cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Šajenan kel'
Kirjamišt
Šajenan kelen kirjamišt om sätud 19. voz'sadan lopus latinan kirjamištol pohjal. 1970−1980-nziš vozišpäi ⟨ts⟩-digraf kävutase z-kirjamen sijas.
Nügüd'aigan kirjamišt om mugoine:
Virktas /h/-fonemad [e]- da [t]-kulundoiden keskes kuti s; sanudas h-kirjant [t]- da [k]-kulundoiden keskes kuti [ʃ] («š»): nėstona [nehtóna] «sinun sizar», nȧhtona [nahtóna] «veraz ristit».
Fonetik da fonologii
Šajenan kelen fonetik ei ole lujas koverikaz.
Sil om koume vokalid vaiše — o, a, e — no jogahišt voib sanuda erazvuiččenke tonanke. Kaik om viž tonad. Kävutadas znamoid jonoštamha niid: á, a, ė, ā, ô; no ei kirjutagoi niid paksus.
Konsonantad oma jäl'ghižed: [p], [t], [v], [s], [m], [n], [ʃ], [ʔ], [h], [k].
Morfologii
Personaližed pronominad tarttas verboihe kuti affiksad.
Pugačova Alla
Alla Borisovna Pugačova (Алла Борисовна Пугачёва; sünd. 15. sulaku 1949, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) om tutab venämalaine pajatai, muzikankirjutai, aktris, prodüser da TV-vedai. NSTÜ:n rahvahan artist (1991), Venäman valdkundaližen premijan laureat (1995).
Šajenan kel'
Morfologii
Šajenan keles om nell' personad (ühtenz', kahtenz', koumanz' da koumanz' edahaine; üks'lugus i äilugus) kuti toižiš algonkinižiš keliš, kaks' lugud (üks'lugu i äilugu), eläbad nimed da elotomad nimed; «mö»-sana voib znamoita «mö sinunke» vai «mö sinuta».
Pronominoiden ozutajad:
Fevral'sk
thumb|left|250px|Fevral'sk-stancijan vagzal (2006) Fevral'sk (Февра́льск) om Venäman radinžilo (lidnanvuitte žilo) Amuran agjan Selemdžan rajonas.
Andinotrichoderes pellitus
Andinotrichoderes pellitus om gaved' (bumbak) Cerambycidae-sugukundaspäi. Tippmann-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1960.
Bumbak travib pumaterialid.
Fevral'sk
Istorii
Žilo om tehtud BAM:an sauvondan aigan (1974−1980 voded). Kätihe lidnanvuiččeks vl 1982. Om nimitadud venän kelen uhokun nimen mödhe (февраль).
Andinotrichoderes pellitus
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Cerambycidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Fevral'sk
Istorii
Fevral'sk šingotase mecan varhapanendan vemha Kitaihe kahtel edheotandal («Fevral'sk-les», «Li Čan Li»), parziden pilindan 22 edheotandal, ühtennimižel raudtestancijal (vspäi 1997, raudten distancii, vedimdepo). Snamba mi 60 torguindan edheotandad ratas žilos.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan päivlaskmas, Selemdž-jogen (Селемджа́) i sen huran Biss-ližajogen (Бы́сса) keskes, avtotel Svobodnijan i Ekimčanan keskes. Matkad Ekimčan-rajonkeskushesai om 204 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Šajenan kel'
Morfologii
Erazvuiččed suffiksad voidas tartta niihe ozutajihe, oz. nátahpetame «Mö (minä da sinä) olem tobjad».
Fevral'sk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 128 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 816 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Sündundan puine jumalanpert' om avaitud žilos vl 2013.
Šajenan kel'
Homaičendad
Kategorii:Algonkinižed keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden keled
Fevral'sk
Eläjad
Nened büdžetižed aluzkundad ratas žilos: keskškol, kirjišt, kul'turkeskuz, lapsiden muzikškol i sportškol, läžundkodi.
Irdkosketused
Kategorii:Amuran agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Selemdžan rajon
Pugačova Alla
Hänen repertuarha mülüb enamb 500 pajod venän, anglijan, saksan, francijan, evrejan, suomen da ukrainan kelil, a diskografijas om enamb 100 soloplatoid, CD- da DVD-diskoid (kesked niid 17 al'bomad, 34 singlad, 25 kompiläcijad). Päiči Venämas da postnevondkundaližiš valdkundoiš Pugačovan al'bomad pästtihe Japonijas, Suvikorejas, Ročinmas, Suomenmas, Saksanmas, Pol'šanmas, Čehoslovakijas da Bolgarijas. Ühthine disktiraž om enamb 250 millionad egzemplärid.
Biografii
Alla om sündnu Moskv-lidnha. Vl 1965 seičemendestoštkümnendes igäs äneti ičeze ezmäižen Робот-pajon. Vl 1967 hän sädi TV-debüt Иду из кино-pajonke. Vozil 1968-1972 pajatai äneti naižroliden pajoid erazvuiččiš fil'miš. Sid' vozil 1974-1976 Alla oli «Весёлые ребята»-ansamblin solistan. Vl 1975 hän sai vägestust noriden edestajiden Золотой Орфей-konkursal Арлекино-pajonke. Vl 1977 Alla pästi ičeze ezmäine studine «Зеркало души»-al'bom platal. Vl 1978 hän edesti Anna Strel'cova-rolid (toižin sanoin, ičtaze) Женщина, которая поёт-fil'mas. Vl 1985 pästtihe Пришли и говорю-fil'm-koncert hänen ühtnendanke.
Vl 1997 hän ezini "Evrovizii"-konkursal, kus pajati "Primadonna"-pajon. Alla sai 15-nden sijan (33 čokkoint).
Vl 2009 Alla tedoti aktivižen sädamižradmižen lopindas. Vspäi 2011 vhesai 2013 hän ühtni sudijoiden ezimeheks «Faktor A»-TV-šouhu. Nügüd' Alla pajatab scenal harvoin kanzaližiden holiden tagut.
Om naindas Maksiman Galkinanke (nece om hänen 5. naind). Hänel om kaks' tütred, poig da koume lapsenlapsed. Üks' tütrišpäi — Kristina Orbakaite — om mugažo tetab pajatai; sen poig (Allan tütrenpoig), Nikita Presnäkov, om populärine teatr- da kinoakt'or, pajatai.
Irdkosketused
Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Streževoi
Streževoi (Стрежево́й) om Venäman lidn da lidnümbrik (vspäi 2004) Tomskan agjan lodehes. Se om agjan koumanz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, om ümbärtud Aleksandrovskojen rajonal.
Istorii
Ende hantin küläd i kalanpüdajiden Streževoje-külä (vspäi 1932) oliba olmas necil sijal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1966 kuti kivivoin sadajiden žilo, nimitihe külän mödhe. 1960-nziden voziden lopus tedotihe žilod kaiken NSTÜ:n Komsomolan udarnikoiden sauvondaks. Radnikžilo sai lidnan statusad agjan alištusenke vn 1978 5. päiväl sulakud.
Streževoi šingotase kivivoin tedištelendal da samižel sen ümbrištos, kivivoinümbriradajal tegimel, kivivoin samižmašiništon tegimel, gazanveimiden i kivivoiveimiden sauvondan da holitusen (lendimport) edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Obinjogen oiktan Pasol-hijaman oiktal randal, 41 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon röunhasai om 10 km pohjoižhe orhal, Tomskhasai om 635 km suvipäivnouzmha orhal, 2 416 km avtotedme (tal'vte om olmas) vai Obin ülezjogen. Lähembaine lidn da raudtestancii om Nižnevartovsk (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik) 63 km lodeheze avtotedme. Jogiport sijadase kudes kilometras lidnaspäi, lendimport eläb bankrotnendan proceduras läbi vspäi 2016.
.bd
thumb|right|250px|Domenan logotip .bd om Bangladešan Internet-domen. Se om avaitud 1999-nden voden 20. päiväl semendkud. Sen komplimentarine domen om .বাংলা (.bangla) domennimiden täht bengalan kelel, om sädud vl 2011, registracii zavodihe vn 2016 tal'vkus.
Registracii .bd-domenal om lasktud koumandel tazopindal kahtenden tazopindan reglamentiruidud aladomenoil. Severz'-se aladomenoid oma Bangladešan tobmuden organoiden täht vaiše.
Streževoi
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 42 219 ristitud. Kaik 41 733 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 40 tuhad eläjid vll 1989−2020 (44 600 rist. vl 1998 i 44 693 rist. vl 2009).
.bd
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
Streževoi
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad: «Tomskneft'»-kompanijan openduzkombinat, Žirnovskan kivivointehnikuman filial, Tomskan tegimištoliž-gumanitarižen kolledžan filial, üläopendusen aluzkundoiden koume filialad (Piter, Tümen').
.bd
Irdkosketused
B Kategorii:Bangladeš
Streževoi
Eläjad
Edeline lidnümbrikon pämez' om Valerii Harahorin (keväz'ku 2009 — sügüz'ku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tomskan agjan lidnad Kategorii:Tomskan agjan lidnümbrikod
Saratovan agjan lidnad
Kaik om kahesatoštkümne lidnad (город) i 25 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Saratovan agjas.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Suduva
thumb|right|250px|UEFA:n Evroühtnend, «Suduva — Seltik»-kodimatč (1:1), 23. eloku 2018 FK «Suduva» (Futbolo klubas „Sūduva“) om Litvanman futbolklub Marijampole-lidnaspäi.
Kluban istorii augotihe vl 1968. Vll 1992−2002 vändi alaühtnendoiš. Ezineb A-ühtnendas vspäi 2003, kändihe valdkundan čempionaks vll 2017, 2018 i 2019, om voziden 2006, 2009 i 2019 Litvanman futbolkupkan vägestajan. Sai kahtent sijad voziden 2020 i 2021 sezonoiš, kudent sijad vn 2022 sezonas. Marijampolen futbolaren om joukun kodistadionaks (Marijampolės futbolo arena, ende ARVI Arena mugažo, 6250 kacujiden sijad).
Futbolkluban prezident om Vidmantas Murauskas. Pätrener om Dovidas Lastauskas (Dovydas Lastauskas) vn 2023 keväz'kuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Marijampole
Kamizäk
Kamizäk (Камызя́к, Құмөзек / Qumózek «rogoheinän žomad») om Venäman lidn da lidnankund Astrahanin agjan suves. Se om Kamizäkan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1925).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1560 kuti kalatezport, ristitišt püdi kalad. Ühtištuihe žilod lähižidenke penidenke žiloidenke da anttihe lidnan statusad vn 1973 2. päiväl uhokud.
Kamizäk šingotase sömtegimišton edheotandoil (ristegim, konservtegim, lindferm), mugažo Kaspijanrandaližen aridižen manradandan tedoinstitutan filial (edel 2018. vot erine Venäman kastlijan maploduidenkazvatusen da arbuzlinmavodindan tedoinstitut) radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan suhišton Kamizäk-hijaman randal, −24 m keskmäižel korktusel, alemba mail'man valdmeren tazopindad. Matkad lähembaižhe Astrahan'-lidnhasai om 35 km pohjoižhe avtotedme.
Kamizäk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 16 314 ristitud, rajonan koumandez. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 16 tuhad eläjid vll 2000−2017 (16 314 rist. vl 2010). Vl 2017 lidnan eläjiden lugu oli 16 077 ristitud.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen jumalanpert' om olmas lidnas, udessündutihe vodele 2008.
Kamizäkan maižanduzkolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' (Nevondkundan ezimez') om Dmitrii Vasil'jev (tal'vku 2013 — keväz'ku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Astrahanin agjan lidnad *
Polonii
thumb|left|250px|Polonijan spektran nägui pala
Polonii (Po — polonium latinan kelel) om 84nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan päalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Pol'šanmalaižed himikad Pjer Küri da Marija Sklodovskaja-Küri löuziba ut elementad urankivendos (0,1 mg tonnas) i saiba puhtast polonijad ezmäižen kerdan vl 1898. Polonii om nimitadud Pol'šanman mödhe (latinan kelel: Polonia), se oli Sklodovskaja-Kürin tatanma.
Polonii da kaik sen ühtnendad oma morijad lujas!
Fizižed ičendad
Polonii om pehmed radioaktivine hobedaižvauged metalloid (pol'metall). Kubine klassine kristalline segluz om üks'jäine mugoine elementoiden keskes madalal lämudel, se kändase romboedrižeks +36 C° lämudel.
Atommass — 208,9824. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,32 g/sm³. Suladandlämuz — 527 K (254 C°). Kehundlämuz — 1235 K (962 C°).
Elemental ei ole stabiližid izotopoid. Tetas 33 ratud izotopad 188..220 atommassanke, i niiden 28 izomärad. Kaikiš hätkembad oma 209Po-izotop 125,2 ± 3,3 vot pol'čihodamižen pordonke, 208Po (T½=2,9 vot) i 210Po (T½=138,37 päiväd).
Himižed ičendad
Metall muigotub il'mas teravas, sädab hapandusid. Muigotandmärad: +6, +5, +4, +2, −2, tobjimalaz +2 i +4.
Kävutand
Ottas kävutamižhe polonijad kosmosladimiden energetikas. Polonii-210 om lämän kaikiš effektivižemb purde, lämbitase da sulab ičeze α-radiočihodamižespäi, sikš pidab kaita sidä hahktinas. Polonijan pätegii om Venäma (mail'man tehmižen 98%).
Sadas atomreaktoriš vismutad sädegoiten.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Armavir (Venäma)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Armenine aul (Армянский аул) vl 1839 Čerkesijan armenijalaižil, hö sirdiba sihe kaičemha rahvahan religijad da veroid islaman levitamišt vaste. Vozil 1848−1876 nimitihe Armaviran aul:aks Armenijan amuižen pälidnan mödhe. Vl 1875 raudte Vladikavkazhasai läbiti aulad, i udesnimitihe sidä — Armavir-küläks. Vspäi 1914 om lidnan statusanke. Vn 1930 7. päiväspäi elokud om lidnaks randan alištusenke.
Armavir šingotase mašinansauvomižel (vagonad, varapalad), sömtegimištol (järedad konditerine i pühävoin tehmižed), elektrotehnižil tegimil, ladimensauvomižen koumel tegimel, omblendan edheotandoil, meblin fabrik radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kuban'-jogen hural randal sen lähtendan sijas Kavkazaspäi, 190 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Krasnodarhasai om 170 km päivlaskmha orhal vai 220 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Stavropol' 65 km päivnouzmha orhal vai 120 km avtotedme, Labinsk 60 km suvipäivlaskmha avtotedme i Novokubansk vides kilometras lodeheze avtotedme.
Koume küläümbrikod (Zavetnii, Jogenverine i Vanhan Stanican) 12 eländpunktanke mülüdas lidnümbrikho Armaviran ližaks. Lidnümbrikon pind om 279,2 nellikkilometrad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 188 832 ristitud, lidnümbrikon — 208 103 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 193 964 eläjad vl 2002. Vl 2018 kaik 190 709 ristitud elihe lidnas i 209 249 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 85,2%, armenijalaižed — 9,3%, ukrainalaižed — 1,3%, čerkesalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 1,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan kafedraline päjumalanpert' (om saudud vll 1996−2007), ph. Stroican päjumalanpert' (om olmas vspäi 1916) i Joann-endustajan jumalanpert'. Armenižen jumalankodikundan «Surb Astvacacin» (Pühän Jumalanmaman) pühäpert' om letud vll 1843−1861.
Nened aluzkundad anttas professionališt opendust: Armaviran medicinine kolledž, seičeme tehnikumad (agrariž-tehnologine, juridine, tehnologijan i servisan, industrialiž-sauvondtehnikum, sarak- i informacižiden tehnologijoiden, mehaniž-tehnologine, mašinansauvomižen), üläopendusen koume aluzkundad.
Lidnümbrikon Duman ezimez' om Aleksandr Poläkov vn 2015 redukuspäi.
Transport
Avtobusad, trolleibusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. «Kavkaz»-avtote (R217) om lidnan päivlaskmaižeks i suvižeks röunaks.
Raudtesol'm, Armavir-Rostovskii- (radab vspäi 1875) i Armavir-Tuapsinskii- (vspäi 1915, paginoiš «Armavir-2») stancijoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Kuibišev
Kuibišev om kanzannimi türkan etimologijanke (toižend — Kaibišev) i toponim. Se voib znamoita:
Böbörijad
Böbörijad (Melolontha) oma gavediden heim, mülüdas Lapačhabinoižed-sugukundha, Melolonthinae-alasugukundha. Kaik 24 erikod mülüdas heimho.
Se om järed bumbak 23..32 mm pitte. Hibj om pitkač, must vai ruskedbur mujul, punktiranke, om kattud henoil ištujil hibusuzil. Gaved'madod elädas mahuses i kulutadas kazmusiden jurid, imagod södas lehtesid.
Päivlaskmaine erik (Melolontha melolontha) vasttase Evropan tobjas palas, suvipäivlaskmha «Estinma — Moskvan agjan pohjoine»-jonospäi. Päivnouzmaine erik (Melolontha hippocastani) vasttase Evropan pohjoižes da Sibirin suves, pilitišen letkesižiš sijiš.
Erased erikod oma maižanduzkul'turoiden travijoin. 1980-nziš vozišpäi kel'dihe erasiden pesticidoiden kävutandad, i böbörijiden lugu ližadub.
Homaičendad
Kategorii:Lapačhabinoižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid
Religii
thumb|right|200px|Religijan simvolad Religii (religare «ühtenzoitta») om tuntken eriline form, uskojiden organizuidud kumardelend ühtele Jumalale vai sen enamba. Religijan tärtuz mülütab ičtazvedandan morališt normad, veroiden sistemad, kul'tan tegendoid, ristituiden organizacijoid (jumalankodikund, umm, sangh, religijankund).
Nened tärtused oma znamasižed religiozižes kacundas: hüvüz i pahuz, tozihengeližuz, elon met i hama. Religii vai pidand sihe (religijatomuz, ateizm) oma mail'mannägendan kaikiš enamb levitadud formad kaikiš valdkundoiš.
Jagadas uskojid konfessijoikš.
Mail'manreligijoiden kacegiden alused oma kirjutadud ristituil pühätekstoikš. Kaikuččen religijan polenpidajad oma uskotoittud, miše ned tekstad oliba diktuidud da ozutadud Ülähäižel (jumaloil), vai oliba kirjutadud vauktustadud religijal pühämehil, tedajil mehil, suril opendajil kaikiš korktembas hengeližes olendas.
Togo
Togo, täuz' oficialine form — Togon Tazovaldkund (République Togolaise), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Lome.
Etimologii
Valdkundan Togo-nimituz mererandpol'žen eve-heimon kelel znamoičeb «levitadud mad mererandpolen järviden taga».
Istorii
Jäl'gmäine kudenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1992 sügüz'kun 27. päiväl. Se om ottud kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe, om väges voziden 2002, 2005 da 2007 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Togon topografine kart. Togo om mavaldkundröunoiš Gananke päivlaskmas (röunan piduz — 877 km), Burkina Fasonke pohjoižes (126 km) da Beninanke päivnouzmas (644 km). Ühthine röunoiden piduz kuivudedme — 1647 km. Gvinejan lahten mererandpolen pen' pala om suves. Randanpird om 56 km pitte.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Agu-mägi (Mont Agou), 987 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidemb jogi om Mono-jogi, 467 km pitte.
Togon klimat om ekvatorialine, se om neps suves (+23 C° kesklämudenke) da savannan pol'kuiv pohjoižes (+30 C°). Vodes man suves om kaht vihmsezonad, no eile äi sadegid paneb. Ezmäine sezon om sulakun da heinkun keskes, toine — sügüz'kun da kül'mkun keskes.
Politine sistem
Togo om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Président de la République togolaise). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, strokuiden lugu om röunatusita. Prezident paneb päministrad (fr. Premier ministre) radsijha i voib pästta parlamentad radmaspäi.
Beinbridž (Džordžii)
Beinbridž (Bainbridge) om AÜV:oiden lidn Džordžii-štatan suvipäivlaskmas. Se om Dekeiter-ümbrikon administrativine keskuz.
Togo
Politine sistem
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (Assemblée Nationale), mülütab 91 deputatad-ühtnijad. Ristitišt valičeb heid videks vodeks.
Beinbridž (Džordžii)
Istorii
Ezmäine evropalaižiden žilo oli olmas kut torguindpost 18. voz'sadan lopus, Džeims Bördžes (James Burges) pani sen alust. Eländpunkt om registriruidud oficialižeks vn 1829 22. päiväl tal'vkud. Nimitihe AÜV:oiden sodamerivägiden Uil'jam Beinbridž-kommodoran (William Bainbridge) kanzannimen mödhe, mez' oli USS Constitution-purehlaivan käsknikan. Beinbridž om Dekeiter-ümbrikon keskuseks ümbrikon alusenpanendan aigaspäi vll 1823−1824.
Togo
Politine sistem
Prezidentan järgvaličendad oliba vn 2015 25. päiväl sulakud. Parlamentan ühtnijoiden järgvaličendad oliba vn 2018 20. päiväl tal'vkud. For Essozimna Gnassingbe sai valičendoil 58,75% änid (vl 2010 oli 60,9%), radab prezidentan vs 2005 semendkun 4. päiväspäi koumanden strokun jäl'geten. Komi Selom Klassu om päministraks vs 2015 kezakun 10. päiväspäi.
Beinbridž (Džordžii)
Istorii
Beinbridž šingotase aviacijan holitišiden parkan i jogiportal (merilaivad-ki voidas ujuda sihesai), opendusen i kul'turan (kuvagalerei, pen' teatr) aluzkundoiden sijaližeks keskuseks.
Togo
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Togon administrativiž-territorialine jagand.
Beinbridž (Džordžii)
Geografijan andmused
Beinbridžan saum vezid om kuz' procentad (3,1 km²).
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 697 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 12 714 eläjad vl 1960 i om nügüd', ümbrikon läz pol't.
Togo
Administrativiž-territorialine jagand
Togon Tazovaldkund jagase videks agjaks (regionaks). Agjad alajagasoiš 30 prefekturha da 1 kommunha.
Beinbridž (Džordžii)
Eläjad
Vn 2020 rahvahanlugemižen mödhe lidnalaižiden keskes ristitud afrikan augotižlibundanke oma enambuses (nell' seičemendest), evropalaižed otiba 35 %, ispanijan i latinan augotižlibundanke — viž procentad, toiženke i segoitadud augotižlibundanke — nell' procentad.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Džordžijan lidnad
Togo
Eläjad
Togos elädas togolaižed. Vl 2013 valdkundan ristitišt oli 7 154 237 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2010): hristanuskojad — 43,7%, rahvahaližed veroližed uskondad — 35,6%, islamanuskojad — 14,0%, toižed uskojad — 0,5% (sidä kesken induistad, buddistad i judaistad vähemba mi 0,1% kaikutte), religijatomad — 6,2%.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Sokore i Kar.
Ižanduz
Vl 2012 Togon päeksport oli kakao (20%), cement (12%), kuld (11%), kivivoi (7%), puvill (7%), kal'cijan fosfatad (6%); toine eksport — kofe (4%), heretused (2%), plastik (2%).
Taškent
thumb|left|250px|Lidn jagase 11 rajonaks. Taškent (Toshkent [tɒʃˈkent], Ташкент) om Uzbekistanan pälidn (vspäi 1930) da kaikiš suremb lidn. Se om lidn keskuzalištusenke.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 2. voz'sadal EME. Ende nimitihe Čač, Šaš, Binket / Binkat. Šingotihe Šuukten seižuteseks. Lidn eli läbi murendajas manrehkaiduses vn 1966 26. päiväl sulakud, om udessündutadud 3,5 vodes kaiken NSTÜ:n radnikoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Čirčik-jogen oiktal randal tobjimalaz (Sirdarjan jogen oiged ližajogi) i sen alangištos, 440..480 m ü.m.t. korktusil. Taškentan agj ümbärdab lidnad, Taškent ei mülü sihe. Matkad lidnaspäi Kazahstanan röunhasai om 5 km lodeheze.
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 2 309 300 ristitud, ezilidnoidenke — läz 3 mln (2001, 6,4 tuh. km²). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport
Avtobusad, maršruttaksid, taksid, velosipedad i ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Metropoliten radab vspäi 1977 (3 jonod, 29 stancijad, 36 km raudted, völ 2 jonod om sauvomas). Passažirine- i Suvine-päraudtestancijad ratas lidnas. Koume avtorengazted om saudud lidnas da siš ümbri.
Rahvahidenkeskeine civiline Islam Karimovan nimel nimitadud Taškent-lendimport (ТАС / TAS) sijadase 8 km suvipäivnouzmha orhal lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Venäman i Evropan järedoihe lidnoihe, Azijan erasihe maihe, mugažo Uzbekistanadme. Toižed kaks' lendimportad oma pened, Taškent-Päivnouzmaine (enzne sodalendimport, om rekonstrukcijas) i Taškent-Sergeli (suves, privatižen penen aviacijan täht).
Irdkosketused
Kategorii:Uzbekistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Uzbekistanan agjad
Stambul
Istorii
Kaikiš amuižembad eländpunktad lidnan territorijal oliba neolital völ, vl 6700 EME. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 667 EME kuti Vizantii. Dokumentiruidud lidnan istorii zavodiše vl 659 e.m.e., konz amuižgrekalaižed tuliba azijalaižhe palaha.
Rimalaine Konstantin I Sur'-imperator sirdi imperijan pälidnad sihe vl 330 meiden erad, udesnimitihe Vizantii-lidnad ezmäi Uz' Rim, no pigai nimitaškanzihe Konstantinopolikš (Konstantiniyye) imperatoran oiktastuseks. Lidn oli Vizantijan i Osmanan imperijoiden pälidnaks. Lidn vajehti oficiališt nimitust vaiše vl 1930, hot' läz nügüdläine Istinpolin-nimi oli olmas araban keles 15. voz'sadaspäi. Edeline nimituz kaičese grekan keles.
Geografijan andmused
Stambul om transkontinentaline, se sijadase Bosfor-sal'men molembil randoil, üks' pala om Evropas, toine — Azijas, 0..537 m korktusil, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sal'men randad ühtenzoittas sildoil da raudtetonnelil.
Tobmuz
Edeline lidnan pämez' oli Mevlüt Uisal (sügüz'ku 2017 — keväz'ku 2019).
Transport
Avtobusad, tramvai, vezitransport, metropoliten (kebn metro vspäi 1989, manalaine pala vspäi 2000, 6 jonod, 89 stancijad, 115 km raudted) i funikulör (vspäi 1875), ezilidnjonused i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Järedad jügumeriportad ratas lidnas, om meriavtobusad stancijoidenke passažiroiden täht. Kaks' päraudtestancijad: Haidarpašan Azijas i Sirkedži evropižes palas.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Turkanman agjad
Šajennad
Šajennad (ičeze nimituz om Tsetsehestahese) om Pohjoižamerikan indejalaine heim. Eläb AÜV:oiden Montan- i Oklahom-štatoiš päpaloin. Hö pagištas šajenan kelel, ühtel algonkinižiš kelišpäi.
Vajoming-štatan Šajenn-pälidn (Cheyenne) om nimitadud sen heimon mödhe. Kolorado-štatas «Šajenn»-nimituz om mägel.
Kel'
Šajenan kel' mülüb algonkinižihe kelihe. Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Nügüd'aigan sil om üks'jäine pagin vaiše, no oli kaks' paginad aigemba. Kävutadas kel't šajenniden rezervacijas Montanas, erased pagižijad elädas Oklahomas. Kaik om läz 1720 pagižijad; heimon ezitajiden enambuz pagižeb anglijan kelel vaiše.
Jagaduz
Nügüd'aigan heim jagase kahteks gruppaks: pohjoižed šajennad — Notameohmesehese, i suvižed šajennad — Heevahetane.
Elo
Šajennad mülüdas suriden tazangištoiden indejalažiden kul'turan veroližhe sarakho. Heiden kaikiš tarbhaižemb radmine om bizoniden mectuz, kävutadas heboid sen täht. Indejalaižiden toižed azjad oma kalanpüdand, maižanduz, risan keraduz.
Heimon veroline pert' kucuse tipi:kš; šajennile pidi likutada pertid paksus, konz hö mäniba toižele tahole. Heiden küläd linniba surikš lujas, konz kogonaine heim tuli sinnä. Pertid seižutasoiš tulleid vaste, sikš miše tazangištoil, kudambil šajennad elädas, kova tullei puhub päivlaskmalpäi paksus.
Aigemba heimoil oli äi gruppid. Edel evropalaižiden tulendad šajennad toraziba toižid heimoid vaste; konz evropalaižed tuliba, šajennad augotiba torata heid vaste. Vihankandajad lugiba heid rohktikš da kovikš lujas.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden rahvahad Kategorii:Indejalaižed
Jezeh Nkeiruka
Nkeiruka (Kira) Hilarijevna Jezeh (Нкеирука (Кира) Хилариевна Езех; sünd. 17. reduku 1983, Moskv, NSTÜ) om venämalaine körlingist, 11-kerdaine Venäman čempion, koumen Olimpiadan ühtnii (2002, 2006 da 2010), Evropan čempion (2006), 2-kerdane Universiadoiden prizör.
Hänen tat om nigerijalaine, mam — venälaine.
Arkadak
Arkadak (Аркада́к) om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan päivlaskmas. Se om Arkadakan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1721. Nimitihe jogen mödhe, sen nimituz znamoičeb «tagamägi» amuižtürkan kelel. Kätihe radnikžiloks vl 1939. Radnikžilo sai lidnan statusad vs 1963 vilukun 1. päiväspäi.
Arkadak šingotase sömtegimištol: maidkonservtegim, leibänkombinat, spirttegim, Rosrezerv:an edheotand.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur' Arkadak-jogen hural randal (Большой Аркадак 115 km pitte), mitte lankteb Hopr-jogen känmaha (Donan hurapol'ne bassein) huralpäi ani päivlaskmha lidnaspäi, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saratovhasai om 181 km päivnouzmha orhal, 239 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Balašov 50 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 59 km avtotel vai raudtel, i Rtiščevo 41 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal, 52 km avtotel vai raudtel. Arkadak-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas.
Krasnii-žilo kaikenaigaižeta ristitištota mülüb lidnankundha (municipaližhe ühtnikha) Arkadakan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan da lidnankundan eläjiden lugu oli 12 845 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14..15 tuhad eläjid vll 1959−2006 (14 790 rist. vl 1959 i 14 800 rist. vl 1998).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,3%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 2,6%. Vll 1854−1941 saksalaižed- i danijalaižed-protestantad sirdiba Evropaspäi da eliba nügüdläižen lidnan ümbrištos.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine Sündun Voznesenjan jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 1822.
Balašovan maižanduzmehanizacijan tehnikuman Arkadakan filial i Saratovan agjan bazižen medkolledžan filial Arkadakas oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saratovan agjan lidnad *
Zelenskii Volodimir
Volodimir Oleksandrovič Zelenskii (Володимир Олександрович Зеленський; sünd. 25. viluku 1978, Krivii Roh, Ukrainan NST, NSTÜ) om ukrainalaine prodüser, ak'tor i Ukrainan prezident vs 2019 semendkun 20. päiväspäi.
Biografii
Volodimir om sündnu Krivii Roh-lidnha.
Volodimir zavodi akt'oran kar'jerad «КВН»-šous Zaporožje-Krivii Roh-Tranzit da Kvartal-95-kamandan kapitanal. Ühtni vn 2019 Ukrainan prezidentan valičendoihe da oti vägestust niiš kahtes turas.
Vspäi 2003 om nainu. Olena om hänen ak, hänel kaks' last oma sündnus: Aleksandra-tütär da Kirill-poig.
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Ukrainan prezidentad Kategorii:Ukrain Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Krivii Rohaze Kategorii:Sündnuded vl 1978
Panevežis (futbolklub)
FK «Panevežis» (Futbolo klubas „Panevėžys“) om Litvanman professionaline futbolklub ühtennimižes Panevežis-lidnaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe F
Soligalič
Soligalič (Солига́лич, Venäs oli Соль Галичьская Galičun Sol) om Venäman lidn da lidnankund Kostroman agjan lodehes. Se om Soligaličun rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1335 kuti Sol' Galičskai (Galickai) (Соль Галичьская (Галицкая)). Se mülüi Galičun ruhtinazkundha. Lidn šingotihe keitandsolan samižel (vhesai 1823), sid' pajad radoiba sijaližel raudal soišpäi. Puine lidnuz oli olmas Kostrom-jogen hural randal 16. voz'sadal. Mouckiven löudmižsijad abutihe leta kivižid sauvusid jo 17. voz'sadal.
Soligalič sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1778. Mecan varhapanend da ümbriradmine leviganzi 20. voz'sadaspäi. Sarak Monzan raudtespäi tuli lidnha 1960-nzil vozil.
Soligalič šingotase pupertinsauvondan tegimel, sömtegimištol (konservtegim ), mouckiven kombinatal pohjoižes Turovk-ezilidnas, bal'neologižeks kurortaks (vspäi 1841).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Kostrom-jogen (Volgan hura ližajogi) üläjoksmusen oiktal randal tobjimalaz, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, ani päivlaskmha Galičun ülüdespäi. Matkad Vologdan agjan röunhasai om 15 km lodeheze orhal vai Monzan raudtedme, agjan Kostrom-keskushesai om 165 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 220 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čuhlom 42 km suvipäivnouzmha orhal vai 48 km avtotedme.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +2,9 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −9..−12 C°. Ekstremumad oma −52 C° i +36 C°. Paneb sadegid 600 mm vodes, enamba kezakus-uhokus (70..79 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (28..29 mm kus).
Soligalič om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 54,2 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 438 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 500 eläjad vl 1992. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 5 976 eläjad.
Čuhloman mectegimišton tehnikuman Soligaličun filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' oli Väčeslav Čižikov (2008−2018). Vspäi 2019 Soligaličun rajonan administracii tegeb lidnankundan administracijan velgusidme.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan lidnad *
Parmad
Parmad (Oestridae) om kaks'suugaižiden sinantropižiden gavediden sugukund. Tetas 176 erikod 30 heimos.
Leviganduz
Sugukundan erikod oma levitadud kaikedme mail'madme. Avaromb leviganduz om kabjživatišton kazvatandha sidodud.
Kaikiš amuižembad parman Dermatobia hydropica-erikon kaivandused oma löutud AÜV:oiden Kolorado-štatas, sen eocenan šoidus 50,3 mln vozid igänke.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu (imagon) hibj om 9..25 mm pitte. Erased erikod oma mezjäižiden i ürghižen pojavad. Pä om leved lapakon polhe. Sil'mad oma pal'had erikoiden enambusel. Ižačuiden sil'mad kazdas lähižemb toine toižennoks. Habinoižed oma lühüdad i süvetud kopuižihe. Rindaz om kattud hibusuzil. Jaugad oma lühüdad sanktad karvakahad. Pökuine om šurunvuitte vai kon'ak.
Gaved'madod parazitiruidas imetaiživatoil, voidas ristitul-ki. Parmoiden täuz'kaznuded eričud ei sögoi (afagad), heiden sun organad oma reduciruidud. Vaiše üks' keskuzamerikaine Dermatobia hominis-erik tegeb zatridüd londoid ristituiden päle, enamba kaiked kodiživatišt mokičese parmoiden tagut.
Alasugukundad
Kaik om nell' alasugukundad:
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Gavediden sugukundad
Pohjoižen rahvahiden institut
thumb|right|250px|Pohjoižen rahvahiden institutan päpordhad Pohjoižen rahvahiden institut (lühüdašti PRI, Институт народов Севера) — üks'jäine üläopendusen aluzkund Venälaižes Federacijas, kudamb vaumičeb pedagogižid da tedoližid radnikoid enamba mi 30 Pohjoižen, Sibirin da Edahaižen Päivnouzmpolen igähižen vähäluguižen rahvahan täht kogonaz, ühtes sijas.
Institutan aluz om pandud vl 1925 Leningradan valdkundaližen universitetan Pohjoižeks institutaks.
Nügüd'aigan institut om Gercenan nimel nimitadud Venäman valdkundaližen pedagogižen universitetan (VVPU:n) palaks.
PRI sijadase Stačkiden prospektan 30. pertiš (Piterin Kirovan rajon). Se om enččen školan pertiden kompleks, saudud vll 1930−1932 Igor' Fomin-arhitektoran ohjandusen al, konstruktivizman stiliš.
Institutan direktor — L.B. Gašilova, hän om filologijan kandidat da docent.
Kafedrad
Kaik om nell' kafedrad:
Edesine lugemine
Kategorii:Aluzkundad, kus opetas vepsän kel't Kategorii:Piterin institutad Kategorii:Institutad kirjamišton mödhe * Kategorii:Kirovan rajon (Piter) Kategorii:Stačkiden prospekt
Bardhabuk
thumb|right|250px|Löutud [[Sardinii-sarel (Italii) bardhabukan muna, Tuluzan muzei, Francii, 2011]] Bardhabuk (Gypaetus barbatus) om levitadud mägitahondoiš lihansöi lind, Bardhabukad-heimon (Gypaetus) üks'jäine erik. Mülüb Habukaižed-sugukundha.
Lazarevan sild (Piter)
thumb|right|250px|Lazarevan sild vn 2009 semendkus Lazarevan sild (Лазаревский мост) om Venäman üks'keskustaine avtotevantsild Piterin Petrogradan rajonas. Se om Penes Nevkas päliči, avtoiden da jaugnikoiden täht.
Bardhabuk
Leviganduz
Lind eläb Azijan päivlaskmas da keskuses, Afrikan päivnouzmas i suves, Evropan suves. Om reintroduciruidud Al'piden pautkihe, no harv lujas Evropan territorijal. Bardhabuk om harv lind kaikiš regioniš ristitun valatoitusen tagut, status om kadojan lindun läheli.
Lazarevan sild (Piter)
Sild ühtenzoitab Sportivnai-irdad (Krestovskii-sar') Pionerskai-irdanke (Petrogradan sar'). Sur' Krestovskii sild om saudud ülezjogen sildaspäi, Sur' Petrovskii sild sijadase mödvedhe.
Bardhabuk
Leviganduz
Olemižen tahondad oma kall'od i mägiden avarod sijad 500..4000 ü.m.t. korktusel. Kaceltihe eričuid Džomolungman päl enamba mi 7300 m korktusel.
Lazarevan sild (Piter)
Istorii
Ezmäine sild oli 11 metallkeskustanke, se oli saudud «Lenmostostroi»-trestal puižil alusil vozil 1947−1949 kuti Koltovskijan sild (Колтовский мост). Sauvondan tarbhaižuz oli lähižen Kirovan nimed stadionan sauvomižen tagut. Vodel 1952 udesnimitihe sildad Mihail Lazarev-admiralan (1788−1851) oiktastuseks, randirdanke ühtes. Voimuz oli avaita keskmäšt keskust. Vl 1976 se sild eli sures kohenduses läbi, vajehtihe vajid metalližikš. Vl 1998 sildan keskustoiden üläpindan i trotuaran kohenduz oli tehtud. Vhesai 2002 tramvaid ajeliba da jaugnikad kävuiba sildadme 11 m levette i 141 m pitte, ei olend avtoid.
Bardhabuk
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu bardhabuk om 95..125 sm pitte i 4,5..7,5 kg vedutte. Suugan piduz om 75..80 sm. Suugiden maihutuzkeskust sase 275..308 santimetrhasai. Pä, kagl i pök oma vauvhad, vauktas mujuspäi i rusttahasai. Must läip om sil'midenno. Mustoiden höunhiden bardanvuitte tuk n'okun al andoi erikole nimitust. Sel'g om hobedaiž-buran mujun vauktoiden höunhiden rivinke. Sil'man mujuhel'be om vauged vai pakuine rusttanke röunanke, noril linduil se om buran mujun. N'ok om taivazmaižhahk. Käpšuiden muju om hahk. Händ om pit'k tilgunvuitte.
Lazarevan sild (Piter)
Ümbrikirjutand
Vozil 2008−2009 nügüdläine metalline vantsild om saudud 1,2 mlrd rublid rahoitusenke. Projektirui «Institut «Stroiprojekt»»-organizacii, radoiden tegii «Mostostroi №6». Rekonstrukcijan projektan sädajad oma inženerad A. A. Stanevič, T. Ju. Gurevič, Ju. Ju. Krilov, L. A. Kudrävceva, M. V. Düba, A. E. Gorünov, I. E. Serebrennikov. Pilonan metallkonstrukcijad oma tehtud Omskas TTÜ «Mostovik»-organizacijal.
Nügüdläine sild om 163 m pitte, 22 m levette, nell' avtoted om siš.
Bardhabuk
Ümbrikirjutand
Bardhabukan igä stajas voib sadas 40 vodhesai.
Lazarevan sild (Piter)
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Petrogradan rajon
Bardhabuk
Alaerikod
Erištadas kaht alaerikod:
Mončegorsk
Mončegorsk (Мончего́рск) om Venäman lidn da lidnümbrik alištunudenke territorijanke Murmanskan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Mončanlaht-eländpunkt kändihe žiloks vl 1935 ümbriradamha vas'ken i nikelin löudmižsijid. Žilo sai lidnan statusad vl 1937. Nügüd'aigan todas torhut Noril'skaspäi.
Mončegorsk šingotase mujumetalloiden pästandal (vas'k, nikel', kobal't, kuld, hobed, platin, palladii), sen uz' puhthamb ekologižikš tegim linneb saudud vll 2022−2025; mehanine tegim, mebel'fabrik, omblendfabrik i piccan tegim ratas mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Monč-jogen i Imandr- da Lumbolk-järviden randoil, 128 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Taho nimitase Mončetundraks: monč znamoičeb «čoma», tundr — «mägimassiv» saameks. Matkad Murmanskhasai om 115 km pohjoižhe. Lähembaine lidn om Olenegorsk 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal, raudtel vai 35 km «Kol»-trassadme.
Klimat om subarktine korktanke relätiviženke nepsudenke (70..92 % kuidme). Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°, kezakun-elokun +13..+17 C°, tal'vkun-uhokun −8..−12 C°. Ekstremumad oma −43 C° i +33 C°. Paneb sadegid 619 mm vodes, enamba kezakus-elokus (69..78 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (33..37 mm kus).
Polärižen ön hätkeližuz om 24 päivest (10. tal'vku — 2. viluku). Polärine päiv oleskeleb 52 päivest (27. semendku — 17. heinku).
Koume eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Mončegorskan ližaks, sidä kesken «Mončegorsk — Olen'j-raudten 27. kilometr»-eländpunkt (2359 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind — 3400 km².
Hani-čomač (fil'm)
«Hani-čomač» (キューティーハニー, vepsän kirjamil Küčī Hanī, Cutey Honey) om vn 2004 japonine torafil'm. Se om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe.
Mončegorsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 45 361 ristitud, lidnümbrikon — 47 975 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68 652 eläjad vl 1989, lidnümbrikon — vl 2002, 55 060 eläjad. Vl 2017 kaik 45 955 ristitud elihe lidnümbrikos.
Hani-čomač (fil'm)
Homaičendad
Kategorii:Japonijan fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 fil'mad Kategorii:Fil'mad japonan kelel
Mončegorsk
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% lidnümbrikos vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 91,1%, ukrainalaižed — 3,0%, vaugedvenälaižed — 1,5%, azerbaidžanlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Sündun Voznesenjan päjumalanpert' (om letud vll 1992−1997) i Trifon Pečengalaižen jumalanpert' (om saudud tošti nevondkundaližes sauvusespäi vll 1988−1989). Islaman loičendpert' radab.
Mončegorskan politehnine kolledž i Pohjoine fizkul'turan da sportan kolledž oma lidnan profopendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Murmanskan agjan lidnad Kategorii:Murmanskan agjan lidnümbrikod
Ancornallis cristatus
Ancornallis cristatus om gaved' (bumbak) Cerambycidae-sugukundaspäi, Ancornallis-heimon üks'jäine erik. Amerikalaine Uorren Fišer-entomolog (Warren Samuel Fisher, 1878–1971) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1935.
Kalimantan (Borneo)-saren endemik, eläb vaiše siš.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Cerambycidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Gvatemal
Gvatemal, täuz' oficialine form — Gvatemalan Tazovaldkund (República de Guatemala), om valdkund Keskuzamerikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Gvatemal-lidn.
Etimologii
Valdkundan nimituz nahuatlin kelel (Cuauhtēmallān) znamoičeb «äjiden puiden taho».
Istorii
Vn 1821 15. päiväl sügüz'kud Gvatemal tedištoiti ičeze ripmatomudes Ispanijaspäi.
Vozil 1960−1996 Rahvahanikoiden soda mäni valdkundas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1825. Jäl'gmäine 12nz' lugul Konstitucii om väges vspäi 1985 voziden 1986 i 1993 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Gvatemalan topografine kart. Gvatemal om mavaldkundröunoiš Meksikanke lodehes da pohjoižes (röunan piduz — 958 km), Belizanke päivnouzmas (266 km), Gondurasanke (244 km) da Sal'vadoranke (199 km) suvipäivnouzmas. Ühthine röun kuivmadme — 1667 km. Valdkundan päivnouzmaižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Kariban meren Gondurasan laht, suvipäivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri. Ühthine randanpird — 400 km.
Gvatemalan territorijan keskuzpalan Kordiljerad-mäged ottas. Peten-plato om man pohjoižpoles. Kaikiš korktemb čokkoim om Tahumul'ko-vulkan, 4211 m valdmeren pindan päl. Kaik om 33 vulkanad, voib olda lujid manrehkaidusid erašti, pened manrehkaidused oma paksud. Kaikiš znamasižemb järv om Isabal', jogi — Motagua.
Randišton klimat om tropine, mägištol om ven klimat. Voden kesklämuz om +23..+27 C° randpolel, mägištol +15..+20 C°. Tal'vel (viluku-uhoku) paneb haloid mägile (−10 C°), mägištol voib olda 0 C°. Paneb sadegid 1300 mm keskmäras, semendkul-redukul tobjimalaz. Tropižed ciklonad oma paksud.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, nikel', antimonii, kuld, hahktin; toižed varad oma mec, gidroenergii, kala.
Politine sistem
thumb|right|250px|Parlamentan pert' [[Gvatemal (lidn)|Gvatemal-pälidnas.]] Gvatemal om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de Guatemala), hän-žo om ohjastusen pämez' da armijan päkäsknik. Rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, toižen strokun voimuseta. Ministrad da varaprezident oma abuiš prezidental. Ohjastuz voib vahvištada käskusid, kut parlament-ki.
Parlament om üks'kodine Kongress (Congreso de la República), rahvaz valičeb sen 158 ühtnijoid mugažo nelläks vodeks.
Gvatemalan järgenduseližed pävaličendad oliba vn 2019 16. päiväl kezakud i 11. päiväl elokud. Nügüdläine prezident om Alehandro Džammattei vs 2020 vilukun 14. päiväspäi. Hän sai vägestust valičendoiden kahtendel tural vn 2019 11. päiväl elokud (57,95%).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Gvatemalan administrativiž-territorialine jagand.
Gvatemal jagase 22 departamentaks (departamento). Departamentad alajagasoiš municipalitetoikš (vl 2014 kaik niid oli 338, isp. municipio).
Eläjad
Gvatemalas elädas gvatemalalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 14,647,083 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Ispanijan kel' om ristitišton seičemen kümnendest mamankel'. Ristituiden kaks' videndest kävutadas maja-indejalaižiden kelid. Kaik om 23 igähižiden rahvahiden kel't valdkundas.
Augotižlibundan mödhe (2018): mestizo (sijaline nimituz om ladino, segoitadud indejalaižed ispanijalaižidenke) — 56,0%, maja-indejalaižed — 41,7%, ksinka-indejalaižed — 1,8%, afrikalaižed — 0,2%, garifuna-indejalaižed — 0,1%, verazmalaižed — 0,2%.
Uskondan mödhe eläjad oma riman katolikad, protestantad, majan rahvahaližen uskondan polenpidajad.
Ižanduz
Vn 2009 Gvatemalan päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 12%), sahar (10%), kofe (8%), bananad (7%); toine eksport — kuld, metallkivendoiden koncentratad, kivivoi, pal'mvoi, zelläd, muil.
Mariehamn
Mariehamn (Maarianhamina, Mariehamn «Marijan merikar») om Suomenman lidn, avtonomižen Ahvenanma-provincijan pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1861 21. päiväl uhokud, nimitihe sidä Marija Aleksandrovna-imperatornaižen oiktastuseks.
Marienhamn šingotase avtonomijan keskusen aluzkundoil, turizmal i meritransportal. Om kaks' meriportad: päivnouzmaižel randal jahtoiden täht, päivlaskmaižel randal (Västerhamn) ehtatimühtenzoitusen täht verhižidenke maidenke.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 9 553 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Ročin kel' om mamankeleks 84,5% täht lidnalaižišpäi, suomen kel' — 4,9%, toižed keled — 10,6% (vn 2016 andmused).
Severziden-se valdkundoiden konsulused sijadasoiš lidnas, sidä kesken Ročinman päkonsuluz da Venäman konsuluz.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kuzneck
Kuzneck (Кузне́цк, Кузнецк / Күзнәй) om Venäman lidn da lidnümbrik Penzan agjan päivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Kuzneckan rajonan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Petr I-carin Vasilii Nariškin-abunikal vl 1699 kuti Trujovo-Voskresenskoje, sid' Nariškino-žilo. Šingotihe käziradoil i jarmankoil. Se sai makundan lidnan oficiališt statusad nügüdläiženke nimenke Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe vn 1780 kül'mkus. Vl 1874 raudte läbiti lidnad.
Kuzneck šingotase mašinansauvomižel (cisternad i mašiništon palad nozoltadud gazan täht), sömtegimištol (leibänkombinat, vintegim), nahktegimel i omblendfabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Trujov-jogen hural randal tobjimalaz (Труёв 63 km pitte, Suran üläjoksmusen hura ližajogi), 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Penzhasai om 106 km päivlaskmha orhal, 123 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Sursk i Gorodišče 61 km päivlaskmha orhal, 76 km avtotedme vai raudtedme. «Penz — Sizran'»-avtote mäneb lidnadme. «Penz — Sizran'»-raudte läbitab lidnad. Kuzneck-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas.
Kuzneck om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.