cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avstralii
Ižanduz
Avstralii om šingotadud valdkund äisarakoiženke ekonomikanke. Kaivuztegimišt om kaikiš znamasižemb sarak. Avstralii otab 20. sijad mail'mas kogosüdäiproduktan mödhe — 1,3 trln US$ (ostmižmahtusen paritetanke, nominal 1,4 trln vl 2018). Valdkundan territorijan koume videndest om ottud maižandushe, se om kabjživatišton kazvatand omaluižil päpaloin, mugažo fermerad elädas mererandaližel kalanpüdandal. Jüguiden vedand štatoiden keskes tegese raudteil i avtojonusil. Elektrusen tehmine om täizöine, sadas sijališt kivivoid da londuselišt gazad. Reskveden mairiž azotab ižandusen i ristitišton ližadust.
Vl 2012 Avstralijan päeksport oli raudkivend (22%), kivihil' (18%), kuld (8%), londuseline gaz (6%), kivivoi (5%); toine eksport — söndtavarad (läz 4%), nižu (3%), cinkan da hahktinan kivendod (2%), vill (1%), puvill (1%).
Altajan Tazovaldkund
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da üks'jäine lidn om Gorno-Altaisk.
Istorii
Vn 1922 1. päiväl kezakud Oiratan avtonomižen agjan aluz oli pandud. Vs 1932 keväz'kun 2. päiväspäi nimitihe sidä Oirotan avtonomižeks agjaks, vs 1948 vilukun 7. päiväspäi — Mägi-Altajan avtonomižeks agjaks. Vn 1992 16. päiväl semendkud se läksi Altajan randaspäi da sai Mägi-Altajan Tazovaldkund-nimed. Vs 1993 tal'vkun 12. päiväspäi nimitadas sidä Altajan Tazovaldkundaks.
Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1997 7. päiväl kezakud Valdkundaližen Suiman ezitajil. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Altajan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Hakasijan Tazovaldkundanke da Tuvan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Mongolijanke da Kitainke (sen Sin'czän-Uiguran avtonomiženke agjanke) suves, Kazahstananke (sen Päivnouzmaižen Kazahstanan agjanke) suvipäivlaskmas, Altajan randanke lodehes, Kemerovon agjanke pohjoižpäivnouzmas. Altajan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 92 903 km². Znamasižed joged oma Katun' da Bii ližajogidenke. Kaikiš suremb järv om Teleckan järv (vai Altin Köl', 230 km², 325 m süvütte).
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om 0..+5 C° alangoiš, mägil — −6 C°.
Londuseližed varad oma kivihil', bur hil', metallad (raudkivend, kuld, hobed, vas'k, vol'fram, kobal't, vismut, tantal, molibden, artut'), sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, saved, letked), gidroenergii.
Tobmuz
Aleksandr Berdnikov radab tazovaldkundan pämehen vs 2006 vilukun 20. päiväspäi. Hän-žo om tazovaldkundan ohjastusen ezimez'. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ohjastusen strukturad. Hän paneb ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke. Kaks' ezmäšt varapämest da nell' muite varapämest oma hänele abhu.
Altajan Tazovaldkundan parlament om üks'kodine Valdkundaline Suim (Эл Курултай). Kaik rahvaz valičeb sen 41 ezitajad videks vodeks. Vladimir Tülentin radab Suiman ezimeheks vs 2016 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Altajan Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, komitetad da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Valitihe Tazovaldkundan pämest — Ohjastusen ezimest järgenduseližen kerdan vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (50,63%) da radab koumanden strokun jäl'geten. Valdkundaližen Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba sil-žo päiväl (14.09.2014, 6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 206 168 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vl 2018 kaikutte koumanz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 55,7%, altajalaižed — 35,3%, kazahlaižed — 6,1%, ukrainalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 0,7%, rahvahuden ozutandata — 1,7%.
Erased toižed igähižed rahvahad: tuvalaižed — 0,08% (158 rist.), šorijalaižed — 0,04% (87 rist.).
Kristal Leik (Massačusets)
thumb|right|250px|Kristal Leik Kristal Leik (Crystal Lake; aigemba — Visvolls Pond (angl.: Wiswall's Pond) om pen' londuseline reskveden järv AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, Njuton-lidnanno (Massačusets-štat).
Pind om 0,13 km² (13 ga), sijadase 43 m ü.m.t. korktusel. Järv om 9,4 m süvütte. Kül'bend järves om lasketud vaiše penes tahos.
Kategorii:AÜV:oiden järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Massačusets
Obiols Marija Roza Ferrer
Marija Roza Ferrer Obiols, vai muite Roza Ferrer (Maria Rosa Ferrer Obiols; sünd. 23. sulaku 1960 Seo-de-Uržel', Ispanii — kol. 10. uhoku 2018, Andorr la Vel'j, Andorr), oli Andorran politikanmez', oti Andorr la Vel'jan pämehen radnukust (07.12.2007—22.01.2015). Vn 2015 sulakuspäi vhesai 2016 naine radoi Andorran ohjastusen ministran tervhudenkaičendan i radon sferas.
Biografii
Tuleban aigan politikanmez' openui Barselonan universitetas, tedoiži oiktust. Naine zavodi juristan kar'jerad vl 1979, radoi valdkundaližes i privatižes sektoroiš.
Roza Ferrer ühtni Renovació Parroquial-partijha vl 1983 i muga zavodi ičeze politišt kar'jerad. Möhemba hän oli Entesa i Progrés-kundan ühtnijan. Vl 2001 naine kändihe Andorran Socialdemokratižen partijan ühteks alusenpanijoišpäi i radoi siš sekretarin, sen jäl'ghe rahvahidenkeskeižiden kosketusiden pämehen.
Homaičendad
Kategorii:Andorr la Vel'j Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Andorran politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ispanijha Kategorii:Kolnuded Andorras
Pit'krand
Pit'krand (Пи́ткяранта, Pitkyrandu, Pitkäranta) om Venäman lidn Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Pit'krandan rajonan administrativine keskuz (vozil 1952−1957 i vspäi 1966) da üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas kuti külä Ladogan Pit'kal randal (деревня на Долгом берегу) vl 1499.
Vozil 1617−1721 külä oli Ročinman palaks Stolbovon kožundaktan mödhe. Vspäi 1721 Pohjoižen sodan jäl'ghe Pit'krand oli mülünu Venäman imperijha Ništadtan kožundaktan mödhe. Se oli Piterin gubernijan Viipurin provincijan, vspäi 1744 — Viipurin gubernijan palaks vhesai 1812.
Vl 1812 eländpunkt kuti Viipurin gubernijan pala oli mülünu Suomenman surhe ruhtinazkundha, vspäi 1917 — Suomenmaha. Vl 1920 mecpilindtegim, vl 1921 sul'fatiž-cellülozine tegim oma saudud. Ned oliba lidnan päedheotandoikš hätken. Vl 1932 ezmäine jonuz tuli Pit'krandha Läskeläspäi. 19. voz'sadaspäi 1950-he vozihesai saihe vas'k-, tin- da raudkivendoid lidnan ümbrištos.
Pit'krand om Karjalan palaks Tal'vsodan jäl'ghe, sai lidnan statusad vl 1940. Pordol 16.06.1941 — 11.07.1944 Suomenman sodaväged oliba lidnas. Lidn oli mülünu Nevondkundaližhe Ühtištushe vn 1947 Parižan kožundaktan mödhe.
Pit'krandan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden samine da ümbriradmine (šebin', sauvondkivi), tehmine (raudbeton), mecan varhapanend, turizm, mugažo cellülozine tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuses, seižub pidust' Ladoganjärven pohjoižpäivnouzmašt randad. Lidnan territorii om läz 15 km pitte. Matkad Petroskoihesai om 156 km orhal päivlaskmha, 202 km avtotedme. Lähembaine lidn om Sortaval, 44 km päivlaskmha orhal, 70 km A121-avtotedme.
Kaik kaks' küläd (Uuksu, Koirinoja) mülüdas Pit'krandan lidnankundha, niiden ühthine ristitišt oli 295 eläjad vl 2016. Jüläristioja-žilo om Pit'krand-lidnan palaks. Lidnankundan pind om 558,59 km².
Tobmuz
Järgenduseližed valičendad lidnankundan Nevondkundha (Совет поселения) oliba vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Kaik rahvaz valičeb sen 15 ezitajad nelläks vodeks.
Lidnan administracijan pämez' radab lidnankundan pämeheks. Sergei Kovalöv radab sen pämehen vspäi 2009, kahten strokun jäl'geten.
Eläjad
Vl 1959 lidnan eläjiden lugu oli 6 204 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 14 700 eläjad vl 1996. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 11 429 ristitud. Kaik 10 589 eläjad oli lidnas i 10 870 eläjad kaikes lidnankundas vl 2017, rajonan kaks' koumandest.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Sündun Voznesenjan jumalanpert' 1990-ziden voziden lopuspäi i kaks' časounäd.
Sortavalan kolledžan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Ühtenzoitai A121-trassad Anus-lidnanke avtote läbitab Pit'krandad pohjoižespäi suvipäivnouzmha.
«Pöud — Jänisjärvi»-raudtekeskust läbitab lidnad, kävutadas sidä jüguiden täht vaiše nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad * Kategorii:Ladog
Latvii
Latvii vai Lätänma (Latvija [ˈlatvija]), oficialižikš Latvijan (Lätänman) Tazovaldkund (Latvijas Republika), om valdkund Evropan pohjoižes, Baltijan meren randal. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Rig.
Vspäi 2004 valdkund om PAKO:n da EÜ:n ühtnijaks.
Istorii
Latvii tedištoiti ičeze ripmatomudes vn 1918 18. päiväl kül'mkud Venälaižes imperijaspäi. Vl 1934 sodakukerduz tegihe Latvijas.
Vozil 1940−1991 Latvii oli Nevondkundaližen Ühtištusen palaks. Latvijan käskusišton mödhe, se oli okkupacii. Toštmižripmatomuden dat om 21. eloku 1991.
Jäl'gmäine valdkundan Konstitucii  (Satversme) om vahvištadud Konstitucižel Suimal vn 1922 15. päiväl uhokud da tuli väghe sen-žo voden 7. päiväl kül'mkud, sen vägi om udištadud vl 1993, om olmas äiluguižidenke vajehtusidenke. Toižed Konstitucijad oliba vozišpäi 1919, 1920 i 1940.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Latvijan reljefan kart. Latvijal om mavaldkundröunoid Estinmanke pohjoižes (röunan piduz — 333 km), Venämanke päivnouzmas (332 km), Vaugedvenämanke suvipäivnouzmas (161 km) da Litvanmanke suves (544 km). Ühthine röunoiden piduz om 1370 km. Valdkundan päivlaskmaižed da lodehližed randad lainištab Baltijan meri, sen randanpird om 498 km pitte valdkundan südäimes.
Reljef om tazo, ülüded da alangištod vajehteldas keskneze. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Gaizin'kalns-kukkaz (312 m). Mererandaline alangišt om kaikiš pidemb. Znamasižed joged oma Gaui da Daugav (Päivlaskmaine Dvin). Kaik om 12 tuhad jogid da 3 tuhad järvid valdkundas.
Klimat om ven Baltijan meren. Järghine pil'višt om paksus, om vaiše 30..40 päivoikast päiväd vodes. Tal'v vedase koume kud: kesktal'vkuspäi keskkeväz'kuhusai. Uhokun keskmäine lämuz om −9 C°, heinkun lämuz — +15..+17 C°. Paneb sadegid 500..800 mm vodes. Kaikiš kuivamb da päipaštokahamb ku om semendku.
Londuseližed varad oma turbaz, mouckivi, dolomit, letked, jartal', mec (territorijan viž ühesandest), väghine mahuz, gidroenergii, kala.
Politine sistem
thumb|right|250px|Latvijan parlamentan pert' [[Rigas.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om valitud Suimal prezident (Valsts prezidents). Hänen valdatusiden strok om nell' vot, ühten kahtenden strokun voimuz om olmas. Prezident paneb radnikusele märitud ristitud formiruimha ohjastust, Suim vahvištab ohjastusen ministrid radnikusiš päministranke (Ministru prezidents — «ministriden prezident») pämeheks äniden enambusel.
Käskusenandai organ om üks'kodine parlament — Latvijan Suim (Saeima), kudamban 100 ühtnijad Latvijan rahvahanikad täuzidenke oiktusidenke valitas nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 6. päiväl redukud. Prezidentan järgenduseližed valičendad Suimas oliba vn 2019 29. päiväl semendkud, Egils Levits-prezident sai 61 än't 100:späi i radab heinkun 8. päiväspäi. Krišjanis Karin'š om päministraks vs 2019 vilukun 23. päiväspäi.
Apia
thumb|left|250px|Lidnan kart (2004) Apia (mugažo samoan i anglijan kelil) om Samoan pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport, valdkundan üläopendusen keskuz. Mülüb Tuamasag-ümbrikho.
Istorii
Pen' külä 304 eläjanke oli lidnan sijas vl 1800. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1837. Vll 1900−1919 se oli Germanijan Samoan administrativižeks keskuseks. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 1962.
Andorran valdkundznam
right|250px Andorran valdkundznam (Escut d'Andorra) om Andorran Ruhtinazkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om sätud 13.-16. voz'sadan istorižel ezikuval, se om olmas vspäi 1959 i om vahvištadud oficialižeks vn 1993 Konstitucijal.
Latvii
Administrativiž-territorialine jagand
Latvii jagase 110 agjaks (üks'lugu novads) da 9 lidnaks tazovaldkundan alištusenke (üks'lugu republikas pilsēta). Toižed agjad alajagasoiš volostikš (üks'lugu latv.: pagasts), toižed agjad seištas jagamatomikš.
Apia
Istorii
Rahapanmižen i aviakompanijoiden päfaterad oma saudud Apias, reskveden edheotandad.
Andorran valdkundznam
Ümbrikirjutand
Valdkundznaman laud om nell'palaine, Andorran valdoičijoiden lugun mödhe:
Apia
Geografijan andmused
Lidn sijadase suvipäivnouzmaižen Upolu-saren pohjoižel randal, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kovad tulleid oma paksud.
Andorran valdkundznam
Ümbrikirjutand
Ühthine latinankel'ne Virtus unita fortior-deviz valdkundznaman alahas znamoičeb «Olem väges ühtes».
Latvii
Administrativiž-territorialine jagand
Mugažo valdkund kogoneb vides statistižes regionaspäi: Kurzemen, Latgalijan, Rigan, Zemgalen i Vidzemen.
Eläjad
Latvijas elädas latvijalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 1 997 500 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 2 668 140 eläjad vl 1990, se poleni emigracijan tagut.
Apia
Eläjad
Vn 2011 Samoan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 735 ristitud, valdkundan videndez. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Andorran valdkundznam
Kacu mugažo
Kategorii:Valdkundznamad V
Apia
Eläjad
Uskojad oma hristanuskondan polenpidajad tobjimalaz: protestantad — 50 %, katolikad — 45 %, toižed uskojad — 5 %.
Latvii
Eläjad
Rahvahad (2018): latvijalaižed — 62,2%, venänikad — 25,2%, vaugedvenälaižed — 3,2%, ukrainalaižed — 2,2%, pol'šanmalaižed — 2,1%, litvalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 1,6%, rahvahuden ozutandata — 2,3%.
Apia
Eläjad
Samoan Nacionaline universitet baziruiše lidnas (Lē Iunivesitē Aoao o Sāmoa, National University of Samoa, alusenpanend 1984, 2,7 tuh. üläopenikoid vl 2020), medicinine škol (vll 2002−2014 privatine Valdmerimaiden medicinine universitet) om sen palaks. Suvitün'valdmerine universitetan (Suv) filial om avaitud. Severz'-se kolledžid anttas professionališt opendust mugažo.
Homaičendad
Kategorii:Samoan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Tuamasag
Latvii
Eläjad
Kodikelen mödhe (2011): latvijan kel' — 56,3%, venäkel' — 33,8%, toižed keled — 0,6%, märhapanendata — 9,3%.
Uskondan mödhe (2017): lüteranad — 36,2%, riman katolikad — 19,5%, ortodoksižed hristanuskojad — 19,1%, toižed hristanuskojad — 1,6%, toižed uskojad — 0,1%, märhapanendata i religijatomad — 23,5%.
Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Daugavpils, Lepai, Elgav, Jurmal. Kaik om 77 Latvijan lidnad. Lidnalaižiden pala om 68,3% (2020).
Ižanduz
Šingotadud postindustrialine ekonomik. Radnikoiden 7,7% oma ottud maižandushe, 24,1% ratas industrijas, 68,1% — holitišiden sferas (2016).
Latvijan ižandusen päsarakod oma bankad, logistik (transportiruind da varažomad), turizm, sömtegimišt sijaližel torhudel i elektrotehnižed tegimed.
Vl 2011 valdkundan päeksport oli elektromašiništ da mašinad (12%), raud da teraz (11%), pumaterialad (7%); toine eksport oli zelläd (4%), sobad (3%), toižed metallad da tegesed niišpäi (2%).
Vl 2012 Litvanma, Venäma, Estinma, Saksanma da Pol'šanma oliba valdkundan pätorguindpartnörikš.
Hil'muiktuzgaz
thumb|right|250px|Hil'muiktuzgazan bul'kud thumb|right|250px|Hil'muiktuzgazan molekulan 3D-model' Hil'muiktuzgaz vai hil'nikan dioksid, mugažo hil'nikan hapanduz (IV), om gaz (CO2) mujuta da läz hajuta; sil om muiktahk magu.
Hil'muiktuzgazan koncentracii Man atmosferas om 0,041 % (2018, edel industrializacijad oli 0,028 %). Substancijan ninevuz normaližiš arvoimižiš om 1,97 kg/m³, se om pol'tošt kerdad enamba mi kaiken il'man.
Kova hil'nikan dioksid kucuse kuivaks jäks.
Fizižed ičendad
Sublimacijan lämuz om −78,5 C°. Ninevuz kovas olendas om 1560 kg/m³. Voib sada nozoludeks painuden al, se kävutase hil'muiktuzgazan kaičendan täht, ninevuz om 925 kg/m³ 0 C° lämudel i 35,5 atmosferad painudel.
Himižed ičendad
Hil'muiktuzgaz om muiktuzoksid. Vedhe segoiden se kändase hil'muiktuseks. Reagiruib muglidenke säten karbonatoid da gidrokarbonatoid.
Biologine rol'
Hil'muiktuzgazal luja znamoičend om eläban londusen täht. Se ühtneb aktivižešti kaikihe eläban stajan metabolizman processihe. Atmosferine hil'muiktuzgaz om hil'nikan päpurde kazmusiden täht. Hil'muiktuzgaz ei ole toksine, no se ei pid'oitele hengaidust.
Eziauguižešti hil'muiktuzgaz oti kümnikoid procentoid Man atmosferas, no fotosintez poleni sen palad lujas. Gazan ülämär atmosferas ühtneb klimatan toižetamižhe, vedab kazmuzhonusen effektannoks i valdmeren veden muigotamižennoks, a se kucub eläbiden olijoiden kadomišt. Nügüd'aigan sätas projektoid i tegimid kävutamha hil'muiktuzgazad himižes tegimištos, mugažo gazan mahapanendan täht.
Ristitun organizm eritab läz üht kilogrammad hil'muiktuzgazad päiveses.
Suv
Suv (Suva, mugažo fidžin hindikš) om Fidžin pälidn da kaikiš suremb lidn Suvižiš Valdmerimaiš (päiči Avstralijan da Uden Zelandijan lidnoiš). Se om valdkundan ižandusen da politikan keskuz, Keskuzližen ümbrikon administrativižeks keskuseks mugažo.
Hil'muiktuzgaz
Kävutand
Kävutadas sömližaduseks (gaziruidud vezi, konservant, rohlenzoitai, kod E290), lämoinsambutimiš, kriohirurgijas, poltuzelementaks aviamodeliruindas, pnevmatižes azegištos, sauvondas (gruntan kül'menzoituz, kaičii ümbrišt ühthekeitandan aigan). Kuiv jä om avaros levitadud agent torguindan vilugoitimiš.
Suv
Istorii
Vspäi 1952 Suv om lidnan statusanke. Valdkundan prezidentan pert'kulu, ohjastusen da parlamentan sauvused sijadasoiš lidnas.
Hil'muiktuzgaz
Homaičendad
Kategorii:Gazad Kategorii:Hil'nikan ühtnendad Kategorii:Oksidad Kategorii:Sömližadused
Suv
Istorii
Sömän i sauvondmaterialiden tegimed ratas lidnas. Suv om äjiden bankoiden da torguindkeskusiden sija.
Vl 2003 lidn vastsi Suvitün'valdmerižid vändoid koumen kerdan.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Viti Levu-saren suvipäivnouzmaižel randal, penel pol'sarel. Enččel sod ottihe lidnan territorijad. Järedad ezilidnad oma Nasinu i Nausori pohjoižpäivnouzmas.
Klimat om ekvatorialine vihmmecoiden, torokad oleldas. Päivän keskmäine lämuz om +24..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3023 mm vodes, vähemba heinkus — 136 mm. Lidnas eile leterandoid lebun täht, no om 78 puištod.
Suv jagase kudeks rajonaks (keskuz, pohjoine, sid' častomaraižen mödhe): Keskuzline, Tamavua, Kanningem (angl. Cunningham), Nabua, Samabula, Muanikau.
Eläjad
Vn 2007 Fidžin rahvahanlugemižen mödhe 167 975 ristitud elihe lidnaglomeracijas 2048 km² pindal.
Lidnas om läz kahtkümned openduzsijad, sidä kesken Fidžin medicinan openduzsija da Suvitün'valdmerižen universitetan alajaguz (University of the South Pacific).
Transport
Suv om järed transportsol'm. Kaks' rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš ezilidnoiš: Nandi (NAN, rahvahidenkeskeine todesižikš) da Nausori (lendused valdkundadme da Tuvaluhupäi). Mugažo valdkundan kaikiš suremb port radab valdmeren randal.
Irdkosketused
Kategorii:Fidžin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Vagner Rihard
Vagner om romantizman ezitai. Čomamahton šingotai valatoiti lujas Evropan da kaiken mail'man muzikkul'turad.
Mez' oli operoiden kirjutajan. Rihard Vagner sädi ičeze muzikaližen kelen i iče kirjuti librettod ičeze operoiden täht. Bavarijan Lüdvig II-kunigaz päzuti Vagnerad velgišpäi i andoi pid'oitelendad.
Vagneran operad
(nece nimikirjutez ei ole täuz')
Nell' operad sädas «Nibelungiden Rengaz»-operciklad: «Reinan kuld», «Val'kirii», «Zigfrid» i «Jumaloiden Pölištuz».
Homaičendad
Kategorii:Saksanman muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1813 Kategorii:Kolnuded vl 1883 Kategorii:Sündnuded Läipcigha Kategorii:Kolnuded Venecijas
Kosru
Kosru (Cosrou) om žilo Kot d'Ivuaran suves, sen Atlantižen valdmeren randpolen keskuzpalas.
Žilo mülüb Lagün-ümbrikon Dabu-departamentha. Eländpunkt oli erižeks kundaks vn 2012 keväz'kuhusai, edel administrativišt reformad.
Kosru sijadase ümbrikon suvipäivlaskmas, ühtennimižen merikaran randal. Matkad ekonomižhe Abidžan-pälidnhasai om 79 km päivnouzmha, ümbrikon i departamentan Dabu-keskushesai om 33 km päivnouzmha.
Homaičendad
Kategorii:Kot d'Ivuaran eländpunktad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Lagün (ümbrik)
Čagan Gol
Čagan Gol (Чаган-Гол) om Venäman pen' jogi Altajan Tazovaldkundan suvipäivnouzmaižes čogas.
Jogi om Justit-jogen (Юстыт) päližajogi, lankteb sihe oiktalpäi. Mülüb Ob'-jogen üläpalan basseinha.
Augotase Boguti-mägen pohjoižil pautkil. Jogen piduz om läz 11 kilometrad.
Homaičendad
Kategorii:Obin bassein Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Altajan Tazovaldkund
Montok
Žilo sijadase 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om äi puištoid Montokas. Turizm šingotase täs aktivižešti. Ühtennimine raudtestancii radab žilonno.
Isangel
thumb|left|250px|Lidnan sijaduz sarel Isangel (mugažo bislama-, francijan da anglijan kelil) om Vanuatun lidn valdkundan suves. Se om Tafea-agjan administrativine keskuz.
Bel'mopan
thumb|left|250px|Ripmatomuden torg Bel'mopan (Belmopan) om ripmatoman Belizan pälidn vspäi 1981. Mülüb Kajo-ümbrikho.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1970 kuti merentagaižen territorijan uz' pälidn, sikš miše vanh pälidn alištub torokoile i üks' mugoine Hetti-torok pani sidä mantazole vl 1961. Valitihe tarhad 82 km päivlaskmha Belizaspäi, 76 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nimitihe ut pälidnad Beliz-jogen i sen Mopan-ližajogen mödhe, hot' Mopan lankteb Belizha ülezjogen Bel'mopanaspäi.
Valdkundan parlament i administracii, Latinižen Amerikan sur'oigendusiden i konsulusiden sauvused sijadasoiš Bel'mopanas. AÜV:oiden sur'oigenduzkund om sirttud udhe pälidnha vl 2006, no toižiden verhiden maiden konsulusiden enambuz sijadase vanhas Beliz-pälidnas.
Geografijan andmused
Uz' pälidn sijadase Beliz-jogen oiktal randal. «Päivlaskmaine»-avtote ühtenzoitab valdkundan kaikiš suridenke Beliz- i San Ignasio-lidnoidenke.
Isangel
Vl 2009 lidnan eläjiden lugu oli 1 437 ristitud. Eläjad oma melanezijalaižed, pagištas lenakel-kelel i bislamal.
Bel'mopan
Geografijan andmused
Klimat om tropine neps mussonine, lühüdanke kuivsezonanke uhokus-sulakus (41..55 mm kus). Päiväline keskmäine lämuz om +23..+28 C° vodes läbi, enamba semendkus (+28,1 C°). Paneb sadegid 1944 mm vodes, enamba kezakus-redukus (220..280 mm kus).
Isangel
Homaičendad
Kategorii:Vanuatun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Bel'mopan
Eläjad da ižanduz
Vl 2009 eläjiden lugu oli 13 000 ristitud.
Äjad eläjišpäi ratas valdkundan aluzkundoiš. Belizan universitetan (angl. University of Belize) päkampus om saudud Bel'mopanha. Ei ole tegimišton edheotandoid, no industrialine puišt om sauvomas i kävutadas lidnad logistižeks keskuseks (angarad da varažomad).
Irdkosketused
Kategorii:Belizan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Kajo (ümbrik)
Ivanovo
[[Fail:Map of Ivanovo districts.svg|thumb|left|250px|Ivanovon rajonad:
1. Frunzen rajon
2. Oktäbrin rajon
3. Nevondkundaline rajon
4. Leninan rajon]] Ivanovo (Ива́ново) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Ivanovon agjan pälidn da kaikiš suremb lidn. Om ümbärtud Ivanovon rajonan territorijal, sen administrativine keskuz (ei ole rajonan palaks).
Dark Adrenaline
«Dark Adrenaline» (Muza adrenalin) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kudenz' studijanal'bom. Se om pästtud vn 2012 23. päiväl vilukud.
Ivanovo
Istorii
Lidnan aluz om pandud vl 1871 enččen Ivanovo-külän (om tetab 15. voz'sadaspäi) da Voznesenskii-posadan sijas. Vhesai 1932 nimitihe lidnad Ivanovo-Voznesensk:aks.
Dark Adrenaline
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 al'bomad
Ivanovo
Geografijan andmused
Lidn sijadase vanoikahas tahondas, seižub Uvod'-jogen molembil randoil (Volgan bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Varatoittas vedel Uvodin vezivaradimespäi. Matkad Moskvhasai om 290 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed järedad lidnad oma Vladimir 103 km suvhe orhal vai 115 km avtotel, Jaroslavl' 100 km lodeheze orhal i Kostrom 100 km pohjoižhe.
Ivanovo jagase rajonikš vspäi 1936. Kaik om nell' administrativišt rajonad vspäi 1979, käskusenandai tobmuz om ühthine.
Eläjad
Ivanovo om levedali tutab valdkundas kut «Venäman tekstiline pälidn» (Текстильная столица России) i «Neičeižiden lidn» (Город невест).
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 408 330 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 480 tuhad eläjid vozil 1987−1993. Läz 650 tuhad ristituid elädas lidnaglomeracijas, hö ottas koume videndest agjan ristitištos.
Ortodoksižen hristanuskondan läz nell'kümned pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän kafedraline päjumalanpert' mez'jumalankodiš, Spasan Toižetamižen päjumalanpert', läz 26 jumalanpertid i 11 časounäd. Riman katoline Sündun Voznesenjan tulendan jumalanpert' i protestantizman pühäpertid om saudud lidnas. Islaman pämečet' om avaitud vl 2003.
Seičeme ičevuittušt üläopendusen aluzkundad ratas Ivanovos: Ivanovon valdkundaline universitet, politehnine, himiž-tehnologine i energetine universitetad, medicinine, maižanduz- i lämoipalonvastaižpäzutandakademijad.
Transport
Koume lendimportad om olmas, no vaiše Ivanovo-Suvine-lendimport (ИВВ / IWA / UUBI, 68 tuh. passažiroid vl 2021) om federaline civiline. Se sijadase seičemes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Piterihe i Sočihe, om sezonreisid Kaliningradannoks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Ivanovon agjan lidnad Kategorii:Ivanovon agjan lidnümbrikod *
Rahvahidenkeskeine naižiden päiv
Praznik sündui istorijas naižiden ühtmuden päiväks samha ühtejiččid oiktusid mužikoidenke. Ezmäine praznik oli oigetud AÜV:oiden kaikel rahvahal vn 1909 28. päiväl uhokud Amerikan Socialistižen partijan taričendan mödhe. Praznuihe Venäman imperijas ezmäižen kerdan vn 1914 8. päiväl keväz'kud kuti todesižikš rahvahidenkeskeine päiv (oigetihe 7 maiš völ: Alamad, Avstrii, AÜV, Danii, Saksanma, Sur' Britanii, Šveicarii), edel sidä oli vaiše mitingoid. Oigendase ÜRO:s vspäi 1975.
Kacu mugažo
Kategorii:Rahvahidenkeskeižed päiväd Kategorii:Venäman praznikad Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:8. keväz'ku
Hired
Hired (Muridae) oma imetaiživatoiden sugukund Nühtajad-heimkundaspäi.
Nimitadas hirenpoigaižid mugažo hiroi-haroi fol'kloras.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu hibj oleleb vidhe santimetraspäi (penikaine hir' Micromys minutus) 48 santimetrhasai (suvine nüguhir' Phloeomys cumingi). Hired kändasoiš täuz'kaznuzikš pol'tošt..koume kud igäs, ristitun sauvusiš voidas äikerdoitas vodes läbi.
Elonmahtusen mödhe hir' om kuivmaživat. Söteltas semnil, erased erikod živatoil-ki. Londuseližed erikod kanttas varuližid tärtläžundoid, travidas villäd da ižandusen toižid varoid. Hirensöi om kaži. Kävutadas hirid biokodviden täht i imetaiživatoiden genoman tedoidusiš.
Hiren erikod
Kaik om nell' alasugukundad, 147 heimod, 701 erikod mail'mas, sidä kesken 13 erikod elädas Venämas. Nüguhired-heim mülüb Hired-alasugukundha (Murinae).
Erased hiren erikod:
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe‎ Kategorii:Nühtajad Kategorii:Imetaiživatad
Mariupol'
Mariupol' (Маріуполь, Мариуполь, Μαριούπολη Marioupoli) om lidn Ukrainan suvipäivnouzmas, Doneckan agjan suves. Agjan suiman pordaigaline sijaduz vn 2014 kezaspäi. Raudan metallurgijan keskuz, järed meriport da lebutaho.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal, enzne nimituz oli Adamah i kozakoiden Domah-post (Адамах / Домаха). Om lidnan statusanke vspäi 1778, nügüdläiženke nimenke vspäi 1779 (vll 1948−1989 nimitihe Ždanov:aks). Lidnan ukrainankel'ne nimituz oli Marnopil' (Ма́рнопіль) 19. voz'sadal.
Geografijan andmused
Mariupol' jagase nelläks lidnrajonaks.
Vl 2014 eläjiden lugu oli 458 533 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 519 tuhad eläjid vn 1989 rahvahanlugemižen mödhe.
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Doneckan agj
Kahesan nellikon identižuz
Kahesan nellikon identižuz om matematine teorem. Avaidud K. F. Degenal 1818-žes vodes. Toziolendas:
Kategorii:Matematik
Leonardo da Vinči
Tedomez' oli tetab ičeze aigan kut inžener da projektirui, hot' nügüd'aigan mö tedam Leonardod pirdajaks edel kaiked. Lugetas, miše da Vinči tegi meles nenid kaluid: parašut, kezranvuitte lukkol ambundazegišton täht, velosiped, tank, kebnad sirdandsildad armijan täht, prožektor, katapul't, robot, kaks'linzaine teleskop.
Homaičendad
Kategorii:Italijan pirdajad Kategorii:Voimujupirdajad Kategorii:Anatomad Kategorii:Italijan arhitektorad Kategorii:Mehanikantedomehed Kategorii:Melestegijad Kategorii:Polimatad Kategorii:Sündnuded vl 1452 Kategorii:Italijan tedomehed Kategorii:Arhitektorad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Florencijan provincijha Kategorii:Kolnuded Francijas
Ranke Leopol'd fon
thumb|left|250px|Leopol'd fon Ranke vl 1877 Leopol'd fon Ranke (Leopold von Ranke; sünd. 21. tal'vku 1795, Vie, Türingii, Pühä Rimalaine imperii — kol. 23. semendku 1886, Berlin, Saksanma) — Prussijan oficialine istoriograf (vspäi 1841). Hän sädi nügüd'aigaižen istoriografijan metodologijad arhivan purtkiden alusel. Toi istorijan openduzseminaroid akademižhe eloho.
Homaičendad
Kategorii:Istoriografad Kategorii:Saksanman istorikad Kategorii:Istorikad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saksanmaha
Andorran flag
border|right|250px Andorran flag (Bandera d'Andorra) om Andorran Ruhtinazkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine flag om vahvištadud 1866-ndel vodel.
Flagan proporcii om 7:10. Kogoneb koumes püštoiktas tazostadud šoiduspäi: sinine huralpäi, pakuine keskuzpalas, rusked oiktalpäi. Andorran valdkundznam kuvadase flagan keskuses.
Flagan mujud oma ottud Francijan i Ispanijan flagoišpäi, niiden ezitajad oma Andorran tobmudes tähäsai. Pojav flag om Romanijal, Moldoval i Čadal.
Homaičendad
Kategorii:Flagad F
Lakatoro
thumb|left|250px|Lidnan sijaduz sarel. Lakatoro (mugažo bislama-, francijan da anglijan kelil) om lidn Vanuatun lodehes. Se om Malamp-agjan administrativine i torguindkeskuz.
Keskmäine lämuz vajehtase +22..+30 C° röunoiš vodes läbi. Paneb sadegid 1906 mm vodes, enamba vilukus-sulakus (220..270 mm kus).
Vl 2009 eläjiden lugu oli 705 ristitud. Saren kaikiš suremb eländpunkt.
Homaičendad
Kategorii:Vanuatun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Stravinskii Igor'
Igor' Födorovič Stravinskii (Игорь Фёдорович Стравинский; sünd. 17. kezaku 1882, Oranijenbaum, Venäman imperii — kol. 6. sulaku 1971, Nju Jork, Nju Jork-štat, AÜV, om mahapandud Venecijha) oli suren muzikankirjutajan, dirižoran da fortepianonvändajan.
Stravinski eksperimentirui muzikankirjutajaks kaiken, vajehteli kirjutamižen stilid. Hänen muzikas voib löuta i neoklassicizmad i džazad, i seriališt tehnikad (dodekafonii), i modernizmad. Stravinskii oli valatoitajan figuran lujas 20. vsadan muzikankirjutamižes.
Biografii
Muzikankirjutai oli sündnu Venämaha, Mariinskii-teatran Födor Stravinskii-operpajatajan i Anna Holodovskaja-pianonvändajan da pajatajan sämižkanzha. Födor oli Piterin konservatorijan pästnikan, ak abuti mužikale koncertoil.
Igor' oli Gurevičan gimnazijan pästnikan, ühtni Piterin universitetan juridižhe fakul'tetha. Openui muzikad fortepianon privatižil urokoil ühesavoččes igäspäi i ičeksaz. Venämas hän tegi ičeze ezmäižid znamasižid da tetabid sädusid, ozutesikš Lämoilind-balet. Nece balet om kirjutadud Dägilevan «venälaižiden sezonoiden» täht Parižas. Vn 1914 augotišes Stravinskii kanzanke ajoi elämaha Šveicarijha i ei ole pördund Venämaha jo.
Röunan taga Stravinskii kirjuti baletan sädusid: Petruška, Pühä Keväz' i Pul'činella. Päiči niiš hän kirjuti Lozannas toižid-ki muziksädusid. Sid' Stravinskii ajoi elämaha Parižha (1934), sen jäl'ghe AÜV:oihe (1945), sai Francijan i AÜV:oiden rahvahanikust.
Pereh
Mez' oli nainu kaks' kerdad. Vspäi 1906 oli nainu ezmäižen kerdan, Jekaterina Nosenko-ak sünduti hänele tütärt da kaht poigad: Födor (1907, pirdai), Lüdmila (1908, läksi Jurii Mandel'štam-runokirjutajale) i Svätoslav (1910, muzikankirjutai-pianonvändai). Vspäi 1940 Igorin amuine Vera Sudeikina-sudarušk kändihe akaks oficialižikš.
Homaičendad
Kategorii:Venäman muzikankirjutajad Kategorii:Francijan muzikankirjutajad Kategorii:AÜV:oiden muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Lomonosovha Kategorii:Kolnuded Nju Jorkas
Hirv'
Hirv'  vai Hirb'  (Alces alces), vai Evropine hirv' , om meckabjživat. Mülütadas Pedranvuiččed-sugukundha.
Etimologii
Hirb' om uz' velgsana suomen kelespäi (rndt. hirvi «hirb'»).
Ümbrikirjutand
Eläb Pohjoižen mapoliškon meczonan venos vönes päpaloin (Skandinavii, Venäma, Sibir', Aläsk, Kanad). Kaik om läz pol'tošt millionad eričuid mail'mas.
Ižačud oma kaikiš järedambad pedranvuiččiden keskes, täuz'kaznuden hibjan veduz sase 360..600 kilogrammhasai, se oleleb 3 m pitte i 2,3 metrhasai kortte sägun sijas. Ei oleskele sar'vid emäčuil.
Hibj i kagl oma lühüdamb mi pedral, gurbakahanke sägunke i korktoidenke jaugoidenke. Pä om sanged, nena om gurbakaz, ülähul' rippub. Živatan sar'ved oma kaikiš järedambad Man eläbil olijoil, kazdas 180 santimetrhasai irdmäral i 20..30 kg vedutte. Tactas sar'vid joga vodel kül'mkus-tal'vkus i sar'vitomad sulakuhu-semendkuhusai. Kärb tuleb sügüz'kus-redukus, sil aigal ižačud oma agressivižed i voidas tactas ristitun päle.
Kodikoičendan naprindad oliba satusetomad, no kaks' živatfermad ratas Venämas. Om buran kondin, grizlin, händikahan i ristitun mectusen objektaks.
Kävutand
Ottas kävutamižhe tervehtajad maidod (kül'menzoittas kaičemha). Keratas ekskursijoid živatfermha.
Ratas kambakoid nahkoid. Liha om kovakaz, om vähä razvad siš, no tehtas savukurdüd kolbasad i konserviruidas.
Homaičendad
Kategorii:Pedranvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe‎ Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Mecživatad
Dahno Vladimir
Vladimir Avksent'jevič Dahno (Володимир Авксентійович Дахно, Владимир Авксентьевич Дахно; sünd. 7. keväz'ku 1932, Zaporož'je, Ukrainan NST, NSTÜ — kol. 28. heinku 2006, Kijev, Ukrain) oli tetab nevondkundaline da ukrainine mul'tiplikator, kinorežissör da scenarist. Sädi mul'tfil'mid (enamb 20), sidä kesken tetaban «Kozakad»-mul'tserialan tegii. Ukrainan rahvahan artist (1996).
Biografii
Školan jäl'ghe priha tuli openumha Kijevan medicinižes institutas, no läz kerdalaz tegi sirdmižen i zavodi opendust Kijevan inženeriž-sauvondan institutas. Pästnus sišpäi vl 1955 i radoi Kijevas arhitektoraks. Dahnon dissertacijan originaline projekt vedi tetabiden M.A. Draicun- i D.J. Čerkasskii-mul'tiplikatoriden tarkust, i hö taričiba hänele paukradod mul'tlikacijan fil'miden udes «Kijevnaučfil'm»-sädamižühtelmases.
Vl 1960 V. Dahno debütirui pirdajaks-mul'tiplikatoraks «Percan ozaitelemine»-mul'tfil'manke, se-žo kändihe sädamižühtelmasen ezmäižeks radoks.
Homaičendad
Kategorii:Mul'tiplikatorad Kategorii:NSTÜ:n režissörad Kategorii:Ukrainan režissörad Kategorii:NSTÜ:n scenaristad Kategorii:Ukrainan scenaristad Kategorii:Animacijan scenaristad Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Zaporož'jehe Kategorii:Kolnuded Kijevas
Rugärv
Rugärv om Venäman pen' mecjärv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Sihe da sišpäi jokseb Kukazoja.
Pudož
Pudož (Пу́дож, mugažo Пудога paginkeles, Puudoži, Puudoži, Puudosi dai Puutoinen) om Venäman lidn Karjalan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas, Pudožan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn. Vspäi 1991 se om Venäman istorižen lidnan statusanke.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1382 kuti Pudog (Пудога). Se oli tetab 15. voz'sadaspäi kuti Nikolan Pudogan pagast (ven. Никольский Пудожский погост), vspäi 1478 mülüb Venäman valdkundha. Žilo sai lidnan statusad vl 1785 i oli alištunu Anuslidnale Pudožan makundan keskuseks. Vn 1922 sügüz'kuspäi Pudož om mülünu Karjalha (ühten aigan sen sädandanke), vozil 1926−1943 oli žilon statusanke pordaigaižešti.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas, seižub Vodlanjogen oiktal (korktal) randal, 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Änižen randhasai om 25 km päivlaskmha. Matkad Petroskoihesai om 113 km orhal päivlaskmha (Änižen vastrandal), 352 km avtotedme. Lähembaine lidn om Vitegr 102 km suvhe.
Kaik koume pen't žilod (Aeroport, Kolovo i Kos'kenaluine (ven. Подпорожье)) da kahesa küläd mülüdas Pudožan lidnankundha mugažo, niiden ühthine ristitišt om 1 167 eläjad vl 2016. Lidnankundan pind om 410,47 km².
Eläjad
Vl 1913 lidnan eläjiden lugu oli 2 800 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 700 eläjad vl 1992. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 698 ristitud. Kaik 9 044 eläjad oli lidnas i 10 200 eläjad kaikes lidnankundas vl 2017, rajonan ristitišton pol'.
Pohjoižen kolledžan filial (Segež) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, ende sen nimi oli A.N. Loginovan nimed professionaline škol nomer 22.
Transport
Federaline «Vologd — Medvežjegorsk»-avtote (A-119) läbitab lidnad suvipäivlaskmaspäi pohjoižhe. Regionaline «Pudož — Kargopol' — Nändom — Dolmatovo (läz M8)»-avtote (R2) lähteb lidnaspäi päivnouzmha.
Pudož-lendimport (ПДЖ) om civiližiden südäireisiden täht, se sijadase koume kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi, vspäi 2011 se om olmas vaiše lämoipaloaviacijan täht (punolendimed). Vodl-jogi sättub laivoiden täht vaiše Kos'kenaluine-žilhosai (11 km päivlaskmha lidnaspäi avtotedme).
Lähembaižed raudtestancijad, kuna voib sadas avtotedme, sijadasoiš Medvežjegorskas (192 km lodeheze) i Nändomas (236 km päivnouzmha).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad *
Džub
Džub (Juba [ˈdʒuːbə]) om Suvisudanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Keskuzekvatorii-štatan administrativine keskuz mugažo (vll 2015−2020 sen palan — Džubek-štatan).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1922. Ripmatoman valdkundan pälidn vspäi 2011. Vll 2011−2020 planiruihe sirta pälidnad udhe Ramsel'-lidnha (Ramciel, 250 km pohjoižhe vai Vauktan Nilan mödvedhe), sauda lendimportad siš da käta Afrikan jügureisiden keskuseks, no ei ole manted eskai Džubaspäi sihesai.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Vauged Nil-jogen randoil, 550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subekvatorialine tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+30 C° voden läbi. Ekstremumad oma +12 C° i +43 C°. Paneb sadegid 953 mm vodes. Vihmsezon oleskeleb sulakus-redukus (104..144 mm kus), kuiv sezon tuleb tal'vkus-uhokus (24 mm pordos). Il'man relätivine nepsuz om 70..80% vihmsezonan aigan.
Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 372 410 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadui lujas pagenikoiden i uden sauvondan tagut. Eläjad oma arabialaižita tobjimalaz, hristanuskojad päpaloin (riman katolikad, baptistad, anglikanižen i presviterianižen jumalankodikundoiden uskojad), om islaman pühäpertid.
Džuban universitet (University of Juba) radab lidnas vspäi 1975, sirtihe universitetad Hartumha Kahtenden Sudanan rahvahanikoiden sodan aigan (1983−2005), sid' tagaz Džubha vl 2011.
Transport
Džub-lidnas port radab Vauged Nil-jogen randal, kaikiš suvižemb sil. Ende manted läksiba portaspäi lähižihe valdkundoihe, no muretihe teid sodan aigan.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Džub-lendimport (JUB / HJJJ) om saudud 5 km pohjoižpäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi. Tehtas reisid lähižiden maiden pälidnoihe i Dubaihe.
Homaičendad
Kategorii:Suvisudanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Saratamat
Pen' lendimport om lähižes Longan-žilos 2 km suvipäivlaskmha. Tehtas regulärižid aviareisid Port Vil-pälidnha 280 km suvhe i Lüganvil'he 90 km päivlaskmha.
Kategorii:Vanuatun eländpunktad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Panin Andrei
Andrei Vladimirovič Panin (Андрей Владимирович Панин; sünd. 28. semendku 1962, Novosibirsk, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 6. keväz'ku 2013, Moskv, Venäma) oli Venäman teatran da kinon akt'or. Oli pästtud Kemerovon kul'turan institutaspäi (nügüd' Kemerovon kul'turan da čomamahton valdkundaline universitet). Oli elänu «Venälaižen Federacijan arvostadud artist»-arvonke vspäi 1999.
Homaičendad
Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Novosibirskha Kategorii:Sündnuded vl 1962
Küd
thumb|right|250px|[[Bitis arietans-ristkü]] Küd (Serpentes) oma Ujelijad-klassan Somusekahad-heimkundan alaheimkund.
Živatad sünduiba šihlikoišpäi 143..167 mln vozid tagaz. Kaik om enamba 20 sugukundad, 520 heimod, 3600 erikod.
Serpentologii tedoidab küid.
Leviganduz
Voib vastata küid kaikil kontinentil Antarktidas päiči. Ei ole küid Irlandijas i Udes Zelandijas, Tünen valdmeren keskusen saril i Atlantižen valdmeren penil saril, Grenlandas, Islandijas, Kanadan i Venäman pohjoižes kaikenaigaižen vilun klimatan tagut (arktine i subarktine vöd). Küd oma äiluguižed Azijan, Afrikan, Suviamerikan i Avstralijan tropikoiš.
Živatad navettäs eläda räkäs klimatas. Elädas erazvuiččiš landšaftoiš: mecad, stepid, letetazangištod, ezimägištod, mägitahondad. Vedadas elod man pindal päpaloin, no erasiden erikoiden eländtahond om manaluine, vezišt, pud.
Ümbrikirjutand
Küiden piduz om ühten metran röunoiš tobjimalaz. Kaikiš järedambad tetabad eläjad erikod oma viž..seičeme metrad pitte, ned oma Python reticulatus i anakond. Kaikiš penembad oma Tetracheilostoma carlae kümnehe santimetrhasai pitte.
Erased küd oma morijanke raugunke, no morimeta om enamba erikoid. Küd kävutadas morint ei ičtazkaičendale, no rikomha sališt mectusen aigan. Erasiden levitadud erikoiden morim om luja i voib rikta ristitud. Küd morimeta laindeldas sališt eläbalaz vai riktas upehtoitten edel laindusid.
Ku sättumatomad arvoimižed tuldas (oz., vilu tuleb), ka küd lanktas magadushe.
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Ujelijad
Emanuel' Devid (model'jer)
Devid Emanuel' (David Emanuel; sünd. 17. kül'mku 1952, Bridžent, Uel's, Sur' Britanii) om britanijalaine (uel'salaine) model'jer. Tetab kut saiplat'kön tegii Diana-princessan täht.
Biografii
Tuleban aigan model'jer openui Kardiffan čomamahtoiden da dizainan školas (1972−1975). Tedoizi modan dizainad Čomamahtoiden Harrou-školas (London, 1974−1975), siš hän vastsi Elizabet Veiner-neidišt, mel'heižed vändiba sajad vl 1976. Devid i Elizabet Emanuel' jätksihe opeta dizainad ühtes London-palidnan Kunigazližes čomamahtoiden kolledžas (1976−1977).
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan model'jerad Kategorii:Model'jerad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Uel'sha
Noibert German
German Noibert (Hermann Neubert; sünd. 23. viluku 1935, Mangeim, Saksanma — kol. 11. eloku 2003, Bül', Baden-Vürtemberg-federacijanma, Saksanma) oli saksalaine jurist da mikolog.
Tedomez' radoi miksomicetoiden ümbrikirjutandan päl. Nomenkulaturinicialad — « H.Neubert ». Avaiži severz'-se heimoid Cribraria i Lamproderma-heimkundoiš.
Biografii
Noibert openui oiktust Geibel'bergas i sai doktoran arvod. Vspäi 1966 radoi sudijan Bül'-ümbrikon käskuzkundas, sid' oli sen direktoran-ki. Vl 2000 läksi erindha (penzijale).
1960-nzil vozil Noibert ozuti mel'hetartust seniden polhe. Vl 1965 hän löuzi Trichia favoginea-vilikod ezmäižeks. Vl 1969 publikui ezmäižen kirjutusen mikologijas, kaik sädi kuz'toštkümne tedopublikacijad ičeze elos.
Homaičendad
Kategorii:Mikologad Kategorii:Biologad Kategorii:Saksanman juristad Kategorii:Saksanman tedomehed Kategorii:Juristad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Irkutsk
[[Fail:IKT all districts.png|thumb|left|250px|Irkutskan administrativižed ümbrikod:
1 — Oigedrandaline ümbrik
2 — Oktäbrin ümbrik
3 — Sverdlovskii-ümbrik
4 — Leninan ümbrik]] Irkutsk (Иркутск, Эрхүү) om Venäman lidn da lidnümbrik Sibirin suves. Se om Irkutskan agjan pälidn da kaikiš suremb lidn, Irkutskan rajonan administrativine keskuz mugažo (ei mülü rajonha).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Angar-jogen molembil randoil Irkut-jogensun sijas, Angar-jogi läbitab lidnad suvipäivnouzmaspäi lodeheze. Lidnan keskuz seižub 440 m ü.m.t. korktusel. Matkad Baikalan randalesai om 66 km päivnouzmha. Lähembaižed Angarsk- (lodeheze) i Šelehov- (suvipäivlaskmha) lidnad mülüdas Irkutskan aglomeracijha.
Irkutsk jagase nelläks administrativižeks ümbrikoks, ičeze administracijoidenke. Jagand koumeks ümbrikoks (Oigedrandaline, Hurarandaline i Keskuzümbrik) om vaiše planoiš vspäi 2015. Lidn om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 587 891 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 641 tuhad eläjid vl 1991. Irkutsk om lidnaglomeracijan keskuz 1,1 mln eläjidenke (kaks' videndest agjan ristitištos vl 2016).
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 85,3 %, burätalaižed — 2,2 %, ukrainalaižed — 1,0 %, totarlaižed — 0,7 %, azerbaidžanlaižed — 0,4 %, kirgizlaižed — 0,4 %, armenijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 2,6 %, rahvahuden ozutandata — 7,0 %.
Lidnan edeline pämez' om Dmitrii Berdnikov (keväz'ku 2015 — keväz'ku 2020).
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnümbrikod * *
Pöudjärv
Pöudjärv om Venäman järv Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Sihe jokseb Kukazoja, sišpäi — Keskeine. Mülüb Ojatin oigedpol'žhe basseinha.
Järven pohjoižrandal mecnikoiden baz om saudud.
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan järved Kategorii:Pöudon rajon
Linkin Park
«Linkin Park» om amerikaine muzikaline grupp Kalifornijaspäi. Muzikgruppan aluz om pandud vodel 1996 Xero-nimenke, vspäi 2000 nimitase nügüdläižikš.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden muzikgruppad Kategorii:Al'ternativižed rokgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1996 alusenpanendanke