cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asunsjon
thumb|left|200px|Asunsjonan ümbrikod Asunsjon (Asunción «voznesen'j», täuz' nimituz: Nuestra Señora Santa María de la Asunción; Paraguay) om Paragvain pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om pälidnan Asunsjon-ümbrikon administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Ispanijalaine Huan de Salasar-konkistador pani lidnan alust vn 1537 15. päiväl elokud. Se oli Ispanijan kolonijan pälidnaks 16.-18. voz'sadoil, ripmatoman Paragvain pälidn vspäi 1811. Vll 1954−1989 Stressner-jenaral sädi sodadiktaturad rezidencijanke lidnas, sodakukerduz lopi hänen tobmut.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Paragvain keskusen suves, röunanno Argentinanke, Paragvai-jogen hural tazol randpolel, 43 m korktusel valdmeren pindan päl. Paragvai-jogi ühthejokseb Pil'komaijo-jogenke vastrandal (Parananjogen bassein). 50-tuhaine argentinine Klorind-lidn (isp. Clorinda) seižub vastrandal.
Om tropižid mecoid ümbri lidnas. Klimat om tropine räk. Paneb sadegid 1350 mm vodes, penemb kaiked kezakus-sügüz'kus (40..80 mm kus).
Asunsjon jagase 6 ümbrikho (distrito:ho), ned alajagasoiš 70 rajonha (barrio:ho).
Eläjad
Vl 2009 eläjiden lugu oli 542 023 ristitud. Kaik 2,2 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas, se om valdkundan ristitišton koumandez.
Guarani-rahvahad oma enambuses eläjiden keskes.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Jogiport radab lidnas. Lidn om raudten lopstancii, raudte ühtenzoitab valdkundad Argentinanke.
Rahvahidenkeskeine civiline Sil'vio Pettirossi-aviatoran nimed lendimport (ASU, 1,1 mln passažiroid vl 2017) sijadase päivnouzmaižes Luke-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Paragvain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Paragvain agjad
Penrouzan pordhad
thumb|right|250px|Penrouzan pordhad Penrouzan pordhad (lopmatomad pordhad, voimatomad pordhad) om üks' voimatomiš figuroišpäi, kudamb om avaitud ročilaižel Oskar Rutersvard-pirdajal.
Pordhiden ezmäižed modelid oma tehtud anglijalaižil Lajonel i Rodžer Penrouz-matematikantedomehil, hö publikoičiba kirjutust «British Journal of Psychology»-aiglehteses vl 1958. Voimatoi figur sai popularižust alamalaižen Mauric Ešer-pirdajan «Libund i laskend»-litografijan jäl'ghe.
Figur putub matematikan i psihologijan kirjoiš, vändoiš.
Homaičendad
Kategorii:Nägemižen illüzijad
Gitar
thumb|left|150px|Gitaran diapazon thumb|250px|Klassižen gitaran kaks' nägud Gitar om populärine kaiked mail'madme jändesoit. Sättutoittas kut akkompanine vai soline soit äjižiš muzikaližiš stiliš, ozutesikš blüzas, kantris, flamenkos, rokas da toižiš; i mugažo džazas (harvoin).
Homaičendad
Kategorii:Soitod kirjamišton mödhe
Barbadosan flag
border|right|250px thumb|right|250px|Flagan variant laivoiden täht, proporcii 1:2 Barbadosan flag (Flag of Barbados) om Barbados-valdkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1966-nden voden 30. päiväl kül'mkud. Flagan proporcii om 2:3. Dizainan tegii om Grantli U. Preskod (Grantley W. Prescod), hänen variant om valitud ohjastusel konkursan läz tuhas taričendaspäi.
Oigedsaumaine tera kogoneb koumes püštoiktas tazostadud šoiduspäi sinižen, pakuižen i möst sinižen mujun. Poseidonan (hän-žo Neptun-jumal rimalaižes mifologijas) koumešorpuine hang vardeta kuvadase keskuses.
Sinine muju simvolizuruib mert, pakuine — letet. Hang ozutab ohjandusen «rahvahaspäi, rahvahanke, rahvahan täht»-formulad, mugažo koukeroičeb valdkundan kolonialižhe enččehe Surenke Britanijanke («meriden valdoičijanke»).
Kacu mugažo
Kategorii:Flagad F
Nardad
thumb|right|250px|[[Ročižed nardad]] Nardad oma tetab Päivnouzmman laudanvänd specifižidenke ohjandimidenke.
Nardoiden pätoižendad oma lühüdad nardad (kaikiš tetabambad kaiked mail'madme) da pit'kad nardad; no om i äi erazvuiččid toižendoid mail'man regioniden riviš.
Francii
Francii (France [fʁɑ̃s]), täuz' oficialine nimi — Francijan Tazovaldkund (République française [ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz]), om valdkund Päivlaskmaižes Evropas, Keskmeren da Atlantižen valdmeren randoil. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Pariž.
Francii om üks' videspäi kaikenaigaižes ÜRO:n valdkundas-ühtnijaspäi. Vspäi 1949 Francii om PAKO:n ühtnii (vozil 1966−2009 ei ühtnend sodavägil), vspäi 1957 EÜ:n ühtnii sen alusenpanijaks.
Istorii
Valdkundan aluz om pandud vl 863 Verdenan kožundkirjutesen satuseks. Vll 1789−1799 mail'man ezmäine buržuazine revolücii tegihe Francijas i Ezmäine Tazovaldkund oli sätud.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Constitution) oli olmas vspäi 1791. Sid' oliba Kahtenden (1848), Koumanden (1875) i Nelländen (1946) Tazovaldkundoiden Konstitucijad. Vn 1958 4. päiväl redukud jäl'gmäine Konstitucii (Videnden Tazovaldkundan) om vahvištadud. Se om väges äiluguižidenke möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Francijan topografine kart Kontinentaližel Francijal om mavaldkundröunoid Ispanijanke, Andorranke, Bel'gijanke, Lüksemburganke, Saksanmanke, Šveicarijanke, Italijanke da Monakonke. Ühthine röunoiden piduz — 2751 km. Sen ližaks, Francijan Gvian om röunoiš Brazilijanke (649 km) da Surinamanke (556 km). Ühthine röunoiden piduz — 1205 km. Ühthemänho — 3956 km.
Valdkundan ühthine pind — 674 843 km², sidä kesken metropolijas — 547 030 km². Valdmeren randanpird om 4853 km, sidä kesken metropolijas — 3427 km. Mec oti 29,2 % valdkundan territorijad vl 2011, maižandusen mad — 52,7 %.
Francijan päižen palan territorii lainištab Atlantine valdmeri: sen Biskaine laht päivlaskmas, La Manš-sal'm pohjoižes, Keskmeri suves (Lionan laht i Ligurine meri). Meriröunoiden piduz om 5500 km.
Londuseližed pävarad oma kivihil', metallad (raudkivend, urankivend, boksitad, cink, vas'k, hahktin, nikel'); toižed varad — mec, gidroenergii, kalii- da kivisol, kivivoi, londuseline gaz.
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Sénat) 348 ühtnijanke. Valičijoiden kollegii änestab heid kudeks vodeks, se kogoneb alakodin da municipalitetoiden ühtnijoid, a mugažo valdkundan pänevojid. Senatan mülükund udištase poleks kaikuččel koumandel vodel. Alakodi om Nacionaline Suim (Assemblée nationale) 577 delegatanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Alakodile sab pästta ohjastust radmaspäi miččel taht aigal.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Francijan administrativiž-territorialine jagand.
Francii jagase 27 regionaks (région): 22 metropolijan regionad da viž merentagašt regionad-departamentad. Metropolijad alajagasoiš 96 departamentaks (département). Kaik om 101 departamentad. Sen ližaks, viž merentagašt territorijad da koume territorijad eriliženke statusanke oma Francijan palaks.
Eläjad
Francijas elädas francijalaižed. Kaik ristitišt pagižeb francijan kelel. Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 65 951 611 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Toižed sured lidnad (enamba 1 mln ristituid lidnaglomeracijas vl 2012, surembaspäi penembha): Lion, Marsel', Tuluz, Lill', Bordo, Nicc. Lidnalaižiden pala om 81 % (2020).
Ižanduz
Francii om šingotadud ma, südäitukazegištonke, tegeb regulärižid kosmižid töhöpästandoid. Ižandusen suruz om kahtenz' EÜ:s (Saksanman jäl'ghe). Vl 2017 agrokompleks oti 1,7 % valdkundan kogosüdäiproduktas, tegimišt 19,6 %, holitišiden sfer 78,7 %. Valdkundaline ičezkaluišt om levitadud enamba kaiked kompanijoiden strukturas, valdkundaline sektor oti nell' seičemendest vl 2016. Vl 2022 nominaline KSP oli US$2,778 trln ekvivalentas (7. sija mail'mas), ostmižmahtusen paritetan mödhe US$3,688 trillionad (10. sija). Vl 2021 nominaline KSP ühtele hengele oli US$45188 ekvivalentas (24. sija mail'mas), ostmižmahtusen paritetan mödhe US$51322 (25. sija). Tegimišton päsarakod: mašinansauvomine, himine, avtosauvomine, aviategimišt, elektronine, kebn i sömtegimišt.
Vl 2011 Francijan päeksport oli avtod, jüguavtod da niiden palad (9 %), lendimed, punolendimed da kosmine tehnik (8 %), likutimed da gazturbinad (läz 5 %), zelläd (5 %); toine eksport — kivivoi (3 %), vin (2 %), elektromašiništ, nižu, sagud.
Aleksandrovsk (lidn, Venäma)
Aleksandrovsk (Александровск, Лытва кар) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan päivnouzmas. Se om Aleksandrovskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1942).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1802 žiloks sauvomha raudtegint. Vhesai 1912 pästtihe kaugedraudad, kävutihe sijališt kivihil't. Vn 1951 25. päiväl elokud radnikžilo sai lidnan statusad.
Aleksandrovsk šingotase mašinansauvomižen tegimel (erazvuitte kaivuzmašiništ, radab 1920-nziš vozišpäi) i mecpilindan edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskuralan päivlaskmaiženno pautkenno, Litv-jogen randoil (Лытва, Kaman hurapol'ne bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Permihesai om 150 km suvipäivlaskmha orhal, 235 km avtol Bereznikin kal't vai 200 km raudtel. Aleksandrovskan raudtestancii nimitase Kopi. Lähembaine lidn om Kizel 12 km suvhe «Čusovoi — Solikamsk»-raudtedme da avtotedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 495 ristitud, lidnankundan — 15 181 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..20 tuhad eläjid vll 1959−2001 (20 200 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 12 841 ristitud elihe lidnas i 13 398 ristitud kaikes lidnankundas.
Šatonöf-de-Šabr
Šatonöf-de-Šabr (Châteauneuf-de-Chabre, oks.: Chasteunòu de Chabra) oli Francijan kund (kommun) suvipäivnouzmaižes Provans — Al'pad — Azur'ne rand-regionas, sen Üläal'pad-departamentas. Vl 2016 kund om tühjitadud, ühtenzoittihe Val' Büek-Meuž-kundaks kahtenke toiženke kundanke.
Aleksandrovsk (lidn, Venäma)
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen jumalanpert' (saudihe vll 1811−1829) om kaičenus i om avaitud lidnas.
Šatonöf-de-Šabr
Kund sijazihe 514..1352 m ü.m.t. korktusil.
Aleksandrovsk (lidn, Venäma)
Eläjad
Kizelan politehnižen tehnikuman filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Šatonöf-de-Šabr
Homaičendad
Kategorii:Francijan enččed kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Provans — Al'pad — Azur'ne rand
Aleksandrovsk (lidn, Venäma)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
One Night's Not Enough
«One Night's Not Enough» (Üks' ö om vähähk) om C. C. Catch-pajatajan nellänz' pajo debütižes «Catch the Catch»-studijanal'bomas (1986). Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Šveicarijas.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originalan žanr om sintipop. Singl ličihe koumandehe sijhasai Čehanman hitparadas, sai 7.-8. sijid Šveicarijan i Saksanman hitparadoiš.
Mari Roos äneti necen pajon kaverversijan «Ein Herz, das dich liebt»-nimenke.
Homaičendad
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1986 pajod Kategorii:Vn 1986 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Dürer Al'breht
Al'breht Dürer (germanijan kelel: Albrecht Dürer [ˈʔalbʁɛçt ˈdyːʁɐ]; sünd. 21. semendku 1471, Nürnberg, Saksanma, Pühä Rimalaine imperii — kol. 6. sulaku 1528, sigä-žo) oli germanine voimujupirdai da grafikanpirdai, ksilografijan mastar, pirdandgeometrijan üks' alusenpanijoišpäi. Hän oli Renessansan aigan ühteks järedambiš mastarišpäi Evropas.
Dürer oli čomamahton ezmaižen teoretikan Pohjoiževropas. Hän pani antropometrijan alusid mugažo. Kirjuti ičeze biografijan ezmäižen Evropas.
Mez' tegi paukatud grafikradoid kirjoiden painmižen täht, pirdi elokahiden mehiden portretoid. Düreral oli äi openikoid, no surid mehid heišpäi ei tehnus. Kaik om kaičenus läz tuhad Düreran voikuvid da pirdandkuvid, niiden keskes om peizažid, portretoid, mehiden, živatoiden i kazmusiden tarkoiktoid kuvid. Pirdai kaiči ičeze opendusen aigan kuvid eskai. Düreran grafine jäl'guz om kaikiš järedambišpäi Evropan čomamahtos, se seižub ühtes riviš da Vinčin i Rembrandtan grafikanke suruden i znamoičendan mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman pirdajad Kategorii:Voimujupirdajad Kategorii:Grafikanpirdajad Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Antropometrii Kategorii:Sündnuded vl 1471 Kategorii:Sündnuded Nürnbergha Kategorii:Kolnuded Nürnbergas
Meliorativnii
thumb|left|250px|Ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert', vn 2021 nägu Meliorativnii (Мелиорати́вный, Meliorativnoi, Meliorativnyi) om žilo Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Se om Meliorativnijan küläkundan üks'jäine eländpunkt da administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1947 kuti melioracijan «Sovhozmeliovodstroi»-sauvondorganizacijan materialine baz. Vl 1953 Petroskoin mašiniž-meliorativine stancii oli sätud. Žilon nimituz oli Tomicad (То́мицы) 1960-nzil vozil.
Geografijan andmused
Kaik om viž nimitadud irdad žilos: Lesnai, Ližnai, Petroskoin, Sadovai, Stroitel'nai.
Eläjad
Vl 2010 žilon eläjiden lugu oli 2 475 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Vl 2017 žilon ristitišt oli 2 264 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om avaitud žilos vspäi 2004.
Nened büdžetižed aluzkundad ratas žilos: keskškol nomer 2, päivkodi, ambulatorii, kul'turkeskuz.
Homaičendad
Kategorii:Venäman žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan žilod Kategorii:Änižröunan rajon
Tikv
Tikv (Cucurbita pepo) vai Järgeline tikv om üks'vozne heinäsine kazmuz, maplod, arbuzkazmuz. Heimon tipine erik, mülütadas Tikvižed-sugukundha.
Leviganduz
Kazmusen kodima om Meksik. Kazvatadihe Pohjoižamerikas semnihe näht päpaloin, Oahakan alangištos kahesa tuhad vozid tagaz i edel meiden erad Mississipin sen Missurinke basseinoiš. Ispanijalaižed toiba tikvad Evropha 16. voz'sadal.
Kazvab venos i tropižes klimatas nepsudenke. Vl 2012 tikv-heimon mail'man satuz oli 15,6 mln tonnoid, Kitai (6,1 mln t) i Indii (4,4 mln t) kazvatadas tikvad enamba kaikid.
Ümbrikirjutand
Jurišt om värtmenvuitte, sarakoičese. Vižtahkoine ujelii rubekaz seikh kazvab vidhe..kahesha metrhasai pitte (kabakuzil i patissonil seikh om lühüdamb), jurdub välläs, tabadandraganke kaikuččen lehtesen alusespäi. Lehtesed čereduidas, ned oma pit'kil varzil, vižlabasižed karvakahad, platad oleldas 25 santimetrhasai surtte.
Järedad änikod oma üks'jäižed, üks'suguižed, pakuižen vai vauktan mujun. Mužiksugun änikod oma pit'kil varzil, naižsugun — lühüdoil. Viž äniklehtest. Mezjäižed pölüstoittas änikoid tobjimalaz. Änikoičendan pord oleskeleb kezakus-heinkus. Plod om järed siled lihav tikvut äiluguižidenke semnidenke, kovanke korenke, šurun vai ovalan formal. Plodun muju i form om erazvuitte sorthu kacten, küpsnedas elokus-sügüz'kus. Semned oma lapakod 1..3 sm pitte.
Kävutand
Ištutadas dekorativižid sortuid aidverel i pidust' seinid. Znamasine maižanduzkul'tur. Tikvan ruskedpakuine südäin mäneb pudraks, semniden hahkvihand südäin om södäb mugažo. Mezjäižed todas tikvaspäi heid'omad i nektarad eskai räkil päivil.
Ližatas plodun südäin pirgaižihe revmatizmad vaste. Pekstud semned änikoidenke abutadas kaktusan satatesid vaste. Ottas ploduid kävutamižhe Hellouin-praznikan oigendamižen aigan anglijankel'žiš maiš i niiden veron mödhe mail'madme.
Homaičendad
Kategorii:Tikvižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Sötmižkazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Maplodud
Plotnickii Igor'
Igor' Venediktovič Plotnickii (Игорь Венедиктович Плотницкий, Ігор Венедиктович Плотницький; sünd. 26. kezaku 1964, Kel'menci-žilo, Černovcin agj, Ukrainan NST, NSTÜ) om ičetedištoittud Luganskan Rahvahaližen Tazovaldkundan valdkund- da vointegii. Tundištusetoman valdkundan pämez' (vs 2014 kül'mkun 4. päiväspäi, velgusentäutai 14.08.2014-dataspäi).
Vl 2016 elokun 6. päiväl Plotnickii eli läbi rikondan naprindas, poukahtihe hänen avtod Luganskas, sai lujid satatesid.
Homaičendad
Kategorii:Luganskan Rahvahaline Tazovaldkund Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Černovcin agjaha Kategorii:Sündnuded vl 1964
Čukotkan avtonomižen ümbrikon lidnad
Kaik om koume lidnad (город) i 5 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Čukotkan avtonomižes ümbrikos.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Ust'-Katav
Ust'-Katav  (Усть-Ката́в, Ҡытаутамаҡ, Кытау-Тамак) om Venäman lidn Čeläbinskan agjan päivlaskmaižes sarakos. Se om Ust'-Katavan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1758 kuti mecpilindan žilo jogivaldmoidenke sauvomha susedližid raudantegimid, sid' žilo udenno raudantegimenno, nimitihe jogen mödhe. Ust'-Katavan Tegim-radnikžilo sai lidnan statusad vn 1942 28. päiväl elokud, vspäi 1943 om nügüdläiženke nimitusenke.
Ust'-Katav šingotase vagonansauvomižen tegimel (tramvaid, pompad i torvarmatur, gazanregulätorad, kosmine sarak) i mecan ümbriradmižen tegimel.
Geografijan andmused
«Čeläbinsk — Uf»-avtote (M5-trass) mäneb lidnan suviröunaks. Ust'-Katav-stancii radab «Čeläbinsk — Uf»-raudtel vspäi 1890, sijadase Jurüzanin pohjoižrandal.
Seičeme muite žilod, kaks' žilod raudtestancijanno i üks' külä mülüdas lidnümbrikho Ust'-Katavan ližaks. Lidnümbrikon pind — 675 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 580 ristitud, lidnümbrikon — 26 917 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 31 400 eläjad vl 1992. Vl 2019 ühthemänho 22 042 ristitud elihe lidnas i 24 922 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (2010): venälaižed — 87,0%, baškiralaižed — 7,2%, totarlaižed — 3,6%, toižed rahvahad — 2,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Ust'-Katavan industrialiž-tehnologine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod
Gagarin Jurii
Jurii Gagarin (Jurii Aleksejevič Gagarin) (Юрий Алексеевич Гагарин; sünd. 9. keväz'ku 1934, Klušino-külä, Gžatskan rajon Smolenskan agjas, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 27. keväz'ku 1968, läz Kiržač-lidnad Vladimiran agjas, Venäman NFST, NSTÜ) — nevondkundaline kosmonavt-lendai, NSTÜ:n vägimez', polknik, ezmäine ristit, kudamb oli tehnu lendusen kosmosha i pördui sišpäi.
Biografii
Gagarin oli sündnu radnikoiden kanzha, hänen ded oli Piterišpäi. Školopenduz mäni läz Suren sodan vozid, lopi seičement klassad ehtškolas vl 1951.
Vll 1949−1951 Jurii openui Lübercin käzitöiden školas i oli pästnus sišpäi parahimidenke arvznamoidenke i «jäloihe valai»-professijanke. Vll 1951−1955 mez' openui Saratovan industrialižes tehnikumas, sen valamižpalakundas. Opendusen aigan tuli DOSAAF:an Saratovan aeroklubha vn 1954 redukus. Služi armijas vn 1955 redukuspäi, ezmäi openui Čkalov-lidnan lendajiden sodaškolas vn 1957 redukuhusai. Oigetihe händast Pohjoižlaivišton aviapolkha (Luostari, Murmanskan agj), služi siš kaks' vot vn 1959 redukuhusai.
Gagarin oli valitud kosmonavtoiden ezmäižhe joukhu kuden kesken vl 1960 i mäni läbi vaumičendas. Sen joukun viž ühtnijad kändihe kosmonavtoikš. Jurii Gagarin tegi kosmoslendust 108 minutad hätkte vn 1961 12. päiväl sulakud i sai mail'man tetabut. Matkazi mail'madme, tuli ajaden läz 30 valdkundha. Radoi NSTÜ:n Ülembaižen Nevondkundan deputatan vspäi 1962 (valitud tošti vl 1966). Vll 1961−1968 openui Il'mvägiden inženerižes akademijas Žukovskijan nimed, vahvišti diplomtöd ühtes kus edel surmad.
Edesine lugemine
Kategorii:NSTÜ:n kosmonavtad Kategorii:NSTÜ:n lendajad Kategorii:Lendajad kirjamišton mödhe Kategorii:Kosmonavtad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Smolenskan agjaha Kategorii:Kolnuded Vladimiran agjas
Navoloki
Navoloki (На́волоки) om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Kinešman rajonan üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1775. Vl 1880 Vičugan torgovanoiden kanghiden fabrik radaškanzi žilos. Radnikžilo vspäi 1925, sai lidnan statusad vl 1938. Vll 1935−1958 oli Navolokin rajonan keskuseks.
Navoloki šingotase tekstiližel tegimištol: bumagkanghiden kombinat, omblendfabrik.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehližes čogas, Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktal randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ivanovohosai om 80 km suvipäivlaskmha orhal vai 111 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Kinešm-rajonankeskuz i Zavolžsk (raudtestancijad) 10 km päivnouzmha orhal vai avtotedme. Raudtesarak tuleb Kinešmaspäi, se radab vaiše jüguiden täht.
Koume žilod i 15 küläd mülüdas lidnankundha Navolokin ližaks, sidä kesken kuz' küläd kaikenaigaižeta ristitištota vl 2010. Lidnankundan pind — 94,97 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,0%, ukrainalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 1,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine pühäpert' om olmas lidnas, se om Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' (1785).
Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Edeline lidnankundan (sen Administracijan) pämez' om Viktor Ivanov (kül'mku 2015 — sügüz'ku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad Kategorii:Kinešman rajon
Džafn (lidn)
Istorii
Amuine Kadiramalai-eländpunkt (nüg. Kandarodai) mainitase saren «Mahavams»-aigkirjas (5. voz'sada EME — 4. voz'sada m.e.). Oli tamilan kunigahusiden pälidnaks, sen jändused oma löutud 10 kilometras Džafnaspäi. Nallur (nüg. 3 km suvhe Džafnan keskusespäi) oli Džafnan kunigahusen (1215–1624) pälidnaks.
Nügüdläine eländpunkt om kirjutadud 15. voz'sadan aigkirjas Jalpaanajanpaddinam-nimitusenke, möhemba Jalpanapattinam. Evropižed torgovanad otiba kävutamižhe sen kalanpüdandan portad, i žilo šingotaškanzi. Vhesai 1981 Azijan järed kirjišt oli Džafnas, polttihe sidä, se azj toižiden keskes vei verevannoks rahvahanikoiden sodannoks valdkundan pohjoižes (1983−2009), lidn oli muretud sen aigan.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šrilank-saren pohjoižes, Džafnan pol'sarel, Džafnan lagunan randal, 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad ekonomižhe Kolombo-pälidnhasai om 396 km suvhe, lidnad ühtenzoitasoiš avtotel, raudten, lendimportan i meriehtatimen reisil.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +25..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1303 mm vodes, vihmsezon oleskeleb redukus-tal'vkus (900 mm sezonas).
Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 83 563 ristitud (12. sija). Edel rahvahanikoiden sodad Džafn oli saren nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe (118 224 rist. vl 1981). Tamilad oma enambuses lidnas sodan jäl'ghe, heiden viž kudendest oma induizman uskojad.
Irdkosketused
Kategorii:Šrilankan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Pit'krandan rajon
Pit'krandan rajon (venäkelel: Питкярантский район, Pitkärannan piiri) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.
Administrativine keskuz om Pit'krand-lidn. Siš eläb rajonan ristitišton nell' seičemendest.
Geografijan andmused
Pit'krandan rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 2 254 nellikkilometrad (15nz' sija tazovaldkundas 18späi).
Om röunoid Karjalan Tazovaldkundan 4 rajonanke:
Joged mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha, kaik ned oma lühüdad da kohubad. Ladog lainištab rajonan suvipäivlaskmaižid randoid. Sen ližaks, läz kaht sadad penid järvid om olmas rajonas.
Vspäi 2005 rajonan territorii jagase 5 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnankund da 4 küläkundad.
Eläjad
Toižed sured eländpunktad oma Läskel'-žilo (2,9 tuh. rist. vl 2013) da Salmi-žilo (2,2 tuh. rist. vl 2013).
Bitis arietans
Bitis arietans om kü Ristküd-sugukundaspäi.
Kaikutte videnz' vai kudenz' koskenduz lopiše ristitun surmal. Päiväl laskeb koskta ičtaze, no öl om aktivine i varuline, kulon polhe mujund abutab küle olda nägumatoman.
Leviganduz
Ristkü om levitadud Afrikan tobjas palas Saharan suvemb, päiči nepsoiš ekvatorialižiš mecoiš i lähižiš sariš. Levigandmižavaruden izoliruidud palad oma tetabad Marokon suves. Putub mugažo Jemenan kaikel territorijal, Saudan Arabijan suvipäivlaskmas i Omanas.
Dežavü
Dežavü (déjà vu — «nähtud jo») om psihine olend, kudamban aigan ristit rižab, miše hän om jo olnu konz-ni mugoižes situacijas vai sijas, no ei voi johtutada da sidoda johtutest kuronke enččespäi.
Bitis arietans
Leviganduz
Erik eläb erazvuiččiš biotopoiš, savannoišpäi mecmassivoihesai, oleleb mägipautkil 2700 metrhasai ü.m.t. korktusil. Voib löuta paksus eländpunktoiden ümbrištos, ujeleb eländsijihe i ižanduzsauvusihe nühtajiden ecmäs. Pageneb letetazangištoišpäi i nepsoiš tropižiš mecoišpäi.
Irdkosketused
Kategorii:Ristküd Kategorii:Živatad vepsän nimeta Kategorii:Küd
Dežavü
Olendan paksuz poleneb igän ližadusenke. Dežavün paks patologine toižend oleskeleb ičeze kibul läžujil.
Tärtuz mainitase ezmäižen kerdan vn 1876 Emil' Buarak-psihologan «Tuleban aigan psihologii»-kirjas (L’Avenir des sciences psychiques).
Homaičendad
Kategorii:Psihologii Kategorii:Psihologižed olendad
Galatin
Galatin (Galatina, sijaline pagin San Pietru «Pühä Petr», Ας Πέτρο As Pètro) om lidn da kund (kommun) Italijan suvipäivnouzmas. Se mülüb Apulii-agjan Lečče-provincijha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1178 notarialižes aktas, siš Sankti Petrin fermeran pert' om kirjutadud. Grafad i gercogad (vspäi 1485) valdoičiba San-Pjetro-in-Galatina-eländpunktal hätken aigan. Nimitihe nügüdläižikš vn 1861 Italijan ühtištusen jäl'ghe. Galatin-raudtestancii radab vspäi 1884.
Galatin šingotase metallan ümbriradmižel, torguindal (jarmank), käzitöiden edheotandoil (keramik, poimetišed, kudondad), savičun i sauvondapakuden tegimel. Cementtegim i statižiden invertoriden tegim ratas lidnanno. Ühtenzoitai Grekanmanke vedenalaine kabel' zavodiše siš. Galatin-sodalendimport om kümnes kilometras lidnaspäi. Ümbärdajan territorijan šingotez baziruiše maižandusel (olivanvoi, vin, fruktad i maplodud).
Geografijan andmused
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz +16,3 C°. Paneb sadegid 627 mm vodes, oleskeleb niid vähemba semendkus-elokus (14..29 mm kus), enamba redukus-vilukus (80..109 mm kus).
Eläjad
Vl 1991 kundan eläjiden lugu oli kaikiš suremb, rahvahanlugemine fiksirui 29 296 ristitud. Vl 2016 kundan ristitišt oli 27 109 eläjad.
Koiv
Leviganduz
Heimon kazmused oma levitadud Pohjoižes mapoliškos (Evrazii i Pohjoižamerik), sen venos i subarktižes vöiš. Koivun äjad erikod märitas lehtezmecoiden i segoitadud mecoiden mülündad. Elonform om pu päpaloin, armotomankoiv (Betula nana) om tundran i soiden penzaz.
Galatin
Eläjad
Edeližed kundan pämehed oma Kozimo Montanja (keväz'ku 2012 — eloku 2016, Cosimo Montagna), Marcello Amante (kezaku 2017 — kezaku 2022).
Koiv
Leviganduz
Erikoiden tobj pala om pakaiženvastaine, ei ole mokičenus keväzližiš haloišpäi, voib eläda igähižel rougul. Koiv sädab mecan üläröunad korktoiden mägiden pautkil. Erased erikod oma lämännavedijad i oma levitadud subtropižes vös (gimalajiž-kitajižed, erased japonižed, amerikaine Betula nigra), kaikiš suvemb om Suvipäivnouzmaižen Azijan mägirajoniden Betula alnoides-erik.
Galatin
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Apulii
Koiv
Leviganduz
Koivun erikod kazdas letemail i savikoil, kazvateližil i vägitomil mahusil, nepsoiš i kuiviš tahoiš. Putub jogiden i meriden nepsoil randoil, soidme, sokhas tundras, kuivil kivekahil pautkil, räkiš kuiviš stepiš. Koivud om päivännavedijad, no om pil'vesenvastaižid-ki erikod.
Erikod
Läz 100 erikod, kaik oma Pohjoižes mapoliškos.
Fes
Fes (فاس‎ Fez / Fes, ⴼⴰⵙ Fas, Fès) om Marokon kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Fes — Meknes-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Fes-jogen päivnouzmaižel randal Idris I-valdoičijan pätandan mödhe vl 789. Hänen Idris II-poig pani lidnan palan alust jogen vastrandal i kändi Fesad ühtennimižen kunigahusen pälidnaks. Fesan kunigahuz oli olmas 8. voz'sadaspäi 19. voz'sadahasai, sid' Francii i Ispanii paniba protektoratoid sen territorijal. Turkankel'ne Marokon nimituz om Fes tähäsai. Al'mohadoiden aigan 12. voz'sadan lopus Fes oli kaikiš surembiš lidnoišpäi islaman mail'mas. Meiden päivil Fes om Afrikan islaman kul'turan da opendusen znamasine keskuz.
Vanh lidn om ümbärtud keskaigaližel seinäl, nügüd' muštnik i zon jaugnikoiden täht. Fesan uz' pala om pandud francižel Juber Liote-maršalal vl 1916 i saudud evropan lidnansauvomižen mödhe.
Fes šingotase turizmal i torguindal. Lidn om tetab porcellanan i pähižiden tehmižel istorižikš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, ühtennimižen jogen randoil, 410 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud mägil.
Lidnan edeline pämez' oli Hamid Čabat (2003−2015).
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 1 112 072 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Fesan universitet Sidi Mohammed ben Abdallahan nimed om pandud vl 1975 opendusen endevanhiden (13. voz'sadaspäi) aluzkundoiden alusel. Se om valdkundaline i kaikiš suremb universitet lidnas, 86 tuhad üläopenikoid vl 2020.
Rahvahidenkeskeine civiline Fes-Sais-lendimport (FEZ, 1,1 mln passažiroid vl 2017) sijadase 15 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Päivlaskmaižen Evropan äjihe lidnoihe i Marokon järedoihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Marokon lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ruand
Ruand, täuz' oficialine nimituz — Ruandan Tazovaldkund (Republika y'u Rwanda, Republic of Rwanda, République du Rwanda), om valdkund Päivnouzmafrikas, ani suvipolehe ekvatoralpäi. Sen päine da kaikiš suremb Kigali-lidn sijadase valdkundan keskuses.
Istorii
Vl 1962 heinkun 1. päiväl Ruand tedištoiti ripmatomut Bel'gijaspäi. Vl 1994 genocid tegihe Ruandas.
Jäl'gmaine Konstitucii tuli väghe vl 2003 semendkun 26. päiväl kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe. Vn 2015 konstitucine referendum laski (98,3% «za») Pol' Kagame-prezidentale valitas koumen kerdan vl 2017, no lühenzi prezidentan strokud vidhe vodhesai vspäi 2024.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Ruandan topografine kart. Ruand om mavaldkundröunoiš Tanzanijanke pohjoižes (röunoiden piduz — 217 km), Ugandanke suvipäivnouzmas da suves (169 km), Kongon Demokratižen Tazovaldkundanke päivlaskmas (217 km), Burundinke päivlaskmas (290 km). Ühthine röunoiden piduz — 893 km. Ruand om mererandatoi valdkund. Saum vezid om läz 5%.
Valdkund sijadase kukhil, toine man nimituz — «Tuhan kukhan ma» (Igihugu cy'Imisozi Igihumbi, Pays des Mille Collines). Sen kaikiš korktemb čokkoim om Karisimbi-vulkan, 4507 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Rusizi-jogen kendäk, 950 m ü.m.t. kortte. Kaikiš suremb Kivu-järv om röunal KDT:nke. Joged oma Nil- da Kongo-jogiden basseinoiš.
Klimat om subekvatorialine neps pehmed, kuivan sezonanke (kezaku-sügüz'ku). Paneb 1000..1500 mm sadegid vodes. Vodenkeskeine lämuz kuidme pälidnas (korktuz 1550 m) om +17°...+21 C°.
Tobmuz
thumb|right|250px|Parlamentan Alakodin pert' [[Kigališ.]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident, hän paneb ministrid radsijha. Kaik rahvaz valičeb händast seičemeks (vspäi 2024 linneb videks) vodeks, ühten kahtenden strokun voimuz om olmas. Molembad ohjanduz da parlament sätas käskusid.
Rahvahaline käskusišt om ottud Saksanman da Bel'gijan ozutesen mödhe.
Ruandan prezidentan järgvaličendad oliba vl 2017 elokun 4. päiväl. Nügüdläine Pol' Kagame-prezident radab vs 2000 sulakun 22. päiväspäi. Vn 2017 valičendoil hän sai 98,79% (vl 2010 — 93,08%), se om hänen koumanz' strok. Valitihe Senatad järgkerdan vl 2011. Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgvaličendad oliba vl 2018 sügüz'kun 3. päiväl. Eduar Ngirente radab päministran vs 2017 elokun 30. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Ruandas om 5 agjad (provincijad, intara). Agjad alajagasoiš 30 administrativižeks rajonaks (akarere), ned — sektoroikš.
Eläjad
Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 12 337 138 eläjad. Ristitišt poleneb läžundoiden tagut.
Ruandas elädas heimod: hutulaižed — 84% (bantukel'žed), tutsilaižed — 15% (hö oma hamitalaižed), tvalaižed — 1% (pigmejad).
Uskondan mödhe (2012): protestantad — 49,5%, riman katolikad — 43,7%, islamanuskojad — 2,0%, toižed uskojad — 0,9%, religijatomad — 2,5%, märhapanendata — 1,4%.
Ruandan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Ruhengeri, Gisenji, Butere.
Ižanduz
Vl 2012 Ruandan päeksport oli kofe (26%), tin (24%), cirkonii (16%), čai (9%); toine eksport — teraz (2%), koza- da lehmännahkad (2%), lumiavtod da gol'fmašinad (1%).
Lakinsk
Lakinsk (Ла́кинск) om Venäman lidn da lidnankund Vladimiran agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Sobinkan rajonha, sen kahtenz' surtte lidn.
Barbadosan valdkundznam
right|250px Barbadosan valdkundznam (Coat of Arms of Barbados) om Barbadosan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1966-nden voden 14. päiväl uhokud.
Lakinsk
Istorii
Undol-külä (село Ундол) mainitase ezmäižen kerdan 15. voz'sadan lopus. Eländpunktan aluz om pandud vl 1927 kuti Lakinskii-radnikžilo läz kudondfabrikad. Eländpunkt om nimitadud Lakinan-bol'ševikan mödhe, riktihe händast fabrikas vl 1905. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1969 nügüdläiženke nimenke, mülütihe Undol-küläd lidnha.
Barbadosan valdkundznam
Ümbrikirjutand
Bardakaz fikus om kuvatud rindhankatusel, «bardakaz» ispanijan kelel linneb barbudos, mi andoi nimitust sarele da valdkundale. Kaks' sijališt čomakulu cezal'pinii-änikod (Caesalpinia pulcherrima) oma laudan üläčogiš. Barbadosan londusen sur' korifen i bur pelikan pid'oiteldas rindhankatust polišpäi. Ricarin šlöm sijadase laudan päl äjiden enččiden britanižiden territorijoiden vuitte.
Lakinsk
Istorii
Lakinsk šingotase sömän da sötken tegimištol tobjimalaz (snekad, olud, maidproduktad, vermišel' i keitosed, leibänpaštandsegoitused; premiksad porzhiden täht), puvillkanghiden pästandal, meblin fabrikal, čulkoiden da noskiden edheotandal.
Barbadosan valdkundznam
Ümbrikirjutand
Venc i barbad oma pakuižed i rusttad mujul. Ned mujud sättudas rindhankatusen i sen orhidejiden mujuile. Käzi rindhankatusen tagaspäi kandab saharrogon kaht seikast, sen kazvatand om valdkundan ižandusen aluz voz'sadoiš.
Lakinsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Undolk-jogen randal (Kläz'man hura ližajogi), 120 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Kläz'man rand i Sobink-rajonkeskuz oma koumes kilometras suvipäivnouzmha. Matkad Vladimirhasai om 30 km pohjoižpäivnouzmha.
Lakinsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Barbadosan valdkundznam
Ümbrikirjutand
Pride and Industry-deviz kändase anglijan kelespäi kuti «ülenpäižuz i radonnavedind».
Lakinsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 715 ristitud, rajonan ristitišton nelländez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..19 tuhad eläjid vll 1989−1998 (19 100 rist. vl 1992).
Barbadosan valdkundznam
Kacu mugažo
Kategorii:Valdkundznamad V
Lakinsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' (vspäi 1693) i kaks' časounäd.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Lakinskan Nevondkundan edeline ezimez' om Vladimir Novikov (sügüz'ku 2015 — sügüz'ku 2020). Lidnan Administracijan edeline pämez' om Aleksei Andrianov (kül'mku 2018 — uhoku 2022), Natal'ja Nikolajeva om Administracijan pämehen velgusentäutai vn 2022 uhokuspäi.
Transport
«Volg»-avtoten (M7-trass) Moskv — Vladimir-pidust läbitab lidnad. Undol-raudtestancii (Ундол) sijadase «Moskv — Vladimir»-raudtekeskustal vspäi 1861.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad Kategorii:Sobinkan rajon
Socialine verk
Socialine verk voib znamoita:
Cadillac Escalade
Pästtas avtod vn 1998 lopuspäi nügüdläižhe aighasai. Vn 2020 semendkus videnden pol'ven pästand zavodihe. Modelin möndad AÜV:oiš oma 30..60 tuhad avtoid vodes.
Harakteristik
Vn 2002 ozutez, kahtenden pol'ven bazine modifikacii:
Irdkosketused
Kategorii:Cadillac Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Li Bön Hon
Li Bön Hon (이병헌, Le Byung-hun; sünd. 12. heinku 1970, Sonnam, Suvikorei) om Korejan akt'or, pajatai da model.
Biografii
Li Bön Hon om sündnu Seulan suvipäivnouzmaižhe Sonnam-ezilidnha.
Vspäi 2013 om nainu, Li Min-Džung-aktris om hänen ak. Vl 2015 Li tegihe tataks, Li Džun-hu-poig om sündnu.
Prohladnii
Prohladnii (Прохла́дный, КъалэкӀыхь / Прохладнэ, Прохладни) om Venäman lidn da lidnümbrik Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundas. Se om tazovaldkundan kahtenz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe. Lidn om Prohladnijan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe vspäi 1964.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1765 kuti Prohladnai-stanic (станица Прохладная). «Rostov — Vladikavkaz»-raudtejono läbiti stanicad 1860-nzil vozil, i se šingotaškanzihe järedan maižanduzrajonan produkcijan oigenduzpunktaks. Stanic sai lidnan statusad vl 1937 nügüdläiženke nimenke, raudtestancijan nimituz jäi vajehtuseta. Suren sodan aigan lidn oli okkupiruidud Germanijan sodavägil (26. eloku 1942 — 5. viluku 1943).
Prohladnii šingotase elektrotehnižel sarakol («Kavkazkabel'»-tegim i «Kavkazkabel' TM»-tegim, pol'veimiden tegim), kohenduzmehanižel tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (savič i katusenkived, radubetontegesed), sömtegimišt (alkogoližiden jomiden edheotand, leibtegim, söndtavaroiden kombinat), mugažo meblinfabrik i omblendfabrik ratas lidnas. Avtoteiden i raudteiden znamasine transportsol'm.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazangištol, mecan da stepin zonas, Malk-jogen hural randal (Балъкъ, Terekan hurapol'ne bassein), 215 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Sur' Prohladnijan irrigacine kanal jokseb pohjoižhe lidnaspäi. Matkad Nal'čikhasai om 45 km suvipäivlaskmha orhal vai 60 km avtotedme. Lähembaine lidn om Maiskii 18 km suvhe orhal, raudtel vai avtol.
Prohladnii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 59 601 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 57 857 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 61 800 eläjad vl 2003.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 76,7%, kabardalaižed (čerkesalaižed) — 4,6%, armenijalaižed — 3,6%, turkad (turkad-meshetijalaižed) — 3,5%, korejalaižed — 3,1%, ukrainalaižed — 1,5%, čiganalaižed — 1,3%, saksalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 4,5%, rahvahuden ozutandata — 0,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma letud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (1882−1886) valatusiden jumalanpertinke senno, Jumalanmaman Katken jumalanpert', «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen jumalanpert' kaumžomal. Protestantizman nell' loičendpertid oma saudud: seičemenden päivän adventistoiden, baptizman, evangeližen uskon hristanuskojiden, lüteranine. Katoline tulend om registiruidud 1970-nzil vozil (koumanz' nevondkundaline Moskvan i Leningradan jäl'ghe). Islaman sunnitine mečet' om avaitud vl 1998 udenno kaumžomanno.
Prohladnijan äiprofil'ne kolledž i Kabardinijan da Balkarijan valdkundaližen maižanduzakademijan filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Igor' Taraev (semendku 2016 — tal'vku 2021). Lidnan Sijaližen ičeohjandusen nevondkundan ezimez' om Andrei Birük vn 2019 vilukuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Edinburg
Edinburg (Edinburgh [ˈɛdɪnbərə], Dùn Èideann [ˈt̪uːn ˈɛːtʲɛɲ]) om kahesanz' surtte Suren Britanijan lidn. Se om Šotlandijan pälidn da kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti brittoiden Eidin-kunigazkanzan zamk (Eidyn) 7. voz'sadal meiden erad. Mainitase kuti eländpunkt lidnusenke ezmäižen kerdan vl 1124. Se om Šotlandijan pälidnaks 15. voz'sadaspäi, sai «siti»-statusad vl 1889. Edinburgan universitet radab vspäi 1583. Šotlandijan tobmuden koume sarakod tehtas ištundoid Edinburgas vspäi 1999. Vanh lidn- i Uz' lidn-rajonad mülüdas UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1995.
Edinburg šingotase turizmal (festivaliden koume kümenikad, biznesturizm, 13 mln tulijoid vodes), bankoiden sferal (kahtenz' finansine keskuz Londonan jäl'ghe), avtonomijan i opendusen aluzkundoil, oluden keitandan kompanijoil, korktoiden tehnologijoiden sferal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šotlandijan päivnouzmaižel randištol, Pohjoižmeren Fert-of-Fort-lahten suvirandal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Glazgohosai om 74 km päivlaskmha, Londonhasai om 648 km suvhe-suvipäivnouzmha.
Vn 2011 Suren Britanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 476 626 ristitud, se oli kaikiš suremb. Vl 1961 ristitišt oli 468 361 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Šotlandijan lidnad *
Jermolino (Kalugan agj)
Jermolino (Ермо́лино) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Borovskan rajonan kaikiš penemb lidn koumespäi, Obninskan pohjoine ezilidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Boris Godunovan kirjeižes vn 1601 kezakul kuti valdkundaline Jermakovo (Jermolino)-külä. Šingotihe kaugedraudan tehmižel 18. voz'sadal i tekstil'fabrikal vspäi 1880. Toižen mail'man sodan aigan žilo oli okkupiruidud nacistoil (20. reduku 1941 — 3. viluku 1942). Vspäi 2008 om lidnan statusanke.
Jermolino šingotase puvillkanghankombinatal, optižen kabelän tegimel, sömtegimištol (lihapol'fabrikatad) i lidnan jarmankal. Jermolino-sodalendimport radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmaižes palas, Protv-jogen molembil randoil (Протва́ 282 km pitte, Okan hura ližajogi), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan agjhasai om 7 km pohjoižhe orhal. Matkad Kalughasai om 79 km suvhe orhal vai 95 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Borovsk-rajonankeskuz 4 km päivlaskmha orhal vai avtotedme, Balabanovo (raudtestancii) 3 km päivnouzmha orhal vai 6 km avtotedme, i Obninsk 6 km suvhe orhal vai 10 km avtotedme. Sur' Moskvan avtorengaz (A-108) läbitab Jermolinon pohjošt.
Jermolino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 7,24 km².
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 5 833 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 409 ristitud, rajonan kudendez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 tuhad eläjid vll 2000−2001. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kalugan jumalaižen pühäpert' i enččen Rusinovo-žilon časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,1%, ukrainalaižed — 1,4%, moldovalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,3%.
Nitmarin kel'
thumb|250px|Marin paginoiden (keliden) levigandusen kart Marii Elas i lähižiš regioniš: päivnouzmaine pagin (kirjkelen formata); nitmarin pagin ; lodehline pagin (kirjkelen formata); mägimarin pagin. Nitmarin kel' (ičeze nimituz: олыкмарий йылме) om suomalaiž-ugrilaine kel', kudamb mülüb suomalaiž-permižiden keliden oksha. Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe Nitmarin kelel pagižeb 365 316 ristitud Venämas, sidä kesken enamba 10 tuh. — Marii Elan Tazovaldkund (valdkundkel'), Baškortostanan Tazovaldkund, Tatarstanan Tazovaldkund, Kirovan agj, Sverdlovskan agj.
Nitmarin kel' om agglütinativine kel'. Päivnouzmaižel paginal i nitpaginal ei ole sur't erinendad grammatikas, no erasiden sanoiden znamoičend erineb.
Nitmarin kelen kirjamišt
thumb|right|250px|Marin kelen amuižed znamad-simvolad (mar. тиште — tište). Nitmarin kelen kirjamišt mülütab 36 kirjant, se om vajehtuseta vspäi 1949: kaik venän kelen kirjamed, sen ližaks koume kirjant: Ҥ, Ӧ, Ӱ.
Nitmarin kelen grammatik
Nitmarin keles om 9 kändod.
Lugusanad
Marin luguvaihil om kaks' formad: lühüd da täuz'.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Ahtisaari Martti
Martti Oiva Kalevi Ahtisaari (mugažo suomen kelel; sünd. 23. kezaku 1937, Viipur, Suomenma, nüg. Venäman Leningradan agjas) om Suomenman politikanmez'. Hän radoi Suomenman kümnenden lugul prezidentan vozil 1994−2000.
Mez' om vn 2008 Nobelän premijan kožundas laureatan.
Biografii
Martti om sündnu Viipurha, suomalaižen oficeran kanzha norvegiženke augotižlibundanke. Tal'vsodan aigan pereh sirdi Kuopioho, vl 1952 — Ouluhu. Politikanmez' om Oulun universitetan pastnikan (1959), openui sen pedagogižes palakundas.
Prezidentan strokun jäl'ghe Martti jätksi radod ÜRO:n organoiš.
Personaline elo
Mez' om naižiš vspäi 1968, Eeva Ahtisaari (neiččel Hyvärinen, sünd. 1936) om hänen ak. Üks'jäine Marko-poig om sündnu naimiželos vl 1969.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Suomenman prezidentad Kategorii:Nobelän premijan laureatad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Viipurihe
Ristitun hibj
Ristitun hibj om ristitun fizine struktur, ristitun organizm. Ristitun hibj kogoneb erazvuiččiden tipoiden stajišpäi, kudambad organizuiše kudehiže. Kudehed formiruidas elimid, täuttas avarut ümbri niiš vai kattas polel. Täuz'kaznuden ristitun hibjad tehtas läz koumedkümned trillionad stajid. Stajad oma ümbärtud stajidenkeskeižel substancijal, kudamb varatoitab niiden mehaništ tüged i todenzoitab himižiden substancijoiden sirdandad.
Ristitun hibjas erištadas päd, kaglad, hibjrungod, ülä- da alalopusid.
Caparo T1
thumbnail|right|250px|«Caparo T1» vn 2006 Britanižen atvomotorozutesen aigan. «Caparo T1» om britanijalaižen «Caparo»-kompanijan sportavto kupe-klassas.
Avton 25 egzemplärad oma pästtud vl 2005. Kaks' ištint om siš.
Irdkosketused
Kategorii:Caparo Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Kebnavtod
Heteropoda shillongensis
Heteropoda shillongensis om hämähoukuiden erik Sparassidae-sugukundaspäi. Indijalaižed Sethi- i Benoi Krišna Tikader-arahnologad avaižiba da ümbrikirjutiba erikod vl 1988.
Indijan endemik.
Novosibirskan agj
Novosibirskan agj (Новосибирская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Heteropoda shillongensis
Necil hämähoukul ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Novosibirskan agj
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Heteropoda shillongensis
Homaičendad
Kategorii:Sparassidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Hämähoukud Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Novosibirskan agj
Agjan pälidn da kaikiš suremb lidn om Novosibirsk.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Novosibirskan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 28. päiväspäi.