cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuakšot
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1958 penen žilon sijas (5 807 rist. vl 1961). Francižen kolonijan administracii sijazihe Senegalas, i ei olend lidnoid Mavritanijas ripmatomuden sandan aigale vl 1960. Valitihe Nuakšotad i saudihe pälidnad täs. Vspäi 2004 avtote ühtenzoitab pohjoiženke Nuadibu-meriportanke. Lidn šingotase meriportal, sömtegimištol i punümbriradajil edheotandoil, mugažo Mail'man bankal i araban mirun maiden abul.
Geografijan andmused
Klimat om räk kuiv. Kun keskmäine lämuz vajehtase +21..+22 C° röunoiš tal'vkus-uhokus i +27..+30 C° kezakus-redukus, voden keskmäine lämuz om +25,8 C°. Absolütine minimum om +7 C°. Paneb sadegid 94 mm vodes, niiden keskes 67 mm paneb elokus-sügüz'kus, oleleb 7 päiväd vihmanke vodes. Päiväine paštab 8 časud päiväs keskmäras.
Nuakšot jagase 3 agjaha (vilajat:ha): Pohjoine Nuakšot, Päivlaskmaine Nuakšot i Suvine Nuakšot. Kaikutte agj alajagase koume departamentha (moughataa).
Eläjad da transport
Vn 2013 Mavritanijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 958 399 ristitud. Nuakšotan universitet om avaitud vl 1981, se om üks'jäine üläopendusen aluzkund valdkundas.
Rahvahidenkeskeine civiline Nuakšot-Oumtounsi-lendimport (NKC) sijadase 25 km pohjoižhe lidnaspäi. Se vajehti vanhad lendimportad vl 2016. Tehtas reisid lähižiden maiden pälidnoihe, Parižha, Tunisha i Turkanmaha.
Kategorii:Mavritanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Pterolepis glomerata
Pterolepis glomerata om tropižiden kazmusiden erik Melastomižed-sugukundas.
Kazvab Suviamerikas i Penil Antil'jan Saril. Om levitadud nepsoidme nituidme da saduiš.
Alaerikoid ei ole, no kümne variaciad om.
Homaičendad
Kategorii:Melastomižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused vepsän nimeta
Ispanijankel'ne Vikipedii
thumb|right|150px|Ispanijankel'žen Vikipedijan logotip thumb|right|250px|Ispanijankel'žen Vikipedijan populärižuz mail'man valdkundoiš Ispanijankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: Wikipedia en español) om joudai enciklopedii ispanijan kelel, Vikipedijan ispanine jaguz.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Ispanijan kel'
Mail'mannägend
Mail'mannägend om kacegiden, arvoindoiden, principoiden i filosofijanmahtusiden ühtmuz, kudamb definiruib elon i Mirun el'genduz, a mugažo — ristitun sija Mirus, hänen ičtazvedandprogramm. Mail'mannägend služib eloten organizacijan i meletamižen täht.
Tobjimalaz «mail'mannägend»-terminan al toimetase konkretižišti religiozine mail'mannägend. Religiozižed pämail'mannägendad:
Alpatov Mihail
Mihail Antonovič Alpatov (Михаил Антонович Алпатов; sünd. 20. kül'mku 1903, Sibilöv-futor (nüg. Rostovan agjas), Donan sodavägiden agj, Venäman imperii — kol. 17. tal'vku 1980, Moskv, NSTÜ) oli nevondkundaline kirjutai da istorik, istorižiden tedoiden doktor.
Biografii
Sodan jäl'ghe Mihail jätkustui aspiranturad Moskvan valdkundaližes universitetas i Kundaližiden tedoiden akademijas kompartijan keskuzkomitetanno. Vl 1947 mez' vahvišti kandidatan dissertacijad, zavodi tedoradmišt kut istoriograf kerdalaz, medievist — E. A. Kosminskii- (1886−1959) i R. J. Vipper- (1859−1954) tedomehiden openik. Radoi NSTÜ:n Tedoakademijan Istorijan institutas 1950-nziš vozišpäi ičeze surmhasai. Tedomehen pätem oli «Venälaine istorine mel' i Päivlaskmaine Evrop» (Русская историческая мысль и Западная Европа), sen mödhe Alpatov vahvišti tedodoktoran dissertacijad vl 1966 i vaumiči fundamentališt ühtennimišt tedotöd, kudamb om publikoitud «Nauka»-pästandkodiš vll 1973−1985 (koume tomad, istorijan pordoidme). Tedoiži donan kozakišton istorijad mugažo.
Mez' kirjuti istorižid romanoid, tobjimalaz donan kozakišton da postimperialistižen pordon polhe.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n kirjutajad Kategorii:NSTÜ:n istorikad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Istorikad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Donan sodavägiden agjaha
Kägennin'
Kägennin'  vai Hinhein (Daphne mezereum) om penzaz, erik Timelejižed-sugukundaspäi. Sen rusttad plodud nimitasoiš kägenmarjoikš i paižemarjoikš.
Leviganduz
Kazvab Evropan venon vönen mecoidme alamecas, evropižes arktižes regionas, Sibiriš päivlaskmaižemb Baikalad, Iranan pohjoižes. Areal poleneb.
Ümbrikirjutand
Penzaz om pol'tošt metrhasai kortte, alabarbad oma lehtesita. Kaik jurišt sijadase ani pindan päl.
Änikoičeb edel lehtesid, aigemba mi kaiked toižed penzhad, sulakus — semendkun augotišes. Änikod oma ruzad vai vauktad (var. album), medenkandajad. Plodud kazdas barbal, eile änikust, oleldas küpsad heinkun lopus i elokus.
Kazmusen kaik palad oma morijad, pidadas mezerein-mutagenad (C38H38O10) da toižid toksinoid. Kosketuz kucub egzemad edelvaumhil ristituil. Avar otand südäimehe kucub šok i vedab surmannoks.
Kävutand
Kaks' dekorativišt formad:
Homaičendad
Kategorii:Timelejižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Mezikazmused
Čaves Ugo
Politikanmez' oli Venesuelan sodaakademijan pästnik. Čaves oli «Likund Videndes tazovaldkundas»-partijan ezimehen (1997−2007), sid' se partii mülüi Venesuelan Ühthižhe socialistižhe partijha, hän oli sen ezimeheks mugažo (2007−2013).
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venesuelan prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Venesuelha Kategorii:Kolnuded Karakasas Kategorii:Kolnuded keväz'kun 5. päiväl
St. Magdalene
Douson-kanz (angl. Dawson) pidi kompanijad kaiken 19. voz'sadan aigan. Vl 1912 tegim oli mödud «Distillers Company»-edheotandale.
Kategorii:Viski Kategorii:Suren Britanijan kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Šotlandii
Uz' Nikkeri
Uz' Nikkeri (Nieuw-Nickerie [ˈniu̯ niˈkeːri]) om lidn Surinaman lodehližes čogas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Nikkeri-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Plantacijoiden šingotajad sirdaškanziba Sures Britanijaspäi nügüdläižen lidnan tahoiže britanižen tobmuden aigan 18. voz'sadal. Uz' Nikkerin aluz om pandud vl 1879 ümbrikon vanhan Uz' Rotterdam-keskusen murendusen jäl'ghe sur'vedel. Eländpunkt planiruihe pol'deral eziauguižešti vl 1869, no sirtihe sidä korktembaha maha edesižes. Nikkeri-nimituz libub sijaližen heimon vn 1596 mainitesespäi (Neekeari) Teenstra-matkadajal ezimeletaden.
Torguz i adivpertid ratas lidnas. Bananiden i risan kazvatand ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nikkeri-jogensun i Atlantižen valdmeren randal. Ehtatim ühtenzoitab Gajanan territorijanke.
Klimat om vihmmecoiden ekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +27..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +18 C° i +36 C°. Paneb sadegid 1980 mm vodes, enamba semendkus-heinkus (246..316 mm kus), vähemba sügüz'kus-kül'mkus (61..79 mm kus).
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 12 818 ristitud.
Homaičendad
Kategorii:Surinaman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kalugan agjan lidnad
Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad (город) i 6 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Kalugan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Vologdan rajon
Vologdan rajon (Вологодский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Vologd-lidn. Nece lidn ei mülü rajonha. Rajonan tobmuden organad sijadasoiš siš.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikos. Sil aigal 1115 eländpunktad oli rajonas, eli 74 869 ristitud. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, i vodhe 1932 kezakun 20. päivhäsai rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik. Sid' heitihe rajonad, jagoihe sen enččed territorijad lähižiden rajoniden keskes, alištihe ezilidnad Vologdan lidnnevondkundale. Vs 1938 sügüz'kun 1. päiväspäi udessündutihe rajonad jo Vologdan agjaha. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965, Šeksnan rajonan sädandan jäl'ghe.
Geografijan andmused
Om röunoid seičemenke Venäman rajonanke:
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved), mec, reskvezi.
Vs 2009 sulakun 8. päiväspäi rajonan territorii jagase 12 küläkundaks.
Tobmuz
thumb|right|250px|Rajonan administracijan pert' [[Vologdas]] Vs 2005 redukun 2. päiväspäi Aleksandr Gordejev radab rajonan da sen administracijan pämehen koumanden strokun. Kaks' rajonan varapämest oma hänele abhu. Viž ohjandust da kaks' komitetad alištudas administracijale.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 50 438 ristitud.
Kaik om 924 eländpunktad rajonas, sidä kesken 885 küläd, 31 žilod, 6 raudtestancijad da 2 raudtesarakod.
Toižed sured eländpunktad oma Fedotovo-žilo (5,3 tuh. vl 2010) da Kubenskoje-žilo (3,2 tuh. vl 2010).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma maižanduz da sömtegimišt, mecan ümbriradmine, turizm, mašinoiden paloiden tehmine.
Vn 2014 Tal'volimpiadan lopmižed
Sportnikad voibištelihe 98 mötal'komplektad 7 sportansugus (15 disciplinad niiden südäimes).
Vn 2014 Tal'volimpiadan rezul'tat:
Kiruhmägilaskmižen naižvoibuižen jäl'ghe oliba anttud kaks' kuldmötalid, sen sijas hobedašt mötalid ei anttihe.
Supergigantan mehenvoibuižen jäl'ghe oliba anttud kaks' bronzmötalid.
Irdkosketused
* 2014
Oomph!
Gruppan aluz om pandud vl 1989 Vol'fsburgha, Alasaksonii, Saksanma. Pajatab anglijan i saksan kelil.
Irdkosketused
Kategorii:Rokgruppad Kategorii:Saksanman muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1989 alusenpanendanke Kategorii:Neue Deutsche Härte
Bencan avto
thumb|right|250px|Bencan avton vn 1886 variant «[[Mercedes-Benz»-kompanijan muzejal (Štuttgart, Saksanma).]] Bencan avto (Benz Patent-Motorwagen) om ezmäine avto mail'mas (kuti Daimleran-ki avto). Se om tehtud vl 1885 germanijalaižel Karl Benc-melestegijal. Ezmäine satusekaz kommertižikš odvahk avto südäipalandlikutimenke mail'mas. Ühthekerazihe vhesai 1893 Mangeim-lidnas, jäl'ghetulii — «Benz Victoria» (nell'kezraine).
Transportine abutuz om saudud kuti nügüd'aigaižed avtod päiči rulid, nened palad oma siš: šassi, benzinlikutim, elektrosütutamine, karbürator, vilugoituzsistem, transmissii, azotimmehanizm. Vhesai 1893 Benz ei voind löuta hüväd pätandad oigendamha da reguliruimha avton likundan čuradust, sikš sädi koumekezrašt avtod.
Kategorii:Kebnavtod Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Debütad
Dram mectusen aigan
«Dram mectusen aigan» («Драма на охоте») om üks' Antonan Čehovan aigaližiš starinoišpäi. Säduz om kirjutadud vn 1884 keskele harvas Čehovan täht detektiv-žanras. Starinoičend vedase ogernikan personaspäi, se om harvuz mugažo.
Starin om publikoitud ezmäižen kerdan Moskvan «Novosti dnä»-lugendlehteses (Päivän uzištused) vn 1884 elokus — vn 1885 sulakus «A. Čehonte»-psevdonimanke. Kaks' alapälkirjutest om sädusel: «Todhine aigtego» («Истинное происшествие») i «Käskuzkundan radnikan kirjeižišpäi» (päpala, «Из записок судебного следователя»).
«Dram» om ekraniziruidud Venämas vl 1918, sen ližaks kuz' fil'mad om sätud NSTÜ:s, AÜV:oiš i Evropan maiš vspäi 1944.
Homaičendad
Kategorii:Anton Čehov Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Starinad
Petroskoin lidnanznam
thumb|right|250px|Petroskoin znaman täuz' toižend Petroskoin lidnanznam (Petroskoin linnupiirin vuakuna, Герб Петрозаводского городского округа) om Venäman Karjalan Tazovaldkundan Petroskoi-pälidnan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii oli väges vn 1781 elokuspäi. Nügüdläine variant om vahvištadud vn 2016 19. päiväl sulakud, sädajad — A. Maksimov i I. Jemelin. Pen' laud i täuz' toižend kävutasoiš ühtejiččil statjoil.
Ümbrikirjutand
Pen' kuldaine laud kuvadase kompozicijan keskuses. Sen ülähän käzi ozutase pil'višpäi i pidab azur'žen laudan, kaks' artillerišt šlibakoid čepil (knippelid) oma keskuses ristan vuitte, alahan om koume ristikoittud hobedad pall'ad. Om ümbärtud Tön Rusttan Flagan ordenan lental.
Municipaline venc om laudan päl. Laudan kaičijad: sep pall'anke pidab znamad penen laudan alahan kuvanke i Spasan Toižetamižen polkan leibgvardijan oficer 1700-nziden voziden formsobad päl pidab znamad penen laudan ülähän kuvanke. Hö seištas mustal kivirongul. Lidnan ЗНАМЕНИТ-deviz («tetab») om graviruidud mustoikš kirjamikš hobedaižel lental.
Homaičendad
Kategorii:Lidnanznamad L
Bitlad
thumb|right|250px|Muzikgruppan ühtnijad vn 1964 uhokus (častomaraižen mödhe huras üläčogaspäi): [[Džon Lennon, Pol Makkartni, Ringo Starr, Džordž Harrison]] thumb|right|250px|Gruppan tähtaz [[Gollivudan hoštusen allejas.]] «Bitlad» («The Beatles» [ðə ˈbiː.tlz], närituznimituz om Liverpulin nellänik, angl. Liverpool Four, i Nell' čomakulud, angl. Fab Four) oli britanine muzikaline rokgrupp Liverpulišpäi. Oli olmas vozil 1960−1970. Edesti pajoid rok- i pop-stiliš anglijan kelel.
Grupp om vn 1970 Oskar-kinopremijan laureatan parahimas muzikas fil'man täht.
Al'bomad
Kaik om 13 oficiališt studišt al'bomad 211 pajonke:
Irdkosketused
b b b b b
Leninsk (Volgogradan agj)
Leninsk (Ле́нинск) om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Leninskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Leninsk om maižanduzrajonan keskuseks. Lidnan edheotandad: mašiništ veden- i gazanveimiden täht, elevator, tipografii, paštandsija, maploduiden konservtegim.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ahtub-jogen hural randal (Volgan hijam), mail'man valdmeren tazopindal (0 m). Matkad Volgogradhasai om 49 km päivlaskmha, Astrahanin agjan röunhasai — läz 20 km suvipäivnouzmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Volžskii 38 km lodeheze i Znamensk (Astrahanin agj) 45 km päivnouzmha kaikil teil. Ühtennimine raudtestancii om «Volgograd — Vladimirovk»-keskustal vspäi 1884.
Leninsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 504 ristitud (kaikiš suremb Rahvahanikoiden sodan jäl'ghe), rajonan pol'. Kaikiš suremb istorine ristitišt oli 25 380 eläjad vl 1914.
Rilovice
Vll 1975−1998 Tarnobžegan sodaveikund oli olmas, i külä oli mülünu sihe.
Nimitadud pöudod da nitud ümbärtas küläd. Matkad sodaveikundan Kel'ce-pälidnhasai om 72 km lodeheze. Lähembaine lidn om Sandomir 16 km päivnouzmha, külä mülüb sen ümbrikho (poväthä).
Leninsk (Volgogradan agj)
Eläjad
Edeližed lidnankundan pämehed oma Oleg Nekrasov (tal'vku 2005 — heinku 2019) i Daniil Semenkov (reduku 2019 — sulaku 2022).
Rilovice
Külän eläjiden lugu oli 143 ristitud 2007-ndes vodes.
Kategorii:Pol'šanman küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sventokšistan sodaveikund
Kirjeižed Kolnudes kodišpäi
«Kirjeižed Kolnudes kodišpäi» («Записки из Мёртвого дома») om Födor Dostojevskii-kirjutajan säduz, kogoneb ühtennimižes starinaspäi i sanutesišpäi.
Säduz om kirjutadud vozil 1860−1861. Starin om dokumentaline, sanub türmatud mehiden elos Omskan ostrogas vll 1850−1854.
Irdkosketused
Kategorii:Födor Dostojevskii Kategorii:Kirjad venän kelel Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Romanad
Voronež
Voronež (Воронеж) om millionerlidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Voronežan agjan administrativine keskuz i kaikiš suremb lidn, järed openduzkeskuz, «sodahoštusen lidn»-arvnimenke (vspäi 2008), Voronežan aglomeracijan keskuz (1,3 mln rist.).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1586 kuti lidnuz lidnan statusanke kaičemha tahondad kalaidajiden heimoiden londoid vaste. Vn 1748 semendkus lämoipalo mureni lidnan edelišt keskust.
7. heinku 1942 — 25. viluku 1943 oma lidnan palahižen okkupacijan datad Suren voinan aigan, Voronežan pertišton 92% oli pandud mantazole.
Voronež šingotase tegimišton nenil sarakoil: himine, mašinansauvomine (avia- da raudtetransportine, torviden i kaivuzmašiništ), sömtegimišt, elektronine, meblin edheotandad.
Idiot (roman)
Roman oli kirjutajan kaikiš enamba navettüd. Se ozutab Dostojevskijan moraliž-filosofišt pozicijad enamba kaiked. Ezimeletused i sädusen zavodind om tehtud Saksanmas i Šveicarijas, romanan agj om kirjutadud italižes Florencijas.
Voronež
Geografijan andmused
thumb|left|200px|Voronežan administrativižed rajonad: 1. Raudteiden rajon 2. Keskuzrajon 3. Kominternan rajon 4. Leninan rajon 5. Nevondkundaline rajon 6. Hurarandaine rajon Lidn sijadase agjan lodehes, ühtennimižen jogen muugotil randoil (Voronežan vezivaradim, Donan hura randpol'), 154 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Hural randal reljef om tazo da madal, oiktal randal — kukhikaz, 100..160 m korktusil. Voronežan keskuz sijadase 8 kilometras Donaspäi. Muga nimitadud «Voronežan pol'sar'» sijadase Donan da Voronežan vezivaradimen keskes. Lidn seižub mecstepin rajonan suves. Matkad Moskvhasai om 515 km pohjoižhe. Lähembaine lidn om Semiluki ani päivlaskmha Donan vastrandal.
Idiot (roman)
Irdkosketused
Kategorii:Födor Dostojevskii Kategorii:Kirjad venän kelel Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Romanad
Voronež
Geografijan andmused
Voronež om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se jagase kudeks administrativižeks rajonaks. Om ümbärtud viden rajonan territorijal. Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Viktorovič Gusev (2013 — sulaku 2018).
Eläjad
Vl 1913 lidnan ristitišt oli 94 800 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 975 373 ristitud. Vozil 2010−2011 enamba kaks'kümned ezilidnan žilod ližaduihe lidnümbrikho, kahtes vodes lidnan ristitišt sureni 136 tuhan ristituid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 87,2%, ukrainalaižed — 0,9%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,5%, rahvahuden ozutandata — 10,0%.
Nened pühäpertid oma avaitud lidnas: ortodoksine hristanuskond — ph. Oleksijan Akatov-naižjumalankodi, Jumalanmaman Blagoveššenjan i Katken päjumalanpertid, läz 70 jumalanpertid i 10 časounäd, riman katoline jumalankodikund — loičendpert', protestantizm — 6 jumalanpertid (sidä kesken baptizm 2, lüteranine jumalankodikund 1, metodizm 3), judaizm — 1 pühäpert'.
Transport
Avtobusad, trolleibusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Nell' avtotesildad, raudtesild da avtote Voronežan padoseinädme ühtenzoittas Voronežan vezivaradimen randoid.
Vl 1868 raudte tuli Voronežha. Koume päraudtestancijad ratas lidnas: Voronež I, Voronež-Kurskii i Pridač (Voronež-Suvine).
Rahvahidenkeskeine civiline Voronež-lendimport Petr I nimed (VOZ / ВРН, ende Čertovickoje, 853 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase 10 kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan i Keskuzazijan maihe, Venämadme tobjimalaz, mugažo čarterreisid lebutahoiže; Moskvan regionan varalendimport. Sen ližaks Baltimor-sodalendimpöud da aviategimen Pridač-lendimpöud oma lidnan röunoiden südäimes.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * * Kategorii:Voronežan agjan lidnümbrikod
Magadanan agj
Magadanan agj (Магаданская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Magadan (agjan ristitišton läz 70% vl 2010).
Istorii
Magadanan agj om olmas vs 1953 tal'vkun 3. päiväspäi. Vn 1992 16. päiväl heinkud Čukotkan avtonomine ümbrik läksi Magadanan agjaspäi da kätihe erižeks federacijan subjektaks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Magadanan agjan reljefan kart. Agjal om maröunoid Čukotkan avtonomižen ümbrikonke pohjoižpäivnouzmas, Kamčatkan randanke päivnouzmas, Habarovskan randanke päivlaskmas, Saha (Jakutijan) Tazovaldkundanke lodehes da pohjoižes. Agjan suvipäivnouzmaižed da suvižed randad lainištab Tünen valdmeren Ohotskan meri.
Pind om 462 464 km². Läz kaiked territorijad venudas igähižen rougun zonas. Kaikiš pidemb jogi om Kolim ližajogidenke. Se mülüb Jävaldmeren basseinha. Vaiše pened lühüdad joged lanktas Ohotskan merhe. Kaikiš suremb ratud vezišt om Koliman vezivaradim (441 km², mülü 14,56 km³, süvüz 120 m) agjan päivlaskmas.
Reljef om mägikaz. Koliman mägišt om agjan päivnouzmpoles. Čerskijan mägisel'gan suvipala om agjan päivlaskmas. Kaikiš korktemb čokkoim om sen Lumekaz-mägenpä (2293 m) agjan päivlaskmas, 250 km pohjoižhe Magadanaspäi. Kaidad tazangištod venudas pidust' Ohotskan mererandištod.
Koume klimatan toižendad om agjas: meren mussonine mererandištol, terav kontinentaline Koliman basseinas, ven kontinentaline niiden keskes. Heinkun keskmäine lämuz om +11..+15 C°. Vilukun lämuz om −15..−17 C° agjan suves, −35..−40 C° Koliman rajoniš. Voden keskmäine lämuz om alemb noläd kaikjal. Vodes paneb 350 mm sadegid südäinrajonil da 600 mm mererandpolel.
Londuseližed pävarad oma metallad (kuld, hobed, tin, vol'fram, vas'k, molibden), kivihil', kivivoi, londuseline gaz, kala, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Vladimir Pečönii radab gubernatoran vs 2013 uhokun 3. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' varagubernator - ezmäine Ohjastusen varaezimez', kaks' muite varagubernatorad, ezmäine Ohjastusen varaezimez' da nell' muite Ohjastusen varaezimest oma hänele abhu.
Magadanan agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 21 ezitajad videks vodeks, heišpäi vaiše koume ristitud ratas kaikenaigašti — ezimez' da kaks' varaezimest. Sergei Abramov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 28. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Magadanan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, inspekcijad da üks' ohjanduz alištudas Ohjastusele.
Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe gubernatorad vn 2013 8. päiväl sügüz'kud, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižes turas 73,11% änid rezul'tatanke.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 156 996 ristitud. Lidnalaižiden pala om 95,9% (2018).
Kaik om kaks' lidnad agjas da 23 lidnanvuittušt žilod. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2017 kaik oli 3 eländpunktad enamba mi 4,5 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 81,5%, ukrainalaižed — 6,3%, evenalaižed — 1,7%, totarlaižed — 0,9%, vaugedvenälaižed — 0,7%, koräkalaižed — 0,6%, ingušalaižed — 0,5%, itel'menalaižed — 0,4%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 3,9%, rahvahuden ozutandata — 3,1%.
Erased toižed igähižed rahvahad: čukačud — 285 rist. (0,18%), kamčadalalaižed — 280 rist. (0,18%), oročilaižed — 76 rist. (0,05%), jukagiralaižed — 71 rist. (0,05%), čuvanalaižed — 57 rist. (0,04%), eskimosalaižed — 33 rist. (0,02%).
Kubenansun rajon
Kubenansun rajon (Усть-Кубинский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Ustje-külä (rajonan ristitišton pol').
Sol
thumb|250px|Sol solonikas (solmestas)
Kubenansun rajon
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikho. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, i vodhe 1936 tal'vkun 5. päivhäsai rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik. Vozil 1936−1937 oli Pohjoižen agjan palaks. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Vozil 1960−1965 rajonan territorii mülüi Sokolan rajonha. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Sol
Järgeline sol vai Keitandsol (himijas — natrijan hlorid, NaCl) om ezmäižen tarbhaižusen söndtavar. Se om mujutomad kristallad. Kävutadas maguteseks.
Kubenansun rajon
Geografijan andmused
Kubenansun rajon om Vologdan agjan kesktaho. Pind — 2 444 km², sidä kesken mec otab kaks' koumandest (1684 nellikkilometrad), kavag'mec da lehtezmec ühteverzin. Rajonan piduz suvespäi pohjoižhe — 80 km, päivnouzmaspäi päivlaskmha — 40 km.
Om röunoid 5 Vologdan agjan rajonanke:
Sol
Sadas kaivuzišpäi ümbriradmižeta, merespäi i soljärvišpäi veden purutusel, mareiguišpäi solsegoitusen kül'menzoitusel.
Biologine rol'
Sol om tarbhaine ristitun da toižiden eläbiden olijoiden elonradmižen täht, se mülütab hloran i natrijan ionid. Hloran ion om solmuiktusen pämaterial, südäikoht suladab sömäd sen abul. Natrijan ion ühtneb nervimpul'soiden oigedamižhe, lihasiden kuiduiden radho toižiden mikroelementoiden ionidenke. Niiden mairiž vedab organizmad vällüdennoks i lujetadud šupštusennoks. Sil-žo aigal natrijan liig ližadab veren painut i pidestub nozoluden eritandad.
Kubenansun rajon
Geografijan andmused
Znamasižed joged oma Kuben da Uftüg. Kaik joged mülüdas Kubenanjärven (Jävaldmeren) basseinha. Kubenanjärv om suvižel da suvipäivlaskmaižel röunoil. Kaik om 18 järved.
Sol
Biologine rol'
Mail'man tervhudenkaičendan organizacii rekomenduib röunatada natrijan kulutandad kahtel grammal päiväs täuz'kaznuzile, mugoine natrijan lugumär mülüb solan vidhe grammaha. Pidab muštta, miše natrii om toižiden söndtavaroiden palaks, i sol mülüb lihaproduktoihe, mineralvedhe da paštateshe, ka puhthan solan kulutand voib olda sekundarižeks.
Homaičendad
Kategorii:Magutesed
Kubenansun rajon
Geografijan andmused
Reljef om tazo tobjimalaz, kukhikaz keskuses. Om äi penid soid. Kubenanjärven päivnouzmaine rand om sokaz alangišt.
Vs 2015 sulakun 28. päiväspäi rajonan territorii alajagase 4 küläkundha.
Tobmuz
Vs 2013 sügüz'kun 19. päiväspäi Mihail Lebedev radab rajonan da sen administracijan pämehen. Koume rajonan varapämest oma hänele abhu. Kaik rahvaz valičeb rajonan pämest videks vodeks. 5 ohjandust da 8 palakundad alištudas rajonan administracijale.
Käskusenandai tobmuz om rajonan parlament — Ezitajiden Suim (ven. Представительное Собрание) 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Jelena Kalabaškina radab Suiman ezimehen vl 2015.
Vspäi 2012 Kundaline Nevondkund (ven. Общественный Совет) radab rajonas (12 ühtnijad).
Järgvaličendad Ezitajiden Suimha oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl, sil-žo päiväl valitihe rajonan pämest.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 8 800 ristitud.
Kaik om 268 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 žilod da 266 küläd, niišpäi 108 oma kaikenaigažen ristitištonke. Toižid surid eländpunktoid ei ole.
Ižanduz
Ižandusen päsarakod oma jogitransport, mecan varhapanend i sen ümbriradmine pilindmaterialoihe, sömtegimišt da maižanduz, turizm.
Ukrainan Rahvahaline Ühtištuz
thumb|right|250px|Ukrainan Rahvahaližen Ühtištusen flag thumb|right|250px|Ukrainan Rahvahaližen Ühtištusen kerag Ukrainan Keskuzbankanno [[Kijevas vn 2022 vilukul]] Ukrainan Rahvahaline Ühtištuz (Український Національний Союз) om Ukrainan neonacistine oigedradikaline kundaliž-politine organizacii sodavägidenke.
Organizacijan aluz om pandud vn 2009 tal'vkun 19. päivän suimal. Vs 2012 kezakun 15. päiväspäi organizacijan lider-päkäsknik om Vitalii Krivošejev. Vl 2014 Venälaižen Federacijan tobmuden vägialuzkundad türmaziba händast, sudiba špionažan tagut da deportiruiba maspäi videks vodeks.
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan politik Kategorii:Ukrainаn politižed organizacijad Kategorii:Politižed organizacijad kirjamišton mödhe Kategorii:Oigedradikaližed organizacijad
Ruskedvauvaz vin
thumb|right|250px|[[Listel-brendan ruskedvauvaz vin]] Ruskedvauvaz vin om alkogoližen joman toižend. Se om vauktan i rusttan vinoiden lähembaine.
Magun i ližamagun mödhe ruskedvauvaz om kuti vauged vin, no muju iškeb rusttan vinan mujuhu — ruskedvauvhan kaik ližamujud. Tehmižen keskuz sijadase Francijan istorižes Provans-agjas, mail'man mülündan koumandez.
Sadas vinmarjan rusttoiš sortuišpäi vinmarjimel'tahthan lühüdal kontaktal (severz'-se časuid) veresanke pekstud vinmarjanke. Kaikiš amuižemb vinan toižend koumespäi. Ei voi sada naturališt ruskedvauvast vinad vauktan i rusttan vinan segoitusel päiči ruskedvauvhas šampanjas.
Kävutand
Rekomenduidas joda ruskedvauvhiden vinoiden enambad palad ühtes-kahtes vodes niiden tehmižen jäl'ghe. Anttas +10..+12 C° lämudenke tobjimalaz, aperitivaks päpaloin. Vin om sel'ktata maguta i voib kožuda miččenke taht blödanke.
Homaičendad
Kategorii:Vinad Kategorii:Alkogoližed jomad Kategorii:Vintehmine
Taims-Skver
thumb|right|250px|Taims-Skver [[ehtal]] thumb|right|150px|Torgun sijaduz lidnan kartal Taims-Skver (Times Square) om tutab Nju Jorkan torg, AÜV. Sijadase Manhetten-saren i rajonan keskuzpalan suves, Brodvein i Seičemenden avenün ristikoičendal, 42. i 47. irdan keskustas, suvhe-suvipäivlaskmha Keskuzpuištospäi. Lidnan Teatraližen fartalan keskuz.
Edeline nimituz oli Longakr-skver (Longacre square). Torg om nimitadud nügüdläižikš vn 1904 sulakuspäi «Nju Jork Taims»-lugendlehtesen udeks saudud «Times Building»-päfateran sijadusen mödhe (nüg. nimitase Uan-Taims-Skver).
Lidnan znamasine mel'heižtaho. Toine nimi — «mail'man ristte», sikš miše 300 tuhad jaugnikoid i turistoid päiväs da 50 mln vodes mändas läbi siš, 115 tuhad vedajid passažiroidenke päiväs, 170 tuhad ristituid ratas torgun pertiš.
Homaičendad
Kategorii:Nju Jork Kategorii:Torgud kirjamišton mödhe
Diamant
thumb|left|250px|Diamantan struktur thumb|right|250px|Ümbriratud diamant thumb|right|250px|Diamantan kristalližen seglusen shematine kuvitelend Diamant vai Almaz (ezitürkan kelespäi almaz «ei andnus» ألماس‎ [’almās] sanan kal't i ἀδάμας adámas «murendamatoi») om mineral, hil'nikan (C) kubine allotropine form.
Londuseline diamant om kaikiš kal'hembiš kalližarvoižiš kivišpäi, ühtes rives izumrudanke, rubinanke i aleksandritanke. Tahkoitud čomudehesai diamant nimitase bril'jantaks. Vedusen märičendühtnik om karat (gramman videndez).
Ičendad
Mineral om metastabiline, i sikš voib olda olmas hätken agjatomašti normaližiš arvoimižiš. Diamant om sel'ged i läz ireg, sen ližasegoituz — azot. Voib olda erazvuitte mujul, must vai mujuta, kaikiš enamba levitadud mujud oma pakuine i koričma. Lüminesciruib vauktuses vai toižes sädegoičendas (katodsädeged, röntgenine, erasti ul'traruskedsinine), toižin sanoin, säib erazvuiččil mujuil.
Vakuumas vai inertižiš gazoiš (korktal lämudel) kändase grafitaks hilläšti.
Harakteristikad
Londuseližen diamantan erased harakteristikad oma ekstremaližed tetabiden materialiden keskes, oz., se om kaikiš kovemb mineral Moosan pordhišton mödhe 10 arvonke, no räbed sil-žo aigal. Korged kovuz märičeb ekstraordinarišt kulutamižvastaižust hosindan aigan. Almazan lämuzvedandmahtuz om kaikiš suremb koviden hibjoiden keskes: 900..2300 Vt/(m·K). Elastižusen modul' om kaikiš korktemb, ahtištandan koefficient om kaikiš madalamb tetabiden substancijoiden keskes.
Pol'veim avaros diapazonas. Ninevuz — 3,47..3,55 g/sm³. Palab il'mas 850..1000 C° lämudel i kändase hil'muiktuzgazaks täuzin. Voib sulata diamantad 3700..4000 C° lämudel läz 11 GPa painuden al.
Homaičendad
Kategorii:Mineralad
Hil'nik
thumb|left|250px|Hil'nik nogen nägul thumb|left|250px|Diamant da grafit oma hilen allotropad. thumb|right|250px|Hil'nikan spektran nägui pala Hil'nik (C — carbonium latinan kelel) om kudenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — nelländen gruppan päalagruppas), tabluden kahtendes periodas.
Fizižed ičendad
Allotropižiden formiden äjüz om olmas hil'nikan ičendan tagut sädamha erazvuiččid sidoid atomoiden keskneze. Hil'nik voib säta polimerižid čepiižid, sišpäi ühtnendoiden sur'kulu lugumär mülüb hil'nikad (hil'vezinikad, vauktušed, razvad, hil'vezikod), i organine himii tedoidab niid.
Atommass — 12,011 (izotopoiden londuseline segoituz). Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 2,25 g/sm³ (grafit). Sublimacijan lämuz — 3915 K (3642 C°).
Himižed ičendad
Hilen süttundan lämuz om 300..500 C° (andab tuhkad), grafitan 600..800 C° i diamantan 800..1000 C° (andab grafitad). Muigotandmärad: +4..−4.
Kävutand
Hil'nik om terasen (edel 2,14%) i kaugedraudan (enamba 2,14%) znamasižeks palaks. Ristitun hibjan videndez kogoneb hil'nikaspäi, sab 300 grammad päiväs sömižen kal't.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Maputu
Maputu (Maputo [mɐˈputu]) om Mozambikan pälidn da meriport valdkundan suvižes čogas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Enzne
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vll 1781−1787 kuti portugalijalaižiden lidnuz. Se šingotaškanzi vspäi 1850, i vhesai 1976 nimitihe sidä Lorensu-Markiš (Lourenço Marques) lahten tenavaidajan mödhe. Om lidnan statusanke vspäi 1887. Vodele 1895 raudte ühtenzoiti lidnad Pretorijanke. Vl 1898 sirtihe tänna Portugaline Mozambik-kolonijan pälidnad Mozambik-sarespäi.
Ripmatomuden sandan jäl'ghe udesnimitihe lidnad lähižen jogen mödhe, mugažo Temb-jogi lankteb valdmerhe lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase järedan Maputu-lahten (ende Delagoa) lodehližel randal, Indižen valdmeren päivlaskmaižel randal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Maputun agj ümbärdab pälidnad, agjan administrativine keskuz om Matol-ezilidn (port. Matola, 1,6 mln vl 2017). Om Esvatinin i SAT:an röunoid 50 km päivlaskmha lidnaspäi.
Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 1 094 315 ristitud. Läz 3,15 mln ristituid elädas päivlaskmaiženke Matol-ezilidnanke vn 2017 rahvahanlugemižen mödhe.
Transport
Mikroavtobusad, avtobusad i ehtatimen jono oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Järed eksport-importan meriport radab.
Rahvahidenkeskeine civiline Maputu (Mavalane)-lendimport (MPM, 700 tuh. passažiroid vl 2009) sijadase 3 km lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Suviafrikan Tazovaldkundan järedoihe lidnoihe, Lissabonha, Nairobihe, Addis-Abebha, Dohaze i Stambulha, mugažo Mozambikadme.
Homaičendad
Kategorii:Mozambikan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Hel'sinki
Hel'sinki (suomen kelel: Helsinki [ˈhelsiŋki], ročin kelel: Helsingfors [hɛlsɪŋˈfɔrsː], nimen venäkel'ne Gel'singfors-versii oli oficialižeks vhesai 1926) om Suomenman pälidn da kaikiš järedamb lidn. Mugažo se om Udenma-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Ročinman Vasan Gustav-kunigaz pani Hel'sinkin lidnan alust vodel 1550. Vodel 1809 Suomenma ühtni Venälaižhe imperijha da vodel 1812 tegihe Suomenman Suren ruhtinazkundan pälidnaks. Vodel 1870 lidnad üntenzoittihe raudtel Piterinke. Vodelpäi 1920 se om ripmatoman Suomenman pälidn.
Vodel 1952 Hel'sinki vastsi Kezaližid Olimpižid vändoid.
Geografijan andmused
Hel'sinkin sijaduz om valdkundan suvipolel, Baltijan meren Suomen lahten randal, kall'oikahas tahondas, 17 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezilanktendad oma lidnan jogil.
Vl 2018 lidnan ühthine pind oli 715,48 km², sidä kesken kuiv ma — 214,25 km², sokaz ma oti 0,91 nellikkilometrad, meren pind — 500,32 km².
Klimat om ven, se om keskmäine meren i kontinentan klimatoišpäi. Voden keskmäine lämuz om +5,9 C°, heinkun — +17,8 C°, uhokun oleleb −4,7 C°. Paneb sadegid 655 mm vodes, vähemba uhokus-semendkus (32..38 mm kus).
Administrativine jagand
Mülütadas Helsinkid lidnoidenke-kaimdajidenke (Vantaan, Espoon da Kauniainenan) pälidnan «Sur' Hel'sinki»-regionha. Sur' Hel'sinki kogoneb 12 kundaspäi.
Lidnan edeline pämez' oli Jussi Pajunen (2005−2017).
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 588 941 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Suren Hel'sinkin eläjiden lugu oli enamb 1,43 millionad ristituid vl 2015 2 982 km² pindal.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 79,6%, ročin kel' — 5,7%, toižed keled — 14,7%.
Kaik om 8 universitetad da 6 tehnologišt parkad Sures Hel'sinkiš.
Transport
Hel'sinki om mugažo jalos znamasine transportsol'm. Siš om rahvahidenkeskeine Hel'sinki-Vantaa-lendimport da penemb Hel'sinki-Mal'min aeroport, sur' raudtestancii i meriport. Allegro-üläkiruhjonused ajadas Piterin da Hel'sinkin keskes. Hel'sinkiš om kundališt transportad: avtobusoid, tramvaid, lidnelektrojonusid. 1982. vodespäi metropoliten radab lidnas (vspäi 2018 om 2 jonod, 25 stancijad, 35 km raudted), se om kaikiš pohjoižemb metropolitenan sistem Mal.
Galerei
thumb|center|850px| Senatantorgun nägu.
The Rasmus
thumb|left|250px|Muzikgrupp [[Bohumas (Saksanma) vl 2005]] «The Rasmus» om suomalaine muzikaline rokgrupp.
Gruppan aluz om pandud Hel'sinki-lidnha vl 1994, konz ühtnijad openuiba školas. Edestab pajoid rokan erazvuiččiš žanroiš anglijan kelel. Möi enamba vit millionad kopijoid mail'madme. Kaikiš tetabamb hit om vn 2003 «In The Shadows».
Homaičendad
R R R R
Annan Kofi
Kofi Atta Annan (mugažo anglijan kelel; sünd. 8. sulaku 1938, Kumasi, Britanijan Kuldrand — kol. 18. eloku 2018, Bern, Šveicarii) oli ganalaine politikanmez' da diplomat. Radoi 7. ÜRO:n generaližen sekretarin (1997−2006). Om Nobelän premijan kožundas laureatan (2001).
Politikanmez' oli sündnu akalaižiden aristokratijan kanzha ühtes sizarenke-kaks'jaiženke, tat oli fanti-heimon vejan i radoi Ašanti-agjan gubernatoran. Kofi openui Tedon da tehnologijoiden universitetas (Kumasi), Ženevan Rahvahidenkeskeižiden sidoiden institutas i Massačusetsan tehnologižes institutas. Zavodi kar'jerad üläopenikaks vl 1962 ÜRO:n aluzkundoiš — Mail'man tervhuden kaičendorganizacii, sid' Afrikan ižanduz, azekahad väged i pagenijad. Oli naižiš kahtišti, koume last. Mahtoi pagišta anglijan i francijan kelil, Afrikan kodikelel.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Nobelän premijan laureatad Kategorii:ÜRO Kategorii:Ganan diplomatad Kategorii:Ganan politikanmehed Kategorii:Diplomatad kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Britanijan Kuldrandha
Pen' Ponil
Pen' Ponil (Малый Понил) om Venäman jogi Sverdlovskan agjan pohjoižes, Ivdelin lidnümbrikos. Om Ponil-jogen päližajogi, lankteb sihe oiktalpäi 70 m ü.m.t. korktusel. Mülüb Irtišan hurapol'žhe basseinha.
Piduz om läz 51 kilometrad. Basseinan pind — 386 km².
Ližajoged oma Car'-jogeihut i 28 km suspäi Pahanšoš (hurad), Garin Padun (oiged, Гаревой Падун).
Homaičendad
Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan joged Kategorii:Ivdelin lidnümbrik
Lüganvil'
Lüganvil'  (bislama, franc. i Luganville) om Vanuatun kahtenz' surtte lidn. Se om Sanm-agjan administrativine keskuz.
Mihailovk (lidn)
Mihailovk (Миха́йловка) om Venäman lidn Volgogradan agjan lodehes. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mihailovkan lidnümbrikon (edel 2012. vot — rajonan) administrativine keskuz, mülüb sihe.
Lüganvil'
Eländpunktan aluz om pandud vl 1942 kuti AÜV:oiden sodameribaz.
Mihailovk (lidn)
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1762 Medvedic-jogen hural randal kuti Sebräkovan Mihailan slabad, Mihailovk lühüdaks, polknikan-alusenpanijan nimen mödhe. Vl 1948 Mihailovk sai lidnan statusad.
Lüganvil'
Lidn sijadase valdkundan pohjoižen Espiritu-Santo-saren suves, 8 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2009 eläjiden lugu oli 13 167 ristitud.
Kategorii:Vanuatun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Mihailovk (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Medvedic-jogen oiktal randal (Donan ližajogi), 83 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Volgogradhasai om 178 km suvipäivnouzmha orhal vai 192 km avtotedme. Lähembaine lidn om Frolovo 50 km suvipäivnouzmha.
Mihailovk jagase kümneks lidnanlaptaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 59 132 ristitud, vspäi 2013 — lidnümbrikon ristitišton kaks' koumandest. Vll 1979−2018 ristitišton lugu oli stabiline, vajehtihe 58..60 tuhad röunoiš (60 034 rist. vl 2002).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Kuz' specialižen keskopendusen aluzkundad ratas lidnas: Sebräkovon tehnologine tehnikum, Mihailovkan pedagogine kolledž , biznesan kolledž, Volgogradan medicinižen kolledžan filial i kaks' Volgogradan universitetoiden filialad.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Sergei Fomin (reduku 2017 — uhoku 2021).
Transport
Sebräkovo-raudtestancii sijadase «Volgograd — Povorino (Voronežan agj)»-keskustal vspäi 1870.
Galerei
thumb|center|1000px| Pertišt päraudtestancijan taga
Eupithecia turpis
Kitain Jun'nan'-provincijan endemik.
Vives-i-Sisilja Žoan Enrik
Žoan Enrik Vives-i-Sisilja (Joan Enric Vives i Sicília, Joan Enric Vives i Sicilia; sünd. 24. heinku 1949, Barselon, Ispanii) om Urhelan arhiepiskop da üks' Andorran kahtes nügüdläižes ruhtinasespäi (47. lugul) vs 2003 semendkun 12. päiväspäi, Francijan prezidentanke ühtes.
Eupithecia turpis
Kategorii:Lipkaižed Kategorii:Geometridae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Vives-i-Sisilja Žoan Enrik
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Andorr Kategorii:Andorran pämehed Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Barselonha Kategorii:Katoline jumalankodikund
Mihailovk (lidn)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Avstralii
Avstralii (Australia) om üks'jäine valdkund ühtennimižel kontinental. Täuz' oficialine nimi om Avstralijan Ühtištuz (Commonwealth of Australia [ˈkɒm.ənˌwɛlθ əv əˈstreɪljə]). Pälidn om Kanber.
Istorii
Vs 1901 vilukun 1. päiväspäi Avstralii kändihe Suren Britanijan dominionaks da zavodi ičeze formiruind valdkundaks.
Vn 1986 3. päiväl keväz'kud Avstralii sai täut ripmatomut Sures Britanijaspäi, sen parlamentan käskusišpäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Avstralijan reljefan kart Avstralii-valdkund sijadase ühtennimižel kontinental, Indižen da Tünen valdmeriden keskes. Valdkundan pind om 7,692,024 km² (kudenz' sija mail'mas). Valdkundröunoid madme eile. Randanpird om 25,760 kilometrad. Indonezii, Päivnouzmaine Timor i Papua — Uz' Gvinei sijadasoiš pohjoižpoles, Solomonan Sared, Vanuatu i Uz' Kaledonii oma pohjoižpäivnouzmpoles, Uz' Zelandii — suvipäivnouzmpoles.
Sur' Zaborkrif vedase pidust' kontinentan pohjoižpäivnouzmašt randad. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Mouson-vulkan (2745 m) Herd-sarel läz Antarktidad. Kaikiš korktemb kontinentaline čokkoim om Koscüško-mägi (2228 m). Kaikiš pidembad joged oma Murrei (Marri) sen Darling-ližajogenke. Umbištadud solakaz Eri-järv (Kati Tand) täudes olendas om kaikiš suremb Avstralijas, 9500 nellikkilometrhasai pindanke.
Klimatižed vöd vajehtadas ekvatorialižespäi pohjoižes venho suvipäivnouzmas.
Londuseližed pävarad oma kivihil', kivivoi, londuseline gaz, kaikenvuiččed metallad (raudkivend, boksitad, vas'k, kuld, hobed, tin, hahktin, cink, marganc, harvad mametallad, uran); toižed varad — diamantad, letked.
Tobmuz
thumb|right|250px|Avstralijan parlamentan pert' [[Kanberas]] Ohjandusen form om federativine parlamentine konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om britanijan Elizavet Toine-kunigaznaine. Kunigaznaine paneb ičeze ezitajad, jenaral-gubernatorad, radsijha, Avstralijan päministran nevondan mödhe. Jenaral-gubernator om armijan päkäsknik, hän paneb aigad valičemha päministrad. Parlamentan alakodin enambusen lider kändase päministraks päazjan (Prime Minister of Australia). Vaiše alakodin ühtnijad tehtas ministrikš.
Parlament (The Commonwealth Parliament) om kaks'kodine. Kunigaznaine om parlamentan ühtnijaks mugažo. Üläkodi om Senat (angl.: Senate), kaik rahvaz valičeb sen 76 ühtnijoid kudeks vodeks. Senatan pol' udištase koumes vodes päliči. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl.: House of Representatives) 150 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid koumevoččen valdatusiden strokunke.
Britanijan Kuldrand
thumb|right|250px|Britanijan Kuldrand vn 1913 kolonialižen Afrikan kartal. Toižed britanižed kolonijad oma ozutadud ruskedvauvhal mujul Britanijan Kuldrand (Colony of the Gold Coast, akan kelel: Sika Mpoano) oli britanine kolonii Päivlaskmaižes Afrikas. Se kolonii kändihe ripmatomaks Gan-valdkundaks vl 1957. Oficialine kel' oli anglijan kel'.
Avstralii
Tobmuz
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 18. päiväl semendkud, valitihe alakodin ühtnijoid da Senatan pol't. Nügüdläine jenaralgubernator om Devid Harli vs 2019 heinkun 1. päiväspäi. Skott Morrison radab päministran vn 2018 elokun 24. päiväspäi.
Britanijan Kuldrand
Istorii
Sijaližiden kunigahusiden kuldan varad i orjidentorguind vedihe evropalaižid kolonistoid sihe 15. voz'sadaspäi. Kolonijan aluz om pandud vl 1821 Keip Kost-pälidnanke. Kuldrand kändihe valdkundaližeks vspäi 1867. Sirtihe pälidnad Akkrha vl 1877.
Avstralii
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Avstralijan štatad da territorijad.
Britanijan Kuldrand
Istorii
Vodele 1901 sijaližiden heimoiden sodad ripmatomudes tuliba lophu, i ižandusen šingotez zavodihe. Saudihe raudteid eksportiruimha londuseližid varoid, tehtihe läžundkodid britanijalaižiden ohjandusen al.
Avstralii
Administrativiž-territorialine jagand
Avstralii jagase kudeks štataks (state) da koumeks kontinentaližeks territorijaks (angl. territory), lugemata penid sar'hižid territorijoid kontinentas ümbri.
Britanijan Kuldrand
Homaičendad
Kategorii:Gan Kategorii:Suren Britanijan enččed kolonijad Kategorii:Afrikan istorižed valdkundad
Avstralii
Eläjad
Avstralijas elädas avstralijalaižed. Vl 2012 eläjiden lugu oli 22 934 849 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2011): anglijalaižed — 25,9%, avstralijalaižed — 25,4%, irlandijalaižed — 7,5%, šotlandijalaižed — 6,4%, italijalaižed — 3,3%, saksalaižed — 3,2%, kitajalaižed — 3,1%, indijalaižed — 1,4%, grekalaižed — 1,4%, alamalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 15,8% (sidä kesken avstralijan aborigenad 0,5%), rahvahuden märhapanendata — 5,4%.
Kodikelen mödhe (2016): anglijan kel' — 72,7%, kitajan kel' — 2,5%, araban kel' — 1,4%, kantonan pagin — 1,2%, vjetnaman kel' — 1,2%, italijan kel' — 1,2%, grekan kel' — 1,0%, toine kel' — 14,8%, kelen ozutandata — 4,0%.
Uskondan mödhe (2016): protestantad — 23,1%, riman katolikad — 22,6%, toižed hristanuskojad — 4,2%, islamanuskojad — 2,6%, buddistad — 2,4%, ortodoksižed hristanuskojad — 2,3%, induistad — 1,9%, toižed uskojad — 1,3%, religijatomad — 30,1%, märhapanendata — 9,5%.
Lidnad-millionerad (vl 2012, surembaspäi penembha): Sidnei, Mel'burn, Brisben, Pert, Adelaid. Valdkundan ristitišton kaks' koumandest eläb neniš valdmererandaližiš lidnoiš. Lidnalaižiden pala om 86,2% (2020).