorijan südäimes. Tropižed valeged oleldas semendkuspäi redukuhusai. Kesklämuz om +25 C°.
Kalačinsk
Kalačinsk (Калачинск) om Venäman lidn da lidnankund Omskan agjan päivlaskmas. Se om Kalačinskan rajonan administrativine keskuz.
Liberii
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivivoi, diamantad, raudkivend, kuld, mec da gidroenergii.
Kalačinsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1794 kuti Kalačiki-külä vai Kalač. Vl 1896 saudihe Transsiban stancijad 2 km suvhe žilospäi, ned ühtištuiba aigan mändes. Vozil 1920−1925 se sai makundan lidnan statusad i nimitihe nügüdläižikš, sid' oli žiloks möst. Vl 1943 kätihe Kalačinskad radnikžiloks, vn 1952 27. päiväl kül'mkud — lidnaks tošti.
Liberii
Politine sistem
thumb|right|250px|Liberijan parlamentan pert' [[Monrovii|Monrovijas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Republic of Liberia), hän om armijan päkäsknik, ohjastusen pämez'-ki. Prezident paneb ministrid da sudijoid radsijha, hänele sab panda kel'dod parlamentan käskusihe. Kaik rahvaz valičeb prezidentad kudeks vodeks, hänel ühten kahtenden strokun voimuz om olmas.
Kalačinsk
Istorii
Kalačinsk šingotase mehanižel tegimel (maižanduzazeged, katl'ad) i keramižen savičun tegimel, mugažo maidtegim, leibänkombinat i raudtedepo ratas lidnas.
Liberii
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine Käskusenandai Suim. Üläkodi om Senat (Senate) 30 ühtnijanke, heiden valdatusiden strok om ühesa vot. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl. House of Representatives), se mülütab 73 deputatad. Kaik rahvaz valičeb sen ühtnijoid kudeks vodeks.
Kalačinsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Om'-jogen (Омь, Irtišan oiged ližajogi) hural randal tobjimalaz, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Omskan röunhasai om 65 km päivlaskmha raudtedme vai avtol. Toine lähembaine lidn om Tatarsk (Novosibirskan agj) 90 km päivnouzmha Transsibal vai avtotedme.
Liberii
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Liberijan administrativiž-territorialine jagand.
Kalačinsk
Geografijan andmused
Kalačinsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan Nevondkund radab (2020). Lidnan administracii om likvidiruidud vl 2015, rajonan administracii tegeb sen velgusidme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 23 556 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 26 tuhad eläjid vl 1998.
Liberii
Administrativiž-territorialine jagand
Liberijas om 15 grafkundad (angl. county). Alajagadas niid 90 ümbrikoks (angl. district), ümbrikoid — roduihe (angl. clan).
Eläjad
Liberijas elädas liberijalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 4 092 310 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kalačinsk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Kalačinskan agrariž-tehnine tehnikum.
Liberii
Eläjad
Liberijan toižed sured lidnad (enamba 30 tuh. ristituid vl 2008, surembaspäi penembha ): Gant, Bjukenen, Gbarng, Kakat.
Ižanduz
Vl 2012 Liberijan päeksport oli röunmaks laivoiden kävutandas (70%), kivivoi (14%), londuseline kaučuk (11%); toine eksport — raudkivend, pal'mvoi, kofe, kakao, diamantad, pumaterialad.
Kalačinsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Omskan agjan lidnad *
Ratnapur
Ratnapur (රත්නපුර Ratnapura, இரத்தினபுரி Ratnapuri, Ratnapura, «kalližarvoižiden kividen lidn» sanskritaspäi) om lidn Šrilankan suvipäivlaskmas. Se om Sabaragamuv-agjan administrativine keskuz. Ratnapuran ümbrikon keskuz mugažo, ümbrik om agjan üks' kahtespäi.
Katav-Ivanovsk
Katav-Ivanovsk (Ката́в-Ива́новск, Кытау-Ивановск, Ҡытау-Ивановск) om Venäman lidn da lidnankund Čeläbinskan agjan päivlaskmaižes sarakos. Se om Katav-Ivanovskan rajonan administrativine keskuz i kaikiš suremb lidn.
Ratnapur
Istorii
Läz kaht tuhad vozid tagaz ezmäižed buddizman manahad tuliba lidnan tahoiže Indijan pohjoižiš agjoišpäi. Sadas kalližarvoižid kivid läz lidnad keskaigaspäi (rubinad, sapfirad da tž.).
Katav-Ivanovsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1755 kuti žilo sauvomha da holitamha raudtegint, nimitihe Katav-jogen mödhe i torgovanoiden-alusenpanijoiden nimiden mödhe: Ivan Tverdišev i Ivan Mäsnikov. Tehtihe rel'soid edel Oktäbrin revolücijad. Oli radnikžiloks vspäi 1933, sai lidnan statusad vn 1939 27. päiväl elokud. Rajonan keskuz vspäi 1935.
Ratnapur
Istorii
Ratnapur šingotase turizmal, löutud kividen torguindan keskuseks i transporttesol'meks. Kalližarvoižiden kividen i grafitan samine lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Kalu-jogen oiktal randal tobjimalaz (කළු ගඟ Kalu Ganga «must jogi» 129 km pitte), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, čajun da gevejan (londuseline räzin) plantacijoiden keskes. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 100 km lodeheze avtotel vai raudtel.
Katav-Ivanovsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižes, Katav-jogen randoil (Ҡытау 111 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), Suviuralan pautkil, 477 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Katav-Ivanovskan uit (1,6 km²) om olmas 18. voz'sadaspäi, se om saudud päivnouzmha lidnan keskusespäi. Matkad Čeläbinskhasai om 209 km päivnouzmha orhal, 257 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Ust'-Katav 19 km pohjoižhe orhal, 28 km avtotedme vai 45 km raudtedme, Jurüzan' 19 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 23 km avtotedme vai raudtedme, i Tröhgornii (SATÜ) 18 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 27 km avtotel.
Ratnapur
Geografijan andmused
Klimat om ekvatorialine neps (tropine vihmmecoiden), sur'veded oma paksud. Kun keskmäine lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3590 mm vodes, enamba semendkus (450 mm) i redukus (500 mm), vähemba vilukus-uhokus (120..130 mm kus).
Eläjad
Vl 1901 lidnan ristitišt oli 4 084 eläjad. Vl 2011 eläjiden lugu oli 52 170 ristitud. Viž kolledžad ratas lidnas.
Katav-Ivanovsk
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 14 300 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 630 ristitud, lidnankundan — 17 784 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22..24 tuhad eläjid vll 1979−1998 (24 972 rist. vl 1989). Kaik 16 088 ristitud elihe lidnas i 16 210 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,2%, totarlaižed — 3,6%, baškiralaižed — 3,3%, toižed rahvahad — 2,9%.
Ratnapur
Eläjad
Religijan mödhe (2012): buddistad — 52,9%, islamanuskojad — 33,5%, induistad — 10,4%, riman katolikad — 2,2%, toižed hristanuskojad — 1,0%.
Katav-Ivanovsk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Katav-Ivanovskan industrialine tehnikum.
Ratnapur
Irdkosketused
Kategorii:Šrilankan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Tegimišt
thumb|right|250px|Industrializacijan mär šingotesen maiš vl 2007. thumb|right|250px|Fabrik om tegimišton šingotesen järgeline znam (cementan edheotand [[Kund (lidn)|Kundas, Estinma).]] Tegimišt om kaik edheotandad (tegimed, kombinatad, fabrikad, kaivuded, elektrostancijad), kudambad tehtas radazegid, sadas torhut, elektroenergijad da materialoid, sadas da pästtas poltust, ümbriratas materialid, pol'fabrikatoid da maižandusen torhut tavaroihe kulutajiden täht, sidä kesken tegimištkulutajiden täht.
Kapitalizm šingoti tegimištod käzitöišpäi manufakturiden kal't. Tegimištkukerduz zavodihe Sures Britanijas vll 1760−1825, vei fabrikoiden sündundannoks. 20. voz'sadal elektronikan šingotez vei avtomatižele da sitktale tehmižele. Kactas deindustrializacijad negativižeks, kaik šingotadud mad oma ezinenas tegimišton ühthižen pästandan mödhe.
Klassifikacii
Om kaks' surt gruppad tegimištos: samižtegimišt i ümbriradai tegimišt.
Jagadas tegimištod nenihe päsarakoihe:
ÜRO pästab «Rahvahidenkeskeine standartine sarakoiden klassifikacii»-dokumentad (RSSK, International Standard Industrial Classification, ISIC) vspäi 1958, sured vajehtused oliba vozil 1968, 1989 i 2008, nellänz' versii (ISIC v4) om väges.
Tatarstanan Tazovaldkund
Tatarstanan Tazovaldkund vai Tatarstan (Республика Татарстан, Татарстан, Татарстан Республикасы / Tatarstan Respublikası; Татарстан Җөмһүрияте / Tatarstan Cömhüriäte, Татарстан — nimitused oma kohtaižed znamoičendal) om Venäman avtonomine valdkund, sen subjekt.
Tatarstan mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Kazan'.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da totaran kel'.
Istorii
Tatarstanan Tazovaldkund om olmas vs 1920 semendkun 27. päiväspäi. Vodhe 1990 elokun 30. päivhäsai nimitihe Totaran Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
9. voz'sadaspäi 1240 vodhesai istorine Volgan Bulgarii-valdkund mülüti nügüd'aigaižen tazovaldkundan-ki territorijad.
Vozil 1438−1552 Kazanin hankund oli olmas tazovaldkundan territorijal.
Tatarstanan Konstitucii tuli väghe vn 1992 30. päiväl kül'mkud. Se om väges nügüd'-ki äiluguižidenke vajehtusidenke. Tatarstan om Venälaižen Federacijan üks'jäine subjekt, kudamb sädab kirjkožmust Federacijan tobmuden aluskundoidenke valdatusiden erištundas. Ku azj om tazovaldkundan valdatusiš, ka sen konstitucijan vägi om lujemba federaližen käskusen rindatades.
Geografijan andmused
Pind om 67 847 km². Mecad ottas territorijan videndest, mustma otab koumandest suves. Znamasižed joged oma Volg (Kuibiševan vezivaradim) sen Kam-ližajogenke da Vätkan alajoksmuz.
Tazovaldkundan territorii om kukhikaz tazangišt, sen ühesa kümnendest venub alemba 200 m valdmeren pindan päl. Kaikiš korktemb čokkoim om Čatirtau-ülüden pä (321 m, kändase «Šatör-mägi») tazovaldkundan päivnouzmas.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19 C°, vilukun lämuz — −13 C°. Paneb sadegid 460..520 mm vodes.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', bur hil', palab šoidkivi, bitum, turbaz, vas'k, boksitad, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, sauvondgips, letked, saved), mec, mustma, reskvezi, gidroenergii.