cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otepä
Istorii
Otepän ižandusen päsarak om sportturizm, mugažo fanerantegim radab. Om meden tehmišt lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižel ülüdel. Om ümbärtud londuseližel puištol i penil järvil, kaikiš suremb om Pühajärv (3,1 km², Peipusjärven bassein) ani suvipäivlaskmha lidnaspäi. Matkad Tallidnhasai om 180 km lodeheze orhal vai 225 km avtotedme. Matkad makundan Valg-keskushesai om 48 km suvipäivlaskmha avtotedme, Tartuhusai om 42 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Elv 25 km pohjoižhe-lodeheze avtotedme.
Kaik 54 küläd alištudas Otepän volostin (Otepää vald) tobmudele vs 2017 redukun 24. päiväspäi. Volostin pind — 520,2 km².
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 070 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 2 445 eläjad vl 1941, 2 424 vll 1970 i 1989. Kaik 6 623 ristitud elihe Otepän volostiš vn 2018 augotišes.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Valgan makund
Nevondkundaline Port
Nevondkundaline Port (Сове́тская Га́вань) om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randan suvipäivnouzmas. Se om Nevondkundaližen Portan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1853 kuti Konstantinovskii-sodapost. Vozil 1856−1923 nimi oli Imperatorine Port (Императорская Гавань), vhesai 1930 nimitihe Znamenskoje-žiloks, sid' radnikžiloks nügüdläiženke nimenke. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1941 vilukus. Vozil 1943−1945 saudihe Vanino-ližaportad merikaran vastrandal i raudted Komsomol'skaspäi Amural türmatud mehiden abul oigendamha sodavägid Japonijad vaste. Vspäi 1981 oli ümbrišton ühtenzoitusen planoid järedha lidnha, no azotihe niid NSTÜ:n čihodamižen jäl'ghe.
BAM-raudten lopstancii, meriport radab lidnas. Nevondkundaline Port šingotase mecan ümbriradmižel da eksportal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tataran sal'men päivlaskmaižel randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Habarovskhasai om 385 km päivlaskmha orhal vai 570 km avtotedme. Lähembaine lidn om Uglegorsk (Sahalin) 120 km päivnouzmha orhal sal'men kal't.
Nevondkundaline Port om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 712 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 35 500 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: ph. Feodor Ušakovan (2007−2012) i Phh. Pedroin da Pauloin (2009).
Nevondkundaližen Portan tegimištoliž-tehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan randan lidnad *
Ülätagil
Ülätagil (Ве́рхний Таги́л) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Ülätagilan lidnümbrikon administrativine keskuz da pala.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1718 kuti žilo holitamha Ülätagilan kaugedraudan tegint, nimitihe jogen mödhe da sijadusen mödhe joginiškan randal. Mugažo kuldan samine oli lähižil jogil da mägil. Rahvahanikoiden sodan jäl'ghe tegim ei olend pästtud töhö, i eläjad kävelihe radho lähižihe eländpunktoihe. Toižen mail'man sodan jäl'ghe saudihe leibtegint, Ülätagilan GRES:ad (ezmäine jono vll 1951−1956) varatoitamha Novoural'skan kombinatad, sauvondmaterialiden kombinatad (vodele 1966, nügüd' eile rados). Vl 1966 radnikžilo sai lidnan statusad.
Ülätagil šingotase Ülätagilan GRES:al (radab londuseližel gazal, vägevuz om 1062 MVt elektrusen mödhe i 240 Gkal/čas lämuzenergii).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päivnouzmaižel pautkel, Tagil-jogen (Tur-jogen oiged ližajogi) hural randal tobjimalaz, 260 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Koume uitod-vezivaradint oma sauptud padoseinil lidnas da sen röunas: Tagil-jogel (suvi da keskuz) i sen penil huril Vogulk- (Вогулка, ani päivlaskmha) i Sibirk- (Сибирка, ani pohjoižhe) ližajogil. Matkad Jekaterinburghasai om 72 km suvipäivnouzmha orhal, 96 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Kirovgrad 10 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai avtol, i Novoural'sk 10 km suvipäivnouzmha orhal vai avtotedme, 25 km raudtel. Raudtesarak tuleb lidnha «Jekaterinburg — Alatagil»-raudtekeskustan Neiv-stancijaspäi, se om 16 km pitte i radab vaiše jüguiden täht.
Polovinnii-žilo (1408 rist. vl 2010) i Belorečk-žilo (Белоречка, 319 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Ülätagilan ližaks. Lidnümbrikon pind — 310,57 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 843 ristitud, lidnümbrikon — 13 570 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 371 eläjad vl 1959.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 95,2%, totarlaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman «Znam»-jumalaižen (Ülätagilan) kivine pühäpert' (om saudud vll 1859−1876), se ei ole sauptud nevondkundaližen aigan, Illä-endustajan časoun' i vanhuskolaižiden Mikoi-arhangelan jumalanpert' (om letud kaumžomal vl 2006).
Uralan tegimištoliž-ekonomižen tehnikuman (Jekaterinburg) ezitaikund om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod
Islandijan kel'
thumb|right|250px|Tekstan pala islandijan kelel Islandijan kel'  (ičeze nimituz: íslenska) om Islandijan oficialine valdkundkel'. Pagižijoiden lugu om läz 310 tuhad ristituid, Islandijas päpaloin.
Se om indoevropine, germanine kel'. Islandijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Konservativine kel', nell' kändod om kaičenus. Kaks' paginad: suvine (linmaili) i pohjoine (hardmaili), erištadas virkandan mödhe.
Kelen reguliruindorganzacii om Islandižiden tedoidusiden institut Arni Magnussonan nimed (Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, Reikjavik). Vspäi 1995 jogo voden 16. päiväl kül'mkud oigetas Islandijan kelen päiväd Jounas Hadl'grimsson-runokirjutajan sündundan oiktastuseks.
Kirjamišt
Kaik om 32 kirjant kelen kirjamištos.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Islandijan keled
Lumenšur
Zavottihe tehta lumenšuruid ezimeletaden Francijas, ned oliba ozutadud vn 1889 Mail'man ozutelendal Parižas. Ezmäine patent pästamha šuruid lumenke om anttud avstrižen Venan tegijoile 19. voz'sadan lopus. 1920-nzil vozil lumenšurud levitaškanzihe AÜV:oiš. Tegeškanzihe lumenšuruid suril lugumäril 20. voz'sadan keskes, osttihe niid lahjaks.
Ümbrikirjutand
Kehker suvenir om aličunke, päpala om täuttud gelil antifrizanke, mugomanke kut glicerin, mugažo loštkil vai plastikal. Pudištandan aigan loštked lumenšurus širmotasoiš aniku «lumi». Suveniran südäimes om penid figuruzid tobjimalaz (čomitadud pranzikale pertiine, lumiuk, kuz'haine da m.e.); erasišti lumenšur voib olda eriliženke mehanizmanke, kudamb vändab praznikmelodijan.
1950-nziš vozišpäi ireg plastik kävutase stöklan sijas tobjimalaz päzutamha satatesišpäi.
Homaičendad
Kategorii:Uz' voz' Kategorii:Bobaižed
Amar, Akbar, Antoni
«Amar, Akbar, Antoni» (अमर अकबर एन्थोनी, Amar Akbar Anthony) om voden 1977 Bollivudan indine komedijan fil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1977.
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1977 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Indii (znamoičendad)
Indii voib znamoita:
Kommunizm
thumb|right|250px|Valdkundad kommunistiženke ohjanduzkundanke nominaližikš tähäsai (rusked) i enččes (ruskedpakuine) Kommunizm (latinan kelen commūnis-sanaspäi «ühthine») om üks' ideologijoišpäi, teoretine kundaline i ekonomine formacii olijoiden kundaližes ičezkaluištos tehmižabutusiden alusel, kudambaspäi socialine kohtaižuz tuleb.
Ei olend völ täuzin kommunistišt järgendust realižudes, se järgenduz om idealine. Nimitadas «kommunizmaks» ul'trahurad ideologijad paksus, se tedotab kommunistižen kundan sauvondad metoks. Lugetas erazvuiččid školoid i joksmusid kommunizman polenpidajikš (kommunistoikš), niiden kesken marksizm, socialine anarhizm.
Kommunizman erineden, lahjoičendan ekonomikan levitadud elementad ottas aluseks sadud hüviden arvon personališt märičendad, se ei ole lahjoičend muite (päiči tedoiden levigandust), no tarkašti meletadud vajehtuz.
Kommunizm- i kommunist-tärtused libudas 1830-nziden voziden Francijaspäi, hot' edel sidä pojavad terminad oliba (communauté «elo kundoil», egalitarizm-koncept). Kundaližen ičezkaluišton i elon radkundoil radikaližed polenpidajad kävutiba ut terminad. Vl 1840 severz'-se kommunistižid aiglehtesid pästlihe Parižha. Vl 1848 Marksan i Engel'san «Kommunistižen partijan manifest» oli pästtud ezmäižen kerdan Londonha. Edel 20. voz'sadad kundaline el'genduz oli, miše kommunizm om sabustamatoi abstrakcii, no voib löuta realižid teid socializman sauvondan täht.
Homaičendad
Kategorii:Ekonomižed ideologijad Kategorii:Politižed ideologijad Kategorii:Socialižed likundad
Ozörsk (Čeläbinskan agj)
Ozörsk (Озёрск, mugažo totaran i baškiran kelil) om Venäman sauptud lidn Čeläbinskan agjan pohjoižes. Se om agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ozörskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1945 9. päiväl kül'mkud kuti sauvondrajon nomer 11, Baz-10 (База-10) i tegim № 817 sädamha ezmäšt nevondkundališt atombombad. Žilo valdkundaliženno himižtegimenno Mendelejevan nimed sai lidnan statusad vn 1954 17. päiväl keväz'kud Čeläbinsk-40-nimitusenke, edel sidä ei olend lähtendad sauvondan zonaspäi. Möhemba himižkombinat sai «Majak»-nimitust.
Vn 1957 sügüz'kul tehnopolis eli läbi radioaktivižes avarijas, se oli ezmäine mugoine sur' avarii NSTÜ:s, redusti šoidud 300 km pitte i 5..10 km levette. Nimitihe lidnad Čeläbinsk-65 vll 1966−1994. Vspäi 1994 lidn om olmas nügüdläiženke nimenke oficialižikš, sijadusen mödhe järviden keskes.
Ozörsk šingotase «Majak»-tehmižühtelmasel (südäitukuižen poltusen tehmine da utilizacii, radioaktivižiden izotopoiden sädand), mašinansauvomižen edheotandoil (mašiništ kivivoinhimižen, atomižen, metallurgižen i sömtegimišton täht), sauvondedheotandoil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan da sen ümbrišton nägu Man kaimdajaspäi (edel 2007 vot). Lidn sijadase ümbrikon pohjoižes, Suviuralan päivnouzmaižel ezimägištol, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nene järved oma lidnas: Irtäš-järv-vezivaradim (Ирташ, 227 m ü.m.t., 53,5 km²) om lidnan pohjoižrandaks, Pen' i Sur' Nanog-järved (Малая и Большая Нанога) oma lidnan lodehes, Kiziltaš-järv-vezivaradim (Ҡыҙылташ, 18 km²) — pohjoižpäivnouzmas, pen' Tatiš-järv om suves. Matkad Čeläbinskhasai om 77 km suvipäivnouzmha orhal vai 103 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Kištim (raudtestancijanke) 4 km päivlaskmha i Kasli 15 km pohjoižhe.
Novogornii-žilo (6 733 rist. vl 2010), Metlino-žilo (3 694 rist. vl 2010), koume pen't žilod i külä mülüdas lidnümbrikho Ozörskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 657,3 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 82 164 ristitud, lidnümbrikon — 93 044 ristitud. Vspäi 1996 kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 91 tuhad eläjid vll 2002−2005 (91 800 rist. vl 2003). Kaik 79 265 eläjad oli lidnas i 89 731 eläjad kaikes lidnümbrikos vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 89,6%, baškiralaižed — 3,8%, totarlaižed — 3,3%, ukrainalaižed — 1,5%, toižed rahvahad — 1,8%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma: keskopendusen — Ozörskan tehnine kolledž i Ozörskan čomamahtoiden kolledž, üläopendusen oma Ozörskan tehnologine institut — Nacionaližen MIFI-südäitukuižtedoiduzkeskusen filial i Suviuralan valdkundaližen universitetan filial.
Izo Lizoi
«Izo Lizoi» om vepsän Nina Zaiceva-kirjutajan runokogoduz vepsän kelel norembile škol'nikoile.
Kirj om pästtud Petroskoihe «Periodika»-pästandkodil vodel 2005. Kogoneb 32 lehtpolespäi, kuvidenke. Pirdi N.V. Truhin.
ISBN 5881701445, ISBN 9785881701444.
Kategorii:Nina Zaiceva Kategorii:Kirjad vepsän kelel Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Breivik Anders Bering
Homaičendad
Kategorii:Norvegijan terroristad Kategorii:Nacionalistad Kategorii:Rikojad kirjamišton mödhe Kategorii:Terroristad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Oslho Kategorii:Sündnuded vl 1979
Feminizm
thumb|right|200px|Kova nürk [[Veneran (naižen simvol) zirklos om feministižen likundan znam. Tagaman lilaine muju om feminizman veroline mujund]] Feminizm (femina-sanaspäi «naine»), vai naižküzund, om ideologijoiden, politižiden i socialižiden likundoiden spektr, kudambad oma olmas samha tazooiktust naižiden täht politikas, rahvahaližes ižanduses, personas i ristitkundas, vai heitmaha seksizmad.
Feminizman met
Äjad feministad pagištas mužikoiden-ki päzutandas, ristitkundan patriarhaline sauvond i veroližed genderižed rolid todas pahut mužikoile-ki, naižmelen mödhe.
Istorijan pordod
Päivlaskmman naižlikundan enzne jagase koumeks pordoks-«aldoks».
1.Ezmäine pord om sufražizman likund 19. voz'sadal i 20. voz'sadan zavodindas, tarbhaitihe oiktust ičezkaluištho lähtnuziden mehele naižiden täht i valičemižoiktust.
2.Kahtenz' pord augoti 1960-nzil vozil, likund tahtoi sada mehiden i naižiden täut juridišt tazooiktust.
3.Koumanz' pord jätkustub 1990-nziš vozišpäi i kazvab kahtenden pordon erasiš-se satusetomuzišpäi, mugažo seksualižiš sodoišpäi i diskussijoišpäi feministoiden keskes. Likund jagoihe kaks'haze: antopornografine feminizm i seksualiž-pozitivine feminizm.
Česmen jumalanpert'
thumbnail|right|250px|Česmen jumalanpert' vn 2011 uhokus Česmen jumalanpert' (Чесменская церковь), toine nimituz om '''Ph. Johann-endustajan Raštvoiden jumalanpert (Церковь Рождества святого Иоанна Предтечи) om ortodoksine jumalanpert' Piterin Lensovetan irdal. Alusenpanii om Jekaterina II-imperatornaine.
Jumalanpert' om saudud vozil 1777−1780 vn 1770 Venäman laivišton vägestusen muštoks sodas Turkanmad vaste. Pühäpertin arhitektor om Jurii Fel'ten.
Pühäpert' om saudud psevdogotik-stiliš. Se oli sauptud vll 1919−1991, toižed aluzkundad radoiba sauvuses. Oli muretud paloin Toižen mail'man sodan aigan, om udessündutadud vspäi 1996. Arhitekturan muštnik federaliženke znamoičendanke.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin jumalanpertid Kategorii:Jumalanpertid kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan rajon (Piter)
Eländpunktad Venämas
Voziden 2002 da 2010 rahvahanlugemižiden mödhe eländpunktoiden lugumär Venämas jagoihe ninga:
Piterin metropoliten
thumb|right|250px|Linijoiden shem. Piterin metropoliten (Петербургский метрополитен) om kahtenz' pitte da avaidusen aigan mödhe NSTÜ:s da Venämas Moskvan metropolitenan jäl'ghe. Se oli avaitud kül'mkun 15 päiväl 1955 vodel.
Piterin metropolitenas nügüd' funkcioniruib viž linijad, teiden piduz om 113,6 km. Stancijoiden lugu — 67 (niiden keskes om 7 sirdandsol'med), 11 stancijad oma ühtenzoittud raudtestancijoidenke. Metropolitenan sistemha mülüb 74 vestibülid, 263 eskalatorad i 856 turniketad. Siš om viž ekspluatacišt i üks' kohenduzdepo.
Eländpunktad Venämas
Vl 2010 kaik oli 1100 lidnad, niišpäi viden kudendest (936) ristitišt oli vähemb mi 100 tuhad eläjidenke. Kümne kaikenaigašt eläjad da sen vähemba elädas küläeländpunktoiden läz nelländeses (23,6%, Federacijan Lodehližes i Keskümbrikos päpaloin), sen ližaks 12,7% küläeländpunktoid oma kaikenaigaižeta ristitištota (muga nimitudud «kezaküläd»).
Piterin metropoliten
2007. vodes Piterin metropoliten vedi 829,8 mln matknikoid, necen ozutajan mödhe se om 12-ndel sijal mail'mas. Piterin metropoliten om kaikiš süvemb mail'mas. Äjad stancijad oma nägutadud lujas čomin i originaližešti.
Stancijad
Pohjoižespäi suvehe:
Oht (Nevan ližajogi)
thumb|right|250px|Ohtan su i [[Penen Ohtan sild]] Oht (Охта) om Venäman jogi Piterin pohjoižpäivnouzmas i Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Se om Nevanjogen kaikiš znamasižemb oiged ližajogi. Jogensu sijadase Piteriš. Kaik 13 sildad joges päliči om olmas Piterin südäimes.
Ginnessan Rekordkirj
thumb|right|250px|Muzei [[Gollivudas]] Ginnessan Rekordkirj (The Guinness Book of Records) om jogavozne kogoduz, kudambas publikoičese informacii mail'man rekordoiš, ristituiden da živatoiden satusiš i londusen suruziš.
Oht (Nevan ližajogi)
Jogi om 90 km pitte, 10..50 m levette i 0,5..5,5 m süvütte. Joginišk sijadase Lembolovon korktusil 130 m ü.m.t.. Oht jokseb pohjoižespäi suvhe-suvipäivnouzmha. Basseinan pind — 768 km².
Ginnessan Rekordkirj
Tedonamdmižkirj pästtase vspäi 1955. Kirjan nacionaližed variantad oma olmas.
Oht (Nevan ližajogi)
Nened eländpunktad seištas jogen randoil (joginiškaspäi): Jelizavetink-külä, Sarženk-külä, Vartemägi-külä, lidnanvuitte Toksovo-žilo, Sär'gi-külä, Audio, Varkalovo, Enkolovo, Kapitolovo-külä, Lavriki, Uz' Devätkino, Murino-lidn, Piter.
Ginnessan Rekordkirj
Kirjan kümne jagust: Elokahuz, Hoštuz, Rohktuz, Čomamaht i SMI, Satused, Ristit, Varud da onetomuded, Sport, Tedod, Nügüd'aigaižed tehnologijad.
Oht (Nevan ližajogi)
Homaičendad
Kategorii:Piterin joged i kanalad Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Vsevoložskan rajon Kategorii:Neva
Ginnessan Rekordkirj
Irdkosketused
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Belgorodan agj
Belgorodan agj (Белгородская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Belgorod.
Geografijan andmused
Pind om 27 134 km², sidä kesken mustma otab 77% territorijad, mec — läz kümnendest. Znamasižed joged oma Severskii Donc da Oskol. Agjan päivnouzmaižed joged mülüdas Don-jogen da Azovmeren basseinha, päivlaskmaižed joged — Dnepranjogen da Mustmeren basseinha.
Vltav
thumb|right|250px|Vltavan bassein thumb|right|250px|Vltav [[Pragas]] Vltav vai Vltav-jogi (Vltava [ˈvl̩tava], Moldau [ˈmɔldaʊ̯]) om jogi Čehanmas, El'ban hura ližajogi. Se om Čehanman kaikiš pidemb jogi. Čehanman pälidn ja kaikiš suremb lidn Prag sijadase Vltavan randoil.
Belgorodan agj
Geografijan andmused
Reljef om kukhikaz da vanoikaz. Kaikiš ülähaižemb nimetoi čokkoim sijadase agjan pohjoižes (277 m). Kaikiš alahaižembad čokkoimed oma jogiden kendäkod agjan suves.
Vltav
Ümbrikirjutand
Jogen piduz om 430 km, basseinan pind om 28 090 km². Alištub sur'vezile, molembad nimitused libudas vanhan saksan kelen Wilth-ahwa-sanoišpäi «arktunu vezi». Joginišk sijadase Šumav-mägisel'gan (se-žo Bogemijan Mec) Mustan mägenno (Černá hora) 1172 m ü.m.t. korktusel Saksanman Bavarijan röunanno, kus Läm' Vltav i Vilu Vltav (joginišk Bavarijas) ühthesulatas.
Nened lidnad sijadasoiš jogen randoil (mödvedhe): Česki Krumlov, Česke Budejovice, Prag (31 km, 18 sildad), Mel'nik.
Belgorodan agj
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Tal'v om hobed, keza om pit'k. Heinkun keskmäine lämuz om +21..+23 C°, vilukun lämuz — −5..−7 C°. Paneb sadegid 500..600 mm vodes.
Vltav
Ümbrikirjutand
Vltav lankteb El'bha Mel'nik-lidnas 155 m ü.m.t. korktusel, Mel'nikan zamk seižub sen randal.
Kävutand
Lipno-padosein sädab järedad vezivaradint Šumavas, toine Orlik-vezivaradim läz Pržibram-lidnad om kaikiš suremb mülün mödhe, kävutadas muugotid padoseinid tehmaha elektrust. Jogen pala sättub laivoidenlikundale, kaik om 12 šlüzad Pragan da Mel'nikan keskes.
Veziturizm om populärine jogedme Pragas da läz sidä.
Homaičendad
Kategorii:El'ban bassein Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Čehanman joged
Belgorodan agj
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma raudkivend, boksitad, apatitad, sauvondmaterialad (letked, saved, mouckivi), mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Duman da Ohjastusen pert' [[Belgorodas.]] Agjan pämez' om gubernator. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Jevgenii Savčenko radab gubernatoran vs 1993 tal'vkun 18. päiväspäi. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator da seičeme muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Belgorodan agjan Dum 50 deputatanke viž vot valdatusen strokunke, rahvaz valičeb heid kaikid mugažo. Vasilii Poträsajev radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 vilukun 22. päiväspäi. Hän om valitud tošti vn 2015 valičendoiden jäl'ghe.
Radonoigendai tobmuz om Belgorodan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused da laudkundad alištudas Ohjastusele.
Gubernatoran järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 10. päiväl sügüz'kud. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (69,29%) da radab seičemenden strokun jäl'geten. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 532 526 ristitud. Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Kaik om üks'toštkümne lidnad agjas da 18 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 85 tuh. ristituid vl 2010) oma Vanh Oskol i Gubkin. Vl 2017 kaik oli 15 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 91,7%, ukrainalaižed — 2,7%, armenijalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,2%, rahvahuden ozutandata — 2,9%.
Zičiuifalu
Zičiuifalu (Zichyújfalu [ˈziʧiuːjfɒlu]) om külä Mad'jaranman Fejer-agjas, läz Sekešfehervarad.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1239. Ühtennimine raudtestancii radab jonol külänno.
Külä sijadase valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Kaikiš suremb londuseline korktuz om 125 m ü.m.t. külän territorijal.
Vl 2016 eläjiden lugu oli 924 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Fejer
Etilspirt
thumb|right|250px|Etanolan molekulärine model' Etilspirt vai etanol om üks'atomine spirt. Formul — C2H5OH.
Häiktui, palab da ireg nozoluz harakteriženke magunke i hajunke. Jalos varuline elon täht, toksine vähäižin kävutaden irdpolespäi, depressant. Kävutadas medicinas irdpol'žeks abutuseks. Alkogoližiden jomiden tegimišton aluz. Ottas kävutamižhe poltuseks (AÜV i Brazilii tegiba mail'man nelläd videndest vl 2019), segoitajaks, lämänmäričimiden täutmeks mugažo.
Sadas kahtel tel päazjan: mikrobiologine i sintetine (etilenan gidratacii). Ottas torhudeks villäd sömtegimištos, kävutadas poltusen samižen täht kukruzan seikhid i risan ol'ged, mectegimišton jändusid.
Homaičendad
Kategorii:Alkogol'
Honiar
Honiar (Honiara [ˌhoʊniˈɑːrə]) om Solomonan Sariden pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport. Se om valdkundan Pälidnaine territorii, mugažo Guadalkanalan agjan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Toižen mail'man sodan jäl'ghe 1940-nzil vozil kuti britanižen protektoratan pälidn saren lendimportanno. Honiar om tedištoittud pälidnaks vl 1952. Om ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1978 heinkuspäi.
Honiar šingotase pälidnan funkcijoil, turizmal, valdkundan transportsol'meks i üläopendusen keskuseks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan ümbrikod (2019) Lidn sijadase valdkundan keskuzpalas, Guadalkanal-saren lodehližel randal, 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Manatikau-jogi lankteb Solomonan merhe lidnan territorijal. Azjaline da kul'turine keskuz i meriport oma Point Kruzas, Vavaea-ümbrik.
Honiar jagase 12 valičemižümbrikoks (ward).
Eläjad
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 64 609 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Eläjad oma melanezijalaižed i hristanuskojad päpaloin.
Transport
Point Kruz-meriport radab.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Honiar-lendimport (HIR / AGGH) sijadase kahesas kilometras päivnouzmha pälidnaspäi. Tehtas reisid Valdmerimaiden erasihe pälidnoihe, Solomonan sariden äjihe eländpunktoihe, Brisbenha (Avstralii, sidä kesken jügureisid).
Homaičendad
Kategorii:Solomonan Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Solomonan Sariden agjad *
Severokuril'sk
thumb|left|250px|Lidnan geografine sijaduz saril Severokuril'sk (Северо-Курильск, セベロクリリスク Seberokuririsku, edel 1946. vot — Kasivabar, 柏原 Kasivabara) om Venäman lidn Sahalinan agjan Paramušir-saren pohjoižes. Se om Severokuril'skan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2006. vot — rajonan) da üks'jäine elänzoittud eländpunkt.
Istorii
Vspäi 1711 Venäman imperijan merimatkadajad tedoiziba Kurilan sarid Petropavlovskaspäi Kamčatkal. Vll 1875−1945 oli Japonijan oficialižeks palaks. Japonijalaižed paniba Kasivabar-žilon alust ainalaižiden Ottomai-külän sijha. Sirtihe ainalaižid Šikotan-sar'he. Nimitihe žilod «Ivaki»-tedoiduzlaivan kapitanan kanzannimen mödhe. Suren sodan aigan AÜV:oiden aviacii bombardirui meriportad da sodalendimportad žilos vspäi 1943. Se sai lidnan statusad vl 1946, nimitihe Kurilan sariden mödhe.
Vn 1952 5. päiväl kül'mkud luja cunami (10 m) pani lidnad mantazole, i se om udessündutadud uzil korktusil. Severokuril'sk šingotase kalantegimišton radol sijaližel torhudel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kurilan kahtenden sal'men randal (Второй Курильский пролив), 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Tünen valdmeren Ohotskan meren päivnouzmaižel randal. Matkad Suvisahalinskhasai om 1060 km suvipäivlaskmha orhal, no voib sadas kalalaivištol vai punolendimel vaiše Petropavlovskan Kamčatkal kal't (Kamčatkan rand) 312 km pohjoižpäivnouzmha orhal, se om lähembaine lidn.
Klimat om subarktine meren märg. Elokun lämuz om +11,5 C°, vilukun-uhokun — −4,1..−4,9 C°. Voden keskmäine lämuz om +2,8 C°. Paneb sadegid 1844 mm vodes, vähemba uhokus-kezakus (107..128 mm kus). Voib panda tuhkad lähižes Ebeko-vulkanaspäi 7 kilometras.
Baikovo-sodažilo jäb kaikenaigaižeta ristitištota 20. voz'sadan lopuspäi, mülüb lidnümbrikho Severokuril'skan ližaks. Lidnümbrikon pind — 3501,23 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 536 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 7 733 eläjad vl 1959 i 5 180 eläjad vl 1989.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sahalinan agjan lidnad *
Pazjaren küläkund
thumb|right|250px|Küläkundan sijaduz rajonas i röunad Pazjaren küläkund (Сельское поселение Пяжозерское) om venän i vepsän küläkund Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižes-lodehes. Sen administrativine keskuz om Pazjar-žilo, sijadase küläkundan suvipäivnouzmas.
Istorii
Küläkund om sätud vn 2006 1. päiväl vilukud enččen Pazjaren külänevondkundan territorijal. Pind om 1394,05 nellikkilometrad. Kaik koume žilod (toižed oma Kalažm i Alanožem) da ühesa küläd mülüdas küläkundha.
Artömovsk (Venäma)
Artömovsk (Артёмовск) om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suves. Mülüb Kuraginon rajonha, sen üks'jäine lidn.
Pazjaren küläkund
Geografijan andmused
Nened vezištod sijadasoiš municipalitetan territorijal: Pazjar, Linžjärv, Nažmjärv da tž., jokstas joged: Nožem, Pazjogi, Kalažm-jogi, Logjogi, Sarožk. Ojat'-jogi zavodiše Čaimjärves küläkundan lodehes, kus Vepsän ülüden pala seižub.
Artömovsk (Venäma)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1700 kuti Ol'hovk-külä, nimitihe jogen mödhe. Vl 1835 mainitase Ol'hovskii-kaivuzžiloks. Vl 1939 žilo sai lidnan statusad uden nügüdläiženke nimenke Artöm-revolücioneran (Fedor Sergeev) mödhe.
Vhesai 1956 Artömovsk oli rajonkeskuseks. Lidn šingotase kuldan samižel (TÜ «Jeniseizoloto»), vas'ken da hobedan samižel, mecan ümbriradmižel.
Pazjaren küläkund
Eläjad
thumb|right|250px|Lehmiden kogo Pazjar-žilos vl 2017 Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1106 ristitud (rajonan kaks'kümnendez), heišpäi 693 ristitud elihe Pazjar-žilos. Vodele 2017 ristitišt poleni i tegihe 890 kaikenaigašt eläjad.
Artömovsk (Venäma)
Geografijan andmused
Lidn sijadase penen Ol'hovk-jogen randoil (Ольховка, Jenisein oigedpol'ne bassein), Päivnouzmaižen Sajanan suvipäivlaskmaižil pautkil, 470 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kuragino-rajonkeskushesai om 95 km suvipäivlaskmha avtotedme, Krasnojarskhasai om 188 km pohjoižhe orhal vai 297 km avtol, lähembaižhe Košurnikovo-raudtestancijhasai om 12 km lodeheze «Abakan — Taišet»-jonol. Lähembaine lidn om Minusinsk 170 km suvipäivlaskmha avtotedme.
Pen' Džeb'-žilo (2 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Artömovskan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 179 ristitud, lidnankundan — 2 184 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 073 eläjad vl 1959.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Kuraginon rajon
Mal'divan Sared
Mal'divan Sared, täuz' oficialine nimi — Mal'divan Tazovaldkund (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ Divehi Radžžege Džumuhurija), om sar'hine valdkund Suviazijas, Indižen valdmeren randal, suvhe Indijaspäi. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Male.
Istorii
Vn 1965 26. päiväl heinkud Mal'divan Sared tedištoitiba ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Vn 2008 7. päiväl elokud jäl'gmäine Konstitucii (ޤާނޫނު އަސާސީ Kānūnu asāsī, koumanz' lugul) om vahvištadud. Voz'sadas se om jo ühtenz'toštkümnenz' konstitucii.
Vl 2012 politine kukerduz tegihe Mal'divil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mal'divan Sariden topografine kart. Mal'divan Sared sijadasoiš Indižen valdmeren 26 surel atollal (kaks'jäine čep') pohjoižespäi suvhe, läz 700 km suvipäivlaskmpolehe Šrilankaspäi. Ekvator ristikoičeb valdkundan suvižid vezid. Valdmererandan piduz om 644 km. Vaiše erased atolloišpäi oma elänzoittud (192 sared 1192:špäi). Arabijan meri om sarilpäi päivlaskmpolehe, Lakkadivan meri — päivnouzmpolehe.
Valdkund om olmas lujas madalil saril, se om kaikiš madal valdkund mail'mas. Territorijan nell' videndest venub madalamb 1 metrad valdmeren pindan päl. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi sija Viligili-tahol Addu (Sienu)-atollal, 2,4 m valdmeren pindan päl. Neniš arvoimižiš sauvusiden korktuz om znamasine. 31 kaičendtahod om Mal'diviš.
Klimat om valdmerine subekvatorialine mussonine. Kun keskmäine lämuz om +24..+30 C° vodes läbi. Lämuden agjahižed znamoičendad — +17 C° da +32 C°. Kaks' sezonad oleldas: neps (kezaku-eloku) da kuiv (kül'mku-keväz'ku). Paneb sadegid 2540 millimetraspäi pohjoižes 3810 mm:hasai suves. Saum reskvezid om nol', eile olmas järvid da jogid.
Londuseližed varad oma kala, meren produktad i letked.
Politine sistem
thumb|right|250px|Mal'divan Sariden prezidentan pert'kulu [[Males.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' i armijan päkäsknik om prezident (divehi: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ Divehi Radžžege Rajiis ul'-Džumuhurija). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, üks' kahtenz' strok om voimusine. Prezident om ohjastusen pämez', hän vahvištab sen ministrid. Vspäi 1975 eile olmas päministran radsijad.
Parlament om üks'kodine Rahvahaline Suim (divehi: ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް Rajjithunge Mažilis) 87 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Valičendoiktuz om kaikil ristituil 21-voččes igäspäi.
Mal'divan parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 6. päiväl sulakud. Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 23. päiväl sügüz'kud, Ibrahim Mohamed Solih sai 58,38% i oti vägestust edeližel Abdulla Jamin-prezidental, tuleb radho vs 2018 kül'mkun 17. päiväspäi, se om hänen ühtenz' strok. Vl 2017 sijaližed järgvaličendad oliba, ned oleldas kaikuččel koumandel vodel.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Mal'divan Sariden administrativiž-territorialine jagand.
Mal'divan Tazovaldkund jagase 20 sariden joukuks (atollaks, divehi: atholhu, üks'lugu da äilugu) da 1 pälidnaks. Ühtenzoittas niid 8 provincijha (pälidnanke ühtes). Lugetas vaiše elänzoittud sarid (192).
Eläjad
Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 393 595 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 393 831 eläjad vl 2017, se poleni kacmata korktaha sündutandmärha i madalha kolendmärha, om äi emigrantoid toižihe maihe.
Mal'dividen toine lidn om Addu, enamba eile lidnoid valdkundas. Lidnalaižiden pala om kaks' videndest.
Ižanduz
Turizm om Mal'dividen ižandusen päsarak.
Vl 2012 Mal'divan Sariden päeksport oli kaikenvuitte kala (läz nelläd videndest), toine eksport — gazturbinad, raud da teraz.
Gožuv-Vel'kopol'ski
Gožuv-Vel'kopol'ski (Gorzów Wielkopolski [ˈɡɔʐuf vʲɛlkɔˈpɔlskʲi], lühetas Gorzów Wlkp., vhesai 1945 oli Landsberg Vartal-nimenke, Landsberg an der Warthe), paksus Gožuv muite, om lidn Pol'šanman lodehes. Se om üks' Lübušan sodaveikundan pälidnoišpäi, toine pälidn om Zelöna Gur.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1257. Vll 1946−1949 eläjad-saksalaižed oliba deportiruidud Saksanmaha Pol'šanman tobmuden pätandan mödhe. Vll 1975−1998 lidn oli Gožuvan sodaveikundan administrativižeks keskuseks.
Gožuv-Vel'kopol'skii šingotase penen biznesan edheotandoil, avtoelektrižen südäimen tegimel, veterinarižen medicinan i himijan edheotandal, Gožuvan LEK:al.
Geografijan andmused
Lidn sijadase sodaveikundan pohjoižes, Vart-jogen randoil (Warta, Oderan bassein), 19...82 m ü.m.t. korktusil.
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +9,4 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun 0..+1 C°. Ekstremumad oma −27 C° i +37 C°. Paneb sadegid 556 mm vodes, enamba semendkus-elokus (57..75 mm kus), vähemba uhokus (35 mm) i sulakus (29 mm).
Eläjad
Vl 2020 eläjiden lugu oli 122 589 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 124..125 tuhad eläjid vll 1990−2015 (126 406 ristitud vl 1999). Läz 400 tuhad eläjid om lidnaglomeracijas (2015).
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ertil'
Ertil'  (Эрти́ль) om Venäman lidn da lidnankund Voronežan agjan pohjoižes. Se om Ertilin rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vll 1891−1897 žiloks sauvomha da holitamha sahartegint, nimitihe jogen mödhe. Edel ut sauvondad Jertil-žilo (Ертыл, mainitase vspäi 1698) oli tetab 17. voz'sadaspäi 20 km päivlaskmha nügüdläižes lidnaspäi, sen uz' nimituz om Vanh Ertil' (Старый Эртиль). Sahartegim radaškanzi vl 1897, se voz' lugese lidnan alusenpanendan oficialižeks. «Lipeck — Borisoglebsk»-raudtekeskust läbiti lidnad vl 1915. Rahvahanikoiden sodan aigan polttihe tegint, saudihe ut sahartegint vll 1931−1934 sijaliženke maižanduzbazanke. Kätihe Ertilid radnikžiloks vn 1938 4. päiväl tal'vkud, panihe sil-žo vodel rajonan keskuseks. Toižen mail'man sodan aigan lidn ei olend okkupiruidud nacistoil, no frontan pird mäni läz. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1963 1. päiväl uhokud.
Ertil' šingotase mašinansauvomižen (valamiž-mehanine tegim — mašiništ sömtegimišton i kivivointegimišton täht, kodvindmehanine tegim — varapalad sömtegimišton mašiništon täht), sömtegimištol (sahartegim, pühävoitegim, maidon edheotand, jauhkombinat) i mecan udessündutandan da melioracijan edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižes, ühtennimižen jogen molembil randoil ((Большой) Эртиль 92 km pitte, Don-jogen hurapol'ne bassein), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tambovan agjhasai om 3 km pohjoižhe i 5 km päivnouzmha orhal. Matkad Voronežhasai om 112 km päivlaskmha orhal, 134 km avtotel vai 223 km raudtel. Lähembaine lidn om Žerdevk (Tambovan agj) 46 km päivnouzmha orhal, 84 km avtotedme vai 88 km raudtedme. Ertil'-raudtestancii radab lidnan pohjoižpalas, se om 31-kilometrižen sarakon lopstancijaks Tambovan agjan Mordovo-žilospäi (Oboron-stancii).
Kahesa žilod mülüdas lidnankundha Ertilin ližaks. Lidnankundan pind — 196,58 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 387 ristitud, lidnankundan — 12 996 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16 tuhad eläjid vl 1967 i 13..14 tuhad eläjid vll 1979−2001 (14 300 rist. vl 1992). Vl 2018 kaik 11 792 ristitud elihe lidnankundas. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Iverižen jumalaižen pühäpert' (om saudud vll 1991−1994) om olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,5%, toižed rahvahad — 1,5%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Borisoglebskan maižanduztehnikuman Ertilin filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Voronežan agjan lidnad *
Izrail'
Izrail' (ישראל Israel' , إسرائيل Israil' ), täuz' oficialine nimituz — Izrailin Valdkund (Evrejanma) (מדינת ישראל Medinat Israel' , دولة اسرائيل Daulat Israil' ), om valdkund Päivlaskmaižes Azijas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Jerusalim.
Iče kulin, iče nägin
«Iče kulin, iče nägin» om vepsän rahvahan sarnoiden kirj. Sen tegii om Ol'ga Žukova.
Izrail'
Istorii
Vn 1948 14. päiväl semendkud Izrail' tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. 19. voz'sadan lopuspäi evrejan istorižed mad elädas ridas araban mail'man valdkundoidenke.
Iče kulin, iče nägin
Kirj om pästtud 2011. vodel Petroskoihe.
Izrail'
Istorii
Vn 1967 5.-10. päivil kezakud Izrail' oti vägestust Kuz'päiväližen sodan rezul'tataks, likvidirui lähižiden arabižiden valdkundoiden aviacijad.
Iče kulin, iče nägin
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Izrail'
Istorii
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1949. Nügüdläine kahtenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1958, se om väges läz jogavoččidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|200px|Izrailin topografine kart. Izrail' om mavaldkundröunoiš Livananke pohjoižes (röunan piduz — 81 km), Sirijanke pohjoižpäivnouzmas (83 km), Iordanijanke (307 km) da Jordan-jogen Päivlaskmaine randanke (330 km) päivnouzmas, Egiptanke (208 km) da Gazan sektor (59 km) suvipäivlaskmas. Ühthine röunoiden piduz — 1068 km. Valdkundan päivlaskmaižed randad lainištab Keskmeri, suves om Rusttan meren rand (Eilat) 12 km pitte. Ühthine randanpird — 273 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Hermon-mägen pautkel (2236 m). Umbemeren pind om kaikiš madalamb (−408 m). Saum vezid — 2,1% (440 km²).
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, vas'kkivend, fosfatad, toižed varad — mec, potaš.
Politine sistem
Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan formaline pämez' om prezident (נְשִׂיא מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‬ Nesi Medinat Yisra'el «Izrail'-valdkundan prezident» vai נְשִׂיא הַמְדִינָה‬ Nesi HaMedina «valdkundaline prezident», رئيس دولة إسرائيل‎ Rajis Daulat Israil' ), hän vahvištab päministrad (רֹאשׁ הַמֶּמְשָׁלָה Roš HaMemšala, sana sanha «ohjastusen pämez'», رئيس الحكومة‎ Ra'īs al-Ḥukūma) radnikusele. Parlament valičeb prezidentad seičemeks vodeks, vspäi 2000 vaiše ühteks strokuks.
Valdkundan parlament om üks'kodine Knesset (‏הכנסת‏‎ [ha keˈneset] «suim», الكنيست‎ al-K(e)neset) 120 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb parlamentan ühtnijoid nelläks vodeks. Parlament valičeb päministran kanditaturad, voib heitta ičtaze i prezidentad radmaspäi.
Parlamentan ühtnijoiden edestrokuižed valičendad oliba vn 2019 17. päiväl sügüz'kud (22. kucund). Reuven Rivlin om valitud prezidentaks vn 2014 10. päiväl kezakud da radab heinkun 24. päiväspäi, ende oli parlamentan ezimehen vll 2003−2006 i 2009−2013. Bin'jamin Netan'jahu radab päministran vs 2009 keväz'kun 31. päiväspäi, mugažo radoi sil-žo sijal vll 1996−1999.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Izrailin administrativiž-territorialine jagand.
Eläjad
Izrailiš elädas izrail'alaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 7 821 850 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2018): evrejalaižed — 74,4% (sidä kesken sündnuded Izrailihe 76,9%), arabialaižed — 20,9%, toižed rahvahad — 4,7%.
Uskondan mödhe (2018): judaistad — 74,3%, islamanuskojad — 17,8%, hristanuskojad — 1,9%, druzad — 1,6%, toižed uskojad i religijatomad — 4,4%.
Valdkundan toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Tel' Aviv, Haif, Rišon Le Cion, Petah Tikv, Ašdod. Kaik om 75 lidnad, niišpäi 14 lidnad oma enamba mi 100 tuh. eläjidenke. Lidnoiden eläjad ottas enamba ühesad kümnendest ristitištos.
Ižanduz
Valdkund šingotase korktoiden tehnologijoiden tegimištol. Izrail' om Olasižen alangišton analogaks, vl 2014 sen kompanijad otihe kahtent sijad verazmaižiden keskes Kitain jäl'ghe NASDAQ-biržan listingas.
Maižanduz ripub lujas reskveden tondaspäi. Sured rajadused oma pidamha armijad, jogavoččed andaks rahatomižed tuldas sihe AÜV:oiden rahvahanikoišpäi. Tel' Aviv sen ezilidnoidenke om ekonomižeks pälidnaks.
Hindi
Hindi (ičeze nimituz हिन्दी Hindī [ˈɦin̪d̪iː]) om valdkundkel' Indijas i Fidžiš. Se mülüb indoevropižhe kel'kundha. Om hindustanin kahtes kirjformaspäi (toine om urdu Pakistanas) Britanižen Indijan čihodamižen jäl'ghe vodel 1947. Hindin i urdun paginad oma läz ühtejiččed, voib el'geta niid keskneze, erind om sanoiden kävutamižes da kirjamištos.
Regulirui organizacii om Indijan ristitresursoiden šingotesen ministrusen Keskuzdirektorat hindi-kelen küzundoiš, sijadase Nju Deliš.
Geografii
thumb|right|300px|Hindin levigandmižavaruden kart Indijadme da lähižiš valdkundoiš. Hindi devanagari-kirjamištol om Indijan ohjastusen oficialine kel' ühtes anglijan kelenke. Hindi-kel' om oficialine regionaline kel' 14 Indijan regionas (9 štatad pohjoižes da 5 nevondištterritorijad) 36 regionaspäi. Hindin toižend (fidžin hindi) om üks' koumes oficialižes kelespäi Fidžiš (ühtes anglijan i fidžin kelidenke). Regionaline vai taholine status om Mavrikijas, Trinidad da Tobagos, Gajanas, Surinamas. Mugažo äi hindi-kelen pagižijoid om Nepalas (8 mln), AÜV:oiš (650 tuh.), Ugandas (100 tuh.), Sures Britanijas (45 tuh.). El'getas standartišt hindid Bangladešas-ki.
Om nell' päivnouzmašt paginad (dialektad) da kuz' päivlaskmašt paginad.
Pagižijoiden lugu
Pagižijoiden lugu mail'mas om 260 millionad ristitud kuti mamankel' (257 mln — Indijas, dialektoidenke 420 mln vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe) da 120 mln kuti toine kel'. Se om nellänz' kel'form kitajan (mandarin-pagin), ispanijan i anglijan keliden jäl'ghe.
Hindin kirjamišt
Hindi kirjutase devangarin abugida-skriptal. Devanagari (sanskrit: देवनागरी devanāgarī, hindin virkand [ˌdeːvˈnɑːɡriː] «jumalakaz lidnalaine kirjkel'») om saudud 8.-12. voz'sadoil meiden erad. Om 11 vokalid da 33 konsonantad devanagariš, kirjutadas huralpäi oiktale.
Devanagari:
Irdkosketused
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Indijan keled Kategorii:Fidžin keled
Nuori Karjala
Nuori Karjala (Nor' Karjal, Молодая Карелия) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan norišton kundaline organizacii. Om olmas vspäi 1993.
Voden 2015 heinkulpäi Venäman ohjastuz mülüi organizacijad «röunantagaižiden agentoiden» nimikirjuteshe, i se oli pästtud radmaspäi.
Vl 2016 vilukun 21. päiväl uz' organizacii udenke nimenke om registriruidud Karjalan Tazovaldkundas: «Igähižiden rahvahiden pid'oitelendan da kundaližen diplomatijan Nuori Karjala-keskuz». Valitihe ut ezimest, Aleksei Cikarev (Алексей Цыкарев) radab organizacijan ezimehen vspäi 2016.
MoRandi:n diskografii
Singlad
Kategorii:Diskografijad D
Mazinger Z
Mazinger Z (マジンガーZ Madzinga: dzetto) om japonine manga da anime-serial ozaitelemižen da tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Tomoharu Kacumata.
Serialas om 92 epizodad. Om tehtud japonižen «Fuji TV»-kanalan täht japonan kelel, läksi ekranoile vozil 1972−1974.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan TV-serialad Kategorii:Animeserialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1972 serialad Kategorii:TV-serialad japonan kelel
MakGregor Juen
Juen Gordon MakGregor (Ewan Gordon McGregor ['ju:ən 'ɡɔ:dən mə'ɡrɛɡə]; sünd. 31. keväz'ku 1971, Pert, Šotlandii, Sur' Britanii) om britanijalaine (šotlandijalaine) akt'or, režissör, prodüser da pajatai.
Biografii
Juen om sündnu šotlandižhe Pert-lidnha.
Kuz' (znamoičendad)
Kuz' voib znamoita:
MakGregor Juen
Biografii
Vspäi 1995 om nainu, Iv Mavrakis om hänen ak. Heil om nell' tütärt: Klara Matil'da (om sündnu vl 1996), Ester Roza (om sündnu vl 2001), Džamijian (om ottud tütreks Mongolijaspäi, om sündnu vl 2001), Anuk (om sündnu da ottud tütreks vl 2011).
1982
1982 (tuha ühesasadad kahesakümne kahtenz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe videnz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Kolnuded
Kategorii:20. voz'sada
Därvenojan küläkund
Pämez' om Vadim Suharev vn 2017 sügüz'kuspäi. Edeline küläkundan pämez' oli Oleg Däkin (2013−2017).
Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan keskuzpalas, pidust' Änižen päivlaskmašt randad. Röunatab Petroskoinke lodehes.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 656 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 1 944 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Änižröunan rajon
Japonijan meri
thumb|right|250px|Japonijan meren pandud kuvaha vedenalaine reljef i meren randpoliden nägu Man kaimdajaspäi (viluku) Japonijan meri (日本海 Nihonkai, 조선동해 / 朝鮮東海 čoson-tonhe «korejan päivnouzmmeri» (Pohjoižkorei), 동해 tonhe «päivnouzmmeri» (Suvikorei), Японское море) om olmas Evrazijan päivnouzmaižes laptas. Sijadase Päivnouzmaižen Azijan randanno. Meri mülüb Tünen valdmeren basseinha.
Ühthižed andmused
Veden mülü — 1 630 tuh. km³.
Keskmäine süvüz — 1 753 metrad, kaikiš suremb süvüz — 3 742 m.
Geografijan andmused
Nell' sal'med erištudas mert: Nevel'skijan sal'm (jap. Mamija-kaikö) da Tataran sal'm ühtenzoittas mert Ohotskan merenke pohjoižes, Laperuzan sal'm (jap. Sōja-kaikö) da Sangarsal'm (jap. Cugaru-kaikö) — avoinudenke valdmerenke päivnouzmas, Korejan sal'm — Kitain Päivnouzmmeren Pakuiženke merenke) suvipäivlaskmas.
Sured sared da sarištod: Sado (855 km²), Oki (346 km²), Ullindo (73 km²). Ei ole langenijoid Japonijan merhe znamasižid jogid, Amur-jogi lankteb Ohotskan merhe.
Gidrologii
Meren pohjoine pala jädub tal'veks. Om kaks' järed joksmust: vilu pohjoine Mererandaline joksmuz pidust' Mererandad i läm' suvine Cusiman joksmuz (Kurošion pala) pidust' Japonijan randad. Veden üläšoidun lämuz om −1..0 C° tal'vel da +18..+20 C° kezal meren pohjoižes, +10..+14 C° tal'vel da +25..+27 C° kezal meren suves.
Vezinouzendan korktuz om kaikis enamb pohjoižidenno da suvižidenno randoidenno. Kezaaigan meritorokad oleldas paksus, aldoiden korktuz sase 8..12 metrad.
Homaičendad
Kategorii:Tünen valdmeren mered Kategorii:Japonijan geografii Kategorii:Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund Kategorii:Suvikorejan geografii Kategorii:Venäman mered Kategorii:Mered kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan rand Kategorii:Merenrandaline rand Kategorii:Sahalinan agj
Ičemoi lugemišt
"Ičemoi lugemišt" om lugendkirj vepsän kelel norembile škol'nikoile. Se om pästtud 1994 vodel.
Kirjan avtorad oma Nina Zaiceva da Marija Mullonen.