cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sobat
Sobat om kudenz' nedalin päiv, videnz'päivän i pühäpäivän keskes. Sobat-sana tuleb evrejan kelespäi.
Homaičendad
Kategorii:Nedalin päiväd
Gorna Orähovic
thumb|left|200px|Lidnankundan kart (2016) Gorna Orähovic (Горна Оряховица [ˈɡornɐ oˈrʲaxovit͡sɐ]) om lidn Bolgarijan keskuzpalan pohjoižes. Mülüb Veliko Tirnovon agjaha.
Istorii
Rahovec-lidnuz oli saudud keskaigan nell' kilometrad lodeheze nügüdläižes lidnaspäi varjoičemha cariden Tarnovgrad-pälidnad. Lidnuz om pandud mantazole Ottomanan imperijan aigan.
Tahondan ekonomine šingotez zavodihe sijaližel torguindal 19. voz'sadal. Gorna Orähovic sai lidnan statusad vl 1870, sil aigal eländpunktas eli 4700 ristitud, oli 1200 pertid da viž jumalanpertid. Vl 1899 saudihe ühtennimišt raudtestancijad lidnas. Nügüd'aigan se om järed raudtesol'm, sijadase lidnan lodehes.
Gorna Orähovic šingotase saharantegimil i mašiništon pästandal (elektro-, varažomtehnik i libutimed, transformerad). Sportivižed voibištelendad i viž..kuz' festivalid oleskeldas lidnas kezaaigan joga vodel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Jantr-jogen oiktal randal (Янтра, Dunain oiged ližajogi), 218 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Veliko Tirnovo-keskushesai om kahesa kilometrad suvipäivlaskmha.
Rahvahidenkeskeine civiline Gorna Orähovic-lendimport (GOZ / LBGO) sijadase koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi, kävutase jügureisiden täht, passažirreisad Sofijhasai oliba sauptud 2010-nziden voziden lopus.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 32 436 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40 890 eläjad vl 1985.
Eläjiden viž kudendest oma hristanuskojad. Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Bolgarijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Veliko Tirnovon agj
Pošehonje (lidn)
Pošehonje (Пошехо́нье) om Venäman lidn da lidnankund Jaroslavlin agjan pohjoižes. Se om Pošehonjen rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzi kuti Pertom-žilo (село Пертома, Pertomk-jogen mödhe) vspäi 1680, konz sodavejan kancelärii radaškanzi. Žilo sai Jaroslavlin agjan (gubernijan) makundan lidnan statusad vl 1777 nügüdläiženke nimenke amuižen tahondan mödhe Šeksnanjogen Šehon'-paginnimitusespäi. 19. voz'sadal lidn šingotihe nahkan pramozlal, lehtezkuldan i lehtezhobedan tehmižel, torguindrivil.
Vll 1918−1992 lidnan nimi oli Pošehonje-Volodarsk (Пошехонье-Володарск) riktud revolücijan V. Volodarskii-šingotajan muštoks. Lidnan landšaft i znamoičend vajehtihe vn 1941 Ribinskan vezivaradimen täutmižen jäl'ghe, laivansauvomine oli šingotadud i sädihe kaks' ut sildad «Čerepovec — Ribinsk»-avtotel surenzoittud jogiš päliči. Pošehonjen saguden sijaline pästand oli 1960−1990-nzil vozil, jäihe vaiše fotokuvid muzejas.
Pošehonje šingotase mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (kalategim, leibänedheotand, konditerižed tegesed), maižandusel (lindfabrik), omblendfabrikal da turizmal. Vezituršhan «rezidencii» om avaitud lidnas.
Geografijan andmused
Pošehonje om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 084 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz kahesad tuhad eläjid vll 1959−1996 (8 042 rist. vl 1989). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 5 867 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma väges: Eläban Eziauguižen Stroican päjumalanpert' (1717) i Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' (1822).
Pošehonjen agrariž-politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnankundan pämez' om lidnan Administracijan pämez'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jaroslavlin agjan lidnad *
Nühtajad
Nühtajad (Rodentia) om imetaiživatoiden kaikiš äiluguižemb heimkund.
Lugetas 35 sugukundad, 534 heimod i 2635 eläbad erikod heimkundas, se om imetaiživatoiden eläbiden erikoiden läz kaht videndest, mugažo 48 kadonut voden 1500 jäl'ghe erikod.
Heimkundan ezitajiden erinijad tundused oma diasisteman olend i järedoiden leikandhambhiden parad üksin ülälöuglus i alalöuglus.
Nühtajiden ezmäižed erikod sünduiba 60 mln vozid tagaz. Erikod oma levitadud kaikjal päiči jäžomiš (Antarktid, Grenlandan tobj pala) i severziš-se merisariš.
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad
Montevideo
thumb|left|250px|Montevideon barrio:iden kart Montevideo (mugažo ispanijan kelel, virktas: [monteβiˈðe.o], kändase: «mägen nägen», täuz' nimi: San Felipe y Santiago de Montevideo) om Urugvain pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Montevideon agjan administrativižeks keskuseks, agj om Montevideo-lidn praktižešti.
Lidn om valdkundan ižandusen, kul'turan da politikan keskuz, opendusen aluzkundoiden keskuzsija.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1724 tulendanno La Plat-lahthe heitmaha tavaroiden kontrabandad lähižes Kolonija-del'-Sakramento-lidnusespäi Buenos Airesha. Montevideo oli Päivnouzmaine Rand-agjan keskuseks (Ispanijan pala). Vodele 1800 lidnuden ristitišt oli 10 tuh. eläjid. Vozil 1809−1839 Fortaleza General Artigas-lidnuz om saudud Serro-kukhan päs, sen mödhe nimitihe-ki lidnad. Vl 1816 lidn oli anastadud portugalijalaižil i vozil 1822−1828 mülüi Brazilijan imperijha.
Vn 1828 elokuspäi lidn om ripmatoman Urugvain pälidnaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Atlantižen valdmeren randal. Reljef om kukhikaz. Keskuz sijadase 43 m ü.m.t. korktusel. Serro-kukkaz om kaikiš korktemb londuseline čokkoim, 136 m. Znamasine Santa-Lusii-jogi jokseb lidnan päivlaskmas.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +16,7 C°. Paneb sadegid 1101 mm vodes, tazomäras vodes läbi (83..108 mm kuidme).
Montevideo jagase 8 municipalitetaks (municipio) decentralizuimha lidnad vspäi 2010, znamoitas niid kelen suril kirjamil. Municipaližed ühtnikad alajagasoiš 62 nimitadud ümbrikoks (isp. barrio).
Eläjad
Vn 2011 Urugvain rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 305 082 ristitud, agjan (departament) — 1 319 108 ristitud. (valdkundan ristitišton koumandez). Läz 1,95 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 1350 km² pindal, Urugvain koume ristitud videspäi elädas siš.
Ristitišton enambuz oma immigrantoiden jäl'gelaižed Ispanijaspäi i Italijan maišpäi, hristanuskondan polenpidajad (katolikad da protestantad).
Edeline lidnan pämez' om Daniel' Martines (heinku 2015 — keväz'ku 2019).
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Ezilidnelektrojonused ajadas 3 raudtedme. Sur' meriport radab lidnas jüguiden da matknikoiden täht.
Rahvahidenkeskeine civiline Karrasko-lendimport (MVD, 2,1 mln passažiroid vl 2017) sijadase 19 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan maihe, Buenos Aires-lidnha enamba kaiked, mugažo Madridha da Majamihe.
Vedenalaine laiv
thumb|right|250px|Kaikiš surembiden mail'mas VA-laivoiden «Akul»-projektan [[Nevondkundaline Ühtištuz|nevondkundaline strategine TK-17-laiv läz Arhangel'skad, 1986]] Vedenalaine laiv om mahtajiden lasktas vedhe, süveta vedes i rata čuklos hätken aigan laivoiden klass.
VA-laivad oma sodamerilaivišton vedenalaižiden vägiden aluseks äjiš valdkundoiš. Necen laivan klassan kaikiš znamasižemb taktine ičend i eduz om peitol'žuz. Toižiden laivoiden erineden, vedenalaine laiv voib vajehtada ičeze ištumižsüvüt vedes päballastan cisterniden täutandan abul laidantagaižel vedel, muga voib lasktas vedhe, mända čuklos i sid' libudas pindale möst. Laskendan vedes süvüz i hätkeližuz märičese ujundmahtusen varal.
Istorii
Uil'jam Bourn-anglijalaine ümbrikirjuti grenlandišt vedenalašt laivad tülenin karvoišpäi vl 1578. Ezmäine ratud VA-laiv oli sätud Londonas alamaižel Kornelius Drebbel'-inženeral (1572−1633) Anglijan Džeims I-kunigahan täht vl 1620, laiv radoi meloil i oli kodvdud Temzas satusekahašti.
VA-laiv löuzi sodakävutandad 19. voz'sadan aigan, ezmäine kävutand tegihe Rahvahanikoiden sodan AÜV:oiš aigan Konfederacijan laivištos. Venäman imperii kävutaškanzi laivoid čuklos Venälaiž-Japonižen sodan aigan (1904−1905). Ezmäižen mail'man sodan aigan 600 VA-laivad upotiba 55 järedad sodalaivad (linkorad, kreiserad), 105 esmincad, 33 vedenalašt laivad i tuhad torguindlaivoid, Germanine imperii kävuti VA-laivoid enamba kaiked. Sil aigal i 40 vot dizel'elektrižed VA-laivad oliba levitadud, dizel'likutim radoi meren pindal i täuteli batarejoid. Vedenalaižed laivad dizel'elektriženke shemanke oma laivištos nügüd'-ki.
Toižendad
Sodakävutandale ližaks ottas VA-laivoid tedoidusiden, turizman, varatoitmižen i počtan tondan, privatižen elon täht. Om penid VA-laivoid radioohjastusen al, tömehištota.
Klassificiruidas VA-sodalaivoid:
Homaičendad
Kategorii:Likkuimed Kategorii:Sodalaivad Kategorii:Vedenalaine tehnik
Lipeckan agjan lidnad
Kaik om kahesa lidnad (город) Lipeckan agjas. Ei ole lidnanvuiččid žiloid agjas vspäi 2005.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Mülütihe toižhe lidnha:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Petrogradan rajon
thumb|right|250px|Petrogradan rajon Piterin kartal Petrogradan rajon (Петроградский район) om rajon Piteriš, sijadase lidnan keskuzpalas Nevan del'tan seičemel sarišpäi.
Istorii
Vl 1703 Piterin aluz om pandud arni sihe, Jänišan sar'he. Ende lidnan keskuz oli täs, edel sirdandad Vasil'jevskii-sar'he i sid' nügüdläižhe Keskuzrajonha. Rajonan tahondan istorine nimi om Petrogradan pol' .
Petrogradan rajon om olmas vn 1917 semendkuspäi.
Transport
Passažiroiden da jüguiden transporiruind om ižandusen tarbhaižembiš sarakoišpäi i globalizacijan likutim. Vedai i mehanikanradnik oma sarakon päprofessijoikš.
Transport jagase kahteks sureks kategorijaks: passažirtransport i jügutransport.
Petrogradan rajon
Geografijan andmused
Rajon levigandeb Nevan suhišton saril, 24 km² pindal: Jänišan (Заячий), Petrogradskii, Petrovskii, Aptekarskii, Jelagin, Kivine (Каменный) i Krestovskii.
Transport
Toižendad
Kävutandan mödhe transport oleleb: ühthižen kävutandan (sidä kesken kundaline transport), specialižen kävutandan (organizacijoiden), personaline.
Transport i ümbrišt
Nügüd'aigaine transport valatoitab lujas lidnoiden planiruindha (otab avaruden polehesai) i atmosferha (hil'muiktuzgaz, pölü, judu), tarbhaičeb äi pördmatomid rahapanendoid, kulutab äi kallišt poltust. Likutimen päine toižend om südäipalandlikutim mal, vedes i il'mas. Likkuimed oma energijan päkulutajišpäi ižanduses, kulutadas kävutadud kividunuden poltusen nelländest.
Petrogradan rajon
Geografijan andmused
Röunatab lidnan nenidenke rajonidenke:
Transport
Transport i ümbrišt
Kundaline, likutimetoi i elektrine transportad valatoitas ümbrištod penembas märas.
Kategorii:Transport
Petrogradan rajon
Geografijan andmused
Metron kuz' stancijad koumel jonol ratas rajonas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 130 455 ristitud. Kaik 117 003 eläjad oli registriruidud vl 2021. Vl 1939 rajonan ristitišt oli 187 535 eläjad.
Rajonan administracijan pämez' om Vladimir Omel'nickii vn 2021 kül'mkuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Ivan Gromov (sügüz'ku 2016 — kül'mku 2021).
Vaihišt
Vaihišt om miččen-se kelen vaihiden ühtmuz. Vaihišt om kelen keskpala, se nimitab, formiruib i oigendab tedoid miččiš-se objektoiš vai nägusiš.
Vaihištontedo tedoidab vaihištod.
Miččen taht eläban kelen vaihišt vajehtub, udištase kaikenaigašti: ližatas znamoičendoid, neologizmad tuldas, i erased vanhad sanad lähttas kävutandaspäi. Erištadas vaihišton ližadusen nenid teid: sanoiden sauvond, polisemii, konversii, velgsanad toižiš kelišpäi, lühendusiden sädand, tehtud melel uded sanad.
Klassifikacii
Kaikuččen kelen vaihišt kogoneb kahtes sures palaspäi: kaikil kelenkandajil kävutadud levitadud sanad (mülüdas kirjankel'he) i specialine vaihišt (professionaližed sanad, socialižed i territorialižed paginad, vanhtunuded da istorižed sanad).
Vaihišt jagase sanoiden südäimen planan mödhe: znamasižed i abusanad, sanad konkretiženke i abstraktiženke znamoičendanke, sinonimad, antonimad, giponimad.
Bolhov
Bolhov (Бо́лхов) om Venäman lidn da lidnankund Orelan agjan pohjoižes. Se om Bolhovan rajonan (vspäi 1928) administrativine keskuz da pala.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti polttud vl 1196 lidnuz. Oli Bolhovan ruhtinazkundan keskuseks (13. voz'sadan kahtenz' pol' — 15. voz'sada), sid' alištui Moskvan tobmudele. Mainitase kuti lidnuz Venäman suviröunal vl 1556. Bolhov sai makundan lidnan statusad vl 1778. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil, päzutihe sidä vn 1943 29. päiväl heinkud.
Geografijan andmused
Bolhov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 13,98 km².
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 21 446 eläjad, vl 1939 — 12 681 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 421 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25 100 eläjad vl 1913. Ortodoksižen hristanuskondan Optinan naižjumalankodi, kaks' päjumalanpertid i kahesa jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,2%, toižed rahvahad — 2,8%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Bolhovan pedagogine kolledž i Orelan agrobiznesan da servisan tehnikum — Bolhovan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orelan agjan lidnad *
Magas
Magas (Мага́с, Магас vai Магате) om Venäman lidn da lidnümbrik. Se om Ingušetijan Tazovaldkundan pälidn da openduzkeskuz, federacijan subjektan kaikiš noremb da kaikiš penemb administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1994 kuti subjektan pälidn oigendamha Ingušetijan tobmuden pätandoid da tehmaha adminisrativižiden funkcijoiden mödhe. Nimituz om anttud polietnižen keskaigaižen Alanii-valdkundan Magas-pälidnan mödhe i znamoičeb «päiväižen lidn». Sauvomižen aigan löutihe 13 käpid, 43 kaumad i koume kaičenus paloin eländpunktad, läz kaik ned datiruišoiš edel meiden erad.
Omeghein
Omeghein (Conium maculatum) om kaks'vozne heinäsine kazmuz. Mülütadas Sel'derejižed-sugukundha. Om Conium-heimon tipine erik.
Magas
Istorii
Magas sai lidnan statusad vl 2000. Vl 2010 lidnan pertišton uz' generaline plan om vahvištadud.
Omeghein
Leviganduz
Kazmusen eziauguine areal om Evrop i Pohjoižafrik. Om levitadud kaikil kontinentil, voib eläda venon vönen äjiš arvoimižiš. Amerikan, Avstralijan i Päivlaskmaižen Azijan introduciruidud erik.
Magas
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sunž-jogen oiktal randal, 540..600 m korktusil valdmeren pindan päl, tazovaldkundan päivlaskmas, 500 metrad Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan röunaspäi. Tazovaldkundan kaikiš suremb Nazran'-lidn om nelläs kilometras lodeheze pälidnaspäi.
Magas om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Omeghein
Ümbrikirjutand
Omegjur' om värtmenvuitte, vauktan polhe. Lehtesed jurenno šingotadas ezmäižel vodel, but'k-seikh 60..180 sm kortte kazvab kahtendel vodel.
Magas
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 2 502 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 7 818 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Omeghein
Ümbrikirjutand
Kazmuz änikoičeb kezakus-heinkus, äikerdoičese äiluguižil semnil.
Magas
Eläjad
Ingušan valdkundaline universitet (päkorpus) da Ingušan gumanitarine tedoinstitut Č. E. Ahrievan nimed sijadasoiš lidnas.
Edeližed lidnan pämehed oma Beslan Cečoev (viluku 2015 — sügüz'ku 2019), Ruslan Arsamakov (reduku 2019 — kezaku 2020).
Omeghein
Kävutand
Omegheinän kaik palad oma morijad. Travijad alkaloidad kadodas Šotlandijan i Armenijan kazmusiš. Kävutihe oficialižeks morimeks Amuižes Grekanmas surmičemha suttüd ristituid. Näl'ghine živat traviše heinän penes lugumäraspäi (kahtes..koumes kilogrammaspäi hebod, 4..5 kg järed sar'vikaz kabjživatišt, 50..70 grammad sorzad), eläbzdoittas maidol.
Magas
Transport
Avtobusad da taksid ühtenzoittas lidnad Nazraninke. Om velotaksid likkumha lidnadme. Lähembaine raudtestancii radab Nazraniš kahesas kilometras. Federaline «Kavkaz»-avtote sijadase läz lidnad.
Omeghein
Kävutand
Ottas kävutamižhe semnid da lehtesid zell'kazmuseks-ki, ei ole toist kävutandad travijoid ičendoid tagut (dubindsubstancii, medenkandai).
Magas
Transport
Federaline civiline Magas-lendimport (IGT / ИНШ / URMS, Магаса Аэропорт, 333 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase 30 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi Sunž-lidnan röunal. Sišpäi tehtas reisid Moskvha. Rahvahidenkeskeine civiline Vladikavkaz (Beslan)-lendimport (OGZ / ВЛА / URMO, Дзæуджыхъæуы аэропорт, 705 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase 22 km päivlaskmha lidnaspäi avtoteidme. Sišpäi tehtas reisid Moskvha, Piterihe i Stambulha.
Omeghein
Homaičendad
Kategorii:Sel'derejižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Magas
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Ingušetijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Malindpeza (zamk)
thumbnail|right|250px|Malindpeza-zamk Malindpeza (Къарылгъач ювасы / Qarılğaç yuvası, Ластівчине гніздо, Ласточкино гнездо) om zamk Kriman suves, Mustmeren randal. Se om arhitekturine da istorine muštnik. Om olmas Gaspr-žilon südäimes, Ai Todor-nemen 40:metrižel kall'ol.
Zamk om Suvikriman randan ičevuitte simvol. Čoma zamk saskendeb populärižust kesked turistoid.
Irdkosketused
Kategorii:Krim Kategorii:Zamkad kirjamišton mödhe
Kudeh
thumb|right|250px|Kudeh Kudeh om organizman stajiden i stajankeskeižen avaruden sistem, kudambad oma ühtenzoittud ühthižel augotižlibundal, sauvusel da funkcijoil.
Gistologii tedoidab kudehiden sauvust. Erazvuiččed radajad ühtheze kudehed sätas elimid.
Živatoiden kudehed jagadas nenikš toižendoikš: ühtenzoitajad, lihasiden, nervkudehed i epitelijan.
Homaičendad
Kategorii:Organizman kudehed
Bakbatai
Leviganduz
Kazmusen augotižlibund om Evrop da Azii, om importiruidud Pohjoižamerikha, nügüd' levganzi kaikedme mail'madme. Kazvab venon vönen nepsoiš tahondoiš: nituil, pallištoil, luhtoil, teveril, saduiš kuti rujohein.
Omskan agj
Omskan agj (Омская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Bakbatai
Ümbrikirjutand
Bakbatai kazvab 30 santimetrhasai kortte. Jur' om värtmenvuitte 60 sm pitte i läz kaht santimetrad sankte, juruseks üläpalas. Lehtesed oma pal'had pit'kad šorpakahad 5..45 sm pitte, 1..10 sm levette, kaik kazdas jurespäi. Änik oleleb viden santimetrad surtte cilindrižel seikhel.
Omskan agj
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Bakbatai
Ümbrikirjutand
Änikoičeb semendkus-kezakus, mugažo toižen kerdan sügüzel paksus. Tullei tob värtmenvuiččid semnid vauktoil alahöunhuzil kebnas. Ned semned idüdas siš-žo nedališ, ezmäižel vodel kazvab änikoita i semnita. Kazmusen kaik palad mülütadas karktad sagedad vauktad südäivet.
Omskan agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Omsk (agjan ristitišton enamba pol't).
Bakbatai
Kävutand
Ottas kävutamižhe bakbatajan kaikid paloid zelläks i sömkazmuseks. Varhapandas jurid (Radix Taraxaci) aigaližel kevädel vai möhäižel sügüzel, kävutadas tonizirujaks abutuseks, paremboičemha sömänsulatust, vemha travindsubstancijoid organizmaspäi poiš.
Omskan agj
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Bakbatai
Kävutand
Mezjäižed kogotas heid'omad tobjimalaz änikoičendan aigan.
Omskan agj
Istorii
Omskan agj om olmas vs 1934 tal'vkun 7. päiväspäi.
Omskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 26. päiväl tal'vkud Käskusenandajan Suiman ühtnijoil, om allekirjutadud gubernatoral sil-žo päiväl da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Omskan agjan reljefan kart. Omskan agj sijadase Sibirin suvipäivlaskmas, Päivlaskmaižen Sibirin alangišton suvipoles.
Agjal om röunoid Tomskan agjanke pohjoižpäivnouzmas, Novosibirskan agjanke päivnouzmas, Kazahstananke suves da suvipäivlaskmas (sen Pavlodaran da Pohjoižkazahstanan agjoidenke), Tümenin agjanke päivlaskmas da pohjoižes. Omskan agj om mererandatoi.
Pind om 141 140 km², sidä kesken mec otab 15..25% agjan pohjoižes, 7% agjan suves. Agjan territorii mülüb sodunuden taigan, mecan, mecstepin da stepin zonoihe. Kaikiš pidemb jogi om Irtiš sen ližajogidenke (Išim, Ominjogi, Ošanjogi da Taranjogi). Kaikiš surembad järved oma reskveden Krutinkan Sured järved (Saltaim, Tenis da Ik) 335 km² ühthiženke pindanke agjan päivlaskmas.
Reljef om tazo. Kaikiš korktemb čokkoim (150 m) om nimetoi, se sijadase agjan keskuses. Kaikiš madalamb om Irtiš-jogen kendäk agjan lodehližel röunal (41 m).
Klimat om terav kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +17..+19 C°, vilukun lämuz om −19..−20 C°. Paneb sadegid 400..500 mm vodes agjan pohjoižes. Stepiš paneb 250..300 mm, sen ližaks lujad tulleid kuivatas mahusid, letetorokad oleldas.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, bur hil', turbaz, raudkivend, cirkonii, sauvondmaterialad (saved, letked), keitandsol, Glauberan sol, reskvezi, mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan gubernatoran da Ohjastusen ištundsija [[Omskas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Burkov tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 redukun 9. päiväspäi. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine Ohjastusen varaezimez' da nell' Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu.
Omskan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 44 ezitajad videks vodeks. Vladimir Varnavskii radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 1994 sulakun 12. päiväspäi videnden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Omskan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, päohjandused, inspekcijad da üks' laudkund alištudas Ohjastusele.
Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud. Gubernatoran järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud, edeline gubernator sai vägestust ezmäižes turas (53,99%) da radoi kahtenden strokun.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 977 665 ristitud. Vl 2018 lidnalaižiden pala om 72,67%.
Kaik om kuz' lidnad agjas da 21 lidnanvuittušt žilod. Ei ole toižid surid lidnoid. Vl 2017 kaik om 11 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Drozdenko Aleksandr
Aleksandr Jur'jevič Drozdenko (Александр Юрьевич Дрозденко; sünd. 1. kül'mku 1964, Akžar-žilo, Džambulan agj, Kazahstanan NST, NSTÜ) om Leningradan agjan koumanz' gubernator.
Radab gubernatoran vn 2012 28. päiväspäi semendkud koumanden strokun jäl'geten. Edel sidä radoi Leningradan agjan varagubernatoraks — agjan kaluišton ohjandusen komitetan ezimeheks kümne vot (vspäi 2002). Nügüd' om valitud kaiken rahvahan valičendoil vn 2020 13. päiväl sügüz'kud (sai 83,6% änid, tulend 51,52%), edeližil valičendoil vn 2015 13. päiväl sügüz'kud sai 82,1% änid (tulend 44,52%). Om «Ühthine Venäma»-partijan Ülänevondkundan ühtnijan.
Biografii
Drozdenkon kanz sirdi Leningradan agjaha vl 1973. Mez' openui Leningradan maižanduzinstitutas, om pästnus sišpäi «maižandusen ekonomik da organizacii»-specializacijanke vl 1986. Vozil 1988−2002 radoi Kingiseppan rajonan ohjanduzkundas erazvuiččil radnikusil. Vl 2006 vahvišti dissertacijad Piterin valdkundaližes universitetas i sai ekonomikan tedoiden kandidatan arvod.
Aleksandr om naižiš, Irina Drozdenko (sünd. 1965) om hänen ak, radab «Mul'tikeskusen socialižes i radintegracijas» direktoran. Sündutihe kaht tütärt naimiželos — Julija i Sofja.
Homaičendad
Kategorii:Venälaižen Federacijan subjektoiden pämehed Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Leningradan agj Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Džambulan agjaha Kategorii:Sündnuded vl 1964
Kirensk
Kirensk (Ки́ренск) om Venäman lidn da lidnankund Irkutskan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Kirenskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1630 kozakoiden joukul kuti Nikol'skii-pagast (Никольский погост). Vl 1655 saudihe Ust'-Kirenskan lidnust senno (Усть-Киренский острог). Kätihe lidnust žilonke Ust'-Kirensk-lidnaks vl 1775, sai makundan lidnan statusad vspäi 1785. Se om agjan kaikiš vanhemb lidn olijoišpäi.
Aigan mändes nimituz lüheni. Vspäi 1928 lidn om Kirenskan rajonan keskuz. Suren sodan aigan vll 1942−1945 «Alsib»-il'mtrassan 5. lendimpolk ajoi lend-liz:an AÜV:oiden satandoid NSTÜ:n päivlaskmha.
Kirensk šingotase jogiportal, mecan varhapanendal da ümbriradmižel (pilindmaterialad), leibtegimel, om kivivoin tedištelendan bazaks.
Geografijan andmused
Kaks' pen't žilod da kuz' küläd mülüdas lidnankundha Kirenskan ližaks. Lidnankundan pind — 6 149,88 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 640 ristitud, lidnankundan — 13 655 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaik 11 310 ristitud elihe lidnas i 12 257 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 16 tuhad eläjid vozil 1979−1996 (16 500 rist. vl 1992).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma kaičenus lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican jumalankodi ühtennimiženke jumalanpertinke, Spasan Londuseližen Kuvandusen jumalanpert' (vspäi 1805), kaks' časounäd.
Kirenskan professionaliž-pedagogine kolledž om lidnan opendusen aluzkundaks.
Transport
Regionaline civiline Kirensk-lendimport (latin. KCK / kir. КРН) sijadase koumes kilometras päivlaskmha lidnaspäi. Tehtas reisid Irkutskha da edahaižihe rajonkeskusihe, mugažo punolendimel, aviaedheotand kogoneb 14 lendimportaspäi da lendimlavaspäi.
Slavgorod (Venäma)
Slavgorod (Славгород) om Venäman lidn Altajan randan lodehes. Se om Slavgorodan lidnümbrikon administrativine keskuz (vspäi 2012).
Bel'gii
Bel'gii (België, Belgique, Belgien), täuz' oficialine nimi — Bel'gijan Kunigahuz, om valdkund Evropan päivlaskmas, Pohjoižmeren randal. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Brüssel'.
Slavgorod (Venäma)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1910. Se sai lidnan statusad vl 1914. Transsiban raudtesarak tuli lidnha vl 1917.
Vspäi 2012 ühtištuihe Slavgorodad da sen rajonad lidnümbrikho.
Bel'gii
Vspäi 1949 om PAKO:n ühtnii (alusenpanijaks). Vspäi 1957 om EÜ:n ühtnijan (mugažo ühteks alusenpanijoišpäi).
Slavgorod (Venäma)
Istorii
Slavgorod šingotase radiotegimel, maidkombinatal, tagondpressmašiništon tegimel.
Bel'gii
Istorii
Vn 1830 4. päiväl redukud Bel'gii tedištoiti ičeze ripmatomudes Alamaišpäi.
Valdkundan Konstitucii om vahvištadud vl 1831, se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke, ned oliba paksud vspäi 1980.
Slavgorod (Venäma)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sikači- da Sur' Jarovoje-järviden keskes, Kulundan stepin keskuses, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Barnaulhasai om 394 km päivnouzmha raudtedme, Kazahstanan röunhasai — 20 km suvipäivlaskmha. Lähembaine lidn om Jarovoje 10 km suvipäivlaskmha avtotedme.
Kaik 23 žilod mülüdas lidnümbrikho Slavgorodan ližaks, sidä kesken Slavgorodskoje-žilo (3 557 rist. vl 2013) ani pohjoižhe lidnaspäi. Lidnümbrikon pind — 2 137 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 389 ristitud, rajonan — 10 186 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 38 413 eläjad vl 1959 i 33..35 tuh. eläjid vll 1989−2008. Vl 2018 kaik 29 916 ristitud elihe lidnas i 40 048 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i katoline pühäpert' oma olmas lidnas, islaman pühäpert' om sauvomas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma agrarine tehnikum i pedagogine kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Altajan randan lidnad *
Bel'gii
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bel'gijan topografine kart. Bel'gijal om mavaldkundröunoid Alamaidenke pohjoižes (röunan piduz — 478 km), Germanijanke päivnouzmas (133 km), Lüksemburganke suvipäivnouzmas (130 km), Francijanke suves da päivlaskmas (556 km). Ühthine röunoiden piduz — 1297 km. Valdkundan lodehližed randad lainištab Pohjoižmeri, sen randan pird — 66 km. Ühthine pind — 30 528 km².
Koume londuselišt rajonad om valdkundas: Ardennad suvipäivnouzmas, keskuzülüz 100..200 m ü.m.t., mererandaline tazangišt pol'deroidenke, siš om tarhoid 2 m alemb meren tazopindad. Kaikiš korktemb čokkoim om Ardenniden Botranž-mägi 694 m ü.m.t.
Vozne vedhuz om 20,8 km³, ottas kävutamižhe koumandest (2005). Järved oma ratud tobjimalaz. Znamasižed joged oma Maas i Šel'd, lanktas merhe Alamaiden territorijal.
Klimat om ven valdmeren. Tal'v om vihmoikaz, hala i lumi oleskeldas harvoin. Keza om viluhk vihmoidenke.
Londuseližed varad oma sauvondmaterialad, karbonatad, letked, väghine mahuz.
Politine sistem
thumb|right|250px|Bel'gijan federaline parlament [[Brüssel'|Brüsseliš.]] Ohjandusen form om parlamentine konstitucine monarhii. Bel'gii om federativine valdkund vspäi 1980, kaks'jäine federacii. Nece znamoičeb, miše ičeohjastuz om kahten parametran mödhe — regionil (3) da kel'kundoil (3) — üks'-se valdkundan territorijal.
Valdkundan pämez' om Filipp I-kunigaz (vspäi 2013). Monarh vahvištab päministrad (Premier ministre de Belgique, Eerste minister van België, Premierminister von Belgien), toižid ministrid i sudijoid radnikusile, voib pästta parlamentad radmaspäi. Ohjastusen ministriden pol' om Flandrijan (alamankel'žes) kel'kundaspäi i pol' francijankel'žes kel'kundaspäi.
Federaline parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senaat, le Sénat, der Senat) 60 ühtnijanke (50 kel'kundoišpäi i valitud senatorad todas völ 10). Alakodi om Ezitajiden Kodi (Kamer van Volksvertegenwoordigers, la Chambre des Représentants, die Abgeordnetenkammer), kaik rahvaz valičeb sen 150 deputatad videks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 26. päiväl semendkud. Sofi Vil'mes radab päministraks vs 2019 redukun 27. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Bel'gijan administrativiž-territorialine jagand.
Bel'gii jagase koumeks regionaks: Flandrii (alajagase videks agjaks), Vallonii (mugažo 5 agjaks), Brüsselin pälidnaine ümbrik. Ühten aigan valdkund jagase koumeks kel'kundaks: Flandrijan kel'kund, francijankel'ne da saksankel'ne kundad.
Eläjad
Bel'gijas elädas bel'gijalaižed. Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 10 444 268 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kodikel': alaman kel' — koume videndest, francijan kel' — kaks' videndest, saksan kel' — vähemb mi 1%.
Millenia-kunigaznaine
Serialas om 42 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1981 (16. sulaku), vhesai 1982 (13. keväz’ku). Om tehtud televizijan «Fuji Television»-kanalan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan TV-serialad Kategorii:Mul'tserialad Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1981 serialad Kategorii:TV-serialad japonan kelel
Bel'gii
Eläjad
Rahvahad (2012): bel'gijalaižed — 75,2%, italijalaižed — 4,1%, marokolaižed — 3,7%, francijalaižed — 2,4%, turkad — 2,0%, alamalaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 10,6%.
Uskondan mödhe (2009): riman katolikad — 50,0%, protestantad da toižed hristanuskojad — 2,5%, islamanuskojad — 5,0%, judaistad — 0,4%, buddistad — 0,3%, ateistad — 9,2%, religijatomad — 32,6%.
Toižed sured lidnad (enamba 150 tuh. ristituid vl 2013, surembaspäi penembha): Antverpen, Gent, Šarlerua, L'jež. Vl 2013 kaik oli 71 lidnad valdkundas enamba mi 30 tuh. eläjidenke. Lidnalaižiden pala om 98,1% (2020).
Ižanduz
Šingotadud postindustrialine ižanduz, om äi eksportan edheotandoid. Avtoiden, tekstilin, metallan i himijan produktoiden tehmine. Ratas energijan koume nelländest kahtel atomelektrostancijal.
Vl 2009 Bel'gijan päeksport oli himižen tegimišton erazvuitte produkcii — voižimad, glikozidad, polimerizacijan produktad (läz 16%), zelläd (11%), avtod da niiden palad (8%); toine eksport oli sobad (läz 4%), diamantad (3%), raudan da teraraudan lehtesed (2%), londuseline gaz (1%).
Slovenii
Slovenii (Slovenija [slɔˈʋèːnija]), oficialine nimituz — Slovenijan Tazovaldkund (Republika Slovenija), om valdkund Keskuzevropas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Lüblän.
Istorii
Vn 1991 25. päiväl kezakud Slovenii tedištoiti ripmatomudes Jugoslavijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Ustava) om vahvištadud vl 1991, se om väges äiluguižidenke möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Valdkund sijadase Balkanan pol'saren lodehes, sen Edelal'piden palas.
Slovenii om mavaldkundröunoiš Italijanke päivlaskmas (röunan piduz — 280 km), Avstrijanke pohjoižes (röun om 318 km pitte), Mad'jaranmanke pohjoižpäuvnouzmas (102 km), Horvatijanke (670 km) päuvnouzmas da suves. Röunoiden kuivmadme ühthine piduz om 1370 km. Slovenijan suvipäivlaskmaižed randad lainištab Adriatine meri (randanpird om 43 km).
Kaikiš korktemb čokkoim om Triglav-mägenoc, 2864 m kortte meren pindan päl.
Strasburg
Strasburg (Strasbourg [stʁas.buʁ], sijaline pagin Strossburi [ʃtrosburi], Straßburg [ˈʃtʁaːsbʊɐ̯k] «telidnuz») vai Strasbur, om lidn da kommun Francijan päivnouzmas. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Grand Est-regionan administrativine keskuz.
Slovenii
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma mec (territorijan enamba pol't), bur hil', metalloiden kivendod (hahktin, cink, artut', uran, hobed), sauvondkivi.
Strasburg
Vspäi 1949 Evropan Nevondkund tegeb ištundoid lidnas. Evroparlamentan sauvuz om vaumitud vll 1992−1998.
Slovenii
Politine sistem
thumb|right|250px|Prezidentan i ohjastusen pert'kulu [[Lüblänas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Prezident (Predsednik Republike Slovenije) om valdkundan da sen armijan pämeheks, valitas händast videks vodeks kaikel rahvahal.
Strasburg
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 12 EME kuti Rimalaižen imperijan röunman Argentorat-sodalager'.
Strasburg šingotase järedal jogiportal, avtosauvomižel, farmaceftižel sarakol, sömtegimištol, kancelärižiden tavaroiden tehmižel.
Slovenii
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine, paneb päministrad radsijha. Parlamentan üläkodi om Valdkundaline Nevondkund (Državni svet) 40 ezitajanke, se tob kohendusid alakodin aktoihe i vaiše nevondfunkcii om sil. Sijaližed minicipalitetad i rahvahaližed organizacijad valitas üläkodin ühtnijoid videks vodeks. Alakodi om Valdkundaline Suim (Državni zbor) 90 ühtnijanke, pandas heid nelläks vodeks ühthižil valičendoil.
Nügüdläine prezident om Borut Pahor vn 2012 tal'vkuspäi (vll 2008−2012 radoi päministran). Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 22. päiväl redukud (ühtenz' tur, sai 47,21%) i 12. päiväl kül'mkud (kahtenz' tur, 53,09%, vl 2012 — 67,37%). Üläkodin nügüdläine mülükund zavodi radod vs 2017 tal'vkun 12. päiväspäi. Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 3. päiväl kezakud. Marjan Šarec om vahvištadud päministran radsijha vn 2018 13. päiväl sügüz'kud.
Strasburg
Geografijan andmused
Lidn sijadase Saksanman röunanno, Il'-jogen randal i Reinan hural randpolel, 132..151 m korktusil, 142 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Saksan Kel'-lidn seižub Reinan vastrandal. Matkad Parižhasai om 397 km päivlaskmha.
Slovenii
Administrativiž-territorialine jagand
Slovenii jagase 212 kundaks (občina), niišpäi 11 oma lidnan statusanke. Nene kundad ühtnedas 12 statistižhe regionha (slovenijaks regija).
Strasburg
Geografijan andmused
Strasburg jagase kudhe nomeruidud kantonha: Strasbur-1..Strasbur-6.
Slovenii
Eläjad
Rahvahad (2002): slovenijalaižed — 83,1%, serbalaižed — 2,0%, horvatijalaižed — 1,8%, bošnäklaižed — 1,1%, toižed rahvahad i märhapanendata — 12,0%.
Uskondan mödhe (2002): katolikad — 57,8%, islamanuskojad — 2,4%, ortodoksižed hristanuskojad — 2,3%, toižed hristanuskojad — 0,9%, toižed uskojad i märhapanendata — 26,5%, religijatomad — 10,1%.
Strasburg
Eläjad
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 272 222 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Lidnaglomeracijan ristitišt om 785 839 eläjad 1351,5 km² pindal (2016).
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Slovenii
Eläjad
Valdkundan toižed järedad lidnad (enamba 30 tuh. ristituid vn 2013, surembaspäi penembha): Maribor, Cele, Kran'. Kaik om 67 lidnad Slovenijas (2011. voz'). Viž eläjad ühesaspäi oma lidnalaižed (2020).
Ižanduz
Šingotadud industraline valdkund, tegimišt andab 31,2% kogosüdäiproduktaspäi (2017). Radnikoiden kaks' koumandest oma ottud holitišiden sferha. Tegimišton päsarakod oma elektrotehnine, himine, zell'edheotandad, cellülozbumagaine i tekstiline, üks' avtotegim radab.
Slovenijan päeksport om avtod, transportmašiništ, söndtavarad da himižed heretused. EÜ:n ühtnijad oma pätorguindpartnörikš.
Indonezii
Indonezii (Indonesia), täuz' oficialine nimituz — Indonezijan Tazovaldkund (Republik Indonesia [reˈpublik ɪndoˈnesia]), om järed sar'hine ekvatorialine valdkund Suvipäivnouzmaižes Azijas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Džakart.
Vl 2014 eläjiden lugu oli 253 609 643 ristitud (nellänz' surtte mail'mas).
Istorii
Vn 1945 17. päiväl elokud Indonezii tedištoiti ičeze ripmatomudes Alamaišpäi. Ripmatomuz om tundištadud Alamail vn 1949 27. päiväl tal'vkud alamalaižiden äiluguižiden sodategendoiden i pagižmižiden jäl'ghe. Eziauguižin valdkund oli federacijaks, no Indonezii tedišti ičtaze unitarižeks vn 1950 17. päiväl elokud. Vl 1957 ezmäine Sukarno-prezident (1945−1967) lujenzi kurs socializman sauvondale kacmata äjiden partijoiden sistemha, tühjiti päministran radnikust i kaiči vaiše lojaližiden partijoiden ühtnijoid parlamentas. Kukerdusen naprind tegihe vn 1965 30. päiväl sügüz'kud. Sodamehiden jouk Suharto-majorjeneralanke pämeheks kačusteliba sidä, no otaškanziba tobmut Sukarno-prezidental. Travihe i rikoihe kommunistižen partijan ühtnijoid vll 1965−1966, valdkund valiči Päivlaskmman šingotesen mahtusid. Armii vändaškanzi pärolid sätud radonoigendajan tobmuden kovas sistemas. Vn 1998 azijalaine finansine krizis vei Suharton erindannoks, kundaližen politižen elon liberalizacii zavodihe planan mödhe. Vodele 2004 armii heiti väta pärolid tobmudes. Etnokonfessionaližed poikestused reguliruidas pagižmižiden abul, vl 2019 tedotihe uden pälidnan sauvondan planoiš Kalimantan-saren päivnouzmaižel randal.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Undang-Undang Dasar) tuli väghe vn 1945 ripmatomuden päiväl. Vozil 1950−1959 se ei olend väges valdkundan ühtmuden udessündutamižen aigan, no toižed versijad oliba: voziden 1949, 1950 i 1955. Nell' znamasišt vajehtust om pandud Konstitucijha (vozil 1998, 1999, 2001), sidä kesken jagamha koume tobmuden sarakod Suharto-prezidentan (1967−1998) ohjandusen jäl'ghe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Indonezijan reljefan kart. Indonezii om kaikiš suremb sar'hine valdkund mail'mas. Se sijadase Malain sarištol pidust' Man ekvatorad 17804 saril, niišpäi 6 tuhad sarid oma elänzoittud, 9634 — nimetomad. Kaikiš järedambad sared oma Sumatr, Kalimantan (keskmäine da suvine pala), Uz' Gvinei (päivlaskmaine pala), Jav i Sulavesi.
Indonezii om mavaldkundröunoiš Malaizijanke pohjoižes (röunan piduz — 1881 km), Papua — Udenke Gvinejanke (824 km) päivnouzmas da Päivnouzmaiženke Timoranke (253 km) suves. Ühthine röunoiden piduz om 2958 km. Valdkundan pind om 1 904 569 km² (ühtenz' sija Suvipäivnouzmpol'žes Azijas da 14nz' mail'mas). Valdkund om meriröunoiš mugažo Singapuranke, Filippinoidenke, Avstralijanke da Indijanke.
Indonezijan suvipäivlaskmaižed da suvirandad lainištab Indine valdmeri da sen Timoran meri, pohjoižed da südäimižed randad — Tün' valdmeri da sen randaližed mered: Javan meri, Sulavesin meri, Balin meri, Floresmeri, Savumeri, Bandameri, Serammeri, Hal'maheran meri, Molukkan meri. Ühthine randanpird — 54 716 km.
Kaik 400 vulkanad om Indonezijas, niišpäi pol'tošt sadad oma aktivižed. Vodes oleleb 7 tuhad penid manrehkaidusid (penemb 4 ballad) da üks' vulkanan lavanheitand. Valdkundan da Valdmerimaiden kaikiš korktemb čokkoim om Punčak Džai-mägi (4884 m) Uz' Gvinei-saren päivlaskmas. Saum vezid — 4,85%.
Klimat om ekvatorialine valdmerine neps mussonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C°. Ani ei olele lämuden vajehtusid randištol vodes läbi, sikš miše lämäd meriveded oma läz kaikenaigašti. Mägiden korktusil enamba 1500 metrad voib panda halad öidme. Äi jogid om suril saril, no kaik ned oma lühüdad.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', tin, boksitad, nikel', vas'k, kuld, hobed, mec, solad heretusid tehmaha.
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine Rahvahan Nevondkundaline Suim (Majelis Permusyawaratan Rakyat, MPR) 692 ühtnijanke. Ezmäine kodi om Agjoiden Ezitajiden Nevondkund (Dewan Perwakilan Daerah, DPD) 132 ühtnijanke (nellin kaikuččes agjaspäi). Toine kodi om Rahvahan Ezitajiden Nevondkund (Dewan Perwakilan Rakyat, DPR) 560 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb parlamentan ühtnijoid videks vodeks. Parlamentale sab heitta prezidentad radmaspäi uskletomuden ozutandal.
Parlamentan i sijaližiden suimiden ühtnijoiden, prezidentan i varaprezidentan järgenduseližed pävaličendad oliba vn 2019 17. päiväl sulakud. Indonezijan prezident om Džoko Vidodo, sai valičendoil 55,5% änid (vl 2014 — 53,15%) da radab kahtenden strokun jäl'geten vs 2014 redukun 20. päiväspäi. Varaprezident om Maaruf Amin vs 2019 redukun 20. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Indonezijan administrativiž-territorialine jagand.
Indonezii jagase 34 regionaks: 32 niišpäi oma agjad (provincijad, provinsi; 3 — eriliženke statusanke), 2 oma eriližed ümbrikod agjaha tazostadud (Džakart-pälidn da Džokjakart). Agjad alajagasoiš ümbrikoikš (kabupaten) da niihe tazostadud lidnoikš (üks'lugu kota).
Eläjad
Indonezijas elädas indonezijalaižed erazvuiččenke etniženke augotižlibundanke. Jav-sar' om kaikiš tihedašti elänzoittud region. Vl 2005 eläjiden lugu oli 237 424 363 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Religijan mödhe (2010): islamanuskojad — 87,2%, protestantad — 7,0%, rimalaižed katolikad — 2,9%, induizmanuskojad — 1,7%, toižed uskojad — 0,9%, märhapanendata — 0,3%.
Toižed lidnad-millionerad (enamba 2 mln ristituid vl 2013, surembaspäi penembha): Surabai, Bandung, Bekasi, Medan, Tangerang. Vl 2013 kaik oli 87 lidnad enamba mi 100 tuh. eläjidenke. Ühthemänho 98 lidnad om valdkundas. Lidnalaižiden pala om 56,6% (2020).
Rahvahanižanduz
Industrialiž-agrarižen valdkundan kogosüdäiprodukt oli 3,243 trln US$ ostmižmahtusen paritetan mödhe (8nz' mail'mas, 2017) vai 12 400 US$ ühtele hengele. Vll 2015−2017 se ližadui 5% vodes. Maižandusen pala KSP:s om 14% (2017) i nece sarak otab 32% radnikoid (2016). Tegimišton pala om 40,3% i ratas 21%.
Indonezijan päeksport om elektroladimišt (läz 15%), erazvuiččed sobad (läz 12%), kivihil' (kümnendez), kivivoi (8%), pal'mvoi (7%), londuseline gaz (6%), pumaterialad da bumag (6%); toine eksport — kuld (5%), räzin (3%), kakaonproduktad (2%), vas'k (1%), tin (1%). Kitai, Japonii da Singapur oma päühtnijad torguindas (eksportan dai importan koumandez).
Myrmecophilus sanctaehelenae
Myrmecophilus sanctaehelenae om Oigedsuugaižiden gavediden erik Myrmecophilidae-sugukundas. Francine Lüs'jen Šopar-entomolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1970.
Gaved' eläb Päivnouzmaižes Afrikas.
Necil gavedil, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Myrmecophilidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Elo (fil'm)
«Elo» (Life) om amerikaine fil'm tedoližen fantastikan žanras. Ezmäine ozutez AÜV:oiš oli vl 2017 keväz'kun 18. päiväl, Venämas — nedališ päliči (23. keväz'ku 2017).
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2017 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Bojanov Vasil
Vasil Trojanov Bojanov (Васил Троянов Боянов; sünd. 7. keväz'ku 1978, Sliven, Bolgarii), mugažo om tetab kuti Azis, om bolgarijalaine popfolkan pajatai bolgariženke da čiganaiženke augotižlibundanke.
Biografii
Vasil om sündnu Sliven-lidnha. Hänel om üks' tütär: Raja (om sündnu vl 2007).
Irdkosketused
Kategorii:Bolgarijan pajatajad Kategorii:Popfolkpajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Slivenha Kategorii:Sündnuded vl 1978
Sendai
Sendai, oficialižikš Sendai-lidn (japonan kelel: 仙台市 [seꜜndai], vepsän kirjamil: Sendai-si) om Japonijan kaks'toštkümnenz' surtte lidn, Mijagi-prefekturan administrativine keskuz. Se om Tohoku-regionan kaikiš suremb lidn.
Istorii
Lidnan territorii oli elänzoittud 20 tuhad vozid tagaz völ. Eländpunktan aluz om pandud vn 1600 tal'vkus Date Masamune-feodalan-daimön lidnuseks. Hänen irdoiden plan om kaičenus tähäsai lidnan keskuzpalas. «Sendai»-nimitusen augotižlibund ei ole sel'ged.
Vl 1887 raudtejono ühtenzoiti Sendaid Tokionke. Sendai sai oficiališt lidnan statusad vn 1889 1. päiväl sulakud nügüdläižen municipaližen sisteman sädandan jäl'ghe. Tohokun imperatorine universitet zavodi radod vl 1907. Toižen mail'mansodan aigan lidn oli alištunu bombardiruindale AÜV:oiden sodavägil vn 1945 10. päiväl heinkud, lidnan keskuzpala oli muretud, 2755 eläjad pölištuihe.
Sendai šingotase torguindal, openduzkeskuseks (seičeme universitetad), turizmal (2,2 mln tulijoid vl 2016). Valdkundan äiluguižiden korporacijoiden palakundad ratas lidnas, regionan elektroenergetikan edheotandoiden päfaterad sijadasoiš Sendaiš mugažo. Sendain meriport om saudud 10..15 kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi, toine om kalanpüdandan port Siogam-lidnas ani pohjoižpäivnouzmha.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Sendain administrativižed rajonad Lidn seižub Tünen valdmeren lodehližel randal, sijadase Honšü-saren pohjoižpäivnouzmas, 57 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sendain territorii om kattud sambnuzil vulkanoil, kaikiš korktemb čokkoim om Funagat-mägi (1500 m ü.m.t.). Ou-mäged oma lidnan päivlaskmaižeks röunaks. Hirose-jogi (広瀬川 Hirose-gava 45 km pitte) läbitab lidnad. Luja Mijagin manrehkaiduz oleskeleb lidnan mererandanno kerdan 25..40 vodes, jäl'gmäižed mugomad oliba vll 1978, 2005 (7,2 magnitudanke) i 2011 (magnitud 8,9, 10-metriženke cunaminke). Matkad Tokio-pälidnhasai om 325 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai kaks' časud kiruhraudtel.