cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Logik
thumb|right|250px|«Logikan tip»-kuva saksalaižen Gregor Reiš-kirjutajan-manahan Margarita Philosophica-enciklopedijaspäi, 1503/08. Kaks' koirad, veritas «toduz» i falsitas «kelastuz», sabustadas problema-jänišad. Logik om azektud sillogizman mekal i rigehtib jäl'giči. [[Parmenid venub grotas huralpäi, logine argumentacii tegi ted filosofijha hänen abul]] Logik (λογική logikē «oiktan meletandan (sekoimižen) tedo» sen-žo kelen λόγος-sanaspäi «sekoimine», «mel'», «hama») om filosofijan jaguz. Se om normativine tedo intellektualižen tedoiduzradmižen formiš, metodoiš da käskusiš. Formalizuidas niid logižel kelel.
Kut sekoimižen metodoiden analiz logik šingotihe eziauguižešti koumes kul'turas ühten aigan läz 4. voz'sadad EME: kitajižes, indižes i grekižes. Aristotel' vedi logikan tedoid sistemha, pani logižen meletandan formid i ohjandimid. Openuihe logikad istorižikš kuti filosofijan i ritorikan pala. Kut tedo logik kacub todusen sandan metodoid sadud edel sidä tedoišpäi, toižin sanoin eile mujandoišpäi, no kodvindan abul.
Logikan meton üks' päsabutandoišpäi om necen azjan märhapanend: kut tulda lähtmižvendoidennoks edeližusišpäi (oiged sekoimine) i sada todhišt tedod meletandan objektas. Se kävutase paksus toimetamha hüvin tedoitud melen predmetan nüansid da sen kosketusid kactud nägusen toižidenke aspektoidenke.
Logikan nell' toižendad: formalitoi (argumentacijan tedoiduz naturaližel kelel), formaline, simvoline, dialektine (marksizman logik). Formaline logik sai todesišt šingotest 20. voz'sadan augotišespäi ühtes matematikan tedoidenke. Formalitoman logikan šingotez zavodiše 21. voz'sadal kelentedon teravanke matematizacijanke.
Erased logižed operacijad: märhapanend, klassifikacii, todestamine, kumaiduz. Formaližes logikas: eidand, kaidenduz (röunaduz), ühthevend.
Homaičendad
Kategorii:Filosofii Kategorii:Informatik Kategorii:Abstrakcii
Rogohein
Rogohein (Scirpus), mugažo Ozrikhein paginoiš, om äivoččiden i üks'voččiden kazmusiden heim. Mülütadas Saraheinižed-sugukundha. Heim kogoneb läz 50 erikospäi, ned alištudas gibridizacijale.
Ümbrikirjutand
Heimon erikod oma levitadud mail'madme päiči Afrikas i Antarktikas, sidä kesken om kuz' erikod Venäman territorijal. Navettäs uitoid, jogiden randoid i suhištoid.
Kazdas sokhiš tahondoiš žomil-rogozikoil. Seikh om but'k vai koumetahkoine, täuz'kaznu oleskeleb 30 santimetraspäi 3,5 metrhasai kortte erikoidme. Änikod oma kaks'suguižed, kazdas tähkikš, ned sätas kändaz-, löuste- vai päkast änikust.
Kävutand
Voib tehta jauhod kuivatud jurišpäi, om äi trahmalad niiš. Kävutadas poltuseks. Ottas čomamahtoližihe heinkompozicijoihe. Ende ottihe rogoheinäd maižanduses sauvondmaterialaks sidondsubstancijanke (cement, gips). Nügüd'aigan ištutadas heitmähä mahusen erozijad i ezmäižeks kazmuseks elänzoitmaha tahod mecerikoil.
Homaičendad
Kategorii:Saraheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Vezikazmused
Bremenan muzikantad
«Bremenan muzikantad» (Бременские музыканты) om nevondkundaline mul'tfil'm müziklan žanras. Nece mul'tfil'm om sätud Grimm-velliden ühtennimižen sarnan mödhe.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n mul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikfil'mad Kategorii:Vn 1969 fil'mad
Aggejan kirj
thumb|right|250px|Aggei-endustai. Kuvazi tundmatoi pirdai 17. voz'sadan Afonan manuskriptas. Aggejan kirj (חַגַּי Haggai, Ἁγγαῖος Aggaios, Aggaei, Книга Аггея) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan 37. Vanhan Zavetan kirj.
Original om sätud Aggei-endustajal, om kirjutadud evrejan kelel vl 520 EME, Darii I Sur'-carin ohjandusen kahtendel vodel. Kirj kogoneb kahtes palaspäi, mülütab endustajan nell' paginad (üks' ezmäižes palas i koume toižes) Judejan rahvahan polehe Jumalan sanoiš sennoks.
Aggejan endustused mainitasoiš Ezdran kirjas (5:1, 6:14).
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Bikin
Bikin (Бики́н) om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randas. Se om randan kaikiš suvemb lidn, Bikinan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti kozakoiden Bikinskai-stanic (станица Бикинская), sid' Bikin-žilo, elänzoitmaha Venäman imperijan tahoid, om nimitadud jogen mödhe. Jogen nimi om sündnu бикини-sanaspäi «akan veik». Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Šingotihe mecan ümbriradmižen keskuseks nevondkundaližen aigan.
Bikinan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt da meblin tehmine, mugažo trikotegesiden fabrik om olmas lidnas.
Geografijan andmused
Bikin om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Rahvahad (vl 2010, enamba 1 %): venälaižed — 89,6 %, ukrainalaižed — 2,6 %, totarlaižed — 1,3 %, toižed rahvahad — 6,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om sätud vll 1992−2009.
Profškol i Habarovskan tegimištoiž-ekonomižen tehnikuman filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnankundan pämez' om Marina Manuilova (2017 — eloku 2021).
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. «Ussuri»-avtote ümbärdab lidnad päivnouzmas. Bikin-raudtestancii om olmas Transsiban Habarovsk — Ussuriisk jonol vspäi 1895.
Raudte- da avtotesildad oma lidnan suves Bikin-joges päliči.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan randan lidnad *
Opalas, ihastuses-ki
Opalas, ihastuses-ki (कभी ख़ुशी कभी ग़म, vepsän kirjamil: Kabhi Khushi Kabhie Gham..., lühüdas K3G) om vn 2001 indine dramfil'm.
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2001 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Mendos (lidn)
Mendos (Mendoza, täuz' nimituz Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja — «Mendos udes La Riohan alangištos») om Argentinan lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Mendosan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Pedro del' Kastiljo-kapitanal vn 1561 2. päiväl keväz'kud, nimiti hänen pämehen kanzannimen mödhe. Enamba 200 vot lidn oli alištunu Čilin tobmudele. Lidn om udessaudud vn 1861 lujan manrehkaidusen jäl'ghe. Vspäi 1887 raudte ühtenzoitab Buenos Airesanke, vl 1910 Transandine raudte om saudud Čilihe (eile rados vspäi 1984).
Mendos da sen ümbrišt šingotasoiš vinan tehmižel, kivivoin samižel da ümbriradmižel, peniden lendimiden pästandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Andiden pämägisel'ganno, 769 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Airesaspäi om 1037 km lodeheze. Lähembaine järed lidn om Santjago (Čili).
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 115 041 ristitud. Kaik 1,4 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2015, nellänz' surtte valdkundas).
Mel'heižtahod
Mendos om lidn vihoštesenke. Puištod, restoranad, öližed klubad i teatrad ratas siš.
Znamasižed i mel'hetartuižed oma viž torgud:
Irdkosketused
Kategorii:Argentinan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vauktan unen süles
«Vauktan unen süles» om vepsläižen Nina Zaiceva-kirjutajan runokogoduz vepsän kelel. Se om pästtud Petroskoihe «Periodika»-pästandkodil vodel 2008, kogoneb 90 lehtpolespäi.
Toižiden runokirjutajiden runoiden kändused mülüdas kogodushe mugažo: O. Mišina- i A. Volkov-karjalaižiden karjalan kelespäi, Oleg Mošnikov-vepsläižen venän kelespäi. Runoišt lapsiden täht om keratud erigoittud jaguses, oz., «Ilosiine kirjamišt»-vänd vepsän kirjamišton openduses i nell'rivižed «Minun armhad sebranikad»-runod živatoiš da linduiš.
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Nison Liam
Liam Nison (Liam Neeson), todesine nimi om Uil'jam Džon Liam Nison (William John "Liam" Neeson; sünd. 7. kezaku 1952, Ballimin, Pohjoižirlandii, Sur' Britanii), om britanijalaine (pohjoižirladijalaine) akt'or.
Biografii
Liam om sündnu Ballimin-lidnha. Nison openzihe Kunigahan universitetas, mitte om Belfastas, no oli heittud kaikenaigaižen ehtmätomuden tagut.
Liam oli nainu, Nataša Ričardson-aktris oli hänen ak. Nataša om koli vl 2009. Liamal jäihe kaks' poigad: Mikal Ričard Antonio da Deniel Džek.
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Pohjoižirlandijha
Räzanin agj
Räzanin agj (Рязанская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Räzanin agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 26. päiväspäi.
Räzanin agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2005 2. päiväl kül'mkud Agjan Duman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 18. päiväl kül'mkud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1998 28. päiväl redukud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Räzanin agjan reljefan kart. Agjal om röunoid 8 regionanke: Alalidnan agjanke pohjoižpäivnouzmas, Mordovijan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Penzan agjanke suvipäivnouzmas, Tambovan da Lipeckan agjoidenke suves, Tulan agjanke päivlaskmas, Moskvan agjanke lodehes, Vladimiran agjanke pohjoižes. Räzanin agj om mererandatoi.
Pind om 39 605 km², sidä kesken mec otab 10 530 km², mustma om agjan suves. Jogiden tobj pala mülüb Okanjogen basseinha. Sen znamasižed ližajoged oma Pranjogi (hura), Pronänjogi, Paranjogi, Cnanjogi, da Mokš (oiktad). Pened joged mülüdas Don-jogen basseinha agjan suves.
Reljef om kukhikaz. Meščoran alangišton päivnouzmaine pala sijadase agjan pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om Keskvenälaižen ülüden nimetoi taho suvipäivlaskmas (236 m). Znamasižen Okanjogen kendäk om kaikiš madalamb sen alajoksmuses Vladimiran agjan röunanno (76 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +20 C°, vilukun lämuz om −11 C°. Paneb sadegid 550 mm vodes, enamba kezal. Vegetacine pord vedase 180 päivest.
Londuseližed varad oma bur hil', turbaz, sauvondmaterialad (mouckivi, letked, saved, sauvondgips), fosforitad, mec, mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Ohjastusen ištundoiden päsija [[Räzan'|Räzaniš.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Nikolai Lübimov radab gubernatoran vs 2017 uhokun 14. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot, enamba koumed strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Varagubernator - Ohjastusen ezmäine varaezimez', kaks' Ohjastusen ezmäšt varaezimest da koume Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu. Erinii ministr radab gubernatoran ezitajaks agjan Dumas.
Räzanin agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks, heišpäi 9 ratas kaikenaigaižešti. Arkadii Fomin radab Agjan Duman ezimeheks vs 2010 sulakun 7. päiväspäi kahtenden strokun.
Radonoigendai tobmuz om Räzanin agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, päohjandused da valdkundaližed inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Valitihe gubernatorad vn 2017 10. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižes turas (80,16%). Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 154 114 ristitud. Kaikutte seičemenz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kaks'toštkümne lidnad agjas da 22 lidnanvuittušt žilod. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 10 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 89,0%, ukrainalaižed — 0,8%, mordvinalaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,5%, totarlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 6,5%.
Tarnogan Lidnut
thumb|left|250px|Muštnik pölištunuzile Suren sodan aigan sijaližile eläjile (2014) Tarnogan Lidnut (Та́рногский Городо́к, sijaline paginnimi om Tarnog Та́рнога) om Venäman žilo Vologdan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Tarnogan rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Tarnogan küläkundan keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1453 kuti Uz'lidnan feodaloiden kaikiš suvemb varmitadud uz' lidnut kaičemha tahondoid Vag-jogen taga totarlaižiden, moskvalaižiden i «mustan čudin» londoid vaste. Eziauguine nimituz oli Kokšen'gan lidnut, toižed-ki nimed oliba. Lidnut kadoti znamoičendad 17. voz'sadan lopule, varmitused oliba hapnuded. Vederistmiden jarmank mäni žilos joga vodel edel nevondkundališt aigad. Vodele 1890 seičeme pertid i kaks' jumalanpertid jäihe žilos, no sid' azjaline aktivižuz ližadui, sauvoškanzihe kaks'žiruižid pertid, i panihe žilod Tot'man makundad Ševdenicin volostin keskuseks, nimitihe sil aigal Ševdenicin Jumalannägundan Pagastaks (Шевденицкий Богоявленский погост). Valitihe žilod udessätud Pohjoižes randas Tarnogan rajonan keskuseks vl 1935, sil-žo vodel nimitihe kaht ezmäšt irdad žilos: Pervomaiskai i Nevondkundaline.
Tarnogan Lidnut šingotase valdkundaližil holitišil, mecan varhapanendan i ümbriradmižen edheotandoil, sömtegimištol (argvoin tegim, leibtegim, söndtavaroiden kombinat, lindferm), avtotesauvondan kompanijal. Meden keradand om ümbrištos, diamantoiden löudmižsijan geotedištelend jätktase.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan keskuzpalas, Tarnog-jogen (51 km pitte) oiktal randal sen lanktendanno Kokšen'gha huralpäi. Matkad agjan Vologd-pälidnhasai om 250 kilometrad suvipäivlaskmha orhal vai 330 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Tot'm 74 km suvipäivlaskmha orhal vai 125 km avtotedme i Vel'sk (Arhangel'skan agj) 103 km lodeheze orhal vai 145 km avtol.
Klimat om ven kontinentaline taigmecan zonan. Voden keskmäine lämuz om +2,2 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −10..−12 C°.
Matkad žilospäi «Vologd — Tot'm — Sur' Ustüg»-avtotehesai om läz 30 kilometrad, Kostilövo-raudtestancijhasai Oktäbr'skii-žilos (Arhangel'skan agj) om 91 km avtol. Vll 1970−1990 regulärine aviaühtenzoituz oli Vologdanke.
Eläjad
Rahvahad (2002): venälaižed — 98 %, toižed rahvahad — 2 %.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om udessaudud žilos vll 2005−2009.
Nened büdžetižed aluzkundad oma žilos: koume päivkodid, čomamahtoiden lapsidenškol, lapsiden sädamižen pert', kul'turpert', kirjišt, sportkeskuz, veroližen rahvahankul'turan muzei nelläs sauvuses i rajonan läžundkodi. Opendusen aluzkund om keskškol.
Edeline küläkundan pämez' (Administracijan pämez') om Aleksandr Ježev (reduku 2009 — sügüz'ku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Zaharian kirj
thumb|right|250px|Zaharia-endustai. [[Mikel'andželon fresk Sikstan kapellas, Vatikan, 1508−1512.]] Zaharian kirj (זְכַרְיָה Zharja, Ζαχαρίας, Zachariae, Книга Захарии) om evrejan Tanahan pala, 38. Vanhan Zavetan kirj.
Kirjan sädandan met oli antta vägid Judejan rahvahale udessündutada Jerusaliman pühäpertid, heitta värid melid päzutadud plenaspäi evrejalaižiden tozioiktuses i ičtazandmižes Ülähäižele, Messijan aigoiden lähembuses.
Šušt
Šušt (О́шта) om žilo Vologdan agjan Vitegran rajonas. Mülüb Šuštan küläkundha.
Istorii
Vozil 1927 (eloku) — 1949 (viluku) žilo oli Šuštan rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1941−1944 Suomenman sodaväged oliba vaiše nelläs kilometras päivlaskmha žilospäi. Edel 2001. vot venälaine nimituz oli Оштинский погост, sid' ühtištuihe žilod lähižidenke külidenke da nimitihe nügüdläižikš.
Žilo oli Šuštan küläkundan keskuseks vll 2006−2016. Nügüd'aigan Megr-žilo om küläkundan keskuz koumen küläkundan ühtištusen jäl'ghe vl 2016.
Šušt šingotase jondveden pakuitesen edheotandal i pumaterialiden tehmižel parzišpäi.
Geografijan andmused
Ühtennimine jogi läbitab žilod. Žilo sijadase rajonan päivlaskmas, vides kilometras suvhe Änižen randaspäi, Leningradan agjan röunanno, «Vitegr — Piter»-avtotekeskustal. Matkad Megr-žilhosai om 25 km orhal päivnouzmha vai 27 km avtotedme, lidnanvuiččehe Ust'ka-žilhosai (Leningradan agj) om 19..20 km pohjoižhe orhal i mantedme, Vitegr-rajonkeskushesai om 60 km päivnouzmha, Petroskoihesai — 150 km lodeheze.
Eläjad
Vl 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 1204 ristitud, heišpäi 94 % kirjutihe venälaižikš. Vodele 2010 ristitišt poleni i oli 1069 eläjad. Vepsläižed elädas žilos mugažo.
Nened aluzkundad oma žilos: keskškol, päivkodi, severz'-se laukoid, sidä kesken zell'lauk.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Vologdan agjan Vitegran rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Rotterdam
Rotterdam (mugažo alaman kelel, virktas [ˌrɔtərˈdɑm]) om Alamaiden lidn da kund Suvigollandii-agjas. Se om agjan kaikiš suremb lidn i valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mail'man kahtenz' surtte (Šanhain jäl'ghe) meriport sijadase lidnas.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš vl 1283. Sai lidnan oiktusid vl 1340. Kümnes vodes päliči sen eläjad saiba laskendad kanalan sauvomižhe Leidenhasai i Delfthasai vemha ujuden villad Anglijaspäi. Sil aigalpäi lidn sauvoi meriportad kacmata pošavihe i sodoihe. Vodele 1872 saudihe Njive-Vaterveg-kanalad valdmerilaivoiden täht, nece kändihe meriportan valdmoiden lugud kaikiš surembikš mail'mas.
Rotterdam šingotase meriportaks i transporttesol'meks, kivivoinümbriradmižen tegimil, rahvahidenkeskeižel turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižen meren i langenijan sihe Njive-Maas-jogen (24 km, Nieuwe Maas «Uz' Maas») randoil, 0 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 619 879 ristitud. Kuivman pind — 208,8 km², toine om vezi. Üks' million eläjad oli ezilidnoidenke vl 2014. Om Randstadan palaks.
Transport
Avtobusad, tramvaid i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Metro radab vspäi 1968 (5 jonod, sidä kesken kiruhtramvai Haghasai om videndeks jonoks, vspäi 2009 om 62 stancijad, 78 km raudted). Jogi-, raudte- i avtotransport ühtenzoitab ezilidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine lendimport (RTM, 1,6 mln passažiroid vl 2015) om ühthine Hag-lidnanke i sijadase 6 km pohjoižpäivnouzmha Rotterdamaspäi. Tehtas reisid Suren Britanijan, Saksanman, Ispanijan i Turkanman lidnoihe, mugažo Evropan erasihe toižihe maihe.
Irdkosketused
Kategorii:Alamaiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvigollandii
Kon'jak
thumb|right|120px|Butulk kon'jakad Kon'jak (cognac) om väghine alkogoline jom, brendin toižend.
Jom om nimitadud eziaugužen tehmižen lidnan mödhe. Voib nimitada jomad rahvahidenkeskeižel torgusel kon'jakaks vaiše eziauguižen tehmižen Francijan Šarant-departamentaspäi, toižen pojavan nimi om brendi.
Venäman kon'jak om vinantehmižen produkt etilspirtan palanke enamba kaht videndest. Se om sadud vaiše Vitis vinifera-vinmarjan distilläcijal da kanttud tamman pumaterialas hätkemba mi koume vot.
Tehmižen i nimitusen kovad standartad, sidä kesken kon'jakan igän kontrolirui sistem, oma pandud Nacionaližel kon'jakan professijoidenkeskeižel bürol (Bureau National Interprofessionnel du Cognac (BNIC)), organizacii om sätud vl 1946.
Homaičendad
Kategorii:Alkogoližed jomad Kategorii:Brendi
Hančžou
Hančžou (杭州, pin'jin': Hángzhōu, standartine virkand: [xǎŋ.ʈʂóu], sijaline virkand: [ɦɑ̃.tse]) om lidn da lidnümbrik Kitain päivnouzmas. Se om Čžeczän-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 589 Kitain Suren kanalan lopus. Lidnan sein oli saudud kahtes vodes sen jäl'ghe. Vspäi 1895 Hančžou oli joudjaks meriportaks, kus sab verazmalaižile torguida. Vll 1938−1945 lidn oli okkupiruidud Japonijan sodavägil.
Hančžou šingotase mašinoiden ühthekeradamižel (mašiništ, vilugoitimed) i istorižel südäiturizmal. Neniden järedoiden kompanijoiden päfaterad oma lidnas: Alibaba Group (elektronine torguind), Geely Automobile, Wahaha Group (jomad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, Fučun'czän-jogen randal, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Šanhaihesai om 180 km pohjoižpäivnouzmha.
Hančžou jagase 6 lidnrajonaks i 7 ezilidnrajonaks.
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 8 844 400 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Novohopörsk
Novohopörsk (Новохопёрск) om Venäman lidn da lidnankund Voronežan agjan päivnouzmas. Se om Novohopörskan rajonan administrativine keskuz da pala.
Istorii
Pristanskii-lidnuden aluz oli pandud kozakištol 17. voz'sadan kahtendes polespäi. Se oli polttud vl 1709 Petr I-carin käskön mödhe toižiden mugoižiden lidnuziden kartte ühtnendas vasthalibundoiš taguiči. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud mugažo Petr I-carin käskön mödhe vl 1710 kuti jogivaldmad, verf' i maine lidnuz kaičemha ümbrištod. Žilo sai makundan lidnan statusad vl 1779. «Liski — Povorino»-raudtekeskust mäneb ühtes kilometras suvhe lidnaspäi vspäi 1895.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Hopr-jogen oiktal randal (Хопёр, Don-jogen hura ližajogi), 50..70 m korktusil jogen pindan päl, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Volgogradan agjhasai om 12 km päivnouzmha orhal. Matkad Voronežhasai om 178 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai 212 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Borisoglebsk 44 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 69 km avtotel, Povorino 45 km lodeheze-päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 52 km avtotedme, i Urüpinsk (Volgogradan agj) 43 km suvipäivnouzmha orhal vai 105 km avtotedme.
Nened 17 eländpunktad mülüdas lidnankundha Novohopörskan ližaks: lidnanvuitte Novohopörskii-žilo (7 686 rist. vl 2018) Novohopörsk-raudtestancijanke koumes kilometras päivlaskmha-suvipäivlaskmha lidnaspäi, 12 žilod, külä, raudtestancii i kaks' futorad. Lidnankundan pind — 599,7 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 8 500 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 849 ristitud, rajonan seičemendez, lidnankundan — 7 177 ristitud, i 17 638 ristitud vl 2012 ühtištusen jäl'ghe lähižidenke kundoidenke, rajonan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba kahesad tuhad eläjid vll 1939−1998 (8 900 rist. vl 1959). Vl 2018 kaik 6 108 ristitud elihe lidnas i 17 026 ristitud kaikes lidnankundas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,8%, toižed rahvahad — 2,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: Sündun Eläbzdusen päjumalanpert', kaks' jumalanpertid i časoun'.
Novohopörskan agrariž-ekonomine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Voronežan agjan lidnad *
Litii
thumb|left|150px|Litijan palaižed karasinas thumb|right|40-sekundine animacine video ozutab [[elektrine batarei|elektrobatarejan radod. Sen katod kogoneb hil'nikaspäi i rikišpäi, tehtas anodad litijasižeks. Radon aigan litijan ionad lähttas katodannoks i reagiruidas rikinke.]] Litii (Li — lithium latinan kelel) om koumanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan päalagruppas), tabluden kahtendes periodas.
Litii om harv Man kores — 21 grammad tonnas, südäiolend merivedes 17 mg/L. Ročilaine himik Johann Arfvedson avaiži litijan vl 1817. Nimitihe mineraližen löudandan mödhe (λίθος litos «kivi»).
Metalline litii kucub hibjan poltatesid vedenke reagiruiden.
Fizižed ičendad
Litii om hobedaižvauktan polhe pehmed muglmetall. Voib vanuda da pressuida sidä.
Atommass — 6,941. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 0,534 g/sm³. Suladandlämuz — 453,65 K (180,5 C°). Kehundlämuz — 1603 K (1330 C°).
Randaine
«Randaine» («Бережок») om üks' Karjalan Tazovaldkundan pajokollektivoišpäi, kudamban aluz om pandud Petroskoihe vodel 2003 Vepsän kul'tursebran tomotusen tagut.
Pajosebran ohjandai — Baranova Irina Vladimirovna.
Litii
Fizižed ičendad
Londuseline litii kogoneb kahtes stabiližes izotopaspäi: 6Li (7,5%) i 7Li (92,5%). Tetas 7 ratud radioaktivišt elementad 4..5, 8..12 atommassanke. Kaks' izomärad om 10Li-izotopal.
Randaine
Žanrad — pajod vepslaižiden runokirjutajiden runoihe, veroližed vepsän pajod.
Litii
Himižed ičendad
Palab hapanikas lämbitusel 300 C° da sen enamba. Muigotandmär om +1. Om reakcijoid azotanke, ammiakanke, galogenidenke, hil'nikanke i olanke.
Randaine
Mülükund — 12 ühtnijad.
Litii
Kävutand
Ottas kävutamižhe stöklan toižendoiden, voižimiden («Litol») tehmižes i akkumulätoriš enamba kaiked. Kävutadas atomreaktoriš lämudenkandajaks, LiBr- i LiCl-solid — kuivadamha il'mad da toižid gazoid. LiOH-gidrohapanduz i Li2O2 regeneriruidas il'man hapanikad sauptud apparatoiš.
Randaine
Vspäi 2006 pajosebr käraudase vepsän muzikkul'turan veroližile žanroile. Ansambl' radab voikuiden, sai-, kätte- da lühüdpajoiden, mugažo sanaližiden žanroiden udessündutamižes. Pajoiden pajatand čereduiše vepslaižiden veroližiden karguiden, vändoiden, rengazkarguiden edestamižen ühtes.
Litii
Kävutand
Om järedoid löudmižsijid neniš valdkundoiš: Bolivii, Čili, AÜV, Argentin, Kongon Demokratine Tazovaldkund, Kitai, Brazilii, Serbii, Avstralii, Venäma (Kolan pol'sar'). Vl 2015 saihe 32,5 tuhad tonnoid mail'mas, znamasine samine om Avstralijas, Čiliš i Argentinas.
Randaine
Kaik pajosebran pajatajad oma kuspäi-se tulnuded: toižed oma Vologdan, toižed — Piterin da Änižröunan agjoišpäi.
Litii
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Randaine
Erazvuiččiden voziden ohjandajad: zavodi rata vepsläižidenke pajanikoidenke Lidija Olešova. Hän radoi «Randaižes» kaks' vot, sid' oli Jurii Mugačev. Hänen jäl'ghe radoi äjak-se Zoja Jefimova. Jatksi necidä azjad Irina Baranova. Vl 2010 pajosebran ohjandai om Jelena Gagarina, hän lopi Piterin kul'turakademijan.
Vroclav
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal. Se sai lidnan oiktusid vl 1214 i tošti vl 1242.
Vroclav šingotase Volvo-avtobusoiden pästandal, vagonoiden i raudtevedimiden tehmižel (Bombardier), himižen i elektronižen sarakoiden edheotandoil.
Randaine
Pajatab erazvuiččiš Karjalan festivališ, mugažo Venäman rahvahidenkeskeižiš praznikoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän muzikgruppad Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Rahvahankul'tur Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2003 alusenpanendanke Kategorii:Petroskoin muzikgruppad
Vroclav
Geografijan andmused
Lidn sijadase Oderan (pol'š. Odra) muugotil randoil, Silezijan alangištos, 105..155 m ü.m.t. korktusil. Läz 130 sildad ühtenzoittas Oderan da sen nellän ližajogen randoid.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun i elokun lämuz om +18,5..+18,9 C°, vilukun — −0,7 C°, voden keskmäine lämuz om +9 C°. Absolütine minimum oleskeli −30 C°. Paneb sadegid 541 mm vodes, enamba semendkus-elokus (59..81 mm kus).
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 632 996 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 629 565 eläjad vl 1939 i 643 640 eläjad vl 1991. Läz 1,16 mln ristituid elädas ezilidnoidenke.
Transport
Avtobusad i tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas, velosipediden i elektroavtoiden kortom radab.
Lidn om valdkundan znamasine raudtesol'm. Jogiport Oderal. Rahvahidenkeskeine civiline Vroclav-lendimport Nikolai Kopernikan nimed (WRO, 3,3 mln matknikoid vl 2018) sijadase 10 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, tehtas reisid Evropan lidnoihe, čarterreisid Keskmeren lebutahoiže.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Tau
right|160px Tau (Τ, τ, virkand ταυ [taf], ταῦ) om grekan kirjamišton ühesanz'toštkümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [t], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [t] mugažo.
Kirjam libui finikijan 𐤕-kirjamespäi tav, kändase «virg» i znamoičeb sidä. Latinan T- i kirilline Т-kirjamed augotižlibuihe grekan tau-kirjamespäi.
Kävutand znamaks
Sur' Τ-kirjam jäb kävutandata latinižen T-kirjamen pojavuden tagut.
Ottas kävutamižhe pen't τ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Olivanpu
Olivanpu (Olea europaea), mugažo Evropine olivanpu, om subtropižen vönen igähižvihand kul'turine pu. Se om Olivanpu-heimon tipine erik, mülütadas Olivanpuižed-sugukundha.
Kul'tiviruidud maižanduzkazmuz amussai. Mectunu alaerik nimitase Olea europaea var. sylvestris. Libub Keskmeren suvipäivnouzmaižes randištospäi. Om levitadud Keskmeren randan maiš, mugažo kazdas mail'madme (Amerikas vspäi 1560). Kazvatadas ploduihe näht, södas niid i sadas puvoid.
Plod om lumarj, küpsneb nelläs-vides kus änikoičendan jäl'ghe. Küps plod oleleb vihandan, mustan i muzaruskedsinižen mujun, vahan kerthenke paksus. Pu andab ploduid 20-voččes igäspäi, kerdan kahtes vodes. Lehtesen unotez normalizuib veren painust i hengaidust. Olivanpud oma avaronke jurusenke, azotadas mahusen erozijad, hüväd meliorantad.
Saransk
Saransk (Саранск, Саран ош vai Саранской, Саранош, Саранск ошсь vai Саранскяйсь) om Venäman lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Mordovijan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, Saranskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Olivanpu
Homaičendad
Kategorii:Olivanpuižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Plodpud Kategorii:Dekorativižed kazmused
Saransk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1641 kuti puine lidnuz kaičemha Venäman röunad. Se sai oficiališt lidnan statusad vl 1780.
Saransk šingotase nenil sarakoil: mašinansauvomine (ladimed, avtopalad), elektrotehnine (pidatusen ladimed, optine kuid, kabeläd, radiolokacijan stancijad), elektrusen tehmine (kaks' LEK:ad), sauvondmaterialiden pästand (raudbetontegesed, krepindan savič, lämuzizoläcii), sömtegimišt (leibän tegim, maidkombinat, lihakombinat, makarontegesiden kombinat, oluden i spirtan tegimed, konservtegim, konditerine fabrik), mugažo omblendan edheotandad, biohimijan kompanii i meblin kaks' edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Saranskan rajonad: {{legend|yellow|Leninan rajon}} {{legend|fuchsia|Oktäbr'skii rajon}} {{legend|orange|Proletarskii rajon}} Lidn sijadase tazovaldkundan päivnouzmas, Insar-jogen molembil randoil (Инса́р, И́несаро лей / Инзара 168 km pitte, Volgan oigedpol'ne bassein). Se seižub Volgaveren ülüdel, 120..250 metrad korktusil, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Insaran pened ližajoged lidnas oma Sarank (Саранка), Tavl (Тавла), Penzätk (Пензятка).
Saransk jagase koumeks administrativižeks rajonaks: Leninan, Proletarskii, Oktäbr'skii. Rajonad oma eriližeta municipaližeta statusata, no ičeze administracii om kaikuččes. Kaik 16 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Saranskan ližaks, niiden kesken koume küläd, kümne žilod i koume lidnanvuittušt žilod: Luhovk (Луховка, 8320 rist. vl 2020), Jalg (Ялга, 7828 rist.), Nikolajevk (Николаевка, 4862 rist.). Kaik ned alištudas lidnan Oktäbr'skii-rajonale.
Eläjad
Vl 1913 kaik 16,8 tuh. ristituid oli elänu lidnas. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 297 415 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 323 tuhad eläjid vl 1987. Saranskan lidnümbrikon ristitišt oli 331 654 eläjad vl 2015, 344 367 eläjad vl 2017 383,27 km² pindal.
Rahvahad (enamba mi 0,4 % vl 2010): venälaižed — 70,7 %, mordvinalaižed — 21,8 %, totarlaižed — 4,8 %, ukrainalaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 2,0 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kafedraline päjumalanpert' ph. Feodor Ušakovan oiktastuseks i läz 20 toižid pühäpertid i jumalankodid oma olmas lidnas. Islaman Keskuzline pämečet', «Uskudar»-pämečet' i «Ihsan»-mečet' oma letud da avaitud. Katoližen jumalankodikundan tulend i judaizman pühäpert' oma väges.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Pötr Tultajev (kezaku 2012 — sügüz'ku 2021).
Transport
Avtobusad, trolleibusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Rahvahidenkeskeine (vspäi 2015) civiline Saransk-lendimport (SKX / СРН / UWPS, 103 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase 7 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Moskvha da Sočihe, mugažo čarterreisid. Lendimport om elänu rekonstrukcijas läbi vodele 2018.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Mordovijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Mordovijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Serov (lidn)
Serov (Серо́в) om Venäman lidn da raudtesol'm Sverdlovskan agjan pohjoižes. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Serovan lidnümbrikon administrativine keskuz. Enččen Serovan rajonan pala mülüb lidnümbrikho vn 2017 redukuspäi.
Istorii
Mansid oma tahondan igähižen rahvahan. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1894 semendkus kuti Nadeždinskii-radnikžilo sauvomha da holitamha raudterel'soiden ühtennimišt metallurgišt tegint, ottihe rel'soid sauvomha Transsibad. Nimitihe Bogoslovskii-kaivuzümbrikon Nadežda Polovcova-pidajan nimen mödhe. Vn 1919 15. päiväl sügüz'kud radnikžilo sai lidnan statusad Nadeždinsk-nimenke. Vll 1934−1937 sen nimi oli Kabakovsk Sverdlovskan agjan Ivan Kabakov-päsekretarin kanzannimen mödhe. Vn 1939 7. päiväl kezakud udesnimitihe lidnad nügüdläižikš pölištunuden NSTÜ:n vägimehen Anatolii Serov-lendajan kanzannimen mödhe. Vspäi 1963 lidn om alištunu agjan tobmudele oikti.
Serov šingotase raudan metallurgijan kahtel tegimel (teraz, raudühthesuladused), mašiništonsauvomižel (mašiništ samižsarakon täht, pidatimed), mecan ümbriradmižel, sömtegimištol i sauvondmaterialiden sarakol (raudbetontegesed).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižen Uralan taga, Kakv-jogen (Каква, 170 km pitte) hural randal tobjimalaz, läz sen lanktendan sijad Sos'v-jogehe oiktalpäi, Sos'van oiktal randpolel, 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jekaterinburghasai om 308 km suvhe orhal, 353 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Krasnoturjinsk 27 km lodeheze orhal, 33 km avtol vai raudtel, i Karpinsk 36 km lodeheze orhal vai 46 km avtotedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 99 373 ristitud, lidnümbrikon ühesa kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 104 tuhad eläjid vl 1967 i vll 1989−1991 (104 158 rist. vl 1989).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,6%, totarlaižed — 3,3%, azerbaidžanlaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,1%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: Sündun Toižetamižen päjumalanpert' (om saudud tošti vodele 2007), kaks' jumalanpertid i časoun'. Islaman pämečet' om saudud vodele 2011.
Keskopendusen 12 aluzkundad (tehnikumad, kolledžad da profškolad i niiden filialad), Uralan valdkundaližiden tehnižen i pedagogižen universitetoiden (Jekaterinburg) filialad oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Tobol'sk
Tobol'sk (Тобо́льск, Тубыл) om lidn da lidnümbrik Venäman Sibirin suvipäivlaskmas. Se om federacijan subjektan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Tobol'skan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1587 kuti lidnuz da kreml' i Sibirin otandan kävutamižhe keskuz, nimitihe jogen mödhe. Panihe Stroican nemel 17 kilometras sijaližiden totarlaižiden Sibir'-pälidnaspäi (mž. Kašlik, Isker), i se oli lidnan toižeks nimeks kartoil 18. voz'sadhasai. Tobol'sk sai lidnan statusad vl 1590, ezmäižel Venäman Sibiriš, 17. voz'sadal oli sen päkeskuseks. Ende nimitihe Tobolesk i Tobolesk-Ladeinii.
Vspäi 1708 oli Sibirin gubernijan pälidnaks. Om lidnaks agjan alištusenke vn 1944 elokuspäi. Raudte tuli lidnha vl 1973.
Tobol'sk šingotase järedal kivivoinhimižel kombinatal sen kommunikacijoidenke (polimeriden tehmine, elektrusen samine, kivivoin- da gazanveimiden holituz), sauvondmaterialiden edheotandoil (kaks' raudbetonan tegint, savičuntegim, pumaterialoiden pästand), sömtegimištol, rahvahanpramozloiden tegesiden fabrikal i turizmal, murdoiden sortiruindtegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Irtiš-jogen (Иртеш) oiktal randal tobjimalaz huran Tobol-ližajogen lanktendan sijas, 90 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Taigmec da sod ümbärtas lidnad. Matkad Tümenihesai om 200 km suvipäivlaskmha orhal, 246 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad om Jalutorovsk 207 km suvipäivlaskmha orhal vai 248 km avtol i Tavd (Sverdlovskan agj) 176 km päivlaskmha orhal vai 358 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,1 C°, kezakun-elokun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −15..−17 C°. Ekstremumad oma −51,8 C° i +39,6 C°. Paneb sadegid 497 mm vodes, enamba kezakus-elokus (68..74 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (17..23 mm kus).
Sumkino-žilo (3531 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Tobol'skan ližaks. Lidnümbrikon pind — 222 km².
Eläjad
Rahvahad (lidn, enamba 0,4 % vl 2016): venälaižed — 73,3 %, totarlaižed — 16,6 %, ukrainalaižed — 1,8 %, azerbaidžanlaižed — 0,8 %, saksalaižed — 0,4 %, baškiralaižed — 0,4 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,8 %, rahvahuden ozutandata — 4,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan 23 pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Sofijan melevuden (1683−1686) i Jumalanmaman Katken (1743−1796) kafedraližed päjumalanpertid, Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (om letud vll 1900−1905), kuz'toštkümne jumalanpertid, kaks' kodijumalanpertid i kaks' časounäd. Kaikiš amuižemb Znaman mez'jumalankodi om kaičenus, no ei ole väges. Niiden ližaks läz kümned pühäpertid ei ole kaičenus. Riman katoline Pühän Stroican jumalanpert' (1900) om avaitud. Registriruihe protestantizman kundoid. Islaman vanh pühäpert' om letud 19. voz'sadal, uz' om avaitud vl 2014. Kaik om 16 mečetid Tobol'skan rajonan žiloidenke.
Tobol'skan äiprofil'ne tehnikum, medkolledž , Tobol'skan industrialine institut (Tümenin industrialižen universitetan filial) i Tobol'skan pedagogine institut oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnan pämez' om Vladimir Mazur (reduku 2012 — kezaku 2019).
Transport
Avtobusad (24 maršrutad lidnadme) oma kundaližeks transportaks lidnas. «Tümen' — Hanti-Mansiisk»-mante läbitab lidnad. Jogiport radab.
Remezov-lendimport (RMZ / USTJ, 50 tuh. passažiroid vn 2022 lopule) om avaitud vn 2021 redukus. Tehtas reisid Venäman järedoihe lidnoihe. Toine lähembaine lendimport sijadase Tümeniš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tümenin agjan lidnad Kategorii:Tümenin agjan lidnümbrikod *
Karmacode
«Karmacode» (Karmkod) om italižen Lacuna Coil-muzikkollektivan nellänz' studine al'bom. Se om pästtud vn 2006 31. päiväl keväz'kud.
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2006 al'bomad
Francijankel'ne Vikipedii
thumb|right|150px|Francijankel'žen Vikipedijan logotip thumb|right|250px|Neniš mail'man valdkundoiš francijankel'ne Vikipedii om kaikiš populärižembišpäi (2020) Francijankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: Wikipédia en français) om joudai enciklopedii francijan kelel, Vikipedijan francine jaguz.
Se om avaitud 2001-nden voden keväz'kun 23. päiväl, kahtes kus anglijankel'žen vikipedijan sädandan jäl'ghe. Ezmäižed koume kirjutust oma sätud vn 2001 4. elokud.
Rijad
Rijad (الرياض‎ [ar.riˈjaːdˤ], vepsän transkripcii: ar-Rijād, sijaline virkand [er.rɪˈjɑːðˤ], kändase «sadud» — rauda «sad»-sanan äilugu) om Saudan Arabijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Rijadan agjan administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Eländpunkt oli tetab edelislamižel eral kuti Hadžr (حجر‎), agjan pälidn 10. voz'sadahasai. «Rijad» mainitase 17. voz'sadaspäi kuti oazisan peniden lidnoiden ühthine nimi. Vl 1774 kätihe sidä Ezmaižen Saudan valdkundan pälidnaks.
Rijad šingotase finansižil aluzkundoil, kivivoin ümbriradmižel, sömtegimištol, cementan tegimil i sauvondedheotandoil. Äiluguižed opendusen aluzkundad, muzejad da adivpertid oma saudud. Lidn vasttab viž millionad turistoid vodes, om Dženadrijah- (verblüdvoibištelendad, runoiden lugend), kirjoiden i vauktusen jogavoččid festivalid.
Geografijan andmused
Klimat om räk kuiv päivoikaz letetazangišton. Voden keskmäine lämuz +26,8 C°, semendkun-sügüz'kun +33..+36 C°, tal'vkun-uhokun +14..+17 C°. Minimaline lämuz oli −2 C°, maksimum oleli +50 C°. Paneb sadegid 112 mm vodes, pol' oleskeleb keväz'kus-sulakus (24..28 mm kus), kezakuspäi redukuhusai paneb vaiše 11 mm kaikes pordos. Voden keskmäine relätivine nepsuz om 26 %.
Rijad jagase 130 municipalitetaks-rajonaks, ühtenzoittas niid 15 municipaližihe sarakoihe.
Eläjad
Vll 1960−1980 lidnan ristitišt ližadui 140 tuhaspäi ühthe millionhasai. Vl 2010 eläjiden lugu oli 5 700 000 ristitud, valdkundan videndez, heiden keskes koumandez oma verazmalaižiden kanzad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Vl 2017 lidnalaižiden 64,2 % oliba Saudan Arabijan rahvahanikad, indijalaižed otiba 13,7 % ristitištos, pakistanalaižed — 12,4 %, toižed verazmalaižed — 9,7 %.
Islaman 2 400 pühäpertid om olmas lidnas.
Üks' kaikiš surembišpäi om Saud-kunigahan universitet (جامعة الملك سعود Džāmiʿa al-Malik Saʿūd, alusenpanend 1957, Rijadan universitet vll 1964−1982, 61,4 tuh. üläopenikoid vl 2022). Kaikiš järedamb mail'mas universitet naižiden täht radab lidnas vspäi 1970, se om Nora bint Abdulrahman-princessan universitet (PNU, جامعة الأميرة نورة بنت عبد الرحمن Džamieat al'amirat Nurat bint eabd Alrahman, 33,8 tuhad üläopenikoid vl 2011).
Transport
Kiruhavtobusad (koume jonod) oma kundaližeks transportaks. Metro om sauvomas vspäi 2014 (kuz' jonod, 84 stancijad, 176 km raudteid), vodele 2022 enamba 90 % om vaumitud, avaiduz linneb vl 2023. Passažirühtenzoituz om olmas raudtel meriporthasai.
Rahvahidenkeskeine civiline «Halid-kunigaz»-lendimport (arab. Maṭār al-Malik Khālid al-Duwaliyy, RUH / OERK, 26 mln passažiroid vl 2018) sijadase 35 km pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Lähižen Päivnouzmman valdkundoihe i Afrikan lähižihe maihe, Indijan lidnoihe, Evropan järedoihe lidnoihe, mugažo Saudan Arabijadme.
Irdkosketused
Kategorii:Saudan Arabijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Zolotuhhein (heim)
Zolotuhhein (Viola) om üks'voččiden i äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden heim Zolotuhheinižed-sugukundaspäi. Heim kogoneb läz 500 erikoišpäi, sätihe äivoččiden sortuiden sadoid.
Leviganduz
Heimon erikod kazdas mail'madme venos vös i mägiden pautkil. Erikoiden koncentracii om Pohjoižamerikas, Andiden pautkil (pol'penzhad) i Japonijas. Om endemikoid Brazilijas, Suviafrikas, Avstralijas i Udes Zelandijas. Voib löuta läz 20 erikod Venäman evropižen palan londuses.
Ümbrikirjutand
Heinäsižed kazmused päpaloin. Ištutadas saduihe dekorativižeks kazmuseks hajun i irdnägun tagut.
Lehtesed kogonaižed vai höunhesiž-palakahad. Änikod oma üks'jäižed kaks'suguižed, ruskedsinižen, pakuižen, vauktan ližamujun vai kirjavad (erazvuiččed mujul). Viž pölükäd änikos lühüdoižidenke nitidenke, pölükäd kazdas kinktas petkloiženke. Plod om konorüt vauktušsemnidenke, avaidase sauboil.
Homaičendad
Kategorii:Zolotuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Dekorativižed kazmused
Windir
«Windir» oli norvegine muzikgrupp. Se edesti must- da vikingmetal-žanroiš.
Grupp oli tehnus Sogndalas (Norvegii) vl 1994. Sen muzikas blekmetal garmoniruib fol'kloran da mifologijan motivoidenke. Ezmäine studijanal'bom om pästtud vl 1997, kaik om pästtud nell' studišt al'bomad. Pajoiden znamasine pala om kirjutadud norvegijan kelen sogndaližel dialektal.
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan muzikgruppad Kategorii:Blekmetalgruppad Kategorii:Vikingmetalgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad‎ vl 1994 alusenpanendanke Kategorii:Muzikgruppad‎ vl 2004 čihodamiženke
Phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' (Pargolovo)
'''Phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert (Церковь Петра и Павла в Парголове) om Venäman ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' Pargolovo-žilon Šuvalovan puištos, žilo mülüb Piterin Viipurin rajonha. Pühäpert' om letud voziš 1831−1846, Aleksandr Brüllov oli sen arhitektoran.
Istorii
Jumalanpert' om saudud neogotik-stiliš, puišton ülüdel. Vll 1935−1991 kävutihe pühäpertid toižikš, edel Sured sodad sanatorijan fiziokabinet radoi siš. Suren sodan aigan pühäpert' ei olend muretud, i vspäi 1948 Korktan paksuden joksusiden tedoinstitut V. P. Vologdinan nimed valdoiči sauvusel, sen kodvlaboratorii radoi. Jumalanpertin rekonstrukcii oli planiruidud, no vitkotihe sidä toižiden objektoiden udessündutamižele olendan tagut, i pühäpert' seižui okaidud hätken aigan, sen katuz mureni.
Jumalanpert' oli alištunu rekonstrukcijale vll 1988−1994. Sauvuz om anttud jumalankodikundale tagaz vl 1991.
Ümbrikirjutand
Jumalanpertin nügüdläine pap' om Siluan-igumen (Tumanov) vspäi 2014.
Homaičendad
Kategorii:Piterin jumalanpertid Kategorii:Jumalanpertid kirjamišton mödhe Kategorii:Viipurin rajon (Piter) Kategorii:Pargolovo
Oza
thumb|right|250px|[[Bronzino An'olo|An'olo Bronzino, «Ozan allegorii»]] Oza om ristitun olend, kudamb sättub ičeze olendan arvoimižiden kaikiš surembale südäitäudundale, elon täudusele i hamakahudele, ičeze ristitun znamoičendan elohopanendale.
Nened disciplinad tedoitas ozan fenomenad: psihologii, filosofii, fiziologii, sociologii, ekonomine teorii, mugažo religii.
Ozan problem oli antižen etikan keskuzline kategorii. Aristotel' tedoiži sidä ezmäižel i märiči ozad ičeze Nikomahan etik-tös kuti «hengen töhišt täudes hüvädtegendas». Hüvädtegend oli se, mi vedab ozannoks.
Fiziologii
Ozan fiziologii om muga nimitadud «ozan gormonoihe» sidodud ahthas — endorfinad, serotonin, dofamin. Endorfinad valatoittas eiforijan i ihastusen lühüdaigaližid olemižid päpaloin. Serotoninan regulärine eritand i otand neironihe sätas ozan tagamad i pit'kaigaližen küllästamižen mujandad enamba kaiked. Dofamin om serotoninha sidodud gormon i neiromediator, se om südäimine himine faktor i päaivoiden «arvlahjsisteman» palaks.
Nened faktorad abutadas kaita ristitun endokrinižen i nervsisteman oiktad radod: terveh elonlad, regulärine fizine aktivižuz, täuz' i balansiruidud sömine, besedoičend toižidenke ristituidenke.
Ozha sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Homaičendad
Kategorii:Emocijad Kategorii:Etikan tärtused
Malahian kirj
thumb|right|250px|Malahia-endustai, [[Florencii|Florencijan baptisterijan mozaik, 1290-nded voded, tegi Andrea Tafi]] Malahian kirj (מַלְאָכִי‎ Malahi, Μαλαχίας Malaksias, Malachiae, Книга Малахии) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan 39. Vanhan Zavetan kirj. Se om Vanhan Zavetan jäl'gmäine kanonine kirj ortodoksižes hristanuskondas.
Original om sätud evrejan kelel. Kirjuti Malahia-endustai, hän tegi pühäpaginoid läz 400. vot EME. Kirj kogoneb koumes jagusespäi, ortodoksižes hristanuskondas i protestantizmas — nelläs jagusespäi.
Starinoičend tegese dialektikan abul, mülütab lühüdoid runoid mugažo. Kirj citiruiše Udes Zavetas severz'-se kerdoid.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad