cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suksed
Mädused
Mägisuksiden mädused oma eriližikš. Ned fiksiruidas kengän sukshe täuzin, i se azj om tetpaine, sikš miše sportnikad lasktas mägelpäi surel pigudel, ka oigendamha suksid. Nece om mäduz eriližusenke — kritižen ličendan aigan om voimuz joudutada kengäd sišpäi kaičemha ristitud löumaiš satatesišpäi, katkelmasišpäi.
Pätoižendoihe ližaks, om völ koume harvad variantad:
Telemark om pojav mägisuksiden mädusihe. Sil om ičendoid laskemha telemark-stilil.
Skitur («skitour») om varmdan da mägisuksen mädusiden keskes. Se laskeb hihtta üliči pöudos naprindata. Keng' kingitase sukshe vaiše nenal, no om voimuz fiksiruida kandod-ki laskemha mägelpäi. Kritižen ličendan aigan mugažo voimusenke joudutada kengäd mädusespäi (kut mägisuksil-ki).
Suksihe sidotud vepsän ozoitez
Suksil da karzn'aha (södas luzikoil).
Irdkosketused
Kategorii:Suks'inventar' Kategorii:Hihtandsport Kategorii:Mägisuksiden sport Kategorii:Biatlon Kategorii:Hüpähtused suks'hüppindlaudalpäi Kategorii:Mogul Kategorii:Likkuimed Kategorii:Tegimišton tavarad
Tripoli (Livan)
Istorii
Eländpunktan istorii zavodihe 14. voz'sadal EME. Se mülüi Finikijha i oli znamasižeks lidnaks. Kogoni koumes palaspäi: Tir, Sidon, Arvad. Vll 1109−1289 oli hristianižen Tripolin grafkundan pälidnaks. Vll 1516−1918 lidn mülüi Ottomanan imperijha, siš oli Tripolin ejaletan keskuseks. Livanan ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1943 Tripoli kadoti kesksidoid Sirijanke, lidnan torguindznamoičend poleni Beirutan rindataden.
Tripoli šingotase furnituran tehmižel, vas'ktegesiden edheotandoil, muilan i päivnouzmman magedusiden pästandal. Mugažo lidn om üläopendusen, rahanpanmižen edheotandoiden i turizman keskuz. Valdkundan kaikiš pohjoižemb meriport radab siš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren randal, agjan päivlaskmas, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Portan rajon nimitase El' Minj  (El Mina). Palm-sared oma meriportanno, ned oma üks'jäižed Livanan sared. Matkad Beirut-pälidnhasai om 85 km suvhe-suvipäivlaskmha.
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +19,8 C°, se om kahesa..kümne gradusad enamba, mi lähižil mägiterritorijoil. Paneb sadegid 848 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb semendkus-sügüz'kus (30 mm pordos). Paneb ragišt erasti, lumi oleleb kerdan vižkümnes vodes.
Eläjad
Lidnan eläjiden lugu ezilidnoidenke om 500 tuhad ristituid.
Islamanuskojad-sunnitad ottas läz nelläd videndest ristitištos (16 tetabad mečetid da toižed), hristanuskojad — vähemb mi kümnedest (21 pühäpertid), toižed uskojad oma alavitad i maronitad.
Homaičendad
Kategorii:Livanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Čebarkul' (lidn)
Čebarkul'  (Чебарку́ль, Чибәркүл, Сыбаркүл «čoma /kirjav/ järv») om Venäman lidn da lidnümbrik Čeläbinskan agjan keskuzpalan pohjoižes. Se om Čebarkulin rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud baškiran territorijal vl 1736 kuti venämalaine lidnuz imperijan röunal. Nimitihe järven mödhe. Kändihe kozakoiden stanicaks, varatoiti heiden edembaižid žiloid. Toižen mail'man sodan aigan Elektrostalin tegim (Moskvan agj) oli evakuiruidud žilho. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1951 25. päiväl redukud.
Čebarkul' šingotase järedal «Uraline paja»-tegimel (valamižezitegesed, tagodud tegesed, ühthekeittud konstrukcijad mašinansauvomižen i aviacijan täht), libutimiden tegimel, sauvondmaterialiden tehmižel (šlakblok, faner), sömtegimištol (leibänproduktad, maidtegim, kalategim, konditerine fabrik, lindun edheotand), mugažo omblendfabrik radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suviuralan Il'menan mägisel'gan päivnouzmaižel pautkel, 345 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidn om ümbärtud järvil, sured oma: Čebarkul' päivlaskmaižeks röunaks (19,8 nellikkilometrad), Jelovoje ani lodeheze (3,1 km²), i Misäš pohjoižpäivnouzmas (4,4 km²). Kaik järved mülüdas Tobolan hurapol'žhe basseinha. Matkad Čeläbinskhasai om 69 km päivnouzmha orhal, 82 km avtotel vai 79 km raudtel. Lähembaine lidn om Miass 10 km päivlaskmha orhal, 15 km avtotel vai raudtel.
«Čeläbinsk — Uf»-raudte läbitab lidnan pohjoižpalad. Nened stancijad ratas lidnas: Čebarkul' (vspäi 1954), Misäš (edel 1954 vot Čebarkul'), Kisegač, Kaširinskii-platform. Ural-avtote (M5-trass) mäneb 4 km suvhe lidnaspäi.
Čebarkul' om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 42 844 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 50..51 tuhad eläjid vll 1989−2001 (51 800 rist. vl 1996).
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,2%, totarlaižed — 2,7%, baškiralaižed — 2,2%, ukrainalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 3,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Čebarkulin professionaline tehnikum.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Sergei Kovrigin (tal'vku 2015 — keväz'ku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod *
Brazilii
Pindan dai ristitišton mödhe valdkund otab videnden sijan mail'mas.
Istorii
Vn 1822 7. päiväl sügüz'kud Brazilii tedištoiti ripmatomudes Portugalijaspäi i kändihe Brazilijan imperijaks. Vn 1889 15. päiväl kül'mkud vahvištihe tazovaldkundad da sen ohjastust.
Valdkundan Konstitucii om kahesanz' lugul. Se om vahvištadud parlamental i tuli väghe vn 1988 5. päiväl redukud kaiken rahvahan ümbripagižmižen i znamasižiden kohendusiden löudmižen jäl'ghe. Konstitucii om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografii da klimat
thumb|left|250px|Brazilijan topografine kart. Brazilii om mavaldkundröunoiš Venesuelanke (röunan piduz — 2137 km), Gajananke (1308 km), Surinamanke (515 km) da Francijan Gviananke (649 km) pohjoižes, Urugvainke suves (1050 km), Argentinanke (1263 km) da Paragvainke (1371 km) suvipäivlaskmas, Bolivijanke (3403 km) da Perunke (2659 km) päivlaskmas, Kolumbijanke lodehes (1790 km). Ühthine röunoiden piduz om 16,145 km. Valdkundan pohjoižpäivnouzmaižed, päivnouzmaižed da suvipäivnouzmaižed randad lainištab Atlantine valdmeri. Randanpird om 7491 km.
Tihedašti elänzoittud man pala sijadase Brazilijan mägištol. Kaikiš korktemb čokkoim om Piko Da Neblin-mägenoc 2994 m ü.m.t., seižub läz Venesuelan röunad. Znamasižed joged oma Amazonas ližajogidenke, Paran da sen ližajoged, i San Fransisku mugažo.
Londuseližed pävarad oma metallad (raudkivend, nikel', tin, marganc, kuld, platin, boksitad, uran, harvad londuses metallad), fosfatad, kivivoi, mec, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Palacio Alvorada («päidusen pert'kulu») om Brazilijan prezidentan pert' [[Brazilias.]] Ohjandusen form om federativine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan da sen ohjastusen pämez' om prezident (Presidente da República Federativa do Brasil). Kaik rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas (vspäi 1997). Üks' varaprezident om prezidentale abhu, kaik rahvaz valičeb händast mugažo nelläks vodeks.
Brazilijan üläühthižed järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 7. päiväl redukud, valitihe parlamentan molembiden kodiden ühtnijoid, i prezidentad varaprezidentanke. Nügüdläine Brazilijan prezident om Žair Bolsonaru vn 2019 vilukun 1. päiväspäi (1. tur — 46,06%, 2. tur — 55,13%); varaprezident om Amilton Mouran siš-žo päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Brazilijan administrativiž-territorialine jagand.
Brazilii jagase 26 štataks (valdkundaks, estado), da 1 pälidnan federaline ümbrik om völ (Brazilia). Ühtetas štatoid vidhe statistižhe regionha (Pohjoine, Pohjoiž-päivnouzmaine, Päivlaskmaiž-keskuzline, Suvipäivnouzmaine da Suvine). Štatad alajagasoiš 5570 municipalitetaks (üks'lugu port. município).
Eläjad
Augotižlibundan mödhe (2010): evropalaižed — 47,7%, mulatad (segoitadud evropalaižed afrikalaižidenke) — 43,2%, afrikalaižed — 7,6%, azijalaižed — 1,1%, indejalaižed — 0,4%.
Uskondan mödhe (2010): riman katolikad — 64,6%, toižed katolikad — 0,4%, protestantad — 22,2%, toižed hristanuskojad — 0,7%, spiritistad — 2,2%, toižed uskojad — 1,4%, religijatomad — 8,0%, märhapanendata — 0,4%.
Valdkundan lidnad-millionerad (enamba 2 mln ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): San Paulu, Rio-de-Žaneiro, Salvador, Brazilia, Fortalez, Belu Orizonti, Manaus. Lidnalaižiden pala om 87,1% (2020).
Ekonomik
Vl 2012 Brazilijan päeksport oli raudkivend da sen koncentrat (13%), kivivoi (8%), sojanbabud (7%); toine eksport — rogosahar (5%), kodilind (3%), avtod (2%), kuld (1%), fruktsüdäivezi (1%).
Zelmer
thumb|right|250px|Zelmer-kompanijan logotip. «Zelmer S.A.» om pol'šalaine kompanii da torguindmark, koditehnikan tegii da satai (sidä kesken premium-klassas). Tegeb vspäi 1951 Žešuvas (Alakarpatan sodaveikund), mugažo elektrolikutimid. Päfater sijadase Varšavas.
Vspäi 2013 kompanii mülüi Bosch-gruppha BSH Hausgeräte GmbH-kompanijan kal't. Vn 2020 vilukus Zelmer om osttud ispanižel «Small Domestic Appliances Group B&B Trends»-kompanijal.
Irdkosketused
Kategorii:Koditehnikan tegijad Kategorii:Pol'šanman kompanijad Kategorii:Pol'šanman torguindmarkad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Torguindmarkad kirjamišton mödhe Kategorii:Alakarpatan sodaveikund
House of Mystic Lights
«House of Mystic Lights» (Mistižiden lämoiden kodi) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan pajo da ühtennimine singl, kudamb om pästtud 1988-nden voden keväz'kul.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1988 pajod Kategorii:Vn 1988 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om nell' lidnad (город, къала, къалэ, kar. da balk. i шахар) i 7 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, шахар типли посёлок) Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Lidnanvuiččed žilod
Seičeme lidnanvuittušt žilod: Dombai, El'brusskii, Mednogorskii, Ordžonikidzevskii, Pravokubanskii, Udarnii, Uz' Karačai. Sen ližaks viž zilod oliba lidnanvuiččikš enččes.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Fijer
Fijer (Fier [ˈfiˈɛɾ], definitine form Fieri) om lidn Albanijan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan seičemenz' surtte lidn, Fijerin agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1729 ümbrišton torguindan keskuseks. Se sai lidnan statusad vl 1864.
Fijer šingotase kivivoin samižel i himižel tegimištol, järedal LEK:al, tekstil'tegimištol, sömtegimištol (olivanvoi, sahar, leibän i živatproduktad), turizmal (antikaigan Apollonii-lidnan ruinad 12 kilometras lidnaspäi).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Gjanic-jogen randoil (Gjanica, langenijan merhe Seman-jogen 85 km pitte hura ližajogi), 44 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Adriatižen meren randhasai om 16 km päivlaskmha, Tiran-pälidnhasai om 100 km pohjoižhe, raudte ei ole rados.
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +15..+16 C°. Paneb sadegid 901 mm vodes, vähemba kezakus-elokus (27..36 mm kus), enamba redukus-tal'vkus (100..123 mm kus).
Eläjad
Vn 2011 Albanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 85 845 ristitud, ümbrikon — 120 655 ristitud 619,90 km² pindal. Vl 1982 lidnan ristitišt oli 35 tuhad eläjid. Vl 1990 ümbrikon ristitišt oli 251 115 eläjad, 1990-nzil vozil se poleni lujas migracijan tagut verhiže maihe i Tiran-pälidnha.
Amuižen Apollonii-lidnan kaikiš suremb ristitišt oli 50..60 tuhad eläjid.
Irdkosketused
Kategorii:Albanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Zanin Artöm
Artöm Zanin (Артём Занин; sünd. 13. kül'mku 1986, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine mekatai.
Sportnik oti kuldmötalin vn 2010 mail'man fehtuindčempionatal Parižas sablän joukvoibištelendas. Venäman kamand vägesti Italijad 45:41 tacindad lugustusenke. Zanin sai titulad joukun sebranikoidenke ühtes: Aleksei Jakimenko, Nikolai Kovalöv, Veniamin Rešetnikov.
Homaičendad
Kategorii:Mekatajad Kategorii:Venäman sportnikad Kategorii:Sportnikad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Gubah
Gubah (ven. i Губаха) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Gubahan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
thumb|right|150px|Lidnanznam vll 1972−2011 Eländpunktan aluz om pandud vl 1755 samha raudkivendod, vspäi 1825 — kivihil't-ki. Vl 1879 raudte läbiti lidnad, i kivihilen samine ližadui lujas. Kätihe Gubah-žilod lidnanvuiččeks vl 1928. Vspäi 1936 koksanhimine tegim radab. Ühtenzoittihe Gubahad lähižidenke žiloidenke da anttihe lidnan statusad vl 1941.
Vl 2012 ühtištuihe lidnümbrikho lidnad rajonanke.
Gubah šingotase himižel i koksanhimižel tegimil (organižen himijan levitadud substancijad), mouckiven samižel, mugažo mecan ümbriradmižen edheotandad i Kizelan GRES № 3 ratas lidnas.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas. Islaman pühäpert' radab lidnas 2000-nziš vozišpäi.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Uralan medicinine kolledž i Uralan himiž-tehnologine kolledž, molembiden päfaterad sijadasoiš Gubahas.
TEM2
thumb|right|250px|TEM2-6023-dizel'vedim TEM2 (ТЭМ2) om nevondkundaline i Venäman lämuzvedim.
Pästtihe vll 1960−2000 kahtel tegimel: Bränskas i Vorošilovgradas. Kaik om tehtud 6225 necen modelin vedint. Se om kaikiš enamba levitadud lämuzvedim enččen NSTÜ:n maiš, toine om ČME3-vedim. Om modifikacijoid kaidemban raižun täht (1435 mm). Erased pästtud modelid oliba alištunuded modernizacijale.
Vägev TEM2-lämuzvedim om üks'sekcine elektroajaimenke, kävutase manevruindan i tegimišton radoiden täht raudteverkodme avaros enččen NSTÜ:n kaikiš maiš, Mongolijas, Afganistanas.
Homaičendad
Kategorii:Lämuzvedimed
Diamonds
Päiči aigaližiš hitoiš, om uzid pajoid-ki al'bomas — «House of Mystic Lights», «Don't Shoot My Sheriff Tonight» da «Do You Love As You Look» (ezmäine om pästtud singlal).
Soda Vjetnamas
thumb|right|250px|AÜV:oiden ühtnend sodas Soda Vjetnamas vai Voin Vjetnamas (Chiến tranh Việt Nam, Vietnam War) om kaikiš suremb sodakonflikt Vjetnamas 20. voz'sadal. Oli Toižen sodan Indokitaiš i Vilusodan palaks. Tegihe vozil 1957−1975 kuti Sodan ripmatomudes Francijad vaste (1945−1954) jätktuz da Vjetnaman jagandan jäl'guz. Soda Vjetnamas oli ühtenaikte Rahvahanikoiden sodoidenke susedližiš Laos- i Kambodž-valdkundoiš.
Sodan jäl'gused:
Kategorii:Vjetnaman istorii Kategorii:Rahvahanikoiden sodad
Alalidnan agj
Alalidnan agj (Нижегородская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Alalidnan agj om olmas vs 1929 vilukun 14. päiväspäi. Vl 1936 Marii Elan da Čuvašijan Tazovaldkundad läksiba sišpäi.
Alalidnan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2005 22. päiväl tal'vkud Käskusenandajan Suiman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 30. päiväl tal'vkud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Alalidnan agjan reljefan kart. Agj röunatab 8 regionanke: Kirovan agjanke pohjoižpäivnouzmas, Marii Elan da Čuvašijan tazovaldkundoidenke päivnouzmas, Mordovijan Tazovaldkundanke suves, Räzanin agjanke suvipäivlaskmas, Vladimiran da Ivanovon agjoidenke päivlaskmas, Kostroman agjanke lodehes. Alalidnan agj om mererandatoi.
Pind om 76 624 km², sidä kesken mec otab 39 927 km² (53%). Znamasine jogi om Volg sen ližajogidenke (Okanjogi, Vetlug, Kerženc da Sur). Kaikiš surembad reskvezištod oma ratud Gor'kijan vezivaradim Ivanovon agjanke röunal da Čeboksaran vezivaradim.
Volgan oiktan randpolen reljef om ülemb hurad randad, Volgaveren ülüz seižub sigä. Volgan hura randpol' om alangoikaz, nimitadas sidä Volgantagaižeks. Kaikiš korktemb nimetoi čokkoim sijadase agjan suvipäivnouzmas (245 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+19 C°, vilukun kesklämuz om −11..−13 C°. Paneb sadegid 500..650 mm vodes, oleleb niid vähemba Volgan oiktal randal huranke rindataden. Vegetacijan pord om 165..175 päiväd vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, palab šoidkivi, raudkivend, titan, cirkonii, fosforitad, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondgips, saved, letked), keitandsol, mec, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan gubernatoran da Ohjastusen ištundsija [[Alauz'lidnan Kremlin südäimes.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Gleb Nikitin tegeb gubernatoran velgusidme vs 2017 sügüz'kun 26. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, ei sa rata enamba kaht strokud jäl'geten. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator - ezmäine Ohjastusen varaezimez' da koume muite varagubernatorad - Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu.
Alalidnan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Jevgenii Lebedev radab Käskusenandajan Suiman ezimehen vs 2011 keväz'kun 31. päiväspäi, kahtenz' strok.
Radonoigendai tobmuz om Alalidnan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, ohjandused, radnikoičendad, komitetad da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad jäl'gmäižen kerdan, Valerii Šancev sai vägestust ezmäižel tural (86,93% änid), se oli hänen koumanz' strok. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 310 597 ristitud. Kaikutte nell' eläi videspäi om lidnalaine.
Kaik om kaks'kümne kahesa lidnad agjas da 55 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 90 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Dzeržinsk, Arzamas i Sarov. Vl 2015 kaik om 24 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,2% vl 2010): venälaižed — 93,9%, totarlaižed — 1,3%, mordvinalaižed — 0,6%, ukrainalaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,4%, čuvašalaižed — 0,3%, azerbaidžanlaižed — 0,3%, marilaižed — 0,2%, toižed rahvahad — 1,2%, rahvahuden ozutandata — 1,3%.
Fire of Love
«Fire of Love» (Armastusen lämoi) om kümnenz' i jäl'gmäine pajo C. C. Catch-pajatajan nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas (1988).
Pajo om sätud anglijan kelel, se om evrodisko-žanras. Kompozicijan tegii om Diter Bolen.
Pajon butleg-singl om pästtud 2001-ndel vodel DJ RavL:alpäi.
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1988 pajod Kategorii:Vn 2001 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
TEM18
thumb|right|250px|TEM18 TEM18 (ТЭМ18) om venämalaine lämuzvedim elektroajaimenke.
Model' pästtase Bränskan mašinansauvomižen tegimel vspäi 1992 tähäsai. Kaik om pästtud 1796 mašinad vn 2020 elokule. Lämuzvedim om tarbhaine manevruindan, vedandan i kebnan magistraližen radon täht ühthižil raudteil i tegimišton edheotandoil.
TEM18-bazmodelin likutim om nell'taktine 1PD-1A, kävutab dizel'poltust. Vll 2004−2007 pästtihe TEM18D-modifikacijad, vspäi 2007 TEM18DM-modifikacii pästtase (3О−3О−3О värtmuziden formulanke). Modifikacijoiden likutim om paremboittud 1PD-4D, azotim om elektrine, vedajan herkusen kontrolin telemehanine sistem om ližatud, vspäi 2008 kontrolin da varuitomuden komplekssistem om olmas.
Tegim sauvob necen serijan lämuzvedimid erazvuiččiš modifikacijoiš penil partijoil, 1435..1676 mm raižun täht, venon i tropikoiden klimatan täht.
Homaičendad
Kategorii:Lämuzvedimed
Mongolijan imperii
Mongolijan imperii (Монголын эзэнт гүрэн ; Их Монгол улс, Yeke Mongɣol ulus — «Sur' Mongoline valdkund»), oli valdkund Azijan päivnouzmas i keskuses vozil 1206−1368, mugažo Evropan päivnouzmas. Sündui Čingishanan i hänen jäl'gnikoiden anastusiden satuseks. Čingizidad i Juan'-dinastii ohjastihe kogonaižel imperijal, sen rippujil valdkundoil i möhemba ripmatomil valdkundoil imperijan sijas.
Vl 1294 kogonaine imperii čihozi nelläks palaks: Kuldaine ord, Čagatai ulus, Hulagujidoiden valdkund i Juan'-imperii.
Imperijan pind oli kaikiš suremb mail'mas, olendan jäl'gused oma znamasižed mugažo:
Homaičendad
Kategorii:Azijan istorižed valdkundad Kategorii:Evropan istorižed valdkundad Kategorii:Imperijad Kategorii:Keskuzazii
Mars
thumb|right|250px|Mars vn 2001 kezakus (fotokuva [[NASA|NASA:n Habbl-teleskopaspäi)]] Mars (mugažo latinan kelel) om nellänz' planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, Maižen gruppan planet. Se om tetab ristitkundale amuižiš aigoišpäi, rahvahidenkeskeine nimituz libub Amuižen Riman sodan Mars-jumalaspäi. Planetan astronomine znam om ♂.
Ümbrikirjutand
Marsan perigelii om 2,49232·108 km, afelii om 2,06655·108 km. Planet punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 687 maižes päiveses. Punondan värtmuden i püštoiktan orbitan pindale saum om 25,19°, se om Man pojav, sikš voz'aigad oleskeldas Marsan pindal.
Planetan veduz om Man vedusen 10,7%. Ühten päivesen hätkeližuz — 24 časud 37 minutad. Harv atmosfer kogoneb hil'muiktuzgazaspäi (95,32%) tobjimalaz, mugažo mülütab nenid gazoid: azot (2,7%), argon (1,6%), hapanik (0,145%), haikargaz (0,08%), vezipuru (0,021%). Atmosferan painuz läz Marsan pindad om 160 kerdad penemb mi Man valdmeren pindanno. Lämuz planetan pindanno oleleb −153..+35 C°. Keskmäine lämuz naboidenno om −87..−63 C°, ekvatoral −5 C°. Maggemit-mineralan raudan γ-hapanduz (III) andab planetale rusttad ližamujud. Pindal om krateroid iškendoiden jäl'ghe Kudmaižen kartte. Man pojavad nägujad polärižed jäžomad oma naboiš ümbri. Lämoimäged, alangištod i letetazangištod oma reljefas.
Marsal om kaks' londuselišt kaimdajad — Fobos da Deimos.
Tedoidused
Vedadas Marsan rahvahidenkeskeižid tedoidusid avtomatiziruidud kosmižil apparatoil 1960-nziš vozišpäi. Nügüd'aigan Mars om kaikiš enamb tedoitud planet päiči Mas. Nened valdkundad oigenziba missijoid Marsale: NSTÜ, AÜV i EKA:n ühtnijad, möhemba ühtneškanziba Indii i Kitai.
Homaičendad
Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe
Kronštadt
thumb|left|250px|Kronštadtan sijaduz Piter-regionan kartal (2006) Kronštadt (Кронштадт) om Venäman lidn da meriport Piterin lidnan röunoiden südäimes. Se om Kronštadtan rajonan üks'jäine eländpunkt.
Istorii
Petr I pani eländpunktan alust vl 1704 kuti Kronšlot-lidnuz da torguindport läz Kotlin-sart. Vl 1723 hän-žo pani puižen Kronštadt-lidnusen alust Kotlin-sarel da nimiti lidnad uden lidnusen mödhe. 1720-nzil vozil lidn tegihe Baltijan sodamerilaivišton bazaks. Vl 1824 lidn eli läbi sur'vedes, läz kaiked sauvused oliba muretud, i 19. voz'sadal sauvoihe kivišt lidnust, kudamban pertid da seinän jändused oma kaičenus tähäsai. Sauvoihe da udessündutihe äiluguižid fortoid-ki randištol 20. voz'sadan augotišhesai, ned oliba ühtenzoittud raudtel vedamha šlibakoid 1980-nzihe vozihesai.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suomen lahten Kotlin-saren päivnouzmaižes poles, putkotadud mahusel. Ühtenzoitase avtotel lidnan toižidenke rajonidenke Piterin dambadme.
Kronštadtan klimat sättub meren lämudenke i tulleikahamb mi Piterin keskuzpalas. Heinkun lämuz +18,1 C°, vilukun i uhokun −6 C°.
Eläjad da ižanduz
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 43 005 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli vl 1863 (48,4 tuh. rist.) i vl 1989 (45 053 eläjad). Ortodoksižen hristanuskondan kaks' päjumalanpertid om lidnas: Ph. Mikulai-čudonsädajan Meripühäpert' (1903−1913) i Vladimiran Jumalanmaman päjumalanpert' (1875−1879).
Ižandusen päsarakod oma laivoiden kohenduz i sömtegimišt. Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Avtobusad-žo ajeltas Lomonosov-lidnha da Staraja Derevnä-metrostancijhasai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Piterihe mülüjad lidnad *
Veri
thumb|right|250px|Čak sor'mespäi thumb|right|250px|Eritrocit, trombocit i leikocit mikroskopan al Veri (vai čak, sanguis) om organizman südäiümbrišton nozol likui ühtenzoitai kudeh. Kogoneb nozolas ümbištospäi (verenplazm, 50..60 %), leikocitoišpäi, eritrocitoišpäi da trombocitoišpäi (40..50 %).
Mehen veren mülü om 5,2 litrad keskmäras, naižen — 3,9 litrad, vaiše sündnuden lapsen veren lugumär om 200..350 ml. Veren pala täuz'kaznuden ristitun organizmas vajehtase 6..8 procentad röunoiš. Sel'grodaižil veri om rusttan mujun ližamujuidenke (vauhrusttaspäi muzarustthasai).
Veri cirkuliruib soniden sauptud sistemas südäikeran ritmižen likundan abul. Verenpörund ei kosketa hibjan toižid kudehid gistogematižiden barjeroiden olendan tagut.
Gematologii tedoidab veren eriližusid.
Homaičendad
Kategorii:Biologižed nozoluded
Abramova Marja
Marja Abramova (Марья Абрамова) om vepsläine runokirjutai. Hän om sündnu Ladvha. Runod vepsän kelel erazvuiččiš keradusiš da periodikas. Runokirjutajan runod oma täuttud fol'klorižil motivoil, ned oma lujas pajonvuiččed.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän runokirjutajad Kategorii:Vepsän lehtezmehed Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Vezi
thumb|left|250px|Veden molekulan 3D-model' thumb|right|250px|Vezi Vezi (vezinikan oksid vai vezinikan gidrohapanduz) om himine substancii sel'ktan nozoluden nägunke.
Ičendad
Vezi om mujutoi (penes lugumäras), hajutoi da magutoi. Himine formul om H2O. Veden molekulas om kaks' vezinikan atomad da üks' hapanikan atom. Voib olda 135 veden toižendad izotopoiden mödhe.
Substancii oleskeleb kovas olendas lumen vai jän, gazanvuiččes — veden purun. Läz 70,8 procentad Man pindad — Manvaldmeri (valdmered, mered, järved, joged, jä, puru da pil'ved).
Vezi om hüvä segoitai. Om gazid da solid (tipižid segoitadud substancijoid) vedes londuseližidenke arvoimižidenke. Vedel om päznamoičend elon sündundas da olendas Mal, eläbiden organizmiden himižes sauvuses, klimatan da sän formiruindas.
Greatest Hits Mix
«Greatest Hits Mix» (Parahimiden hitoiden miks) om saksalaižen Modern Talking-duetan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vl 1988, da vaiše Ispanijha.
Vezi
Ičendad
Veden ninevuz om 0,9982 g/sm³, suladandlämuz om 0 C°, kehundtemperatur om läz 100 C° (rippub atmosferižes painudespäi).
Greatest Hits Mix
Pajoiden nimikirjutez
Kategorii:Kompiläcijanal'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Modern Talking:an kompiläcijanal'bomad
Vezi
Irdkosketused
Kategorii:Segoitajad Kategorii:Nozoluded Kategorii:Muiktused Kategorii:Oksidad Kategorii:Alused
Nikaragua (järv)
thumb|right|250px|Järven kart thumb|right|250px|Nikaraguanjärv Nikaragua, Nikaraguanjärv (Lago de Nicaragua, Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce, Lago de Granada) om sur' reskveden järv Nikaragua-valdkundan suves, Keskuzamerikas.
Ühthižed andmused
Järven pind om 8264 km², se sijadase 32 m ü.m.t. korktusel. Mülü — 108 km³. Kaikiš lujemb süvüz om 70 m, keskmäine süvüz — 13 m. Sase 177 km pidusel. Basseinan pind om 23 844 km².
Ümbrikirjutand
Järv om tektoniženke augotižlibundanke. Sil oleskeleb paksuid torokoid. Nikaraguanjärves om sarid: Ometepe (korktoidenke mägidenke), Sapater, Solentiname-sarišt. San Huan-jogi jokseb järvespäi Kariban merhe, se om röunjogeks, Kostarik levitase vastrandal. Tipitap-jogi ühtenzoitab Managua-järvenke lodehes.
Nikaragua om üks'jäine järv mail'mas, kudambas akulad elädas. Ned živatad ujudas San Huan-jogedme valdmerhesai da tagazpolin, mahttas ujuda ülezjogen i ülitada kos'kid lohen kartte.
Kanalan projekt
Merikanalan sauvond planiruiše järven kävutandanke 19. voz'sadaspäi, al'ternativ da kebnenduz Panaman kanalan täht. Projektan vastustajad lugetas ekologijan riskoid lujikš. Järv om reskveden tarbhaine purde pöudoile i ristituile, sen biologine erazvuiččend om toštmatoi.
Vn 2014 projektan toižend ezimeleti antta tuleban aigan territorijad Kitain kompanijale Honkongaspäi vižkümneks vodeks koncessijan kožundkirjutesen mödhe. Kanalan piduz linniži 270 kilometrad, se mäniži pidust' levedusen jonod. Sauvond oli tühjitadud kompanijan bankrotnendan tagut.
Homaičendad
Kategorii:Nikaraguan järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe
Valensii (znamoičendad)
Valensii (Valencia) om toponim ispanijankel'žiš valdkundoiš. Se voib znamoita:
Eskišehir
Eskišehir (Eskişehir [esˈciʃehiɾ] «vanh lidn») om lidn Turkanman päivlaskmaižes palas. Se om Eskišehiran agjan administrativine keskuz.
Istorii
Amuine Dorilei-eländpunkt oli olmas nügüdläižen lidnan sijas.
Eskišehir šingotase neniden produktoiden pästandal: jüguavtod, raudtevedimed, sodaaviacijan likutimed, maižanduzmašiništ, tekstil', savičud, cement, himižed substancijad, kodikalud i kodielektronik (Arçelik), söndtavarod (konditerižed päpaloin).
Eläjad
Vl 2020 agjan ristitišt oli 888 828 eläjad 13 925 km² pindal. Agjan kaks' rajonad 14:späi ottas läz kaiked ristitištod: Odunpazari i Tepebaši.
Anatolijan universitet baziruiše Eskišehiras (Anadolu Üniversitesi, 21 tuh. üläopenikoid vl 2021 i läz 1 mln stacionaratomas palakundas), se om sätud nellän opendusen aluzkundan ühtištusel vl 1982. Sen ližaks, kaks' tošt universitetad ratas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Pori
Pori (mugažo suomen kelel; Björneborg «kondjanlidnuz», Arctopolis) om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Sadakund-provincijan administrativine keskuz. Se om valdkundan ühtenz'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Ročinman Johan III-kunigaz pani eländpunktan alust vodel 1558 udeks torguindlidnaks. Eziauguižin lidn seižui Baltijan meren randal, no meri läksi kuivman ülendusen tagut.
1970-nziden krizisan jäl'ghe holitusen sfer šingotaškanzi i reindustrializacii tegihe. Nügüd' nene sarakod oma lidnas: laivansauvomine, cellülozbumagaine (kombinat), metallanümbriradmine (vas'kensuladuz- i vanundtegimed), sauvondmaterialad (mecpilindtegim i mujutimiden edheotand), mašiništonsauvomine (vill'kombainad da harvesterad).
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 85 113 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 85 363 eläjad vl 2015.
Galerei
thumb|center|850px| [[Kokemäen-jogi ]]
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Gus' Hrustal'nii
Gus' Hrustal'nii (Гусь-Хруста́льный «hrustaline hanh'», edel 1926. vot — Gus'  i Gus'-Mal'cevskii) om Venäman lidn da lidnümbrik Vladimiran agjan suves. Se om Gus' Hrustal'nijan rajonan administrativižeks keskuseks, no ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1756 kuti Gus'-žilo sauvomha stöklantegint Mal'covad-torgovanoiden pätandan mödhe, sirdihe kaikid stöklantegimid Moskvan gubernijaspäi ohjastusen käskön mödhe mecan mairhen tagut. Om nimitadud Gus'-jogen mödhe (Okan hura ližajogi). Vl 1931 radnikžilo sai lidnan statusad.
Gus' Hrustal'nijan ižandusen päsarakod oma mašiništonsauvomine (veimiden armaturan «Gusar»-tegim ), stöklantegimišt (hrustal', stökolkuid), sauvondmaterialiden pästand (stökol, savič), sömtegimišt (maidtegim, leibän edheotand).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Meščoran alangištos, 125 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Lidnan vezivaradim om olmas Gus'-jogel vspäi 1756, sen pind om 0,86 km². Matkad Vladimirhasai om 51 km pohjoižhe.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +4,4 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun −7..−10 C°. Paneb sadegid 626 mm vodes, enamba kezakus-elokus (70..74 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (30..31 mm kus).
Lidnanvuitte Gusevskii-žilo (2768 rist. vl 2017) da pen' Panfilovo-žilo (108 rist. vl 2017) mülüdas lidnümbrikho Gus' Hrustal'nijan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 60 784 ristitud, lidnümbrikon — 64 050 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 75..76 tuhad eläjid vozil 1986−1996 (76 360 rist. vl 1989).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid, hengeline škol i ph. Varvaran pühäpert'-časoun' oma avaitud lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma stöklan kolledž, tehnologine kolledž , Vladimiran universitetan i Vladimiran ekonomikan da oiktusen tehnikuman filialad.
Transport
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Gus'-Hrustal'nii-raudtestancii om olmas vspäi 1899 «Vladimir — Tum-žilo»-raudtel (Räzanin agjahasai), ezilidnjonused ajadas Vladimirhasai. Toižen «Moskv — Murom»-raudten Nečajevskai-stancii sijadase 14 km suvhe lidnaspäi, voib sadas taksil sihesai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad Kategorii:Vladimiran agjan lidnümbrikod *
Azartvänd
thumb|right|250px|«Šullerad», [[Karavadžon kuva, 1594]] Azartvänd (jeu de hasard «statjan vänd») om vänd, kudambas vägestuz kogonaz vai sures märas rippub ei vändajiden mahtospäi, no statjaspäi.
Vänd tegese rahoidenke vai toiženke materialiženke tondanke samha niid völ sures lugumäras, no ühtnijad sadas kilad paksumb. Päine mel'hetartuz om oigetud vändon lophu, eile sen processha.
Vändon ozutesed oma kazinon vändod: kartvändod, ruletk, loto, vändlud, vändavtomatad, internetvändod kapitalizacijanke. Valdkundaline loterei ei mülü azartvändoihe.
Hot' vändon üks' seans om statjaline, severz'-se seansoid alištudas statistikan (naceinuden teorii) käskusile. Vändpertiden pidajad oma kaikenaigaiženke sal'henke eskai manituseta. Se azj napri municipalitetoid sauda mugoižid pertid enččes samha surid valdkundmaksoid rahaližaspäi. Socialižed jäl'gused vändsijiden kriminalizacijanke oliba lujad, sen tagut koncenrtiruihe azartvändzonoid edahan elänzoittud tahoišpäi.
Koht
Päorganad oma südäikoht, soled, südäimunad, maks, sap'burak, südäimunanpäližed raugud, südäikohtunalaine raug, pärm. Naba jäb kohtun keskuses nabarihman heitandaspäi.
Kohtun karg om tetab avaros, arabine eziauguižešti. Alastoi koht praktikuiše nügüdläižen norišton modas, kuvadase čomamahtos paksus.
Homaičendad
Kategorii:Ristitun hibj
Kuveit
Kuveit, täuz' oficialine nimitiuz — Kuveitan Valdkund (دولة الكويت, Davlat El' Kuveit), om emirat-valdkund Azijan suvipäivlaskmpoles. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om El' Kuveit.
Istorii
Valdkundan ezmäine Konstitucii om vahvištadud vl 1962, toine — vl 1980. Nügüdläine Konstitucii om vn 1962 Konstitucijan udištadud versii, se om väges vspäi 1992 vajehtusita.
Geografijan andmused
Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho 306 metrad valdmeren pindan päl Saudan Arabijan röunal läz Irakan röunad.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, toižed varad — londuseline gaz, kala, meriproduktad.
Tobmuz
thumb|right|250px|Kuveitan Nacionaližen Suiman pertin südäin [[El' Kuveit|El' Kuveitas]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine monarhii. Monarh — Navaf Al' Ahmed Al' Džaber As Sabah-emir — om valdkundan pämez' vs 2020 sügüz'kun 29. päiväspäi, edeližen Sabah IV-emiran (ohjasti vll 2006−2020) noremb vell'. Monarh paneb päministrad radsijha, voib pästta radmaspäi parlamentad miččel taht aigal.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (مجلس الأمة Madžlis Al' Umma), se mülütab 65 ühtnijad, kaik rahvaz valičeb 50 heišpäi nelläks vodeks, i päministr paneb radsijha 15 ühtnijoid-ministrid). Parlament vahvištab kronprincan (valdištmen jäl'gnikan).
Politižed partijad oma kel'don al, no sab säta blokoid kandidatoile valičendoiden aigan. Mehil da naižil oma ühtejiččed valičemižoiktused, toižiden arabižiden monarhijoiden erineden. Sabah Al' Halid As Sabah radab päministran vs 2019 kül'mkun 19. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden edelstrokuižed valičendad oliba vn 2016 26. päiväl kül'mkud, järgenduseližed lindäs vn 2020 5. päiväl tal'vkud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kuveitan administrativiž-territorialine jagand.
Valdkund jagase 6 agjaks (provincijaks, muhafaz:aks).
Eläjad
Kuveitas elädas kuveitalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 2,742,711 ristitud. Kuveitan Valdkundan statistikan radnikoičend lugi 4,420,110 eläjad ristitištos vl 2019, sidä kesken immigrantad läz 70%.
Augotižlibundan mödhe (2018): kuveitalaižed — 30,4%, toižed arabialaižed — 27,4%, azijalaižed — 40,3%, afrikalaižed — 1,0%, toiženke augotižlibundanke — 0,9%.
Uskondan mödhe (2013, immigrantoidenke): islamanuskojad (valdkundaline religii) — 74,6%, hristanuskojad — 18,2%, toižed uskojad i märhapanendata — 7,2%.
Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2011, kaik oma El' Kuveitan ezilidnad): Džalib Eš Šujuh, Es Salmii, El' Farvanii, Havalli, Khiten. Kaik eläjad oma lidnalaižed (2020).
Ižanduz
Vl 2012 kivivoi oti 94% eksportad, toine om heretused. Tulendad eksportaspäi ületas mänetusid importan ostmižhe znamasižešti, i rahapanend (investicijoiden menedžment) om valdkundan sur' sarak.
Ei ole raudted, avtoteiden kovanke krepindanke piduz om läz 5 tuhad km.
Butan
Istorii
Vn 1907 17. päiväl tal'vkud Butanan aluz om pandud, Sur' Britanii oli sen süzerenan. Butan sai ripmatomut Indijanke ühtes vl 1949, no todesti sidä pit'kan aigan ičeze izoläcijan tagut, i kändihe ÜRO:n ühtnijan vaiše vl 1971.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli vahvištadud vl 1953. Koumanz' lugul Konstitucii tuli väghe vl 2008.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Butanan topografine kart Butan om röunoiš Kitainke pohjoižes (röunan piduz — 477 km), Indijanke (659 km) päivnouzmas, suves da päivlaskmas. Ühthine röunoiden piduz — 1136 km.
Reljef om mägikaz. Kaikiš korktemb čokkoim om Gangkar Puensum-mägi, 7570 m valdmeren pindan päl. Jäžomad ottas territorijan kümnendest.
Klimat om erazvuitte: tropine suvitazangištoil, kontinentaline keskuzalangištoil, vilu Gimalajil.
Londuseližed pävarad oma raudkivend, kivihil', vas'k, hahktin, cink, mramor, mec, gidroenergii.
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Nacionaline Nevondkund (གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ Gjeljong Tšogde) 25 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb 20 heišpäi videks vodeks i kunigaz paneb radsijha vit ristitud. Alakodi om Nacionaline Suim (dzongke: གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ Gjeljong Tšogdu) 47 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden üläkodin järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 20. päiväl sulakud, alakodin järgenduseližed valičendad — vl 2018 (15. sügüz'ku i 18. reduku). Lotai Cering radab päministran vs 2018 kül'mkun 7. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Butan jagase nelläks agjaks (üks'lugu dzongdei), ned alajagasoiš 20 ümbrikoks (dzonghag).
Eläjad
Butanas elädas butanalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 733 643 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2005): lamaistižen buddizman polenpidajad — 75,3%, induistad — 22,1%, toižed uskojad i religijatomad — 2,6%.
Toižed sured lidnad (enamba 20 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Phunčoling, Punakh.
Ižanduz
Vl 2009 Butanan päeksport oli gidroenergii (42%), ferroühthesuladused (18%); toine eksport — cement (5%), vas'k (4%), teraraud (3%), himižed substancijad (4%), mec, kartohk, fruktad.
FK Zenit Piter
thumb|250px|«Zenit» [[Čempionoiden ligas.]] FK Zenit Piter (ФК «Зенит» Санкт-Петербург) om Venäman futbolklub Piterišpäi.
Pätrener — venämalaine Sergei Semak vn 2018 kezakuspäi. Kodiaren — Petrovskii-stadion.
Kluban istorii augotihe vl 1925. Vl 1984 Zenitan vändajad kändihe NSTÜ:n čempionikš. Vozil 2007, 2010, 2011/12, 2014/15 i 2018/19 hö vägestiba Venäman čempionatan.
Mülükund
Sezon 2012/2013
Irdkosketused
Z Z Z
Üläufalei
Üläufalei (Ве́рхний Уфале́й, Югары Өфәле, Үрге Өпәле (Үрге Өпәйле, Үрге Өфәле)) om Venäman lidn Čeläbinskan agjan pohjoižes. Se om Üläufalein lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1761 kuti žilo Üläufalein kaugedraudan da raudan tegimenno (Верхне-Уфалейский завод). Nimitihe sijadusen Ufaleik-jogel mödhe. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1940 26. päiväl sulakud. Järed nikelintegim radoi lidnas vll 1933−2017 sijaližel torhudel, pästi nikelid i kobal'tad, mašiništ om konservacijas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskuralan Ufalein mägisel'gan päivnouzmaižil pautkil, Ufaleik-jogen randal (Өпәле 70 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein). Üläufalein uit (2 km²) levigandeb lidnan pohjoižpalas. Matkad Sverdlovskan agjahasai om 17 km pohjoižhe orhal, Čeläbinskhasai om 124 km päivnouzmha orhal, 149 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Snežinsk päivnouzmha, Kasli, Ozörsk i Kištim suvipäivnouzmha, Näzepetrovsk päivlaskmha, Polevskoi (Sverdlovskan agj) pohjoižhe.
«Čeläbinsk — Jekaterinburg»-raudte läbitab lidnan päivnouzmašt palad vspäi 1896, Üläufalei-stancii radab sil.
Alaufalei-žilo (2443 rist. vl 2010), Čeremšank-žilo (1025 rist. vl 2010), völ 8 žilod, 2 žilod raudtestancijanno, 1 külä i 1 futor mülüdas lidnümbrikho Üläufalein ližaks. Lidnümbrikon pind — 1613,08 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 481 ristitud, lidnümbrikon — 35 006 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36..40 tuhad eläjid vll 1959−1998 (40 tuh. rist. vl 1967 i 40 061 rist. vl 1989). Vl 2017 kaik 27 879 ristitud elihe lidnas i 31 769 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (2010): venälaižed — 85,6%, totarlaižed — 6,0%, baškiralaižed — 5,2%, toižed rahvahad — 3,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Kaslin tegimištoliž-gumanitarižen tehnikuman Üläufalein filial.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Vera Uskova (kül'mku 2015 — viluku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod
Valensii
thumb|left|200px|Lidnan 19 rajonad (barrio:d) Valensii (Valencia [baˈlenθja], Valensijan pagin: València [vaˈlensja]) om Ispanijan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Sijadase sen suvipäivnouzmaižel randal. Om ühtennimižen agjan i avtonomižen ühthižkundan administrativižen keskusen. Port Keskmerel om kaikiš järedambišpäi valdkundas.
Istorii
Ende grekalaižiden i karfagenalaižiden žilod oliba lidnan territorijal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud rimalaižil vodel 138 edel meiden erad. Luzitanad paniba sidä mantazole 1. voz'sadal EME, no udessündutihe lidnad rimalaižen Decim Junii Brut Kallaik-konsulan ohjastusen al, hän nimiti lidnad Valencii (Valentia «vägi», «vahvuz», «hüvä znam»).
Vll 714−1094 i 1102−1238 islamanuskojad mavrad ohjastiba lidnal. 15.-16. voz'sadal Valensii oli torguindan järedaks keskuseks, vedihe šuukad, tekstilid i keramikad eksportaks Evropha. Rahvahanikoiden sodan aigan (1936−1939) lidn oli Ispanijan Tazovaldkundan tobmuden sijaduseks, pordaigaližeks pälidnaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren randal, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Turii-jogi (Río Turia) lankteb merhe läz lidnad.
Eläjad da transport
Vl 2010 eläjiden lugu oli 798 033 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Enamba 1,7 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kombiniruidud tramvai-metrosistem om avaitud vl 1988 (9 jonod, kaik om 138 stancijad / 35 manalašt, kaik om 156 km raudted / 27 km tonneliš). Rahvahidenkeskeine civiline Valensijan lendimport (VLC, 7,7 mln passažiroid vl 2018) sijadase 8 km päivlaskmha lidnan keskusespäi Manises-ezilidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Ispanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * *
Zahle
Zahle (زحلة‎) om lidn Livanan keskuzpalas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Bekaa-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadan augotišes kuti külä. Zahlé kändase sijaližes paginaspäi «likujad sijad», mecatomad kukhad oma vanoikahad. Vodele 1850 žilo kändihe torguindan keskuseks torguindteil: kabjživatišt Kurdistanaspäi i Arabijaspäi, tavarad Evropaspäi i Sirijan lidnoišpäi. Raudte tuli lidnha vl 1885, se eile väges rahvahanikoiden sodan jäl'ghe.
Zahle šingotase kurortaks, tekstiližil edheotandoil (nahktegesed) i sömtegimištol (jätegim, veroližed sömtavarad, vinmarjan ümbriradmine). Severz'-se rimalaižid mel'heižtahod i bronzaigan seižutesed oma olmas lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas, mägitahondas i Bekaa-alangištos, 900..1150 m korktusil, 1010 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Beiruthasai om 55 km päivlaskmha «Beirut — Damask»-avtotedme.
Klimat om mägitahondan kaks'sezonine, ireg il'm. Voden keskmäine lämuz om +15,2 C°, vilukun +6,2 C°, elokun +24,1 C°. Paneb sadegid 686 mm vodes, enamba kaiked vilukus (160 mm), kuivsezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (3 mm pordos).
Eläjad
Vl 2006 eläjiden lugu oli läz 100 tuhad eläjid, ezilidnoidenke 200 tuh. rist. 40 km² pindal. Livanan grekižkatoližen jumalankodikundan keskuz, Lähižen Päivnouzmman üks'jäine katoline lidn. Katolikad ottas kaks' koumandest ristitištos, toižed eläjad oma hristanuskojad mugažo.
Üläopendusen aluzkundoiden viž filialad: Livanan universitet, privatižed Ph. Osipan (Beirut) i Ph. Hengen (Livan-mägi) universitetad, privatine Amerikaine tedon da tehnologijan universitet (Beirut), Nacionaline tehnine institut.
Homaičendad
Kategorii:Livanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Čistalöv Veniamin
Veniamin Timofejevič (Tima Ven') Čistalöv (Тима Вень, Вениамин Тимофеевич Чисталёв; sünd. 8. reduku 1890, Pomozdino, Vologdan gubernii, Venäman imperii — kol. 13. reduku 1939, Siktivkar, Komin Tazovaldkund, Venäman NFST, NSTÜ) oli nevondkundaline komilaine kirjutai, runokirjutai, opendai da kändai. Komin literaturan klassik.
Homaičendad
Kategorii:Komin kirjutajad Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Pätnič
Pätnič (vai videnz'päiv) om videnz' nedalin päiv rahvahidenkeskeižen ISO 8601-standartan mödhe, nellänz'päivän i sobatan keskes. Se voib olda nedalin kudenden vai seičemenden päivän toižiš kalendariš. Järgeližen radnedalin agjahine päiv.
Pühän päiv ortodoksižes hristanuskondas Sündun mokičendoiden ristal muštoks.
Kategorii:Nedalin päiväd
Itigran
thumb|right|290px|Itigran (alahan) i [[Arakamčečen (ülähän) sared]] thumb|right|275px|Kitoiden allei Itigranal Itigran (Ittigran) (Итыгран) om sar' Beringan meren Senävinan sal'mes, Čukotkan avtonomižen ümbrikon Providenskii-rajonan röunoiš.
Geografine sijaduz
Itigran sijadase pohjoižhe Čukotkan nemespäi, läz longibokad Čukotkan pol'sarenn'okuspäi, 1,5 km kontinentaližes randištospäi i 3,8 km Arakamčečen-sarespäi. Pind om 55 km². Sar' vedase 13,5 km piduseks, kaikiš znamasine leveduz — 5 km.