cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Päiväižen sistem
Ühthižed andmused
Sistem formiruihe gazanpölün pil'vesen gravitacižel ahtištandal 4,57 mlrd vozid tagaz. Saum Maidten pindale om 60,19°. Sisteman ühthine mass om 1,0014 Päiväižen massad, tähthan veduz om läz 740 kerdha enamba mi kaikiden planetoiden mass.
Läz kaik sisteman objektad punosoiš ühtes tazopindas — ekliptikan tazopindas.
Mülünd
Sisteman päobjekt om Päiväine — G2V-spektraližen klassan pakuine karlut.
Päiväižen sistemha mülüb kahesa planetad: Merkurii, Vener, Ma, Mars, Jupiter, Saturn, Uran, Neptun. Zavottihe pagišta aktivižin gipotetižes Ühesandes planetas vl 2016. Pluton nügüd' (vn 2006 jäl'ghe) ei lugekoi jo todesižeks planetaks.
Kaks' täuttud penil objektoil agjad oma Päiväižen sistemas. Asteroidine vö sijadase Marsan i Jupiteran orbitoiden keskes. Sen objektoiden mülünd om Man gruppan planetoihe pojav i kogoneb silikatoišpäi da metalloišpäi. Vönen surembad objektad oma liliputal'ne Cerer-planet, Pallad-, Vest- i Gigei-asteroidad. Transneptunižed objektad sijadasoiš Neptunan orbitan taga, sädas Koiperan vöd, häiktunut diskad i Oortan pil'ved, kogotas jädunudes vedespäi, ammiakaspäi da metanaspäi. Kaikiš surembad niiden keskes oma Pluton, Sedn, Haumea, Makemake, Kvavar, Ork i Erid.
Homaičendad
Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe Kategorii:Planetologii Kategorii:Kosmosantedo
Korol' i Šut
thumb|right|250px|«Korol' i Šut»:an koncertan aigan vl 2011. «Korol' i Šut» (Kunigaz da nagrnik; venäkelel: Король и Шут) om olmas vspäi 1988, ezmäi nevondkundaline, sid' venämalaine muzikaline pankrokgrupp. Se om lujas tutab ičeze tekstoiden tagut; nened tekstad oma tobjimalaz mistižed vai istorižed. Gruppan scenine grim om pöl'gästoitai i kožub sen imidžanke lujas hüvin.
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n muzikgruppad‎ Kategorii:Venäman muzikgruppad‎ Kategorii:Pankrokgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1988 alusenpanendanke
Graden
Graden (Graden) om Avstrijan pen' lidn Štirii-federacijanmas.
Istorii
thumbnail|left|250px|Bauernhaus-muzei Gradenas Eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadas. Siloi nimitihe sidä Mil'hdrot:aks (saks.: Milchrodt). Lidn toi nügüdläšt nimed 14. voz'sadas.
Geografijan andmused
Lidnut sijadase Avstrijan longibokan südäimes, läz Grac-lidnad. Om mägekahan tahondan südäimes (korktuz meritazopindan päl — 1362 metrhasai).
Vl 2013 Gradenan eläjiden lugu oli 485 ristitud.
Politine situacii
Nügüdläine pämez' — Štefan Pišler (Avstrijan socialiž-demokratine partii). Mel'hetartten om, miše nügüd' (vl 2014) hän om kaikiš noremb lidnanpämez' Avstrijas.
Kaik om 9 sijad kommunan ezitajoiden nevondkundas: Avstrijan socialiž-demokratine partii otab 5 niišpäi, Avstrijan rahvahanpartii — toižed 4 sijad.
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Štirii
Galle
Galle om kazannimi i toponim. Se voib znamoita:
Lomonosov Mihail
Mihail(o) Vasil'jevič Lomonosov (Михаил (Михайло) Васильевич Ломоносов; sünd. 19. kül'mku 1711, Mišaninskai-külä (nüg. — Lomonosovo-külä), Arhangel'skan gubernii, Moskvan car'kund — kol. 15. sulaku 1765, Piter, Venäman imperii) oli tutab venämalaine tedomez', polimat, himik da fizikantedomez'; mugažo hän oli tedajaks toižiš tedo- da čomamahtagjoiš.
Tedomez' om tedoližen meriujundan i fizižen himijan alusenpanii; pani tedon stökol-materialas alust. Löuzi atmosferad Vener-planetal.
Lomonosov openui Moskvan Slaviž-grekiž-latinižes akademijas, sid' tedoiži kaivuztöid da metallurgijad Marburgan universitetas. Tedomez' om Moskvan valdkundaližen universitetan üks' alusenpanijoišpäi (1755), sädi projektan sen täht, i universitet om nimitadud hänen oiktastuseks.
Homaičendad
Kategorii:Himikad Kategorii:Venäman imperijan fizikantedomehed Kategorii:Venäman fizikantedomehed Kategorii:Polimatad Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Holmogorin rajonha
Terračin
thumb|left|250px|Kommunan sijaduz provincijas Terračin (Terracina) om Italijan lidn, kommun da merikurort Lacio-agjan suves. Mülüb Latinan provincijha.
Pontan grekalaižed
thumb|right|250px|Pontan grekalaižiden kanz (vn 1910 fotokuva) Pontan grekalaižed, vai pontijalaižed (ičeze nimituz romejad, Ρωμαίοι romaioi «rimalaižed»; pont. i πόντιοι pontioi, Pontus rumları, понтийцы / понтийские греки) oma grekalaižiden etnografine grupp istorižes Pont-agjaspäi Mustmeren suvipäivnouzmaižel randal.
Terračin
Istorii
Eländpunkt oli Riman Tazovaldkundan palaks Kolonia Anksurnas-nimenke (Colonia Anxurnas) 4. voz'sadaspäi EME. Imperatoriden lebupertiden jändused oma kaičenus.
Pontan grekalaižed
Ortodoksižed hristanuskojad päpaloin, islamanuskojad Turkanmas.
Terračin
Istorii
Terračin šingotase kurortaks ezikät: istorine keskuz, antikaigan i keskaigan muštnikad, kül'bendrandad i adivpertid pidust' mererandad, spravitajad redud. Toine ižanduz om holitišed, kalanpüdand, maižanduz (bujvolvodind mocarellan tehmižen täht, maplodud, änikod).
Gavedid
Gavedid (Insecta, Insecta-Ectognatha, Ectognatha) om sel'grodatomiden palačjaugaižiden živatoiden klass.
Kronštadtan ird (Piter)
thumb|right|250px|[[Alstom Citadis 301-tramvai Kronštadtan irdal.]] Kronštadtan ird (Кронштадтская улица) om ird Piterin Kirovan rajonas, suvipäivlaskmha keskusespäi.
Gavedid
Se om kaikiš äiluguižemb živatoiden klass mail'mas, om ümbrikirjutadud enamba üht millionad erikoid kahtes-kahesas millionaspäi. Klass sündui 410 mln vozid tagaz. Lipkaižed, bumbakod, kärbhaižed, murahaižed da toižed mülüdas gavediden klassha.
Kronštadtan ird (Piter)
Nimitihe irdad Kronštadt-lidnan mödhe. Ühtenzoitab Stačkoiden prospektad Portovai-irdanke.
Gavedid
Gavedid oleldas 0,2 mm .. 30 sm surtte da sen enamba. Hibj kogoneb koumes palaspäi: pä, rindaz, pökut. Jaugoiden koume parad kazdas rindhaspäi. Äjiš gruppiš rindhan kahtenz' i koumanz' segmentad pidadas suugiden parad. Gavedin hibj om kattud hitiniziruidud kutikulal, se om egzoskeletan roliš. Embrionanjäl'gine šingotez mülütab metamorfozad.
Kronštadtan ird (Piter)
Irdan piduz om 1,7 km, läz 30 pertid. Tramvaid ajeltas irdadme.
Gavedid
Entomologii tedoidab gavedid.
Kronštadtan ird (Piter)
Kategorii:Piterin irdad Kategorii:Irdad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman irdad Kategorii:Kirovan rajon (Piter)
Terračin
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tirrenižen meren randal, 22 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Riman keskushesai om 56 km lodeheze avtotel vai 76 km raudtel. Ehtatim ühtenzoitab meren Ponc-sarenke.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Lacio
Pontan grekalaižed
Lugumär i elämižsijad
Elädas Grekanmas (2 mln), Turkanmas (läz 340 tuhad), AÜV:oiš (200 tuh.), Saksanmas, Venämas i Ukrainas (läz 100 tuhad kaikuččes), znamasižed gruppad oma Kipras, Avstralijas, Kanadas i Keskuzazijan maiš.
Keled
20. voz'sadaspäi rahvahan ezitajad pagištas elämižen valdkundan kelel (grekan, anglijan, venäkelel da tž.). Ičeze pontan kel' (dialekt) tezi vaiše läz 300 000 ristituid.
Kategorii:Etnografižed gruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Bistrov Sergei
Sergei Mihailovič Bistrov (Сергей Михайлович Быстров; sünd. 31. keväz'ku 1911, Stunino-külä (nügüdläižes Vepsän rahvahaližes küläkundas, Babajevon rajon, Vologdan agj), Venäman imperii — kol. 9. kül'mku 1936, Madrid, Ispanii) oli nevondkundaline tankist, Nevondkundaližen Ühtištusen vägimez' (1936; surmanjäl'geližikš).
Vl 1936 Sergei ajoi toradamha ičetahtol Ispanijas. 29. päiväl semendkud päzuti rotan pämehen tankad 30 kilometras Madridan suvhe vastustajan ambundan aigan. Ühtni satusekahiš toriš. Kül'mkun 9. päiväl vastsi vihanikad tankas Madrid-lidnan röunal. Šlibak putui tankha, se poukahti.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n tankistad Kategorii:Sodatö Kategorii:Tankistad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Babajevon rajonha Kategorii:Kolnuded Madridas
Baša Lül'zim
Vn 2013 heinkuspäi vn 2022 keväz'kuhusai mez' radoi Albanijan Demokratižen partijan ezimehen, nece partii om oppozicijas.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Tiran Kategorii:Albanijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tiranha
Karlton Lending
Karlton Lending (Carlton Landing) om AÜV:oiden pen' lidn Oklahom-štatas.
Istorižed da geografižed andmused
thumb|left|250px|Lidnan sijaduz štatan territorijal. Eländpunktan aluz om pandud vn 2013 21. päiväl redukud Grant Hamfris-biznesmenal (hän om nügüdläine lidnanpämez'). Nügüdläižen aigan (vn 2014 viluku) Karlton Lending om üks' kaikiš udembiš eländpunktoišpäi mail'mas. Se om štatan kaikiš penemb lidn mugažo.
Karlton Lendingan eläjiden lugu oli 56 ristitud vodel 2013.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Oklahom
Lavrov Sergei
Sergei Viktorovič Lavrov (Сергей Викторович Лавров; sünd. 21. keväz'ku 1950, Moskv, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine valdkundmez'. Radab Venäman röunantagaižiden azjoiden ministran vs 2004 keväz'kun 9. päiväspäi.
Venäman Varuitomuden nevondkundan kaikenaigaine ühtnii. Venäman eriline da täuz'valdaine sur'oigenu. «Edessatusiš Kodiman edes»-ordenan täuz' kavaler.
Čoruh
thumb|right|250px|Čoruh [[Turkanmas]] Čoruh (Çoruh nehri, ჭოროხი, Ճորոխ, Άκαμψις Akampsis) om jogi Turkanmas da Gruzijas.
Lavrov Sergei
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:NSTÜ:n diplomatad Kategorii:Venäman diplomatad Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:NSTÜ:n valdkundmehed Kategorii:Diplomatad kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Čoruh
Jogen piduz om 438 km, sidä kesken 412 km Turkanmas. Basseinan pind om 22,100 km². Lankteb Mustmerhe läz Batumi-lidnad.
Homaičendad
Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Turkanman joged Kategorii:Gruzijan joged
Čusovoi
thumb|left|250px|Čusovai-jogen istorijan etnografine puišt Čusovoi (Чусово́й, Чусва кар) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Čusovoin lidnümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1878 kuti raudan metallurgijan tegim da žilo senno, nimitihe jogen mödhe. Čusovoi-žilo sai lidnan statusad vn 1933 20. päiväl kezakud. 1940-nzil vozil Ponišan (Поныш, Čusovajan hura ližajogi) radlagerin arestantad otiba tobjad palad lidnan da sen ümbrišton ristitištos. Pertišt Čusovai-jogen hural randal zavodiše avtotesildan vaumičendan jäl'ghe vl 1964.
Čusovoi šingotase teraraudan, kaugedraudan da ferroühthesuladusiden metallurgižel tehmižel, pästtas avtovanundad, kaikenvuiččid resoroid i vanadijan ühtnendoid, mugažo mecan ümbriradmižen (mebel') i sömtegimišton (leibkombinat, maidtegim) edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Čusovajanjogen randoil süväs alangištos, 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, oiged randpol' om ümbärtud mägil. «Perm' — Alatagil»-avtote i raudte läbitadas Čusovoid. Matkad Permihesai om 97 km päivlaskmha orhal vai 135 km avtotedme. Lähembaine lidn om Lis'v 22 km suvhe orhal vai avtol.
Kolan norvegijalaižed
thumb|right|250px|Norvegijalaine Ojen-kanz — üks' ezmäižišpäi, ked tuliba elämhä [[Murmanskan randale. Cipnavolok-kolonii. 1930-nded voded.]] Kolan norvegijalaižed (kolanordmenn, кольские норвежцы) oma norvegijalaižiden etnografine grupp. Sirdiba Murmanan randale Aleksandr II-carin vn 1860 käskön jäl'ghe elänzoitmaha tahod, i vodele 1917 oli heid enamba tuhad.
Elädas Venäman Murmanskan agjas. Vodele 2004 kaks' sadad heišpäi sirdiba elämha Norvegijha repatriacijan programan mödhe. Tarkoiged ühthine lugu om tundmatoi. Pagištas norvegijan da venän kelil.
Kategorii:Norvegijalaižed Kategorii:Norvegijan istorii Kategorii:Etnografižed gruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman rahvahad
Čusovoi
Geografijan andmused
Lidnanvuitte Lämino-žilo (4 471 rist. vl 2017), Koškovo-külä (13 rist. vl 2010) i Kazarm 120 km-žilo kaikenaigaižeta ristitištota mülüihe lidnankundha Čusovoin ližaks edel 2019. vot. Lidnankundan pind oli 135,64 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 46 375 ristitud, lidnankundan — 51 346 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 63 tuhad eläjid vll 1962−1967. Vl 2017 kaik 45 291 ristitud elihe lidnas i 49 778 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma olmas lidnas, niišpäi nell' jumalanpertid oma avaitud: ph. Mikulai-čudonsädajan, Pühän Jumalanmaman Sündundan, Jumalanmaman Katken, Spasan Toižetamižen. Mugažo kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd kaičesoiš Čusovai-jogen istorijan etnografižes puištos. Islaman pühäpert' om avaitud.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Čusovoin industrialine tehnikum i Uralan medicinižen kolledžan (Gubah) filial.
Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Vadim Tacii vn 2016 elokuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
Vänd
thumb|right|250px|«[[Lapsiden vändod», Piter Breigel', 1560]] Vänd om hamakahan, produktivitoman radmižen toižend, konz motiv om ei rezul'tatas, no ičesaze processas. Mugažo «vänd»-termin kävutase kaluiden vai programiden keradusen znamoičendale, kudambad oma märitud ningoižen radmižen täht.
Vändradmine om ristitun psihižiden funkcijoiden šingotesen ühteks päižikš formišpäi, tundištusen todesiženke mirunke mahtuz. Harakterizuiše toštmižen tendencijanke, abutab sada tarbhaižid refleksoid elon täht.
Tundused
Vändon tundused da tärtused: materialižiden satusiden olmatomuz, südäiolend i süžet, takaind, ohjandimed, tegendad, irdpol'žen meton sabutand, vändon abutused, risk i liža vändajan täht.
Vändon päkomponentad: kuviteldud meles situacii, vändajiden rolid i todenzoitajad niid vändtegod, realižiden kaluiden simvoline vändkävutand, realižed kosketused vändajiden keskes.
Irdkosketused
Kategorii:Estetikan kategorijad
Alalidnan agjan lidnad
Kaik om kaks'kümne kahesa lidnad (город, sidä kesken üks' SATÜ) i 54 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Alalidnan agjas.
Traektorii
Materialižen čokkoimen traektorii om sen čokkoimiden äjüz, kudmbas om olnu, om nügüd' i oleskeleb tulebas aigas avarutme likkui materialine čokkoim.
Alalidnan agjan lidnad
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Traektorii
Traektorijan tärtuses om hamad eskai siloi, konz ei ole nimittušt likundad.
Alalidnan agjan lidnad
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Traektorii
Materialižen čokkoimen traektorii ümbrikirjutadas radus-vektoran abul; sen vektoran piduz da augotižčokkoim rippudas aigaspäi.
Alalidnan agjan lidnad
Enččed lidnad
Mülütihe toižihe lidnoihe:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Traektorii
Literatur
Kategorii:Kinematik Kategorii:Matematik
Galle (lidn, Šrilank)
Galle (ගාල්ල Gālla, காலி Kāli) om lidn Šrilankan suvipäivlaskmaižel randal. Se om Suvižen agjan administrativine keskuz.
Istorii
Amuižen aigan oli tetab Azijas kuti saren päine Gimhathitha-torguindmeriport. Vl 1502 pen' portugaline laivišt putui sarele statjaližikš torokan tagut portan rajonas. Vll 1640−1796 lidn oli alamaine, lidnuz om saudud vl 1663. Britanižen tobmuden aigan nimituz oli Point de Galle. Pölištuihe severz'-se tuhad ristituid vn 2004 cunamin aigan, udessaudihe lidnad.
Galle šingotase sömtegimištol (sidä kesken kalan ümbriradmine), stöklan tehmižel, tekstil'edheotandoil, turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Indižen valdmeren randal. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 119 km pohjoižhe-lodeheze.
Klimat om ekvatorialine tropižiden vihmmecoiden. Kun keskmäine lämuz vajehtase +24..+29 C° röunoiš. Ekstremumad oma +17 C° i +36 C°. Paneb sadegid 2377 mm vodes, enamba semendkus (290 mm) i redukus-kül'mkus (322 mm kus), vähemba vilukus-uhokus (70..85 mm kus).
Galle jagase 20 nimitadud ümbrikoks (ward).
Eläjad
Vl 2001 eläjiden lugu oli 90 934 ristitud.
Rahvahad (2001): singalad — 72,7%, larakallad — 25,5%, tamilad — 1,4%, toižed rahvahad — 0,4%.
Kaik 30 školad ratas lidnan municipalitetas. Om profaluzkundoid merimehiden i opendajiden täht, biznesohjandusen institut i tehnologijoiden institut. Ruhunan universitetan koume fakul'tetad oma avaitud lidnas: inžiniringan, medicinan, sättutoitud tervhudentedoiden. Siš universitetas om 11 tuh. üläopenikoid, om alusenpandud kut kolledž vl 1978, universitet vspäi 1984, sen päkampus sijadase lähižes Matar-lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Šrilankan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Troick (Čeläbinskan agj)
Troick (Тро́ицк, Тыруйски / Троицк, Мұнанай / Троицк) om Venäman lidn, lidnümbrik da transporttesol'm Čeläbinskan agjan suvipäivnouzmas, röunanno Kazahstananke. Se om agjan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Troickan rajonan administativižeks keskuseks mugažo (ei mülü sihe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kazahlaižiden tahondas vn 1743 kezakul kuti Troickan lidnuz. Vspäi 1750 tehtihe jarmankad semendkuspäi redukuhusai žilon torguindtanhal, torguind mäni vajehtusel. Žilo sai lidnan statusad vl 1784.
Troick šingotase GRES:an elektrusen pästandal, elektromehanižel tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (mineraline lämuzizoläcii, savičtegim), sömtegimištol, mugažo sumciden pästandal edheotand, muit, vedimdepo i vagondepo ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Uvel'k-jogen molembil randoil (Увелька 234 km pitte, Tobolan hurapol'ne bassein), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ui-jogi (Уй) lankteb Uvel'kha oiktalpäi, ned sätas Troickan vezivaradint ani lidnas da 5 km mödvedhe päivnouzmha sišpäi. Matkad Kazahstanhasai om 0..5 km suvhe i suvipäivlaskmha, Čeläbinskhasai om 120 km pohjoižhe orhal, 136 km avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Suviural'sk 44 km pohjoižhe-lodeheze orhal, 49 km avtotedme vai raudtedme.
Troick om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 kaik 47 tuhad ristituid elihe lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 78 372 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 85..91 tuhad eläjid vll 1967−2001 (91 tuh. rist. vll 1986−1987).
Tarkan
Tarkan (Tarkan), todesine nimi om Hüsamettin Tarkan Tevetoglu (Hüsamettin Tarkan Tevetoğlu; sünd. 17. reduku 1972, Al'cai, Reinland-Pfal'c-federacijanma, Saksanma), om turkanlaine pajatai.
Biografii
Tarkan om sündnu germanižhe Al'cai-lidnha.
Troick (Čeläbinskan agj)
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Troickan tehnologine tehnikum, Troickan agrarine tehnikum, i koume kolledžad: aviacijan tehnine, pedagogine, medicinine, mugažo Čeläbinskan valdkundaližen universitetan filial radab lidnas.
Tarkan
Biografii
Vspäi 2016 om nainu, Pinar Dilek om hänen ak. Heil Lidja-tütär om sündnus vn 2018 12. heinkud.
Troick (Čeläbinskan agj)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod *
Tarkan
Biografii
Pajatajal om ičeze «Hitt Müzik»-markad.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Reinland-Pfal'cha
Vehin Grigorii
Grigorii Ivanovič Vehin (Григорий Иванович Вехин; sünd. 5. viluku 1901, Jerovo-külä, Oloncan gubernii, Venäman imperii — kol. 30. tal'vku 1989, Herson, Ukrainan NST, NSTÜ) oli nevondkundaline sodapämez', majorjenaral; Nevondkundaližen Ühtištusen vägimez' (1945). Nevondkundaliž-Suomalaižen da Toižen mail'man voinan ühtnii.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n jenaralad Kategorii:Sodatö Kategorii:Sodapämehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Korsik
Korsika (francijan kelel: Corse, korsikan dialektal: Corsica) om Francijan sar' da region. Se om Keskmeren nellänz' surtte sar' pindan mödhe. Korsikan pälidn om Ajaččo.
Kategorii:Francijan sared Kategorii:Keskmeri Kategorii:Keskmeren sared Kategorii:Sared kirjamišton mödhe
Sudogd
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1552 kuti Jamskai-slabad (Ямская слобода). 17. voz'sadal — Sudogodskai-slabad, nimitadud jogen mödhe. Se sai lidnan statusad vl 1778 nügüdläiženke nimenke. Lujad lämoipalod oliba lidnas vozil 1806 (pertid da jumalanpertid puspäi paloiba lophu) i 1838. Vl 1879 saudihe pölvhan kuidfabrikad, vl 1897 — butulktegint.
Sudogdan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden pästand (stökol- da bazal'tkuid, katuzlehtesed, tehnižed kanghad 1960-nziš vozišpäi) i stökolplastikan pästand, mugažo omblendfabrik i maidtegim ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sudogd-jogen randal (116 km pitte, Kläz'man oiged ližajogi, Volgan bassein), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimirhasai om 40 km lodeheze. Istorine keskuz sijadase Sudogdan hural randal, uded fartalad — oiktal randpolel. «Vladimir — Murom»-avtotekeskust ümbärdab lidnad pohjoižespäi.
Sudogd om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 11 848 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 14 tuhad eläjid vozil 1989−2001.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Jekaterinan päjumalanpert' (1806−1814, udessündutadud vll 1891, 1999−2013) i ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (1870).
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Transport
Reisavtobusad ühtenzoittas lidnad lähižidenke eländpunktoidenke.
Ende raudtesarak «Kovrov — Murom»-keskustan Volosatai-stancijaspäi lopihe lidnas. Vl 2006 se oli likvidiruidud «Sudogd — Nerudnai»-keskustal.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad *
367943 Duende
thumb|right|250px|2012 DA14-asteroidan lendusen traektorii (Man sires). thumb|350px|2012 DA14 15.−16. uhoku 2013. 367943 Duende vai 2012 DA14 om asteroid appolonoiden gruppas. Om avaitud 2012-nden voden 23. päiväl uhokud La Sagr-observatorijas (Ispanii).
Diametr om läz 44 metrad. Mass om läz 130 tuhad tonnoid. Tegeb täut pörut ičeze värtmudel 9,5 časus. Lendi Mannoks kesköl 2013. vodel uhokun 15. päiväspäi 16. päivähäsai.
Kirjišt
Toižendad
thumb|250px|Kirjišton bumagasine katalog Voib olda nenid kirjištoid:
Venälaižen keitandan sömižiden nimikirjutez
Znamasižed venälaižen keitandan sömižed da jomad:
Uran
Uran om tärtuz äjidenke znamoičendoidenke. Se voib znamoita:
Venälaižen keitandan sömižiden nimikirjutez
Kategorii:Nimikirjutesed * Kategorii:Venälaine kul'tur
Kirjišt
Toižendad
Universaližiden kirjištoiden socialižed toižendad:
Specialižed sarakkirjištod voidas olda:
Hirenherneh
Hirenherneh (Vicia cracca) om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik. Mülüb Bobanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz
Kazvab Evrazijan äjil sijil i Pohjoižamerikas. Navedib nituid, pautkid, penzhištoid, mecanröunoid, erasti kazvab harvas mecas. Voib vastata rujoheinäks pöudoil i teveril.
Ümbrikirjutand
Polimorfine (vajehtui) erik lujas. Kazvab 120 santimetrhasai pitte. Kerdui kazmuz, sen välläd seikhed sarakoitas. Lehtesed oma 5..12 sm pitte, lühüdoil varzil, i kogotas lehthuziden 6..10 paraspäi.
Änikuz om tihed toppaz, 40 änikhosai ühtes, pit'kal vardel kaimlospäi. Änikod 8..11 mm pitte oma lilaižen mujun, erasti vauktad. Änikoičeb kezakus-elokus. Plodud oma hirenpaugud 15..25 mm pitte i 4..6 mm levette, pit'kačud, 4..6 semnenke. Semned oma šurunvuiččed 2,3..3 mm diametral, mustad läipoidenke. Hirenhernhen semniden ottud südäimehe sur' lugumär om morii.
Kävutand
Kävutadas hirenherneht sötmižkazmuseks. Ottas zelläks verenjoksmusid vaste, kuti tüništoitai abutuz i pehmitamha hüväladuižid paiškid. Medenkandai kazmuz.
Homaičendad
Kategorii:Bobanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Sötmižkazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Grac
thumb|left|250px|Gracan 17 nimitadud lidnrajonad (Stadtbezirke) Grac (Graz [ˈɡʁaːt͡s], Gradec) om Avstrijan lidn valdkundan suvipäivnouzmas. Se om Avstrijan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Štirii-federacijanman pälidn. Lidn om opendusen järed keskuz, nell' universitetad ratas 55 tuhanke üläopenikoid.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1128 kuti Gradec-lidn. Gracan istorine keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1999.
Gracan ižandusen päsarakod oma mašinansauvomine, himine, tekstiline i sömtegimišt (oluden tehmine). Mašinansauvomižen transnacionaline Andritz AG-koncern baziruiše lidnas (mašiništ segoitusiden erigoitmižen täht cellülozbumagaižes sarakos i GES:oiden elektromehanine mašiništ).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mur-jogen randoil (Mur 434 km pitte, Dunain oigedpol'ne bassein), 353 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ven-pälidnhasai om 145 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 195 km kiruhavtoteil vi 2,5 časud jonusel.
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke, kontinentaližen röunal. Voden keskmäine lämuz om +9,4 C°, ekstremumad oma −20 C° i +38 C°. Paneb sadegid 818 mm vodes, vähemba tal'vkus-uhokus (24..35 mm kus).
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 269 997 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 650 tuhad eläjid om ezilidnoidenke (2018).
Edeline lidnan pämez' om Zigfrid Nagl' (2003 — kül'mku 2021, Siegfried Nagl).
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kaclim
thumb|right|400px|Kaikiš populärižembad kaclimed valdkundoiden mödhe ([[2015. voden kezakus):
{{Legend|#0066FF|Internet Explorer}} {{Legend|#37C837|Google Chrome}} {{Legend|#FF6600|Mozilla Firefox}} {{Legend|#FF2A2A|Opera}} ]] Kaclim vai Brauzer (web browser [wɛb ˈbraʊ.zə(ɹ), -zɚ]), vai veb-ümbrikacui, om specialine kompjuterine program kacumha vebsaitid, vebdokumentoiden südäiolendad, kompjuterfailid da niiden katalogoid, mugažo ohjastamha vebližaprogrammid.
Globaližes verkos kävutadas kaclimid neniden tegendoiden täht vebsaitiden südäiolendanke: ezipakitoituz, ümbriradmine, manipuliruind, kuvastuz.
Kaclimed i niiden kävutand oma maksutomad tobjimalaz. Todas niid operaciisistemanke vai eriži.
Lambaz
Lambaz (Ovis aries) om kabjživat, mülütadas Pall'azsar'vižed-sugukundha (Bovidae).
Lambhan ižač om bošak, vai oinaz. Lambhanpoigaine om vodn (vodnaz, cikuine).
Lugumär
Om olmas enamba 200 lambhan sugud.
Ümbrikirjutand i kävutand
Živat om kodikoittud nügüdläižen Turkanman territorijas kahesa tuhad vozid tagaz.
Kävutadas villad karvaspäi, lihad, maidod (tehmaha brinzad), razvad i ket; ottas kaclendtegoihe model'organizmikš (oz., Dolli-lambhaine).
Homaičendad
Kategorii:Pall'azsar'vižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Maižanduzživatad Kategorii:Kabjživatišt
Pasklindud
Pasklindud (Passeridae) om linduiden sugukund.
Klassifikacii
Pasklindud erištuiba lähižiš sugukundoišpäi 35 mln vozid tagaz vai sen möhemba.
Sugukund mülütab 45 erikod kudes heimos (Passer, Petronia, Montifringilla, Pyrgilauda, Carpospiza, Salicipasser), vai kaik om 43 erikod kahesas heimos toižen klassifikacijan mödhe.
Leviganduz
Londuseline levigandmižavaruz om kaik Afrik da Evrazijan tobj pala. Om vähä kalaidajid erikoid.
Elädas ristitun eländpunktoiš da läz niid tobjimalaz, maižanduzrajoniš. Lindud kaičesoiš puiden, rogoiden žomiš i penzhištos.
Ümbrikirjutand
Hibj om 11..18 sm pitte, 40 grammhasai jügutte. Lühüd sanged n'ok om samha da žoubimha semnid. Suugad oma teravad. Pasklindud vajehtadas maihutuz- i rulindsuugid elon ezmäižel sügüzel. Jaugad oma lühüdad, likkudas hüpkil madme. Händ om keskmäine surudel hibjan rindataden, händan agj om kehker vai oiged, harvemba hangonvuitte. Höunhišton ližamujud oma hahk, bur, vauged, must, kaštan, rusked.
Socialižed lindud, elädas joukuil. Äikerdoitas kaks' kerdad vodes tobjimalaz, om erikoid äikerdoičendanke vidhesai kerdad vodes. Hauttas munindad 11..14 päivest. Lindunpoigaižed sündudas höunhita vai vällänke höunhištonke, išttas pezas 14..17 päiväd, kazvatajad söteltas heid sen aigan.
Homaičendad
Kategorii:Lindud
Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikund
thumb|right|250px|Ortodoksižen hristanuskondan levigandusen kart Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikund (Православная церковь, Ορθόδοξη Εκκλησία Orthódoksi Ekklisía) om hristanuskondan kahtenz' surtte konfessii katoližen jumalankodikundan jäl'ghe i koumanz' surtte čuraduz (katolicizman i protestantizman jäl'ghe). Lugetas, miše jumalankodikund sündui läz 33. vot meiden erad Jerusalimas.
Kaik om 225−300 mln uskojid jumalankodikundas mail'madme, enamba kaiked Venämas i Ukrainas. Vepsläižed da venälaižed oma ortodoksižed hristanuskojad tobjimalaz vai alištudas sen jumalankodikundan kul'turale.
Openduz
Jumalankodikundan kaikiden palakundoiden üks'jäine pämez' om Iisus Hristos, hot' niiden administrativine ohjastuz om erazvuitte, avtonomine toine toižespäi, i ei ole ühthišt keskust.
Neandertalin ristit
thumb|right|250px|«Le Mustje»-kuva (Le Moustier), pirdi [[Nait Čarl'z|Čarl'z Robert Nait, 1920]] thumb|right|250px|Neandertalin ristitun tetab leviganduz Neandertalin ristit vai Neandertalilaine (Homo neanderthalensis), mugažo paleoantrop nevondkundaližes literaturas, om kividunu i assimiliruidud ristitun erik, kudamb eli 140—24 tuhad vozid tagaze Evropas, Azijan päivlaskmas i keskuses.
Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikund
Openduz
Ortodoksižen hristanuskondan jumalankodikundan openduz om Pühä Toštelmaz. Se mülütab necidä jäl'gust: Biblii (Vanh Zavet i Uz' Zavet), Mail'man i erasiden Sijaližiden suimiden märhapanendad, kanonad (apostoloiden, Mail'man i erasiden Sijaližiden suimiden ohjandimiden kogodused), vahvištadud Jumalankodikundal liturgijan tekstad, Pühätatoiden sädused, pühiden elonstarinad, mugažo Jumalankodikundan verod.
Neandertalin ristit
Nügüdläižed evropalaižed i azijalaižed mülütadas neandertalin ristitun genoman 2%, afrikalaižed — 0,3%.
Neandertalin ristit oli madalamb kazvol i levedamb ougil mi nügüd'aigaine, aivoiden mülü oli enamba, voib olda mahtoi pagišta. Keskmäine igä oli kaks'kümne vot. Mahtoi säta keihasid i radkaluid, kävuti lämoid. Sötlihe živatoiden lihal tobjimalaz, kävuti zell'kazmusid sömäks.
Homaičendad
Kategorii:Antropogenez Kategorii:Istorijanedeližed ristitud
Sport
thumb|right|250px|[[Gandbolan matč naižiden keskes]] Sport (sport, lühetud form amuižfranc. kelespäi desport — «vänd», «bobuštuz») om ristituiden radmine, kudamb om organizuidud märhapandud ohjandimiden mödhe. Sen metoikš oma ristituiden fizižiden vai intellektualižiden mahtusiden rindatuz, vaumičend sportadamha voibištelendan tel i ristituidenkeskeižed pidandad, kudambad tegesoiš mugomas processas.
Massine sport andab voimust paremboita ristitun tervhut da jätkata hänen sädamižen igäd.
Puškin (lidn)
Puškin (Пушкин) om Venäman lidn federacijan Piter-subjektan suves (vspäi 1936). Se om maižandusen järed tedokeskuz, Puškinan rajonan administrativine keskuz.
Sport
Istorii
Kaikiš amuižembad sportan toižendad oma borcuind (kuvad magikaroiš kaiked mail'madme, voibištelend ičeze sudijoidenke Amuižes Egiptas), kaluiden tarkoiged čudand (kaiked mail'madme), gimnastik (Kitai, 4 tuhad vot e.m.e.), joukvänd mäčhu (Kitai, 1. voz'tuha EME).
Puškin (lidn)
Istorii
Vl 1501 eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Nikol'skii Ižorskii pagastan mülükudas Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas, voz'sadan lopus nimitihe usadibad Saric:aks (Сарица). Vll 1609−1702 oli Ročinman puine Saari Mois(i)-pert'kulu puišton keskes. Petr I lahjoiči sidä Aleksandr Menšikov-jenaralgubernatorale kuti Sarskai miz:ad (Сарская мыза).
Sport
Istorii
Amuižes Grekanmas sportansuguiden sur' erazvuiččend oli olmas jo. Niiden keskes kaikiš lujemb šingotadud oliba borcuindan toižendad, joksend, diskan čudand i voibuižed korjil. Sodakul'tur i sodačomamaht veiba sportan šingotesele amuižes mirus. Keskaigaline religijan leviganduz sen hengeliženke praktikanke vei lanktushe fizišt kul'turad Evropadme (hristanuskond) i Kitaiš (konfucianižuz). Sportlikundan toine libund zavodihe medicinižen tedon šingotesenke 19. voz'sadan keskes.
Puškin (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nevan alangon i hurapol'žen basseinan kanaliden randoil. Om kukhid, uitoid, ojid da puištoid. Matkad Piterin keskushesai om 35 km pohjoižhe. Lähembaižed lidnad oma Piterin Kolpino ani päivnouzmha i Pavlovsk ani suvhe. Carskoje Selo-raudtestancii radab «Piter (Vitebskan vagzal) — Pavlovsk»-keskustal vspäi 1837.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 56 136 eläjad, vl 1959 — 46 tuhad eläjid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 99 380 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', rajonan pol'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7%, ukrainalaižed — 2,2%, vaugedvenälaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 4,0%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Venäman veroližen kul'turan kolledž, Piterin raudtetransportan tehnikum, Piterin agrarine universitet , Leningradan valdkundaline Puškinan nimel nimitadud universitet (pedagogižed kadrad), Sodakosmižen akademijan Možaiskijan nimed pala.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Piterihe mülüjad lidnad *
Stahlhelm
thumb|250px|Germanijalaine saldat M1916-kasuk päs thumb|250px|M1916-kasuk i hibjan somuzkaičend Stahlhelm (vepsän kirjamil Štal'hel'm, znamoičeb «teraraudkasuk» saksan kelel, äilugu Stahlhelme) om germanine kasuk Ezmäižen- da Toižen mail'man voinoiden aigan. Germanijan jaugvägiden kaikiš tetabamb simvol.
Irdkosketused
Kategorii:Pähižed Kategorii:Ezmäine mail'man voin Kategorii:Toine mail'man soda
Zelenogorsk (Piter)
Zelenogorsk (Зеленогорск, Terijoki) om Venäman kurortlidn Piterin administrativižiš röunoiš. Se mülüb Kurortan rajonha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1548. Lidnan enzne (vhesai 1948) i tutab nimi om Terijoki (ročinkel'ne toižetadud nimi suomen tervajoki sanaspäi, znamoičeb «tervasjogi»). Vozil 1939−1940 Tal'vsodan aigan se oli pandud mantazole. Žilo sai lidnan statusad vl 1946.
Geografijan andmused
Lidn sijadase pidust' Suomen lahten randad. Matkad Piterin Suomen päraudtestancijhasai om 50 km. Lähembaine lidn om Piterin regionan Sestroreck suvipäivnouzmha.
Ühtennimine raudtestancii om olmas lidnas, saudihe vl 1869 i udesnimitihe lidnanke ühtes.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 958 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 16 206 eläjad vl 1970.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Piterihe mülüjad lidnad Kategorii:Kurortan rajon (Piter)
Vepsän kul'turan muzei
thumb|right|300px|Vepsän kul'turan muzei Vepsän kul'turan muzei vai Šoutjärven vepsläine etnografine muzei (venäkelel: Шёлтозерский вепсский этнографический музей) — Karjalan Tazovaldkundan Kodirandan muzejan filial.
Vepsän muzei radab 1967. vodespäi. Muzejan augonpanii om Rürik Lonin. Se sijadase Šoutjärven Mel'kin-torgovanan puižes pertiš, Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas. Muzejas om 6 000 ozuteluzkaluid.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän muzejad Kategorii:Muzejad kirjamišton mödhe
Kezasad
thumb|right|250px|[[Kezasadun segluz — üks' Piterin simvolišpäi]] thumb|right|250px|Francine parter. Koronnii-fontan Kezasad (Летний сад) om puištansambl' Piterin Keskuzrajonas, sijadase ühtennimižel sarel 12 ga pindal. Sadčomamahton 18. voz'sadan ezmäižen koumandesen muštnik.
Sad om pandud vl 1704 Suren Petran käskön mödhe i oli regulärine eziauguižin. Saudihe vhesai 1719 carin kezaližeks rezidencijaks, Petran I Kezaline pert'kulu om kaičenus tähäsai. Territorii oli alištunu melioracijale da pudotesile ištutamha puid, kerdalaz tehtihe fontanid da uitoid.
Kezasad eli läbi sures rekonstrukcijas vll 2009−2011.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sadud i puištod Kategorii:Keskuzrajon (Piter)
Simfonii
thumb|right|250px|Nügüd'aigaine simfonine orkestr, [[Eindhoven, Alamad]] Simfonii (συμφωνία simfonia «kajahtai ühtes», «kaposuz») om pit'k koverikaz muziksäduz orkestran täht. Se orkestr om simfonine tobjimalaz, toižin sanoin erazvuiččidenke soitoidenke.
Tärtuz oli tetab Amuižen Riman aigan völ. Kut erine muziksäduz simfonii šingotihe operan ezivändospäi 17. voz'sadal. Simfonii sai populärižust sen kebnan sädandan tagut 18. voz'sadan ezmäižes poles, oz., Saksanman muzikkund tarbhaiči kandidatoišpäi ičetehtud simfonijad vai pol'tošt talerad. Klassine simfonii oti Udessündutandan aigan messan sijad uden sur'il'man arvoimižiš, tegihe «pühäpertin muzikaks» siš.
Klassine simfonii kogoneb nelläs palaspäi, ned oma kirjutadud sonatoikš ciklan formas. Hor i soližed äned ühtnedas simfonijha erasti. Nügüd'aigaižed simfonijad voidas kogota paloiden penembad i enambad lugud, no kaitas konceptualižust. Simfonine muzik om instrumentaližen muzikan kaikiš znamasižemb sarak, mülütab formiden i žanroiden avaron spektran.
Simfonii-žanran toižendad oma simfonii-koncert (üks' solirui soit), koncertine simfonii (kahtespäi üheshasai soitod soliruidas), simfonii horan täht, miččen-se soiton täht (organ, fortepiano). Gibridižed muzikžanrad oma simfonii-süjit, simfonii-fantazii, simfonii-poem, simfonii-kantat.
Homaičendad
Kategorii:Klassine muzik Kategorii:Klassižen muzikan žanrad
Dobränk
Dobränk (ven. i Добрянка) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan keskuses. Se om Dobränkan lidnümbrikon (edel vn 2019 tal'vkud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1623 kuti Domränk-külä (Домрянка). Sauvoškanzihe vas'kentegint i žilod senno vl 1752. Pigai vajehtihe nimed nügüdläižikš i tegimen profiläd raudan samižhe sijaližen vas'kkivendon vähän lugun tagut. 18. voz'sadan lopuspäi vedihe jarmankoid i toihe lidnalašt kul'turad Permišpäi. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1943. Vll 1954−1956 täuttihe Kaman vezivaradint, i demontiruihe metallurgijan tegint.
Dobränk šingotase järedan Permin GRES:an radol (3,3 GVt), mecan ümbriradmižen edheotandoil (mecpilind, mebel') i kivivoin samižen edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kaman vezivaradimen hural randal, penen Dobränk-jogensunno, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Permin röunhasai om 50 km suvhe avtol vai raudtedme (vaiše jüguiden täht). Toine lähembaine lidn om Čormoz 38 km lodeheze orhal, vezivaradimen oiktal randal, i 203 km avtotedme Permin kal't.
Kahesa küläd mülüihe lidnankundha Dobränkan ližaks edel 2020. vot. Lidnankundan pind oli 498,24 km².
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid om avaitud lidnas: koume jumalanpertid i časoun'-muštnik.
Dobränkan gumanitariž-tehnologine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
Evrovizii-1956
Evrovizii-1956 (angl.: Eurovision Song Contest 1956, fr.: Concours Eurovision de la chanson 1956) oli ezmäine Evrovizii-konkurs, kudamb oli oigetud semendkun 24. päiväl vl 1956 Luganos, Šveicarijas. Konkursan vägestai oli šveicarijalaine pajatai Liz Assija.
1956
Sal'sk
Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz oli pandud vl 1812 kuti Judičev-futor, vspäi 1849 — Voroncovskoje-žilo, nimitihe Voroncovsko-Nikolajevskoje-žiloks 20. voz'sadan augotišespäi, se oli makundan keskuseks. Vl 1899 saudihe «Tihoreck — Caricin»-raudtejonod Torgovai-stancijanke žilonno. Vl 1916 raudtejono ühtenzoiti stancijad Bataiskanke, i stancii kändihe raudtesol'meks. Torgovii-žilo stancijanke sai lidnan statusad vl 1926, sil-žo aigal udesnimitihe nügüdläižikš i sirtihe ümbrikon (ende makund) keskust lidnha, vspäi 1930 Sal'skan rajonan keskuz. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (31.07.1942 — 22.01.1943). Ühtištuihe Voroncovsko-Nikolajevskoje-žilod lidnanke vn 1957 kezakuspäi, Kapustino-žilod lendimportanke vspäi 1962.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Keskmäine Jegorlik-jogen oiktal randal tobjimalaz (Средний Егорлык 129 km pitte, Donan hurapol'ne bassein), 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voroncovo-Nikolajevskoje-vezivaradim om jogel lidnan röunoiš. Matkad Rostovhasai Donal om 163 km päivlaskmha-lodeheze orhal, 188 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Proletarsk 29 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 32 km avtotedme vai raudtedme, i Gorodovikovsk (Kalmikii) 53 km suvipäivnouzmha orhal vai 60 km avtotedme.
Sal'sk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 61 316 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 61..64 tuhad eläjad vll 1986−2011 (64 700 rist. vl 1998).
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7%, turkad — 1,6%, armenijalaižed — 1,3%, ukrainalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,3%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Sal'skan industrialine tehnikum, Sal'skan medicinine tehnikum , Sal'skan ekonomikan da oiktusen tehnikum , Sal'skan kozakišton kadetine proflicei.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad *
Dižon
Dižon (Dijon [diʒɔ̃]) om lidn da kund (kommun) Francijan päivnouzmas. Se om Burgundii — Franš-Konte-regionan i Kot-d'Or-departamentan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt oli strategine Rimalaižen imperijan aigan völ. Avrelian-imperator (ohjasti vll 270−275) käski sauda seinid žilos ümbri. Dižon sai lidnan oiktusid vl 1183. Oli Burgundijan parlamentan sijaduseks Keskaigaspäi. Burgundijan universitet radab lidnas vspäi 1722 (27 tuhad üläopenikoid).
Dižon šingotase metallurgijan tegimel, farmaceftižil edheotandoil (Sanofi, Urgo, Groupe Fournier), optikan edheotandoil (Essilor, SAGEM, Nachet), kebnal tegimištol (vill- da puvillkanghad, nahkan ümbriradmine), sömtegimištol (Nestle-kompanijan šokoladfabrik, vinan pästandan edheotandad), tehtas mugažo bučid, špalerid, pakuitest (Tetra Pak-tegim) i avtopaloid. Saduiden da änikoiden kazvatuz kommunas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Burgundijan kanalan randal, 210..410 m korktusil, 245 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Parižhasai om 310 km lodeheze, Lionhasai om 190 km suvhe.
Klimat om valdmeren kontinentan valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +10,9 C°, kaikiš lujemb pakaine oleli −22 C°. Paneb sadegid 760 mm vodes, kuidme tazomäras (86 mm semendkus).
Eläjad
Vl 2010 lidnan-kommunan eläjiden lugu oli 151 212 ristitud. Kaik 245 895 ristitud eliba lidnaglomeracijas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 151 705 eläjad vl 1975 i om nügüd'.
Universe
«Universe» (Londuzkund) om Modern Talking-muzikgruppan kaks'toštkümnenz' da jäl'gmäine studijanal'bom. Se om pästtud vn 2003 31. päiväl keväz'kud. Al'boman prodüser om Diter Bolen.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2003 al'bomad
Brassempujan Vener
thumb|right|250px|Brassempujan Vener Brassempujan Vener om figuran fragment elefantanluspäi üläpaleolitan aigan. Se om löutud francižes Brassempui-kommunas vl 1892.
Fragmentan igä om läz 25 tuhad vozid (gravettan kul'tur). Figurut lugese ühteks kaikiš amuižembiš ristitun modon kuvišpäi.
Homaičendad
Kategorii:Paleolitižed Venerad Kategorii:Evropan paleolit
Azartvändbiznes
Azartvändoiden industrii mülütab ičheze:
Valdkund reguliruib necen sferan edheotandoid valdkundmaksal azartvändoišpäi. Peittud ekonomikan mel'hetartuz azartvändoihe om sur', no policii ecib i likvidiruib illegaližid edheotandoid päiči korrupcijan statjoiš.
Industrijan radmine om teravha rahaližaha vai kaluližaha sidodud, vändajiden polespäi — teravihe kiloihe paksus. Käskusišt paneb röunadusid azartvändoiden ühtnijoiden täht, ozutesikš, minimaline igä, psihine olend (psihižita läžundoita, humalduseta). Valdkundaline reguliruind voib mülütada sistemižid röunadusid: edheotandoiden kel'dand lokacijan da toižendan mödhe i laskend vaiše erasiš-se zonoiš (Venäma, Kazahstan), azartvändoiden valdkundaline monopolii (Suomenma), AÜV:oiden severziš-se štatoiš vaiše indejalaižed voidas pidada kazinod i vaiše ičeze rezervacijoiš.
Järedad azartvändbizneskeskused ratas amerikaižes Nevad-štatas (Las Vegas, Rino), Monte Karlos (Monako), Makaos (Kitai), Singapuras.
Homaičendad
* Kategorii:Bobuštused Kategorii:Biznes
Antofobii
Mokičesoiš antofobijaspäi ristitud mujadas varud kazvajiš padoiš änikoišpäi päpaloin. Fobijan toižend löumendusenke om olmas, konz ristit ümbärdab änikoid i niiden sijid, no pölgastoitab nähten änikoiden harakterižid paloid-ki, ozutesikš umbištadud änikusid vai änikoiden seikhid lehtesidenke.
Änikoiden varu oleskeleb neniden süiden tagut: allergii erasiden änikoiden erikoile i akarofobii — mezjäižiden da toižiden gavediden varu. Spravitadas psihoterapijal.
Homaičendad
Kategorii:Fobijad
Shooting Star
«Shooting Star» (Langenu tähtaz) om Modern Talking-duetan jäl'gmäine pajo. Om sätud 2003-ndes vodes, no kompozicii om pästtud vaiše 2006-nden voden keväz'kus gruppan čihodamižen tagut.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii da prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon žanr om sintipop. Se kogoneb aigemba änetadud pajoiden fragmentoišpäi, Tomas Anders pajati niid vll 1998–2001. Fal'cethoran än' i muzik oma ližatud vl 2006.
Nece pajo om ezitadud Dieter — Der Film:an saundtrekas.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2006 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Nabolnik
Nabolnik vai Bolpirg om vepsän rahvahan söm. Se om avol'jaine pirg bolanke päluižeks.
Komponentad: bol, jauh, sahar, argvoi, kandatez, kanamunad, vähäižen sodad i uksusad.
Irdkosketused
Kategorii:Pirgad Kategorii:Avol'jaižed pirgad Kategorii:Vepsän keitand
Kosov (region)
Kosov, oficialižikš — Kosovon Tazovaldkund (Република Косово, Republika e Kosovës), om rajon Serbijas, kudamb om albanijalaižiden kontrolil. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Prištin.
Pimenov Vladimir
Vladimir Vladimirovič Pimenov (Владимир Владимирович Пименов; sünd. 24. sügüz'ku 1930, Voronež, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 1. kül'mku 2012, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine etnograf da etnolog, specialist suomalaiž-ugrilaižes kul'turas. Kirjuti läz sadad tedotöid venän kelel.
Biografii
Tuleban aigan tedomez' oli sündnu V.F. Pimenov-čomamahtontedomehen (1905−1995) kanzha. Openui Moskvan valdkundaližen universitetan istorijan fakul'tetas vll 1949−1954, etnografijan kafedr.
Pimenov oli Karjalan kodirandantedištandmuzejan palakundan pämehen Petroskoiš vll 1954−1958. Vodele 1958 kändihe NSTÜ:n Tedoakademijan Etnografijan institutanno aspiranturan pästnikan, openui stacionaratomikš. Vll 1958−1966 radoi Karjalan tedokeskusen Kelen, literaturan i istorijan institutas. Vahvišti kandidatan dissertacijad vepsläižiden etnižes istorijas vl 1966 i oli valitud NSTÜ:n Tedoakademijan Etnografijan institutan tedoradnikaks konkursan kal't. Istorijan tedodoktor (1977).