cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sent Lüsii
Geografijan andmused
Klimat om tropine passatine. Kuiv sezon oleskeleb vilukus-sulakus, vihm sezon vedase semendkuspäi elokuhusai. Tropižed ciklonad oma paksud kezan lopus. Kaikuččen kun keskmäine lämuz om +18..+26 C°. Paneb sadegid 1500..3000 mm vodes.
Londuseližed varad oma mec, termaližed purtked. Om 3 kel'dtahod da 2 nacionališt puištod.
Politine sistem
thumb|right|250px|Valdkundanpert' [[Kastriš.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine monarhii äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om britanine Elizavet Toine-kunigaznaine. Hän vahvištab ičeze ezitajad — jenaral-gubernatorad — Sent Lüsijan päministran nevondan mödhe. Jenaral-gubernator vahvištab valitud parlamental ohjastust, allekirjutab käskusid, paneb uziden valičemižiden datad.
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senate) 11 ühtnijanke, jenaral-gubernator paneb heid radsijha. Alakodi om Suiman Kodi (angl.: House of Assembly) 17 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Jenaral-gubernatorale sab pästta parlamentad radmaspäi miččel taht aigal, miččen taht sün tagut, sidä kesken päministran pätandan mödhe. Parlament formiruib ohjastust jenaral-gubernatoran andmižen mödhe. Päministr (angl. Prime Minister) om parlamentan ezipartijan lider tobjimalaz.
Administrativiž-territorialine jagand
Sent Lüsii jagase 11 administrativižeks tulendaks (parish).
Eläjad
Sent Lüsijas elädas sentlüsijalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 163 362 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2010): afrikalaižed — 85,3%, segoitadud augotižlibundanke — 10,9%, indijalaižed — 2,2%, toiženke augotižlibundanke — 1,5%, märhapanendata — 0,1%.
Uskondan mödhe (2010): riman katolikad — 61,5%, protestantad — 25,5%, toižed hristanuskojad — 3,4%, rastafarilaižed — 1,9%, toižed uskojad — 0,4%, religijatomad — 5,9%, märhapanendata — 1,4%.
Vl 2005 kaik oli 16 eländpunktad enamba 1 tuhad kaikenaigaiženke ristitištonke. Lidnalaižiden pala om 18,8% (2020).
Ižanduz
Sent Lüsijan päeksport om kivivoi (33%), bananad (22%), olud (12%), antennad da antennkuvastimed (11%); toine eksport om elektromašiništ (5%), lämänmäričimed (3%), karton (3%), vas'k (1%), kakao, kokospähkmed, kokosvoi, kaikenvuiččed tropižed fruktad.
Trochalopteron lineatum
Trochalopteron lineatum (vai Garrulax lineatus, Полосатая кустарница «jonoikaz penzhištoneläi») om linduiden levitadud erik Trochalopteron-heimos. Irlandiž-britanine Vigors-zoolog avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1831.
Erikon eričud elädas Keskuzazijan i Suviazijan neniš valdkundoiš: Afganistan, Butan, Kitai, Indii, Nepal, Pakistan, Venäma, Uzbekistan, Tadžikistan.
Lind sötlese kazmussömäl päpaloin: semned, marjad, pened plodud. Žoubib gavedid kevädel da kezaaigan. Pezoitelese penzhištos, kaik om koume-nell' munad munindas vihandan mujun taivazman polhe ližamujunke.
Jumalan Zakon
Jumalan Zakonal el'getas:
Vienan Karjala
«Vienan Karjala» («Vauktan meren Karjal») oli lehtez karjalan kelen ičenaižkarjalan paginal vll 1999−2014.
Lujakulun čomuden genii
«Lujakulun čomuden genii» (ven.: Гений страшной красоты) om Dar'ja Doncovan kirj (naiždetektiv), kirjserijaspäi Daša Vasil'jevan polhe. Om kirjutadud vl 2012.
Vienan Karjala
Lähtli kaks' kerdad kus, päofis sijazihe Petroskoiš. Tiraž oli 700 ekzemplärad.
Se oli kundaliž-politine lehtez, ezmäine nomer läksi vn 1999 17. päiväl kül'mkud. Lugendlehtez publikoiči materialoid karjalaižiden istorijas i kul'turas, starinoiči tazovaldkundan socialiž-ižanduseližes i kul'turižes elos, leti küzundoid karjalan kelen i rahvahan veroiden kaičendas da udištamižes. Ottihe kävutamižhe openduzabutuseks Karjalan školiš i üläopendusen aluzkundoiš.
Lujakulun čomuden genii
Kategorii:Dar'ja Doncova Kategorii:Romanad Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Vienan Karjala
Lehtesen alusenpanijad oliba Karjalan Tazovaldkundan tobmuden organad, kundaline «Karjalan rahvahan ühtnend»-organizacii, «Periodika»-pästandkodi.
Radoiba lehtesen päredaktoroikš Raisa Remšujeva, Galina Lettijeva, Ol'ga Melentjeva.
Homaičendad
Kategorii:Lehtesed Kategorii:Karjalan Tazovaldkund Kategorii:Karjalan kel'
Hamid Abdul
Abdul Hamid (আব্দুল হামিদ; sünd. 1. viluku 1944, Dakk, Britanine Indii) om bangladešalaine politine da valdkundaline šingotai.
Vn 2013 keväz'kun 20. päiväspäi — Bangladešan prezidentan velgusiden oigendai. Vn 2013 sulakun 22. päiväspäi radab Bangladešan 20. prezidentaks. Vozil 2009-2013 radoi Bangladešan Rahvahaližen Suiman ezimehen.
Niobii
thumb|left|250px|Niobijan kristallad ühten kubižen santimetran kohtha
Niobii (Nb — niobium latinan kelel) om 41nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — videnden gruppan laptalagruppas), tabluden videndes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, ei voi löuta sidä joudjas olendas, pala Man kores — 18 grammad tonnas.
Fizižed ičendad
Niobii om hoštai hobedaižhahk metall.
Atommass — 92,90637. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,57 g/sm³. Suladandlämuz — 2750 K (2477 C°). Kehundlämuz — 5017 K (4744 C°).
Londuseline niobii kogoneb üks'jäižes stabiližes 93Nb-izotopaspäi. Kaik toižed 32 izotopad oma radioaktivižed, sadud da tedoitud ratud tel, ned oma 81..92, 94..113 atommassanke, tetas mugažo 25 izomärad.
Kävutand
Ottas kävutamižhe üläveimiš, tegimišton torvikš da mülüikš, lendandapparatoiden detalikš. Alüminijan (niobijan pala 0,05%) i vas'ken (20%) legiruind toižetab niiden ičendoid lujas. Niobijan 0,6-procentine ližadand rosttumatomha terashe kaičeb sidä rostet vaste ühthekeitandan jäl'ghe. Pästtas muštrahuzid.
Sadas 50 tuhad tonnoid vodes (2012), päeksportör — Brazilii, toine tegii om Kanad. Om löudmižsijid mugažo AÜV:oiš, Japonijas, Malaviš, Venämas (Kolan pol'sarel).
Biologine rol'
Metallan putnuded palaižed kuctas organizman südäiorganoiden ärdutandad i lopusiden kid'žmoitust. Erased ühtnendad oma toksižed.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
San Paulu
thumb|left|250px|Lidnan municipijan jagand San Paulu (São Paulo [sɐ̃w ˈpawlu]) om Brazilijan, Suviamerikan da Suvižen šurupoliškon kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe. Om ühtennimižen štatan pälidnaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud katoližel missijal vl 1554 sijha, kuspäi Santus-port nägui. San Paulu sai lidnan statusad vl 1711. Šingotaškanzi kofen eksportal.
San Paulu om Latinižen Amerikan kaikiš znamasižemb azjaline keskuz. Lidnan i Rion biržsistemad oma ühtmudeks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Brazilijan suvipäivnouzmas, Brazilijan mägištol, 800 m valdmeren pindan päl. Matkad Atlantižen valdmeren randišthosai om 70 km vaiše (Santus-avanport). Matkad Rio-de-Žaneirohosai om 300 km päivnouzmha.
San Paulu jagase 9 zonha, ned alajagasoiš 32 lidnrajonha (port. subprefeitura).
Eläjad
Vn 2011 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 316 149 ristitud. Läz 21 mln ristituid eläb lidnaglomeracijas (Grande São Paulo, kaikiš suremb valdkundas).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, ezilidnelektrojonused, punolendimed i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 1974 (5 jonod, 69 stancijad, 76 km raudted).
Kaks' rahvahidenkeskešt lendimportad holitadas lidnad, ned oma San Paulu − Guarul'jus (GRU) i Kogonjas − San Paulu (CGH).
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jumalanbembel'
thumb|right|250px|Jumalanbembel' Jumalanbembel', vai il'oi-kal'oi om atmosferine optine i meteorologine näguz, kudambad voib nähta, konz Päiväine (vai erašti Kudmaine) pidatab vihman vai sumegen vezitippuiden äjüt. Jumalanbembel' nägub kuti äimujuine bembel' vai ümbruz spektran mujuišpäi.
Toižed nimed: kareg, jumalanheboine, kolijanbembel ' , (runoištos) kiroi-karoi, vezikar', (runoištos, lapseline) orei-karei.
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed optižed nägused
Pevčeskii-sild
thumb|right|250px|Pevčeskii-sild Pevčeskii-sild (Певческий мост) om üks'keskustaine kaugedraudasine avtotesild Piterin Keskuzrajonas. Se om saudud Moikas päliči, kudenz' sild vižtoštkümnespäi mödvedhe.
Sild jätktab Pert'kulun torgud. Ühtenzoitab Kazanskii-sar't Kahtenz' Admiralteiskii-sarenke. Sur' Konüšennii sild om saudud ülezjogen, Vihand sild sijadase mödvedhe.
Istorii
Ezmäine sild oli saudud vl 1834 puspäi. Nimitihe kapellan mödhe, kudamban pertid seištas sildanno, kapell om niiš pertiš vspäi 1810. Ende toine Pakuine sild-nimituz oli mugažo.
Vl 1840 sild om vajehtadud nügüdläižeks kaugedraudaspäi kivižil alusil da puižil vajil Jegor Adam-inženeran projektan mödhe. Se kogoneb kingitadud boltoil pandud bembleks 329 kaugedraudantübingaspäi, om 30 m pitte (keskust 24 m) i 72 m levette (Piterin nellänz' sild levedusen mödhe), kävutase avtoil da jaugnikoil. Käzipud oma sätud kaugedraudaspäi sijaližel Aleksandrovskii-tegimel (nüg. Proletarskii) čomamahtoižen valamižen mahtusel.
Kaičendsarüt om sätud sildan keskuzpalas. Ezmäine sur' kohenduz oli vozil 2003 (kül'mku) — 2004 (eloku), varmitihe raudbetonal sildan keskustad. Kaičendsarüden pind (läz 400 nellikmetrad) om pandud kvarcit-čurukivespäi, se om sadud Änižen randpolel. Objekt mülüb Venäman kul'turižen jäl'gusen nimikirjuteshe federaliženke znamoičendanke.
Ümbrišt
Edel Oktäbrin revolücijad Venäman imperijan Röunantagaižiden azjoiden ministrusen päkontor (vspäi 1828) oli sildanno i sen nimituz oli ministrusen toižeks nimeks verhiš maiš.
Aleksandr Puškinan muzei-fater sijadase Moikan randirdal läz sildad.
Temnikov
Istorii
Tazovaldkundan kaikiš amuižemb olii lidn, mainitase ezmäižen kerdan 12. voz'sadal. Vl 1536 eländpunktan aluz om pandud udhe sijha, Mokšan vastrandan 10 km ülezjogen, Jelena Glinskajan käskön mödhe. Šingotihe porcellanastjoiden koumel fabrikal 19. voz'sadal. Nevondkundaližen aigan nened edheotandad radoiba: špaleroiden da bumagan «Krasnaja roza»-fabrik, peniden lampoiden tegim, meckombinat, linkapken tegim.
Geografijan andmused
Lidn seižub Mokš-jogen oiktal randal (Okanjogen oigedpol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Mordovijan londuseline kel'dtaho zavodiše 10 km pohjoižhe lidnaspäi. Matkad Saranskhasai om 158 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn da raudtestancii om sauptud administrativiž-territorialižes Sarov-ühtnikas 35 km pohjoižhe orhal vai 46 km avtotedme.
Temnikov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 243 ristitud, rajonan ristitišton nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba ühesad tuhad eläjid vll 1989−2001 (9 600 rist. vozil 1996−1998).
Rahvahad (2002): venälaižed — 61,1 %, mordvinalaižed — 33,7 %, totarlaižed — 3,3 %, toižed rahvahad — 1,9 %.
Temnikovan maižanduzkolledž i medicinine kolledž oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Mordovijan Tazovaldkundan lidnad *
WASP-64
WASP-64 om erigoittud («üks'jäine») tähtaz Sur' Koir-tähthištos. Se om 1220 vauktuzvodes meišpäi (läz 374 parsekad). Tähthan nägui mär om +12,29m.
Pakuine tähtaz om spektraližen G7-klassan, läz ühtensurtte Päiväiženke. Toižed harakteristikad oma sen pojavad, no tähtaz 3,6±1,6 milliardad vozid igänke om noremb mi Päiväine, i punose ümbri värtmudes teravamba (15,8±3,7 päiväd).
Vl 2019 WASP-64 sai tošt Atakorak-nimitust (Atakoraka) Togon kaikiš znamasižemban Atakor-mägisel'gan mödhe.
Jupiteran surtte palab WASP-64b-planet punose ümbri tähtast lähižedme orbitadme, se om löutud vl 2012, pörundan pord orbital om 1,57 päivest.
Homaičendad
Kategorii:Sur' Koir Kategorii:Tähthad kirjamišton mödhe
Leningradalaine zoopuišt
thumb|right|250px|Leningradalaižen zoopuišton kassad vn 2010 elokus. Piterin Leningradalaine zoologine puišt (Ленинградский зоологический парк Санкт-Петербурга) om üks' Venäman kaikiš amuižembiš zoopuištoišpäi i üks' mail'man kaikiš pohjoižembiš. Se om eläban londusen muzei suren lidnan keskuses, sijadase Petrogradan rajonas. Zoopuišton aluz om pandud vn 1865 elokun 2. (14.) päiväl.
Mel'hetartuine da erazvuitte keraduz om sijatud vaiše 7,3 ga pindal. Kaik om läz 600 erikod täs: imetaiživatad, lindud, kalad da sel'rodatomad.
Tulend tegese Kronverkskii-prospektan polespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman zoopuištod Kategorii:Piterin muzejad Kategorii:Piterin sadud i puištod Kategorii:Petrogradan rajon
Špalernaja-ird
thumb|right|250px|Špalernaja-ird Špalernaja-ird (Шпалерная улица) om ird Piterin Keskuzrajonas.
Nimitusen istorii
Ird sai nügüdläižen nimen vl 1857 Piterin gobelenan manufakturan (Шпалерная мануфактура) sauvusiden mödhe, se radoi pertin nomer 29 sijas vspäi 1730. Ližatihe Jekaterininskai-irdad sihe vl 1887. Vozil 1918−1991 se oli Voinovan irdaks (улица Воинова) bol'ševikan kanzannimen mödhe.
Sijaduz
Ühtenzoitab Gagarinskai-irdad Rastrellin torgunke. Läz 60 pertid, niiden numeracii zavodiše Gagarinskai-irdalpäi.
Lähembaine metrostancii om Černiševskaja.
Senekan kel'
Senekan kel' vai Senek (ičeze nimituz: onödowága) om üks' irokezižiš kelišpäi, kudambal pagištas senek-rahvahas (läz 8 tuhad ristituid) AÜV:oiden Oklahom- i N'ju Jork-štatoiš. Pagižijoiden lugu om läz 200 ristitud.
Špalernaja-ird
Homaičendad
Kategorii:Piterin irdad Kategorii:Irdad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman irdad Kategorii:Keskuzrajon (Piter)
Senekan kel'
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden keled
Obuhovan Kaičendan prospekt
thumb|right|250px|Obuhovan Kaičendan prospekt, nägu [[Aleksandran Nevalaižen sildaspäi.]] Obuhovan Kaičendan prospekt (Проспект Обуховской Обороны) om ird Piterin Nevan i Keskuzrajonas.
Nece om kaikiš pidemb prospekt Piterin territorijas, sen piduz — 11 km. Om Nevan huraks randirdaks paloin, Oktäbrin randird mäneb vastrandal. Prospekt om röunatud Aleksandr Nevalaižen torgul i Sinopan randirdal pohjoižes agjas, Šlissel'burgan prospektal i Karavajevskai-irdal suviagjas.
Istorii
Počtte (trakt) Šlissel'burghasai i Arhangel'skannoks zavodihe prospektan territorijal 18. voz'sadas. Sauvoškanzihe pertištod aigan mändes, i tegihe kuz' prospektad toine toižen jäl'ghe 19. voz'sadan keskele. Vl 1931 üks' niišpäi sai ut Prospekt Obuhovan Kaičendan muštho-nimitust. Se pala sijadase Obuhovan tegimenno («Bol'ševik»-tegim NSTÜ:n aigan). Tegimen radnikad pidihe kaičendad policijad vaste vn 1901 7. päiväl semendkud, i nevondkundaline tobmuz udesnimiti sen aigtegon muštoks.
Ühtištuihe kuz' prospektad da nimitihe nügüdläižikš vn 1952 tal'vkun 15. päivän pätindan mödhe. Pala Karavajevskai-irdhasai om ližatud vn 1987 23. päiväl uhokud.
Aldan (lidn)
Aldan (Алдан, Алда́н) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan suves. Se om Aldanan rajonan administrativine keskuz.
Enzne
thumb|left|150px|Vn 1984 lidnanznam Eländpunktan aluz om pandud vl 1924 kuti Nezametnii-žilo samha kuldad, nimitihe ojan mödhe. Žilo sai lidnan statusad vn 1932 20. päiväl sügüz'kud. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1939 semendkus.
Aldan šingotase kuldan samižel tähäsai, mugažo mecanümbriradajad pened edheotandad ratas. «Jakutijan raudted»-kompanijan (Amuran-Jakutijan raudtemagistralin sauvond) ohjanduz da vedimdepo sijadasoiš Aldanas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Aldan-jogen oigedpol'žes basseinas, Aldanan mägištol, 650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Aldan-jogehesai om 50 km lodeheze, Jakutskhasai om 450 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 540 km avtotedme. Lähembaine lidn om Tommot 65 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 78 km avtol, se om rajonan toine lidn. Aldan-raudtestancii om olmas «Skovorodino — Tommot»-jonol.
Kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha Aldanan ližaks. Lidnankundan pind — 11 110 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 275 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27 090 eläjad vl 1989. Vl 2017 kaik 20 908 ristitud elihe lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Venäman uziden moknikoiden da hengenavaidajiden jumalanpert' om saudud vll 1995−2000, Jumalanmaman Iveran jumalaižen jumalanpert' om pühästadud vn 2021 lopus.
Aldanan politehnine tehnikum i Aldadan medicine kolledž oma Lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad *
Kamčatkan rand
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Koräkan ümbrikon territorijal toine kel' om koräkan kel'. Kamčatkan randan Päkäskusen mödhe, sil ei ole nimittušt oficiališt statusad, vaiše Päkäskusen 3. kirjutuz andab garantijoid kaičemha Pohjoižman, Sibirin da Edahaižen Päivnouzmpolen vähäluguižiden igähižiden rahvahiden oiktusid.
Istorii
Kamčatkan rand om olmas vs 2007 heinkun 1. päiväspäi. Sädihe sidä Kamčatkan agjan da Koräkan avtonomižen ümbrikon ühtenzoitusel referenduman satusiden mödhe.
Kamčatkan randan Päkäskuz om vahvištadud vn 2008 14. päiväl kül'mkud Käskusenandajan Suiman ezitajil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kamčatkan randan reljefan kart. Kamčatkan rand sijadase Kamčatkan pol'sarel, otab kontinentan lähišt palad. Komandoran sared da Karaginskii-sar' mülüdas randha mugažo.
Randal om röunoid Magadanan agjanke lodehes da Čukotkan avtonomiženke ümbrikonke pohjoižes, mugažo om meriröunoid AÜV:oidenke päivnouzmas da Sahalinan agjanke suves. Tün' valdmeri lainištab Kamčatkan päivnouzmaižed randad, sen Ohotskan meri — päivlaskmaižed randad, Beringan meri — pohjoižpäivnouzmaižed randad. Ühthine mererandan piduz om enamba 4 000 km.
Villozi
Villozi (Виллози, Villasi) om lidnanvuitte žilo Leningradan agjan Lomonosovan rajonas. Se om Villozin lidnankundan administrativine keskuz.
Kamčatkan rand
Geografijan andmused
Pind om 464 275 km². Mecad ottas territorijan kaks' koumandest. Sod, tundr da nitud ottas territorijan nelländest, rahvahatomad mägimad da jäžomad — 7%. Znamasižed joged oma Kamčatk (758 km pitte) da Penžin (713 km).
Villozi
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan päivnouzmas, Dudergofan järven oiktal randal ani röunal Piterinke. Kahesa nimitadud irdad.
Kamčatkan rand
Geografijan andmused
Randan territorii om mägikaz. Om läz koumed sadad vulkanoid, 29 niišpäi oma väges. Kaikiš korktemb čokkoim om Klüčevan vulkanan pä (4750 m).
Villozi
Geografijan andmused
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3865 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.
Kamčatkan rand
Geografijan andmused
Klimat om subarktine pohjoižes, ven valdmeren mererandpolil, kontinentaline pol'saren südäimes. Keza om lühüd, viluhk da vihmakaz. Heinkun da elokun keskmäine lämuz om +16 C° keskuzpalas da +10..+12 C° päivlaskmas. Tal'v om pit'k da lumekaz, vilukun keskmäine lämuz om −7 C° suves da −19..−24 C° pohjoižes da pol'saren südäimes. Paneb sadegid 300 mm vodes lodehes da 2500 mm vodes suvipäivnouzmas, nece om kaikiš suremb znamoičend Venäman territorijal.
Villozi
Homaičendad
Kategorii:Lomonosovan rajon (Leningradan agj) Kategorii:Leningradan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kamčatkan rand
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', bur hil', vas'k, nikel', titan, kuld, platin, hobed, artut', sauvondmaterialad, mec, kala, gidroenergii.
Tobmuz
Randan pämez' nimitase gubernatoraks. Vladimir Ilühin radab gubernatoran vs 2011 keväz'kun 3. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om randan Ohjastusen ezimez' mugažo, märičeb sen strukturad, paneb radnikusile ičeze varamehid sättutaden parlamentanke.
Kamčatkan randan parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 28 ezitajad videks vodeks. Valerii Rajenko radab Suiman ezimeheks vs 2011 tal'vkun 19. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Kamčatkan randan Ohjastuz.
Vn 2015 13. päiväl sügüz'kud valitihe nügüdläšt gubernatorad möst, hän sai vägestust ezmäižes turas (75,48%) da radab kahtenden strokun. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (3. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 322 079 ristitud. Lidnalaižiden pala — 78,22% (2018).
Krasnodaran rand
Krasnodaran rand (Краснодарский край) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Kamčatkan rand
Eläjad
Kaik om koume lidnad randas. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 3 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Krasnodaran rand
Se mülüb Suvižhe federaližhe ümbrikho.
Kamčatkan rand
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 78,4%, ukrainalaižed — 3,6%, koräkalaižed — 2,1%, itel'menalaižed — 0,7%, totarlaižed — 0,7%, vaugedvenälaižed — 0,6%, evenalaižed — 0,6%, kamčadalalaižed — 0,5%, čukčulaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 3,6%, rahvahuden ozutandata — 8,7%.
Erased toižed igähižed rahvahad: aleutalaižed — 0,12% (401 rist.), jakutalaižed — 0,04% (142 rist.), ainalaižed — 0,03% (94 rist.).
Krasnodaran rand
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Krasnodaran rand om olmas vs 1937 sügüz'kun 13. päiväspäi. Vl 1989 Adigei läksi randaspäi.
Krasnodaran randan Päkäskuz om vahvištadud vn 1993 12. päiväl kül'mkud Randan Käskusenandajan Suiman ezitajil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Krasnodaran randan reljefan kart. Randal om röunoid Stavropolin randanke päivnouzmas, Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Gruzijanke (sen rahvahidenkeskeižikš tundmatomanke Abhazijanke) suves, Adigejan Tazovaldkundanke keskuses (anklav) da Rostovan agjanke pohjoižes. Om meriröunoid Ukrainanke päivlaskmas da lodehes, sidä kesken Krimanke (de fakto Venäma sädab kontrolid). Atlantižen valdmeren Keskmeren Mustmeri lainištab suvipäivlaskmašt randpol't, Azovmeri — lodehližid randoid.
Pind om 75 485 km², sidä kesken mec otab nelländest, enamba 18 000 km². Znamasine jogi om Kuban' sen Lab-, Urup- da Vauged-ližajogidenke. Mugažo om pit'kid jogid randan pohjoižes, ned lanktas Azovmerhe mugažo: Jei, Čelb, Beisug. Kaikiš järedamb reskvezišt om ratud Krasnodaran vezivaradim.
Reljef om tazo randan keskuses da pohjoižes, mägikaz randan suves (Kavkaz-mäged). Kaikiš korktemb čokkoim om Cahvoa-mägenpä (3345 m) randan suvipalas.
Verhojansk
thumb|left|250px|Lidnan kart (2018) Verhojansk (Верхоянск, Үөһээ Дьааҥы / Верхоянскай) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Verhojanskan rajonan üks'jäine lidn. Mail'man kaikiš vilumb eländpunkt lidnan statusanke (−67,8 C° vn 1892 uhokus).
Krasnodaran rand
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline randan tobjas palas, Keskmeren pol'kuiv Mustmeren randištol Anapaspäi Tuapsehesai, subtropine Tuapsen suvemb. Kovad tulleid puhudas paksus mererandpolel. Keza om räk, heinkun keskmäine lämuz om +22..+24 C°. Tal'v om pehmed. Vilukun keskmäine lämuz om −3..−5 C° tazangištol, 0..+6 C° Mustmeren randištol. Paneb sadegid 400..600 mm tazangištol, 3240 millimetrhasai mägil.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, raudkivend, vas'k, kuld, artut', sauvondmaterialad (mouckivi, mramor, sauvondgips, saved, letked, gravii), keitandsol.
Verhojansk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1638 Posnik Ivanoval kuti kozakoiden tal'veline eländsija. Se sai lidnan statusad vl 1817. Šingotihe kükstud mehiden eländsijaks. Nügüd'aigan mecpunktan ižanduzkeskuz, jogivaldmad da lendimport sijadasoiš lidnas, se šingotase karvpramozlal i maižandusel.
Krasnodaran rand
Tobmuz
thumb|right|250px|Randan Käskusenandajan Suiman ištundsija [[Krasnodaras.]] Randan pämez' nimitase muga: «Administracijan pämez' (gubernator)». Veniamin Kondratjev radab gubernatoran vs 2015 sulakun 22. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator märičeb Randan Administracijan strukturad. Üks' ezmäine varamez' da seičeme muite varamest oma hänele abhu.
Verhojansk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jan-jogen oiktal randal (Pohjoižen valdmeren bassein), 127 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Batagai-rajonkeskushesai om 92 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme, Jakutskhasai om 650 km suvhe orhal. Toine lähembaine lidn om Vilüisk 700 km suvipäivlaskmha.
Krasnodaran rand
Tobmuz
Krasnodaran randan parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 70 ezitajad videks vodeks. Jurii Burlačko radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vn 2017 28. päiväspäi sügüz'kud.
Verhojansk
Geografijan andmused
Verhojansk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Krasnodaran rand
Tobmuz
Radonoigendai tobmuz om Krasnodaran randan Administracii. Randan ministrused, departamentad, ohjandused da inspekcijad alištudas Administracijale.
Verhojansk
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 311 ristitud, rajonan kümnendez. Kaikiš suremb ristitišt oli 2 tuhad eläjid vll 1998−2000.
Krasnodaran rand
Tobmuz
Vn 2015 13. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (83,64% änid). Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 10. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Verhojansk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Verhojanskan rajon
Krasnodaran rand
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 226 647 ristitud. Kaikiš suremb randan ristitišt om nügüd'. Vl 2015 lidnalaižiden ristituiden pala oli 54,06%.
Kaik om kaks'kümne kuz' lidnad randas. Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Soči, Novorossiisk, Armavir. Kaik om 15 lidnad enamba mi 50 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 86,5%, armenijalaižed — 5,4%, ukrainalaižed — 1,6%, totarlaižed — 0,5%, grekalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 3,7%, rahvahuden ozutandata — 1,9%.
Erased toižed igähižed rahvahad: adiglaižed — 0,26% (13834 rist.), čerkesalaižed — 0,10% (5258 rist.), šapsugalaižed — 0,07% (3839 rist.), abhazijalažed — 0,04% (2092 rist.).
Narv (lidn)
thumb|left|250px|Narvan lidnrajonad vspäi 2002. Narv (Narva, Нарва) om lidn Estinman pohjoižpäivnouzmas, Venäman röunanno. Se om valdkundan koumanz' surtte lidn, mülüb Ida-Virun makundha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1223 kuti lidnuz. Kivesine lidnuz om kaičenus tähäsai paloin (est. Narva kindlus / Hermanni linnus). Narv sai lidnan oiktusid 14. voz'sadan ühtendel polel. Mainitase Danijan umakirjas vl 1240 kuti Narvia i Uz'lidnan ezmäižes aigkirjas vozil 1344 da 1444 kuti Rugodiv. Se oli Danijan palaks vhesai 1346, sid' oli alištunu Livonijan ordenale vhesai 1558.
Vll 1581−1704 Ročinma valdoiči lidnal. Vozil 1558−1581 i 1704−1920 Narv oli mülünu Venämaha, sid' — ripmatomuden Estinman pala. Edel Rusttan armijan tulendad kaik ristitišt oli evakuiruidud saksalaižil.
Narvan ižandusen järedad edheotandad oma elektrusen tehmižes (2 GRES:ad, ratas sijaližel šoidkivel), mašiništonsauvomižes, ladimensauvomižes, metallan ümbriradmižes.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen hural randal, keskuz seižub 25 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Tallidnhasai om 210 km päivlaskmha avtotedme vai raudtedme. Ivangorod-lidn om Venäman polel, Narvanjogen oiktal randal (edel mail'man sodad oli Narvan palaks).
Eläjad
Vodel 2014 eläjiden lugu oli 59 049 ristitud, heiden keskes (vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe): venänikad — 87,7%, estilaižed — 5,2%, ukrainalaižed — 2,1%; toižed — 5%. Kaikiš suremb ristitišt oli 82 979 ristitud vodel 1992.
Vn 2015 1. päiväl vilukud 46,9% oliba Estinman rahvahanikoin, 14,9% — apatridad, toižed — verhiden maiden rahvahanikad.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ida-Virun makund
Jahtel'j
Jahtel'j (Яхтелья) om Venäman pen' jogi Sverdlovskan agjan pohjoižes, Ivdelin lidnümbrikos. Om Vižai-jogen üks' ližajogišpäi, lankteb sihe huralpäi 23. kilometral. Mülüb Irtiš-jogen hurapol'žhe basseinha.
Jogen piduz om 15 kilometrad.
Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan joged Kategorii:Ivdelin lidnümbrik
Korabsel'ki
Korabsel'ki  (Корабсельки, Korpiselkä «kor'bsel'g») om külä Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan päivlaskmas, sen Bugrin küläkundas.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Vodin pätinan vn 1500 aigkirjas Korboselka- da sen vuitte nimitusidenke. Sen jäl'ghe om kuvatud vn 1676 kartal kut Korboselki.
Matkad küläkundan Bugri-keskushesai om 4 km. Pertišt ližadub kottedžil, 8 irdad i 3 kujod.
Vl 2007 eläjiden lugu oli 77 ristitud. Kaikiš suremb külän ristitišt oli 354 eläjad vl 1926. Inkeriläižed oliba enambuses ristitištos edel vn 1942 deportacijad.
Homaičendad
Kategorii:Bugrin küläkund Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman küläd
Dudergofan järv
thumb|right|250px|Dudergofan järv (nägu [[Varišmägi|Varišmägespäi)]] Dudergofan järv (Дудергофское озеро) om järv Piterin Krasnosel'skii rajonas läz Možaiskii (ende Dudergof)-žilod i Villozi-küläd.
Järven korktuz — 79,9 m meren tazopindan päl. Nimituz tuleb Dudergofan korktusišpäi.
Piduz — 1,3 km, leveduz — 0,7 km, süvüz — nelläs metrhasai. Sömine om vihmaspäi i purtkišpäi. Dudergofan järv kävutase veden varatoitandan täht.
Čoma lebuzon sijadase järven randal kontrastiženke elänzoitud rel'jefanke. Ehtbokaižel tüvedusel kaitud reliktižed pähkimpun žomad oma olmas.
Järvespäi valub Dudergofk-jogi. Ligovkan kanal augotihe täspäi 18. voz'sadal.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman järved
Malind
Malind (Riparia riparia) om levitadud pen' kezalind. Erik mülüb Saraklindižed-sugukundha.
Leviganduz
Eläb kaikil kontinentil (sidä kesken Evrazijal), päiči Avstralijas da Antarktidas.
Malind om levitadud jogiden pengroidenno pehmdanke gruntanke, avoinuzil nituil, letken i šebnän kar'jeroidenno. Valičeb sijid läz vezištoid, tal'vel-ki migracijan jäl'ghe.
Ümbrikirjutand
Lind om 12..13 sm pitte, suugiden maihutuzkeskuz sase 25..28 santimetrhasai. Hibj om 11..16 grammad vedutte. Sugudimorfizm ozutase penes märas. Noriden linduiden üläh om rusttamb, alah om pakuižen polhe. Lindunpoigaine tegeb ezmäšt lendust elon 18..22. päivesel.
Malind pezoitelese joukuil pol'tošt tuhazesai eričuišpäi, tegeb pezoid vezištoiden pehmdoiš pengriš vai kar'jeriden seiniš. Uru om 20..100 sm pitte, voib olda pol'tošt metrhasai erasti. Letas penel korktusel i veden päl tobjimalaz. Lindud kalaitas tal'vdundan aigan suril joukuil (50 tuh. — 2 mln).
Söte
Södas lendajid gavedid tobjimalaz (nahkutsuugaižed, kärbhaižed, bumbakod, ludeged, keričaižed, lipkaižed), mugažo kazmusid harvoin.
Homaičendad
Kategorii:Saraklindižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Mendosa Serhio
Serhio Džovani Mendosa Eskobar (Sergio Giovany Mendoza Escobar; sünd. 23. semendku 1981, Progreso (Joro), Gonguras) om gondurasalaine futbolist, oiged kaičii.
Sportnik om nügüdläine Gvatemalan «Universidad SC»-futbolkluban vändai.
Ičeze kar'jeras Mendosa vändi Gondurasan koumes kaikiš vägevambas klubas, zavodi «Real Espanja»-klubas, sid' jätksi «Olimpijas» i oli «Montagua»-kluban vändajan. Gondurasan futbolühthižjoukun enzne vändai, ühtni sen 52 matčha vll 2002−2010 i löi üht golad sebranikmatčan aigan Venesuelad vaste.
Rio-de-Žaneiro
Rio-de-Žaneiro vai muite Rio (Rio de Janeiro [ˈʁi.u d(ʒi) ʒɐˈnejɾu] «vilukuine jogi») om lidn Brazilijan suvipäivnouzmas. Se om ühtennimižen štatan administrativine keskuz.
Istorii
Rio-de-Žaneiro om Guanabar-lahten (port. Baía da Guanabara) ezmäine nimituz, se oli anttud värin (laht, ei ole jogi). Eländpunktan aluz om pandud vn 1565 1. päiväl keväz'kud lahten päivlaskmaižel randal kuti San Sebastjan de Rio-de-Žaneiro (port. São Sebastião de Rio de Janeiro) Portugalijan Sebastjan I-kunigahan oiktastuseks.
Vl 1763 sirtihe sihe koloniališt administracijad Salvadoraspäi, i vozil 1763−1960 Rio oli Brazilijan pälidnaks. Vl 1960 pälidnan aluzkundad sirdiba udhe Brazilia-lidnha.
Geografijan andmused
Rio sijadase Atlantižen valdmeren da sen Guanabar-lahten randoil, Brazilijan mägitazangišton suvipautkil, 31 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz oleleb +21,3..+26,5 C° röunoiš. Paneb sadegid 1170 mm vodes, heinku da eloku oma kaikiš kuivad (50..60 mm kus).
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 6 453 682 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2015 läz 16,5 mln ristitud elädas «Sur' Rio»-lidnaglomeracijas 43 780 km² pindal. Eläjad nimitadas ičtaze «karioka» (port. carioca).
Religijan mödhe (lidn, 2009): katolikad — 51,1%, protestantad — 23,4%, religijatomad — 13,6%, spiritistad — 5,9%, umbanda- i kandomble-religijoiden polenpidajad — 1,3%, judaistad — 0,3%, toižed uskojad — 4,4%.
Transport
Rios om kundališt transportad: avtobusoid, kiruhavtobusoid, tramvaid (vspäi 1891), lidnelektrojonusid, ehtatimid. Om äi kiruhteid da 160 km velotehuzid. 13-kilometrine Rio-Niteroi-avtotesild ühtenzoitab Guanabar-lahten randoid. Vspäi 1979 metropoliten radab lidnas (vspäi 2016 om 3 jonod, 41 stancijad, 58 km raudted). Sen ližaks, vspäi 2016 kebn metro radab lidnas (port. Veículo Leve sobre Trilhos Carioca, om 3 jonod, 42 stancijad, 28 km raudted).
Valdkundan kahtenz' surtte meriport sijadase lidnas. Koume lendimportad om lidnas. Suremb niiden keskes om rahvahidenkeskeine soda- da civiline Tom Žobinan nimel nimitadud Galean-lendimport (GIG, port. Galeão), se sijadase 20 km pohjoižhe lidnan keskusespäi Gubernatoran sarel. Sišpäi tehtas reisid Suviamerikan äjihe maihe, AÜV:oihe, Päivlaskmaižen Evropan i Afrikan surihe lidnoihe, mugažo Brazilijadme.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Mendosa Serhio
Homaičendad
Kategorii:Gondurasan futbolistad Kategorii:Gvatemalan futbolistad Kategorii:Futbolistad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Gondurasha
Njuton Isaak
Ser Isaak Njuton (Isaac Newton [ˌaɪzək ˈnjuːtən]; sünd. 4. viluku 1643 grigorianižen kalendarin mödhe, Vulsthorp läz Kolstervortad, Anglii — kol. 31. keväz'ku 1726, Kensington, Sur' Britanii) oli sur' anglijalaine fizikantedomez', matematikantedomez' da astronom, üks' klassižen fizikan sädajišpäi.
Njuton om fundamentaližen «Naturaližen filosofijan matematižed augud»-tedotön avtor. Neciš tedotös hän andoi mail'man gravitacijan käskusen i mehanikan koume käskust, kudambad linniba klassižen mehanikan aluseks. I. Njuton sädi differencialižen da integraližen lugemižen, mujun teorijan i toižid matematižid da fizižid teorijoid.
Biografii
Tedomez' oli Londonan kunigazližen sebran ühtnijan (vspäi 1672 reflektoran ozutandan jäl'ghe) da prezidentan (vspäi 1703 surmhasai).
Nened fizikantedomehed andoiba tedoalust Njutonan sädamižele enamba kaiked: Galilei, Dekart, Kepler. Njuton jätksi heiden töid, ühtenzoiti niid universaližeks sistemaks mirus.
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan fizikantedomehed Kategorii:Suren Britanijan matematikantedomehed Kategorii:Suren Britanijan tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Anglijha Kategorii:Kolnuded Kensingtonas
Nägudezkirj
thumb|right|200px|Joannan nägudez thumb|right|250px|Vavilon — sur’ vedeluz Nägudezkirj (Joann-jumalantedajan, Ἀποκάλυψις Ἰωάννου Apokalupsis Ioannou, Apocalypsis Ioannis) om Biblijan i sen Uden Zavetan jäl'gmäine kirj. Original om sätud amuižgrekan kelel.
Biblijan üks'jäine apokaliptine kirj (Ἀποκάλυψις «nägudez»). Starinoičese aigtegoiš edel Iisusan Hristan toštmižtulendad maha, toštmižtulend ičeksaz da mi linneb sen jäl'ghe. Kirjutadud Biblijha aigaližembiden endustusiden mödhe, äiluguižed kataklizmad da onetomuded lindäs edel toštmižtulendad starinoitud aigtegoiden aigan.
Homaičendad
Kategorii:Uden Zavetan kirjad
Nemž
Nemž om vepsän külä Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas.
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Grenad
Grenad (Grenada [ɡrɪˈneɪdə]), se om täuz' oficialine nimituz, om valdkund ühtennimižel sarel da Grenadinad-sariden suvipalad Kariban meren päivnouzmpoles. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Sent Džordžes.
Kamenist (Jelenä Guran alangišt)
thumb|right|250px|Kall'oikaz kukhanpä tal'vaigan Kamenist (Kamienista, Audienz-Berg) om kukkaz Pol'šanman suvipäivlaskmas, Jelenä Gur-lidnan pirdas. Kukkaz om Sudetad-mägiden palaks, mülüb Jelenä Guran alangišton pohjoižhe.
Grenad
Istorii
Vn 1974 7. päiväl uhokud Grenad tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Valdkundan üks'jäine Konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl, se om väges vn 1992 vajehtusidenke.
Kamenist (Jelenä Guran alangišt)
Kukhanpä om 412 metrad ü.m.t. kortte, meckazmusišt kattab sidä. Lidnalaižiden kezapertid ümbärtas kukkast. Turistine takaine läbitab kukhanpäd. Kamenist sijadase Jelenänmägel, pol'kilometras suvhe raudtesol'melpäi. Pautked oma venod, kukhanpä om nügu i kall'oikaz.
Grenad
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Grenadan geografine kart. Valdkund om meriröunoiš Sent Vinsentanke da Grenadinoidenke pohjoižpoles. Trinidadha da Tobagohosai om 120 km matkad suvipolehe, Venesuelhasai — 160 km. Randanpird om 121 km.
Grenad-sar' om vulkaniženke augotižlibundanke. Randišt om alangoikaz, saren südäin om mägikaz. Kaikiš korktemb čokkoim om Sent Katerin-mägi, 840 metrad kortte valdmeren pindan päl. Sarel om äi ojid.
Kamenist (Jelenä Guran alangišt)
Kategorii:Jelenä Gur Kategorii:Kukhad
Grenad
Geografijan andmused
Klimat om tropine passatine neps. Kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-semendkus, vihm sezon vedase kezakuspäi redukuhusai. Tropižed ciklonad oma paksud heinkuspäi kül'mkuhusai, no vaiše 3 lujad tropišt ciklonad oliba jäl'gmäižiden 50 voden aigan. Kaikuččen kun keskmäine lämuz +26 C°. Paneb sadegid 1500 mm vodes.
Londuseližed varad oma mec, kala, süväd meripohtad.
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senate) 13 ühtnijanke, jenaral-gubernator paneb 10 heišpäi radsijha, oppozicijan lider — toižid koumid ristituid. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl. House of Representatives) 15 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Päministr (angl. Prime Minister of Grenada) om parlamentan ezipartijan lider tobjimalaz. Ohjastuz andab vastust alakodin edes.
Sestrikaine
Sestrikaine (Ribes rubrum) om pen' penzaz langenijanke lehthištonke tal'veks. Erik mülüb Karvmarjanvuiččed-sugukundha.
Grenad
Politine sistem
Vn 2018 19. päiväl keväz'kud Grenadan järgenduseližed valičendad oliba valdkundan parlamentan alakodihe. Vn 2013 7. päiväl semendkud Sesil' La Greneid-emänd om pandud radsijha nügüdläižeks jenaral-gubernatoraks. Kit Mitčell radoi päministran vll 1995−2008 i radab vs 2013 uhokun 20. päiväspäi, videnz' strok vspäi 2018.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Grenadan administrativiž-territorialine jagand.
Sestrikaine
Ümbrikirjutand
Kazmuz om 1..2 metrad kortte hahkan vai pakuižetaban mujun vezoidenke. Möuvaz om lehedan mujun, varden südäin om vauvaz.
Grenad
Administrativiž-territorialine jagand
Grenad jagase 6 administrativižeks tulendaks (parish) Grenad-sarel, i üks' rippui territorii om Grenadinad-saril (Karriaku da Pen' Martinik).
Sestrikaine
Ümbrikirjutand
Lehtesed oma 3..5-laboižed, hambhanvuiččenke röunanke da siledanke loštajanke ülähäiženke pindanke. Lehtesen alapind om vauvhambanke ližamujunke, soned oma karvakahad erašti.
Grenad
Eläjad
Grenadas elädas grenadalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 110 152 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2011): afrikalaižed — 82,4%, segoitadud augotižlibundanke — 13,3%, indijalaižed — 2,2%, toiženke augotižlibundanke — 1,3%, märhapanendata — 0,9%.
Uskondan mödhe (2011): protestantad — 49,2%, riman katolikad — 36,0%, Jehovan tundištajad — 1,2%, rastafarilaižed — 1,2%, toižed uskojad — 5,5%, religijatomad — 5,7%, märhapanendata — 1,2%.
Sestrikaine
Ümbrikirjutand
Plodud oma loštakahad rusttad küpsad marjad, mugažo keratud tophiže. Marjad oma muiktad magul, 8..12 mm diametras.
Grenad
Eläjad
Läz 40 tuhad ristituid eläb pälidnan aglomeracijas. Toižed znamasižed lidnad (2..4 tuh. ristituid) oma Gujav i Grenvil'. Vl 2005 kaik oli 6 eländpunktad enamba 1 tuhad kaikenaigaiženke ristitištonke. Lidnalaižiden pala om 36,5% (2020).
Sestrikaine
Levigandmižavaruz
Londuses sestrikaine kazvab mecoiš kaikedme Evrazijadme. Penzaz navedib ojiden randoid da jogiden kendäkoid, voib vastata sidä pidust' mecanröunoid. Sädab žomid.
Grenad
Ižanduz
Grenadan päeksport om kala (30%), muskatpähkmed (21%), tualetbumag (8%); toine eksport — jahtad (5%), kakao (3%), T-paidad (3%).
Sestrikaine
Kazvatuz
Sestrikaižen sortuiden pakaiženvastaužuz rippub augotižlibundan sijaspäi, penzhan vaumičendaspäi tal'veks, säspäi tal'vel. Mugažo urbiden erazvuiččend painab päzundha niiden augus.
Äikerdoitas sestrikaižen penzhid jurdunuzil noril vezoil.
Sömhä
Sikš ku sestrikaižen marjad oma čigičaižen muiktemb, ka kazvatadas sestrikašt ümbriradamha džemihe, keitišihe, želehe vai toižihe konservihe tobjimalaz. Konservoidas tomatoid sestrikaiženke.
Kävutadas Skandinavijan maiš fruktkeitosiden da pudingan komponentaks paksus. Saksanmas södas sestrikaižen marjoid maidkremanke vai bezeidenke, ližatas tortoihe täudimeks.
Zelläks
Keratas da kuivatas lehtesid rahvahaližen medicinan täht.
Maižanduses
Sestrikaine om mezikazmuz.
Irdkosketused
Kategorii:Karvmarjanvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Plodpenzhad Kategorii:Marjad Kategorii:Meckazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Mezikazmused
Udmurtan kelen kändod
Udmurtan keles oma 15 kändod:
Substantividen kändluz (гурт)
Permin rand
Permin rand (Пермский край) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Perm'.
Keled
Permin Komin ümbrikon territorijal toine kel' om permin komin kel'. Permin randan Päkäskusen 42. kirjutusen mödhe, sil mugoi oficialine status om: sab kävutada kel't oficialižiden kosketusiden sferas.
Istorii
Permin rand om olmas vs 2005 tal'vkun 1. päiväspäi. Sädihe sidä Permin agjan da Permin Komin avtonomižen ümbrikon ühtenzoitusel.
Permin randan Päkäskuz om vahvištadud vn 2007 19. päiväl sulakud Käskusenandajan Suiman ezitajil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Permin randan reljefan kart. Permin rand sijadase Evropas, vaiše 0,2% territorijad — Azijas.
Randal om röunoid Sverdlovskan agjanke päivnouzmas, Baškortostanan Tazovaldkundanke suves, Udmurtijan Tazovaldkundanke da Kirovan agjanke päivlaskmas, Komin Tazovaldkundanke pohjoižes. Permin rand om mererandatoi.
Pind om 160 236 km². Mecad ottas territorijan seičeme kümnendest. Znamasižed joged oma Kam sen Čusovai- da Višer-ližajogidenke, mugažo Silv-jogi (Čusovajan ližajogi) da Kolv-jogi (Višeran ližajogi). Toižiden jogiden enambuz mülüb Kaman basseinha.
Randan territorijan päivlaskmpol' da keskuz (80%) oma kukhikahad da alangoikahad. Uralmäged seištas päivnouzmas. Kaikiš korktemb čokkoim om Tuliman Kivi-mägisel'gal (1469 m) randan päivnouzmas. Völ om 8 mäged enamba tuhad metrad korktusenke. Kaikiš alahaižemb čokkoim om Kam-jogen kendäk (66 m) Permin randan suvipäivlaskmas.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +13..+18 C°, vilukun — −14..−18 C°. Om lämhemb suvipäivlaskmpolehe, om vilumb pohjoižpäivnouzmpolehe. Paneb sadegid 450 mm vodes suvipäivlaskmas da 1000 mm vodes pohjoižpäivnouzmas.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', raud, vas'k, kuld, hrom, kaliisol (sen kaikiš järedamb löudmižsija mail'mas), sauvondmaterialad (mouckivi, dolomit, sauvondgips, gravii, letked, saved), mec, reskvezi, kala, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Permin randan Käskusenandajan Suiman ezitajiden ištundsija [[Perm'|Permiš.]] Randan pämez' nimitase gubernatoraks. Maksim Rešetnikov radab gubernatoran vs 2017 uhokun 6. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om randan Ohjastusen ezimez' mugažo, märičeb sen strukturad, paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusele. Gubernatoran administracii sen departamentoidenke om hänele abhu.
Permin randan parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 60 ezitajad videks vodeks. Valerii Suhih radab Suiman ezimeheks vs 2011 tal'vkun 23. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Permin randan Ohjastuz. Randan ministrused da agentused alištudas Ohjastusele.
Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (3. kucund). Valitihe randan gubernatorad vn 2017 10. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižes turas (82,08% änid).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahalugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 635 276 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 3 099 994 vl 1989. Kaikutte koumanz' ristit nelläspäi om lidnalaine (2018).
Kaik om kaks'kümne viž lidnad randas da 30 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 80 tuh. eläjid vl 2015, surembaspäi penembha) oma Berezniki, Solikamsk, Čaikovskii. Vl 2017 oli 23 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 83,2%), totarlaižed — 4,4%, permin komilaižed — 3,1%, baškiralaižed — 1,2%, udmurtalaižed — 0,8%, ukrainalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 1,2%, rahvahuden ozutandata — 4,5%.
Tartu
Tartu (mugažo estin kelel, sijaline Tarto; vozil 1224−1893 Derpt) om kahtenz' surtte Estinman lidn eläjiden lugun mödhe. Se sijadase valdkundan päivnouzmas, om Tartun makundan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunkt om tetab Tarbatu-nimenke 1. voz'tuhan keskespäi. 1030-nz' voz' lugese lidnan alusenpanendan vodeks, Tartu mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš kuti Jur'jev-lidn anastandan tagut Kijevan Jaroslav Melev-ruhtinasel i oli nimitadud hänen hristanuskondan Jurii-nimen mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Emäjogen randoil (lankteb Peipusjärvhe), 79 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnhasai om 185 km lodeheze avtotedme vai raudtedme.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 97 600 ristituid. Kaikiš suremb ristitišt oli 113 977 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): estilaižed — 81,7 %, venänikad — 14,7 %, ukrainalaižed — 0,9 %, suomalaižed — 0,7 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 1,6 %.