cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lel' Jekaterina
Biografii
Jekaterina om sündnu Nal'čik-lidnha. Laps'aigan openui muzikškolas kahtele čuradusele: fortepiano i horan dirižiruind. Ühtni professionaližhe muzikškolha, sid' Pohjoižen Kavkazan čomamahtoiden institutha. Vl 1994 Jekaterina ajoi Moskvha i ühtni rahvahidenkeskeižhe «Музыкальный старт»-konkursha, sen jäl'ghe radoi Lev Leščenkon ohjandusen al. Vl 1998 hän pästi ičeze ezmäine studine «Елисейские поля»-al'bom. Vl 2013 Jekaterina pästi «Тобой живу»-duetpajod ročilaiženke Bosson-pajatajanke.
Koume pajod sai «Kuldaine grammofon»-arvlahjad da kändase «Voden pajo»-festivalin laureataks: «Горошины» (Hernhuded, 2001), «Мой мармеладный» (Minun marmeladine, 2003) i «Долетай» (Lenda lophusai, 2004 i 2003).
Vspäi 2008 om lähtnu mehele, Igor' Kuznecov om hänen mužik. Vl 2009 Jekaterina kätihe mamaks, Emilija-tütär om sündnu. Nügüd'aigan (vl 2017) Jekaterina gastroliruib da ezineb hüvädtegijidenke koncertoidenke.
Al'bomad
<OL> <LI> 1998 — Елисейские поля (Elisein pöudod) <LI> 1999 — Талисман (Talisman) <LI> 2000 — Сама (Iče) <LI> 2002 — Между нами (Meiden keskes) <LI> 2004 — Джага-джага (Džaga-džaga) <LI> 2005 — Кручу-верчу (Kertan-punotan) <LI> 2008 — Я твоя (Olen sinulaine) <LI> 2013 — Солнце любви (Armastusen päiväine) </OL>
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Nal'čikha
Visokovsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1864. Šingotaškanzihe kanghiden manufaktural vspäi 1877. Kätihe Visokovskii-radnikžiloks vl 1928. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vl 1940. Lidn oli okkupiruidud nacistoil Toižen mail'man sodan aigan vl 1941 (25. kül'mku — 16. tal'vku), manufaktur oli muretud lujas. Visokovskan rajon oli olmas vll 1939−1957, i lidn oli sen keskuseks. Vl 2009 tekstil'tegim tuli bankrotnendannoks i lopi radod, sauvused oma okaidud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Väz-jogen randal (Вяз, Volgan üläjoksmusen oigedpol'ne bassein), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tverin agjhasai om 20 km lodeheze orhal. Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 92 km suvipäivnouzmha orhal, avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Klin 11 km päivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme.
Raudtestancii om 10-kilometrižen sarakon Klinaspäi lopstancijaks. Maksline «Neva»-mante (M11-trass) mäneb 5 km päivnouzmha lidnaspäi.
Eläjad
Vl 1897 žilon ristitišt oli 3 700 eläjad, vl 1939 — 11 485 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 635 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) üks'toštkümnendez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 230 eläjad vl 1970. Ortodoksižen hristanuskondan Oleksii-carinpoigan jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 2000.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,7%, ukrainalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,2%.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnümbrikon Klin-keskuses.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Klinan lidnümbrik
Čingishan
thumb|left|400px|Čingishanan da hänen käsknikoiden sodamatkad Čingishan vai Čingiz-han (mong.: 20px Чингис хаан / Çingis hán [t͡ʃʰiŋɡɪs xa:ŋ]; Čingiz — «röunatoman meren kartte käsknik»), nimi sündundan jäl'ghe oli Temudžin (mong. Тэмүжин; sünd läz 1155 vai 1162 vot, Delün-Boldok-mec Onon-jogen alangištos, Mongolii — kol. 25. eloku 1227, Si Sä-car'kund, nüg. Kitain keskuz) oli mongolijalaine sodapämez', Mongolijan imperijan alsenpanii da ezmäine imperator.
Biografii
Temudžin oli sündnu Esugei-bagaturan da hänen Oelun-akan pereheze. Tat koziči ühesavottušt prihad kümnevoččenke Borte-neičeiženke i sil-žo vodel koli. Temudžin Esugein kanznikoidenke elihe golläs i varaižihe vihanikoid. Priha kändihe täuz'kaznudeks i oti Borte-neičešt akaks. Toižiden andmusiden mödhe, hän eli Borte-neičeižen kanzas naindhasai, opendusetoman, sikš miše ei olend kirjkel't kalaidajal rahvahal.
Vozil 1184−1206 Temudžin otli vägestusid susedheimoiden päle. Mongolii oli ühtištudud vn 1206 keväden kurultajaspäi, tedotihe Temudžinad kagan:aks (ülembaine arvnimi) da nimitihe Čingishanaks. Zavodihe sodamatkoid Sibirin rahvahid vaste (1207−1211).
Sodamatkad
Vl 1213 mongolad — raccastajad heboil — alištiba Pohjoižen Kitain territorijoid pidust' Kitain surt seinäd. Keskuzazijan valdkundad alištuiba vll 1218−1220. Čingishan pani imperijan Karakorum-pälidnad vl 1220.
Vl 1221 Čingishan ühtni sodamatkha Indijan pohjoižedme. Vozil 1222−1223 mongoližed sodaväged oliba männuded Kavkazas päliči läz Derbentad da tuliba Venän territorijha, kus vägestiba venälaižid da poloucid, no saiba kilt toraten bulgarijalaižidenke. Mongolijan sodavägiden jädud elegiš ristitud pörziba Keskuzazijha, sid' tegiba londad Kitaihe möst (1225−1227, Si Sä-car'kund).
Kanz
Čingishanal nell' akad oli olmas. Kaik oli sündutadud kahesa poigad da viž tütärt. Ezmäižen Borte-akan koumanz' Ugedei-poig kändihe hanan jäl'ghetulijaks.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Mongolijan imperii Kategorii:Sodapämehed Kategorii:Monarhad Kategorii:Kazahstanan istorii Kategorii:Kitain istorii Kategorii:Mongolijan istorii Kategorii:Sibirin istorii Kategorii:Uzbekistanan istorii Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Mongolijha Kategorii:Kolnuded Kitaiš Kategorii:Bordžiginad
Rand
Rand voib znamoita:
Ibn Battuta
Abu Abdullah Muhammad ibn Abdullah at-Tandži, om tetab enamba Ibn Battuta-nimenke (ⵎⵉⵙ ⵏ ⵡⵓⴱⵟⵟⵓⵟ Mis N Vubttut, ابن بطوطة‎ Ibn Battuta; sünd. 24. uhoku 1304, Tanžer, Marok — kol. 1368 vai 1369, Marok) oli berberine islamine matkadai i kalaidai torgovan. Ajeli Afrikan, Suvievropan i Azijan äjihe maihe, Bulgaraspäi Mombashasai, Tombuktuspäi Kitaihesai. Diktui «Lahj kaclijoile lidnoiden mel'heižtahoiš i matkoiden čudoiš»-kirjad vll 1354−1355 muštospäi i olnuziden tedotöiden alusel, ka ei tekoi tarkoikti, oli-k mez' Kitaiš. Ibn Battutan matkoiden ühthine piduz ületi 117 tuhad kilometrid, hän oleli 44 nügüdläižen valdkundan territorijal.
Biografii
Tuleban aigan matkadai oli sündnu arvostadud Abdallah al-Lavati-šeihan kanzha. Ezitatad libuiba berberižes lavata-heimospäi, se nägub kanzannimespäi. Om tetab vähän Ibn Battutan laps'aigas. Hän sai opendust medreses i zavodi hadžad Mekkhasai vn 1325 kezal. Sijaližed sodad i ozaitelemižed matkan aigan pidihe mest jäta znamasižiš lidnoiš, i hän saihe Egipthasai vaiše vn 1326 kevädel. Oleskeli Mekkas, sid' Lähižen Päivnouzmman lidnoiš i pördui Mekkha, kus sai fakih-arvod (jumalantedai).
Äi neičeižid putui matkadajale. Mez' nai ühesakuižen olendan aigan Mal'divad-saril, oti rauhan sultanan tütärt akaks. Memuaroiden kirjutandan jäl'ghe Ibn Battuta oli pandud käsköl kadin radsijha (šariatan sudii) Marokos.
Matkad
Jagadas matkoid koumeks pordoks:
Ibn Battuta ümbrikirjuti kaikid maid täudeks lujas. Kätihe hänen kirjan fragmentad Evropan kel'he (latinan kel'he) ezmäižen kerdan vl 1818. Matkadajan kirjutesed anttas hüväd mel'kuvad 14. voz'sadan civilizacijan suren palan polhe, erasihe värihe i ottud velgha andmusihe kacmata.
Homaičendad
Kategorii:Marokon matkadajad Kategorii:Geografad Kategorii:Matkadajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tanžerha Kategorii:Kolnuded Marokos
Pavlovskii Posad
Pavlovskii Posad (Па́вловский Поса́д) om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Se om Pavlovskii Posadan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2017 vilukud — rajonan).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti lidn nügüdläiženke nimitusenke Nikolai I-imperatoran käskön mödhe vn 1844 kezakun 2. päiväspäi neniden žiloiden ühtištusel: Pavlovo (se-žo Vohn, mainitase vspäi 1339), Zaharovo, Usovo, Dubrovo i Melenki. Šingotihe tekstil'tegimištol: villasižed kanghad, paikad da šalid niišpäi.
Pavlovskii Posad šingotase tekstiližel tehmištol, sauvondmaterialiden pästandal, mikroelektronikan tegimel i sömän edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Kläz'm-jogen randal, 133 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 65 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Elektrostal' päivlaskmha, Noginsk päivlaskmha-lodeheze, Elektrogorsk pohjoižpäivnouzmha, Drezn päivnouzmha.
Pavlovskii Posad-raudtestancii radab lidnas «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Vladimir»-keskustal vspäi 1861.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 42 821 eläjad, vl 1959 — 55 025 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 63 711 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) koume nelländest. Kaikiš suremb ristitišt oli 70..71 tuhad eläjid vll 1979−1989 (71 297 rist. vl 1989). Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken da ph. Vasilii Parijalaižen mez'jumalankodi (viž pühäpertid), viž jumalanpertid i ühesa časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 96%, toižed rahvahad — 4%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Pavlovskii Posadan tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Räpin
thumb|left|250px|Volostin kart (2012) Räpin (estin kelel: Räpina) om lidn Estinman suvipäivnouzmas. Mülüb Pilvan makundha, sen kahtenz' lidn kahtespäi. Räpinan volostin keskuz.
Istorii
Räpin-eländpunkt oli Tartun kümnen torguindümbrikon (sid' volostin) keskes vl 1582, mainitadas volostin toižid-ki külid necil vodel. Vl 1636 Räpin om nimitadud tulendan keskuseks ezmäižen kerdan, Ročinman kunigazližen käskuzkundan dokumentas.
Rappin-miz (mugažo saksan kelel) oli bajarišton Lövenvol'de-kanzan eloks 18. voz'sadal. Miz kändihe Rihterad-kanzan ičezkaluikš 19. voz'sadal, i vl 1842 päine ižanduzpert' (nüg. Sillapäe-zamk) om saudud klassicizman stiliš. Peizažpuišt om sätud Val'ter Engel'gardtan ohjandusen al.
Kätihe Räpinad žiloks vl 1945, vll 1950−1961 se oli ühtennimižen rajonan keskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1993. Vl 2002 se kadoti erižen municipalitetan statusad, ühtenzoittihe lidnad volostinke.
Räpin šingotase bumagfabrikal, se om üks' kaikiš amuižembiš Evropas, radab vspäi 1734. Toine järed edheotand om sadunkazvatusen profškol vspäi 1924. Järedamb port valdmoidenke om sauvomas läz lidnad vspäi 2012 Evropan kalanpüdon fondan abul.
Geografijan andmused
Lidn seižub Vihandu-jogen randal 6 kilometras sen lanktendan sijaspäi Läminjärvhe (Peipusjärven kompleks) 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Padosein om saudud jogel, kuctas vezivaradint Räpinanjärveks.
Matkad makundan Pilv-keskushesai om 24 km päivlaskmha orhal vai 28 km avtol, Tallidnhasai om 216 km lodeheze orhal vai 248 km avtotedme Tartun ümbärtenke, Tartun keskuz om 64 kilometras. Toižed lähižed lidnad oma Pskov 60 km suvipäivnouzmha järven kal't vai 86 km avtotedme, Petseri 40 km suvhe avtol (Venäma), Viru 44 km suvipäivlaskmha orhal i tel (Estinma).
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 455 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 3 488 eläjad vl 1990. Rahvahad (2011): estilaižed — 85,5%, venälaižed — 12,8%, toižed rahvahad — 1,7%.
Hristanuskondan lüteranine kirh (Räpina Miikaeli kirik) om vaumitud vll 1785.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pilvan makund
Patrad
Patrad (Πάτρα [ˈpatra], Πάτραι) om lidn Grekanman päivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Päivlaskmaine Grekanma-agjan administrativižeks keskuseks (vspäi 1987) da kaikiš surembaks lidnaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ahejalaižil Spartaspäi 6. voz'sadal EME. Heiden Prevgen-vei ühtišti Aroi-, Mesatis- i Antii-lidnoid, nimiti ičeze Patrei-poigan oiktastuseks. Eli korktas aigas läbi Rimalaižes imperijas, tuli lanktushe 3. voz'sadan lopus, sen aigan lujan manrehkaidusen tagut nacein.
Patrad šingotasoiš meriportal, torguindal, logistikal i turizmal, karnaval oleskeleb uhokus. Üläopendusen keskuz: kaks' universitetad i tedoidusiden institut. Industrijan produktad tegimidenke ezilidnoiš oma cement, bumag, pumaterialad, sobad peniš edheotandoišpäi, Ideal Bikes-kompanijan velosipedad, Coca-Cola:n tegimen alkogolitomad jomad, olud, vinad, kalankazvatuz.
Irdkosketused
Kategorii:Grekanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kapitalizm
thumb|right|250px|«Kapitalistižen kundan klassad»-karikatur, ulähäspäi alahaze: Bajarišt (niiden kesken kunigaz) — «Mö ohjandam teid» Papišt — «Mö manitam teid» Armii — «Mö ambum teihe» Buržuazii — «Mö söm teiden sijas» Radajad i manmehed — «Mö radab kaikiden sijas, «Mö sötlem kaikid»). Kapitalizm (vai kapitalistine kund) om socialine i ekonomine hüviden tehmižen da järgendusen sistem, sen alused oma privatine ičezkaluišt, juridine kohtaižuz, edheotaikundan joudjuz. Naprind ližata kapitalad i sada rahaližad om päižeks kriterijaks vahvištamha ekonomižid pätandoid.
Industrialine revolücii abuti kapitalizmale šingotadas teravas.
Termin sündui, konz kävutihe avaros «kapital»- i «kapitalist»-sanoid jo voz'kümnid. Muga, «kapitalist»-sana tuli Evropan ezmäižiden biržspekuläntoiden žargonaspäi. Anglijan kelen Oksfordan vajehnik mainitab, miše «kapitalist»-sana tuli kel'he vl 1792. «Kapitalizm»-sana putui vajehnikha ezmäižen kerdan vl 1842, se om francijan kelen Rišaran vajehnikas kut uz' kel'konstrukcii. «Kapitalizm»-terminan ezmäine kävutand nügüdläižes el'genduses om francižhe Lui Blan-socialistha sidodud i datiruiše vl 1850. Vl 1851 Pjer-Žozef Prudon pahidoiči «kapitalizman lidnust». «Kapitalizm»-sana tuli Germanijha 1860-nziš vozišpäi, möhemba Surhe Britanijha.
Kaik om koume klassišt tulendpol't kapitalizmannoks, ezitiba niid saksalaižed Karl Marks, Maks Veber, i avstrijalaine Jozef Šumpeter. Heiden kaceged kändihe diskussijan aluseks kundaližen formacijan polhe 20. voz'sadas. Marksizman kategorijoiš kapitalizm om tulii feodalizman vajehtuseks kundaliž-ekonomine formacii, i se vaumičeb arvoimižid kommunizman (socializman) täht.
Toižendad
Kapitalizm oleleb ezipirdan, finansine, globaline, heimolaižiden, korporativine, kulutajiden, möhäine, rantje, tehnokapitalizm, torguindan, valdkundaline, valdkundaliž-monopolistine.
Homaičendad
Kategorii:Ekonomižed sistemad Kategorii:Banking Kategorii:Finansad Kategorii:Rahaliža
Jenaral (fil'm, 1992)
«Jenaral» (Генерал) om vn 1992 venämalaine istorine fil'm Toižen mail'man sodan polhe. Se om Igor' Nikolajevan jäl'gmäine fil'm režissöraks.
NSTÜ:n armijan Aleksandr Gorbatov-jenaralan biografii om pandud fil'man süžetaks. Starinoičese nevondkundaližen oficeran järgeližes tragižes ozahudes: armii, sid' türmadand i lager', reabilitacii, armii möst.
Homaičendad
Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Istorižed fil'mad Kategorii:Sodafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1992 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Karl Sur'
Karl I Sur'  (Charlemagne, vepsän kirjamil Šarleman, Carolus Magnus vai Karolus Magnus, Karl der Große; sünd. 2. sulaku 742/747 vai 748, L'jež, Frankoiden kunigahuz — kol. 28. viluku 814, Ahen (nüg. Saksanmas), Karolingoiden imperii, om mahapandud siš-žo) oli frankoiden kunigaz (vspäi 768), Bavarijan gercog (vspäi 788) da Pühän Rimalaižen imperijan Päivlaskman imperator (vspäi 800 surmhasai).
Mez' ühtenzoiti Päivlaskmaižen i Keskuzližen Evropan tobmad palad Keskaigan zavodindas ezmäižen kerdan Rimalaižen imperijan lanktendan jäl'ghe. Karolingoiden imperijan (800−887) alusenpanii, «Evropan tat» (Pater Europae), leviganzi hristanuskondad anastadud maiš. Karlan ohjandusen aig pani Karolingan udessündutamižen alust. Mainitase «Sureks» hänen elon kirjutadud purtkiš völ. Ezmäine ristit Karolingoiden dinastijaspäi, se om nimitadud hänen mödhe.
Biografii
Karl I Sur' oli Pipin Lühüdan i Bertrada Laonalaižen vanhembaks poigaks. Kändihe kunigahaks tatan surman jäl'ghe. Eziauguižešti ohjandi Karloman-vellenke. Vspäi 771 valdoiči üks'päin i jätksi Pipin Lühüdan politikad papkundan polhe, kaiči hristanuskondan jumalankodikundad ičeze valdkundas i lähižiš maiš. Anasti Langobardan kunigahust (oli Italijan territorijal), tegi hätkid sodoid mavroid vaste islamižes Ispanijas. Saksan sodoiden aigan frankad hristianiziruiba sijaližid eläjid, kävutaden repressijoid-ki: surmičendad, ristitišton sirdandad.
Vl 800 Karl Sur' sai enamba tobmut, konz Leo III-papa vencasti händast «rimalaižiden imperatoraks» Riman Pühän Petran bazilikjumalanpertiš Raštvoiden aigan.
Kanz
Karl Sur' oli naidud kuz' kerdad, eriganziba vai akad koliba, da koume naložnicad-sudaruškad. Ühthemänho kahesa poigad da üks'toštkümne tütärt oliba sündnuded. Lüdovik I-poig oli hänen jäl'ghetulijan kut üks'jäine jänu elegiš legitimine poig tatan surman aigale.
Homaičendad
Kategorii:Karolingad Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Monarhad Kategorii:Pühä Rimalaine imperii Kategorii:Francijan istorii Kategorii:Frankoiden kunigahuz Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded L'ježha Kategorii:Kolnuded Ahenas
Kotk (znamoičendad)
Kotk voib znamoita:
Gollüz
thumb|right|250px|Ristitišton procent valdkundoidme sal'henke madalamb mi nacionaline gollüden pird ([[Keskuzline tedištelendagentuz|CIA:n vn 2008 andmusiden modhe)]] Gollüz om individan (goll', gollič) vai socialižen gruppan (golläd) ekonomižen olendan harakteristik, sen aigan hö ei voigoi täutta tarbhaižid elon täht, radmižmahtusen kaičendan i rodun jätktusen kulutuzmärid.
Vedadas nägusen tedoidusid 18. voz'sadaspäi, gollüden kriterii om taritud kanzan büdžetan alusel 19. voz'sadal. Gollüz om relätivine i äiznamoičendaline tärtuz, rippub elon tazopindan ühthižes standartaspäi arni neciš valdkundas (Džinin koefficient, Teilan indeks). Absolütine, relätivine i subjektivine gollüz oleldas.
Süd
Gollüz libub neniden süiden gruppiden tagut:
Homaičendad
Kategorii:Ekonomine šingotez
Sina Džon
Džon Feliks Entoni Sina (John Felix Anthony Cena; sünd. 23. sulaku 1977, Uest Njuberi, Massačusets, AÜV) om amerikaine sportnik-restler, mugažo akt'or da hiphoppajatai.
Biografii
Džon om sündnu Massačusets-štatan Uest Njuberi-lidnha. Openui Springfildan kolledžas i om pästtud sišpäi vl 1998 diplomanke sportan fiziologijas.
Džon Sina zavodi sportata kolledžas, oli amerikaižen futbolan vändajan siš. Otnus hibjansauvomižhe pästandan kolledžaspäi jäl'ghe i radoi suriden kebnavtoiden (limuzinoiden) vedajan. Vl 2000 Džon ühtni ezmäižen kerdan WWE:n čempionatha, i sil aigalpäi om WWE:n mail'man 16-kerdaižeks čempionaks.
Personaline elo
Sportnik om šuigan. Oli naižiš Elizabet Hoberdonke vozil 2009−2012. Sid' Džon eli Nikki Bella-sportniknaiženke. Nügüd'aigan (vl 2018) ei ole naižiš.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:AÜV:oiden sportnikad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Sportnikad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Massačusetsha
Openduz
thumb|right|250px|Üläopenikad laboratorijas, [[Piterin valdkundaline politehnine universitet]] thumb|right|250px|Školan klass magadahtajanke opendajanke, alamalaižen Jan Sten-pirdajan voikuva (1672) Openduz om tedoiden otandan rezul'tat i process (opendamine), vauktustuz.
Sanan avaros znamoičendas openduz om «melen formiruindan» produkt vai process (opendamine), mugažo «personan taban i hänen fizižiden mahtusiden» šingotesen rezul'tat.
Tehnologižes hamas «openduz om process (opendamine). Sen aigan kund andab ičeze kul'turjäl'gusid (tedoid, arvusid, mahtoid) metmahtusel — školiden, kolledžiden, universitetoiden kal't — pol'vespäi pol'vhe».
Socialižen progressan kontekstas openduz (socialižiden kul'turjäl'gusiden andmižen ližaks) abuti ristituile rebitada sidoid londusenke. Nügüd' tedištusen mülü i ühten ristitun elon maht oma ripmatomad toine toižespäi.
Jogapäiväližes elos openduz el'getab openikoiden opendamišt pedagogal, sil om röunatud-ki. Opendamine kogoneb neciš openduzazjoišpäi: lugend, kirjkel', matematik, istorii, geografii, käzitö, fizkul'tur. Kaidoiden disciplinoiden opendajad (oz., astrofizik, oiktusentedo, zoologii) voidas opeta vaiše necen openduzazjan mödhe, universitetoiš i toižiš üläopendusen aluzkundoiš, kolledžiš i toižiš specialižen keskopendusen aluzkundoiš. Mugažo professionaližiden har'gmusiden opendamine om olmas, avton ohjastand ozutesikš. Sen ližaks, te ičtazopendusennoks venub Internetan kal't, sidä sadas lugendal, mänendoil muzejidme i personaližen elonmahton kal't. Ühthižen i specialižen opendusen mär determiniruiše tehmižen tarbhaičendoil, tedon, tehnikan i kul'turan šingotesen olendal, mugažo kundaližil kesksidoil.
Pifagor völ znamoiči, miše «voib jagada opendust toižele ristitule, sen aigan iče kadota opendust ed». «Pagištes täuzin, ristitud erinedas živatoišpäi arni opendusel, ellinad — varvarišpäi, sündnuded valdalaz — orjišpäi, filosofad — järgeližiš ristituišpäi», — hän lugi muga.
Openduzoiktuz om vahvištoittud valdkundaližil i rahvahidenkeskeižil oiktuzližil aktoil. Rahvahidenkeskeižed aktad oma, ozutesikš, Evropan konvencii ristitun oiktusiden da päjoudjuziden kaičendas i Rahvahidenkeskeine akt ekonomižiš, socialižiš i kul'turoiktusiš (om vahvištadud ÜRO:l vl 1966).
Velgusižen opendusen voimusiden kävutand oli tundištadud kuti ristitun personaližen tuntken degradacijan abutuz. Neciš el'gendusespäi privatine, eskai kanzaline openduz šingotaškanzihe demokratižiš valdkundoiš. Openduzazjoiden programad i kursad openikan valičendan mödhe ližaziba ičeze palan valdkundaližes keskopenduses, kazvatajad da pedagogad oigetas necidä valičendad.
Ristitun olendan olmas nügüdläižed arvoimižed vedas händast opeta keskustamata, kaiken elon aigan.
Opendamižen ijerarhii
Koverikahambad tedod i jügedambad har'gmused sijadasoiš pordhil, i voib putta jäl'ghižele pordhale vaiše edeližen pordhan opendamižen jäl'ghe. Opendusen nimituz vajehtase kaikuččen pordhan jäl'ghe fiksiruimha opendusen satusid kaikile nägujal mahtusel.
Nügüd'aigan velgusine bazine openduz om olmas (erazvuitte erazvuiččiš maiš) i pordhad sišpäi.
Pordhad lugesoiš alemba kirjutadud kahtes jaguses.
Universaližen opendusen pordhad
Eziškoline openduz om ezmäine opendusen pordaz. Se om lapsen kazvatuz, opendamine, melen, personan i hibjan šingotez, mugažo kacund da holitamine kaks'kuižes igäspäi seičemevoččehe igähäsai. Nece openduz voib olda velgusižeks valdkundha kacten. Erased Venäman kanzad jädas päivkodin sijata, sidä vaukoid pidab vaumita kazvatajid kanzaližen školanedeližen kazvatandan täht. Edel ühtnemišt alaškolha (äjad lidnalaižed školad oma specializacijanke) laps' opendase ühthižen opendusen aluzkundas — eziškolas, vai lapsiden ližaopendusen aluzkundoiš (lapsen aigaližen šingotesen keskused da ühtnendad).
Ühthine augotižopenduz om ezmäine ühthižen opendusen pordaz, sidä sadas severz' vot. Opendamine vedase augotižškolas (alaškolas). Erazvuiččiš valdkundoiš augotižopendamine zavodiše 5-7-voččes igäspäi, vedase seičemehe vodhesai. Nügüd'aigan kaikutte seičemenz' laps' kümnespäi mail'mas sab augotižopendust, UNESCO:n naprindoil ezimeletihe tehta velgusižeks augotižopendust mail'man valdkundoiden enambuses vodele 2015.
Keskopenduz om velgusine kaikiden täht šingotadud valdkundoiš. Vedadas opendamižen keskškolas. Necidä pordast sadas läz täuz'igän. Sen pämet om vaumičend samha professionališt opendust neniš aluzkundoiš: professionaližed školad, kolledžad, tehnikumad, üläopendusen aluzkundad. Ristitud tehtas ühtnemižen niihe ÜVE:n satusiden mödhe.
Professionaližen opendusen pordhad
thumb|350px|Ristitišton opendusen mär (Education Index) mail'man erazvuiččiš maiš [[ÜRO:n «Satusenladindan ristitkundan šingoteses» mödhe (Human Development Report) vozil 2007/08.]] Ristitun opendusen tazopind ližadab mail'man kaikiš valdkundoiš päiči niiš, kus sodategendad jätktasoiš.
Professionaližen opendusen pordhad oma mugoižed, kebnetud nägul:
Motivacii om znamasine faktor professionaližes opendamižes.
Lapsiden ližaopenduz om ühthižen opendusen vajehtui pala ičeze motivacijanke. Mugoi openduz abutab openikale sada tedištusen i sädamižen seižujad tarbhaižut, šingotada person i märita ičeze tulijad professijad. Nece process paneb eloho opendusen ližaprogramiden abul.
Üläopenduz ei ole velgusine šingotadud valdkundoiš eskai, läz ristitišton pol't sab sidä. Üläopendusen sistem om ižandusen znamasine sarak, se om tedoiden i opetud radnikoiden purde toižiden sarakoiden täht. Üläopenduz jagase kahthe pordha: bakalavriat i magistratur. Pästai Venämaha «specialist»-kvalifikacii sättub magistraturale (toižin sanoin, kahtendele pordhale). Openduzaluzkundad üläopendusen samižen täht oma universitetad, akademijad, sodaškolad, röunan taga — mugažo kolledžad. Üläopendusen aluzkundoiden pästtud ristitud sadas diplomid.
Opendamižen lopetapas specialistad da magistrantad oma velgustadud ühtneda diplomprojektoihe tedoidusidenke aluseks, aspirantad — uzihe tedoidusihe. Diploman lad i tedomäran ičestand riptas tedotön satusišpäi.
Venäman openduzaluzkundoiden ohjanduzsistem
Openduzaluzkundoiden ohjanduz om koumepordhaine, se sättub valdkundaližen ohjastusen tazopindoile: municipalitetad, federacijan subjektad, federacijan tedo- da openduzministruz. Rahvahanopenduzmänetused oma municipaližiden ühtnikoiden büdžetoiden kaikiš suremb pala (erašti enamba büdžetan pol't).
Vikipedijan rol' opendamižes
Britanine joganedal'ne The Economist-lehtez kirjuti Vikipedijan pozitivižes roliš (tedoiden objektivine purde) valdkundaližen openduzkontrolin i opendamižen politiziruindan arvoimižiš:
— «Matk Vikipedijha smartfonan kal't abutab säta ičeze lähenemižen küzundoidennoks ei kaikile lapsile. No abutab».
Irdkosketused
Kategorii:Socialine evolücii
Liberec
Liberec (mugažo čehan kelel, virktas [ˈlɪbɛrɛts]), edel 1945 vot mugažo Raihenberg (Reichenberg), om videnz' surtte lidn Čehanmas. Se om Liberecan randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase dokumentoiš ezmäižen kerdan kuti Reychinberch lidnan statusanke vl 1352. Ezmäine tekstil'edheotand oli sätud vl 1579. 19.-20. voz'sadal lidn oli saksalaižiden Sudetan regionan pälidnaks. Jäl'ges Toižen mail'man sodan lopud (1945. voz') deportiruihe saksalaižid Germanijha. Äi istorižid pertid om kaičenus lidnas.
Liberec šingotase tekstil'tegimišton keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, Sudetan mägiden Jizer-mägisel'gan pautkidenno, 325..1012 m korktusil, 374 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Om läz 110 km matkad Praghasai avtotedme suvipäivlaskmha vai 91 km orhal. Matkad Pol'šanman röunhasai om 6 km pohjoižhe, Saksanman röun sijadase 12 km lodeheze lidnaspäi.
Eläjad
Vn 2011 Čehanman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 102 247 ristitud. Tehnine universitet om lidnas, zavodiše kolledžaks vl 1953.
Lidnan edeline pämez' oli Tibor Battjani (Tibor Batthyány) vll 2014−2018.
Transport
Avtobusad, tramvaid, ezilidnelektrojonused, funikulör da taksid oma kundaližtransportaks lidnas da sen ümbrištos. Päraudtestancii sijadase lidnan keskuses.
Irdkosketused
Kategorii:Čehanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Dišu tišinoi
«Dišu tišinoi» (Дышу тишиной, Hengaidan hillüdel) om venämalaižen Nikolai Noskov-pajatajan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vl 2000.
Al'boman prezentacii tegihe Moskvan Kremlin pert'kulus vn 2000 10. päiväl redukud. Akademine Musica Viva-kamerorkestr ühtni al'boman änetushe i akkompanirui Noskovale prezentacijan aigan.
Pajoiden nimikirjutez
<OL> <LI> Дышу тишиной (Hengaidan hillüdel) (3:57) <LI> Зимняя ночь (Tal'v ö) (3:46) <LI> Романс (Romans) (4:58) <LI> Это здорово (Nece om lujas hüvä) (4:11) <LI> Исповедь (Hengen avaiduz) (3:38) <LI> Снег (Lumi) (4:54) <LI> Доброй ночи (Hüväd öd) (5:06) <LI> Дай мне шанс (Anda minei šans) (4:56) <LI> Узнать тебя (Tedustada sinei) (5:13) <LI> Мой друг (Minun sebranik) (4:59) <LI> В рай (Raihu) (3:48) </OL>
Irdkosketused
Kategorii:Noskovan Nikolain al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2000 al'bomad
15 (al'bom)
«15» om ukrainižen Ani Lorak-pajatajan ühesanz' al'bom. Se om pästtud vl 2007.
Pajoiden nimikirjutez
<OL> <LI> С первого взгляда (3:17, Ezmäižes kacegespäi) <LI> Семь ветров (2:45, Seičeme tulleid) <LI> Укради (3:51, Vargasta) <LI> Искала (3:30, Ecin) <LI> Я не буду твоей (3:28, En linne sinun) <LI> Спроси (3:18, Küzu) <LI> Верни мою любовь (4:22, Pörduta minun armastust) <LI> Я с тобой (2:56, Olen sinunke) <LI> Жду тебя (5:09, Varastan sindai) <LI> It's My life (4:30) (live, Se om minun elo) <LI> Я стану морем (Kändaškanden mereks) <LI> Верни мою любовь (feat. Valerii Meladze) <LI> С первого взгляда (remix) (3:06) </OL>
Homaičendad
Kategorii:Ani Lorakan al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2007 al'bomad
33 (lugu)
33 (koumekümne koume) om naturaline lugusana 32 da 34 keskes.
Elizavet I
Elizavet I (Elizabeth I of England; sünd. 7. sügüz'ku 1533, Grinvič, Anglijan kunigahuz — kol. 24. keväz'ku 1603, Ričmond (London), Anglijan kunigahuz) oli Anglijan i Irlandijan kunigaznaine vs 1558 kül'mkun 17. päiväspäi surmhasai.
Tuli valdištmele Marija I-sizaren jäl'ghe. Elizavetan I toižed nimed oma Kunigaznaine-neižne (angl. The Virgin Queen), Hüvä Bess-kunigaznaine (angl. Good Queen Bess) vai Gloriana. Anglijan Genrih VIII-kunigahan da hänen kahtenden Anna Bolein-akan noremb tütär, nimitihe Genrihan maman (Elizavet Jorkalaine) oiktastuseks. Jäl'gmäine Tüdoroiden dinastijaspäi, lapsid ei olend. Jäl'gmäižen valdan mödhe, Jakov I, Šotlandijan Marija Stüart-kunigaznaižen poig, kändihe Elizavetan I jäl'ghetulijaks da ezmäižeks Stüartad-dinastijaspäi.
33 (lugu)
Lugu jagase kahteks palatomaks luguks: koume i üks'toškümne.
Kacu mugažo
Kategorii:Lugusanad
Elizavet I
Ičeze ohjandusen aigan Elizavet tegi venod politikad, vedi sidä varunmujandonke päzutamha rahvahanikoiden sodad da ridoid susedoidenke. Oli protestantizman polenpidajan, no laski katoližen-ki jumalankodikundan olendad. Abuti šingotadas draman teatrale. Anglijan kunigaznaižen tobmuz ei olend absolütižeks, parlamentan ühtnijad i Peitol'ne Nevondkund valatoitiba händast.
Sikš ku kul'tur šingotaškanzihe (Šekspir, Marlou, Bekon) da Anglii sai tobmut valdmeril Ispanijan sijas (Vägevan Armadan murenduz, Dreik-merimatkadai, Ost-Indijan kompanii), ka Elizavetan Ezmäižen ohjandusen aig kucuse «Anglijan kuldasižeks igäks». Vl 1587 Pohjoižamerikan ezmäižen anglijalaižen eländpunktan aluz om pandud.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Anglijan kunigaznaižed Kategorii:Irlandijan kunigaznaižed Kategorii:Tüdorad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Anglijha Kategorii:Kolnuded Londonas
Inkiden imperii
thumb|left|250px|Imperijan levitandan pordod [[Kuskon ruhtinazkundaspäi]] thumb|left|250px|Imperijan nell' palad olendan lopus: Činčaisuju (rusked), Koljasuju (sinine), Antisuju (vihand), Kuntisuju (pakuine). Kusko-pälidn oli erigoittud territorijaks. Inkiden imperii (Tawantinsuyu — Tauantinsuju «nellän agjan ühtištuz») oli indejine valdkund Suviamerikan päivlaskmas vozil 1438−1533. Kazvoi Kuskon ruhtinazkundan ohjandajiden ekspansižen politikan tagut lähižiden maiden anastusel. Vl 1533 ispanižed anastajad (konkistadorad) alištiba imperijan tobmad palad, i se lopi olendad täuzin vl 1572.
Inkiden valdkund oli kaikiš järedamb Suviamerikas pindan i ristitišton mödhe 11.-16. voz'sadoil. Sen klassoiden erigoitmine oli olmas aigaližel pordhal. Oti nügüdläižiden Bolivijan, Ekvadoran i Perun territorijad täuzin (päiči kazvahtunuziš läbipäzmatomal sel'val päivnouzman rajoniš), Argentinan, Čilin i Kolumbijan tahondoid paloin.
Toižed-ki keled oliba imperijas: aimaran kel', kolnuded nügüd' pukina- i močika-keled. Kipu (sol'muižed mujunitil) oli kirjkeleks, vedihe valdkundališt statistikad sen abul. Südäitorguind vedihe tavaroiden vajehtusel, oigetihe valdkundmaksoid naturaližikš varoikš. Inkad kaičiba rahvahiden kul'turidentižust, miše erištada heid tulebas aigas.
Arheologižed tedoidused ozutadas, miše inkad oliba sanuded kul'tursatusiden enambust edeližiš civilizacijoišpäi i alištunuziš lähižiš rahvahišpäi. Inkiden sündundan aigan nened civilizacijad oliba Suviamerikas heiden sätud lopuks imperijan territorijal: Moče, Uari, Čimu, Naska, Pukina, Čačapojas.
Homaičendad
Kategorii:Inkad Kategorii:Imperijad Kategorii:Edelkolumbižed kul'turad Kategorii:Bolivijan istorii Kategorii:Ekvadoran istorii Kategorii:Perun istorii
Lundgren Dol'f
Dol'f Lundgren (Doplh Lundgren), todesine nimi om Hans Lundgren (Hans Lundgren; sünd. 3. kül'mku 1957, Stokhol'm, Ročinma) om AÜV:oiden akt'or augotižlibundanke Ročinmaspäi, mugažo režissör, scenarist, prodüser da toračomamahtoiden mastar.
Biografii
Hans om sündnu Stokhol'm-lidnan Spang-rajonha (Spånga), Karlan i Brigittan Lundgreniden kanzha. Tat-inžener radoi ekonomistal Ročinman ohjastuses, mam oli verhiden keliden školopendajan. Školan jäl'ghe služi Ročinman merisodavägiš, openui himijan tehnologijad Stokhol'mas, sid' Sidneiš (Avstralii).
Vl 1983 Lundgren sirdi AÜV:oihe opendamha da elämhä, kus kinoakt'oran kar'jer tuli paremba himijan tedomehen radod. Ühtni enamba mi 50 fil'mas akt'oraks. Eläb Ispanijan erižpertiš i Londonas.
Kanz
Dol'f oli nainu vozil 1994−2011, juvelirtegesiden Anett Kviberg-dizainer oli hänen ak. Nügüd'aigan (vl 2017) om naimatoi. Dol'fal om kaks' tütärt: Ida da Greta.
Irdkosketused
Kategorii:Ročinman akt'orad Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:AÜV:oiden prodüserad Kategorii:AÜV:oiden režissörad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Stokhol'mha
Luhovici
Luhovici (vai Luhovicad, Лухови́цы) om Venäman lidn Moskvan agjan suvipäivnouzmas. Se om Luhovicin lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2017 vilukud — rajonan).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1567 kuti Gluhoviči-žilo (сельцо Глуховичи). Nimituz kändihe nügüdläižikš 1920-nzil vozil. Šingotaškanzihe Suren sodan jäl'ghe udel MiG-tegimel i sen produkcijan kodvindlendimportal. Luhovici-radnikžilo sai lidnan statusad vn 1957 20. päiväl kezakud.
Luhovici šingotase lendimiden tegimel, mašinansauvomižen toižil edheotandoil (varapalad vedimiden dizel'likutimile), sömtegimištol (maidtegim, jauhtegim, «Mars»-kompanijan edheotand), steriližen medicinižen kaluišton kahtel tegimel, mugažo omblendfabrik i gofrokartonan tegim («Stora Enso») ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Mustjogen (ven. Чёрная lidnan pohjoižes, lankteb Voblihe huralpäi pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi) i Vobl'-jogen (Во́бля 29 km pitte, jokseb lidnan suvipalas, Okan oiged ližajogi) randoil, 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 135 km lodeheze orhal i kaikil teil. Lähembaine lidn om Kolomn 22 km lodeheze orhal i kaikil teil.
Luhovici-raudtestancii radab lidnan pohjoižröunal vspäi 1864 «Moskv — Räzan'»-keskustal. Raudtesarak Zaraisk-lidnannoks om Luhovicin päivlaskmaižeks röunaks. «Ural»-avtote (M5-trass) läbitab lidnan pohjoižpalad.
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 1855 eläjad, vl 1959 lidnan — 12 656 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 850 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 31..33 tuhad eläjid vll 1989−2009 (33 300 rist. vl 1992). Ortodoksižen hristanuskondan viž jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,6%, ukrainalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 3,0%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Luhovicin aviatehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Kilingi-Nimme
thumb|left|250px|Vn 2012 Saarde-volostin kart Kilingi-Nimme (Kilingi-Nõmme) om lidn municipaližeta statusata Estinman suvipäivlaskmas, Saarde-volostin administrativine keskuz (1064,8 km²). Mülüb Pärnun makundha, sen kaikiš penemb lidn koumespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
thumb|left|150px|Istorine lidnanznam thumb|right|150px|Lidnan istorine flag Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan ostzein Šilling-saksalaižiden Ovel'gunn (Kurkund)-usadibaks (mizaks) vspäi 1560, konz se oli saudud. Vl 1789 avaitihe tavernad lähižes Nimme-usadibas. Estin Šilling-kanzannimen Kilingi-variant i Nimme-nimituz (levitadud Estinmas) sädiba lidnan ühtenzoittud nügüdläšt nimitust.
Vl 1848 Saarde-tulendan škol radaškanzi. Vl 1896 kaidraižuine «Pärnu — Valg»-raudte läbiti žilod, i saudihe raudtestancijad sihe vl 1917. Letihe mecanpilindan, jauhon i kezerdusen fabrikoid. Vl 1919 kätihe lidnanvuiččeks žiloks. Vn 1938 1. päiväl semendkud Kilingi-Nimme sai lidnan statusad. Toižen mail'man sodan aigan torad mäniba lidnanno, i vn 1941 heinkus Rusked Armii pani lidnad mantazole. Vll 1950−1959 se oli Kilingi-Nimmen rajonan keskuseks. Raudtekeskustan pala Miizakülähäsai oli tehtud levedanke raižunke vll 1975−1981, sid' «Tallidn — Pärnu — Rig»-raudtekeskustan palaks. Se keskust oli saudud pahoin, tarbhaiči rekonstrukcijad, i oli sauptud läz 2000. vot. Vl 2008 kaidraižuine raudtekeskust om likvidiruidud. Pudotez, stancijan sauvuz i platform oma kaičenus. «Rail Baltica»-raudte läbitaškandeb volostid projektan mödhe.
Vl 2005 lidn kadoti municipališt statusad, ühtištuihe sidä Saarde- i Tali-volostidenke. Vn 2017 reforman jäl'ghe ližatihe Surju-volostid Saardele, i nügüd' se om kaikiš surembišpäi valdkundas pindan mödhe.
Kilingi-Nimme šingotase valdkundaližen büdžetan aluzkundoil: gimnazii, muzikškol, päivkodi, kirjišt, sportkompleks, volostin administracii. Radab holituzkodi rauhiden mehiden täht. Sidondtegesiden i noriden edheotand. Ižandusen toižed sferad oma maižanduz (lehmänmaid), mecižanduz, turizm volostidme, elektroenergijan oigenduz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan suvipäivnouzmas, 37 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Humalaste-jogi lähteb Saarde-järvespäi lidnan röunoiš. Matkad Lätänman röunhasai om 11 km suvhe, makundan Pärnu-keskushesai om 40 km lodeheze orhal vai avtotel, Tallidnhasai om 200 km pohjoižhe orhal vai avtotedme.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 763 ristitud, vl 2000 — 2 223 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 2 507 eläjad vl 1979 i 2 504 ristitud vl 1989.
Nügüd'aigan volostin koumandez eläb lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pärnun makund
Biologine erik
thumb|right|250px|[[Karl Linnei-tedomehen Species plantarum-tön ezilehtez («Kazmusiden erikod»). Kirj om publikoitud vn 1753 1. semendkud, se dat om ottud botanižen nomenklaturan auguks.]] Erik (species, äilugu speciei) om eläbiden organizmiden biologižen sistematikan päine strukturine ühtnik (živatoiden, kazmusiden, mikroorganizmiden); taksonomine, sistematine ühtnik, eričuiden grupp ühthižidenke tundusidenke morfofiziologijas, biohimijas i ičtazvedandas, voib äikerdoitas ičekeskeižikš i andab kazvateližid jäl'gelaižid pol'viden riveks, om levitadud märitud arealas, vajehtase pojavas ümbrišton faktoroiden valatoitusen tagut.
Klassifikacijan ülähän oma erikoiden kompleks i heim, alahan om alaerik.
Ümbrikirjutadud erikoiden lugu oli läz 1,7 millionad vl 2011, panihe olijoiden Mal erikoiden ühthišt lugumärad 8,7 mln lugul. Kadonuziden erikoiden lugu om läz 500 millionad erasiden-se arvoindoiden mödhe.
Erikon tundused
Voib erigoitta erikoid toine toižespäi viden pätundusen mödhe:
Homaičendad
Kategorii:Organizmad Kategorii:Biologine klassifikacii Kategorii:Taksonomižed rangad Kategorii:Biologižed terminad
Kurovskoje
Kurovskoje (Куровско́е) om Venäman lidn da raudtesol'm Moskvan agjan päivnouzmas. Mülüb Orehovo-Zujevon lidnümbrikho, sen koumanz' surtte lidn nelläspäi.
Istorii
Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1646 kuti Kurovskai-külä (деревня Куровская). Se šigotaškanzihe 19. voz'sadan keskes bumagkanghiden tehmižel. Vl 1890 saudihe «Orehovo-Zujevo — Jegor'jevsk»-raudtekeskust läz küläd. Vl 1913 «Moskv — Kazan'»-raudte mäni külänno Kurovskai-stancijanke. Vodele 1929 letihe ut kezerduzfabrikad. Sid' melanžlangan kombinat radaškanzi. Vll 1929−1959 žilo oli Kurovskajan rajonan keskuseks. Oli radnikžiloks vspäi 1931. Sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vl 1952. Kezerduzfabrik om likvidiruidud vl 2000.
Kurovskoje šingotase sömtegimištol.
Geografijan andmused
Vhesai 2018 Kurovskoje oli rajonan lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind oli 19,57 km².
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 11 422 eläjad, vl 1959 lidnan — 16 350 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 819 ristutud (kaikiš suremb ristitišt), rajonan (nüg. lidnümbrik) üks'toštkümnendez.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,1%, toižed rahvahad — 5,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma avaitud lidnas: Spasan Toižetamižen Guslickii-mez'jumalankodi (vspäi 1859, Spasan Toižetamižen päjumalanpertinke i kahtenke jumalanpertinke), ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun', Spasan Toižetamižen jumalanpert' i vanhuskolaižiden Ioann Lestouknikan jumalanpert'.
Orehovo-Zujevon tehnikuman (baziruiše Likino-Dulövos) Kurovskojen alajaguz om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Orehovo-Zujevon lidnümbrik
Bronnici
Bronnici (vai Bronnicad, Бро́нницы) om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om ümbärtud Ramenskojen lidnümbrikon territorijal.
Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1453 kuti Broniči-torguindžilo (Броничи), oli Moskvan ruhtinasiden i Venäman cariden žiloks. Hebonferman aluz oli pandud Bel'skoje-johtan luhtoidenno Födor III-carin aigan 17. voz'sadan lopus, hebonraccastajiden polk sijazihe lidnas 19. voz'sadal. Žilo sai makundan lidnan statusad vn 1781 5. päiväl redukud. Francine armii toi äjid murendusid lidnale vn 1812 sügüzel. Lidn oli makundan keskuseks vhesai 1924. Mülütihe Ramenskojen rajonha vll 1929−1992.
Bronnici šingotase valamižmehanižel tegimel, pun i metallan ümbriradmižen edheotandoil, juvelirtegesiden pästandal, omblendfabrikal, sor'mikoiden fabrikal. Nevondkundaližen aigan savičtegim radoi mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Moskv-jogen oiktal randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Moskvanjogen Bel'skoje-järv-joht (Бельское) om lidnan pohjoižröunaks. Kožurnovskii-uit om saudud Moskvan penel Kožurnovk-ližajogel lidnan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Matkad Moskvhasai om 52 km lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Domodedovo 25 km päivlaskmha avtotedme sen rahvahidenkeskeižhe lendimporthasai, Ramenskoje 20 km pohjoižhe orhal, Beloozörskii 10 km pohjoižpäivnouzmha orhal i Voskresensk 25 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal.
«Ural»-avtote (M5-trass) mäneb 1 km päivlaskmha lidnaspäi («Moskv — Räzan'»-keskust). Moskvan pen' rengaz (A107-trass) läbitab lidnan suvipalad. Lähembaine Bronnici-raudtestancii radab 10 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi «Moskv — Räzan'»-keskustal vspäi 1862, žilo stancijanno sijadase Ramenskojen lidnümbrikos, om avtobusühtenzoitust Bronnici-lidnanke.
Bronnici om lidn oiktanke alištusenke agjan tobmudele, lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 127 eläjad, vl 1959 — 10 107 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 102 ristutud. Kaikiš suremb ristitišt om 21..22 tuhad eläjid vspäi 2010 (22 643 rist. vl 2019). Ortodoksižen hristanuskondan Ph. Mikoi-arhangelan päjumalanpert', kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,8%, ukrainalaižed — 2,3%, uzbekad — 1,4%, toižed rahvahad — 4,3%, rahvahuden ozutandata — 0,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Moskvan agjan avtotesauvondan kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod
Laris (lidn)
Laris (Λάρισα [ˈlarisa] Lárisa) om lidn Grekanman pohjoižes. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Laris-kundan keskuz da päpala, Fessalii-agjan (periferijan, om sätud vl 1987) administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Vn 1941 keväz'kun 1. päiväl manrehkaiduz 6,3 magnitudanke tegihe i mureni läz kut tuhad pertid (nell' sauvust videspäi), no lidn oli alustunu bombardiruindale Italijan aviacijal vn 1940 tal'vkuspäi, ka ristitišt okai lidnad, i pölištuiba 40 ristitud manrehkaidusespäi.
Laris šingotase sömtegimištol kazvateližen Fessalijan tazangišton torhudel, bumagan, tekstilin i sauvondmaterialiden pästandal. Znamasižed edheotandad oma Biokarpet (kourad) i Orient Bikes (velosipedad).
Geografijan andmused
Klimat om kontinentaline pol'kuiv Keskmeren pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +15 C°, kezakun-elokun +24..+27 C°, tal'vkun-uhokun +5..+7 C°. Ekstremumad oma −21,6 C° i +45,5 C°. Paneb sadegid 413 mm vodes, enamba kül'mkus-tal'vkus (52..67 mm kus), vähemba kezakus-sügüz'kus (13..23 mm kus).
Irdkosketused
Kategorii:Grekanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Mongolii
Istorii
Vn 1911 29. päiväl tal'vkud Mongolii tedištoiti ripmatomut Cin-imperijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1924. Nügüdläine videnz' lugul Konstitucii om vahvištadud vn 1992 uhokun 12. päiväl, se om väges vn 2001 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mongolijan topografine kart Mongolii om mavaldkundröunoiš Venämanke pohjoižes (röunan piduz — 3452 km), Kitainke päivnouzmas, suves da päivlaskmas (4360 km). Ühthine röunoiden piduz — 8082 km. Pind om 1 564 116 km². Mongolii om mererandatoi valdkund.
Mägiplato otab man tobmad palad 900..1500 metrad ü.m.t. korktusil. Kaikiš korktemb čokkoim om Kuiten Uul-mägenpä (toižed nimed oma Huitun Orgil, Nairamdal Orgil, 4374 m ü.m.t.) Kitain röunal man päivlaskmas.
Klimat om letetazangišton kontinentaline kuiv. Lämuden köläidused oma lujad da teravad päivän da ön keskes, kezan (+25..+35 C°) da tal'ven (−25..−35 C°) keskes. Paneb 200..500 mm sadegid vodes. Letetorokad oleskeldas paksus.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, kivihil', metallad (vas'k, molibden, vol'fram, nikel', tin, cink, raud, kuld, hobed), fosfatad.
Politine sistem
Parlament om üks'kodine Sur' Valdkundaline Hural (Улсын Их Хурал) 76 ühtnijanke. Hö valičesoiš kaiken rahvahan änestusel kerdan nelläs vodes. Deputatad valitas päministrad, i hän paneb ohjastusen radnikoid radsijha prezidentanke sättutandan jäl'ghe.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližen valičendad oliba vn 2016 29. päiväl kezakud. Battulga Haltmaagiin sai vägestust vn 2017 valičendoiden kahtendes turas (26. kezaku i 7. heinku, 2. tur — 50,6% änid) da radab prezidentan vs 2017 heinkun 10. päiväspäi ühtent strokud. Hurelsuh Uhnaagiin om päministraks vn 2017 4. redukuspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Mongolii jagase 21 agjaks (aimak:aks, аймаг) da 1 pälidnaks (mong.: нийслэл, Ulanbatar). Aimakad alajagasoiš 329 somon:aks (ümbrikoks, mong.: сум) vl 2006.
Eläjad
Mongolijas elädas mongolijalaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 2 931 300 eläjad.