cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
You're The Lady Of My Heart
Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Suviafrikan Tazovaldkundha.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1985 pajod Kategorii:Vn 1985 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Vanadzor
Vanadzor (Վանաձոր Vanadzor) om lidn Armenijan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Lorin agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1828 Karaklis-nimitusenke. Vl 1935 nimitihe Kirovakan:aks Sergei Kirovan pölištusen voden jäl'ghe. Vn 1988 tal'vkus luja Spitakan manrehkaiduz seičeme magnitudanke mureni lidnad. Vspäi 1993 nimitase nügüdläižikš jogen mödhe.
Vanadzor šingotase necen produkcijan pästandal: sobad (kaks' fabrikad), lämbituzladimed (koume edheotandad), gazmašiništ, avtopalad, polimerad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Vanadzoran katl'uses, 1350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mägisel'gad ümbärtas sidä. Pambak-, Tandzut- i Vanadzor-joged ühthejokstas lidnas (Kuranjogen oigedpol'ne bassein).
Matkad Jerevanhasai om 116 km suvhe avtotedme vai 224 km raudtel. «Tbilis — Gümri»-raudtekeskust läbitab lidnad, stancii om ühtennimine.
Klimat om kontinentaline mägiden, läz ei olele kovid tulleid. Voden keskmäine lämuz om +4,2 C°, heinkun-elokun +15 C°, tal'vkun-uhokun −6..−8 C°. Paneb sadegid 565 mm vodes, enamba semendkus-kezakus (95..96 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (18..25 mm kus).
Keržakov Aleksandr
Biografii
Om naižiš kahtenden kerdan. Milana om hänen nügüdläine ak.
Vanadzor
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 86 199 ristitud, vl 1980 — 148 876 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 172 600 eläjad vl 1988.
Keržakov Aleksandr
Biografii
Heil om kaks' poigad da üks' tütär: Dar'ja-tütär (om sündnu vl 2005), Igor'-poig (om sündnu vl 2012) da Artemii-poig (om sündnu vl 2017).
Vanadzor
Eläjad
Nene professionaližen opendusen aluzkundad ratas lidnas: Vanadzoran valdkundaline universitet Ovanes Tumanänan nimed (alusenpanend 1969 kuti Kirovakanan pedagogine institut, universitet vspäi 2014, 2,4 tuhad üläopenikoid), üläopendusen toižiden aluzkundoiden nell' filialad, nell' tehnikumad, medicinine škol i muzikškol.
Keržakov Aleksandr
Homaičendad
Kategorii:Zenit Kategorii:Venäman futbolistad Kategorii:Futbolistad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kingiseppha
Vanadzor
Irdkosketused
Kategorii:Armenijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
I Like It (Lacuna Coil)
«I Like It» (Navedin necidä) om Lacuna Coil-muzikgruppan videnz' pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas (1. disk) da ühtennimine singl. Al'bom i singl oma pästtud vl 2009.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad i Don Gilmor, hän-žo om singlan prodüser. Pajo sai pen't tetabut Italijas.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2009 pajod Kategorii:Vn 2009 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Čehanma
Čehanma vai Čehii (Česko), täuz' oficialine nimi — Čehan (Čehijan) Tazovaldkund (Česká republika), om mererandatoi valdkund Keskuzevropas. Sen pälidn da kaikiš järedamb lidn om Prag. Vspäi 1999 Čehanma om PAKO:n ühtnii, vspäi 2004 — EÜ:n ühtnii.
Etimologii
Valdkundan nimituz libui čehalaižed-etnonimaspäi.
Istorii
Nügüdläine Čehijan Tazovaldkund om sündnu voden 1993 1. päiväl vilukud, kudambal jagoiba Čehoslovakijad Čehanmaks da Slovakijaks. Sil-žo päiväl valdkundan Konstitucii (Ústava) tuli väghe. Se Konstitucii om väges nügüd'-ki, vn 2012 jäl'gmäižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Čehanmal om mavaldkundröunoid Pol'šanmanke (röunan piduz — 658 km) pohjoižes, Slovakijanke (214 km) päivnouzmas, Avstrijanke (362 km) suves, Saksanmanke (646 km) päivlaskmas da lodehes. Valdkundröunoiden ühthine piduz om 1880 km.
Joged jokstas koumen meren basseinoihe: Pohjoižen, Baltijan i Mustmeren. Kaikiš korktemb čokkoim om Sudetiden Snežk-mägi (Sněžka, 1603 m ü.m.t.) valdkundan pohjoižröunal Pol'šanmanke. Znamasižed joged oma Lab da sen hura Vltav-ližajogi päivlaskmas, Morav päivnouzmas.
Klimat om ven meren i kontinentaline. Tal'v om viluhk neps, om vilu mägiden pautkil. Keza om läm' (+16..+20 C°). Sän vajehtused oma harvad, ümbärdajad mäged ei antkoi tulleile puhuda südäimehe paksus.
Londuseližed varad oma raudkivend, kivihil', bur hil', grafit, ämetalližed kivendod, uran, saved.
Politine sistem
Parlament (Parlament České republiky) om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senát) 81 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid kudeks vodeks, koumandez (27 mest) vajehtase kaikuččel kahtel vodel. Alakodi om Ezitajiden Kodi (čeh. Poslanecká sněmovna) 200 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks, lidirujan partijan ezimez' kändase päministraks.
Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 vilukus (12-13. i 26-27. päivil), Miloš Zeman sai vägestust kahtendes turas (51,37% änid) da radab kahtenden strokun jäl'geten vs 2013 keväz'kun 8. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden alakodin järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 20-21. päivil redukud, üläkodin — vn 2018 redukus (5-6. i 12.-13. päivil, koumandez). Andrei Babiš radab päministran vs 2017 tal'vkun 6. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Čehanma jagase pälidnaks (hlavní město) da 13 randaks (üks'lugu kraj).
Eläjad
Rahvahad (2011): čehalaižed — 64,3%, moravalaižed — 5,0%, slovakalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 27,5%.
Čehanman toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe ): Brno, Ostrav, Pl'zen', Liberec, Olomouc. Lidnalaižiden pala om 74,1% (2020).
Ižanduz
Čehanma om valdkund vägevanke tegimištonke. Šingotadud sarakod: poltusiženergetine (Temelin- da Dukovani-atomelektrostancijad), raudmetallurgii, avtotegimišt (Škoda), metalloiden ümbriradmine, himine tegimišt, kanghiden tehmine, stökoltegesed, sömtegimišt (olud, sahar, vinmarjad, nižu).
Süväjärv
thumb|right|250px|Süväjärv Süväjärv (Сиверское озеро) om pen' reskveden järv Venäman Vologdan agjan Kirillovan rajonas. Om londuseližen «Venälaine Pohjoine»-puišton territorijan röunanno, puišton administracii om saudud järven randal. Kirillov-lidn sijadase järven pohjoižel da päivnouzmaižel randoil.
Pind om läz 7,44 km², 26 metrad süvütte. Vaiše üks' pen' Svijag-jogi lankteb järvhe. Süväjärv om Pohjoižen Dvinan kanalan palaks 19. voz'sadaspäi. Severz'-se penid sarid kattas vedel kanalan kävutandan tagut. Veden tazopind ližadui üht metrad, i kätihe randoid soikš sijidme.
Järv mülüb Volgan basseinha. Matkad Šeksnan vezivaradimen randhasai om 2 km päivlaskmha orhal vai 6 km suvhe kanaladme (sen agj).
Kategorii:Vologdan agjan järved Kategorii:Venäman järved Kategorii:Kirillovan rajon Kategorii:Järved kirjamišton mödhe
Koroč
Koroč (Коро́ча) om Venäman lidn da lidnankund Belgorodan agjan keskuses. Se om Koročan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii
Koroč om maižanduzrajonan keskuseks, šingotase sömtegimišton edheotandoil (järed sigalihakombinat, maidtegim, sömänkombinat pästab olut i mineralvet).
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen (91 km pitte, Severskii Doncan bassein) oiktal kukhikahal randal, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Belgorodan röunhasai om 45 km suvipäivlaskmha avtotedme, keskushesai — 54 km. Lähembaižed lidnad oma Uz' Oskol 52 km päivnouzmha avtol, Šebekino 63 km suvhe avtotedme, Belgorod i Gubkin 68 km pohjoižhe avtotedme.
Puškarnoje- (528 rist. vl 2010) i Belogor'je- (159 rist. vl 2010) žilod mülüdas lidnankundha Koročan ližaks. Lidnankundan pind — 7,93 km². Koroč-lidn röunatab küläeländpunktoidenke: Pogorelovk-žilo (2 218 rist. vl 2010) i Behteevk-žilo (hural randal, 3290 rist. vl 2010).
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma kaičenus lidnas, niišpäi vaiše Jumalanmaman Raštvoiden jumalanpert' (letihe vl 1873) om avaitud.
Käzi
thumb|right|350px|Mehen hura käzi Käzi om ristitun vai primatoiden ülälopuz.
Koroč
Eläjad
Koročan maižanduztehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Käzi
Ristitun käden harakterine eriližuz käpšuspäi da jaugaspäi om siš, miše peigol voib olda vastaiti kaikile toižile sor'mile.
Toižeg
thumb|left|250px|Pölištunuziden nevondkundaližiden sodamehiden velleskaum (2020) vn 1944 sodaoperacijan tagut Toižeg (Друга́я Река́, Toinejogi, Toinejoki) om amuine vepsän külä Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas, istorijan kompleksine muštnik. Mülüb Kaleigan vepsän küläkundha.
Käzi
Käden palad da lud
Käden anatomižed palad i niiden lud (saupkiš da kursival):
Koroč
Eläjad
Lidnankundan pämez' om Lidnan Suiman ezimez'. Lidnankundan Administracijan pämez' om Mihail Serih (Михаил Серых) vn 2021 tal'vkuspäi. Administracijan edeližed pämehed oma Aleksandr Korotkih (heinku 2019 — tal'vku 2021) i Vasilii Kurganskii (tal'vku 2015 — heinku 2019).
Toižeg
Külä sijadase rajonan suvipäivnouzmaižes čogas, Änižen suvipäivlaskmaižel randal. Kaks' nimitadud irdad: Zarečnai, Sosnovai.
Koroč
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Belgorodan agjan lidnad *
Käzi
Lihased, innervacii, receptorad
Käden lihasišt kogoneb severziš-se lihasiden šoiduišpäi. Äjad lihased kattas kaks' da sen enamba nivelehid. Sen tagut, ku radaškandeb üks' lihasišpäi, ka kon'akust vajehtab severziš nivelehiš kerdalaz.
HR 7222
HR 7222 (vai BD+21 3648, SAO 86753, HD 177392) om tähtaz Reboihut-tähthištos.
Käzi
Lihased, innervacii, receptorad
Efferentine da afferentine innervacii om käziden südäimes. Nerviš oma molembad efferentižkuidud (oigetas signalid sel'aivoidespäi kädehe) da afferentižkuidud (oigetas signalid tagaze, dorsaližiden gaglijoiden kal't).
Käden südäimes om äi sensoragjoid. Konz' käzišpäi mujand lähteb (ned muroštadas, kuti «koldas»), ka se om znam, miše käziš mi-se ei ole oiged.
Sikš ku käzivarz' enamb toižid elimid tegeb ristitun elonradmižen aigan, ka se om hibjan elim, kudamb enamb kaikid satatesile alastui.
HR 7222
Tähthan muju om vauged. Keskust Maha om 372 lämoivot. Vizualine suruz — 6,61. Sirdase Galaktikadme 11,8 kilometran sekundpigunke.
Käzi
Kut päaivod ohjastadas käzil
Päaivoiden kor' kogoneb severziš-se tahoišpäi, ned ohjatas hibjan paloil eriži. Tahod kuvadasoiš gomunkulusan nägul paksus. Gomunkulus — se om tehtud meles venui korel kuvatud penikaine ristit. Sen jaugad sijadasoiš dorsaližikš (pälagele lähemba), i sen käded da mod oma ventraližikš (pän laptas). Ned sijadasoiš mugoižes järgenduses: hibj, käzi, mod. Gomunkulusal oma sur' kämen' da surenzoittud sor'med, pen' oug. Päaivoiden kores om äi mugoižid gomunkulusoid, kaikuččes specializiruidud tahos.
HR 7222
Irdkosketused
Kategorii:Tähthad kirjamišton mödhe Kategorii:Reboihut (tähthišt)
Käzi
Muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Homaičendad
Kategorii:Ristitun hibj
Toižeg
Tetabad sündnuded
Kategorii:Vepsän küläd Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Titan (himine element)
thumb|left|150px|Titanan palaine
Titan (Ti — titanium latinan kelel) om 22nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — nelländen gruppan laptalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Titan om levitadud Man kores, 0,57% massan mödhe. Vl 1791 anglijalaine Uil'jam Gregor-mineralog i vl 1795 saksalaine Martin Klaprot-himik avaižiba titanan oksidad (TiO2), Klaprot nimiti elementan titanaks amuižgrekan mifologijan titanad-personažiden mödhe. Vl 1825 ročilaine Jens Jakob Bercelius-himik sai elementarišt titanad ezmäižen kerdan. Vl 1910 amerikalaine Uden Zelandijan augotižlibundanke Met'ju Hanter-metallurg sai puhtast titanad (99,9%).
Metall om inertine fiziologižikš, hot' sen pölü om kancerogenine.
Fizižed ičendad
Titan om kebn hobedaižvauged metall, korrozijanvastaine lujas. Om paramagnetikaks enamba 73 K lämudel. Elementan pölü voib poukahtuda, piskuižed paladas. Oleskeleb kahtes kristalližes modifikacijas. Kristalline segluz om geksagonaline edel 883 C°, sen lämudel puhtaz titan vajehtab seglust kubižhe. Metall om varmed teraraudan kartte, no 45% kebnemb.
Atommass — 47,88. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 4,54 g/sm³. Suladandlämuz — 1941 K (1668 C°). Kehundlämuz — 3560 K (3287 C°).
Londuseline titan kogoneb vides stabiližes izotopaspäi: 46Ti (7,95%), 47Ti (7,75%), 48Ti (73,45%), 49Ti (5,51%), 50Ti (5,34%). Tetas 21 ratud radioaktivišt izotopad 38..45, 51..63 atommassanke, i 2 izomärad (43m1 i 43m2), niiden keskes kaikiš hätkemb om 44Ti 60 vot pol'čihodamižen pordonke.
Kävutand
Ottas kävutamižhe metallurgijan ühthesuladusiš, luiden i hambhiden vajehtimeks, juvelirtegesikš, gazoiden absorbirujaks sädamha vakuumad. Vauged titanan dioksid (TiO2) kävutase levedas mujuikš (titanan kulutamižen koume videndest), bumagan i plastikan tehmižes (titanan mail'man kulutamižen koumandez).
Titanan dioksidan mail'man tehmine oli 4,5 mln tonnoid vl 2002, kaikiš znamasižembad varad oma Kitaiš i Venämas (järed löudmižsija läz Uhtad). Mail'man arv oli US$5,9..6 kilogrammas vn 2014 vilukul.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Kuha
Leviganduz
Kuha eläb Azijan i Päivnouzmaižen Evropan reskvezištoiš, om levitadud niiš avaros. Voib löuta Baltijan meren, Mustmeren, Azovmeren i Kaspijan meren basseinoiden jogiš i niiden meriden tarhoiš reskvedenke, Issik-Kul'- i Balhaš-järviš, toižiš järviš mugažo. Arvokaz püduzkala i sportmectusen objekt, ka püdo om röunatud erasiš-se maiš.
Järgeline kuha mujab lujas suspenzijoiden olendad i hapanikan doläd vedes, ka ei olele sodunuziš vezištoiš.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu kuha om sur' kala, voib püta eričuid ühten metran pitte da sen enamba, 10..15 kilogrammhasai vedutte. Kaik om 80..97 somusenpalašt lateraližes pirdas. Sel'g i pän üläh oma hahkad vihandan polhe, pök om vauged. Kül'gil om 8..12 lühüdad levedad poikpolišt šoidud burmustan mujun. Parakahad i händanalaine suugad oma hahkpakuižed, sel'gsuugal i händal om pimedoiden läipiden rivid pal'cluiden keskes.
Kalan harakterine pird om sured orahambhad löugluiš. Ned orahambhad oma järedamb ižačuil, mi emäčuil.
Söte i elonlad
Järgeline kuha om lihansöi kala. Söb penembid kaloid, nored eričud södas veden sel'grodatomid. Kaidad kalad om sömižen aluz kuhiden kaidan kerusen tagut, ned oma štorpižed, peskarid, ukleik, tül'k. Kävutadas niid-žo kaloid eläbaks harjoitišeks püdon aigan.
Kuha om seižui kala erazvuiččid läžundoid vaste. Lämän voz'aigan ujub kaks'..viž metrad süvüzil. Voib olda aktivižen öl i päiväl. Tegeb londoid peitsijaspäi päpaloin.
Homaičendad
Kategorii:Ahvenaižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalad Kategorii:Püduzkalad
Čilin valdkundznam
right|250px Čilin valdkundznam (Escudo de Chile) om Čilin Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine valdkundznam om vahvištadud 1834-ndel vodel kezakun 26. päiväl. Sen tegii om anglijalaine Čarl'z Vud Teilor-pirdai (Charles Wood Taylor, 1792−1856).
Ümbrikirjutand
Andine kondor (Vultur gryphus) i suviandine pedr (Hippocamelus bisulcus) vencad päl pid'oiteldas rindhankatust polišpäi. Živatad oma Andiden simvolišpäi, valdkund vedase pidust' niid. Laud da sen üläh oma mujutadud Čilin flagan kartte. Tähtaz sijadase laudan keskuses. Valdkundan ispanijankel'ne deviz om kirjutadud lental laudan al: Por la Razón o la Fuerza — «Oiktusel vai vägel», se om ližatud valdkundznamha vl 1920.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundznamad V
Podsolnušnik
Podsolnušnik vai Üks'vozne podsolnušnik  (Helianthus annuus) om heinäsine kazmuz. Mülüb Puzuänikoižed-sugukundan Podsolnušnik-heimho, sen tipine erik.
Leviganduz
Kazmuz libub nügüdläižen Meksikan suven tahondaspäi. Indejalaižed kul'tiviruihe podsolnušnikad kaks' tuhad vozid tagaz. Kazvatadas avaros mail'madme maižanduzkul'turaks-voikazmuseks tobjimalaz, samha semnid pühäsižen voin tehmižen täht.
Ümbrikirjutand
Värtmenvuitte jurišt ličeb kaks'..koume metrad süvüdehesai. Podsolnušnikan seikh om püštoiged vidhe metrhasai kortte (voisortuil 0,6..2,5 m). Änikusen diametr sase 30..50 sm, siš om kahthe tuhazesai änikoid (sid' semnid) pakuižen, ruskedpakuižen vai ruskedsinižen mujun.
Kazmuz käraudab änikust i norid lehtesid päiväižele kaiken päivän aigan. Küpsnendan jäl'ghe podsolnušnik om käroutud päivnouzmha.
Kazvatand
Mail'man satuz oli 41,4 mln tonnoid vl 2014. Järedad kazvatajad (2016, enamba 5 mln tonnoid): Ukrain (13,6) i Venäma (11). Ortodoksižen hristanuskondan pühäd i NSTÜ:n selekcijan satused abutiba pühävoin da sen kazmusen populärižusele neniš maiš.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Södabad pähkmed da semned Kategorii:Voikazmused
Ruskedpakuine muju
Ruskedpakuine muju om spektraline (jumalanbemblen) muju. Se om rusttan i pakuižen mujun keskes.
Se om ihastoitai i nägub muju. Voib znamoita Päiväšt i homendezzor'ad, religijad (buddizm, induizm, protestantizm), imperijad i revolücijad. Mujun nimituz mainitase anglijankel'žiš purtkiš vspäi 1512. Londuseližed mujutimed oma ohr i henn.
Homaičendad
*
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik (Ямало-Ненецкий автономный округ, Ямалы-Ненэцие автономной ӈокрук) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Uraližhe federaližhe ümbrikho da Tümenin agjaha.
Keled
Valdkundkel' om venäkel'.
Nencan kel', hantin kel' da sel'kupan kel' voidas ottas kävutamižhe oficialižes azjantegendas Pohjoižpolen igähižiden vähäluguižiden rahvahiden järgeližiš elämižsijiš venäkelen kartte.
Istorii
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik om olmas vs 1930 tal'vkun 10. päiväspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon reljefan kart. Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon enamba pol't sijadase Pohjoižen nabakehkruden südäimes.
Ümbrikol om röunoid Krasnojarskan randanke päivnouzmas, Tümenin agjan Hantin da Mansin avtonomiženke ümbrikonke suves, Komin Tazovaldkundanke päivlaskmas da Nencan avtonomiženke ümbrikonke lodehes. Ümbrikon pohjoižed randad lainištab vilu Jävaldmeren Karan meri. Randanpird om 5100 km.
Pind om 769 250 km². Arktine tundr da igähine roug ottas territorijan tobjad palad. Znamasižed joged oma Ob', Nadim, Taz i Pur.
Reljef om tazo tobjimalaz. Polärižen Uralan mäged seištas ümbrikon päivlaskmaižel röunal. Madalad Sibirin Uvalad oma ümbrikon suviröunal.
Klimat om terav kontinentaline. Om koume vöd: Päivlaskmaižen Sibirin alangišton pohjoižpol' (taigan klimat), subarktine da arktine. Voden keskmäine lämuz om −10 C° ümbrikon pohjoižes. Tal'vel lämuz voib aletas −56 Cel'sijan gradushasai. Heinkus lämuz oleleb +30 C° kaikel territorijal. Keza vedase 100, 68 da 50 päiväd vöidme. Suvespäi pohjoižhe sadegiden (lumen tobjas palas) mär poleneb, tullein vägi lujeneb.
Vlör
Vlör (Vlora i Vlorë [ˈvlɔɾə]) om lidn Albanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Vlöran agjan administrativine keskuz.
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Tobmuz
Ümbrikon pämez' nimitase gubernatoraks. Dmitrii Kobilkin radoi gubernatoran vs 2010 keväz'kun 16. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten, vn 2018 18. päivhäsai semendkud, sen jäl'ghe gubernatoran sija om vakantine. Ümbrikon parlamentan ezitajad änestadas gubernatorad videks vodeks Venäman prezidentan taričendan mödhe, Tümenin agjan gubernator andab kandidatoiden nimikirjutest hänele. Gubernator-žo radab Ohjastusen pämehen, hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Ezmäine varagubernator, seičeme muite varagubernatorad da Gubernatoran Apparat oma hänele abhu.
Vlör
Istorii
Eländpunkt om tetab 6. voz'sadaspäi EME. Amuižen aigan sen nimi oli grekine Avlon-kolonii (Αὐλών Aulṓn), znamasine meriport radoi siš. Albanijan ripmatomuz om tedotadud neciš lidnas vn 1912 28. kül'mkud, Vlör oli sen ezmäižeks pälidnaks.
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Tobmuz
Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim (vodhe 2009 uhokuhusai nimitihe sidä ümbrikon Valdkundaližeks Dumaks). Kaik rahvaz valičeb sen 22 ezitajad videks vodeks. Sergei Jamkin radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 30. päiväspäi.
Vlör
Istorii
Vlör šingotase kivivoin i londuseližen gazan ümbriradmižel, sömtegimištol (kalan ümbriradmine, keitandsolan pästand), tekstil'tehmižel, sauvondal, lebuturizmal, meriportal (kahtenz' surtte valdkundas) i torguindal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, Adriatižen meren Vlöran lahten randal, Ionižen meren röunal. Matkad Tiran-pälidnhasai om 135 km pohjoižhe. Vlör-raudtestancii radab vspäi 1985, nügüd'aigan om vaiše jüguiden täht.
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Tobmuz
Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe gubernatorad vn 2015 1. päiväl redukud, edeline gubernator sai vägestust ezmäižel tural (21 än't 22:späi, 95%).
Vlör
Geografijan andmused
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +16,9 C°, heinkun-elokun +25 C°, tal'vkun-keväz'kun +6..+8 C°. Ekstremumad oma +41,6 C° i −7 C°. Paneb sadegid 995 mm vodes, enamba kül'mkus (192 mm) i tal'vkus (141 mm), vähemba kezakus-sügüz'kus (9..32 mm kus).
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 522 904 ristitud. Kaikutte videnz' ristit kudespäi om lidnalaine.
Vlör
Eläjad
Universitet Ismail Kemalin nimed (Universiteti "Ismail Qemali" i Vlorës) radab vspäi 1994, 10 tuhad üläopenikoid.
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 59,7%, ukrainalaižed — 9,4%, nencalaižed — 5,7%, totarlaižed — 5,5%, hantilaižed — 1,8%, azerbaidžanlaižed — 1,8%, baškiralaižed — 1,6%, vaugedvenälaižed — 1,2%, komilaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 8,9%, rahvahuden ozutandata — 3,4%.
Vlör
Irdkosketused
Kategorii:Albanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Eläjad
Erased toižed igähižed rahvahad: sel'kupalaižed — 1 988 rist. (0,38%), mansilaižed — 166 rist. (0,03%).
Irdkosketused
Kategorii:Tümenin agj
Häč
Häč vai Bolobolk (Nuphar lutea) om äivozne vezikazmuz. Mülüb Bulüiženvuiččed-sugukundan Häč-heimho, sen tipine erik.
Leviganduz
Kazmuz om levitadud Evropan i Azijan tazangištoil. Navedib jogiden keskustoid joksijanke vitkos vedenke, järviden tahoid randanno, učulmoid. Seikh augotase 0,5..1 metrad süvüdel. Sädab žomid sijidme. Kadob redustadud vedespäi.
Ümbrikirjutand
Jurišt om pakuižvihand lapakoiged i lihanvuitte, 3..10 sm sankte. Alalehtesed oma pol'läbinägujad. Lehtesen platan leveduz om 15..19 sm, sen päsoniden lugu — 21..24. Üks'jäine änik kazvab ülähäs, se om pakuine mujul i 4..6 sm diametras, alkogolin hajunke vedatamha pölüstoitajid, ičtazpölüstoitandan voimuz om olmas mugažo.
Änikoičeb kezakus-sügüz'kus. Äikerdoičese semnil i vegetativižikš.
Kävutand
Kävutadas kuivatud jurid (Rhizoma Nupharis luteae) zelläks penil paloil i vaiše lekarin receptan mödhe, sur' pala om travii. Jured om protistocidižed i kontraceptivad. Keittud solakahas vedes jured kadotadas toksižust. Ottas kävutamižhe räkištadud semnid kofen vajehtimeks.
Homaičendad
Kategorii:Bulüiženvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Vezikazmused Kategorii:Zell'kazmused
Krasnoznamensk (Kaliningradan agj)
Krasnoznamensk (Краснозна́менск, Krasnosnamensk, Lazdynai; edel 1938. vot — Lazdenen (Lasdehnen, Ла́зденен), vll 1938−1946 — Hazel'berg (Haselberg)) om Venäman lidn Kaliningradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Krasnoznamenskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1576 litvalaižiden Lazdinai-žiloks (baltine lazd-tüvi «pähkimpu»), nüg. üks' Vil'nüsan rajonišpäi nimitase muga. Vl 1734 udesnimitihe Lazdenen:aks, saksan ladhu. 19. voz'sadal saudihe kirhad žilos, i se kändihe lidnaks.
Suren sodan aigan vn 1945 18. päiväl vilukud Rusttan Armijan 3. Vaugedvenäman frontan sodaväged anastiba lidnad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1946 7. päiväl sügüz'kud Kaliningradan agjan toižiden lidnoiden kartte.
Krasnoznamensk šingotase keramižen savičun järedal tegimel i metalližpakuitesen tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šešupe-jogen (Nämunasan hura ližajogi) hural randal tobjimalaz, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kontrol'punkt Litvanman röunal om Pograničnii-žilos 20 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme, Nämunasan hural randpolel. Matkad Litvanmahasai om 10 km päivnouzmha orhal, Kaliningradhasai om 130 km päivlaskmha orhal vai 160 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Neman 32 km lodeheze-päivlaskmha orhal vai avtotedme i Jurbarkas (Litvanma) 23 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 37 km avtol.
Kaik 54 žilod mülüdas lidnümbrikho Krasnoznamenskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 1280,47 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 522 ristitud, lidnümbrikon (vll 2008−2016 — rajonan) nelländez. Kaik 3 237 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli nell' tuhad eläjid vll 1996−2001.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,5 % vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 87,4 %, litvalaižed — 2,8 %, ukrainalaižed — 2,5 %, vaugedvenälaižed — 2,5 %, čiganalaižed — 1,0 %, armenijalaižed — 1,0 %, saksalaižed — 0,9 %, totarlaižed — 0,6 %, pol'šanmalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 0,8 %.
Mol'jer
Žan-Batist Poklen (Jean-Baptiste Poquelin) teatraliženke Mol'jer-psevdonimanke (Molière [mɔ.ljɛːʁ]; sünd. 15. viluku 1622, Pariž, Francijan Kunigahuz — kol. 17. uhoku 1673, sigä-žo) oli francijalaine komedijoiden kirjutai, klassižen komedijan sätai. Kirjuti francijan kelel.
Teatr
Kirjutajan teatr oli tetab kuti Mol'jeran trupp (Troupe de Molière, 1643−1680). Mol'jeran sädusiden ezmäine kogoduz om paindud hänen Šarl' Varle Lagranž- i Vino- sebranikoil vl 1682.
Krasnoznamensk (Kaliningradan agj)
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Mol'jer
Kanz
Žan-Batist oli sündnu buržuazižhe kanzha. Oli nainu vspäi 1662, Armanda Bežar (1642−1700) oli hänen ak. Armanda linni aktrisan, ühtni Mol'jeran teatrha kuti Mol'jer-emänd. Hän sünduti koume last siš ezmäižes naimiželos, heišpäi vaiše Espri-Madlen (1665−1723) oli täuz'kaznudeks. Mol'jer koli edel aigad tuberkulözaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Francijan runokirjutajad Kategorii:Dramaturgad Kategorii:Francijan akt'orad Kategorii:Sündnuded vl 1622 Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
2199: Kosmine odissei
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Vn 2010 fil'mad Kategorii:Fil'mad japonan kelel
Purumašin
2 — Tulkmen varz'
3 — Kreickopf
4 — Šläbä
5 — Pol'vekaz värtmuz
6 — Ekscentrik klapanad ajamha
7 — Maihutuzkezr
8 — Andlendklapan
9 — Keskpagoine regulätor.]] Purumašin om lämuzlikutim irdpalandanke. Se kändab vezipurun energijad tulkmen vai puruturbinan labidoižiden radho, sid' värtmuden likundha. Puru tegese eriližes ladimes — katl'as.
Sädand
Šotlandijalaine Džeims Uatt sädi ezmäižen levitadud mail'mas purumašinan likujanke värtmudenke vl 1781. Kivihil' oli sen poltuseks. Tegimištkukerdusen zavodind Anglijas om sidodud neche likutimhe.
Vl 1832 saudihe ezmäižen purumašinan Venämas Gerkules-purulaivan täht.
Ümbrikirjutand
Purumašinan eriližuseks om se, miše levitandan da ahtištandan izotermižed ciklad tehtas vajehtamatoman tulnuden painuden aigan katl'aspäi. Purumašinan tarbhaižen tegendan koefficient rippub äjiš süišpäi, se om 25% ližaladimita. Pidab kävutada purunülälämbitand, tulnuden veden (sidä kesken boileriš) lämbituz tagapurul, elektrostancijoil — purun andmišt gazturbinoihe, sid' puruturbinoihe. Purun lämuden täuz' kävutand lujeneb TTK:n 60..90 procenthasai, nakuverz' poltust kävutase azjan ližaks.
Kävutand
Ende kävutihe purumašinoid purulaivoiš. Edel Tošt mail'man sodad saudihe purulendimid i purutraktorid, ned radoiba normaližešti da judutomašti.
Homaičendad
Kategorii:Puru Kategorii:Likutimed Kategorii:Puruvedim
Kurganinsk
thumb|left|250px|Pühän Voznesenjan jumalanpert', vn 2016 nägu Kurganinsk (Курга́нинск, Կուրգանինսկ Kurganinsk) om Venäman lidn Krasnodaran randan päivnouzmas. Se om Kurganinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Kubanin kozakoil vl 1853 kuti Kurgannai-stanic (Курганная), nimitihe käpiden äjüden ümbrištos tagut. Stanic sai lidnan statusad vn 1961 14. päiväl vilukud.
Kurganinsk šingotase sömtegimišton keskuseks sijaližel torhudel (saharantegim, söndtavaroiden kombinat, elevator, lindunkombinat), mugažo lehtraudpakuitesen i savičun tegimed, raudten sauvondedheotandad oma olmas Kurganinskas. Lidn eli läbi sur'vedes vl 2002.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lab-jogen oiktal randal (Лаба 214 km pitte, Kuban'-jogen hurapol'ne bassein), 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Kavkazan ezimägištonno. Adigei sijadase jogen vastrandal, matkad Krasnodarhasai om 150 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Armavir 40 km päivnouzmha orhal vai raudtedme i Labinsk 27 km suvhe orhal vai kaikil teil. Kurgannai-raudtestancii om olmas «Armavir — Tuapse»-keskustal vspäi 1915.
Krasnoje Pöud-žilo (Красное Поле, 737 rist. vl 2010) i Joudjuz-futor (Свобода, 640 rist. vl 2010) mülüdas lidnankundha Kurganinskan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 47 970 ristitud, lidnankundan — 49 347 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50 800 eläjad vl 2001, lidnankundan — 50 515 eläjad vl 2015. Vl 2017 kaik 48 964 ristitud elihe lidnas i 50 162 ristitud kaikes lidnankundas.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 85,8%, armenijalaižed — 9,6%, ukrainalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,6%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma väges lidnas: Sündun Voznesenjan jumalanpert' (letihe vll 1906−1916) i phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' (2003).
Oktäbr'skii
Oktäbr'skii (ven. i Октябрьский, Октябрьски) om Venäman lidn da lidnümbrik Baškortostanan Tazovaldkundas, sen videnz' surtte lidn. Sijadase tazovaldkundan päivlaskmaiženno röunanno.
Istorii
Lidnan territorii da sen ümbrišt oma elänzoittud amussai, tetas Mullino II-seižutest kodikoittud hebon jändusidenke (7.−6. voz'tuhad e.m.e.).
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Soclidn-žiloks (Соцгород) vl 1937 šingotamha kivivoin löudmižsijad. Kävutihe türmatud da ottud plenha mehiden töid. Oktäbr'skii-radnikžilo sai lidnan statusad tazovaldkundan alištusenke vn 1946 5. päiväl sulakud.
Kurganinsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Oktäbr'skii
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ik-jogen oiktal randal, Bugul'man i Belebein ülüden kukhil, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tatarstan om jogen vastrandal, matkad Ufahasai om 160 km päivnouzmha orhal vai 180 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Tuimazi 10 km pohjoižpäivnouzmha i Bavli (Tatarstan) 10 km suvipäivlaskmha.
Oktäbr'skii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Jagase nomeruidud mikrorajonikš (7, 21, 23..26, 28, 29, 32, 34..38, 40) i läz 13 nimitadud lidnanlaptaks.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 109 474 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 114 194 eläjad vl 2019.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 40,9%, totarlaižed — 38,1%, baškiralaižed — 13,3%, čuvašalaižed — 1,8%, ukrainalaižed — 1,3%, marilaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,4%.
Islaman koume pühäpertid (sidä kesken Zajitovon päpühäpert', 2007) da «Nurul' islam»-medrese oma olmas lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud: Sretenjan kafedraline päjumalanpert' (om letud vll 1995−2008) i ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert'.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. «Ural»-avtote (M5) ümbärdab lidnad suvespäi. Nariševo-raudtestancii om sarakon čup i vaiše jüguiden täht, passažirstancii sijadase Tuimazi-lidnas.
Sportlendimpöud levigandeb ühesa kilometrad suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Wide Awake
Wide Awake voib znamoita:
Ready for Romance
«Ready for Romance» (Vaumhed samha romantikad) om Modern Talking-duetan koumanz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 1986 26. päiväl semendkud, evrodisko-žanras.
Al'bom om änetadud vn 1985 lopus, prodüser — Diter Bolen. Sai populärižust äjiš Evropan i Azijan maiš. Sur' satuz Sures Britanijas tegihe znamasižeks duetan täht.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1986 al'bomad
Dankov
Dankov (Данко́в) om Venäman lidn da lidnankund Lipeckan agjan pohjoižes. Se om Dankovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Edeline Donkov-lidn (Донко́в) mülüi Räzanin ruhtinazkundha, se oli polttud mongoližen vägitungendan aigan. Dankovan rajonan Strešnevo-žilo sijadase lidnan sijas 30 km pohjoižhe-lodeheze rajonkeskusespäi Don-jogen hural randal.
Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1568, konz Moskvan ruhtinased läksiba «panda lidnoid», nimitihe Dankov:aks edeližen lähižen lidnan mödhe. Anttihe makundan lidnan statusad vl 1804. «Ranenburg — Smolensk»-raudte läbiti lidnad 1890-nzil vozil. Kätihe Dankovad žiloks vl 1924, se sai lidnan statusad tošti vn 1957 17. päiväl uhokud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, Don-jogen üläjoksmusen molembil randoil, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Lipeckhasai om 78 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 85 km avtotel vai 210 km raudtel. Lähembaine lidn om Lebedän' 27 km suvhe orhal, 35 km avtotedme vai 50 km raudtedme. Dankov-raudtestancii radab keskustal Lev Tolstoi-žilospäi vaiše jüguiden täht vspäi 2014.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,8%, toižed rahvahad — 2,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Dankovan agrotegimištoline tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Lipeckan agjan lidnad *
Loginova Lidija
Lidija Petrovna Loginova (Логинова Петыр Лидьö, Логинова Лидия Петровна; sünd. 13. kül'mku, 1954, Bogorodsk-külä (komi Висер), Kortkerosan rajon, Komin ANST, Venäman NFST, NSTÜ) om komilaine pajatai, «Зильган турун»- (Heläidai hein) ansamblin čomamahtoine ohjandai.
Stroitel' (lidn)
Stroitel' (Строитель) om Venäman lidn da lidnankund Belgorodan agjan päivlaskmas. Se om Jakovlevon rajonan (vspäi 1965) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud žilho kukuruzpöudol vl 1958 otmaha kävutamižhe raudkivendon Jakovlevo-löudmižsijad. Žilo sai lidnan statusad vl 2000.
Stroitel' šingotase Jakovlevo-kaivuden radol, sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbetontegesed, montažezitegesed), mugažo lihanümbriradai tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vorskl-jogen hural randpolel (Dnepran bassein), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Belgorodan röunhasai om 10 km suvhe avtotedme, keskushesai — 21 km. Raudten lopstancii om olmas vaiše ajamha jüguid.
Koume pen't futorad mülüdas lidnankundha Stroitelin ližaks. Lidnankundan pind — 34,7 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 933 ristitud, lidnankundan — 24 304 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24 526 ristitud vl 2017. Sil-žo vodel kaik 24 914 ristitud elihe lidnankundas. Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid i protestantizman koume pühäpertid oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Jakovlevon politehnine tehnikum i Jakovlevon pedagogine kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Belgorodan agjan lidnad *
Kiruhsöm
thumb|right|250px|Järgeline kiruhsöm — [[gamburger i räkištadud kartohk]] Kiruhsöm vai Fastfud (anglijan kelel om fast food — «kirhuline söm») om termin sömižele. Slokosttäs sidä sömäd hotkas da mugoi-žo hotkas söm kulutase klijental. Kävutadas penid sömladlusid vai södas niita ani, voib kulutada sömlaudata.
Kirhuližen sömän blödad oma olmas erazvuiččiden rahvahiden keitandoiš, oz., vepsläižil ned oma pirgoiden toižendad, kürzad da keitosed. Slokosttäs fastfudad specialižiš aluzkundoiš (kirhuližen sömižen restoranoiš) tobjimalaz. Erasišti nece om äikalorine söm, da eskai voib olda varuližen tervhuden täht suriš lugumäriš.
Sömän toižend erigoiči kommercijalizacijan šingotesen tagut (koveritoi standartizacii voib säta edheotandoiden verkod i laskeb sada rahoiden pörundad teravas), äjiden ristituiden hotkan elonmahtusen taguiči, blödoiden madal arv vedatab klijentoid mugažo.
Kalajogi (lidn)
Kalajogi (suom. i Kalajoki) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Pohjoižpohjanma-agjaha, sen videnz' lidnankund 11:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Vl 1973 Rautio-kund om ühtištadud senke. Kund sai lidnan statusad vl 2002. Mülütihe Himank-kundad (Himanka) lidnha vl 2010.
Kalajogi šingotase jügumeriportal, metalližkonstrukcijoiden sauvondal, mecpilindan edheotandal sijaližel torhudel, tarbhaižiden kaivatusiden tedištelendkompanijal, tulleielektropuištol («TuuliWatti Oy»). Lidn om ümbärtud maižanduzfermoil, ned kazvatadas produkcijad lidnantorgusen täht, mugažo villäd (nižu i rugiž).
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvipäivlaskmas, ühtennimižen jogen (Kalajoki 130 km pitte) lanktendanno Botnižhe lahthe. Matkad agjan Oulu-pälidnhasai om 111 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 132 km avtotedme, Hel'sinkihesai om 445 km suvhe orhal vai 550 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtol) oma Raahe 60 km pohjoižpäivnouzmha, Oulainen 46 km päivnouzmha, Üliviesk 40 km suvipäivnouzmha, Kannus (Keskpohjanma) 51 km suvhe i Kokkol (Keskpohjanma) 68 km suvipäivlaskmha.
Vl 2020 lidnankundan pind — 2 391,29 km², sidä kesken kuivma 924,05 km², vezi da sokaz tahond ottas 6,98 nellikkilometrad, meri — 1 460,26 km².
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 11 984 ristitud, vl 2010 — 12 562 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 12 814 eläjad vl 1995. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,7%, ročin kel' — 0,4%, toižed keled — 1,9%.
Sanskrit
thumb|right|250px| «[[Rigvedan» tekstan pala bumagal sanskrit-kelel, Indii, aigaline 19. voz'sada, tegii om tundmatoi.]] Sanskrit (devanagari: संस्कृता वाच्, IAST. saṃskṛtā vāk «literaturine kel'», संस्कृतम् saṃskṛtam [ˈsɐ̃skr̩tɐm]) — Indijan amuine kirjankel' koverikahanke sintetiženke grammatikanke, sen valdkundan üks' oficialižiš kelišpäi.
«Sanskrit»-sana üksnäze znamoičeb «ümbriratud, vigatoi». Aigaližiden kirjmuštnikoiden igä om läz 3,5 tuhad vozid (2. voz'tuhan edel meiden erad kesk). Se ei olend märitud rahvahan keleks i oli levitadud antikaigaspäi ristitkundan elitas vaiše, märitud kul'turas. Pühäd religiitekstad oma kirjutadud sanskrital, se oli regionan tedomehiden kosketusiden keleks latinan kelen kartte Evropas. Kel't formiruiše 1. voz'tuhan EME keskele i jäi läz vajehtamata, sen šingotez tuli lophu.
Kävutand
Pagižijoiden lugu — 14 000 ristituid Indijas (2001), 1669 ristitud Nepalas (ezmäine kel', vn 2011 rahvahanlugemine).
Ümbrikirjutand
Severz'-se kirjutandsistemid oma sanskritan täht: edel meiden erad brahmi i kharošthi, 4..8. voz'sadal gupta, 8. voz'sadaspäi šarada, 7..12. voz'sadaspäi devanagari. Veroližikš indižed literatursädused oliba suližed, panihe muštho niid kirjutandata kaičemha alakastoišpäi.
Irdkosketused
Kategorii:Indoevropižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Indijan keled
Addis-Abeb
Addis-Abeb (amhar. transliteracii: Addis Abäba «uz' änik», Finfinne «(londuseližed) hulad purtked») om Efiopijan pälidn da kaikiš suremb lidn, mugažo Afrikan Ühtištusen pälidn.
Lidn federaliženke alištusenke vn 1995 valdkundan konstitucijan mödhe, mugažo Oromii-regionan administrativine keskuz.
Istorii
Nügüdläine lidn om tetab vspäi 1886. Valdkundan pälidn vspäi 1889.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, Entoto-mägen alusenno, 2326..3000 m ü.m.t. korktusil.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden. Voib panda halad tal'vel. Lämuz voib erineda rajonidme kümnehe Cel'sijan gradushasai. Kun lämuz om läz vajehtamata vodes läbi.
Administrativine jagand
Lidn jagase kümneks alalidnaks. Ned alajagasoiš 99 lidnanlaptaks.
Transport
Kundaline transport om avtobusad, taksid i kiruhtramvai (vspäi 2015). Raudted ühtenzoittas lidnad valdkundan toiženke järedoidenke Dire-Dau-lidnanke da röunantagaiženke Džibuti-portanke.
Rahvahidenkeskeine Bole-lendimport (ADD) sijadase 6 kilometras suvipäivnouzmpolehe lidnan keskusespäi. Uden lendimportan sauvomine vaumištadas 65 kilometrad suvipolehe nügüdläiželpäi, Modžo-lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Efiopijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Efiopijan regionad *
Čilin peso
thumb|right|250px|Rahuded 1 i 5 pesod nominalanke erazvuiččiš voziš, uz' peso Čilin peso (Peso de Chile) om Čilin valdkundvalüt vll 1817−1959 i vspäi 1975. Keskustas Čilin eskudo oli väges, vajehtihe 1000 eskudod pesoks.
1 peso = 100 sentavod (centavo), uden peson rahuded sentavoidenke oliba pörundas vhesai 1984. Valütkod om CLP. Simvol — $ vai CLP$. Regulätor om Čilin Keskuzbank. Tegii om Čilin rahatanaz.
Nene banknotad oma pörundas: 500 (harvoin), 1000, 2000, 5000, 10 000 i 20 000 pesoid. Rahuded oma necenke nominalanke: 1, 5, 10, 50, 100 i 500 pesod.
Irdkosketused
Kategorii:Rahaühtnikad P
Navaho
Navaho voib znamoita:
Liskovo
Liskovo (Лы́сково, Сендевӱд) om Venäman lidn da lidnankund Alalidnan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Liskovon rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929), ümbrik om sätud sen territorijal vn 2020 semendkus.
Istorii
Eländpunkt om olmas 12. voz'sadaspäi, no mainitase ezmäižen kerdan aigkirjas vl 1410. Ühtni Makarjevan jarmankha 17. voz'sadaspäi, jäi torguindan keskuseks jarmankan sirdandan jäl'ghe Alauz'lidnannoks vl 1816. Järedad varažomad oliba žilos. Vl 1920 žilo kändihe makundan keskuseks oficialižikš. Sai lidnan statusad vl 1922.
Liskovo šingotase elektrotehnižel tegimel (avtotransportine mašiništ, kulundsignalad, tinadimed, silitezraudad), sauvondmaterialiden pästandal, himižel kombinatal, sömtegimištol (oludentegim, lihakombinat, konservtegim), mugažo mebel'fabrik radab.
Geografijan andmused
Golovkovo-külä (319 rist. vl 2017) mülüi lidnankundha Liskovon ližaks, se om ani lodeheze lidnaspäi. Lidnankundan pind oli 17,46 km² edel sen tühjitust.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 880 ristitud, lidnankundan — 22 165 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 25 tuhad eläjid vll 1989−2001 (25 500 ristitud vl 1998). Kaik 21 293 ristitud elihe lidnas i 21 612 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,7%, toižed rahvahad — 2,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma olmas lidnas: Sündun Voznesenjan kafedraline päjumalanpert', Spasan Toižetamižen päjumalanpert' i koume jumalanpertid. Viž toižid jumalanpertid oma kadonuded.
Liskovon agrotehnine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan Duman jäl'gmäine ezimez' om Jurii Zotov (keväz'ku 2010 — kezaku 2021), hän om Liskovon ümbrikon Deputatoiden Nevondkundan ezimez' vn 2020 redukuspäi. Lidnan administracijan jäl'gmäine pämez' om Igor' Dobrotvorskii (2010 — kezaku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Timofeik
Timofeik (Phleum) om üks'voččiden i äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Tähkheiniden sugukundha.
Leviganduz
Kazmuz om levitadud Evropan, Azijan i Afrikan maiš. Introduciruihe Amerikan maihe i Avstralijha. Sädab heinän päpalad nituil pojavanke lähiženke Alopecurus-heimonke (45 erikod). Kazvab mecoiš, mecstepiš i mägitahondoiš.
Ümbrikirjutand
Jurišton vauktad jured oma 3..5 mm sankte. Jur' pakuštub da kuidahtub räkän aigan, no andab orahaižid kastelendan jäl'ghe. Timofeik kazvab 20 santimetraspäi pol'tošt metrhasai kortte, voib olda severz'-se seikhid jurespäi. Änikod formiruidas hoikan cilindrižen tähkan nägul. Semned levigatas ičeze koukuižil živatoiden i ristitun abul.
Pakaižvastaine kazmuz, idäb aigaližel kevädel.
Kävutand
Semetas-kul'tiviruidas severz'-se erikoid (nittimofeik Phleum pratense päpaloin) sötmižkazmusikš kaikiden maižanduzživatoiden täht.
Kazmuz om todud kul'turha Venämas 17. voz'sadal. Semetas omaluižil i pöudoil varhapanemha kuivatud da tošt heinäd. Nittas änikoičendan zavodindas.
Valitud erikod
Kaik lugetas 15..18 erikod heimos.
Homaičendad
Kategorii:Tähkheinäd Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Sötmižkazmused
Aktinoidad
Elementoiden nomerad oma 90..103. Iče aktinii-element ei ole aktinoid, no kactas sidä gruppan ramuziš paksus.
Ičendad
Aktinoidoil om läz ühtejiččid ičendoid. Kaik ned oma tipižed metallad. Kaik elementad oma radioaktivižed, pehmdad da hobedakahad. Torii om toižiden aktinoidoiden kovamb: se voib vanuda eskai.
Grupp jagase kahteks ristikoičijaks alagruppaks: transuranižed (kaik elementad uranan taga tabludes) da transplutonižed elementad (plutonijan taga).
Kävutand
Aktinoidoiden tipine kävutand om atomenergetikas poltuseks i südäitukazegištos (uran, neptunii, plutonii, torii), sidä kesken kosmosas. Toižed kävutandad oma himižiden elementoiden sintez, radiohimižiden substancijoiden sintez da tedoiduz, kontrolirujad ladimed (americii savun andimiš), ühthesuladusiden paremboičend (torii).
Torijan i uranan izotopoiden relätivine mülünd kävutase tähthiden igän maričendan täht.
Homaičendad
Kategorii:Himižiden elementoiden gruppad
Südäimel'žed azjad
«Südäimel'žed azjad» (ऐ दिल है मुश्किल Ae Dil Hai Mushkil) om vn 2016 indine dramfil'm.