cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pakaine-Ded
Personaž sündui Venäman imperijan lidnalaižiden fol'kloras i oli tetab 1840-nziš vozišpäi kut Moroz Ivanovič. Libui päivnouzmslavilaižiden mifižiš Moroz- («pakaine») i Morozko-hengišpäi, paganuzaugotižlibundanke, mainitase sarnoiš, pühegiš, muštatišiš haloiden da toižen vilusän polhe. Ded oli sidodud Raštvoiden praznuičendha edel 1929. vot, kut nügüdläine Santa Klaus Päivlaskman maiš. Oigetas Ut vot Pakaižukonke nevondkundaližes aigaspäi. Sur' Ustüg om pandud Pakaine-Dedan kodimaks 1990-nziš vozišpäi. Toižed rezidencijad oma saudud Arhangel'skha, Murmanskha i Vaugedvenämaha, om usadib Moskvas. Sündundpäiv — 18. kül'mku.
Dedan atributad oma čomitadud batog, pövu, kindhad, villakod i bard, havad lahjoidenke. Hänen kaikenaigaine kaimdai i abunik om Lumineižne. Ajeltas reges heboiden koumnikan taga, mecživatad kaimdas heid erasti.
Homaičendad
Kategorii:Sarnaližed personažad Kategorii:Uz' voz'
Čikl
Čikl (Аверкиевская oficialižeks vai Чикозеро paginoiš, ende mugažo Погост, Коллякова) om pen' külä Venäman Leningradan agjan Kos'kenaluižen (Podporožjen) rajonas. Nügüd'aigan mülüb Vinglan küläkundha.
Külišt mainitaškanzihe vspäi 1496. Istorižešti, Čikl om vepsän külä (kut kaik külišt-ki). Toižen mail'man sodan aigan kaik külišton ristitišt oli evakuiruidud.
Aston Martin DB5
thumbnail|right|250px|«Aston Martin DB5» «Aston Martin DB5» om britanižen «Aston Martin»-kompanijan kebnavto «gran turizmo»-klassas, kabrioletan i kupen nägul.
Čikl
Külä (enččel Čikl-külišton keskuz) sijadase rajonan keskuses. Matkad küläkundan Vingl-keskushesai om 15 km.
Aston Martin DB5
Avto oli pästtud vlpäi 1963 vhesai 1965 (1059 egzemplärad), sen ližaks 25 avtod om pästtud vl 2020. Kävutihe fil'mdamha romanid Džeims Bondas. Modelin nimen «DB»-lühenduz om kompanijan Devid Braun-pidajan inicialad, valdoiči vll 1947−1972.
Irdkosketused
Kategorii:Aston Martin Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Čikl
Vl 1873 kaik Čiklan eläjad 41 lugul oliba vepsläižed. Vl 1905 Čikl da völ 21 küläd i külänagjad mülüiba Čikl-külištho. Külišton eläjiden lugu oli 788 ristitud vn 1926 rahvahanlugemižen mödhe, heišpäi 109 oliba vepsläižed (13,8%). Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, kaik 14 külän eläjad oliba kirjutadud venälaižikš.
Homaičendad
Kategorii:Kos'kenaluižen rajon Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Permin randan lidnad
Kaik om kaks'kümne viž lidnad (город) i 26 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Permin randas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Kištim
Kištim (Кышты́м, Ҡыштым «tün' tal'vdundsija») om Venäman lidn da transporttesol'm Čeläbinskan agjan pohjoižes. Se om Kištiman lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud osttud baškiran territorijal vl 1757 kuti žilod kahtenno tegimenno severziš-se kilometriš toine toižespäi: Üläkištiman kaugedraudan i Alakištiman raudan, nimitihe jogen mödhe. Ezmäine puruvedim tuli tegimidennoks vn 1896 redukul. Vn 1921 lämoipalo pani mantazole pertišton koumandest i tegimid, udessaudihe tegimid vodele 1925. Ühtenzoittihe žiloid da anttihe lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vl 1934. Toižen mail'man sodan aigan Leningradan pedagogine institut Gercenan nimed oli evakuiruidud neche lidnha.
Tadž Mahal
thumb|right|250px|Tadž Mahal vn 2012 semendkus Tadž Mahal (ताज महल Tadž Mahal, تاج محل‎ Tadž Mhl «pert'kuluiden venc», Taj Mahal), lühüdas Tadž («venc»), om mavzolei da islaman pühäpert'. Se sijadase Uttar Pradeš-štatan Agr-lidnas, Džamn-jogen randpolel, 200 km suvipäivnouzmha Udes Delišpäi.
Kištim
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon päivnouzmaiženno röunanno, ühtennimižen jogen purtkel i randoil (Кыштым 25 km pitte, Tobolan hurapol'ne bassein), 260 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud mecoil i penil järvil. Lidnan uit läbitab Kištiman suvipäivlaskmad, Sugomak-järv (3,72 km²) om ani päivlaskmha lidnaspäi. Matkad Čeläbinskan keskushesai om 81 km suvipäivnouzmha orhal, 98 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Ozörsk päivnouzmha, Karabaš suvipäivlaskmha i Kasli pohjoižpäivnouzmha.
Tadž Mahal
Istorii
Suriden Mogoliden imperijan Šah-Džahan I-padišah käski sauda pert'kulud ičeze kolnuden Mumtaz-Mahal-akan muštoks, ak koli nelländentoštkümnenden lapsen sündutaden vn 1631 kezakus. Vl 1666 mahapanihe Šah-Džahanad-ki mavzoleiha.
Projektan tegii oli Ustad Ahmad Lahauri-arhitektor-tadžikalaine (1580−1649), hän-žo oli Arhitektoroiden Nevondkundan pämehen sauvomižes. Arhitekturine kompleks om saudud vll 1632−1653, 20 tuhad radonmahtajid da mastarid ühtniba sauvomižes. Panihe seinid šagukahas pol'irgäs mramoraspäi, vedelihe sidä härgil da elefantoil Makran-lidnaspäi 300 km päivlaskmas. Kalližarvoižiden i pol'kalližarvoižiden kividen 28 toižendad oma todud Azijan äjiš maišpäi i sijatud mramorha.
Kištim
Geografijan andmused
Kaks'toštkümne žilod mülüdas lidnümbrikho Kištiman ližaks. Lidnümbrikon pind — 763 km².
Tadž Mahal
Ümbrikirjutand
thumb|right|300px|Kompleksan plan (2007): 1 — Kudmaižen vauktusen sad Džamnan pohjoižel randal, 2 — mavzolei, mečet' i džavab randaližel terrasal, 3 — Čarbagh-sad pavil'jonoidenke, 4 — džilaukhan kaumištonke, 5 — Tadž Gandži, eziauguižin bazar i karavansarai. Mečetin vižkumploine kaks'žiruine sauvuz om 73 m kortte, om pandud platformha, kudambad sijazihe ratud kukhaze 50 m kortte Džamn-jogen tazopindan päl. Sen ližaks, nell' minaretad seištas platforman saumoil, i sad basseinoidenke da fontanoidenke ümbärdab platformad. Pühäpertin kompleksan ühthine pind om 17 gektarad.
Kištim
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 942 ristitud, lidnümbrikon — 41 791 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 41..42 tuhad eläjid vll 1989−2005 (42 852 rist. vl 1989). Kaik 37 480 eläjad oli lidnas i 40 150 eläjad kaikes lidnümbrikos vl 2017.
Tadž Mahal
Ümbrikirjutand
Pühäpert' ühtenzoitab indijan, persijan i araban arhitekturan stilid, lugese mogoliden arhitekturan ezikuvaks. Vspäi 1983 Tadž Mahal mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen objektoiden nimikirjuteshe. Sauvusiden kompleks vasttab koume..viž millionad turistoid vodes, sidä kesken enamba 200 tuhad ristituid tuldas verhiš maišpäi.
Kištim
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Raštvoiden päjumalanpert' i nell' jumalanpertid, islaman pämečet' oma avaitud lidnas.
Tadž Mahal
Irdkosketused
Kategorii:Indijan arhitektur Kategorii:Mail'man jäl'guz Kategorii:Memorialižed kompleksad Kategorii:Islam Kategorii:Pühäpertid kirjamišton mödhe Kategorii:Agr
Kištim
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Suviuralan valdkundaližen kolledžan (Čeläbinsk) Kištiman filial i Miassan medicinižen kolledžan Kištiman filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod
Kärnakbut'k
Kärnakbut'k  (Laserpitium) om äivoččiden (kaks'vozne harvoin) heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Sel'derejižed-sugukundha.
Leviganduz
Heimon erikod kazdas Evropan i Päivlaskmaižen Azijan venos vönes, Kanarižiš sarišpäi Sibirihesai, enamba kaiked Keskmeren maiš. Lämuden i päivännavedii kazmuz. Valičeb mahusid mouckivenke.
Ümbrikirjutand
Seikh om but'k, pall'az vai karvakaz. Lehtesed oma kahtišti koumekahad.
Änikuz om kändaz. Äniklehtesed oleskeldas vauktan, ruzan vai pakuižetaban mujun. Plod om pit'kač kül'gekaz.
Kävutand
Šveicarijas ottas Laserpitium siler-erikon jurid eriližmaguteseks. Sadas efirvoid erasiden erikoiden ploduišpäi (1,5..3% mülündas, päkomponent om geraniol), kävutadas void parfümerijas i sömtegimištos. Ottas juren unotest zelläks.
Erikod
Kaik om 14 erikod heimos:
Homaičendad
Kategorii:Sel'derejižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Truhmenad
Truhmenad (truh.: туркмен, ven.: трухмены / ставропольские туркмены) oma turkmenalaižiden etnografine grupp.
Elädas Venämas, Stavropolin randas. Ühthine lugu om tundmatoi, läz 13—14 tuhad ristituid (2002). Pagištas turkmenan kelen truhmenan paginal.
Kategorii:Turkmenalaižed Kategorii:Etnografižed gruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Nartkal
Nartkal (Нарткала́, Нарткъалэ «vägimehiden lidn», Нарткъала) om Venäman lidn da lidnankund Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om Kabardinijan da Balkarijan nellänz' surtte lidn, Urvanin rajonan administrativine keskuz.
Eläjad
Eländpunktan aluz om pandud vl 1913 kuti Dokšukino-raudtestancii (Докъушыкъуей) ruhtinasiden-manpidajiden kanzannimen mödhe. Vl 1921 se sai žilon statusad. Vl 1955 žilo sai lidnan statusad. Vl 1967 udesnimitihe lidnad nügüdläižikš, no raudtestancii nimitase enččikš.
Nartkal šingotase sömtegimišton edheotandoil i kalankazvatusel. Ende raudbetontegesiden pästand oli mugažo.
Geografijan andmused
Nartkal om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): kabardalaižed — 65,5%, venälaižed — 23,5%, turkad — 3,9%, osetijalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 5,4%.
Islaman Keskuzline «Al'-Iman»-mečet' medresenke om avaitud. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' radab enččen eländpertin sauvuses. Protestantizman kaks' pühäpertid: seičemenden päivän adventistoiden i baptizman.
Professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš lähembaižiš lidnoiš.
Lidnan Sijaližen ičeohjandusen nevondkundan ezimez' om Leonid Hagov vn 2009 heinkuspäi. Sijaližen Administracijan edeližed pämehed oma Izmail Batijev (heinku 2014 — reduku 2018) i Aslan Atalikov (reduku 2018 — sulaku 2020, tal'vku 2020 — semendku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan lidnad *
Obninsk
Obninsk (Обнинск) om Venäman lidn da lidnümbrik Kalugan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1946 kuti peitol'ne žilo tedoidamha atomišt energijad. Saudud vodele 1954 ezmäine atomelektrostancii mail'mas om sen satuseks. Žilo sai lidnan statusad vn 1956 24. päiväl heinkud, nimitihe lähižen Obninskoje-raudtesarakon mödhe (radab lidnan suves).
Obninsk šingotase tedolidnaks, neniden tedoiden keskuz: südäitukuine fizik, atomenergetik, meteorologii, radiologii, radiacine himii, geofizik. Ratas 12 tedoinstitutad, Obninskan atomenergetikan institut. Sauvondmaterialiden pästand, sömtegimišt, elektroladimiden i farmaceftikan edheotandad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Protv-jogen hural randal (Протва́ 282 km pitte, Okan hura ližajogi), 175 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kalugan röunhasai om 70 km suvhe, Uden Moskvan röunhasai — 25 km. Lähembaižed lidnad oma (častomaraižen mödhe): Malojaroslavec, Jermolino, Borovsk, Balabanovo, Belousovo, Žukov, kaik ned mülüdas Obninskan lidnaglomeracijha. «Moskv — Bränsk»-avtote (M3-trass «Ukrain») om lidnan päivnouzmaižeks röunaks.
Obninsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se jagase nomeruidud mikrorajonikš (1..52), severz'-se eländkompleksoid i žiloid om lidnas. Lidnümbrikon pind om 50,15 km². Lidn om saudud koumen rajonan ühtenzoitusen tahondas: Borovskan rajon, Žukovan rajon i Malojaroslavecan rajon.
Eläjad
Vl 1959 kaik 16 334 ristitud elihe lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 104 739 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', agjan ühesandez. Obninskan lidnaglomeracijan ristitišt oli 210 845 eläjad 13 449 km² pindal vl 2017, erasti lugetas sidä Moskvan lidnaglomeracijan palaks.
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,0%, ukrainalaižed — 2,7%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 4,2%.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad Kategorii:Kalugan agjan lidnümbrikod Kategorii:Tedolidnad
Ftor
thumb|left|200px|Ftor thumb|left|250px|Turuškastii (Kodvič) vilugoittud −196 Cel'sijan gradushasai nozolanke ftoranke Ftor (F — fluorum latinan kelel) om ühesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — seičemenden gruppan päalagruppas), kahtendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Francine Anri Muassan-himik erigoiti ftoran joudjaks elementaks elektrolizan abul vl 1886. Om levitadud Man kores keskmäras, 650 grammad tonnas. Flüorit-mineral (CaF2) kogoneb ftoraspäi poleks.
Fizižed ičendad
Ftor om kaikiš kebnemb gaz galogenišpäi lujanke harakteriženke hajunke, pakuižvauvast mujud. Gazan molekul om kaks'atomine — F2.
Atommass — 18,998403. Ninevuz (−189 C° lämudel) — 1,108 g/sm³. Suladandlämuz — 53,48 K (−219,67 C°). Kehundlämuz — 85,03 K (−188,11 C°).
Londuseline ftor kogoneb üks'jäižes stabiližes 19F-izotopaspäi, putub mahushe eziauguižešti vulkanižiš gazoišpäi. Tetas 17 ratud izotopad 14..18, 20..31 atommassanke, mugažo 18mF- i 26mF-izomärad.
Himižed ičendad
Ftor om lujas aktivine himižešti element, kaikiš vägevamb muigotai, reagiruib palandanke vai poukahtusenke tobjimalaz. Ei ole reakcijoid vaiše nenidenke elementoidenke: gelii, neon, argon. Muigotandmärad: −1; 0 (gaz). Sädas ftorhil'nikoiden klassad (CxFy) i ftorpolimerid (oz., polivinilftorid (PVF), teflon) niiden aluseks.
Kremönki
Kremönki (Кремёнки) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan pohjoižpäivnouzmas. Mülüb Žukovan rajonha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe koumen kesken.
Istorii
Kremönki šingotase lämuzizoläcijan krepindoiden tegimel, kalan da meren produktoiden ümbriradmižen fabrikal, lebuturizmal, mugažo Serpuhovan i Protvinon «lidnaks-magaduzsijaks».
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmaižes čogas, Protv-jogen hural randal (Протва́ 282 km pitte, Okan hurapol'ne bassein), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Borovn-jogi (Боровна 15 km pitte) lankteb Protvha lidnan päivnouzmaižen röunan taga. Matkad Moskvan agjhasai om 3 km päivnouzmha, Žukov-rajonkeskushesai om 29 km lodeheze orhal vai 34 km avtotedme. Matkad Kalughasai om 65 km suvipäivlaskmha orhal vai 105 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Protvino (Moskvan agj) 6 km päivnouzmha orhal vai avtotedme, Serpuhov (raudtestancii, Moskvan agj) 20 km päivnouzmha orhal vai 22 km avtotedme, i Tarus 18 km suvhe orhal vai 26 km avtotedme.
Kremönki om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 2,22 km².
Eläjad
Vl 1993 lidnanvuiččen žilon ristitišt oli 11 400 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 582 ristitud, rajonan videndez. Kaikiš suremb ristitišt oli 12..12,2 tuhad eläjid vll 2000−2008. Ortodoksižen hristanuskondan Carin rodun moknikoiden jumalanpert' om saudud lidnas vll 2013−2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,2%, ukrainalaižed — 3,3%, totarlaižed — 1,7%, mordvinalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,8%.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš lähižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad Kategorii:Žukovan rajon
Kiviniemi Mari
Mari Johanna Kiviniemi (mugažo suomen kelel; sünd. 27. sügüz'ku 1968, Seinäjoki, Suomenma) om ranu Suomenman 63. päministran (22.06.2010–22.06.2011), jäl'ghetulii — Jurki Katainen. Politikannaine oli Suomenman keskuz-partijan ezimehen vll 2010−2012.
Biografii
Vspäi 1988 Mari Johanna openui Hel'sinkin universitetas i tedoiži rahvahališt ekonomikad, eläb Hel'sinkiš sil-žo aigalpäi.
Vl 1995 valitihe našt Suomenman parlamentha ezmäižen kerdan. Om lähtnu mehele vl 1996.
Kiviniemi sai opendust politologijan sferas, specialist valdkundan sauvondan küzundoiš. Vll 2005−2006 hän oti irdpol'žen torguindan da šingotesen ministran radnikust, vn 2007 sulakun 19. päiväspäi radoi regioniden azjoiden ministran.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Suomenman päministrad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Seinäjokihe
Ascari KZ1
thumbnail|right|250px|«Ascari KZ1» i «Ascari Ecosse». «Ascari KZ1» om britanižen «Ascari Cars»-kompanijan kebnavto kupe-klassas. Edel sidä pästtihe «Ascari Ecosse»-avtod.
Pästtihe avtod vspäi 2003 vhesai 2010. Jäl'ghetulii — «Ascari A10».
Irdkosketused
Kategorii:Ascari Cars Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Chrysopa distracta
Chrysopa distracta om gaved' Chrysopidae-sugukundaspäi.
Ispanine Longinos Navas-entomolog (1858−1938) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1930.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Chrysopidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Melenkad
Melenkad (Ме́ленки) om Venäman lidn da lidnankund Vladimiran agjan suvipäivnouzmas. Se om Melenkan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 17. voz'sadan lopus kuti Rogožino-külä. Vspäi 1709 se om nügüdläiženke nimenke. Külä sai lidnan statusad vl 1778. Melenkad tegihe vanhuskolaižiden eländtahoks. Nevondkundaližen tobmuden aigan panihe mantazole kaikid religijan sauvusid kellčuhunduses päiči (1878) i saudihe NSTÜ:n simvolid: Leninan muštpacaz, «Junost'»-kinoteatr.
Melenkan ižandusen päsarakod oma radioelektroladimiden tehmine (Jelat'man tegimen alajaguz), sömtegimišt (leibäntegim, konservtegim), meblin tehmine, räzinsapkoiden da brezentsoban pästand, mugažo järed valamiž-mehanine tegim om olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Meščoran alangištos, Unžanjogen randal (Okan hura ližajogi), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimirhasai om 150 km lodeheze avtotedme. Lähembaine järed lidn da raudtestancii om Murom 39 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.
Melenkad oma lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 206 ristitud, rajonan ristitišton kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 18 tuhad eläjid vozil 1967−1998 (18 545 rist. vl 1970).
Muroman tegimištoliž-gumanitarižen kolledžan filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnankundan pämez' om Valerii Bogatenkov (reduku 2015 — reduku 2019). Lidnan administracii om likvidiruidud vn 2017 semendkule, sen pämez' oli Valentina Černova.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad *
Tar (lidn)
Tar (Та́ра) om Venäman lidn da lidnankund Omskan agjan pohjoižes. Se om Taran rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Ende totarlaižiden Jalom-lidnut oli olmas Taran sijas. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud sen sijha kozakištol erindas vl 1594 kuti Emäganpäivän jumalanpert' da rahvahidenkeskeine torguindkeskuz. Se seižui «Tobol'sk — Tomsk»-tel, ezmäine Venäman eländpunkt nügüdläižen Omskan agjan territorijal, alištui Tobol'skan tobmudele. Aigan alusenpanendaspäi i 20. voz'sadahasai Tar oli oigetud küksushe mehiden sijaks. Paloi lujas vozil 1669 i 1709. Om kaičenus läz sadad endevanhid kivižid i pardesižid kaks'žiruižid pertid. Žilo sai makundan lidnan statusad vl 1782. Sen sibirin totaran nimituz om Тары.
Tar-lidn šingotase sömtegimišton edheotandoil, mugažo sadas kivivoid da cirkonijad ümbrištos. Vspäi 2004 avtotesild Irtišan kal't om olmas, «Tobol'sk — Tomsk»-avtote om sauvomas kuti «Tümen' — Novosibirsk»-raudtejonon pohjoine parallel'.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Irtiš-jogen hural randal, 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Omskhasai om 220 km suvhe orhal vai 300 km avtotedme. Lähembaine lidn om Tükalinsk 176 km suvipäivlaskmha orhal vai 204 km avtotedme.
Koume pen't žilod mülüdas lidnankundha Taran ližaks. Lidnankundan pind — 118,64 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 318 ristitud, lidnankundan — 27 408 ristitud, rajonan koume videndest. Vspäi 1989 lidnan ristitišt vajehtab 26..28 tuhad röunoiš, kaikiš suremb om nügüd'. Vl 2017 kaik 28 116 elihe lidnas i 28 210 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan päjumalanpert' i kaks' jumalanpertid, islaman pühäpert' oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Taran industrialiž-pedagogine kolledž, Omskan agjan medicinižen kolledžan filial, Omskan valdkundaližiden pedagogižen i agrarižen universitetoiden filialad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Omskan agjan lidnad *
Goja Fransisko
Fransisko Goja, täuz' nimi om Fransisko Hose de Goja i Lusjentes (Francisco José de Goya y Lucientes; sünd. 30. keväz'ku 1746, Fuendetodos läz Saragosad, Ispanii — kol. 16. sulaku 1828, Bordo, Francii) oli ispanine voimujupirdai da gravirui, romantižen voimujupirdandan luja ezitai, rokoko-stilin mastar.
Sädamiželon pol'voz'sadas Goja pirdi läz 700 kuvad, tegi 280 ofortad i ümbri tuhas pirdatesid gobelenoiden täht.
Biografii
Goja oli sündnu keskmäižen klassan kanzha, radoi ispanižen monarhijan tanhaližen voimujupirdajan. Mez' sädi portretoiden äjüt, kuvazi muupäiväližen elon scenoid, pirdi istorižid-ki kuvid, ühtni päjumalanpertiden čomamahtoižhe formiteshe (religijanscenad, pühämehed). Gravirujaks tegi ofortoiden serijoid, gravüroiden üks' serii om elefantanlul, no ned radod kändihe tetabikš mehen surman jäl'ghe päpaloin. Voib nähta äi kuvid Madridan Prado-muzejas.
Pirdajan čomamahtoine kar'jer zavodihe vl 1771. Ezmäine publine rad om freskad Jumalanmaman del' Pilar kafedraližes bazilikpäjumalanpertiš (Saragos). Jäl'gmäine säduz om vn 1827 «Maidniknaine Bordospäi»-kuva.
Pol'sar'sodan aigan pirdai jäi Madridha, kus sädi Bonapartan Žozefan modkuvan. Sil-žo aigal hän dokumentirui sodad ičeze grafižes Desastres de la Guerra-serijas.
Tetabiden kuviden nimikirjutez
Muupäiväližen elon scenad i rahvahaližed praznikad:
Portretad:
Homaičendad
Kategorii:Ispanijan pirdajad Kategorii:Voimujupirdajad Kategorii:Sündnuded vl 1746 Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Bordos
Vihm
thumb|right|250px|Vihmub
Vihm om atmosferižed sadeged, kudambad langetas pil'višpäi nozoluden tippuiden formal.
Toižendad
Luja vihm nimitase valegeks, lühüdaigaine vihm om kuro vai vihmkuro. Oleskeleb samaldusenke (ozon sädase) vai ei. Ku pen' sügüzline vihm jätktase hätken, ka pagištas, miše sipsitab vihmda, himotab, pilskutab, čidäb, čimerdab, čipitab vihmda, čibaidoitab, vihmub henošti, hoikaižel vihmub, sumegel ajab vai sumotab. Kändai jäks vihm pakaižen aigan — jäine vihm.
Harakteristik
Vihman tippuiden suruz oleleb 0,1..6 mm (sipsitajan vihman 0,5 mm de sen henomba ), ned lanktas 2..9 metrad sekundpigusenke surudehe kacten. Järgeližen vihman muiktuzmär (pH) om 5,6.
Ku päiväine paštab vihman lendajid tippuid, ka voib nähta jumalanbembel't märitud arvoimižiš. Vihman pit'k olmatomuz vedab kuivaigale. Eländpunktoiden pind om kattud i umbištadud sadegid vaste, ka saudas erišt valegkanalizacijad päzumha sur'vezišpäi.
Muiged vihm
Vihman muiktusenmär voib olda alemba himižen tegimišton, metallurgijan da toižen industrijan čudegiden tagut, konz rikin i azotan hapandused mülüdas čudegihe. Ned vedas erazvuiččiden lujiden muiktusiden sädandale, se poleneb vihmoiden muiktusenmärad.
Muiktad vihmad oma regionaline problem, paneb jändusid čudegišpäi vihmaks severziš-se kümniš kilometrid tegimišpäi raduisanke. Ku veden muiktuzmär pH 5,5, ka vezišton pohjan ližakahad bakterijad pölištudas. Konz muiktusenmär sase pH 4,5 znamoičendad, ka kaik kala surmičese, mugažo mavezižiden živatoiden da gavediden tobj pala.
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed sadeged
Tilli Džennifer
Džennifer Tilli (Jennifer Tilly; sünd. 19 sügüz'ku 1958, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) om amerikalaine aktris i professionaline pokervändai.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:AÜV:oiden professionaližed pokervändajad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Professionaližed pokervändajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Los Andželesha Kategorii:Sündnuded vl 1958
Šahmatad
thumb|right|250px|Eziauguine pozicii thumb|right|250px|Pozicii vändon aigan thumb|right|250px|«Vänd šahmatoihe». Sofonisba Angvissola-pirdajan voikuva, 1555 Šahmatad ( šah mat-sanoišpäi «šah koli») oma logine laudanvänd. Se om sätud amuižes Indijas i om sodatoran sheman pojav.
Ümbrikirjutand
Kaks' vändajad ühtnedas vändho. Ku abutajad oma vändajil, ka se partii nimitase konsul'tativižeks.
Vändon augotiž nimitase debütaks. Vägestadud («södud») figur čuradase laudaspäi. Vändon lop om endšpil'. Vändajad voidas valita tazolugud (pol'punktad kaikuččele), ku figuroiden pozicii läheneb patannoks. Vägestuz om matan panend vai todištadud vei sille pozicii laudal, konz jäl'geline kävu linniži kunigahan «sönd». Vägestai sab üht punktad. Šahmatturnir kahten kesken jätktase kaks'punktižhe keskusthasai.
Znamoičend
Šahmatad oma vänd täudenke informacijanke, statjaližusen valatoitandata. Matematik tedoidab vändon statjoid. Om todištadud, miše šahmatoiden vägestusen vai tazolugun strategii om olmas, no se ei ole löutud tähäsai. Nece laudanvänd om sportansugu, mail'man šahmatčempionan jogavozne arv andase vspäi 1886, Rahvahidenkeskeine šahmatfederacii (FIDE) radab vspäi 1924.
Homaičendad
Kategorii:Laudanvändod
L'vov
thumb|left|250px|L'vovan ezilidnoidenke nägu Man kaimdajaspäi vn 2017 elokus L'vov vai L'viv (Львів, [lʲvʲiu̯], Львов, Lwów, Lemberg) om lidn Ukrainan päivlaskmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, L'vovan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1236. Se sai lidnan statusad 1356. Vozil 1349−1772 i 1919−1939 mülüi Pol'šanmaha. Vozil 1772−1914 lidn oli Avstrijan palaks i nimitihe Lemberg:aks. Vspäi 1944 om Ukrainan palaks (1944−1991 — Ukrainan NST NSTÜ:s).
Lidnan rahvahaline mülükund vajehtihe lujas Toižen mail'man sodan jäl'ghe: äi evrejalaižid oli riktud, äjad saksalaižed i pol'šanmalaižed sirdiba verhiže maihe, jäl'gmäižed Vroclavha tobjimalaz. Nevondkundaližil vozil äi edheotandoid oli sirttud L'vovha Ukrainan päivnouzmaspäi.
L'vovan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt, transportmašinoiden sauvomine, himižed edheotandad, avtodetaliden tehmine, informacine autsorsing.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Poltv-jogen alangištos (100 km pitte, Полтва, Vislan bassein), 289 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, korktused 405 metrhasai. Jogi om pandud manaluižhe lidnan keskuses 19. voz'sadaspäi. Matkad Pol'šanman röunhasai om 70 km lodeheze, Kijevhasai om 468 km päivnouzmha orhal, 524 km avtotedme vai raudtel.
L'vov jagase 6 administrativižhe rajonha. Sen ližaks, Vinniki-lidn i kaks' lidnanvuittušt žilod alištudas L'vov-lidnan nevondkundale.
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 729 842 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 818 780 eläjad vl 1989. Läz 1,2 mln ristituid elädas ezilidnoidenke.
Lidnan rahvahad (vn 2001 Ukrainan rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%, ozutadud rahvahuz): ukrainalaižed — 88,1%, venänikad — 8,9%, pol'šanmalaižed — 0,9%, vaugedvenälaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,7%.
Transport
Avtobusad, tramvaid, trolleibusad da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine L'vov-lendimport Danilo Galicalaine-kunigahan nimed (LWO, 1,6 mln passažiroid vl 2018) sijadase 6 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropadme, om čarterreisid Keskmeren lebutahoihe.
Bugatti EB110
thumbnail|right|250px|«Bugatti EB110» «Bugatti EB110» om francižen «Bugatti»-kompanijan sportivine kaks'uksine kebnavto kahten täht kupe-klassas.
Irdkosketused
Kategorii:Bugatti Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Isil'kul'
Isil'kul'  (Исилькуль) om Venäman lidn da lidnankund Omskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Isil'kulin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1893 kuti Isil'-Kul'-žilo raudtestancijanno Transsibal. Šingotihe maižanduzrajonan transportkeskuseks. Vl 1945 se sai lidnan statusad.
Geografijan andmused
Nimitihe Isil'kulid lähižen penen järven mödhe, sen rand sijadase 3 km lidnan keskusespäi. Lidn sijadase 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Omskhasai om 149 km päivnouzmha avtotedme vai raudtedme. Om 27 km röunhasai Kazahstananke päivlaskmha (Pohjoižkazahstanan agj). Lähembaižed lidnad oma Bulajevo (Kazahstan) 55 km päivlaskmha raudtedme vai avtol i Nazivajevsk 75 km pohjoižhe avtotedme.
Isil'kul' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 94,81 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 24 482 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 27 800 eläjad vl 2001.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om olmas lidnas: Venämalaižiden uziden moknikoiden da hengenavaidamižen sajiden kafedraline päjumalanpert' (2004) i Pühiden Apostoloiden jumalanpert' (om avaitud vl 2003 restavracijan jäl'ghe).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Omskan agjan lidnad *
Zaharčenko Aleksandr
thumb|left|250px|Aleksandr Zaharčenko vn 2014 tal'vkus. Aleksandr Vladimirovič Zaharčenko (Олександр Володимирович Захарченко, Александр Владимирович Захарченко; sünd. 26. kezaku 1976, Doneck, Ukrainan NST, NSTÜ — 31. eloku 2018, Doneck, Ukrain) oli ičetedištoittud Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan valdkundmez' da sodamez'. Hän oli valdkundan pämez', Ministrišton ezimez' da Donbassan rahvahaližen ratnikišton ülembaine käskmez' ičeze surmhasai.
Oli sündnu kaivajan kanzha, tat om ukrainalaine, mam — venälaine. Oli nainu, nellän poigan tat. Leskiak — Natal'ja (neiččel Gladkova, sünd. 1986 Doneckha).
Homaičendad
Kategorii:Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Doneckha Kategorii:Kolnuded Doneckas Kategorii:Sündnuded vl 1976
Haidegger Martin
Martin Haidegger (Martin Heidegger [ˈmaɐ̯tiːn ˈhaɪdɛɡɐ]; sünd. 26. sügüz'ku 1889, Meskirh-lidn, Badenan Sur' gercogkund, Germanine imperii — kol. 26. semendku 1976, Fraiburg-im-Braisgau-lidn, Baden-Vürtemberg-federacijanma, Saksanman Federativine Tazovaldkund) oli saksalaine egzistencializman filosof i fenomenolog. Kirjuti saksan kelel, kävuti paginoiden sanoid tedotöiš.
Tedoradon znamoičend
Tedomez' sädi opendust Olendas (Dasein) ičeze kaikiš tetabambas «Olend i aig»-tedotös (1927, Sein und Zeit) egzistencializman ramuziš. Voib kulda Olendan kucundad personaližen olendan puhtastandan teil tegijoiš personalitomaks muupäiväližen elon illüzijoišpäi (aigaližen tedoradmižen pord) vai kelen sün el'gendusen teil (möhäine pord). Filosofan tulendpol' valatoiti fenomenologijad i Evropan nügüd'aigaižen filosofijan palad.
Haidegger oli otnus runoišton filosofijha. Hän sädi Gestell-tärtust («geštal'», «panendan mahtuz») tehnikan filosofijas. Haidegger om 20. voz'sadan kaikiš valatoitajiš filosofišpäi da meletajišpäi.
Tangerang
thumb|left|250px|Bend-rajonan sijaduz lidnas (2006) Tangerang (Kota Tangerang [taˈŋəɾaŋ]) om lidn Indonezijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Banten-agjaha (kaikiš suremb lidn) i Džakartan lidnaglomeracijha, sen päivlaskmaine ezilidn.
Haidegger Martin
Homaičendad
Kategorii:Saksanman filosofad Kategorii:Saksanman tedomehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1889 Kategorii:Sündnuded Badenha Kategorii:Kolnuded vl 1976 Kategorii:Kolnuded Fraiburg-im-Braisgaus
Tangerang
Istorii
Bantenan sultan pani sodalidnusen alust 17. voz'sadan kahtendes poles. Indonezijan ripmatomuden sandaspäi vl 1945 territorii šingotihe Džakartan tegimištoližeks ezilidnaks i sai erigoittud lidnan statusad vn 1993 28. päiväl uhokud.
Tuha da sen enamba erazvuiččiden sarakoiden tehmišt i korporativišt palakundad šingotadas Tangerangad. Üläopendusen znamasine keskuz, om torguindan, finansoiden i toižiden holitišiden edheotandoid.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jav-saren lodehes, 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Džakartanke. Ühtenzoitase senke da lähižidenke lidnoidenke Džabotabek-transportsistemal, mugoi-žo lidnaglomeracijan nimi om.
Tangerang jagase koumetoštkümneks rajonaks (kecamatan): Batuceper, Bend (Benda), Cibodas, Ciledug, Cipondoh, Džatiuvung (Jatiuwung), Karang Tengah, Karavaci (Karawaci), Larangan, Neglasari, Periuk, Pinang, Tangerang.
Eläjad
Vn 2010 Indonezijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 798 601 ristitud, agjan kudendez. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Eläjiden kitajan augotižlibundanke znamasine lugumär om lidnas. Äi lidnalaižid ratas pälidnas, i vastkarin, Džakartan eläjad ajeltas radmaha Tangerangan tegimil.
Järed rahvahidenkeskeine civiline Sukarno-Hatta-lendimport (CGK / WIII, Bandar Udara Internasional Soekarno–Hatta, 54,5 mln matknikoid vl 2019) radab lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Indonezijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Koir
Koir (Canis lupus familiaris) om kodiživat, händikahan kodikoittud alaerik, Koiranvuiččiden sugukundaspäi. Koir om populärižemb (kažin rindal) «živat-kompan'jon».
Ižač om ižakoir, emäč — emäkoir, koiranpoigaine kuctase kužu:ks i kičuk:aks.
Ümbrikirjutand
Keskmäine koir eläb 10..13 vot. Kohtusen hätkeližuz om 58..68 päiväd, emäkoir sündutab kuz' kužud kerdalaz keskmäras.
Kävutand
Koirad oma tetabad ičeze openduzmahtusil, vändon navedindal, socialižel ičtazvedandal. Živat kävutase kaičemha territorijad eskai ižandoiden unen aigan, mecadamha, vedamha nartoid, om dekorativižid suguid. Kaimdajad koirad oma sogedoiden ristituiden täht. Radnikoičendan specializacijad voidas olda ristituiden i substancijoiden ecind, ühtnend sodategendoihe, nüguhiriden püdand, kodiživatoiden kaičend omaluižel.
Koirvodind om koiriden kazvatuz.
Diskon kargaidai
«Diskon kargaidai» (डिस्को डांसर, Disco Dancer) om vn 1982 indine muzikfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vodel 1982. Läksi ekranoile NSTÜ:s voden 1984 kezakus, 60 mln kacundoid.
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Muzikfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1982 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Insbruk
thumb|left|200px|Lidnan kart ezilidnoidenke Insbruk (Innsbruck «sild Inn-joges päliči», sen tirolin pagin: Innschpruckh) om lidn da mägisuksiden kurort Avstrijan päivlaskmas. Se om Tirol'-federacijanman administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Vozil 1964 da 1976 Insbruk vastsi Tal'volimpiadan vändoid, vll 1984 i 1988 — sen paralimpižid vändoid, vl 1968 — 5. Tal'vuniversiadan vändoid.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1234 Burgundijan Otton III-grafan käskön mödhe. Sai lidnan oiktusid vl 1239.
Insbruk šingotase turizmal (enamba üht millionad ödumišt vodes), mugažo energetižen «Tiwag»- i medicinižladimiden «MED-EL»-kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase federacijanman da Päivnouzmaižiden Al'piden keskuses, 574 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se seižub Inn-jogen molembil randoil, om ümbärtud korktoil mägil. Matkad Venhasai om 478 km päivnouzmha. Lähembaine järed lidn om Münhen (Saksanma) 150 km pohjoižhe.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +9,8 C°, kezakun-elokun +18..20 C°, vilukun −0,8 C°. Paneb sadegid 864 mm vodes, enamba kaiked elokus (143 mm).
Eläjad da transport
Vl 2011 eläjiden lugu oli 118 895 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaik viž jumalankodid i 11 jumalanpertid om olmas lidnas, mugažo Ambras-zamk.
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Rahvahidenkeskeine civiline Insbruk-lendimport (INN, sijaline nimi Kranebitten) sijadase nelläs kilometras lidnan keskusespäi, tehtas reisid Evropadme.
Sumatr
thumb|right|250px|Sumatr-saren topografine kart Sumatr (Sumatra) om sar' päivlaskmaižes Indonezijas. Saren pind om 473 000 km², lähižiden peniden sariden — 30 tuhad km². Sumatr om kudenz' surtte sar' Mas i kahtenz' Indižes valdmeres.
Etimologii
Nimituz libub sanskritan samudra-sanaspäi «meri», «valdmeri».
Geografijan andmused
Randanpird om siled, om korallrifid randištonno. Voib olda lujid manrehkaidusid.
Sar' jagase ekvatoral läz poleks. Sumatr om pidetud suvipäivnouzmaspäi lodeheze, 1800 km pitte i 435 km levette. Malakkan sal'm erigoitab sar't Azijan ühtennimižes pol'sarespäi. Zondan sal'm om Sumatran i Jav-saren keskes.
Kerinči-vulkan (Indrapur) om saren kaikiš korktemb čokkoim (3805 m ü.m.t.). Ristitišt — 50,6 mln eläjid (2010).
Homaičendad
Kategorii:Sared kirjamišton mödhe Kategorii:Indonezijan sared
Kidonii (Mars)
thumb|right|250px|«Mod Marsal» (kameran tarkoiktuz 250 m / piksel'). Kidonii (Cydonia Mensae) om region Marsan pohjoižes šurupoliškos. Mülütab penid mägid lapakonke ülähänke. Region sai nimitust Amuižen Grekanman polisan mödhe Krit-saren lodehližel randal.
Muga nimitadud «Mod Marsal»-kukkaz sijadase Kidonijas. Se nägui kuti ristitun mod ezmäižil fotokuvil «Viking-1»-kosmosstancijaspäi vl 1976.
thumb|left|250px|Nece-žo kukkaz fotol «[[Mars Global Surveyor»-stancijaspäi vl 2001 (14 m / piksel').]]
Kannad
Kannad, Kann (Cannes [kan], sijaline virkand [ˈkanə], Canas) om lidn Francijan suvipäivnouzmas, Provans — Al'pad — Azur'ne rand-regionas.
Lidn om kaikiš populärižemb da tetabamb Azur'žen randan lebutahoišpäi. Se om tetab mugažo ičeze ezirivižil laukoil, restoranoil da adivpertil.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ligurialaižil.
Vn 2011 3. päiväl kül'mkud Kannad oliba rahvahidenkeskeižen G20-tegimištorganizacijan keskuseks.
Kannad šingotasoiš turizmal, sidä kesken azjaližel, torguindal i aerokosmižel sarakol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren Napul'-lahten randištol, 0..260 m ü.m.t. korktusil. Täs Esterel'-mägisel'g vasttase mererandanke.
Klimat om Keskmeren.
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 72 607 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Se oli 72 259 eläjad vl 1982.
Lidnan edeline pämez' oli Bernar Brošan vll 2008−2014 (Bernard Brochan).
Kannoiden kinofestival'
thumb|right|250px|Kannoiden kinofestivalin rusked kourine tehut Rahvahidenkeskeine Kannoiden kinofestival' (Festival international du film de Cannes) om jogavozne kinematografine festival'. Se vedase semendkun lopul Kannad-lebutahos ottes Festivališt pert'kulud keskuseks. Kinoprodüseroiden rahvahidenkeskeine federacii (FIAPF) akkreditui nece kinofestival' ühtentoštkümnen mugoižen fil'mfestivalinke ühtes (muga nimitadud «A-kategorijan festivalid»).
Sebruzlidnad
Sebruzaktad oma tehtud nenidenke lidnoidenke:
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Provans — Al'pad — Azur'ne rand Kategorii:Azur'ne rand
Dvoržak Antonin
Antonin Dvoržak (Antonín Leopold Dvořák; sünd. 8. sügüz'ku 1841, Nelahozeves-külä läz Pragad, Avstrijan imperii — kol. 1. semendku 1904, Prag, Avstrii da Mad'jaranma) oli sur' čehalaine muzikankirjutai da dirižor, romantizman ezitai. Hän kävuti Čehijan rahvahanmuzikan motivid da elementoid ičeze sädusiš.
Antonin Dvoržak oli kirjutanu 9 simfonijad, 11 operad, simfonižid poemid, vokališt- da kamermuzikad. Populärižed oma hänen simfonii e-moll op. 95 «Udes Mail'maspäi» (1895), koncert violončelile, mugažo «Slavižed kargud».
Biografii
Tuleban aigan muzikankirjutai oli sündnu Nelagozeves-külähä ezmäižeks kahesas lapsespäi, eli siš elon tobjad palad, openui külän muzikškolas kuz'voččes igäspäi. Antoninan František-tat pidi traktirad i vändi citral professionaližikš, ka kazvatajad näguiba poigan muziklahjakahut i oigenziba händast openuda aigašti. Vll 1854−1857 priha openui muzikteorijad i vändod organal, fortepjanol i violal lähižes Zlonices, sid' oli Pragan organanvändajiden školas vhesai 1858.
1860-nzil vozil Dvoržak radnikoiči violanvändajaks Čehijan provizižes teatras. Vl 1871 läksi orkestraspäi kirjutamha muzikad da samha finansišt ripmatomut, radoi organanvändajal Pragan ph. Adal'bertan jumalanpertiš. Vl 1875 lopi kahtenden jändekvintetan sädamišt. Muzikankirjutajan lahjakahuz sai avarod tundištust nenil vozil teravas. Vl 1877 Eduard Ganslik-arvostelii tedoti Dvoržakale, miše hänen töd vedatiba Iogannes Brams-muzikankirjutajan tarkust, i vl 1878 «Slavižed kargud» läksiba pästandkodišpäi da saiba populärižust kerdalaz. Dvoržak tegi paksuid ezinendoid Sures Britanijas 1880-nzil vozil. Vll 1892−1895 muzikankirjutai radoi Nju Jorkas Nacionaližen konservatorijan direktoran, no pördui kodimale evropižen populärižusen tagut. Vspäi 1901 surmhasai mez' oli Pragan konservatorijan direktoran. Jäti äi sädusid kesken.
Kanz
Antonin i Anna Dvoržakova (1854−1931) vändiba sajad vl 1873, hö oliba naimiželos 31 vot.
Kaik ühesa last sünduihe, heišpäi kuz' kändiba täuz'kaznuzikš.
Homaičendad
Kategorii:Čehanman muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Avstrijan imperijha Kategorii:Kolnuded Pragas
Lühüdad nardad
thumb|right|250px|Kaluišt vändon täht, augotižjärgenduz Lühüdad nardad (vai muite nardad) oma laudanvänd melen täht. Sätihe amuižes Iranas.
Nece om kaikiš populärižemb nardoiden toižend. Vänd om kahten täht, partijan hätkeližuz — 5..20 minutad.
Vändon met om sirta kaikid ičeze fiškid ičeze kodihe i sid' heitta niid laudaspäi. Ezmäine mugoine vändai kändase partijan vägestajaks.
Kacu mugažo
Kategorii:Nardad
Bugatti ID 90
«Bugatti ID 90» om francižen «Bugatti»-kompanijan konceptavto kupe-klassas.
Avto om ezitadud vl 1990. Nimitusen ID znamoičeb konceptan ItalDesign-kompanijad-sädajad, 90 om ozutandan voz'. Dizain ei tulend mel'he Bugatti-kompanijan ohjandajale, no se om kävutadud BMW Nazca-modeliš.
Irdkosketused
Kategorii:Bugatti Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod Kategorii:Konceptavtod
Jattaran
Jattaran om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, kosmine merirazbainik. Ezmäižen kerdan hän ozutihe Kosmine Harlok-merirazbainik-mangas (1977).
Anusan rahvahaline rajon
Anusan (Olonecan) rahvahaline rajon (venäkelel: Олонецкий национальный район, Anuksen kanzalline piiri, Aunuksen kansallinen piiri) om Venälaižen Federacijan municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan suves.
Jattaran
Homaičendad
Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:Animen i mangan personažad
Anusan rahvahaline rajon
Administrativine keskuz om Anus-lidn.
Istorii
Rajon om sätud vl 1927, elokun 29. päivän VCIK:an käskön mödhe. Vspäi 1930 enččen Vidlican rajonan territorii mülüb Olonecan rajonha.
Vozil 1941−1944 Suomenman sodaväged oliba rajonas.
Vspäi 2004 rajonan oficialine nimituz om «rahvahaline»-sananke.
Geografijan andmused
Olonecan rahvahaline rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvine taho. Pind — 3 988 nellikkilometrad (14nz' sija tazovaldkundas 18späi). Mecad da sod ottas territorijan ühesa kümnendest. Kavag'mecad oma enambuses (78%), sidä kesken pedajikod oma levitadud (53%).
Om röunoid 4 Venäman rajonanke: Ladog lainištab rajonan suvipäivlaskmaižid randoid läz 120 km pitte.
Reljef om tazo tobjimalaz, om ülüzid pohjoižes i päivnouzmas. Kaikiš korktemb čokkoim om Raudasine-mägi (Железная) 97 m kortte valdmeren pindan päl. Joged mülüdas Ladogan da Atlantižen valdmeren basseinha. Kaik om 11 joged i 49 järved rajonas.
Klimat om ven pehmed. Vilukun keskmäine lämuz om −9,9 C°, heinkun kesklämuz om +16,5 C°. Paneb sadegid 584 mm vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (saved, letked, gravii), mineraline muju (mars-umbr), mec, kala, reskvezi.
Vspäi 2005 rajonan territorii jagase 10 municipaližeks ühtnikaks: 1 lidnankund da 9 küläkundad.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 034 ristitud, vl 2010 — 23 124 ristitud.
Kaik om 65 eländpunktad rajonas (vl 2005), sidä kesken üks' lidn, 8 külänvuittušt žilod da 56 küläd.
Toižed sured eländpunktad oma Il'jinskii-žilo (2,8 tuh. rist. vl 2013), Vidlic-külä (1,6 tuh. rist. vl 2013) da Tuks-külä (1,1 tuh. rist. vl 2015).
Mendelejev Dmitrii
Dmitrii Ivanovič Mendelejev (Дмитрий Иванович Менделеев; sünd. 8. uhoku 1834, Tobol'sk, Tobol'skan gubernii, Venäman imperii — kol. 2. uhoku 1907, Piter, Venäman imperii) oli venämalaine himik da polimat, Imperatorižen Piterin universitetan professor i Piterin Tedoakademijan ühtnii.
Mez' om Himižiden elementoiden periodižen tabluden avaidajan, nece om üks' fundamentaližiš käskusišpäi mail'mas. Tedomez' sädi «Himijan alused»-monografijan (Основы химии).
Biografii
Dmitrii oli sündnu Tobol'skan ümbrikon školoiden i gimnazijan Ivan Mendelejev-direktoran kanzha jäl'gmäižeks seičemetoštkümnendeks lapseks, mam oli Marija Mendelejeva (Kornil'jeva). Dmitrii Mendelejev openui Tobol'skan gimnazijas vspäi 1841, oli Päižen pedagogižen institutan pästnikan vl 1855 (kut hänen Ivan-tat-ki vl 1807). Vahvišti kandidatan dissertacijad kristallografijas vl 1856.
Vll 1857−1890 tedomez' radoi opendajan Imperatorižes Piterin universitetas. Sai himijan doktoran arvod (1865).
Kanz
Mez' oli naižiš kahtišti. Ezmäine ak oli Feozva Leščeva Tobol'skaspäi (vai Fiza, 1826−1906) vspäi 1862, kaks' last sünduihe i kändihe täuz'kaznuzikš. Kahtenz' ak oli Anna Popova (1860−1942), Urüpinskan kozakan tütär, vspäi 1881 sünduihe nell' last.
Mušt
Muzei-arhiv radab Piterin valdkundaližes universitetas. Muzei-usadib sijadase Moskvan agjan Klinan rajonan Boblovo-žilos.
Panihe äi muštnikoid, büstoid i barel'jefoid Mendelejevan muštoks, niiden kesken koumin Piteriš i Moskvas, kaks' Tümenin agjas i Bakus, üksin Murinos, Üläufaleiš, Dubnas, Tomskas, Kijevas, Londonas.
Venäman Mendelejevsk-lidn (Tatarstan) om nimitadud tedomehen kanzannimen mödhe, žilo, raudtestancii, irdad, Tobol'skan mikrorajon, Tümenin lendimport, Jaroslavlin kivivoinümbriradai tegim, Moskvan Mendelejevskaja-metrostancii.
Äiluguižed Venäman tedoorganizacijad, suim, konkurs i premii oma Mendelejevan nimed.
Jäžomad Kirgizstanas i Antarktidas, Jävaldmeren mägisel'g, vulkan Kunašir-sarel, asteroid (2769) i Kudmaižen krater saiba Mendelejevan nimed.
Homaičendad
Kategorii:Himikad Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Polimatad * Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tobol'skha
Klauvulin
thumb|right|250px|[[Clavulina cristata om heimon tipine erik]] Klauvulin (Clavulina) om seniden heim Klavulinižed-sugukundaspäi (Clavulinaceae). Kogoneb läz 40 erikospäi.
Saksalaine Jozef Šröter-mikolog avaiži da ümbrikirjuti heimod vl 1888.
Plodhibjad oma koveritomad, vai sarakoitas i oma harjoikahad agjoiš, eile räbedad.
Homaičendad
Kategorii:Klavulinižed Kategorii:Sened