cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nerčinsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 959 ristitud, lidnankundan — 14 999 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 17 tuh. eläjid vll 1979−1992 (17 000 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 14 912 ristitud elihe lidnas i 14 945 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kafedraline Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' om saudud vll 1814−1825.
Nerčinskan agrarine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baikalantagaižen randan lidnad *
Lugu
thumb|right|250px|[[Komplekslugud|Kompleksluguiden (C) alaäjüded: oiktad (todesižed) lugud (R), ned mülütadas racionaližid luguid (Q), ned kogonaižid luguid (Z), kudambihe naturaližed lugud (N) mülüdas]] Lugu om matematikan päižiš tärtusišpäi, kävutase objektoiden i niiden paloiden kvantitativižen harakteristikan, rindatusen i numeracijan täht.
Znamoitas luguid kirjutamižes arabižil luguil tobjimalaz, mugažo matematižiden operacijoiden simvolil.
Istorii
Lugun tärtuz sündui lugendan tarbhaižusespäi istorijanedeližes ristitkundas, tärtuz leviganzi lujas tedon šingotesenke. Luguiden kirjutandan voimused leviganziba kirjkelen sädandanke. Pozicine lugendsistem om sätud Amuižes Indijas, se laski kirjutada mittušt taht naturališt lugud kümnen lugun abul. Lugun lopmätomuden el'genduz sündui Amuižen Grekanman tedomehiden töiš.
Toižendad
Jagadas luguid nenikš kategorijoikš:
Toižed: kuvitelendlugu, segoitadud lugu, relätivine lugu.
Erased lugud oma ičeze nimidenke ičendoiden tagut, oz., π-lugu, e-lugu.
Ladimed lugemha luguid: lugulaud, arifmometr, logarifmine jonoštim, kal'kulätor, kompjuter.
Homaičendad
Kategorii:Matematižed objektad
Bugri (Vsevoložskan rajon)
thumb|left|350px|Nägu Bugrihe [[Murinospäi (2010, kezaku).]] Bugri (Бугры, Pukra, Pukrankylä) om lidnanvuitte žilo Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Se om Bugrin küläkundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt om znamoitud vn 1855 kartal ezmäižen kerdan kuti Zagameli-torgovanan Bugri-usadib. Vl 1914 oli kezaküläpertiden peneks žiloks.
Bugri šingotase puižiden pertiden tegimel, sauvondmujuiden tehmižel, torguindkompleksoil.
Bokkoli Benedikta
Benedikta Bokkoli (Benedicta Boccoli; sünd. 11. kül'mku 1966, Milan, Italii) om italajalaine kino- da teatraktris.
Bugri (Vsevoložskan rajon)
Geografijan andmused
Žilo sijadase Piterin pohjoižpäivnouzmaižel röunal ani, 16 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Rengazavtotenke. Rel'jef om kukhikaz. Kaik om 22 nimitadud irdad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 6 154 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Bokkoli Benedikta
Irdkosketused
Kategorii:Italijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Sertolovo
Sertolovo (Се́ртолово, Sierattala) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan keskuzpalan lodehes. Mülüb Vsevoložskan rajonha, sen kahtenz' surtte lidn, Piterin pohjoine kaimdailidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vl 1500 kuti Sirotal-külä (Сиротала), nimitihe jogen mödhe. 17. voz'sadal oli Ročinman palaks. Mainitase vn 1676 Ingrijan kartal kuti Serodatal (Serodatala), oli ingrijalaižiden küläks. Pohjoižen sodan jäl'ghe om Venäman palaks, mainitase mugažo kuti Sierattal (Sierattala), Sertalovo (Серталово), Sertoll (Сертолла) i Serpolovo (Серполово). Mülüi Piterin gubernijha, vspäi 1927 om Leningradan agjan palaks. Vll 1927−1939 külä oli mülünu Kuivozin suomen rahvahaližhe rajonha, i tühjitihe rajonad tehmaha sodasauvondad.
Panihe nügüdläšt eländpunktad Sertolovo-1- da Sertolovo-2-sodažiloikš vodel 1936 kaičemha Venäman lodehlišt röunad Leningradanno, sirtihe ingrijalaižid nügüd'aigaižen Vologdan agjan päivlaskmha. Toižen mail'man sodan aigan ei olend okkupacijan zonas, läžundkodid da varažomad oliba Sertolovos, nevondkundaližen ambunddivizijan päfater.
Vspäi 1954 Sertolovo mülüb Vsevoložskan rajonha, edel sidä oli Pargolovon rajonas. Vll 1977−1998 oli lidnanvuiččeks žiloks. Vl 1998 ühtenzoittihe kaikid Sertolovo-žilod da külid i anttihe lidnan statusad agjan tobmuden alištusenke, vspäi 2010 alištub rajonan tobmudele.
Sertolovon ižandusen civiližed sarakod oma sauvondmaterialiden pästand (raudbetontegesed, gazbetonblokad, pumaterialad, letken samine) i plastikpakuitesen tehmine.
Geografijan andmused
Lidnankund sijadase 29..84 metrad ü.m.t. korktusil. Matkad lidnan suvipalaspäi Piterihesai om üks' kilometr suvhe orhal vai kaks' kilometrad avtotedme, Vsevoložsk-rajonkeskushesai om 30 km suvipäivnouzmha orhal vai 40 km avtotedme, sidä kesken Piterin rengaztedme. Lähembaižed Pesočnai- (Песочная) i Dibuni (Дибуны) -raudteplatformad sijadasoiš vides kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Viipurin avtote läbitab lidnan molembid paloid, matkad Piterin rengaztehesai om viž kilometrad suvipäivnouzmha.
Päivlaskmaine Lic-žilo (Западная Лица, 448 rist. vl 2016) mülüb lidnankundha Sertolovon ližaks (vspäi 2010). Lidnankundan pind — 74,15 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 47 457 ristitud elihe lidnas, 47 906 ristitud — lidnankundas, rajonan kudendez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2017 kaik 51 307 ristitud elihe lidnas i 51 760 ristitud kaikes lidnankundas. Sodamehed heiden kanzoidenke ottas seičeme kümnendest ristitištos.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen puine jumalanpert' om saudud vl 2003.
Päivlaskmaižen sodaümbrikon 467. openduzkeskuz sijadase lidnas. Toižed profopendusen aluzkundad ratas lähižes Piteriš.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid ühtenzoittas lidnad Piterin M2-metrojonon Parnas-, Prospekt Prosveščenija- i Ozerki-stancijoidenke, Pesočnai-raudteplatformanke, ümbrištonke da Vsevoložskanke.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad Kategorii:Vsevoložskan rajon
Ašdod
Ašdod (אַשְׁדּוֹד Ašdod, اشدود‎ vai إسدود Isdud) om Izrailin lidn da kaikiš järedamb port, Keskmeren päivnouzmaižel randal. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Suviümbrikho kaikiš surembaks lidnaks.
Istorii
Ezmäižed eländpunktad-varmitesed mainitasoiš niil tahoil 17. voz'sadaspäi EME. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1956 letkesižil kukhil läz vanhad lidnad sauvomha da kävutamha järedad elektrostancijad. Žilo sai lidnan statusad vl 1968.
Ašdod šingotase importan portal, elektrostancijal i reskveden tegimel, kivivoinpuhtastandan tegimel, sauvondmaterialiden i zelliden edheotandoil, sömtegimištol (voi sojaspäi), mugažo radioelektrokaičendan ladimišton sädamižen keskuz radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, Keskmeren i Lahiš-jogen (70 km pitte, ‏נחל לכיש) randoil, 24 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tel' Avivhasai om 30 km pohjoižhe.
Eläjad
Vl 1990 lidnan eläjiden lugu oli 83 900 ristitud, vl 2000 — 174 224 ristitud. Lidn vastsi äi immigrantoid enččen NSTÜ:n maišpäi.
Edeline lidnan pämez' oli Cvi Cil'ker (1969–1983, 1989–2008).
Irdkosketused
Kategorii:Izrailin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suviümbrik (Izrail')
Puebl
Istorii
Pueblan tahond oli kaikenaigaižeta ristitištota edel evropalaižiden tulendad. Eländpunktan aluz om pandud vn 1531 16. päiväl sulakud tel Mehikon i Verakrus-meriportan keskes.
Puebl šingotase avtopaloiden pästandal (Fol'ksvagen- i Hylsa-kompanijoiden edheotandad), metallurgijal, himižel i tekstiližel sarakoil, sömtegimištol, turizmal.
Geografjan andmused
Lidn sijadase 1980..2680 m korktusil, 2135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Mehikohosai om 100 km päivlaskmha-lodeheze.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden, valdmeren valatoitandanke. Kun keskmäine lämuz om +14..+20 C°, kaikiš lujemb hala oleli −6 C°. Paneb sadegid 970 mm vodes, kuiv sezon om kül'mkus-keväzkus (55 mm pordos).
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 1 434 062 ristitud, lidnan municipalitetan — 1 539 819 ristitud 534,32 km² pindal. Vl 2015 lidnan municipalitetan ristitišt oli 1 576 259 eläjad. Läz 3 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2015).
Irdkosketused
Kategorii:Meksikan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Pöud (maižanduz)
thumb|right|250px|[[Vinsent van Gog. Nižun pöudod läz Auversad pil'vekahan taivhan al, heinku 1890]] Pöud om laged (mecatoi), tazo da avar paksus uma maižandusen täht, nituiden, saduiden da omaluižiden kartte.
Svetogorsk
Svetogorsk (Светого́рск, vhesai 1948 Энсо, Enso tähäsai) om Venäman lidn Leningradan agjan lodehes, valdkundröunanno Suomenmanke. Svetogorsk mülüb Viipurin rajonha, sen kahtenz' surtte eländpunkt.
Pöud (maižanduz)
Kävutand
thumb|right|250px|Kezapöud [[Bel'gii|Bel'gijas]] Pöudod kävutadas maižanduses:
Svetogorsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1887 kuti Enso-žilo ühtes cellülozbumagaižen tegimen sauvondanke (ezmäine sur' mugoine Suomenmas). Vl 1940 Tal'vsodan jäl'ghe NSTÜ anneksirui žilod, sikš miše tegim oli mel'hetartuine. Vspäi 1949 žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Zaiceva Marja
Marja Zaiceva om vepsläine kelentedomez'. Filologijan tedoiden kandidat, tedoidab vepsän kel't.
Svetogorsk
Istorii
Vhesai 1917 se mülüi Venäman Viipurin gubernijha, vozil 1917−1940 mülüi Suomenman Viipurin agjan Jääski-makundha.
Zaiceva Marja
Tedonaižen monografijad:
Svetogorsk
Istorii
Svetogorskan ižandusen päsarakod oma cellülozbumagaine («International Paper»-kompanijan kombinat), turizm i sömtegimišt, mugažo Svetogorskan GES om saudud.
Zaiceva Marja
Marija Zaiceva sädi kel'tedoližid kirjutusid mugažo erazvuiččiš keradusiš da aiglehtesiš.
Svetogorsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Karjalan kaglhan pohjoižpalas, Vuoks-jogen üläjoksmusen hural randal tobjimalaz, 44 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterihesai om 188 km suvipäivnouzmha. Matkad lidnan keskusespäi Suomenman lähembaižen Imatranlidnan keskushesai om 12 km lodeheze.
Pöud (maižanduz)
Kävutand
Semetomad künttud mad jädas erašti kezandaks. Kaks'pöudoližuz da koumepöudoližuz oma olmas.
Svetogorsk
Geografijan andmused
Kaik koume eländpunktad mülüdas lidnankundha Svetogorskan ližaks: lidnanvuitte Lesogorskii-žilo (3242 rist. vl 2017), Pravdino-žilo (54 rist., 2010) i Losevo-külä (964 rist., 2010). Lidnankundan pind — 411,12 km².
Pöud (maižanduz)
Pöudoiden kaičend
Puištutesiden jonod kävutadas kaičemha pöudoid mahusen erozijad vaste da niiden vezireguliruindan paremboičemha.
Svetogorsk
Eläjad
Vl 1959 eläjiden lugu oli 10 448 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 981 ristitud, lidnankundan — 20 272 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vozil 15..16 tuhad eläjid 1989−2017 (16 tuh. rist. vl 2011). Vl 2017 kaik 15 721 ristitud elihe lidnas i 20 019 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Raštvoiden jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2015.
Svetogorsk-lidnan Politehnine kolledž om sen üks'jäižeks specialižen profopendusen aluzkundaks.
Pöud (maižanduz)
Pöudon toižendad
Tahon mapalad vinmarjoid da humalid kazvatamha oma mugažo pöudoiden toižendad.
Svetogorsk
Eläjad
Edeline lidnankundan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Raisa Generalova (2014 — sügüz'ku 2019). Lidnankundan Administracijan pämez' om Jevgenii Coi vn 2021 uhokuspäi.
Transport
Valdkundoidenkeskeine avtokontrol'punkt om rados vspäi 2002. «Viipur — Imatr»-avtotekeskust läbitab lidnad.
Avtobusad Piterihesai (Devätkino) oma kundaližeks transportaks. Ühtennimine Svetogorsk-raudtestancii radab vaiše jüguiden täht vspäi 2014, ühtenzoituz Suomenmanke om olmas.
Pöud (maižanduz)
Homaičendad
Kategorii:Kazmuzvodind Kategorii:Geobotanik Kategorii:Živatvodind Kategorii:Kazvišton zonad
Svetogorsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad Kategorii:Viipurin rajon (Leningradan agj)
E
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Ee E (e) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 6. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Platin
thumb|left|200px|Platinan kristallad
thumb|200px|Venäman imperijan platinaine monet, 1834 Platin (Pt — platinum latinan kelel) om 78nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Element om lujas harv londuses, pala Man kores — 0,005 grammad tonnas. Voib löuta sidä paksus joudjas olendas. Platin om lujas tetab hüväsuguine metall.
Avaidusen istorii da nimi
Andiden civilizacijad saiba elementad amussai. Ispanijalaine Antonio de Ul'joa-matkadai toi ičesündujad platinad Evropha ezmäižen kerdan Suviamerikaspäi vl 1735. Vl 1750 britanine Uil'jam Braunrigg-lekar' ozuti platinad himižeks elementaks Londonan kunigazkundas da tegi metallan ezmäšt tedolišt ümbrikirjutandad.
Platinan nimi om anttud sen tagut, miše nece metall lujas koskub hobedha (ispanijan kelel plata).
Fizižed ičendad
Platin om jüžmak pehmed hobedaižvauged päličmänendmetall.
Atommass — 195,084. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 21,45 g/sm³. Suladandlämuz — 2041,4 K (1768,3 C°). Kehundlämuz — 4098 K (3825 C°).
Kaik om 6 londuselišt izotopad, viž oma stabiližed: 190Pt (0,012%, radioaktivine vähän, T½=6.5×1011 vot), 192Pt (0,782%), 194Pt (32,864%), 195Pt (33,775%), 196Pt (25,211%), 198Pt (7,356%). Sen ližaks, om tetab 31 ratud izotopad, niiden pol'čihodamižen pord om päivän lühüdamb tobjimalaz, 193Pt — 50 vot.
Himžed ičendad
Platin om lujas inertine himižešti, inertižuz poleneb lämbituses. Muigotandmärad: +6..−3, sidä kesken +2 i +4 tobjimalaz.
Kävutand
Platin om juvelirine metall; kävutadas sidä tehnikas da medicinas tobjimalaz. Se om hüvä katalizator mugažo. Ezmäine otand kävutamižhe rahoikš tegihe Venäman imperijas, löihe rahuzid vll 1828−1845. Torguidas platinad Nju Jorkan (PPLT-indeks) i Londonan (PHPT-indeks) biržil. Lödas kapitalanpanmižen monetoid.
Pälöudmižsijad oma SAT:as (satusen koume nelländest), Venämas (Noril'sk i Habarovskan rand), AÜV:oiš, Zimbabves da Kitaiš, ned kogotas varoiden ühesa kümnendest. Sadas platinan 150..200 tonnad vodes kaikes mail'mas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Isfahan
thumb|left|250px|Isfahan-lidnan kart Isfahan ( Esfahān) om Iranan lidn-millioner da ühtennimižen agjan pälidn, sijadase 340 km suvhe Tehran-pälidnalpäi. Lidnan aglomeracii (3 793 101 rist. vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe) otab koumant sijad Iranas ristitišton lugun mödhe.
Voz'sadoiden 11.-19. islaman arhitekturan äi sauvusid om Isfahanas. Nügüd'aigaine lidn om metallurgijan da südäitukpoltusen tegimišton keskuz. Kivivoinümbriradai tegim om lidnas.
Istorii
Ristitud elädas lidnan territorijal paleolitan aigaspäi. Voz'sadoil 10. da 17. Isfahan oli valdkundan (Persijan) pälidnaks. Isfahan om arabine nimi, sündui lidnan keskuzpersijan Spahān-nimitusespäi, spāda-sana znamoičeb «armii» amuižpersijan kelel.
Geografijan andmused
Lidn seižub Zagros-mägisel'gan päivnouzmaižiden pautkidenno 1590 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Zajende-jogen molembil randoil.
Klimat om kontinentaline kuiv, palabanke kezanke (kesklämuz om +28..30 C°) da viluhkon tal'venke (+3..5 C°). Paneb sadegid 112 mm vodes, tal'vel da kevädel tobj pala paneb (tal'vku-sulaku). Kezal ei oleskele sadegid ani (1 mm).
Isfahan jagase 15 lidnrajonha. Se om amuižen arhitekturan järed keskuz. Kaik 13 islaman, 6 judaizman i 5 hristanuskondan pühäpertid om lidnas.
Transport
Metro om lidnas vspäi 2015 (1 jono, 14 stancijad, 16 km raudted), kahtenz' linii om sauvomas. Avtobusad da taksid oma kundaližtransportaks mugažo.
Rahvahidenkeskeine lendimport (IFN) om soda- da civiliženke znamoičendanke. Sišpäi da sihe tehtas reisid valdkundadme da lähižidme arabižidme verhanmaidme. Lendimport sijadase lidnan suvipäivnouzmpoles.
Irdkosketused
Kategorii:Iranan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Lordi (grupp)
«Lordi» om tutab mail'mas suomalaine muzikgrupp Laplandijaspäi. Ezineb pandud monstriden da heitačuiden maskoid päl i kostümid päle. Edestab muzikad hardrok- da hevimetal-stiliš, pajatab anglijan kelel.
Istorii
Vl 2006 ezini Evrovizii-konkursal, kus pajati «Hard Rock Hallelujah»-pajon. Sil konkursal grupp sai 292 čokkoint da oti vägestust.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman muzikgruppad Kategorii:Hevimetalgruppad‎ Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1992 alusenpanendanke Kategorii:Evrovizijan vägestajad
Jogi
thumb|right|250px|[[Süvär'-jogen nägu Üläsüvärin GES:an šlüzan pälpäi]] thumb|right|250px|[[Senanjogi|Senanjogen hijam kodihižes Živerni-kundas, pirdi Klod Mone, 1897]] Jogi om kaikenaigaine znamasine (ojan erineden) vezivalu, londuseline geografine objekt. Nil da Amazonas oma kaikiš surembad joged Mas.
Kuivan man gidrologijan jaguz — potamologii — om pühätadud jogiden tedoidusele. Joged kuctas sur'vezid da mahusen erozijad.
Joged oma Man gidrologižen ciklan pala. Vezi keradase pindaližiš valuišpäi, ned sädaba lanktenuziš märitud pindale (jogen bassein) atmosferižiš sadegišpäi, mugažo toižiš purtkišpäi, oz., manalaižen veden varad, jäžomiden suland, lumikate.
Harakteristikad
Jogi voib jäduda, käta jäks täuzin vai kuida lophu pordaigaližešti. Jokseb ičeze alangištodme joginiškaspäi jogensuhusai i voib langeta toižhe jogehe, järvhe, vezivaradimhe, merhe vai valdmerhe, erasti soho. Om oiktoid da hurid ližajogid päpaloin. Rand da kendäk oma vezivalun röunaks. Aigan mändes jogi voib vajehtada vagon sijadust tahoidme. Vezijagandad erigoittas erazvuiččiden jogiden basseinoid.
Jogen suruded: piduz (km), basseinan pind (km²), sekundine (m³/s) i vozne valujoksmuz (km³), jogen pidustan pautkuz (% vai promille ‰), ližajogiden lugu, joginiškan da jogensun korktuz valdmeren tazopindan päl, om-ik del't jogensus. Jogen vago voib olda ottud torvhe, lidnan territorijal tobjimalaz. Saudas padoseinid vezivaradimid säden, kos'ked da vezilanktendad heittas sil-žo aigal.
SANTTU KARHU
thumb|left|250px|Santtu Karhun ezinend «[[Santtu Karhu & Talvisovat»-gruppan mülükundas, Turku-lidnan «Pikku Pietarin»-klub, Suomenma, vn 2011 semendku. Santtu Karhu (än') seižub fotokuvan oiktalpäi, Födor Astašov (gitar) vändab huralpäi.]] SANTTU KARHU (psevdonim), todesine nimi om Aleksandr Jevgenjevič Medvedev (Александр Евгеньевич Медведев, om sündnu vn 1967 6. päiväl uhokud), edestab ičeze pajoid livvin kelel folkrok-stiliš «Santtu Karhu & Talvisovat»-gruppan ühtnijan.
Aleksandr Medvedev openzihe Petroskoin valdkundaližen universitetan filologižel tedokundal. Opetes hän löuzi karjalan rokgruppan olmatomut pajoidenke rahvahan kelel, hot' Estinman i Suomenman ozutesed oliba sil'miš vl 1987. Vodel 1988 hän pani «Studio»-roksebran augun, vl 1989 se vajehti nimen «Talvisovikš» (Tal'vsobad). Grupp sai tetabut antten koncertoid Suomenmadme ezikät. Muzikgrupp oli čihodanu vll 1995−1998, no om olmas tämbäi-ki. Aleksandr ühtneb gruppha änel i pajoiden tekstoiden sädandal, vändab koskimsoitoil i mandolinal.
Santtu Karhun runod om paindud ühtes suomen kelen openduzkirjas «Mustas kois»-pajoks (Mustas kodiš) kut nügüdlaižen karjalan kelen ozutesen. «Olen vieras teijän čomas muailmas»-runokogomusen tegii (Olen veraz teiden čomas mirus).
Kategorii:Karjalan pajatajad Kategorii:Karjalan runokirjutajad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Folkrok
Čapatezhein
Leviganduz
Kazmusen augotižlibund om Evropan, Azijan i Pohjoižamerikan ven vö. Introduciruidud erik Avstralijas i Udes Zelandijas.
Kazvab mecan i stepin zonoiš, kuivil nituil, harvoiš mecoiš, mecanröunoil, vanoil, pustolänil, pidust' randoid i teid.
Ümbrikirjutand
Čapatezheinän jurišt om sanged sarakoikaz, manalaižidenke vezoidenke. Seikh om üks'jäine vai eile äi niid, seištas püštti vai koverad harvoin, 20..80 sm kortte, erasti 120 santimetrhasai. Lehtesed čereduišoiš, 5..20 sm pitte. Änikuz om kändaz. Änikod oleskeldas vauktan vai rusttan ližamujun.
Änikoičeb kezakuspäi elokuhusai, semned ehttäs heinkus-sügüz'kus. Plod om täuz' hobedaižhahkoid semnid 1,5..2 mm surtte.
Kävutand
Spravitab čapatesid, baktericidine, ližadab litud. Hüvä mezikazmuz. Om sätud äi sortuid, kazvatadas saduiš, kožui kirbihe-ki kuivas olendas. Sadas void änikoišpäi. Eläb hüvin kuivaigan, ka semetas kaičemha mahust erozijaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Zell'kazmused
Čapajevsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud voziden 1909/1910 tal'vel kuti žilo sauvomha da holitamha poukahtuzsubstancijoiden tegint. Raudtesarak tuli tegimennoks vn 1911 sügüz'kus. Nimitihe žilod Ivaščenkovo sauvondan Vladimir Ivaščenko-pämehen kanzannimen mödhe. Vn 1918 tal'vkuspäi udesnimitihe Trock-žiloks. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1927. Vl 1929 udesnimitihe nügüdläižikš Rusttan armijan Vasilii Čapajev-käskijan kanzannimen mödhe. Tehtihe himižazegištod lidnas pit'kan aigan, ka lidnan territorii om redustadud morijoil substancijoil (dioksinad, geksahloran, lüizit, iprit), vajehtadas mahust.
Čapajevsk šingotase himižen tegimišton edheotandoil (substancijad, polimerad, himižen azegišton utilizacii), sauvondmaterialiden sarakol (silikatine savič, metalližed i raudbetonkonstrukcijad, elektrodad), mehanižel tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Čapajevk-jogen alajoksmusen oiktal randal (ende Мо́ча 298 km pitte, Volgan hura ližajogi), 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Samaran röunhasai om 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 30 km raudtedme, keskushesai om 36 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 45 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Novokuibiševsk viž kilometrad pohjoižpäivnouzmha. Čapajevsk-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas «Samar — Sizran'»-keskustal.
Ribačii-žilo (1 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Čapajevskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 200,50 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 72 692 ristitud, lidnümbrikon — 72 705 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 97 984 eläjad vl 1989. Vl 2017 kaik 72 945 ristitud elihe lidnümbrikos.
Marganc
thumb|left|200px|Margancan tukuižed ühten kubižen santimetran kohtha
Čapajevsk
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 86,1%, totarlaižed — 1,7%, azerbaidžanlaižed — 1,3%, mordvinalaižed — 1,0%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 8,9%.
Marganc
Marganc (Mn — manganum latinan kelel) om 25nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — seičemenden gruppan laptalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Čapajevsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme jumalanpertid oma olmas lidnümbrikos, sidä kesken Sergii Radonežalaižen-pühämehen jumalanpert' vspäi 1916 (vll 1926−2000 kävutihe Kaičendan, sid' Pioneroiden pertikš).
Marganc
Ühthine ümbrikirjutand ​
Marganc om levitadud londuses, 14nz' element Mas levigandusen mödhe (kaikutte 3 atomad tuhaspäi), no ei voi löuta sidä joudjas olendas. Vl 1774 ročilaine Juhan Gotlib Gan-himik sai puhtast margancad ezmäižen kerdan.
Čapajevsk
Eläjad
Čapajevskan gubernine kolledž i Čapajevskan himižtehnologine tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Marganc
Ühthine ümbrikirjutand ​
Marganc om ristitun organizman tarbhaine mikroelement. Sen varaduz ülemb märad om toksine, kucub keskuznervsisteman läžundoid.
Fizižed ičendad
Marganc om kova räbed hahkvauvaz metall. Element om paramagnetik. Sil om viž allotropišt modifikacijad: nell' kubiženke kristalliženke seglusenke i üks' tetragonaliženke.
Čapajevsk
Eläjad
Edeline lidnümbrikon pämez' om Vitalii Aščepkov (keväz'ku 2017 — sulaku 2022).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Samaran agjan lidnad Kategorii:Samaran agjan lidnümbrikod
Marganc
Fizižed ičendad
Atommass — 54,93805. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,21 g/sm³. Suladandlämuz — 1519 K (1246 C°). Kehundlämuz — 2334 K (2061 C°).
Element kogoneb üks'jäižes stabiližes 55Mn-izotopaspäi. Kaik toižed 25 izotopad oma ratud radioaktivižed 44..70 atommassanke, tetas mugažo 7 izomärad. Kaikiš hätkemb čihodai niišpäi om 53Mn (T½ — 3,7 mln vozid).
Himižed ičendad
Reagiruib vedenke lämbitamižes. Absorbiruib vezinikad. Muigotandmärad: +7..−3, sidä kesken +2, +3, +4, +6 i +7 oleldas kaikiš paksumba. Margancan tuhk palab hapanikas. Ei olele metallan reakcijoid mugliden segoiteses. Sulatadud marganc vastaimižpainab hil'nikanke.
Kävutand
Mail'man margancan kaikiš znamasižembad varad oma Suviafrikan Tazovaldkundas i valdmeren pohjoižes (raudanke ühtes). Sadas millionad tonnoid vodes.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Ristitun kazv
Ristitun kazv vai hibjan piduz om keskust pän ladvaspäi jaugpohjihe.
Mehen keskkazv mas om 182 sm, naižen keskkazv — 169 sm.
Vn 2013 andmusiden mödhe, mehen keskkazv Venämas om 178 sm, venämalaižen naižen keskkazv — 166 sm.
Homaičendad
Kategorii:Ristitun hibj Kategorii:Kazv
Voyage, voyage
«Voyage, voyage» (Lenduz, lenduz) om Desireless-pajatajan tetab pajo sintipop-žanras da ühtennimine debütine singl. Singl om pästtud 1986-nden voden tal'vkul, enamba 5 millionad kopijoid möihe mail'mas. Jäl'gmäine kaks'toštkümnenz' pajo ezmäižes «François»-studijanal'bomas (1989).
Sädiba pajod Žan-Mišel' Riva-muzikankirjutai da prodüser, hän i Dominik Al'ber Dübua oma sanoiden tegijad.
Pajon tekst om francijan kelel.
Homaičendad
Kategorii:Desireless:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1986 pajod Kategorii:Vn 1986 singlad Kategorii:Pajod francijan kelel Kategorii:Debütižed singlad
Sovetskii (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik)
Sovetskii (Сове́тский, Советский) om Venäman lidn da lidnankund Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivlaskmas. Se om Sovetskijan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Sovetskii šingotase mecan varhapanendal da sen ümbriradmižel sauvondmaterialikš (komplektad sauvomha pertid, kleidüd puižed lehtesed da plitud), meblin tehmižel, mugažo raudbetonkonstrukcijoiden tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Obin hurapol'žes basseinas, 112 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 295 km päivnouzmha orhal vai 365 km avtotedme. Lähembaine lidn om Jugorsk 10 km päivlaskmha orhal, raudtel vai avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Se voib vajehtuda teravas päivesen aigan, sügüzel i kevädel eriližešti. Lidnan tahond om Edahaižen Pohjoižen rajonha tazostadud. Tal'vkun-uhokun keskmäine lämuz om −13..−15 C°, kezakun-uhokun +18..+22 C°. Ekstremumad oma −48 C° i +38 C°.
Sovetskii om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 388,90 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 495 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 29 624 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 1,3% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 78,7%, totarlaižed — 7,8%, ukrainalaižed — 3,2%, azerbaidžanlaižed — 1,6%, baškiralaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 7,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma saudud lidnas: Sündun Voznesen'jan (om saudud vll 2014−2019), Mikulai-čudonsädajan (vll 1990−1997) i ph. Ksenija Piterilaižen (letihe vl 2015). Islaman «Nur»-pühäpert' (2015) oma olmas lidnas.
Sovetskijan politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Žukov (reduku 2016 — sügüz'ku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad *
Kriman ristitišt
Kriman (Kriman Tazovaldkundan da Sevastopolin) ristitišt (vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe, rahvahad enamba 0,01%):
Mamankel' (2001): venäkel' — 77%, krimantataran kel' — 11,4%, ukrainan kel' — 10,1%.
Kaikiš suremb pol'saren ristitišt oli 2 458 655 ristitud vl 1989. Vll 2014−2016 kaik 22 437 ristitud sirtihe Ukrainan toižihe regionihe Krimaspäi, sidä kesken krimantatarlaižed läz pol't.
Kacu mugažo
R
Lembolovon järv
Pit'k järv suvespäi pohjoižhe. Pind om 12,5 km², sijadase 49 m ü.m.t.. Järv om 8,3 m süvütte. Basseinan pind — 316 km². Mainitase vn 1500 Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas kuti Lembagalinjärv (Лембагальское). Mülüb Ladogan basseinha. Randad oma koverikahad, kukhikahad, mecanke. Vaskelovo-külä om saudud järven keskuzpalan randal.
Lanktas koume joged: Gruzink, Muratovk, Roik, i viž ojad: Kivarinoja i nell' nimitont. Lähteb üks'jäine Vjun-jogi (ende Lembolovk).
Bezanson
Bezanson (Besançon [bəzɑ̃sɔ̃]) om lidn da kund (kommun) Francijan i sen Burgundii — Franš-Konte-regionan päivnouzmas. Lidn om Du-departamentan administrativine keskuz.
Istorii
Amuižen aigan eländpunktan nimi oli Vesontio. Gai Julii Cezar' pani sidä galloiden sekvanad-heimon keskuseks vl 58 EME. Bezansonan episkopad oma tetabad 4. voz'sadaspäi. Vhesai 1654 lidn oli jodjaližeks Pühäs Rimalaižes imperijas. Istorižen Franš-Konte-regionan keskuz, administrativine-ki vll 1676−2016 sen olendan aigan. Järed lidnuz om saudud lidnas 17. voz'sadan kahtendes poles, om kaičenus hüvin.
Nügüd'aigan Bezanson šingotase časuiden tehmižel, mašinansauvomižel i omblendtegimištol. Kompanijad mikrotehnologijoiden, mikromehanikan i biomedicinižen inženerijan sferas. Francijan armijan üks' kahtes divizijaspäi baziruiše lidnas.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan kart (2021) Lidn sijadase Du-jogen keskjoksmusen alahan oiktal randal päpaloin (Doubs, Sonan hura ližajogi). Istorine keskuzpala om saudud jogen känmas läz kilometrad diametral, 250 m ü.m.t. korktusel. Om korktoid kukhid lidnan ümbrištos, 500 metrhasai ü.m.t.. Matkad regionan Dižon-pälidnhasai om 100 km päivlaskmha, Šveicarijan Lozannhasai om 125 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven valdmeren kontinentaližen pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +11 C°, kezakus-elokus +18..+20 C°, tal'vkus-uhokus +2..+4 C°. Ekstremumad oma −20 C° i +40 C°. Paneb sadegid 1187 mm vodes, kuidme läz tazomäras.
Kartohk-pirgaine
thumbnail|right|250px|«Kartohkad» Kartohk-pirgaine om biskvitiž-šokoladpirgaine kehkeral formal. Sil om harakterine kakaon magu.
Bezanson
Eläjad
Vs 1999 Bezansonan ristitišt jäb 116..117 tuhad eläjid röunoiš. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 120 315 eläjad vl 1975. Kaik 280 701 eläjad om lidnaglomeracijas 2514,5 km² pindal (2019).
Kartohk-pirgaine
Pirgaine kogoneb vauvhas biskvitmassaspäi. Formitadas muzaval pomadkal vai pudotesel irdalpäi, čomitadas kremal. Päine form om mugulanvuitte, toižin voib olda neglikan, jänišan, käbun vai jablokan nägul.
Bezanson
Eläjad
Franš-Konten universitetan päfater (Université de Franche-Comté, alusenpanend 1423, 29 tuhad üläopenikoid) sijadase Bezansonas vspäi 1621.
Kartohk-pirgaine
Slokostind
Ottas vaumitud biskvitad i henotas sidä. Segoitadas voikreman palanke i kon'jakanke vai romanke. Korpus formitase pomadkal vai pudotesel (kakaon tuhk henotud saharanke). Pandas dekorativižen elementan jädud kremaspäi andmaha pirgaižele täut mel'kuvad.
Bezanson
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Burgundii — Franš-Konte
Kartohk-pirgaine
Homaičendad
Kategorii:Pirgaižed
Ustje (Kubenansun rajon)
Ustje (Устье, mugažo Устье-Кубенское i Устье-Кубинское) om Venäman žilo Vologdan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Kubenansun rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Ustjanskoje-küläkundan keskuz.
Istorii
Ustje šingotase asfal'tantegimel. Žilon gazifikacii zavodihe vl 2008. 20. voz'sadan augotišes pästtihe stöklad, pilindmaterialid, klejad, argvoid i savičud žilon edheotandoil, eläjad oliba otnus nenihe pramozloihe: venehiden da toižiden astjoiden sauvomine, mectuz, kalanpüdand, kružavan, sapkoiden i padoiden tehmine.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan suves, läz Kubenan lanktendan sijad Kubenanjärvhe, jogen oiktal randal päpaloin. Matkad agjan Vologd-pälidnhasai om 45 kilometrad suvhe orhal vai 70 km avtotedme Sokolan kal't. Lähembaine lidn om Sokol (Suhon-raudtestancijanke) 29 kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 36 km avtotedme.
Küläkundan pind om 1143,06 km² (edel 2016. vot oli 178,86 km² Zadnesel'skoje- i Nikol'skoje-küläkundoita). Kaik 89 eländpunktad om siš: Ustje-žilo, viž tošt žilod, 83 küläd (niišpäi 55 oma kezakülikš kaikenaigaižeta ristitištota). Niiden ližaks 20 küläd oli edel vn 2020 kül'mkud, ned oma tühjitadud.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 4 148 ristitud. Vl 2010 kaik 3 875 ristitud elihe žilos. Kaikiš suremb žilon ristitišt oli 4 534 eläjad vl 1989. Vl 1939 niid oli 3913. Vl 2021 kaik 4 785 ristitud elihe küläkundas (4070 rist. vl 2011, 4023 rist. vl 2015, 5063 rist. vl 2016). Rajonan ristitišton pol' eläb žilos, kaks' koumandest — küläkundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma olmas žilos: Sündun Eläbzdusen (Mikulai-čudonsädajan) päjumalanpert' (om letud vll 1763−1841), nell' jumalanpertid i Mikulai-čudonsädajan časoun'.
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Luxor
«Luxor» om kompjutervändoiden serii arkad-žanras. Serijan säi om MumboJumbo.
Jablok
thumb|right|250px|Rusked jablok Jablok om frukt. Se om jablokpun (Malus) södab plod.
Ristit söi mecjablokoid istorijanedeližiš aigoiš völ.
Kazvatand
Tetas enamba mi kümne tuhad sortuid, kul'turižen (Malus domestica) i kitajižen (Malus prunifolia) jablokpuiden päpaloin. Kul'turižiden jablokpuiden kodima om Keskuzazijan suvipäivnouzm. Zavottihe kazvatada jablokoid läz vit tuhad vozid tagaz. Kazvatadas äjid sortuid mail'man venos klimatižes vönes.
Väghine mahuz, il'man ekstremaližen lämuden olmatomuz i veden äjüz oma tarbhaižed kazvatamižes. Jablokoiden kilogramman kazvatand tarbhaičeb läz 700 litrad vet.
thumb|right|250px|Jablokoiden satuz gektaraspäi vl 2000 Kaikiš järedambad jablokoiden kazvatajad oma Kitai (se-žo niiden järed möi, 40,5 mln tonnoid vl 2020), AÜV (4,6 mln t sil-žo vodel), Turkanma (4,3), Pol'šanma (3,5), Indii (2,7), Italii (2,4), Iran (2,2), Venäma (2 mln tonnoid), Francii i Čili (1,6 mln tonnoid joga).
Mülünd
Plodun suruz om 5..13 sm. Mülütab C-vitaminad da toižid antioksidantoid. Om äi raudad ploduiš.
Keskmäine jablok söndkuiduiden (stajišton) järgeliženke mülündanke vedab 242 grammad, sen energine arvuz om 126 kilokalorijad.
Kävutand
Södas küpsikš veresikš, ahavoitud, kuivatud. Kävutadas torhudeks slokostimhä südäivezid, vasad, sidrad, segoitadud jomižid, möuvast, sömližadusid.
Kävutase sömtegimištol avaros, ka sätihe äi sortuid jablokan kaikuččen kävutandan täht.
Homaičendad
Kategorii:Plodud Kategorii:Fruktad
Morkofk
Morkofk vai Mecmorkofk (Daucus carota) om kaks'vozne, harvas üks'vozne heinäsine kazmuz. Mülütadas Sel'derejižed-sugukundha. Om Daucus-heimon tipine erik. Pöudoline morkofk (Daucus carota subsp. sativus) om sen alaerikoks-maižanduzkul'turaks.
Leviganduz
Meckazmuz putub Evropas, Afrikan pohjoižes, Päivlaskmaižes i Keskuzazijas. Kazvab Venäman evropižen palan suves. Om ottud kul'turha nell' tuhad vozid tagaz, sädihe pöudmorkofkan äi toižendoid i sortuid (kul'tivarid).
Mecmorkofk navedib kazda pöudoiden röunoidme, teveril, pustolänil, kuivil nituil, penzhištos, saduiš i linmaiš.
Ümbrikirjutand
Jur' om sanged pit'k, erazvuiččen mujun (vauged, ruskedpakuine, muzarusked), terav magul. Lehtesed oma koumesaumnikan kartte, 14..20 sm pitte i 4..6 sm levette. Seikh šingotase elon kahtel vodel, se oleleb 25..100 sm kortte, üläpala voib sarakoitas.
Änikuz om vihmankatusenvuitte, 4..10 sm diametral, äiluguižed änikod oma vauktad vai pakuižed mujul, harvoin ruskedvauvhad vai purpurižed. Änikoičeb kezakus-heinkus. Plodud küpsnedas elokus, ned oma ellipsanvuiččed ogakahad, kogotas kahtes pol'ploduspäi.
Homaičendad
Kategorii:Sel'derejižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Eriližmagutesed Kategorii:Jur'plodud Kategorii:Sötmižkazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Kadmii
thumb|left|250px|Kadmijan brusut (irguz 99,999%) kubižen santimetran kohtha
Kadmii (Cd — cadmium latinan kelel) om 48nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahtendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahtenden gruppan laptalagruppas), tabluden videndes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv Man kores, 130 mg tonnas. Germanijalaine Fridrih Štromajer-himik avaiži kadmijan vl 1817, nimiti sidä Amuižen Grekanman Kadm-personažan mödhe. Sadas cinkan kivendon ümbriradmiženke, läz 20 tuhad tonnoid vodes, makstihe 3 US$ kilogrammas vn 2011 elokus.
Kadmii da sen ühtnendad oma morijad. Metall om kancerogenine.
Fizižed ičendad
Kadmii om pehmed tagokaz plastine hobedaižvauged päličmänendmetall. Kristalline segluz om geksagonaline. Kadmiikaluine ližadusita räzäidab koverduses tinan kartte.
Atommass — 112,411. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,65 g/sm³. Suladandlämuz — 594,22 K (321,07 C°). Kehundlämuz — 1040 K (767 C°).
Londuseline kadmii kogoneb kahesas stabiližes izotopaspäi, niišpäi kaks' oma radioaktivižed vähän: 106Cd (1,25%), 108Cd (0,89%), 110Cd (12,47%), 111Cd (12,8%), 112Cd (24,11%), 113Cd (12,23%, T½ — 7,7 × 1015 vot), 114Cd (28,75%), 116Cd (7,51%, T½ — 3,1 × 1019 vot). Sen ližaks tetas 30 ratud radioaktivišt izotopad 95..132 atommassanke da 12 izomärad.
Kävutand
Ottas kävutamižhe kadmijan kaht videndest metalližtegesiden korrozijanvastaižeks krepindaks. Ližatas elementad alendamha tinadusen lämut i juvelirižes tehmižes. Tehtas mineraližid mujuid kadmijan sul'fidoišpäi i selenidoišpäi. Kävutadas akkumulätorbatarejiden elektrodikš. Hüvä termoelektrine material. Kadmijan ftoroborat om tarbhaine flüs alüminijan tinadusen täht.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Bor
Bor voib znamoita:
F
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Ff F (f) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 7. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Nazarovo
Nazarovo om Venäman eländpunktoiden nimituz:
Noibrandenburg
Noibrandenburg (Neubrandenburg [nɔʏˈbʁandn̩bʊʁk] «Uz' Brandenburg») om lidn Saksanman pohjoižpäivnouzmas, Meklenburg da Ezine Pomeranii-federacijanman suvipäivnouzmas.
Istorii
Brandenburgan Johann Ezmäine-graf pani eländpunktan alust vn 1248 4. päiväl vilukud. Noibrandenburg om tetab ičeze äiluguižil sauvusil Keskaigan savičgotikan stiliš.
Noibrandenburg šingotase avtosauvomižen kompanijoil (kirhuližen abun Fahrtec-avtod, avtonomižiden Webasto-lämbitimiden kompanijan palakund), mašinansauvomižel (Weber Maschinenbau — mašinad lihan ümbriradmižen täht, Spheros:an tegim — il'man kondicionersistemad, lämbituz i vezipompad, Spezialmaschinen und Werkzeugbau-kompanii), koll-keskusil, Deutsche Post-edheotandan logistižel keskusel (koume tuhad radnikoid), IT-edheotandoil (Computron GbR, Netik, Webbyte Systems, managementminds GmbH, GTA Geoinformatik GmbH).
Geografijan andmused
Lidn sijadase läz Tollense-järved (Tollensesee), 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Berlinhasai om 120 km suvhe avto- i raudtedme, Ščecinhasai (Pol'šanma) om 85 km päivnouzmha orhal. Noibrandenburg jagase kümneks lidnrajonaks.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 63 437 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 90 471 eläjad vl 1988.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Meklenburg da Ezine Pomeranii
Bužumbur
thumb|left|250px|Lidnan nägu Man kaimdajaspäi (2010) Bužumbur (Bujumbura [buʒumbuʁa], sijaližiden keliden virkand [buʒuᵐbuɾa], lühüdas Buja) om Burundin enzne pälidn. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn, ekonomine pälidn, valdkundan tobmuden aluzkundoiden sijaduz, Bužumbura Meri-agjan keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase küläks järven randal vl 1871. Bužumbur-nimituz znamoičeb sijaližil kelil «kartohktorguz». Oli Germanijan Ruand da Urundi-territorijan administrativižeks keskuseks vll 1897−1922 Marienhaim-nimitusenke (Marienheim). Vll 1922−1962 nimitihe Usumbur:aks (Usumbura) Bel'gijan ohjandusen al. Vspäi 2019 valdkundan pälidn om Giteg.
Bužumbur šingotase järvenportal i neniden tavaroiden tehmižel: cement, himikatad, tekstil', bumag, kofe i toine maižanduzprodukcii.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Burundin päivlaskmas, Tangan'jik-järven pohjoižel randal, 768..1095 m korktusil, 774 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +23..+25 C°. Paneb sadegid 785 mm vodes.
Vspäi 2014 Bužumbur jagase koumeks kundaks (kommunaks): Muh (Muha), Mukaz (Mukaza), Ntahangv (Ntahangwa). Vll 2005−2014 oli 13 kommunad (nügüd' subkommunad), alajagatihe niid 97 lidnfartalaks.
Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 658 859 ristitud 110 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Šelehov (lidn)
Šelehov (Ше́лехов) om Venäman lidn da lidnankund Irkutskan agjan suves. Se om Irkutskan suvipäivlaskmaine ezilidn, Šelehovan rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2009.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1953 kuti žilo Irkutskan alüminijantegimenno sauvomha tegint. Vl 1956 nimitihe sidä nügüdläižikš Grigorii Šelihov (Šelehov) torgovanan kanzannimen mödhe (1747−1795), Venälaiž-Amerikaižen torguindkompanijan alusenpanii. Vl 1962 tegim radaškanzi, i žilo sai lidnan statusad. Sen torhuz om alüminijan hapanduz, ajadas Ačinskaspäi, Uralaspäi, Kazahstanaspäi. Lähine elektropurde — Irkutskan GES.
Šelehov šingotase alüminijan pästandal i sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbetonkonstrukcijad, savičun tegim, punümbriradai tegim ), mugažo kabel'tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Irkut-jogen oiktal randpolel, 462 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Irkutskan röunhasai om seičeme kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal. Transsib läbitab lidnad, päraudtestancii om Gončarovo. «Baikal»-avtote ristikoičeb lidnad. Voib olda lujid manrehkaidusid (10 ballhasai 12:späi).
Šelehov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidn jagase fartaloikš da mikrorajonikš, mugažo om äi kezaküläpertiden žiloid.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 47 943 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaik 47 608 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 55 100 eläjad vl 2001.
Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' om saudud vll 2000−2018.
Irkutskan arhitekturan da sauvondan tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad *
.eu
.eu om Evropan Ühtištusen Internet-domen. Se om avaitud 2005-nden voden 28. päiväl sulakud.
Domen om olmas vaiše Evropan Ühtištusen organizacijoiden täht (kahtenden tazopindan .europa.eu-domen) da EÜ:n valdkundoiden-ühtnijoiden täht, mugažo Evropižen ekonomižen zonan toižiden ühtnijoiden täht (Islandii, Lihtenštein, Norvegii). Nene subjektad voidas sada domennimed: kommertižetomad organizacijad, Evropan järedad korporacijad, EÜ:n rezidentad, personad i administrativižed aluzkundad.
Irdkosketused
E Kategorii:Evropan Ühtištuz
Armastuz i revolücii
«Armastuz i revolücii» (Amor & Revolução) om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel.
Kaik om 204 epizodad serialas, kaikutte om 60 minutad hätkte. Serial lähtli ekranoile Brazilijan televizijan SBT-verkos vl 2011 vhesai 2012.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2011 serialad Kategorii:TV-serialad portugalijan kelel
Äjüziden teorii
thumb|right|250px|Vennan diagramm, ozutab suriden kirjamiden kaikid ristikoičendoid grekan, latinan i venän kirjamištoiden täht Äjüziden teorii om matematikan jaguz äjüziden ühthižiden ičendoiden tedoidusenke. Äjüz om miččen taht londusen objektoiden kogo ühthiženke ičendanke.
Istorii
Saksanman Georg Kantor- (päižed töd) i Rihard Dedekind-matematikantedomehed sädiba teorijad 19. voz'sadan kahtendes poles. Äjüziden teorii toi matematikha lopmätomuden londusen ut el'gendust, löutihe teorijan ahthid sidoid formaliženke logikanke. Se eziauguine teorijan variant vastsi znamasižid jügedusid libujiden paradoksoiden nägul (oz., Kantoran, Rasselan, Rišaran, Berrin paradoksad), i om tetab nügüd' kut lapseline äjüziden teorii.
20. voz'sadal teorii sai znamasišt metodologišt šingotest, aksiomatižed i deskriptivine äjüziden teorijad oliba sätud. Sen voz'sadan kahtendes poles teorijan znamoičend matematikan täht poleni ühthižembiden teorijoiden sädandan tagut i el'gendusen, miše voib sada ühthižid rezul'tatoid matematikan äjiš sarakoiš toižil mahtusil, sen paloin teoretiž-kategorižen instrumentarijan kävutaden. Äjüziden teorijan läz kaiked variantad oma sijaližikš statjoikš sätud 1970-nzil vozil toposoiden teorijan täht.
Ližateorijad
Sel'ktatomiden äjüziden teorii om sätud äjüziden teorijan alusel 1960-nzil vozil, sädi amerikaine Lotfi Zade-matematikantedomez' sel'ktatoman logikan koncepcijan ramuziš. Teorii kävutase informacijan teorijas, kibernetikas i informatikas.
Toižed ližateorijad: mul'tiäjüziden teorii, pol'äjüziden teorii.
Kuusamo
Kuusamo (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈkuːsɑmɔ]) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Pohjoižpohjanma-agjas. Se om agjan koumanz'-nellänz' lidn 11:späi eläjiden lugun mödhe i valdkundan koumanz' lidnankund pindan mödhe.
Istorii
Ende kalaidajiden saamalaižiden kaks' tal'vdundsijad oliba kundan tahondas, hö oliba assimiliruidud vai kükstud tulnuzil suomalaižil 18. voz'sadale. Nimitusen parallelid oma Guossán, kuusimaa («kuz'ma») i kazvatadud kuusamat («küz'mäine pu»).
Eländpunktan aluz om pandud torguindtel Botnižes lahtespäi Vauktan merennoks, sijaližen jumalanpertin tulend om registiruidud vl 1686. Kuusamon municipalitetan aluz om pandud vl 1868. Tal'vsodan i Jäl'gsodan jäl'ghe kundan päivnouzm 1,7 tuh. km² pindanke kändihe NSTÜ:n palaks. Kund sai lidnan statusad vl 2000.