cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sar'vutpu
Kävutand
Kazvatadas maižanduzkazmuseks samha sar'vutpun kamedid, se-žo E410-sömližaduz. Ottihe kävutamižhe pun semnid vedusen märičendühtnikaks Amuižes Päivnouzmmas. Juvelirine karat-tärtuz libub sar'vutpun pauguiden nimitusespäi da vedusespäi, se om läz kaikenaigaine i gramman videndez.
Homaičendad
Kategorii:Bobanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Sömkazmused
Severobaikal'sk
Severobaikal'sk (Северобайкальск, Хойто Байгалай хото) om Venäman lidn da lidnümbrik Burätijan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om tazovaldkundan kahtenz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1974 kuti BAM:an raudtestancii i kangazpertiden žilo. Vn 1975 sügüz'kul registriruihe Severobaikal'sk-radnikžilod. Se sai lidnan statusad vl 1980. Planiruihe lidnad 140 tuhazesai eläjiden lugun mödhe.
Severobaikal'sk šingotase kalanümbriradajan tegimel, raudten i mectegimišton edheotandoil, turizmal (termaližed purtked).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baikalan pohjoižrandal, 500 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, voib olda lujid manrehkaidusid. Matkad Ulan Udehesai om 440 km suvhe orhal. Lähembaižed lidnad oma Irkutskan agjan Ust'-Kut 255 km päivlaskmha-lodeheze orhal, raudtedme vai 345 km avtotedme i Kirensk 250 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 410 km avtotedme. Regionaline lendimport sijadase 25 km pohjoižpäivnouzmha Nižneangarsk-žilos. Kezaaigan voib sadas Irkutskhasai lämuzlaival järvedme.
Severobaikal'sk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 110,54 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 24 929 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 30 700 eläjad vl 1987.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen kafedraline päjumalanpert' om saudud vodele 2009.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Burätijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Burätijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Asad Bašar
Bašar Hafez al'-Asad (بشار حافظ الأسد; sünd. 11. sügüz'ku 1965, Damask, Sirii) om 16. da nügüdläine Sirijan prezident da armijan päkäsknik, vs 2000 heinkun 17. päiväspäi rattemata.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Sirii Kategorii:Sirijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Damaskha
Bašnin Mihail
Mihail Bašnin (Михаил Башнин) oli vepsän runokirjutai.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän runokirjutajad Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Psalmoiden kirj
thumb|right|250px|[[David (Izrailin kahtenz' car') sädab psalmoid väten, Parižan psaltir', 10. voz'sada]] Psalmoiden kirj (תְּהִלִּים Tegilim, Ψαλμοὶ Psalmoi psalterii-jändesoitoiden mödhe, Psalmorum, Псалтирь) om evrejižen Tanah-biblijan kirj Ktuvim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 19. kirj.
Kirj kogoneb 150 vai 151 pajospäi (psalmaspäi). Om erazvuiččid melid pajoiden augotižlibundas: Jumalaspäi, vajehtadud ristituil Hänen pajod, mehidespäi.
Runoorganizacii om kirjas, i voib pidada sidä poemaks. Pajoiden temad oma erazvuiččed: pühätadud Jumalale pajod, loičendad-pakičendad (6, 50), avarod zalleičendad (43, 101), soiverdused (57, 108), istorižed ümbrikacundad (105), naimižpajo eskai (44).
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Valfar
Valfar, todesine nimi — Terje Bakken (mugažo norvegijan kelel; sünd. 3. sügüz'ku 1978, Sogndal, Norvegii — kol. 14. viluku 2004, sigä-žo), oli norvegijalaine muzikant, Windir-gruppan pävokalist i alusenpanii. Ezmässai Windir oli tehtud kuti ühten muzikantan projekt, no sid' šingotihe täudeks gruppaks, konz hö pästiba koumanden al'boman. Valfar pajati ičeze pajod norvegijan kelen sognamål-dialektal, no kävuti anglijan kel't-ki, miše säta pagin levedambale auditorijale.
Biografii
Valfar oli sündnu da kazvoi Sognefjordan randoil. Formirui Windir-muzikgruppad opeten kolledžas ičeze klassan sebranikoišpäi. Pästi kaks' demod: «Sogneriket» i «Det gamle riket».
Hänen kahtenz' «Arntor»-al'bom oli Windir:an jäl'gmäižen al'boman, kudamb kogoni Valfaran sädamižespäi järg, täuzin.
Surm
Voden 2004 14. päiväl vulikud Valfar mäni kävelemha ičeze kanzan pertihepäi Fagereggiš, no ei tulend. Koumen päivän jäl'ghe hänen hibj oli löutud Reppastölenas, Sogndalan alangištos. Valfar oli putnu lumitorokha i koli vilustusespäi. Hän om pandud maha vn 2004 27. päiväl vilukud Stedje-jumalankodiš Sogndalas.
Windir-grupp čihozi kahtes kus Valfaran surman jäl'ghe.
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan pajatajad Kategorii:Windir Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Sogndalha Kategorii:Kolnuded Sogndalas Kategorii:Sündnuded vl 1978
Volosovon rajon
Volosovon rajon (Волосовский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Volosovo-lidn, sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Leningradan ümbrikho ühten aigan niiden sädandanke. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i siš aigaspäi rajon mülüb Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Vl 1931 enččen Moloskovicin rajonan territorijad ühtištuihe Volosovon rajonanke. Vozil 1931−1939 koume estišt rahvahališt küläkundad oli sätud rajonas.
Toižen mail'man sodan aigan vozil 1941 (heinku) — 1944 (uhoku) rajonan territorii oli okkupiruidud. Vozil 1963−1965 rajonan territorii oli mülünu Kingiseppan rajonha. Vl 1999 sulakun 20. päiväl lindanvuitte Volosovo-žilo tegihe lidnaks. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Volosovon rajon om Leningradan agjan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 2 680 nellikkilometrad (14nz' sija agjas 18:späi). Mec katab koume videndest rajonan territorijad.
Om röunoid 5 Leningradan agjan rajonanke:
Ižoran ülüz om rajonan tobj pala. Znamasine jogi om Lug sen oiktoiden ližajogidenke (Vrud da Oredež). Om penid järvid rajonadme. Kaik joged da järved mülüdas Baltijan meren (Atlantižen valdmeren) basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (šebin', saved, letked, mouckivi), mec, reskvezi.
Vspäi 2006 rajonan territorii alajagase 16 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnkundha da 15 küläkundha.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 32 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl (koumanz' kucund). Viktor Savenkov radab sen ezimehen da rajonan pämehen vs 2014 sügüz'kun 29. päiväspäi. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest.
Vs 2006 vilukun 1. päiväspäi Vasilii Rižkov radab rajonan administracijan pämeheks koumanden strokun jäl'geten. Koume varapämest oma hänele abhu. Nell' komitetad, 5 palakundad, 8 sektorad, laudkund da inspekcii alištudas rajonan administracijan pämehištole.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 49 443 ristitud (15nz' sija agjas 18:späi).
Kaik om 202 eländpunktad rajonas, sidä kesken 1 lidn, 21 žilod, 1 žilo raudtestancijanno da 179 küläd.
Toižed sured eländpunktad oma Begunici-külä (3,7 tuh. rist. vl 2010), Sur' Vrud-külä (2,3 tuh. rist. vl 2010), Izvar-külä (2,2 tuh. rist. vl 2010), Kikerino-žilo (2,1 tuh. rist. vl 2013) da Sel'co-žilo (2,1 tuh. rist. vl 2010).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 88,8%, ukrainalaižed — 1,8%, vaugedvenälaižed — 1,2%, armenijalaižed — 0,9%, azerbaidžanlaižed — 0,7%, uzbekalaižed — 0,6%, suomalaižed — 0,5%, tadžikalaižed — 0,5%, totarlaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 1,8% (jäl'gmäižiden keskes 8,4% mahttas pagišta venäkelel).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend da ümbriradmine, sauvond da sauvondmaterialoiden tehmine (apakod puspäi, laudad da lahkod, kuivad sauvondsegoitused, gazbeton), sömtegimišt, maižanduz (maid, kartohkan kazvatuz), turizm.
Santjago
thumb|left|200px|Santjagon kommunad, lidnan keskuz om ozutadud rusttal. Santjago (Santiago, täuzin isp. Santiago de Chile) om Čilin kaikiš suremb lidn. Se om Pälidnan agjan i Santjagon agjan administrativine keskuz. Santjago-kommun (22,4 km²) lidnan keskuses om Čilin pälidnaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1541 uhokun 12. päiväl. Nimitihe sidä ph. Jagon oiktastuseks, kut San Diego-lidnad Kalifornijas.
Nügüde Santjago om valdkundan ižandusen keskuz, sen KSP:n kaks' videndest tehtas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan keskmäižes palas, Mapočo-jogen randoil, Andiden mägikeskeižes katl'uses, 450..900 m korktusil valdmeren pindan päl, keskuz — 540 m. Om aktivižid vulkanoid ümbrištos. Luja manrehkaiduz oli vl 2010. Matkad Tünen valdmeren randhasai om sada kilometrad penemba päivlaskmha.
Klimat om kaks'sezonaine. Paneb sadegid 312 mm vodes, vihmakaz sezon om semendkus-elokus (40..80 mm kus).
Sur' Santjago (isp. Gran Santiago) jagase 37 kommunha. Kaikutte kommun om olmas ičeze Suimanke da pämehenke-meranke.
Eläjad
Edeline lidnan pämez' om Klaudio Orrego (2014−2018).
Transport
Avtobusad, jonused da taksid oma kundaližeks transportaks. Vspäi 1975 metropoliten radab lidnas (vspäi 2011 om 5 jonod, 108 stancijad, 102 km raudted).
Santjago om järed raudtesol'm. Lidnan avanport om Val'paraiso. Arturo Benitesan nimel nimitadud rahvahidenkeskeine soda- da civiline Santjago-lendimport (SCL) sijadase Pudauel'-kommunas, 15 km lodeheze lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas passažirreisid Suviamerikan äjihe maihe da Pohjoižamerikha, Päivlaskmaižen Evropan erasihe pälidnoihe i Čilidme, mugažo jügureisid Suviamerikadme, AÜV:oihe i Evropha.
Irdkosketused
Kategorii:Čilin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad * *
Salonikid
Salonikid (Θεσσαλονίκη Tesaloniki, Солун) om Grekanman lidn da meriport valdkundan pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Keskuzmakedonii-agjan (periferijan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Amuižen Makedonijan Kassandr-carin käskön mödhe vl 315 EME. Carin Fessalonika-ak oli Aleksandr Makedonijalaižen sizaren. Car' ühtenzoiti 26 žilod i nimiti lidnad ičeze akan nimen mödhe.
Sured Salonikid šingotasoiš ižandusen äisarakoižeks keskuseks. Kivivoihimižel, metallurgijan, laivansauvomižen, elektrotehnižen, tekstil'sarakon, sömtegimišton edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Egeižen meren Termaikos-merikaran randal, 0..250 m korktusil.
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 325 182 ristitud, ezilidnoidenke — läz 1,1 mln ristituid 1285 km² pindal.
Irdkosketused
Kategorii:Grekanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Arkin Džuneit
Džuneit Arkin (Cüneyt Arkın), todesine nimi om Fahrettin Džüreklibatir (Fahrettin Cüreklibatır; sünd. 8. sügüz'ku 1937, Eskišehir, Turkanma — kol. 28. kezaku 2022, Stambul, Turkanma), oli turkalaine akt'or da režissör krimantatariženke augotižlibundanke.
Biografii
Fagrettin oli sündnu Eskišehir-lidnha. Hän openzihe Stambulan universitetas. Akt'oran kar'jer zavodihe vspäi 1963, fil'mdihe händast enamba mi 310 fil'mas i TV-serialas.
Akt'or koli Stambulan läžundkodiš südäikeranlöndan seižutesen jäl'gusiden tagut edeližel öl.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman akt'orad Kategorii:Turkanman režissörad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Eskišehirha
Muštatišiden kirj
thumb|right|250px|Muštatišiden kirj turuškan nägul Muštatišiden kirj (מִשְׁלֵי MSLI, Mišlei, Παροιμιαι Paroimiai «muštatišed», Proverbiorum, Книга притчей Соломоновых «Solomonan starinoiden kirj») om Vanhan Zavetan kirj.
Originaline kel' om Biblijan ivrit. Iudejan Jezekija-car' (eli vozil 752−698 EME) kerazi Izrailin Solomon-carin (ohjanzi vll 965−928 e.m.e.) elonmelid ühthe kirjaha. Se om Biblijan 20. kirj.
Vl 1924 saksalaine Adol'f Erman-egiptolog publikoiči pojaviden (haman i tekstan mödhe) sijiden avarod nimikirjutest amuižegiptižen «Amenemopen opendused»-kirjan i Muštatišiden kirjan keskes. Äjad frazad tuliba kirjaspäi rahvahan mail'man el'gendushe, valatoiti Ut Zavetad, siš om enamba mi koumekümne mainitest Muštatišiden kirjaspäi.
Kategorii:Muštatišed Kategorii:Solomon
Estin kel'
thumb|right|250px|Kelen levigandusen kart. Suviestin paginad (vai erine kel') oma ozutadud sinivauvhal mujul Estin kel' (ičeze nimituz: eesti keel) om üks' Baltijan meren suomalaižiš kelišpäi, estilaižiden kodikel'. Se om valdkundkel' Estinmas, mugažo EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi. Pagižijoiden lugu — 1,1 mln ristituid (2012), heišpäi viž kudendest oma Estinman eläjad.
Kändihe eriližeks keleks 12.-13. voz'sadal. Kirjankel' om sätud 19. voz'sadal. Estin kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Nece om agglütinativine kel'. Erištadas koume vokaliden i konsonantiden hätkeližust.
Reguliruindorganzacii om Estin kelen institut (Eesti Keele Instituut) vspäi 1993, sijadase Tallidnas. Alištub Estinman openduzministrusele.
Irdkosketused
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Estinman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Kos'kenaluine
Kos'kenaluine vai Podporožj (Подпоро́жье, Koskenala) om Venäman lidn Leningradan agjas. Se om Kos'kenaluižen rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 19. voz'sadan lopul kuti Kos'kenaluine-külä (Podporožj-külä) Sigovec- da Medvedec-küliden ühtištusel. Vozil 1927−1932 se oli i vspäi 1938 om ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1936−1951 saudihe Üläsüvärin GES:ad. Kätihe Kos'kenaluine-küläd radnikžiloks vl 1937. Se sai lidnan statusad vl 1956, sil-žo aigal GES:an sauvojiden žilod da lähižid külid mülütihe lidnha.
Nügüdläine Kos'kenaluižen lidnankund om olmas vspäi 2006, se om 2025 nellikkilometrad pindal (rajonan nelländez), mülütab mugažo Tokari-žilod da 12 küläd. Küliden da žilon ühthine ristitišt om läz 300 eläjad vl 2010, toine om Kos'kenaluine-lidnan ristitišt.
Kos'kenaluižen ekonomikan päsarakod oma mecan varhapanend da ümbriradmine (viž edheotandad), gidroenergetik (Üläsüvärin GES), sildkonstrukcijoiden tehmine, metalližkonstrukcijoiden da tagodud tegesiden pästand.
Geografižed andmused
Lidn sijadase rajonan lodehes, seižub Süvärin hural randal tobjimalaz, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterin röunhasai om 265 kilometrad suvipäivlaskmha avtotedme. Matkad Petroskoihesai om 98 km pohjoižhe orhal i 232 km avtotedme. Lähembaine lidn om Pöud 40 km suvipäivlaskmha.
Lidnankundan londuseližed varad oma gravii, letked, gabrodiabaz, mec, reskvezi.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om lidnan Ezitajiden Nevondkund (Совет депутатов) 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 sügüz'kun 8. päiväl. Vasilii Mosihin radab sen ezimehen i rajonan Ezitajiden Nevondkundan ezimehen (rajonan pämehen) vs 2009 redukun 23. päiväspäi koumanden strokun jäl'geten.
Vspäi 2009 kül'mkun 23. päiväspäi Petr Levin om valitud i radab lidnankundan i rajonan administracijan pämehen, se om hänen kahtenz' strok jäl'geten. Ezmäine varapämez' da nell' muite varapämest oma hänele abhu. Kaik kahesa palakundad, koume komitetad da laudkund alištudas lidnankundan i rajonan administracijale.
Eläjad
Vl 1939 žilon eläjiden lugu oli 16 147 ristitud. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe 18 733 ristitud elihe lidnas, se oli rajonan ristitišton koume videndest. Kaik 17 678 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 23 tuhad eläjid vll 1979−1992 (23 901 rist. vl 1979).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan jumalanpert' (om saudud lidnas vl 2009−2011) i Aleksii-jumalanristitun puine jumalanpert' (letihe vl 2008). Niiden ližaks, kahten jumalanpertin kompleks ei ole kaičenus.
Specialižen opendusen aluzkundoid om lidnas:
Transport
Ühtennimine raudtestancii sijadase ühtes kilometras lidnan päivlaskmaižes röunaspäi «Piter — Murmansk»-keskustal. Raudtesild Süväriš päliči om lidnan lodehižel röunal.
Jogiport om Süvärin hural randal. Nece jogi om Volgan-Baltijanmeren veziten pala.
Üläsüvärin GES:an üläh om avtotesild Süväriš päliči lidnan pohjoižpäivnouzmaižel röunal.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Ned-žo ühtenzoittas lidnad rajonan järedoidenke eländpunktoidenke da lähembaižidenke lidnoidenke.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad
Trumai (kel')
Trumai (ičeze nimituz: ho kod ke) om trumai-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi. Necel kelel pagištas Brazilijas; pagižijoiden lugu om läz 120 ristitud (mamankel').
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Se om izoliruidud kel', i om ani atipižed grammatižed, morfologižed da leksižed eriližused sen regionan kelile.
NGC 171
thumb|right|250px|NGC 0171-galaktikan nägu SDSS-teleskopan kal't NGC 171 (vai NGC 175, PGC 2232) om spiraline galaktik Kitan tähthištos. Objekt om avaitud 1784-nden voden redukul.
Trumai (kel')
Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Brazilijan keled
NGC 171
Irdkosketused
Kategorii:Kitan tähthišt Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe Kategorii:Galaktikad
Novozibkov
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1701 kuti sirdanuziden Venäman keskuzregionoišpäi vanhuskolaižiden Zibkai-slabad (слобода Зыбкая). Se sai lidnan statusad vl 1809 nügüdläiženke nimenke.
Novozibkov om openduzkeskuseks, šingotase elektrotermižen mašiništon pästandal (suladuzpäčid, ühthekeitandapparatad), nahkan i tekstilin edheotandoil, sömtegimištol, mugažo betonližadusiden tegim radab. Ende tehtihe jüguzvagonoid i virid mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bränskhasai om 207 km pohjoižpäivnouzmha, Vaugedvenämahasai — 25 km päivlaskmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Klincad 35 km pohjoižpäivnouzmha orhal i Zlink 25 km suvipäivlaskmha orhal. Ühtennimine raudtestancii om olmas «Bränsk — Gomel'»-jonol vspäi 1887.
Novozibkov om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 40 553 ristitud. Kaik 40 476 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 47 tuhad eläjid vozil 1985−1988.
Ortodoksižen hristanuskondan ühesa pühäpertid oma avaitud lidnas: Mikoi-arhangelan čudon päjumalanpert' (saudihe vll 1867−1898), Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (vanhuskolaižiden, om letud vll 1911−1914), nell' jumalanpertid i koume časounäd. Niiden ližaks koumen jumalanpertid sauvused kävutasoiš toižin i koume jumalanpertid ei ole kaičenus.
Novozibkovan professionaliž-pedagogine kolledž, medicinine kolledž , maižanduztehnikim (Bränskan valdkundaližen agrarižen universitetan filial) i Bränskan energomašinansauvomižen da radioelektronikan tehnikuman filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnan Rahvahandeputatoiden nevondkundan ezimez' om lidnümbrikon pämez'. Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Matvejenko (viluku 2014 — kül'mku 2019). Lidnümbrikon Administracijan pämez' om Aleksandr Grek vn 2022 kül'mkuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bränskan agjan lidnad Kategorii:Bränskan agjan lidnümbrikod *
Energijan varadusen käskuz
thumb|right|250px|Energijan varadusen käskusen illüstracii, [[Tirol' (federacijanma)|Tirol'-federacijanma, Avstrii. Video om 4,4 sekundad hätkte.]] Energijan varadusen käskuz om londusen fundamentaline käskuz. Se om löutud empirižikš (kodviden tel) i vahvištab, miše voib panda skalärišt fizišt surut izoliruidud fizižele sistemale, se suruz nimitase energijaks, om sisteman parametroiden funkcijaks i kaičese aigan mändes. Käskuz om ühthine, kävutadud kaiken da kaikjal ohjandim, om ripmata märitud suruzišpäi i nägusišpäi.
Käskusen ekvivalentine matematine vahvištuz om mugoine: ümbrikirjutai anttud fizižen sisteman dinamikad differencialižiden tazostusiden sistem om likundan ezmäiženke integralanke, kudamb om tazostusiden simmetrižushe sidodud aigsirdusen rindataden.
Käskusen toižendad
Energijan severz'-se toižendoid om märhapandud, i ned voidas vajehtadas toine toižel, no sisteman kogonaine energii om sen toižendoiden summha tazostadud i kaikenaigaine. Tegihe istorižikš, mise käskuz formuliruiše erazvuiččin kaikuččen energijan toižendan täht.
Ozutesikš, mehanižen energijan varadusen käskuz om klassižes mehanikas, termodinamikan ezmäine aug om termodinamikan alusišpäi, Bernullin käskuz om gidrodinamikas, elektrodinamikas Pointingan teorem om olmas, Menlin — Roun tazostused oma linearižetomas optikas. Voib formuliruida energijan varadusen käskusid relätivižes i kvantmehanikas.
Avaidusen istorii
Alused käskusen avaidusele oliba pandud antikaigaižil filosofoil völ.
Saksalaine Robert Majer-lekar' tundišti ezmäižen energijan varadusen käskusen üleižust ristitun hibjan tedoidusišpäi. Majer avaiži ičeze melid vn 1841 «Vägiden kvantitativižes i kvalitativižes märhapanendas»-tedotös. German Gel'mgol'c formulirui käskust tarkoiktoil terminoil ezmäižen kerdan i sidoi necida käskust igähižiden likutimiden olendan voimusetomudenke.
Homaičendad
Kategorii:Varadusen käskused Kategorii:Energii
Smailut
thumb|right|150px|Smailut Smail, smailut vai emotikon (smiley) om piktogramm, kudamb znamoičeb emocijad. Om lujas populärine Internetas i SMS-kirjutandal. Vepsän kelel znamoičeb muhut.
Smailuziden toižendad
Smailuded kaiken toižetasoiš i šingotasoiš, sikš niil ei ole ühthišt nägud i kirjutamižen käskusid. Smailuziden pämet om kuvandoita lodunikoiden emocijoid da mel't. Ned voidas mugažo znamoita miččid-ni abstrakcižid tärtusid vai kaluid.
Klassižed smailuded
Klassižiden smailuziden eriližuz om siš, miše modon i hibjan zonad sijadasoiš lapakoiktas. Mugomad smailuded znamoitas ristitun emocijoid, mimikad, žestoid, tegendoid da olendoid da völ erazvuiččid personažid.
Homaičendad
Kategorii:Internet Kategorii:Piktogrammad
Grenobl'
Grenobl'  (Grenoble [gʁə.ˈnɔbl], sijaline pagin Grenoblo) om lidn da kommun Francijan suvipäivlaskmas. Mülüb Overn' — Ron — Al'pad-regionha, sen koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Varmitadud eländpunktan aluz om pandud 3. voz'sadal Kularo-nimitusenke. Vl 380 udesnimitihe Gracianopol:ikš rimalaižen Gracian-imperatoran nimen mödhe. Imperijan čihodamižen jäl'ghe lidn mülüi Burgundijan kunigahusihe vhesai 1032. Vspäi 1349 om Francijan palaks, oli röunman lidnuseks keskaigan. Vl 1968 Grenobl' vastsi 10. Tal'veližid Olimpižid vändoid.
Grenobl' šingotase nenil sarakoil: elektroladimišt i elektronikan komponentad, jüžmak mašiništ (Caterpillar), sauvondmaterialiden pästand, soban edheotandad (sormikod).
Geografijan andmused
Lidn sijadase koumes alangištos, Izer-jogen randal (fr. Isère, Ronan hura ližajogi), 204..600 m korktusil, 212 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Al'piden koumel mägisel'gal: Šartröz, Bel'don i Verkor. Matkad Parižhasai om 483 km lodeheze-pohjoižhe.
Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 158 346 ristitud. Vspäi 1962 ristitišt vajehtihe 150..166 tuh. eläjid röunoiš (166 037 rist. vl 1975). Kaik 687 985 ristitud elädas lidnaglomeracijas (2016).
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Overn' — Ron — Al'pad
Lourensii
thumb|left|200px|Lourensii
Lourensii (Lr — lawrencium latinan kelel) om 103nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole lourensijad londuses. Se om ratud element. Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba lourensijan Dubn-lidnas vll 1961−1965, i mugažo tedomehiden amerikaine grupp ripmata heišpäi Nacionaližes laboratorijas Lourensan nimel nimitadud (Berkli) vn 1961 uhokus.
Element om nimitadud Ernest Lourens-fizikantedomehen muštoks, hän tegi melel ciklotronad samha uzid elementoid da henegid.
Fizižed ičendad
Lourensii om radioaktivine metall. Kristalline segluz om geksagonaline kinged (endustuz).
Atommass — 262,11. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,6..16,6 g/sm³ (lugustusen mödhe). Suladandlämuz — 1900 K (1627 C°, ezimeletaden).
Vodele 2014 kaik om 12 avaitud izotopad 252...262 da 266 atommassanke, i üks' izomär (253m). Kaikiš hätkemban eläjan lourensii-266-izotopan pol'čihodamižen pord om 11 časud.
Himižed ičendad
Lourensii om päličmänendmetall. Elementan muigotandmär om +3 ühtnendoiš.
Kävutand
Sadas elementad henegiden pigustimil — aktinoidoiden bombardiruindal kebnoil ionil, mugažo dubnijan pol'čihodamižen rezul'tataks.
Lourensii-260-izotop (pol'čihodamižen pord om 2,7 minutad) kävutase himijas paksumb, sikš miše om kebnemb sada sidä znamasižes verdas berklijan i hapanikan ühtenzoitusel.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Lacuna Coil (EP)
«Lacuna Coil» (kändase anglijan kelespäi kuti Pall'az spiral'  vai Pall'az käm) om italižen ühtennimižen gruppan ezmäine minial'bom (EP), üks' kahtespäi.
Polisajevo
Polisajevo (Полысаево) om Venäman lidn Kemerovon agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Polisajevon lidnümbrikon administrativine keskuz (vspäi 1999).
Lacuna Coil (EP)
Minial'bom om änetadud vn 1997 redukus-kül'mkus (Woodhouse Studios), om pästtud Century Media-leiblal vn 1998 7. päiväl sulakud. Pajoiden ühthine hätkeližuz om 27 min 52 s.
Polisajevo
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1940 kuti žilo udenno «Polisajevskai»-kaivudenno. Kätihe sidä Polisajevo-radnikžiloks vl 1952. Mülütihe Polisajevo- i Krasnogorskii-žiloid Leninsk Kuzneckijha vl 1987. Vn 1989 30. päiväl redukud erigoittihe Polisajevod i anttihe sille lidnan statusad.
Lacuna Coil (EP)
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1998 al'bomad
Polisajevo
Istorii
Polisajevo šingotase kivihilen samižel (3 kaivut i 2 küllästamižfabrikad), sauvondmaterialiden pästandal (raudbetontegim, plastikiknoiden fabrik, uksiden edheotand).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Inänjogen (Иня́) oiktal randal, Kuzneckan katl'usen keskuses, 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kemerovohosai om 85 km pohjoižhe orhal, 96 km avtol vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Leninsk Kuzneckii ani lodeheze, kundaližen transportan maršrutad oma ühthižed kahtes lidnas, i Belovo 25 km suvhe.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 624 ristitud, lidnümbrikon — 30 671 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 32 400 eläjid vl 2001. Vl 2018 kaik 29 134 ristitud elihe lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' i protestantizman kaks' loičendpertid (baptizm i evangeližen uskondan hristanuskojad) oma olmas lidnas.
Polisajevon industrialine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod
Imičaine
Imičaine (Trifolium pratense), mugažo Imel'tahtheinäine  i Imel'nic  paginoiš, om äivozne vai erasti kaks'vozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi. Se om heimon tipine erik.
Ümbrikirjutand
Seikh sarakoičese, kazvab 15..55 sm kortte, om ujelii paloin. Lehtesed oma koumepalaižed tobjimalaz. Änik nimitase papuš:aks, om purpurine, oleleb vauged-ki i kirjav. Änikoičeb kezakus-sügüz'kus. Semned küpsnedas elokus-redukus. Äikerdoičeze semnil i vegetativižikš.
Kävutand
Znamasine sötmižkazmuz (äi vauktušt), siderat — jurišt kogodab azotad il'maspäi. Andab 6 kg met gektaraspäi, vaiše mezjäižed pit'kanke hobodudenke voidas otta nektarad papušoišpäi.
Venäman avtomagistraliden nimikirjutez
Venäman avtomagistraliden nimikirjutez:
Avtomagistralid sauvomižes vai projektiruindas
* Kategorii:Nimikirjutesed
Däižed lindud lanktoba oksilpei
Kirjas om 96 lehtpol't. «Atena»-kompanii (Jüväskülä, Suomenma) pästi kirjad. Runod oma kätud suomen kelespäi. Sädi fotokuvid Mikko Savolainen.
Kategorii:Raisa Lardot Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad suomen kelel Kategorii:Kirjad venän kelel Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Afganistan
Afganistan (puštu dai dari: افغانستان Afġānistān), täuz' oficialine nimituz — Afganistanan Islamine Tazovaldkund (د افغانستان اسلامي جمهوریت Də Afġānistān Islāmī Džumhurijat, Džomhuri-je Eslāmi-je Afġānestān), om mererandatoi valdkund Azijan Keskpäivnouzmas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Kabul.
Istorii
Vn 1919 19. päiväl elokud Afganistan tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Suhiniči
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 14. voz'sadal. Se mainitase nügüdläiženke nimitusenke ezmäižen kerdan vl 1444 Suren Litvanman ruhtinazkundan aigkirjas. Vspäi 1840 om lidnan statusanke, šingotihe torguindteil, vedihe mugoižid tavaroid kut razv, linkabe, linasine voi Volgan i Nämunasan basseinoihe. Tegihe torgust joga sobatan i pühäpäivän, oleskeli jarmankoid kahtišti vodes. Makundan i rajonan keskuz vspäi 1927. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (7. reduku 1941 — 29. viluku 1942). Sauvoškanzihe «AZLK»-tegimen filialad da sen mikrorajonad vl 1989 ühthekeradamha «Moskvič»-kebnavtoid vodele 1993, no tegimen sauvond jäi kesketi.
Afganistan
Istorii
Vspäi 1978 rahvahanikoiden soda jätktase valdkundas.
Valdkundan ezmäižed Konstitucijad (د افغانستان اساسي قانون D Afghanstan asasi kuanvn) oliba vozišpäi 1923 i 1931. Jäl'gmäine 12nz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 2004, se om väges vajehtusita.
Suhiniči
Istorii
Suhiniči šingotase sömtegimištol (maidtegim, kuivateztegim), raudtetransportan edheotandoil, meblin edheotandal, omblendfabrikal, plastiktegesiden fabrikal i kombisömän pästandal.
Afganistan
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Afganistanan topografine kart. Afganistan om mavaldkundröunoiš Turkmenistananke (röunan piduz — 804 km), Uzbekistananke (144 km) da Tadžikistananke (1357 km) pohjoižes, Kitainke pohjoižpäivnouzmas (91 km), Pakistananke päivnouzmas da suves (2670 km), Irananke päivlaskmas (921 km). Ühthine röunoiden piduz — 5987 km.
Suhiniči
Geografijan andmused
Suhiniči-Glavnije-raudtestancii radab lidnan suvipäivlaskmas vspäi 1899 «Kalug — Bränsk»-keskustal, i Suhiniči-Uzlovije-raudtestancii radab lidnan pohjoižes siš-žo vodespäi «Kalug — Bränsk»- i «Smolensk — Tul»-keskustoiden ühthižel tahol. «Moskv — Bränsk»-avtote (M3-trass) mäneb vides kilometras päivlaskmha lidnaspäi.
Afganistan
Geografijan andmused
Afganistan om mägekaz ma. Sen kaikiš korktemb čokkoim sijadase röunal Pakistananke — Hindukušan kaikiš korktemb Nošak-mägenoc, 7942 metrad meren pindan päl. Kaik joged kuivatas kezal päiči Kabul-joges (lankteb Indha). Znamasižed joged oma Gerirud (ottas kastelemha täuzin) i Gil'mend (lankteb Sistan-alangho).
Suhiniči
Geografijan andmused
Suhiniči om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 12,52 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 10 820 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 273 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 17..18 tuhad eläjid vll 1989−2001 (18 500 rist. vl 1996). Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid om olmas lidnas, niišpäi Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' (1914) om kaičenus vaiše paloin.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,6%, ukrainalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 3,7%.
Afganistan
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, hrom, hahktin, cink), toižed varad — čomad kived, tal'k, keitandsol, väghine mahuz, gidroenergii.
Suhiniči
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Suhiničin transportan da servisan kolledž.
Afganistan
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine Nacionaline Suim. Üläkodi om Tobmiden Kodi (puštu: مشرانوجرګه Mešrano Džirga) 102 deputatanke. Prezident paneb radnikusile koumandest heišpäi, agjoiden nevondkundad oigetas toižid. Alakodi om Rahvahan Kodi (puštu: ولسي جرګه‎ Volesi Džirga) 249 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid. Kaik hö oma vižvoččen valdatusiden strokunke.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden vitkostadud valičendad oliba vn 2018 20. päiväl redukud. Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 sügüz'kun 28. päiväl. Nügüdläine prezident om Ašraf Gani, sai 50,64% (vl 2014 — 56,44% kahtendes turas) da radab kahtenden strokun jäl'geten. Päministr om Abdulla Abdulla, hän sai vägestust ezmäižes turas vn 2014 prezidentan valičendoiden aigan da tahtoi sada midä-se vajehtuseks kilan tundištusen tagut äniden lugustusen aigan.
Vodhesai 2014 Afganistanan prezident oli Hamid Karzai; päministrad oliba Mohammad Fahim da Karim Halili.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Afganistanan administrativiž-territorialine jagand.
Afganistan jagase 34 agjaks (puštu dai dari: ولايت vilajat). Agjad alajagasoiš 398 rajonaks (puštu dai dari: ولسوالۍ volasvalei).
Eläjad
Vl 2009 eläjiden lugu oli 28 150 000 ristitud, vl 2014 — 31 822 848 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Afganistanas elädas afganilaižed. Kel'mahtused (2017): dari (persijan kelen toižend) — 80%, puštu — 47%, uzbekan kel' — 11%, anglijan kel' — 5%, turkmenan kel' — 2%, urdu — 2%, pašai — 1%, nuristani — 1%, araban kel' — 1%, toižed keled vähemb mi procent.
Uskondan mödhe (2009): islamanuskojad — 99,7% (sunnitad 84,7..89,7%, šijitad 10..15%), toižed uskojad i religijatomad — 0,3%.
Toižed sured lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Kandagar, Gerat, Mazari Šarif. Lidnalaižiden pala om 26% (2020).
Ekonomik
Vl 2009 Afganistanan legaline päeksport oli avtod da niiden varapalad (läz 18%), polimerad (8%), södabad pähkmed (7%); toine eksport — vinmarj (mž. kuivatud) da granatad (5%), raud da teraz lehtesil da vanuimel (5%), kourad (5%), pol'fabrikatad-substancijad himižen tegimišton täht (3%), mikrofonad da radiosandapparatad (3%), puvill (3%), maplodud (3%), londuseline kaučuk (2%), heinäd (vihand vai kuidud, sidä kesken zellhä, 2%), libutimed (1%), poliester (1%), kül'menzoittud kala (1%).
Liverpul'
Liverpul' (Liverpool [ˈlɪvərpuːl]) om Suren Britanijan ühesanz' da Anglijan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Liverpul'-lidnan regionan sijaližiden ühtnikoiden partnörižusen keskuz. Sijadase Lodehline Anglii-regionas, Mersisaid-grafkundas.
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, läz 2,2 mln ristitud elädas lidnan aglomeracijas.
Nügüd' lidn om järed turistine keskuz.
Istorii
18. voz'sadal Liverpul' šingotaškanzi torguindportaks da amerikaižiden kolonijoiden otandan kävutamižhe oigenduzčokkoimeks. Vl 1715 Anglijan ezmäine avoin dok om saudud täs. Voz'sadan lopus mail'man torguindan jüguiden nell' kümnendest mäni läbi neciš lidnas.
Keväden i radon päiv
thumb|left|250px|Semendkun 1. päiväl [[Severodvinskas]] thumb|right|250px|Valdkundad da territorijad Radnikoiden Rahvahidenkeskeižen päivän praznuičendan mödhe: {{legend|#0080ff|Radnikoiden praznik semendkun 1. päiväl vai läz sidä}} {{legend|#80b9ff|Toine publine praznik semendkun 1. päiväl, oz., [[Pervomai}} {{legend|#ff8080|Ei ole publišt praznikad semendkun 1. päiväl, no om Radnikoiden praznik toižel päiväl}} {{legend|#ff0000|Ei ole publišt praznikad semendkun 1. päiväl i ei ole Radnikoiden praznikad}}]] Keväden i radon päiv (День весны и труда, May Day vai International Workers' Day) om rahvahidenkeskeine praznik, kudambad oigetas joga vodel semendkun 1. päiväl (vai semendkun ezmäižel ezmärgel) 142 valdkundas.
Liverpul'
Istorii
19. voz'sadal lidn eli läbi tegimištkukerduses, oli sen ezinenas. Vl 1830 raudte ühtenzoiti Liverpulid lähižen Mančesteranke. Se oli mail'man ezmäine kaks'raižuine raudte, ezmäižikš ajajiden puruvedimidenke da aigplanan mödhe.
Lidn om siti-statusanke vspäi 1880.
Keväden i radon päiv
Kategorii:Venäman praznikad Kategorii:Rahvahidenkeskeižed päiväd Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:1. semendku
Liverpul'
Istorii
1960-nziš vozišpäi Liverpul' om mail'man tetaban The Beatles-muzikgruppan kodilidn.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Anglijan lodehes, se seižub läz Atlantižen valdmeren Irlandijan meren randištod, Mersi-jogensun oiktal randal, 70 metrad valdmeren pindan päl keskkorktusenke.
Klimat om Atlantižen valdmeren märg. Heinkun keskmäine lämuz om +17°C, uhokun +4°C. Paneb sadegid 850 mm vodes, tal'vel enamba.
Liverpul' jagase 30 sijaližeks valičendrajonaks (local council ward).
Transport
Raudte, avtobusad, taksid da ehtatimed oma kundaližeks transportaks. Vspäi 1970 metro radab lidnas (Merseyrail, 2 jonod, 66 stancijad, 120 km raudted).
Lennonan Džonan nimel nimitadud Liverpulin rahvahidenkeskeine civiline lendimport (LPL) sijadase 12 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan maihe da sen suvižihe lebutahoihe.
Lidnan nägu
thumb|center|1000px| Lidnan keskusen ühthine nägu
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan lidnad Kategorii:Anglijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Kabul
Kabul (puštu i dari: کابل, puštu [kɑˈbəl], dari [kɒːˈbol]) om Afganistanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Kabulan agjan administrativine keskuz mugažo.
Istorii
1. voz'tuhal EME lidn mainitase Kubha-nimenke Rigvedas («idealine sija elämhä mägil») i Avestas. Ahemenidoiden aigan nimitihe lidnad jo Kabura:ks, se kändihe zoroastrizman, buddizman i induizman kul'turižeks keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, ühtennimižen Kabul-jogen randoil (460 km pitte, Indan oiged ližajogi), 1791 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Lidnan pämez' paneb radnikusele 22 nomeruidud rajonan (nāhia) pämehid. Mohammad Junus Nauandiš radoi meran vll 2010−2014.
Eläjad
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 615 900 ristitud. Vl 2011 läz 3 mln ristituid elihe ezilidnoidenke. Kaik 44 universitetad i institutad i 41 üläopendusen škol oma avaitud Kabulas da sen agjas.
Transport
Avtobusad i kiruhavtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Ei ole raudteid i elektrotransportad.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Kabul-lendimport Hamid Karzain nimel nimitadud (KBL, 100 tuh. passažiroid vl 2010) sijadase 5 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Keskuzazijan i Keskmäižen Päivnouzmman maihe, Turkanmaha, Delihe, Moskvha, Urumčihe i Frankfurtha Mainal, mugažo Afganistanadme.
Irdkosketused
Kategorii:Afganistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Turkmenabat
Turkmenabat (Türkmenabat) om lidn da transportsol'm Turkmenistanan päivnouzmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Lebap-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1511 Čardžui-nimenke («nell' kanalad» persijan kelespäi). Se šingotaškanzi 1890-nzil vozil stancijanno «Mari — Samarkand»-raudten sauvondan jäl'ghe i sai lidnan statusad vl 1918. Nimitihe Leninsk:aks vll 1924−1927. Vll 1940−1992 lidnan oficialine nimituz oli Čardžou.
Turkmenabatan ižandusen sarakod oma londuseližen gazan samine, šuukkanghiden tehmine, sömtegimišt (argvoi, lihaproduktad) sijaližel torhudel, sauvondmaterialiden pästand.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundröunanno, Amudarj-jogen hural randal, 187 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ašgabat-pälidnhasai om 470 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 585 km avtotedme.
Klimat om letetazangišton kuiv, keza om räk lujas. Voden keskmäine lämuz om +15,3 C°, päivän keskmäine lämuz kezakus-redukus om +27..+29 C°, vilukus +1 C°, kaikiš lujemb hala oleli −11 C°. Paneb sadegid 130 mm vodes, kezakus-redukus 8 mm kaikes pordos vaiše.
Turkmenabat jagase kahteks rajonaks (etrap).
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 279 765 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Pagižeb turkmenan kelen sijaližel dialektal, uzbekan kel' valatoiti sidä.
Homaičendad
Kategorii:Turkmenistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Rakvere
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart. Rakvere (mugažo estin kelel; ende Wesenberg; venän aigkirjištos: Раковор) om Estinman lidn valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe, Lääne-Virun makundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1226 kuti Tarvanpea. Nügüd'aigaižen žilon aluz om pandud läz feodalan lidnusen seinid.
Rakvere šingotase mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (lihakombinat) i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 82 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Soolikaoja (vai Linnaoja, 7 km pitte) läbitab lidnan pohjoižpalad. Matkad Suomen lahthesai om 20 km pohjoižhe, Tallidnhasai — 98 km päivlaskmha. «Piter — Tallidn»-jonuz tegeb seižutest lidnas. Avtote ümbärdab lidnad suvespäi.
Rakvere jagase 8 administrativižhe rajonha palahiženke ičeohjastusenke.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 264 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 822 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 88,08%, venänikad — 8,98%, ukrainalaižed — 0,98%, suomalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 1,06%.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Uz'lidnan agjan lidnad
Kaik om kümne lidnad (город) i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Uz'lidnan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' lidnanvuiččed žilod:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Närpes
Närpes (mugažo ročin kelel, sijaline ročin virkand: [ˈnærpːes], Närpiö) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas, Botnižen lahten randpolel. Se om Pohjanma-agjan koumanz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. Mülütihe kaht küläkundad Närpesha vl 1973: Ülimarkku i Pirttikülä (paloin). Kund sai lidnan statusad vl 1993.
Närpes šingotase avtoližavedamiden tehmižel jüguavtoiden täht (rujonvedimed, «Ab Närpes Trä & Metall – Oy Närpiön Puu ja Metalli») i kazmuzhonusiden järedal ižandusel: 77 ga i 1200 radnikad anttas Suomenman tomatoiden koume videndest i kurkuiden koumandest. Fortum-koncernan tulleielektrostancii om sauvomas vll 2019−2021.
Geografijan andmused
Lidnankundan keskuz sijadase ühtennimižen jogen randoil (Närpes å, Närvijoki / Närpiönjoki) kümnes kilometras sen lanktendaspäi merhe, agjan suvipäivlaskmas. Matkad agjan Vas-keskushesai om 70 km pohjoižhe orhal vai 82 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 320 km suvipäivnouzmha orhal, 362 km avtotedme vai raudtel. Lähembaižed lidnad avtotedme oma Kaskinen (mererandal) 15 km suvhe-suvipäivlaskmha i Kristiinankaupunki (mererandal) 25 km suvhe. «Kaskinen — Kurikk»-raudtekeskust läbitab kundad.
Eläjad
Vl 1980 Närpesan kundan eläjiden lugu oli 10 816 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2010 lidnankundan — 9 435 ristitud. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuses.
Vn 2016 andmusiden mödhe, suomen kel' om mamankeleks 5,4% täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 81,4%, toižed keled — 13,2%. Edel 2016. vot kundan oficialine kel' oli üks'jäine — ročin kel', jäl'gmäine mugoine kund kontinentaližes Suomenmas.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjanma
Džerri (fil'm)
«Džerri» (Gerry) om Gas Van Sentan kinodram hänen trilogijaspäi surman polhe.
Filosofii
Istorii
Mail'mannägend i racionaline filosofine meletand augotihe läz ühten aigan 7.-6. voz'sadal EME nügüdläižen Kitain i Indijan territorijal, no aktivižemb kaiked Keskmeren Grekanman kolonijoiš. Filosofijan sündundan süd oliba šingotadud mifologii, tedo i järgeližen tüntken ühthevendad. Amuižen Egiptan i Mesopotamijan tedod andoiba edust grekalaižile.
Filosofižed školad-opendused zavodihe šingotada mail'mannägendan, ned poikestiba, no i ližaziba toine tošt.
Harakteristik
Filosofijan päižed jagused: logik, epistemologii, etik, estetik, metafizik. Vastal'ne tärtuz om dogm. Erištuihe nenid tedoid filosofijaspäi: fizik, biologii, psihologii.
Nened küzundad oma kaikiš agjahižembad filosofijan täht: «Voib-ik teta mail'mad täuzin?», «Om-ik Ülähäine?», «Mi toduz om?», «Mi hüvä om?», «Mi Ristit om?», «Mi om sündnu eziauguižešti — materii vai tunde?».
Filosofii kogoneb erazvuiččiš opendusišpäi, ned rideltas toine toiženke, no i ližatas toine tošt.
Abraham Džon
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Indijan fotomodelid Kategorii:Indijan prodüserad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Koččihe
Hanko
Hanko (mugažo suomen kelel, Hangö; enččes venäkel'ne nimi oli Gangut) om Suomenman lidnankund, lidn da port valdkundan da sen Udenma-provincijan suvipäivlaskmas. Se om Suomenman kaikiš suvemb lidn.
Istorii
Ende pol'saren nem' oli purehlaividen seižuteseks, ned varastiba mödtulleid. Tahondan vanh suomen nimi om Kumionpää.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1874 kuti jädumatoi meriport lopraudtestancijanke varatoitmaha Piterid miččel taht voden aigal. Hankon port kändihe emigracijan keskuseks, 19. da 20. voz'sadoil 240 tuhad ristituid sirdihe täspäi Pohjoižamerikha. Vll 1940−1941 Suomenma andoi lidnan sodameribazad kortomha Nevondkundaližele Ühtištusele, vll 1944−1955 Porkkalan kortom oli sen sijas.
Hanko šingotase meriportaks, jahtoiden keskuseks i «kezalidnaks», elämhä kezaaigan tobjan palan.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen pol'saren agjas, om ümbärtud merel koumes polespäi. Matkad Hel'sinkihesai om 127 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha.
Vl 2020 lidnankundan pind — 800,02 km², sidä kesken kuiv ma 117,42 km², vezi da sokaz tahond otiba 1,53 nellikkilometrad, meren pind om 681,07 km². Mererand da kül'bendrandad oma läz 30 kilometrad pitte lidnas, äiluguižed šherad (pened kall'oikahad sared) ümbärtas Hankod.
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 52,3%, ročin kel' — 42,9%, toižed keled — 4,8%.
Lidnan edeline pämez' oli Jouko Mäkinen (2009−2015).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udenma
Armänsk
Armänsk (Армянск, Армянськ, Эрмени Базар / Ermeni Bazar) om lidn Kriman pohjoižes. Se om Armänskan lidnümbrikon administrativine keskuz.