cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Balahn
Istorii
Balahn šingotase avtosauvomižel (pened avtobusad, specialižen kävutamižen avtod), elektrotehnižel sarakol (radiotegim, elektrolaudad), cellülozbumagaižel kombinatal (Venäman gazetbumagan videndez) i kartonan edheotandal, pakuitesen pästandal (stökolmülüd, polipropilenkerteh).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volg-jogen oiktal randal, 75 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Alauz'lidnan röunhasai om 10 km suvipäivnouzmha kaikil teil, keskushesai — 34 km. Toižed lähembaižed lidnad oma Gorodec 17 km pohjoižhe orhal vai 33 km avtotedme i Dzeržinsk 29 km suvhe orhal, 36 km avtotedme vai raudtedme. Lidnan raudtestancijad oma Balahn, Pravdinsk, Vanäti.
Balahn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind om 70,63 km², lidnfartaloiden — 48 km².
Eläjad
Vl 1931 ristitišt oli 15 300 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 51 519 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 63 600 eläjad vl 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa jumalanpertid oma olmas lidnas, Jumalankatken mez'jumalankodi oli olmas vhesai 1783.
Balahnan tehnine tehnikum i Alalidnan universitetan Lobačevskii nimed Balahnan filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Sol'nok
Sol'nok (Szolnok [ˈsolnok]) om lidn Mad'jaranman keskuzpalas. Se om Jas-Nad'kun-Sol'nok-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1075 kuti ühtennimižen komitatan pälidn. Oli peneks küläks mongoližen vägitungendan jäl'ghe. Kätihe lidnuseks edel turkoiden londad, no hö otiba lidnad i valdoičiba siš vll 1552−1685.
Lidnan tobj pala oli muretud vl 1685 i 1944. Vspäi 1847 raudte ühtenzoitab Sol'nokad Budapeštanke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 90 km suvipäivnouzmha Budapeštaspäi, Tis-jogen molembil randoil, 68 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 74 341 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 78 328 eläjad vl 1990.
Rahvahad (2001): mad'jaralaižed — 98%, čiganalaižed — 1%, toižed rahvahad — 1%.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Puškinan rajon (Piter)
thumb|right|250px|Puškinan rajon Piterin kartal Puškinan rajon (Пушкинский район) om rajon Piteriš, sijadase lidnan suves. Nece om Piterin kahtenz' surtte rajon territorijan mödhe.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vn 1938 kezakun 5. päiväl. Om nügüdläižiš röunoiš vspäi 1959. Pavlovskan rajon oli erigoittud vll 1995−2005.
Geografijan andmused
Rajonan pind om 240,33 nellikkilometrad. Röunatab nenidenke rajonidenke:
Metron üks'jäine Šušari-stancii radab rajonas.
Rajon kogoneb vides municipaližes ühtnikaspäi, nimitadas videdme eländpunktadme. Sihe mülüdas: Puškin-lidn, Pavlovsk-lidn, Šušari- (vspäi 1953), Tärlevo- i Aleksandrovskai-žilod (oma sätud vl 1959). Municipaližed ühtnikad mülütadas 16 istorišt rajonad da ühesa territoriališt zonad.
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 135 973 ristitud. Šušari-žilo šingotase teravas, i rajonan kaikiš suremb ristitišt om nügüd', vl 2021 kaik 255 609 eläjad oli registriruidud.
Rajonan administracijan pämehen velgusentäutai om Andrei Čapurov vn 2022 kezakuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Vladimir Omel'nickii (2017−2021).
Hoipl' Mihael'
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Ven Kategorii:Avstrijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Mordükova Nonna
Nonna (Nojabrina) Viktorovna Mordükova (Нонна Викторовна Мордюкова; sünd. 25. kül'mku 1925, Konstantinovk, Artömovskan ümbrik, Ukrainan NST, NSTÜ — kol. 6. heinku 2008, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline da venämalaine aktris.
Stalinan premijan I märpordhan laureat (1949), Venäman NFST:n arvostadud artist (1965), Venäman NFST:n rahvahan artist (1969), NSTÜ:n rahvahan artist (1974).
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n aktrisad Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Moskvas
Urai
Urai (Урай) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon suvipäivlaskmas. Om ümbärtud Kondinskojen rajonan territorijal.
Istorii
Urai šingotase kivivoin samižel da sömtegimištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazangištol, igähižen rougun zonas i sen röunanno, Kond-jogen oiktal randal (Конда, Irtišan hura ližajogi), 55 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 430 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Jugorsk 154 km lodeheze orhal vai 204 km avtol i sen lähine Sovetskii. Lendimport om olmas. Paneb sadegid 400..450 mm vodes.
Urai om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 39 457 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 43 224 eläjad vl 2009.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Sündundpäivän pühäpert' om saudud lidnha vll 1999−2001, ph. Aleksandr Nevskijan jumalanpert' om letud vll 2000−2001.
Urain politehnine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Kondjanbol
thumb|right|250px|Kondjanbolan marjad Kondjanbol (Arctostaphylos uva-ursi) om äivozne igähižvihand penzhaine Kanabränvuiččed-sugukundaspäi. Om heimon tipine 75 erikon keskes.
Etimologii
Heimon latinine nimi libub άρκτος «kondi» i σταφυλή «varz'» sanoišpäi. Erikon uva-ursi-epitet om saudud neniš-žo tärtusišpäi, no latinan kelen: uva «vinmarj» i ursus «kondi».
Ümbrikirjutand
Kazmuz om 5..30 sm kortte. Kazvab kanghiš i harvoiš lehtezmecoiš, palatišil i pilitišil, mererandal'žil dünil i kivekahil pordhil. Navedib avaroid i päipaštokahid sijid, putub sarikoikš, ei tirpi toižiden kazmusiden telustandad.
Änikuz om toppaz varden päs. Plodud oma lumarjad 6..8 mm, vižluižed, oleskeldas küpsikš elokus-sügüz'kus, mecživatad sötlesoiš niil.
Kävutadas lehtesid dubindsubstancijaks i mujutamha villad.
Homaičendad
Kategorii:Kanabränvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhaižed Kategorii:Zell'kazmused
Faiman Verner
Verner Faiman (Werner Faymann; sünd. 4. semendku 1960, Ven, Avstrii) om avstrijalaine politikanmez', Avstrijan Socialistiž-Demokratižen partijan ühtnii noressai. Oli partijan ezimehen vspäi 2008. Radoi transportan ministran Avstrijan ohjastuses, sid' oli 12. Avstrijan federaližen kancleran (päministran, 02.12.2008-09.05.2016).
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Avstrijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Venha
Panevežis
Panevežis (Panevėžys [pɐnʲɛvʲeːˈʑiːs], Ponewiesch, Poniewież) om lidn Litvanman pohjoižes.
Istorii
Lidnan nimituz mainitase ezmäižen kerdan vl 1503 Pol'šanman Aleksandr-kunigahan da Litvanman ruhtinased kirjeižes uman erigoituses kostölan sauvondan velgusenke. Nimitihe jogen mödhe («Nävežisan rand»). Uz' eländpunkt kazvoi jogen vastrandal mugažo, i vodel 1780 ühtištuihe lidnan kaks' palad.
Elektrotehnine, tekstiline, sauvondmaterialiden (stökol, torved) da sömtegimišt ratas Panevežisas. Znamasižiden avtoteiden sol'm. Avtoteiden i sauvusiden kaks' järedad sauvondkompanijad baziruišoiš lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nävežis-jogen randoil (Nevėžis 210 km pitte, Nämunasan oiged ližajogi), pol'tel Vil'nüsan i Rigan keskes. Matkad Vil'nüshasai om 135 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +6,3 C°. Paneb sadegid 596 mm vodes, enamba kezal.
Eläjad
Nell' eläjad videspäi oma katolikad, kaikutte kudenz' om ateist.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jihvi
Jihvi (estin kelel: Jõhvi, Jewe) om Estinman lidn da volost' valdkundan pohjoižpäivnouzmaižes čogas. Lidn om Ida-Virun makundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1241 Danijan aigkirjas, ezmäi Gevi-nimitusenke. Žilon nimituz oli Jevve Venäman imperijas. Vl 1869 saudihe raudtestancijad, i žilo kändihe tondan bazaks Derpthasai, ei olend raudted sihe vhesai 1876. Jihvi sai lidnan statusad vn 1938 1. päiväl semendkud. Vl 1960−1991 oli alištunu Kohtla-Järve-lidnan tobmudele. Vl 2005 ühtištuihe Jivhi-lidnan tobmut Jihvin volostin administracijanke.
Mäguine (Vepsän rahvahaline küläkund)
Mäguine, vai Gork (Горка), om külä Vepsän rahvahaližes küläkundas, kudamb mülüb Vologdan agjan Babajevon rajonha.
Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om läz 9 km päivlaskmha avtotedme, Babajevo-rajonkeskushesai om läz 97 kilometrad suvhe. Lähembaižed eländpunktad oma Artäntant, Gridino, Sergejevo, Homankülä, kudambad oma pohjoižhe da homendezbokha Mäguiželpäi, i Dunovo dai Sautino, kudambad oma suvhe.
Jihvi
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tallidn — Narv raudtel i avtotel. Matkad Tallidnan keskushesai om 166 km päivlaskmha orhal vai 151 km raudtedme. Lähembaine lidn om Kohtla-Järve, Jihvi sijadase sen rajoniden südäimes i röunatab Ahtme-rajonanke suves.
Mäguine (Vepsän rahvahaline küläkund)
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Mäguižen eläjiden lugu oli 114 ristitud (49 mest da 65 naišt), kaik oliba (etnižed) venälaižed. Vl 2010 kaik 92 ristitud eliba jo küläs.
Jihvi
Geografijan andmused
Üks'toštkümne küläd i üks' Tammiku-žilo mülüdas Jihvin volostihe lidnan ližaks. Volostin pind om 124 km², ristitišt — 12 056 eläjad (2019-01-01).
Mäguine (Vepsän rahvahaline küläkund)
Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Valentina Mihailovna Kužleva.
Homaičendad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Jihvi
Eläjad
Vn 2000 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 112 ristitud, vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe — 10 775 ristitud. Kaikiš suremb lidnrajoniden ristitišt oli 14 tuhad eläjid vl 1969.
Rahvahad (vl 2000): estilaižed — 33,20%, venänikad — 53,51%, toižed rahvahad — 13,29%.
Volostin edeline pämez' oli Martin Repinskii (26. kezaku 2018 — 4. sulaku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Baikal
thumb|right|250px|Baikalan fotokuva Man kaimdajaspäi vn 2001 redukus Baikal vai Baikaljärv (Байкал, Байгал далай) om reskveden süvä järv. Sijadase Venäman azijalaižes palas, Sibirin päivnouzmpoles.
Kaikiš suremb langenii jogi om Seleng. Üks'jäine jogi lähteb järvespäi, se om Angar.
Ühthižed andmused
Järven piduz om 636 km, leveduz vajehtase 24..79 km röunoiš.
Baikal om kaikiš süvemb järv mail'mas. Siš om 27 sart, kaikiš suremb niišpäi om Ol'hon.
Nene lidnad seištas järven randal: Severobaikal'sk i Babuškin (Burätijan Tazovaldkund), Baikal'sk i Slüdänk (Irkutskan agj).
Geologii
Järv om ümbärtud mägisel'gil i sambnuzil vulkanoil. Päivlaskmaine randišt om kall'oikaz, päivnouzmaine randišt om vezo.
Kategorii:Venäman järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agj Kategorii:Burätijan Tazovaldkund
Locomotion Tango
«Locomotion Tango» (Tango likundas) om Modern Talking-duetan kahesanz' pajo kudendes «In the Garden of Venus»-studijanal'bomas (1987).
Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon žanr om sintipop.
Čarlstaun (Sent Kits da Nevis)
Čarlstaun (angl.: Charlestown) om lidn Sent Kitsas da Nevisas. Se sijadase Nevis-sarel.
Locomotion Tango
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1987 pajod Kategorii:Vn 1987 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Čarlstaun (Sent Kits da Nevis)
Eläjiden lugu om 1538 ristitud.
Kategorii:Sent Kitsan da Nevisan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Tähthaižed mal
«Tähthaižed mal» (तारे ज़मीन पर, Taare Zameen Par) om voden 2007 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli voden 2008 21. päiväl tal'vkud.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2007 fil'mad Kategorii:Režissöran debütan fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
V'jent'jan
V'jent'jan (ວຽງຈັນ / ວຽງຈັນທນ໌ [ʋíəŋ tɕàn], Vientiane) om Laosan pälidn da kaikiš suremb lidn, valdkundan ižandusen keskuz. Se om pälidnan prefekturan administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Lidn oli polttud Siaman armijal vn 1827 Anuvong-kunigahan satusetoman vasthalibundan jäl'ghe, pandud mantazole, rösttud i okaidud. Lidnan sija kazvahtui mecal francijalaižiden tulendale 19. voz'sadan lopus. Francijan tobmuz oli pandud vl 1893, i vl 1899 V'jent'jan kändihe francižen Laos-protektoratan pälidnaks. Lidn i sen pühäpertid oma udessündutadud, sen ližaks francijalaižed sauvoiba äi kolonialižid pertid. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud Japonijan imperijan armijal, francine armii päzuti sidä vn 1945 24. päiväl sulakud. Vspäi 1949 V'jent'jan tegihe ripmatoman Laosan kunigahusen pälidnaks.
V'jent'jan šingotase pälidnan funkcijoil i turizmal. Laosan rahvahaline universitet radab vspäi 1996.
Geografijan andmused
Lidn sijadase läz Tailandan territorijad, Mekongan hural randal tobjimalaz, 174 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Eläjad
Vn 2015 Laosan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 820 940 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Avto- da raudtesild ühtenzoitab Tailandan Nongkhai-lidnanke Mekongan oiktal randal vspäi 1994. Avtobusad oma kundaližeks transportaks valdkundas, V'jent'janan i toižiden lidnoiden keskes. Kun'min — Singapur-kiruhraudte läbitab lidnad, se om sauvomas vspäi 2010 i linneb vaumiž vn 2021 lopus.
Homaičendad
Kategorii:Laosan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Laosan agjad
Venan lidnanznam
right|250px Venan lidnanznam (Wiener Wappen) om Avstrijan Ven-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Kompozicii om olmas 14. voz'sadaspäi. Nügüdläine variant om vahvištadud vn 1998 12. päiväl uhokud.
Ümbrikirjutand
Must üks'päine orl kuldaižidenke käpšuidenke i n'okunke. Pen' lidnanznam sijadase hänen rindhal, se om rusked anglijalaine somuzlaud hobedaiženke ristanke.
Lidnanznaman pen' variant kogoneb somuzlaudaspäi vaiše. Ünäine variant ottas kävutamižhe tobmuden organoil.
Kacu mugažo
Kategorii:Lidnanznamad F
Pol'tošt paginad
«Pol'tošt paginad» (Полтора разговора: рассказ диспетчера) om Nikolai Grigor'jevan starin.
Pästtihe necidä starinad vepsän kelel 1937. vodel. Kändai oli M. Loginov. Venäkel'žed pästandad oliba vozil 1933−1934.
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Belostok
thumb|left|200px|Belostokan 28 osedle:d (vspäi 2006). Belostok (Białystok [bʲaˈwɨstɔk]) om lidn Pol'šanman pohjoižpäivnouzmas. Se om Alaläšan sodaveikundan pälidn, järed raudtesol'm.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš vl 1437. Se sai lidnan statusad vl 1749. Oli tekstil'tegimišton keskuseks 19. voz'sadan toižes polespäi. Vozil 1939 (tal'vku) — 1941 (27. kezaku) da vl 1944 (heinku−sügüz'ku) Belostok mülüi NSTÜ:n Vaugedvenäman NST:ha ühtennimižen agjan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn om ümbärtud mecoil, sijadase Bäl-jogen randoil (Biała, «vauged», Vislan oigedpol'ne bassein), 120..160 m korktusil valdmeren pindal päl. Matkad Varšavhasai om 188 km suvipäivlaskmha, Vaugedvenäman röunhasai — 54 km päivnouzmha.
Eläjad
Vn 2011 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 294 989 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 430 tuhad ristituid elihe ezilidnoidenke vl 2017.
Om erazvuiččiden religijoiden pühäpertid: katoline jumalankodikund, ortodoksine hristanuskond, judaizman pühäpert', mugažo čiganoiden sur' kund eläb lidnas.
Rel's
thumb|right|250px|Rel'sad [[Sonkovo-stancijal, Venäma]] thumb|right|250px|Levedaluseližen rel'san profilän suruded Rel'sad (anglijan kelen rails-sana libub latinan regula-sanaspäi «oiged kalu») oma teraraudbalkad, kudambid pandas špaloihe vai toižihe tüvihe, miše tehta raudted.
Belostok
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Belostok ühtenzoitab EÜ:n päivlaskmaižid maid Baltijan maidenke avto- da raudteidme i Suomenmanke.
Rel's
Rel'san sijad oma pähut, kaglut i aluz. Saudas kaht rel'sad paralleližikš. Raižun standartine leveduz om 1520 mm Venäman ühthižel raudtel.
Belostok
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Rel's
Amuižed rimalaižed tegiba melel rel'soid. Kävutadas niid raudtetransportan, tramvaiden, kaivuzvagonuziden i libutimiden sirdandan täht.
Homaičendad
Kategorii:Raudte
Baikal'sk
Baikal'sk  (Байка́льск) om Venäman lidn da lidnankund Irkutskan agjan suves. Se om Slüdänkan rajonan kahtenz' lidn da eländpunkt eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Transsiban penen stancijanno, cellülozbumagaižen kombinatan sauvojiden radnikžiloks senno vl 1961, nimitihe Baikal-järven mödhe. Vl 1966 kombinat radaškanzi, i radnikžilo sai lidnan statusad. Cellüloz i bumag oliba produkcijaks. Redusti järved lujas, i vspäi 2013 likvidiruidas kombinatad da sen jändusid.
Lidn šingotase Baikal'skan lämuzelektrokeskusel, lebun edheotandoil da turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baikal-järven suvirandal, 460 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, korktan Hamar-Daban-mägisel'ganno. Pened Solzan-jogi (Солзан, 34 km pitte) i Harlaht-jogi (Харлахта kümnen kilometran pitte) lanktas järvhe lidnan röunoiš. Matkad Irkutskhasai om 86 km pohjoižhe orhal, 147 km «Baikal»-trassadme (R-258) vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Slüdänk 33 km lodeheze orhal, 38 km «Baikal»-avtotel vai Transsibal.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +0,9 C°, heinkun +16 C°, vilukun i uhokun −14,4..−14,8 C°. Paneb sadegid 778 mm vodes, enamba kezakus-elokus (119..168 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (13..16 mm kus). Voib olda lujid manrehkaidusid (10 ballhasai 12:späi).
Solzan-žilo (602 rist. vl 2012) i Osinovk-žilo (kaikenaigaižeta ristitištota vl 2012) mülüdas lidnankundha Baikal'skan ližaks. Lidnankundan pind — 819,25 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 583 ristitud, vl 2017 — 12 738 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17 200 eläjad vl 1998.
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' om olmas vspäi 1778.
Baikal'skan saraktehnologijoiden da holitusen tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad Kategorii:Slüdänkan rajon
Čarlstaun
Čarlstaun voib znamoita:
Aloe
Aloe (Aloë), om äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden-sukkulentiden heim Asfodeližed-sugukundaspäi. Heim kogoneb enamba mi 500 erikospäi, Aloe perfoliata-erik om tipine. Elonform voib olda pu, penzaz, heinäsine kazmuz.
Leviganduz
Punvuitte i järgeline aloed oma levitadud honuzkazmusikš.
Ümbrikirjutand
Aloen lühüd seikh (vai tüvi) pid'oiteleb sanktoid lihakahid mekanvuiččid lehtesid. Erasiden erikoiden lehtesed sadas 60 santimetrad pitte. Lehtesen röun voib olda piine vai siled. Kazmused kaitas vet lehtesiš, niiden sanktuz voib ližaduda lujas. Ku kuivaig tuleb, ka kazmuz tacib alalehtesid i sauptab porid, veden purustuz poleneb.
Aloeiden änikod oma pened torvikahad seikhen ladvaks, oleskeldas vauktan, rusttan, pakuižen vai ruskedpakuižen mujun, änikuz om toppaz.
Kazmusen seikh i lehtesed mülütadas nenid tarbhaižid substancijoid: allantoin, londuseližed antioksidantad (B-kompleksan vitaminad, C- i E-vitaminad), beta-karotin (kändase A-vitaminaks organizmas). Tetihe aloen spravitajiš ičendoiš koume tuhad vozid tagaz völ, kirjutadud purtkiden mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Asfodeližed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Honuzkazmused Kategorii:Zell'kazmused
Vepsän kelen aigad
Vepsän keles om 4 aigad:
A
Suure-Jaani
Istorii
Jumalanpert' (nüg. lüteranine) om saudud edel 1300. vot, nimitihe sidä ph. Ioann Jevangelistan oiktastuseks (Groß Sankt Johannis). Külä sauvoškanzihe jumalanpertiš ümbri. Sen tahond mainitase kuti Wallola / Valle vspäi 1423. Külä sai nügüdläšt nimed 1880-nzil vozil, i se om jumalanpertin saksan nimen kal'k. Kätihe Suure-Jaanid radinžiloks (alevik) vl 1923. Se sai lidnan oiktusid vl 1938. Vll 1950−1959 lidn oli Suure-Jaanin rajonan administrativižeks keskuseks, sid' oli alištunu Vil'jandin tobmudele. Vll 1990−2005 Suure-Jaani oli erigoittud lidnaks-municipalitetaks. Vspäi 2005 oli Suure-Jaanin volostin keskuseks.
Suure-Jaani šingotase tegimištzonal läz lidnad (sen paloin, iknoiden da uksiden tehmine) i turizmal (Kappad-muzikankirjutajiden muzei, jogavozne muzikfestival' vspäi 1998, amuižen Lohavere-lidnusen ruinad kahtes kilometras).
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan pohjoižes. Matkad makundan Vil'jandi-keskushesai om 25 km suvhe. Lähembaine lidn om volostin toine Vihm-lidn 11 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 13 km avtotel.
Eläjad
Vl 1989 eläjiden lugu oli 1 503 ristitud, vodele 2011 lidnan ristitišt poleni i oli 1 090 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 713 eläjad vl 1959 i 1 653 eläjad vl 1979. Vn 2019 augotišes kaik 1057 ristitud elihe lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vil'jandin makund
Venan flag
border|right|250px Venan flag (Flagge von Wien) om Avstrijan Ven-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.
Kacu mugažo
Kategorii:Flagad F
Samucevič Ekaterina
Jekaterina Stanislavovna Samucevič (Екатерина Станиславовна Самуцевич) vai Katä (Катя; sünd. 9. eloku 1982, Moskv, NSTÜ) om venämalaine programist, pankmuzikant da pajatai; «Voina»-artgruppan (vspäi 2007) i «Pussy Riot»-muzikkollektivan enzne ühtnii.
Biografii
Jekaterina om Moskvan energetižen institutan pästnikan. Radoi programtegijan kaičendministrusen «Morinformsistema-Agat»-koncernas, sidä kesken ühtni programholitusen K-152 «Nerpa»-VA-laivan täht radatoitandha kaks' vot. Läksi koncernaspäi i jätksi säta programid frilanseraks. Vl 2009 lopi opendust Moskvan fotografijan da mul'tumedijan školas Rodčenkon nimed.
Vn 2012 21. päiväl uhokud muzikgruppan ühtnijad tegiba akcijad Moskvan Hristos-Sündun päjumalanpertiš — pankloičend pühäpertin keskuzpalas, Samucevič oli puttud arestan alle 16. keväz'kud. Sen-žo voden elokun 18. päiväl Jekaterina i kaks' tošt «Pussy Riot»-muzikgruppan solistad, Marija Alöhina da Nadežda Tolokonnikova, oliba sittud kahteks vodeks ičeze huliganižes tegos. Vn 2012 10. päiväl redukud Moskv-lidnan käskuzkundan kollegii kacui processan ühtnijoiden kassacižid žalleitamižid i kändi strok Samucevičule arvoimižstrokuks, sid'-žo pästtihe händast arestan alpäi.
Homaičendad
Kategorii:Pussy Riot Kategorii:Venäman pajatajad‎ Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Moskvha
Šimanovsk
thumb|left|250px|Muštnik [[Vladimir Leninale (2008)]] Šimanovsk (Шимановск) om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan keskuzpalan suves. Se om Šimanovskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1910 kuti Transsiban Per-žilo raudtestancijanno (Пера). Vll 1914—1920 nimitihe žilod Gondatti. Vladimiro-Šimanovskii-radnikžilo sai lidnan statusad vl 1950 nügüdläiženke nimenke. Vspäi 1975 alištub agjan tobmudele oikti.
Šimanovsk šingotihe sauvondmaterialiden tehmižel BAM:an täht edel 1990-nziden voziden lopud. Järedoiden edheotandoiden bankrotnendan jäl'ghe mašiništonsauvomižen tegimen pala i mecan edheotand ratas lidnas. Ristitišton enambuz radab kosmodroman objektoiden sauvondas Ciolkovskii-lidnanno.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur' Per-jogen üläjoksmusen randoil (Большая Пера, Zejan oiged ližajogi), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Blagoveščenskhasai om 190 km suvhe orhal vai 245 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Ciolkovskii 39 km suvipäivnouzmha orhal, 52 km avtotedme vai raudtedme, i Svobodnii 75 km suvipäivnouzmha orhal vai 100 km niil-žo teil.
Šimanovsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Lidnalaine legend
Lidnalaine legend (urban legend) om nügüd'aigaine legendan vai mifan toižend. Lidnalaižed legendad oma lühüdad tobjimalaz i nägudas todhekoskujikš ezmäižel kacegel. Konz ken-ni starinoičeb lidnalašt legendad, ka sanub, miše nece om putnu hänen sebranikale, tutabale mehele i s.v. Äjad lidnalaižed legendad oma lujas elokahad, paksus om jüged uskotoitta ristitud, miše nece om vaiše mif.
Šimanovsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 19 815 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1979−1998 (26 500 rist. vl 1992).
Lidnalaine legend
Irdkosketused
Kategorii:Fol'klor
Šimanovsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun londuseližen pühäpert' om olmas vspäi 2012.
RA. Ezmäine
'''«RA. Ezmäine»' (रा.वन Ra. Van'', Ra.One) om vn 2011 indine fil'm tedoližen fantastikan žanras.
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2011 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Gagarina Polina
Polina Sergejevna Gagarina (Полина Сергеевна Гагарина; sünd. 27. keväzku 1987, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine pajatai, aktris da model'.
Biografii
Polina om sündnu Moskv-lidnha. Hän kazvatajidenke sirdi Afinihe nell'voččes igäs. Pördi Venämaha vl 1994 babannoks, zavodi eläda da openuda Saratovas.
Vl 2003 Polina ühtni «Фабрика звёзд-2»-TV-šouhu («Tähthiden fabrik-2»), sigä hän sai ezmäšt sijad.
Vl 2005 Polina ühtni Jurmalan rahvahidenkeskeižhe «Новая волна»-konkursha («Uz' ald»), sigä hän sai koumant sijad. Vodes päliči Polina pästi ičeze ezmäižen «Колыбельная»-pajon («Kättepajo»). Vl 2015 hän ezini «Evrovizii»-konkursal, kus pajati «A Million Voices»-pajon. Polina oti 2-nden sijan finalas (303 čokkoint).
Vozil 2015 da 2016 oli Golos-TV-šoun näradoičijan.
Kanz
Polina om lähtnu mehele kaks' kerdad. Hänel om üks' poig da üks' tütär: Andrei-poig (ühtendes naindaspäi, sünd. 2007) da Mija-tütär (kahtendes naindaspäi, sünd. 2017).
Fil'mografii
Vspäi 2007 ezineb pajoid da ezipajoid fil'miš, änetoitab mul'tfil'mid.
Düssel'dorf
Düssel'dorf (Düsseldorf [ˈdʏsl̩ˌdɔɐ̯f]) om lidn Saksanman päivlaskmas. Se om Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanman pälidn, mülüb Rein da Rur-lidnaglomeracijha. Ičeze ezilidnoidenke Düssel'dorf otab seičemenden sijan Saksanmas ristitišton lugun mödhe (1,2 mln vl 2013).
Lidn om Saksanman rahaazjoiden (kahtenz' surtte valdkundas Frankfurtan Mainal jäl'ghe) da modan keskuz, sur' transporttesol'm da jogiport.
Istorii
Vl 1135 lidn om mainitadud ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš. Vlpäi 1288 Düssel'dorf om lidnan statusanke.
Geografijan andmused
Lidn seižub Düssel'- da Rein-jogiden ühthejoksmusen sijas, Rein-jogen oiktal randal 28-167 metrad korktusil, om uzid rajonid hural-ki randal. Seičeme sildad ühtenzoittas Reinan randoid lidnan röunoiš. Duisburg-lidn om toine Rein da Rur-aglomeracijan pala, se sijadase pohjoižpoles ani lidnan röunan taga.
Klimat om ven valdmerine. Voden kesklämuz om +10,6°C. Paneb sadegid 800 mm vodes. Pil'vesine sä om paks azj.
Düssel'dorf jagase 10 ümbrikho (saks. Stadtbezirk) ičeze nevondkundoidenke vaiše nevondfunkcijanke. Ümbrikod alajagasoiš 50 lidnanlaptha (saks. Stadtteil).
Ižanduz
Düssel'dorfan kogosüdäiprodukt om 41,5 bln € (vl 2012).
Mail'man tetabid Henkel' (kodihimii), Metro AG (torguindverk), TissenKrupp (metallurgii) da E.ON (energii) kompanijoiden päfaterad sijadase lidnas.
Düssel'dorfan rahvahidenkeskeine civiline lendimport (DUS) sijadase 7 km pohjoižhe lidnan keskusespäi Duisburganke röunanno, se om koumanz' surtte Saksanmas. Lendimportaspäi tehtas reisid Saksanman lidnoihe, Evropan, Päivlaskmaižen Azijan da Pohjoižen Afrikan maihe, sezonoidme — tropižihe lebutahoihepäi. Lendimport ühtenzoitab päraudtestancijanke rippujan jonusen monorel'stel (Skytrain).
Kundaline transport om kiruhtramvai (99 stancijad, niišpäi 17 oma manalaižed) da lidnelektrojonuz, niiden ted ühtenzoittas Rein-Rur-aglomeracijan toižidenke lidnoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Avrelii Avgustin
Avrelii Avgustin Gipponalaine (Aurelius Augustinus Hipponensis) vai Avgustin Afr (Augustinus Afer; sünd. 13. kül'mku 354, Tagast-lidn, Numidii, Pohjoine Afrik, Rimalaine imperii — kol. 28. eloku 430, Gippon-lidn, Numidii, Pohjoine Afrik, Päivlaskmaine Rimalaine imperii, nüg. Alžiran pohjoižpäivnouzm; hibjan jändused oma Pavii-lidnan Čel' d'Oro-bazilikjumalanpertiš, Italii) oli hristanuskondan jumalantedomez', filosof i pühäpaginik.
Avgustin pani severziden-se jumalankodiden alusid, erased oliba pandud panzatole möhemba. Lugetas pühämeheks katoližes, ortodoksižes i lüteranižes jumalankodikundoiš. Katolikad mainitadas händast 28. päiväl elokud, Venäman ortodoksad — 15 (28). kezakud.
Avgustinan melen mödhe, ku Biblijan tekstad vastkaroitas tedole, ka ei tari el'geta niid sana sanha. Avgustin ezimeletab, miše Adaman i Evan organizmad oliba sätud surmanalaižikš, no hö saižiba hengeližid hibjoid i igähišt elod, kuiži ei ole männu grähkha. Tedoidajiden pala lugeb Avgustinad hristanuskondan filisofijan istorijan alusenpanijaks, ka avgustinizm-joksend om olmas. Avgustinan hristianine neoplatonizm oli päižeks Päivlaskmaižen Evropan filosofijas i jumalantedos 13. voz'sadahasai, konz' Sur' Al'bert i Homoi Akvinlaine šingotihe hristianižen aristotelizman kacundoid.
Valitud sädused
Avgustin sädi äi kirjoid latinan kelel, ned valatoitihe protestantizman antropologišt opendust (Lüter i Kal'vin).
Kaikiš tetabambad i znamasižembad sädused oma De civitate Dei («Jumalan lidnas») i Confessiones («Hengenavaidamine»), Avgustinan hengeline elonstarin, De Trinitate («Stroican polhe»), De libero arbitrio («Joudjas valdas»), Retractationes («Toštmižkacundad»).
Irdkosketused
Kategorii:Hristanuskondan pühämehed Kategorii:Amuižen Riman filosofad Kategorii:Jumalantedomehed Kategorii:Pühäpaginikad Kategorii:Amuižen Riman kirjutajad Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Pühämehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Baskan kel'
thumb|right|250px|Baskan kelen dialektoiden kart [[Baskmas, 19. voz'sadan ližaleviganduz om ozutadud vauhil mujuil]] Baskan kel' (ičeze nimituz: euskara [eus̺ˈkaɾa]) om evropine izoliruidud kel', baskalaižed-rahvahan kel'. Sil pagištas Ispanijan pohjoižpäivnouzmas päpaloin, mugažo Francijan suvipäivlaskmas.
Kaik om läz 750 tuhad pagižijoid mamankeleks (2016, rahvahan kaks' seičemendest) i 400 tuhad ristituid toižeks keleks.
Kelen reguliruindorganizacii om Euskaltzaindia (Real Academia de la Lengua Vasca «Baskan kelen kunigazline akademii», Académie de la Langue Basque), radab oficialižikš vn 1919 redukuspäi ispanižes Bil'bao-lidnas.
Klassifikacii
Baskan kel' om üks'jäine eläb kel' ičeze kundas. Ende siš oli äi kelid, no nügüd' jättud kadoiba. Erased tedomehed tahtoidas sidoda necidä kel't toižidenke — ozutesikš, gruzijan kelenke, — no völ satuseta.
Kirjamišt
Baskan kel' kävutab ičeze kirjamišt latinan kirjamišton pohjal:
Grammatik
Baskan kel' om ergativine agglütinativine kel'.
Nimi
Nimil om artiklid (definitivine i indefinitivine), kändoid da luguid; suguid ei ole.
Kändod oma jäl'ghižed:
Definitivine artikl' om -a: etxea; indefinitivižen artiklän ozutajad oma bat-vajeh (üks'lugus) da batzuk-vajeh (äilugus), ned seištas nimiden taga kaiken (konz nimil ei ole adjektivoid): etxe bat, etxe batzuk.
Adjektiv
Baskan kelen adjektivoiden enambuz seižutase nimiden taga, artikl' panese adjektivoiden taga: Emakume eder bat «Čoma naine»; erased adjektivad seižutasoiš edel nimid vaiše, ozutesikš, beste «toine».
Baskan kelen sanund om sintagm; se znamoičeb, miše luguiden da kändoiden ozutajad tarttas nimen jäl'gmaižehe adjektivaha vai artikl'hä: Emakume ederra «Čoma naine» (-ra om artikl') — Emakume ederrera «Čomale naižele» — Emakume gazte eta ederrera «Norele čomale naižele» — Emakume gazte eta eder batera «(Miččele-se) norele čomale naižele» — Emakume gazte eta ederrak «Nored čomad naižed» — Emakume ederretara «Čomile naižile».
Verb
Verboil om nell' aigad. Ei voi toižetada verboiden enambust luguidme da personidme; verb-abutai (izan «olda» vai ukan (ven. «иметь»)) kävutase jonoštamha aigoid, personid da luguid; nened vaihed panesoiš sanundan lophu paksumba.
Prezens
Izan da ukan toižetasoiš prezensas muga:
Ku verbad kävutasoiš abuvaihidenke prezensas, ka ned toižetasoiš muga:
Izan kävutase verboidenke, kudambiden objekt ei ole olmas (oz.: itzarri, esnatu «heraštuda», hazi «kazda»); ukan kävutase verboidenke, kudambiden objekt om olmas (oz.: ireki «avaita», ikuzi «pesta», ahaztu «unohtada»). Voib kävutada verboiden enambust molembidenke abusanoidenke: il izan «kolda» — il ukan «rikta», ikuzi izan «pestas» — ikuzi ukan «pesta», jarri izan «pandas» — jarri ukan «panda».
Prezensan ozutesed:
Erased verbad kävutasoiš egin-vaihenke («tehta») vaiše: lo «uni» — lo egin «magata» («tehta unt»).
Konz verbad toižetasoiš, ka ned jonoštadas objektan äilugud kaiken: Abestia entzun dezakezu «Void kulda pajod» — Abestiak entzun ditzakezu «Void kulda pajoid»; Etxea hautsi dute «Hö murenziba pertid (üks'lugu)» — Etxeak hautsi dituzte «Hö murenziba pertid (äilugu)».
Voib kävutada ari-vajeht (izan verbanke) jonoštamha oleskelijad nügüd' tegendad: Irakurtzen ari naiz «Nügüd' minä lugen».
Ei sa kävutada izan-verbad «kus om / oma?» küzundan täht; pidab kävutada egon-verbad «olda (kus-se), seišta», kudamb toižetase muga:
Männu aig
Kaks' toižendad om baskan kelel männudes aigas. Ezmäine kävutase, konz tegend oleskeli ei amu (voib nimitada sidä aigad perfektaks mugažo); toine kävutase, konz tegend oleskeli amu jo.
Ezmäižes toižendas pidab toižetada abuvajeht vaiše, päšt vajeht ei toižetagoi: erosi «ostta» — erosten dut «ostan» — erosi dut «ostin».
Ozutesed:
Ku verb toižetase prezensas abuvaiheta, ka pidab toižetada sidä männudes aigas mugažo: jakin «teta» — badakit «tedan» — nekien «tezin».
Ku tegend oleskeli enamba mi üks' kerdad, ka pidab kävutada verboiden prezensan formad (no abuvajeh jäb männuden aigan formas): joan «mända, astta» — Batzuetan basora joaten zen «Hän astui mecha erašti».
Imperativ
Kaikiš paksumb ei pida toižetada baskan kelen verboid imperativas: ahaztu «unohtada» — ahaztu! «unohta(gat)!», ika erased verbad toižetasoiš kaiken-se: ikusi «nähta», begiratu «kacta» — ikus!, begira! «kacu!», Begiraiguzu begitara «Kacu meiden sil'mihe» (begiratu «kacta», zu «sinä», gu «mö»).
Kauzativ
Protobaskan keles -ra-infiks oli kauzativan ozutajan.
Äjad verbad oma sätud sen kal't:
Nügüd'aigan -(t)arazi-suffiks kävutase: hazi «kazda» — haziarazi «tobjeta», vai behartu-verb «käskta».
Modaližed verbad
Baskan kelel om äi modaližid verboid. Mugoižed verbad mülütadas nimid vai adjektvid da abuvajhid i oma tarbhaižed lujas.
Naku oma erased niišpäi:
Vaihišt
Baskan kelen vaihištos om äi velgvaihid da vaihiden tahoižid toižendoid. Ozutesikš, jäl'ghižed toižendad oma «jogi»-vaihel: ibai (päine toižend), uhaitz, ugarte i errio.
Baskan kel' om amuine lujas, sikš voib löuta sen heimolaižid vaihid Evrazijan äjiš kel'kundoiš: bask. ele «vajeh» — uraline *kele «kel'», bask. guti (nügüd'aigaine form om gutxi) «vähä» — dravidine kutti, guti «pen'» da toižed.
Velgvaihed
Läz ei kävutagoi erasid baskan kelen vaihid tämbäi. Velgvaihed kävutasoiš niiden taguiči, ozutesikš, gorputz-velgvajeh («hibj») kävutase soin-vaihen sijas, gertatu-vel'gvajeh («oleskelda», tuli latinan kelespäi mugažo) kävutase jazo-vaihen sijas.
Vaihiden sauvomine
Nened suffiksad znamoitas ristituid radmižen mödhe: -(l)ari, -tzaile da -le:
Adjektivad tegesoiš -tsu-suffiksal paksus (nece suffiks znamoičeb «täuz'»):
Verboil om -tu- da -du-lopindoid järgeližikš. Voib tehta verboid läz jogahižes nimespäi da läz kaikuččes adjektivaspäi niiden ližadusel:
Vepsan kelen «-ine»-suffiks (nimiden täht) om -txo baskan keles:
Baskan keles om -(t)ar-suffiks znamoičemha maiden da lidnoiden eläjid: Errusia «Venäma» — errusiar «Venäman eläi», Bilbo «Bil'bao» — bilbotar «Bil'baon eläi», hiri «lidn» — hiritar «lidnan eläi».
Genitivan -(eta)ko-lopind voib säta nimid mugažo: oin «laba» — oinetako «keng'».
Vaihed kahtenke tüvenke da sen enamba
Baskan keles om äi vaihid, kudambad mülütadas enamba mi üks' tüvi:
Aldi- «aig, pord» da alde-vaihed «pol', čura» kävutasoiš sädamha erazvuiččid vaihid:
Kaks' verbad sätas ut nimed ühtištuden erasti: joan «mända, astta» + etorri «tulda» = joan-etorri «matk»; vai verb da nimi ühtenzoitasoiš: jo «iškta» + muga «röun» = jomuga «met», heldu «tulda» + bide «te, matk» = helbide «adres»; vai adjektiv da nimi ühtištudas eskai: esku «käzi» + zabal «avar» = eskuzabal «hüvätabaine».
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Izoliruidud keled Kategorii:Francijan keled Kategorii:Ispanijan keled
Soi
Soi vai Kul'tursoi (Glycine max) om üks'vozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Tarbhaine kul'turkazmuz, kazvatadas kaikil kontinentil.
Augotižlibund
Kul'turine soi libui Suvipäivnouzmaižes Azijaspäi läz vit tuhad vozid tagaz, ezmäižed ozutesed oma löutud Kitain territorijal. Kazmusen levitadud evropan keliš nimituz libub soipainatosen japonan nimitusespäi (醤油 šöju).
Kazvatadas genetižikš modificiruidud sojad RR-tundusenke (Roundup Ready «vaumiž kaiked vaste») vspäi 1995, se om sätud «Monsanto»-kompanijal (AÜV). RR-kazmused oma sintetazan enolpiruvilšikimatfosfat-genanke (EPSP synthase) mahusen Agrobacterium sp. strain CP4-bakterijaspäi. Gen om todud genjuraižimen abul, se kändi kazmust seižujaks glifosat-gerbicidad vaste (sen torguindmark om «Roundup»), kävutadas gerbicidad heitmaha rujoheinid.
Ümbrikirjutand
Kul'tursojan seikh oleleb hoik vai sanged, höunhekaz vai pall'az. Seikhen piduz om 15 santimetraspäi kahthe metrhasai da sen enamba. Sojan lehtesed oma koumepalaižed, harvoin viž-, seičeme- i ühesapalaižed. Äniklehtesiden muju voib olda ruskedsinižen ližamujun vai vauged.
Plod om paug nellän..kuden santimetrad pitte. Mülütab kaht..koumed sement tobjimalaz.
Mail'man kazvatand
Mail'man tehmine oli 352,6 mln tonnoid vl 2017, sidä kesken (enamba 10 mln t) AÜV — 119,5, Brazilii — 114,5, Argentin — 54,9, Kitai — 13,1, Indii — 10,9, Paragvai — 10,4.
Ottas sojan semnid pauguišpäi torhudeks vaumičemha erazvuiččid söndtavaroid. Vauktušiden i toižiden arvokahiden komponentoiden znamasine südäiolend laskeb kävutada sojad lihan i maidproduktoiden vegetarianižeks i allergijatomaks vajehtimeks.
Homaičendad
Kategorii:Bobanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Sömkazmused
Grendaizer
«Grendaizer» (UFOロボ・グレンダイザー!!, virkand: Jūfō robo gurendaidzā) om japonine manga da anime-serial ozaitelemižen da tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Kacumata Tomoharupo. Kaik om 74 epizodad serialas, kaikutte om 22 minutad hätkte. Om tehtud japonižen «Fuji TV»-kanalan täht japonan kelel, läksi ekranoile vozil 1975−1977. Koumepalaižen «Sur' Mazinger»-mul'tfilman lopuline jätktuz. Om tetab AÜV:oiš kuti Force Five: Grandizer, Italijas kuti Goldorak. Om ozutadud Venämas vodel 1993 («2x2»-telekanal) i vl 2007.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan TV-serialad Kategorii:Animeserialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1975 serialad Kategorii:TV-serialad japonan kelel
Sol'-Ileck
thumb|left|250px|Lidnan da sen ümbrišton shematine kart (2019) Sol'-Ileck (Соль-Илецк, Тоз-Түбә / Тоз-Иләк) om Venäman lidn da lebutaho Orenburgan agjan suves. Se om Sol'-Ileckan lidnümbrikon (edel 2016. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1744 žiloks samha keitandsolad. Vl 1754 saudihe Ilekan Kaičend-lidnusen (крепость Илецкая Защита) kalaidajid heimoid vaste. Žilo sai lidnan statusad vl 1865 udenke Ileck-nimenke. Vl 1926 se kändihe lidnanvuiččeks Ileckoje-žiloks. Vl 1935 nimitihe sidä Ilekan Kaičend:aks möst. Vspäi 1945 kätihe žilod lidnaks tošti da nimitihe nügüdläižikš.
Sol'-Ileckan ižandusen päsarakod oma sötmižheinänobrädindmašiništon tehmine jäl'gregidenke da keitandsolan samine. Röunanverine Ileck-1-raudtesol'm om Kazahstanan ičezkaluištos. Kezaaigan äi matknikoid tuldas järviden randoidenno lebutamha
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ilek-jogen molembil randoil (Иле́к, Uralan hura ližajogi), sen keskuz sijadase 125 m korktusel valdmeren pindan päl.
Redu- da solakahad järved oma lidnan südäimes. Matkad Orenburghasai om 70 km pohjoižhe i se om lähembaine lidn, Kazahstanan röunhasai — läz 30 km suvipäivlaskmha.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 28 337 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 28 400 eläjad vl 2011.
Rahvahad (vl 2010, enamba 1%, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 63,8%, kazahlaižed — 17,5%, totarlaižed — 10,1%, ukrainalaižed — 3,4%, saksalaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 3,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orenburgan agjan lidnad *
Birobidžan
thumb|left|250px|Agjan muzei i kirjišt [[Šolom-Aleiheman nimed (2016)]] Birobidžan (Биробиджан, ביראָבידזשאַן Birabidzsan, ) om lidn da lidnümbrik Venäman suvipäivlaskmas. Se om Evrejan avtonomižen agjan pälidn da kaikiš suremb lidn, mugažo Birobidžanan rajonan administrativine keskuz (ei mülü rajonha).
Rusked Mäguine (Babajevon rajon)
Rusked Mäguine, vai Krasnai Gork (Красная Горка), om külä Vepsän rahvahaližes küläkundas, kudamb mülüb Vologdan agjan Babajevon rajonha.
Birobidžan
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1915 kuti žilo Tihon'kai-raudtestancijanno Amuran raudtel (Transsiban pala) elänzoitmaha tahondad. Vspäi 1931 kätihe sidä radnikžiloks da nimitihe nügüdläižikš tahondan mödhe. Tahond sijadase Bir- da Bidžan-jogiden keskes. Jogiden nimed kändasoiš evenkan kelespäi kuti «jogi» — bira i «kaikenaigaine seižundtaho» — bidžen, molembad lanktas Amur-joghe huralpäi, sadakilometraine keskust erigotab jogid. Vl 1937 radnikžilo sai lidnan statusad.
Birobidžan šingotase mebel'edheotandoil, keng'fabrikal, sömtegimištol (maidproduktad, makaronad, paštatezsijad), mecan ümbriradmižel i varažomižandusel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Bir-jogen randal, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kitain röunhasai om 75 km suvhe. Lähembaine järed lidn om Habarovsk 162 km päivnouzmha orhal, 188 km avtotedme vai raudtel.
Rusked Mäguine (Babajevon rajon)
Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om läz 10 km, a Babajevo-rajonkeskushesai om läz 100 kilometrad pohjoižhe. Rusked Mäguine om izoliruidud avtotedilpäi. Lähembaižed eländpunktad oma Janglaht öbokha dai Pust (üks' kahtes, läz Timošinküläd) longibokha.
Birobidžan
Geografijan andmused
Klimat om ven mussonine. Tal'v om vilu da kuiv, kezal om räk da luja nepsuz. Voden keskmäine lämuz om +1,9 C°. Paneb sadegid 682 mm vodes, niišpäi 409 mm kezakus-elokus. Kuivsezon om kül'mkus-keväz'kus (5..19 mm kus).
Birobidžan om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Rusked Mäguine (Babajevon rajon)
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Rusttes Mäguižes ei olnugoi jo kaikenaigaišt eläjid.
Birobidžan
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 75 413 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 86 700 eläjad vl 1992.
Rusked Mäguine (Babajevon rajon)
Se om čutud eländpunkt, vhesai 2019 sil ei olend külän tobminad.
Birobidžan
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Evrejan avtonomižen agjan lidnad Kategorii:Evrejan avtonomižen agjan lidnümbrikod *
Vepsän opas
«Vepsän opas» om kirj suomen kelel vepsän kelen polhe. Pästtihe sidä Hel'sinkihe «Suomen kirja»-pästandkodil vodel 1945.
Nened tegijad sädiba kirjan: Martti Airila, Aimo Turunen, Jussi Rainio. Kirj mülütab 90 lehtpol't.
Kirjas kuvastub pohjoižvepsän paginan normiruindan naprind.
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad suomen kelel Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Kondjansamal
Kondjansamal (Polytrichum commune) om samlon toižend, äivozne kazmuz Polytrichaceae-sugukundaspäi.
Leviganduz
Se samal om levitadud Pohjoižen mapoliškon tahondoiš venon nepsan klimatanke, putub Meksikas, tün'valdmerižil saril (sidä kesken Udes Zelandijas) i Avstralijas. Voib vastata paksus Venäman meczonas (pohjoine i keskuzline palad) pölusiden nägul.
Kazvab mecan tahondoiš lujanke nepsudenke da luhtoidme. Kondjansamlon pölusenvuitte turbiž pid'oiteleb vet i veb territorijad sodundannoks.
Ümbrikirjutand
Samlon lehtesed oma muzavihandad, vanhudes burad, 6..8 mm pitte, erasti 12 millimetrhasai. Seikh om buranke da rusttanke ližamujunke, 10..15 sm pitte, sättujiš arvoimižiš sase 50 santimetrhasai. Lugetas necidä samlod kaikiš pidembas mail'mas.
Kävutand
Keratas i kuivatas, ottas kävutamižhe lämuzizoläcijaks struban parziden keskes.
Kondjansamal ei hapištu, sil bakterijanvastaine ičend om.
Homaičendad
Kategorii:Samlod Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe
Bugrin küläkund
Bugrin küläkund (Бугровское сельское поселение) om municipaline ühtnik Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, ani pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha Piterišpäi.
Administrativine keskuz — Bugri-žilo.
Ristitišt — 8 752 eläjad (2010), pind — 38,75 km².
Kaik kahesa eländpunktad sijadase küläkundan territorijal — 1 žilo i 7 küläd.
Kvarcitkülä
Kvarcitkülä vai Kvarcitni (suomen kelel: Šokšunranta, Lomka i Louhos, venäkelel: Кварцитный) om vepsän žilo Venäman Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Se om Šokšun vepsän küläkundan administrativine keskuz.
Istorii
Vl 2017 pen' Ustii-žilo kaikenaigaižeta ristitištota om mülütadud Kvarcitkülähä.
Kvarcitkülä šingotase kaivuzkombinatal, mugažo koume adivpertid om saudud järven randadme.
Geografijan andmused
Žilo sijadase Änižen Šokšun lahten randal, Šokš-külän i Änižen keskes. Kvarcitan samine jätkustub ani pohjoižhe žilospäi. Matkad Petroskoi-rajonkeskushesai om 63 km lodeheze avtotedme pidust' järven randad.