cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Penton Brajan
Brajan Penton (Brian Penton; sünd. 21. eloku 1904, Brisben, Kvinslend, Avstralii — kol. 24. eloku 1951, Sidnei, Uz' Suviuel's, Avstralii) oli tetab avstraline kirjutai da lehtezmez'.
Penton radoi tetabiš jogapäiväližiš lugendlehtesiš 1920-nziš vozišpäi (Brisbane Courier, Sidnein The Daily Telegraph). Kommentirui sportan i politikan aigtegoid. Mez' kirjuti statjoidme paginoid Avstralijan kahten päministran täht.
Kirjutai sädi kaks' istorišt romanad — «Man anastajad» (1934, Landtakers: The Story of an Epoch) i sen «Jäl'gestajad»-sikvel (1936, Inheritors). Födor Dostojevskijan radod tegiba valatoitusen Pentonan mail'mannägendha i literaturstilihe. Hänen sadusiš om realizman elementad — se oli Avstralijan literaturan harakterine pird sil aigal.
Homaičendad
Kategorii:Avstralijan kirjutajad Kategorii:Avstralijan lehtezmehed Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Brisbenha Kategorii:Kolnuded Sidneiš Kategorii:Sündnuded vl 1904
Lev
thumb|left|250px|Emälev Lev (Panthera leo) om järed kažinvuitte živat, erik mülüb Felidae-sugukundha. Om kaičenus läz kut alaerikod, völ läz vit alaerikod kadoiba.
Lev om lihansöi živat, sömčepiihuden lopind, niken ei sö händast londuses. Amerikaižed levad (Panthera leo atrox) kadoiba 10 tuhad vozid tagaz. Edel sidä aigad levad oliba kaikiš enamba levitadud lihansöjad mail'mas ristitun jäl'ghe.
Ümbrikirjutand
Živat om kaikiš järedambaks kažinvuiččeks tigran ühtes, levan izačuiden veduz voib olda 150..250 kg, emäčuiden — 120..182 kg. Levan igä om 10..14 vot londuses, elädas 20 vodhesai stajas.
Levan sugudimorfizm om šingotadud lujas, se azj om harv lihansöjiden keskes. Lühüdan karvan muju om pakuižhahk ližamujuidenke. Pän tukad oma karvan mujun paksumba kaiked, no oleleb muza i must eskai. Voib märita alaerikod pän tukiden mujun mödhe tobjimalaz. Ižalevan händ lopiše tukiden tophal.
Nügüd'aigaižed levad elädas savannas päpaloin, sirtas penzhištho vai mecha erasti.
Lev lebaidab 20 časud päiveses. Mecadab öl i joukus, voib joksta heredas vaiše lühüdad keskustad. Ristit ei ole levan mectusen eziauguižeks metoks.
Homaičendad
Kategorii:Kažinvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad
Gal'špah
Gal'špah (Gallspach) om lidn da torguindkommun Avstrijan pohjoižes, Üläavstrii-federacijanmas.
Eländpunktan aluz om pandud 11. voz'sadal. Pämel'heižtaho om Gal'špahan vedezamk, se om saudud edel 1120. vot.
Lidn sijadase 365 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kahesa küläd mülüdas kommunha Gal'špah-lidnan ližaks.
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Üläavstrii
Novoanninskii
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1872 kuti Samsonovskii-futor läz Filonovo-raudtestancijad. Vl 1918 udesnimitihe futorad Novo-Annenskai-stanicaks. Vl 1936 se kätihe Novo-Annenskii-radnikžiloks. Vl 1956 radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Novoanninskijan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (pühävoin tegim, pühävoinümbriradai tegim, lihakombinat, leibtegim) da elektromedicinižladimišton pästand. Ende valamižmehanine tegim i savičun tegim radoiba mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Buzuluk-jogen hural randal (Бузулук 314 km pitte, Hopran hura ližajogi, Donan bassein), 87 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Filonovo-raudtestancii om «Volgograd — Povorino (Voronežan agj)»-keskustal vspäi 1870. Matkad Volgogradhasai om 254 km suvipäivnouzmha «Kaspii»-avtotedme (R22, edel 2018. vot M6) vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Mihailovk 75 km suvipäivnouzmha avtol i Urüpinsk 55 km lodeheze orhal.
Pen' Novoanninskijan maižanduztehnikuman učhozan žilo (kahesa ristitud vl 2017) mülüb lidnankundha Novoanninskijan ližaks. Lidnankundan pind — 63,31 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 912 ristitud, lidnankundan — 17 920 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 20 tuhad vozil 1967−2001 (20 932 rist. vl 1979). Vl 2017 kaik 16 436 ristitud eliba lidnas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Feofan-eriželäjan jumalanpert' (om saudud vll 2000−2017) i Jumalanmaman Emäganpäivän časoun'.
Novoanninskijan maižanduzkolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Aleksandr Türin (reduku 2011 — sulaku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Nikolajevsk (Volgogradan agj)
Nikolajevsk (Никола́евск) om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Nikolajevskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1747 kuti Nikolajevskai-slabad (слобода Николаевская). Kätihe sidä radnikžiloks vl 1936. Vl 1957 žilo oli sirtud udhe sijha vezivaradimen sauvondan tagut. Žilo sai lidnan statusad kümnes vodes päliči, vl 1967.
Nikolajevsk šingotase maižandusen rajonan keskuseks, argvoikombinat radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgogradan vezivaradimen (Volgan) hural randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kamišin-lidn om vezivaradimen vastrandal (vides kilometras). Erižed ehtatimed ratas jüguiden i passažoroiden täht kezaaigan. Lähembaine avtotesild Volgas päliči radab Volžskii-lidnas 167 km suvhe. Matkad Volgogradhasai om 162 km suvipäivlaskmha orhal, 179 km avtol vai 190 km jogedme.
Nikolajevsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 271,58 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 075 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli enččes slabadas vozil 1904−1914 (27..30 tuh. eläjid), lidnas — vozil 1989−2003 (ümbri 16 tuhas ristituid). Vl 2017 kaik 13 840 ristitud elihe lidnas.
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' om saudud lidnas vll 2001−2011.
Profškol nomer 44 i Žirnovskan kivivoitehnikuman filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš Nikolajevskas.
Lidnan erine Administracii om likvidiruidud vn 2020 uhokule, Aleksandr Makeev oli sen pämehen (reduku 2009 — uhoku 2020). Rajonan Administracii tegeb sen velgusidme, Makeev jätktab radod lidnankundan pämeheks (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') vn 2020 vilukuspäi.
Kukazoja
Kukazoja om Venäman jogut Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Mülüb Ojatin oigedpol'žhe basseinha.
Nikolajevsk (Volgogradan agj)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Kukazoja
Vezivalu jokseb Ohtojan sospäi Rugärvhe, sišpäi Pöudjärvhe. Joguden alajoksmuz Pöudjärvespäi Kukazjärvhesai kuctas Keskeižeks, i pala Kukazjärvespäi Šapšhasai — Alavodoškaks.
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Läipcig
thumb|left|200px|Läipcigan administrativižed ümbrikod. Läipcig (Leipzig [ˈlaɪptsɪç], ülälužic.: Lipsk) om lidn Saksanman päivnouzmas. Se om Saksonijan kaikiš järedamb lidn, valdkundan kahesanz'-kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe (kuti Dortmund i Essen).
Lujas sur' i vanh tutab universitet radab lidnas vspäi 1409. Erazvuiččed jogavoččed jarmankad oleldas Läipcigas.
Istorii
Ezmässai slavilaižed (lužican serbalaižed) oliba elänuded neciš lidnas, sid' se kändihe saksalaižeks. Läipcig sai lidnan oiktusid vl 1165.
Läipcig šingotase avtoiden tehmižel (BMW, Porsche), elektrotehnižel sarakol (Siemens:an kompressorad), mašinansauvomižel, biotehnoparkal i südäikeran tedokeskusel, turizmal (3 mln ödumižid vl 2017) i logistikal (Amazon, DHL), mugažo fortepjanon tehmižel.
Geografijan andmused
Voden keskmäine lämuz om +9,5 C°. Tal'vel voib panda lunt.
Vspäi 1992 Läipcig jagase 10 administrativižhe lidnümbrikho (saks. Stadtbezirk), nimitadas niid mail'man čuradusiden mödhe.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 502 979 ristitud, sil aigalpäi ližadub korktan sündutandmäran tagut i immigracijan taguiči. Läz 1 mln eläjid om ezilidnoidenke. Kaikiš suremb ristitišt oli 718 200 eläjad vl 1930, mugažo 617 574 eläjad vl 1950 sodan jäl'ghe. Vl 1999 suretihe lidnan territorijad. Eläjad verazmaiženke augotižlibundanke otiba 13,4% vl 2017, hö tuliba Päivnouzmaižen Evropan maišpäi, Sirijaspäi i Vjetnamaspäi päpaloin.
Religijan mödhe (2015): toižed religijad i religijatomad — 83,9%, Evangelijan hristanuskojad — 11,7%, Riman katolikad — 4,4%.
Transport
Avtobusad, tramvaid da lidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Lidnan päraudtestancii om üks' kaikiš surembišpäi mail'mas honusiden pindan mödhe.
Om kaks' lendimportad ümbrištos: rahvahidenkeskeine Läipcig/Galle (LEJ, kahtenz' surtte jüguiden lendimport Saksanmas) da regionaline Läipcig/Al'tenburg.
Potihonovo
Potihonovo (Потихонове, Потихоново) om Ukrainan külä Har'kovan agjas, sen Kupänskan rajonas.
Läipcig
Tetabad ristitud
Vl 1813 sur' Rihard Vagner-muzikankirjutai oli sündnu Läipcigha. Se om kodilidnaks neniden ristitkundan šingotajiden täht: Johan Vol'fgang fon Göte-kirjutai, Fridrih Vil'gel'm Nicše-filosof.
Potihonovo
Külän aluz om pandud vl 1746. Šingotase lindfermal.
Läipcig
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saksonii
Potihonovo
Eländpunkt sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, 3 kilometras Venäman valdkundröunaspäi, 182 m valdmeren pindan päl korktusel.
Potihonovon eläjiden lugu oli 27 ristitud 2001-ndel vodel, sidä kesken 10 mest i 17 našt.
Homaičendad
Kategorii:Ukrainan küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Har'kovan agj
Keskeine
Keskeine om Venäman lühüd jogi Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Se jokseb Pöudjärvespäi Kukazjärvhesai.
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Šidroja
Šidroja om oja Venämas, sen Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Oja jokseb Šapšjogehe. Ojan sus seižub Šapšankülä.
Kategorii:Venäman joged Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Hir'pulo
thumb|right|250px|Hir'pulon ulula-alaerikon munad (Suomenma, 1924) Hir'pulo  (Surnia ulula) om Evrazijan i Kanadan venon vönen levitadud meclind. Se om Pulod-sugukundan Hir'pulod-heimon (Surnia) üks'jäine erik.
Ümbrikirjutand
Lindun hibj om 35..43 sm pitte, üläh om bur vauktoidenke läipoidenke, alah om vauged läz täuzin, jonoikaz vähäižel. Suugiden maihutuzkeskust sase 60..80 santimetrhasai. Sil'mad i n'ok oma pakuižen mujun, «korvid» eile. Lenduz om terav oiged, ei edahan man pindaspäi.
Pezoitelese puiden vanhil kandoil, pol'ondusiš, harvemba ondusiš i toižiden lihansöjiden linduiden pezoiš, man pindal. Munindas om koume..ühesa vauktad munad, erasti koumetoštkümnehesai. Emäč haudub läz 25 päiväd. Poigaižed oma pezas neceverdan-žo aigan, molembad kazvatajad söteltas heid. Sen jäl'ghe poigaižed lähttas lähižiden puiden oksile.
Söte
Hir'pulo söb henoid nühtajid päpaloin (pöudhirid, lemmingoid), ku niid om vähä, ka oravid, mugažo linduid erasti (püid, meckanoid, tedroid). Mecadab hämäran aigan, no voib päiväl-ki. Tegeb londoid ristitun päle kaiten ičeze pezad, sen aigan naprib iškta käpšuil pähä.
Homaičendad
Kategorii:Pulod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Gizo (Solomonan Sared)
Gizo (mugažo anglijan kelel) om lidn Solomonan Saril. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Päivlaskmaižen agjan administrativine keskuz.
Istorii
Amuižen aigan Gizo-sar' om mecnikoiden päihe näht objektaks. Lopuks, paginoiden mödhe, vaiše üks'jäine mam poiganke jäiba elegiš gizo-heimospäi. Se laski tedotada saren territorijad valdkundan ičezkaluikš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižel penel sarel. Matkad Honiar-pälidnhasai om 380 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal. Lujad manrehkaidused oliba vl 2007 (8,1 magnitudanke) i 2010 (7,2, 6,5).
Eläjad
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 6 154 ristitud, agjan kümnendez.
Riman katoline Ph. Petran päjumalanpert' (vai Gizon päjumalanpert') om avaitud vl 1964.
Kategorii:Solomonan Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Alavodošk
Alavodošk om Venäman jogi Leningradan agjan päivnouzmas, Pöudon rajonas. Se jokseb Kukazjärvespäi Šapšha.
Kukazjärv
Kukazjärv om Venäman mecjärv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Järvhe jokseb Keskeine-jogi, Alavodošk lähteb järvespäi.
Kukazjärv da Kukazoja oma kukhikahiš tahoiš, sikš kuctas niid muga.
«Sürj — Pečeinejärv»-mante mäneb läz järved.
Homaičendad
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan järved Kategorii:Venäman järved Kategorii:Pöudon rajon
Nüksenican rajon
Nüksenican rajon (Нюксенский район) om rajon Vologdan agjas.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1924 sulakun 10. päiväl Pohjoižen Dvinan gubernijha. Sil aigal rajonan pind oli 5574 nellikkilometrad, ristitišt — 22156 eläjad, keskuz oli Gorodiščn-küläs. Vl 1928 uhokun 27. päiväl rajonad udesnimitihe Suhonan rajonaks. Vs 1929 heinkun 15. päiväspäi rajon mülüi Pohjoižen randan Pohjoižen Dvinan ümbrikho. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, i vodhe 1936 tal'vkun 5. päivhäsai rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik. Vl 1931 heinkun 30. päiväl sidä ühtištuihe Kokšen'gan rajonanke, muga sädihe rajon eziauguižen nimenke Nüksenic-külän keskuseks. Vozil 1936−1937 oli Pohjoižen agjan palaks. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Vozil 1963−1964 oli ühtnenu Tarnogan rajonanke lühüdaks aigaks. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Nüksenican rajon om Vologdan agjan pohjoižpäivnouzmaine taho. Pind — 5 167 km², sidä kesken mec otab seičeme kümnendest, koivikod da kuššed mecad oma enambuses.
Kalugan agj
Kalugan agj (Калужская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Nüksenican rajon
Geografijan andmused
Om röunoid 6 Venäman rajonanke:
Znamasižed joged oma Suhon da sen hura Uftüg-ližajogi. Läz kaik joged mülüdas Suhonan basseinha, kaik — Pohjoižen Dvinan da Jävaldmeren basseinha.
Kalugan agj
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Nüksenican rajon
Geografijan andmused
Suhonan huran randpolen reljef om tazo, oiktan randpolen — kukhikaz. Se om sokaz joga polen.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked, gravii), kaliisol, mec, reskvezi.
Kalugan agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kalug.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Nüksenican rajon
Tobmuz
Vs 2015 kezakun 30. päiväspäi Nina Istomina radab rajonan pämehen — Ezitajiden Suiman ezimehen. Vn 2014 agjan käskusen mödhe, rajonan parlamentan ezitajad valitas rajonan pämest ičeze mülükundaspäi.
Kalugan agj
Istorii
Kalugan agj om olmas vs 1944 heinkun 5. päiväspäi.
Nüksenican rajon
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om rajonan parlament — Ezitajiden Suim (ven. Представительное Собрание) 16 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Vs 2015 sügüz'kun 22. päiväspäi Aleksei Kočkin radab rajonan administracijan pämeheks Ezitajiden Suiman valičendan mödhe. Koume rajonan varapämest oma hänele abhu. 5 ohjandust da 11 palakundad alištudas rajonan administracijale.
Kalugan agj
Istorii
Kalugan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1996 27. päiväl keväz'kud Käskusenandajan Suiman ezitajil da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Nüksenican rajon
Tobmuz
Ku Ezitajiden Suim oli pästtud radmaspäi edel strokud, ka sen ühtnijad oliba pandud küläkundoiš vl 2015 kezakus. Vl 2015 kezakun 25. päiväl valitihe rajonan pämest ezmäižen kerdan agjas uden käskusen mödhe, Nina Istomina sai vägestust (14 ezitajad 15:späi oliba «za»).
Kalugan agj
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kalugan agjan reljefan kart. Agj röunatab Moskvan agjanke da Moskvanke pohjoižpäivnouzmas, Tulan agjanke päivnouzmas, Orelan agjanke suvipäivnouzmas, Bränskan agjanke suvipäivlaskmas da Smolenskan agjanke lodehes. Kalugan agj om mererandatoi.
Pind om 29 777 km², sidä kesken kavag'- da levedlehtesižed mecad ottas nell' ühesandest, sod — penemba üht procentad. Znamasine jogi om Okanjogi sen huridenke ližajogidenke (Protv, Ugranjogi da Žizdr). Mugažo om Desnan ližajogid agjan suvipäivlaskmas. Järvid ei ole äi. Sen ližaks, kaik om 19 pen't vezivaradint.
Solženicin Aleksandr
thumb|left|250px|Aleksandr Solženicin praznuites 80-vottušt jubilejad [[Moskvas, vn 1998 tal'vku.]] Aleksandr Isajevič Solženicin (Александр Исаевич Солженицын; sünd. 11. tal'vku 1918, Kislovodsk, Terekan agj, Venäman NFST — kol. 3. eloku 2008, Moskv, Venäma) oli venämalaine prozan kirjutai, dissident da antikommunist. Toižen mail'man sodan ühtnii. Literaturižen Nobelän premijan laureat (1970). Venäman Tedoakademijan ühtnii Istoriž-filologižiden tedoiden palakundas (1997).
Kalugan agj
Geografijan andmused
Reljef om kukhikaz jogiden alangoidenke. Kaikiš korktemb čokkoim om Spas-Demenskan kukkazsel'gan Jänišiden mägi (279 m) agjan suvipäivlaskmas. Kaikiš madalamb čokkoim om Okanjogen kendäk agjan pohjoižpäivnouzmas (120 m).
Solženicin Aleksandr
Kirjutai sai tetabut čomamahtoližen literaturan sädusil, kosketi teravid kundaliž-politižid küzundoid niiš. Solženicin tegi čomamahtoliž-publicistižid sädusid mugažo 19.-20. voz'sadoiden Venäman istorijas.
Nüksenican rajon
Eläjad
Kaik om 137 eländpunktad rajonas, sidä kesken 9 žilod, 126 küläd da 2 futorad. Toižid järedoid eländpunktoid ei ole.
Los Andželes
Los Andželes (Los Angeles [lɒs ˈændʒələs], Los Ángeles [los ˈaŋxeles], lühenduz: L.A.) om lidn AÜV:oiden suvipäivlaskmas, Tünen valdmeren randal. Se om kahtenz' surtte lidn valdkundas, sijadase Kalifornii-štatan suves.
Nüksenican rajon
Ižanduz
Ižandusen päsarakod oma gazanveim-, kivivoinveim- da jogitransport, mecan varhapanend i sen ümbriradmine pilindmaterialoihe, turizm, sömtegimišt da maižanduz.
Los Andželes
Lidn om AÜV:oiden tedon, kinofil'mdandan, opendusen, tegimišton da bobuštusiden järed keskuz.
Los Andželes vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid vozil 1932 i 1984, möst lindäs vodel 2028.
Istorii
Edel ispanijalaižiden tulendad läz 30 küläd oli tongva-indejalaižil, 3 tuhad eläjid. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1781 4. päiväl sügüz'kud Ispanijan imperijan territorijal. Vozil 1821−1848 pen' žilo oli Meksikan palaks. Mülüb AÜV:oihe vspäi 1848.
Los Andželes sai lidnan statusad vn 1850 4. päiväl sulakud. Vl 1876 raudte tuli lidnha San Franciskospäi. Vl 1892 löuzihe kivivoid, i vodele 1923 mail'man kivivoin nelländez oli sadud Los Andželesan rajonas.
Geografijan andmused
Klimat om subtropine kuiv, paneb sadegid 379 mm vodes. Kuiv sezon om semendkus-sügüz'kus (15 mm). Voden keskmäine lämuz om +19,1 C°.
Vezi tuleb lidnha koumadme akvedukadme Kalifornii-štatan keskusespäi. Pened manrehkaidused oleldas kaikuččel päiväl. Järedad manrehkaidused oliba vozil: 1933, 1971, 1987, 1994 (20. voz'sada). Mägidenkeskeine sijaduz vedab il'man redustandale.
Eläjad
Läz 1930 vot ristitišt üliti millionad. Enamba 18 mln ristituid elädas Los Andželesan lidnaglomeracijas (2013, kahtenz' surtte valdkundas). Ezilidnad zavottäs 200 kilometras lidnaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalifornijan lidnad
Solženicin Aleksandr
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n kirjutajad Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Antikommunistad Kategorii:Dissidentad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Nobelän premijan laureatad Kategorii:Sündnuded Kislovodskha Kategorii:Kolnuded Moskvas
Kalugan agj
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C° pohjoižes da +21 C° suves. Vilukun kesklämuz om −12 C° pohjoižes da −8 C° suves. Paneb sadegid 700..800 mm vodes. Räk da kuiv keza voib vajehteldas viluhkon da nepsan kezanke.
Londuseližed varad oma bur hil', turbaz, fosforitad, mineraližed mujud, sauvondmaterialad (saved, letked, mouckivi, mel, sauvondgips, sauvondkived), mec.
Tobmuz
Kalugan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 40 ezitajad videks vodeks. Viktor Baburin radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2017 semendkun 18. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Kalugan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, ohjandused, inspekcijad da komitetad alištudas Ohjastusele.
Vn 2015 13. päiväl sügüz'kud Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba i valitihe gubernatorad. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 71,43% änid satusenke da radab nelländen strokun.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 010 930 ristitud. Lidnalaižiden pala om 76% (vl 2018).
Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad agjas da 6 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. eläjidenke) om Obninsk. Vl 2015 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 85,6%, ukrainalaižed — 1,7%, armenijalaižed — 1,0%, vaugedvenälaižed — 0,5%, totarlaižed — 0,4%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 7,7%.
Pallasovk
Pallasovk (Палла́совка) om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Pallasovkan rajonan administrativine keskuz.
Etimologii
Pallasovk-raudtestancii sai nimitust saksalaižen Peter Simon Pallas-matkadajan (Peter Simon Pállas, 1741−1811) kanzannimen mödhe. Mez' om biogeografijan alusenpanijoišpäi. Hän oli Venäman valdkundaližen radnikoičijan vll 1767−1810, sai tetabut tedoekspedicijoil Sibiridme i Venäman suvedme.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vozil 1903−1907 kuti žilo Pallasovk-raudtestancijanno sauvomha da holitamha «Saratov — Astrahan'»-jonod. Kätihe radnikžiloks sömtegimišton edheotandoiden sauvondan jäl'ghe, ratas sijaližel torhudel. Vl 1860 Volgaveren saksalaižiden Nei-Galk-žilo (село Ней-Галка) oli pandud, se oli kahtes kilometras stancijaspäi, möhemba udesnimitihe Pallasovk-žiloks. Ühtenzoittihe žiloid Suren sodan jäl'ghe. Anttihe lidnan statusad vn 1967 30. päiväl kezakus.
Pallasovk šingotase sömtegimištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazangištol, Torgun-jogen oiktal randal (Volgan hura ližajogi), 33 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Van ristikoičeb lidnad. Matkad Kazahstanan röunhasai om 25 km suvipäivnouzmha orhal, Volgogradhasai om 230 km suvipäivlaskmha orhal vai 285 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nikolajevsk i Kamišin 115 km päivlaskmha avtotedme, Krasnii Kut (Saratovan agj) 100 km pohjoižhe raudtel i Novouzensk (Saratovan agj) 100 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 318 km avtol. Raudtestancii om saudud lidnan päivlaskmas, avtote ümbärdab lidnad.
Pallasovk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 16 081 ristitud, rajonan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17..18 tuhad vozil 1989−2002 (18 000 eläjid vll 1996−1998). Vl 2017 kaik 14 940 ristitud elihe lidnas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Ksenija Piterilaižen jumalanpert' i Venäman Uziden moknikoiden časoun'. Baptizman jumalanpert' om olmas.
Pallasovkan maižanduztehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Valerii Smirnov (reduku 2009 — reduku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Harare
Harare (mugažo anglijan kelel, virktas [həˈrɑːreɪ]) om Zimbabven pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan politine, finansine, kommertine i telekommunikacijoiden keskuz, Hararen agjan administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Britanižen Suviafrikaižel kompanijal vl 1890 kuti fort da sodabaz, enzne nimituz oli Solsberi (Salisbury) ripmatomuden sandhasai vl 1982. Se kändihe municipalitetaks vl 1897, sai lidnan statusad vl 1935. Oli kolonialižeks pälidnaks vspäi 1953.
Harare šingotase neniden tavaroiden rahvahidenkeskeižel torguindal: tabak, kukuruz, puvill, citrusad, hrom, kalližarvoižed mineralad (kuld, diamantad, platin). Lidnan tegimišt mülütab tekstilin, teraraudan, himikatoiden pästandad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, mägiplatol, 1483 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Hararen päpala om lidnümbrik, sen ližaks Hararen küläümbrik om olmas. Lähembaižed Čitungviz- (Chitungwiza, 365 tuh. rist. vl 2012) i Epuert- (Epworth, 152 tuh. eläjid vl 2012) ezilidnad mülüdas agjaha.
Klimat om subtropine korktoiden mägiden. Voden keskmäine lämuz om +18,4 C°, vilumb kezakus-heinkus (+13..+14 C°), sügüz'kus-sulakus om +18..+21 C°. Ekstremumad oma +0,1 C° i +36 C°. Paneb sadegid 840 mm vodes, enamba tal'vkus-uhokus (176..190 mm kus), kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (21 mm pordos).
Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 1 606 000 ristituid, kaiken Hararen agjan — 2 123 132 ristitud 872 km² pindal. Läz 3,1 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas vl 2019 (2,6 mln vl 2006), valdkundan nelländez.
Enamba mi ühesa kümnendest oma šonakel'žed, rahvahanvähembused oma ndebele i kalanga. Läz 25 tuhad evropalaižid elädas Harares ezilidnoidenke.
Zimbabven universitet baziruiše lidnas (University of Zimbabwe / UZ, 20,3 tuh. üläopenikoid vl 2021). Sen aluz om pandud vl 1952 kuti Rodezijan i Njasalendan universitetine kolledž, nügüdläine status i nimituz oma vspäi 1980.
Edeližed lidnan pämehed oma Bernard Manjenjeni (2013 — sügüz'ku 2018, Bernard Manyenyeni), Mučadeji Masunda (heinku 2008 — 2013, Muchadeyi Masunda).
Irdkosketused
Kategorii:Zimbabven lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Kagrlinduine
thumb|left|Karglinduine pajatab, [[Alamad, 21. semendku 2008. Video om 3 min 41 s hätkte]] Kagrlinduine, mugažo čirkuine paginoiš (Emberiza citrinella), om lind Pasklindunvuiččed-heimkundaspäi. Navedib söda kagran jüvid, i voi nähta paksus heboiden purnoidenno.
Leviganduz
Vasttase londuses Evropan da Päivlaskmaižen Azijan venon vönen levedusil. Tal'vdub koditahol, vilul tal'vel lendab arealan suvipalaha. Lind tuli laivoil ujuden Udhe Zelandijha, nügüd' om levitadud sigä avaros.
Lind navedib avaroid tahondoid koverikahanke reljefanke, harvmecoid i penzhištoid, niiden kesken oma mecanröunad, pallištod, bizirkad, mecanšoidud, puištod. Tal'vel kagrlinduine pidase pöudoihe i eländpunktoiden röunoiden peitol'žihe sijihe.
Ümbrikirjutand
Hibj om 16..20 sm pitte, 23..36 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 26..30 santimetrhasai. N'ok om lühüd. Ižačun pä, puzu da händ oma pakuižen polhe.
Homaičendad
Kategorii:Kagrlindud Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Urboja
Urboja om mecoja Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se jokseb Pečeinejärvhe.
Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Noro (Solomonan Sared)
Noro (mugažo anglijan kelel) om lidn Solomonan Saril. Se om valdkundan nellänz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe, mülüb Päivlaskmaižhe agjaha.
Lidn sijadase Nju-Džordžii-saren randal, port merikaranno. Matkad Honiar-pälidnhasai om 350 km suvipäivnouzmha orhal. Kalanpüdandan «SolTuna»-kompanijan päfater da laivišt oma Noros.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 3 365 ristitud. Ristitišt om otnus maižandushe, kalanpüdandha i kalan ümbriradmižhe.
Kategorii:Solomonan Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Päivlaskmaine agj (Solomonan Sared)
Ülävodošk
Ülävodošk om jogi Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se jokseb Šapšha.
Ülävodoškan ližajoged oma Kivioja, Paloja da Sagarvoja.
Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged
Auki
Eländpunktan aluz om pandud vl 1909 kuti agjan tobmuden sijaduz.
Lidn sijadase Malait-saren lodehes, 157 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Honiar-pälidnhasai om 120 km suvipäivlaskmha orhal, regulärižed reisad il'mal i merel. Klimat om neps subekvatorialine.
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 6 811 ristitud. Ristitišt kazvatab fruktoid i maploduid, om otnus kalanpüdandha.
Kategorii:Solomonan Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kivioja
Kivioja om oja Venämas, Leningradan agjas, Pöudon rajonas. Se om Ülävodoškan pohjoižližajogi.
Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Ville-la-Komb
Ville-la-Komb (Villers-la-Combe) om Francijan kund (kommun) Burgundii — Franš-Konte-regionan päivnouzmas, sen Du-departamentas.
Suren Ustügan rajon
Suren Ustügan rajon (Великоустюгский район) om rajon Vologdan agjas.
Ville-la-Komb
Kund sijadase Al'piden ezimägištol, 617..823 m ü.m.t. korktusil. Lähembaine sur' lidn om Bezanson 33 km päivlaskmha.
Suren Ustügan rajon
Administrativine keskuz om Sur' Ustüg-lidn (rajonan ristitišton 57% vl 2015).
Ville-la-Komb
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 48 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 238 eläjad vll 1836 i 1846.
Suren Ustügan rajon
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1924 kezakun 19. päiväl Pohjoižen Dvinan gubernijha. Sil aigal rajonan pind oli 7253 nellikkilometrad, ristitišt — 64978 eläjad. Vs 1929 heinkun 15. päiväspäi rajon mülüi Pohjoižen randan Pohjoižen Dvinan ümbrikho. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, i vodhe 1936 tal'vkun 5. päivhäsai rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik. Vozil 1936−1937 oli Pohjoižen agjan palaks. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi rajon mülüb Vologdan agjaha. Vl 1959 elokun 14. päiväl sidä ühtištuihe Ust'-Aleksejevon rajonanke. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Ville-la-Komb
Homaičendad
Kategorii:Francijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Burgundii — Franš-Konte
Suren Ustügan rajon
Geografijan andmused
Om röunoid kudenke Venäman rajonanke:
Znamasižed joged oma Pen' Pohjoine Dvin niškoidenke: Suhon da Jug sen Luz-ližajogenke. Kaik joged mülüdas Pohjoižen Dvinan da Jävaldmeren basseinha.
Reljef om tazo da kukhikaz süviden jogialangištoidenke. Om soid sijidme.
Londuseližed varad oma sauvondmaterialad (letked, saved), mec, reskvezi, gidroenergii.
Vs 2015 kezakun 1. päiväspäi rajonan territorii alajagase 20 municipaližhe ühtnikha: 3 lidnkundha da 17 küläkundha.
Tobmuz
Vs 2015 redukun 30. päiväspäi Vladimir Hromcov radab rajonan pämehen velgusentäutajan — rajonan Duman varaezimehen. Vn 2014 agjan käskusen mödhe, rajonan parlamentan ezitajad valitas rajonan pämest ičeze mülükundaspäi.
Vs 2015 semendkun 15. päiväspäi Aleksandr Kuz'min radab rajonan administracijan pämeheks rajonan Duman ühtmel'žen valičendan mödhe. Koume rajonan administracijan varapämest oma hänele abhu. 6 ohjandust da 11 palakundad alištudas rajonan administracijale.
Järgvaličendad rajonan Dumha oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 57 886 ristitud.
Kaik om 457 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnad, 1 lidnanvuitte žilo, 13 muite žilod da 441 küläd. Toižed järedad eländpunktad oma Krasavino-lidn (6,3 tuh. rist. vl 2015) da Novator-žilo (2,7 tuh. rist. vl 2002).
Paloja
Paloja om oja Venäman Leningradan agjan pohjoižpäivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Oja jokseb Ülävodoškha, kudamb om Šapšan ližajogeks.
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Mua (lidn, Tong)
thumb|left|250px|Lidnan kart (2006) Mua (tong. i Mu'a) om lidn Tongan Hahake-ümbrikos.
Lidn sijadase Tongatapu-saren lagunan päivnouzmas. Mülütanuded lidnha eländpunktad oliba Tongan edeližed pälidnad voz'sadoiden aigan (1220−1851).
Vn 2006 Tongan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 900 ristitud, vn 1996 — 3 900 ristitud.
Kategorii:Tongan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Leningradan agj
Leningradan agj (Ленинградская область) om Venälaižen Federacijan subjekt (agj).
Agjan administrativine keskuz (vn 2021 sulakun 5. päiväspäi) da kaikiš suremb lidn om Gatčin. Tobmuden aluzkundad sijadasoiš Gatčinas i toižes susedližes federacijan subjektas — Piteriš, no sirdand sišpäi tuleb lophu vodele 2022.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
12. voz'sadaspäi vodhesai 1478 nügüdläižen agjan territorii oli Uz'lidnanman palaks.
17. voz'sadal agjan päivlaskmpol' oli Ročinman palaks — Ingrijaks.
Leningradan agj om olmas vl 1927 elokun 1. päivälpäi.
Leningradan agjan Päkäskuz om vahvištadud Käskusenandajan Suiman ezitajil vn 1994 27. päiväl redukud da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Leningradan agjan reljefan kart. Agjal om röunoid Vologdan agjanke päivnouzmas, Uz'lidnan agjanke suves, Pskovan agjanke suvipäivlaskmas, Estinmanke päivlaskmas, Suomenmanke lodehes, Karjalan Tazovaldkundanke pohjoižes, Piterinke keskuses (pol'anklav). Agjan päivlaskmaižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Baltijan meren Suomen laht.
Pind om 83 908 km². Mec otab territorijan viž ühesandest. Kaikiš suremb järv om kaikiš järedamb Evropas Ladoganjärv. Znamasižed joged oma Lug, Ojat', Säs', Süvär' sen Paš-ližajogenke, Olhavanjogi, Oredež, Vuoksenjogi, Neva. Joged mülüdas Baltijan meren basseinha päiči erasiš suvipäivnouzmaižiš.
Reljef om tazo agjan keskuses, murdma da ülüded oma toižil polil. Kaikiš korktemb čokkoim om Vepsän ülüden Gapsel'g-kukkaz (291 m).
Klimat om Atlantižen valdmeren kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +16..+18 C°, vilukun kesklämuz om −8..−11 C°. Paneb sadegid 600..700 mm vodes.
Londuseližed varad oma palab šoidkivi, turbaz, raud- da marganckivend (Suomen lahten pohjal), boksitad, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked), fosfatad, diamantad, mec, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
Leningradan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim 50 ezitajanke. Kaik rahvaz änestab heid videks vodeks. Sergei Mihailovič Bebenin radab Leningradan agjan Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2012 semendkun 22. päiväspäi kahtenden strokun.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu om 1 716 878 ristitud. Kaikiš suremb agjan ristitišt om nügüd' (nenil röunoil). Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Kaik om koumekümne koume lidnad agjas da 32 lidnanvuittušt žilod. Gatčin-lidn om kaikiš suremb niišpäi eläjiden lugun mödhe. Vl 2015 kaik om 33 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 86,5%, ukrainalaižed — 1,8%, vaugedvenälaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 3,5%, rahvahuden ozutandata — 6,7%. Suomalaiž-ugrilaižed: suomalaižed — 4366 rist. (0,25%), mordvinalaižed — 1465 rist. (0,09%), vepsläižed — 1380 rist. (0,08%), karjalaižed — 1345 rist. (0,08%), estilaižed — 772 rist. (0,04%), marilaižed — 755 rist. (0,04%), udmurtalaižed — 753 rist. (0,04%), ižoralaižed — 169 rist. (0,01%), vodilaižed — 33 rist. (vähemba mi 0,01%).
Vepsläižiden tobj pala eläb agjan päivnouzmpoles.
Ižanduz
Ižandusen päsarakod oma atomenergetik (Sosnovii Bor), kivivoin ümbriradmine (Kiriši), himine sarak (Kingisepp, Lug), transportmašinoidensauvomine (Vsevoložsk, Tosno), alüminijan (Boksitogorsk) da bumagan (Svetogorsk, Säs'stroi) tehmine, ezilidnoiden maižanduz.
Peilin Sara
Sara Luiz Peilin (Sarah Louise Palin; sünd. 11. uhoku 1964, Sendpoint, Aidaho, AÜV) om amerikalaine politikanmez'. Hän om ranu Aläsk-štatan gubernatoran (04.12.2006—26.07.2009).
Naine om Tazovaldkundaližen partijan ühtnijan. Sara Peilin ühtni vn 2008 AÜV:oiden prezidentan valičendoihe varaprezidentan radnikushe näht paras Džon Makkeinanke, no hö saiba kilad.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:AÜV:oiden politikanmehed Kategorii:Aläsk Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden Tazovaldkundaližen partijan ühtnijad Kategorii:Sündnuded Aidahoze Kategorii:Sündnuded vl 1964
Porvoo
Porvoo (mugažo suomen kelel, virktas [ˈporʋoː]; ročin kelel: Borgå [ˈbɔrːɡoː]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvirandanno, Udenma-provincijas. Se om valdkundan 21. lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan aigkirjas läz 1380 vot lidnan oiktusidenke, se om kahtenz' lidn Suomenmas vanhuden mödhe Turkun jäl'ghe. Lidnan suomen nimi om kal'k ročin nimespäi. Nimituz znamoičeb ročikš «lidnuz jogel»: borg «lidnuz (zamk)», å «jogi».
Porvoo šingotase «Neste»-kompanijan kivivoin ümbriradmižen tegimel, «Borealis»-kompanijan polietilenan i polipropilenan tehmižel, vilugoitimiden fabrikal, turizmal. Elektromašiništon Ensto-kompanijan päfater i tegim oma olmas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen randoil, Suomen lahten mero om 15 km suvhe. Matkad Hel'sinkin röunhasai om 30 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha E18-avotel.
Vl 2018 lidnankundan pind — 2 139,81 km², sidä kesken kuivma 654,42 km², meri 1 475,28 km², vezi da sokaz tahond ottas 10,11 km².
Eläjad
Vn 2011 Suomenman rahvahanlugemižen andmusiden mödhe suomen kel' om mamankeleks 64,6% täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 30,1% (vl 1960 oli 54,7%), toižed keled — 5,4%.
Tsvanan kel'
thumb|right|250px|Tsvanan kelen kävutand [[Suviafrikan Tazovaldkundas (2001)]] Tsvanan kel' (ičeze nimituz: seTswana) om bantu-gruppan kel'. Se om Botsvanan valdkundkel' anglijan kelen ühtes da Suviafrikan Tazovaldkundan üks' 11 valdkundkelespäi.
Kelen olend
Pagižijoiden lugu om läz 8 millionad ristituid, sidä kesken mamankeleks Botsvanas 1,1 mln, SAT:as 4,1 mln, jättud toižeks keleks. Tsvanan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Ezmäižed tsvanankel'žed kirjad oma sätud missioneroil Biblijan kändused 19. voz'sadan keskele.
Tsvanan kelen reguliruindorganizacii om PanSALB, se om ühthine SAT:an 11 oficialižen kelen täht i radab Pretorijas vspäi 1995.
Kirjamišt
Kelen kirjamed, digrafad, trigrafad da niiden virkand: *Erižed fonemad om erigoittud katkimil, ühten foneman allofonad — slešal.
Grammatik
Kelen painend om fiksiruidud edeljäl'gmäižel tavul. Kaks' tonad: korged i madal. Om kaičenus plokkonsonantid.
Labializuidud konsonantad kirjutadas «w»-kirjamen ližadusenke: gw, tshw, nyw da m.e..
Petrov Val
Petrov Val (Петро́в Вал) om Venäman lidn Volgogradan agjan pohjoižes, üks'jäine lidnankund sen Kamišinan rajonas.
Savant Merilin vos
Merilin vos Savant (Marilyn vos Savant [ˌvɒs səˈvɑːnt]; sünd. 11. eloku 1946, Sent Luis, Missuri (štat), AÜV) om amerikaine kirjutai naine, dramaturg i lehtezmez'. Hän putui voziden 1986−1989 Ginnessan Rekordkirjan pästandoihe kuti ristit, kudambal om kaikiš suremb IQ mail'mas.
Petrov Val
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud mapertikš vl 1942 žilho raudtesol'men Petrov Val-stancijanno «Saratov — Stalingrad»-jonon sauvomižen aigan, ristikoiči «Tambov — Kamišin»-raudtejonod. Nimitihe jättud kesken kanalan mödhe, kudamb ühtenzoitiži Volgad Donanke ližajogiden kal't Suren Petran käskön mödhe (saudihe 1697−1701), sen kanalan kaks' palad-vagod oma kaičenus tähäsai. Žilo sai lidnan statusad vl 1988.
Savant Merilin vos
Biografii
Merilin om sündnu Džozef Makan (Mahan, Mach) i Meri vos Savantan kanzha. Lugeb, miše naižile pidab antta maman kanzannimed, ka hän oti sidä. Tat om avstrižen Ernst Mah-filosofan da fizikantedomehen jäl'gnik.
Merilin openui filosofijad Vašingtonan universitetas (Sent Luis), no jäti opendust kesketi sätmaha abud perehele investicižes edheotandas. Himižpuhtastandsijiden verkon šingotez laski naižele sada finansišt ripmatomut, i hän zavodi olda kirjutajan.
Petrov Val
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ilovl'-jogen hural randal (И́ловля 358 km pitte, Donan hura ližajogi), Volgaveren ülüdel, 108 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kamišinhasai om 10 km päivnouzmha, Volgogradhasai om 180 km suvhe avtotedme. «Kamišin — Kotovo»-avtotekeskust om lidnan suviröunaks, matkad Kotovohosai om 40 km lodeheze.
Avilovskii-žilo (kaks' ristitud vl 2010) mülüb lidnankundha Petrov Valan ližaks. Lidnankundan pind — 29,4 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 239 ristitud, rajonan koume kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 300 eläjad vl 2000. Vl 2017 kaik 12 177 ristitud elihe lidnas.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Petr Afonalaižen jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2012.
Savant Merilin vos
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden kirjutajad Kategorii:Dramaturgad Kategorii:AÜV:oiden lehtezmehed Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Ginnessan Rekordkirjan rekordsmenad Kategorii:Sündnuded Sent Luisha
Petrov Val
Eläjad
Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Jelena Beregovaja (sulaku 2016 — reduku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad Kategorii:Kamišinan rajon
Hobed
thumb|left|250px|Ičesündui hobed
Hobed (Ag — argentum latinan kelel) om 47nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan laptalagruppas), tabluden videndes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om levitadud Man kores keskmäras, 0,08 palad millionas. Löutas hobedad joudjas olendas, sidä kesken sur'kuluid paloid (20-tonnaižed Saksanmas i Kanadas), sikš hobed om tetab ristitule amuižiš aigoišpäi.
Latinan nimi libub indoevropižes *H₂erǵó-, *H₂erǵí- tüvespäi «vauged, hoštai», kut amuižgrekan kelen ἄργυρος-sana-ki [árgyros].
Fizižed ičendad
Hobed om tagokaz plastine hobedaižvauged päličmänendmetall, platinan gruppan hüväsuguine metall.
Atommass — 107,8682. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 10,5 g/sm³. Suladandlämuz — 1234,93 K (961,78 C°). Kehundlämuz — 2435 K (2162 C°).
Londuseline hobed kogoneb kahtes stabiližes izotopaspäi: 107Ag (51,84%) i 109Ag (48,16%). Tetas 36 ratud radioaktivišt izotopad 93..106, 108, 110..130 atommassanke i 36 izomärad, kaikiš hätkemban 105Ag-izotopan pol'čihodamižen pord om 41,29 päiväd.
Samine
Vl 2014 saihe 26,8 tuhad tonnoid mail'mas. Todištadud mail'man sadud varad oliba 360 tuhad tonnoid vl 1986, i ned poletas rajadusen tagut tegimištos. Vn 2018 heinkus hobed maksoi 15,5 US$ troižes uncijas vai 495 US$ kilogrammas. Sadas vas'ken, kuldan, hahktinan i cinkan ümbriradmiženke tobjimalaz. Järedad tegijad oma Meksik, Peru i Kitai, mail'man samižen enamba pol't.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Segež
Segež (Сегежа; Segeža, mugažo Sekee, Segee, Segehe dai Sekehe) om Venäman lidn da lidnankund Karjalan Tazovaldkundan keskuses, sen nellänz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe. Segež om Segežan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn. Rajonan ristitišton viž seičemendest eläb lidnas.
Istorii
Üks'pertiine Segež-külä mainitase vl 1904 S.N. Sokolovan tedoiduses Povenecan makundan polhe. Külä oli nimitadud järven mödhe — karjalaine sees-tüvi znamoičeb «sel'ged, vauged» Seesjarvi-nimes, sanan genitiv om sekehen.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1914 kuti pen' Segež-raudtestancii udel Petroskoi — Murmansk raudtel.
Vl 1932 mectegim da kaik toižed tehmižed oliba sirtud lähižes pohjoižes Maigub-žilospäi (sen pala om upotadud, vl 2013 üks' kaikenaigaine eläi oli sigä) Segežha Vaugedmeren-Baltijanmeren veziten i Vigjogen padoseinän sauvomižen aigan. Vozil 1935−1939 cellülozbumagaine kombinat om saudud lidnas, se oli kaikiš suremb NSTÜ:s pakuitesen pästandan mödhe. Mugažo mechimijan tehmine om saudud kombinatanke ühtes.
Toižen mail'man voinan aigan Segež oli nevondkundaližen frontan eziröunas. Vn 1943 tal'vkus Segež-radnikžilo sai lidnan statusad. Vl 1945 udessündutihe Segežan rajonad i panihe Segežad sen keskuseks. Vspäi 2005 lidn mülüb rajonha, edel sidä vspäi 1991 se oli alištunu tazovaldkundan tobmudele oikti.
Geografijan andmused
Lidn sijadase pohjoižpolehe Petroskoišpäi, Segežan rajonan keskuses. Matkad Petroskoihesai om 267 kilometrad suvhe.
Segež seižub Vigjärven-vezivaradimen (ven. Выгозеро) päivlaskmaižel randal Segež-jogen lanktendan sijas, 80 m valdmeren pindan päl keskkorktusel.
Lidn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om lidnankundan Nevondkund (Совет поселения) 20 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb ezitajid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund), valitihe Nevondkundan ezitajid i lidnankundan pämest. Natal'ja Petriläinen radab Nevondkundan ezimehen vs 2013 sügüz'kun 23. päiväspäi.
Eläjad
Vl 1959 lidnan eläjiden lugu oli 19 708 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 38 207 eläjad vl 1989. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 29 631 ristitud.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulain-čudonsädajan jumalanpert' om lidnas. Toine pühäpert' om sauvomas, se om ph. Stroican jumalanpert', linneb kaks'žiruižen.
Ižanduz
Lidnan ižandusen päsarakod oma cellülozbumagaine sarak, mechimii, pertiden da avtoteiden sauvond, mugažo leibtegim om olmas. Vigan GES:oiden kaskad om läz lidnad.
Jogivaldmad, Segež-raudtestancii i Segež-avtobusstancii oma olmas lidnas. Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vozil 1950−1980 sijaližiden reisiden lendimport oli kävutamas, nügüd' seižub radmata.
Professionaližen keskopendusen aluzkund om lidnas, se om Pohjoine kolledž.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad
Modaižed sobad
Modaižed sobad oma sättujad modan tendencijoihe sobad.
Modaižihe sobihe sidodud pätärtused
*
Hlor
thumb|left|200px|Hlor ampulas
thumb|right|150px|Hloran nägui spektr Hlor (Cl — chlorum latinan kelel) om 17nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — seičemenden gruppan päalagruppas), tabluden koumandes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om lujas aktivine himižikš. Mülütadas hlorad galogenihe, se om kaikiš enamb levitadud galogen Man kores. Löutas enamba valdmeren vedes (19 grammad litras).
Vl 1774 ročilaine Karl Vil'hel'm Šeele-himik sai puhtast hlorad ezmäižen kerdan. Elementan nimi libub grekan kelen χλωρός-sanaspäi «vihand».