cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nju Jork
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen londuseližen merikaran randal, Nju Jork-štatan suves, Atlantižen valdmeren lodehližel randal, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pind om 1214,4 km², sidä kesken kuivma 783,84 km², saum vezid — 429,53 km².
Eläjad
Ristitišt saihe millionhasai vodele 1860, vidhe millionhasai vodele 1920. Eläjiden lugu om 8 550 405 ristituid (2015) ičesaze lidnas i ümbri 20..23 mln lidnaglomeracijas 34 490 km² pindal (vl 2017). Nju Jork-štatan koume ristitud seičemespäi elädas Nju Jork-lidnas.
Eläjad pagištas mail'man äjil kelil (enamba 800).
Religijan mödhe hristanuskondan sarakoiden i judaizman uskojad oma enambuses, no om-ki enamba sadad islaman pühäpertid.
Edeline lidnan pämez' om Bill De Blazio vn 2014 vilukuspäi.
Ižanduz
Nju Jork om AÜV:oiden kaikiš znamasižemb ižandusen keskuz, mail'man finansine keskuz Londonanke i Tokionke ühtes rives. Nju Jorkan regionan kogosudäiprodukt oli US$1210,2 mlrd vl 2007 (ühtenz' sija AÜV:oiden megapolisoiden keskes).
Mail'man kaikiš surembišpäi 43 kompanijad baziruišoiš lidnas vn 2022 Fortune 500-nimikirjutesen mödhe. Sijatud lidnha finansižed organizacijad kontroliruiba mail'man finansoiden kahthesai videndest vn 2008 lopus. Nened finansgruppad valičiba lidnad päfateraks: Citigroup, J.P. Morgan & Co., American International Group, Goldman Sachs, Morgan Stanley, Merrill Lynch.
Materialižen tehmižen päsarakod oma mašinansauvomine, himine tegimišt, tekstilin pästand, sömtegimišt, sauvond. Saiba šingotest korktoiden tehnologijoiden sarakod: biotehnologijad, programholitesen sädand, elektronine kommercii.
Openduz
Läz 594 tuhad üläopenikoid om lidnan läz 110 universitetas i kolledžas. Nju Jork-štat om kaikiš znamasižemb AÜV:oiš üläopenikoiden pästandan mödhe.
Privatine Kolumbine universitet (Columbia University vai muite Columbia, 33,4 tuh. üläopenikoid vl 2019) om videnz' amutte üläopendusen aluzkund valdkundas, om alusenpandud vl 1754, mülüb Seinikan ühtnendha.
Privatine Nju Jorkan universitet (NYU / New York University, alusenpanend 1831, 51,8 tuh. üläopenikoid vl 2018) baziruiše lidnas. Om sauvusid kaikedme lidnadme, päine kampus sijadase Manhetten-rajonas.
Toižed profopendusen järedad aluzkundad oma nacionaližed Barnardan kolledž, Kuper-Junion, Fordheman universitet, Long Ailendan universitet, Manhettenan kolledž, Nju Jorkan tehnologine institut, Peis-universitet, Prattan institut, Aeronavtikan da tehnologijoiden kolledž Vonan nimed, Ješivan universitet, privatižed Pühän Franciskan kolledž, Džuljardan škol, Kuvadamižčomamahtoiden škol.
Enamba mi 1,1 mln openikoid om enamba mi 1700 valdkundaližes školas büdžetanke läz US$25 mlrd, se om kaikiš järedamb municipaline openduzsistem valdkundas. Äi specializirudud školoid om olmas, mugomid kut Staivesant-keskškol, Bronksan keskškol, Bruklinan tehnine keskškol. Niiden ližaks läz 900 privatišt i religiozišt školad om avaitud lidnas.
Kaik 15 nacionališt akademišt mediciništ tedoiduzaluzkundad i medkeskust ratas lidnas.
Transport
Nju Jork om üks'jäine sur' amerikaine lidn šingotadud kundaliženke transportanke: om avtobusoid, lidnelektrojonusid, municipališt taksid. Funikulör, ehtatimed, enamba kaht tuhad sildoid da tonnelid ühtištadas lidnan mererandoid. Vodespäi 1904 metropoliten radab lidnas (New Jork City Subway, päiveses ümbri, vspäi 2015 om 34 jonod, 469 stancijad, 1362 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline Džon Kennedin nimed lendimport (JFK / KJFK, 61,9 mln passažiroid vl 2018) sijadase lidnan suvipäivnouzmas, 20 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid mail'man äjihe maihe, mugažo AÜV:oidme. Se om AÜV:oiden kaikiš suremb lendimport da 17nz' mail'mas passažiroiden valun mödhe. Lendimport om päverai sirdmaha jüguid AÜV:oiden da Evropan keskes.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nju Jork-štatan lidnad
Slavsk
Slavsk (Славск, Slawsk, Gastos / Slavskas, Sławsk / Jędrzychowo; edel 1946. vot Hainrihsval'de, Heinrichswalde «Genrihan mec») om Venäman lidn Kaliningradan agjan pohjoižes. Se om Slavskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Geografijan andmused
thumb|left|150px|Slavskan lidnankund ümbrikon kartal vl 2013 (lidnankund om tühjitadud vl 2016) Lidn sijadase kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Litvanman röunhasai om 15 km pohjoižpäivnouzmha orhal, lähembaine kontrol'punkt sijadase Sovetskas (lähembaine lidn) 16 km päivnouzmha kaikil teil. Matkad Kaliningradhasai om 120 km suvipäivlaskmha kaikil teil. Uz' Slavsk-raudtestancii (Славск-Новый) om sauptud, vaiše seižutez om lidnas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 614 ristitud, lidnümbrikon videndez. Kaik 4 145 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 5 172 eläjad vl 2002.
Hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas, niiden kesken ortodoksižen hristanuskondan ph. Ioann Kronštadtalaižen puine jumalanpert' vspäi 2014, katoline i lüteranine.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Igor' Rudenkov (reduku 2015 — reduku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Revd (Sverdlovskan agj)
thumb|left|250px|Revd (alahan) i [[Pervoural'sk (ülähän) Man kaimdajaspäi edel 2006. vot]] Revd (Ревда) om Venäman lidn da lidnümbrik Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas.
Istorii
Ende baškiralaižed oliba enambuses neniš tahoiš. Eländpunktan oficialine alusenpanendan dat om vn 1734 1. päiv sügüz'kud, konz Demidovan (lidnan muzei nimitase «Demidov-keskuz») tegim andoi ezmäšt kaugedraudad, nimitihe žilod jogen mödhe. Vl 1920 ezmäižed jonused ajaškanziba «Jekaterinburg — Kazan'»-raudtel, i vl 1925 saudihe Kapralovo-raudtestancijad žilos, vspäi 1963 stancii nimitase Revdaks. Vl 1929 kätihe radnikžilod lidnanvuiččeks. Vspäi 1931 ottas kävutamižhe sijališt vas'kkivendon löudmižsijad 15 km suvhe Revdaspäi. Vn 1935 3. päiväl semendkud anttihe žilole lidnan statusad. Vspäi 1963 Revd alištub agjan tobmudele oikti.
Revd šingotase Uralan kaivuzmetallurgižen kompanijan järedoil tegimil: Keskuralan vas'ksuladuztegim (vas'kkivendon küllästamine, vas'k, rikmuiktuz), Revdan mujumetalloiden ümbriradmižen tegim (vas'ktorved, bronz) i Revdan savičtegim, mugažo metallurgine tegim (terazvanutez) i irdaližiden pidatimiden tegim ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päivlaskmaižil pautkil, 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Revd-jogi sädab vezivaradint-«uitod» i jokseb lidnan suves (75 km pitte, ven. Ревда), se lankteb Čusovai-jogehe huralpäi (Kamanjogen hurapol'ne bassein), mitte om lidnan päivnouzmaižeks röunaks. E-22-avtomaršrut jagab lidnad poleti, pohjoižhe i suvhe. Matkad Jekaterinburgan röunhasai om 30 km päivnouzmha orhal, 34 km avtotedme vai raudtedme; keskushesai — 43 km orhal vai 47 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Pervoural'sk ani pohjoižhe i Degtärsk 10 km suvipäivnouzmha orhal, avtol i raudtel.
Seičeme pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Revdan ližaks. Lidnümbrikon pind — 944,99 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 61 875 ristitud, lidnümbrikon — 63 368 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 65..66 tuhad eläjid vll 1986−2001 (66 100 eläjad vl 1992). Vl 2017 kaik 62 632 ristitud elihe lidnas i 64 291 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: koume jumalanpertid i časoun'. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Revdan pedagogine kolledž, Revdan äiprofil'ne tehnikum i Uralan valdkundaližen kolledžan Ivan Polzunovan nimel nimitadud filial.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Irina Teiševa (tal'vku 2016 — kül'mku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod
Gorbatov (lidn)
Gorbatov (Горба́тов) om Venäman lidn Alalidnan agjan päivlaskmas. Se om agjan kaikiš penemb lidn, Pavlovon rajonan lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii
Meššora-heimon ezitajad eliba lidnan tahondas 10.-12. voz'sadal. Meššerskaja Porosl' -külä mainitase vspäi 1565. Udesnimitihe Gorbatai-küläks (Горбатая) ezmäižen Aleksandr Gorbatii-Šuiskii-ruhtinasen-pidajan kanzannimen mödhe. Vl 1565 Ivan IV anasti küläd ruhtinasel da andoi jumalankodile. Vl 1672 saudihe ezmäšt pujumalanpertid, i külä kändihe Gorbatovo-žiloks. Vl 1779 ühtištuihe sidä Meššorskai-slabadanke, žilo sai makundan lidnan statusad. Seižui «Moskv — Alauz'lidn»-traktal.
Gorbatov šingotase kervačuiden da noroiden fabrikal amussai, mugažo poimetišiden fabrikan (kuti Šahunjas) i Pavlovon suvenirtegimen filialil. Kazvatadas jablokpuid, višnäd da marjoid suriš lugumäriš. Kurorttahond lebukodidenke ümbärdab lidnad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Okan oiktal randal sen känmas, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, valdmad oma olmas. Matkad Alauz'lidnhasai om 62 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 89 km avtotedme, Pavlovo-rajonkeskushesai om 15 km suvhe orhal vai 20 km avtotedme. Lähembaine lidn om Volodarsk 13 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 117 km avtotedme. Lähembaine avtotedme Vorsm-raudtestancii om 12 km suvipäivnouzmha lidnaspäi.
Kaik 14 küläd i kaks' žilod mülüdas lidnankundha Gorbatovan ližaks vspäi 2009. Lidnankundan pind — 176,71 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,5%, toižed rahvahad — 1,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan koumen jumalanpertin i ühten časounän sauvused oma kaičenus lidnas erazvuiččes olendas, niišpäi kaks' jumalanpertid oma väges.
Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad ratas Pavlovo-rajonkeskuses.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad Kategorii:Pavlovon rajon
Ribnoje (lidn, Räzanin agj)
Ribnoje (Ры́бное) om Venäman lidn da lidnankund Räzanin agjan lodehes. Se om Räzanin lodehline kaimdailidn, Ribnojen rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase aigkirjoiš ezmäižen kerdan vl 1597 kuti Ribino-žilo (село Рыбино), möhemba nimitaškanzihe nügüdläižikš. Nimituz om sidodud kalanpüdandha Vož-jogel. Raudte läbiti žilod vl 1864 i ühtenzoiti Moskvad Räzaninke. Kätihe radnikžiloks vl 1947. Žilo sai lidnan statusad vl 1961, mülütihe lähižid žiloid.
Ribnoje šingotase medicinižen meblin tegimel, varmdoiden kingitamiždetaliden pästandal, betonantegimel, sömtegimištol (maidtegim, leibtegim), raudten edheotandoil. Kaks' federališt tedoinstitutad: mezjäižvodindan i hebovodindan.
Geografijan andmused
Ribnoje om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 14,46 km².
Eläjad
Vl 1897 žilon ristitišt oli 1 247 eläjad, vl 1939 — 3 025 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 380 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..20 tuhad eläjid vspäi 1989 i om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,6%, toižed rahvahad — 5,4%.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Räzaniš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad *
Marsel' Montil'
Marsel' Montil' (Marcelle Monthil), todesine nimi — Marsel' Madalena Montalenti (monak. i franc.: Marcelle Madeleine Montalenti; sünd. 8. kezaku 1892, Monako — kol. 8. kül'mku 1950, Pariž, Francii) oli monakolaiž-francijalaine teatr- da kinoaktris.
Kar'jer
Hänen ezmäine rol' oli «Kaks' pened Iisusad»-lühüdpiduzližes lentas (1910).
Kaiked fil'mzihe enamba mi 40 fil'miš, no hänen kaikiš tetabamb rol' om «Rajuden lapsed»-fil'mas (1945).
Irdkosketused
Kategorii:Monakon aktrisad Kategorii:Francijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Monakho Kategorii:Kolnuded Parižas Kategorii:Sündnuded vl 1892
Bahmut
Bahmut (ukr. i Бахмут) om lidn Ukrainan päivnouzmas, mülüb Doneckan agjaha.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1571 kuti Bahmutan varmitez (ven. Бахмутовская сторожа). Sai lidnan statusad vl 1783. Vozil 1924−2016 lidnan nimi oli Artömovsk (Артемівськ).
Lidn sijadase agjan pohjoižpäivnouzmas, seižub ühtennimižen jogen randal (Severskii Doncan oiged ližajogi), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Doneckhasai om 89 km suvhe.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 78 849 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Doneckan agj
Sankt-Goaran linii
thumb|250px|Sankt-Goaran linii Sankt-Goaran linii, das-dat linii vai was-wat linii — germanijan dialektologijan om izogloss, kudamb erigoitab dialektoid, kudambiš /t/ (pohjoižemb) jäi sanoihe dat («se») i wat («mi»), i dialektoid, kudambiš nece kulund linni /s/-ks: das, was (standartižes keles). Linii mäneb päivnouzmaspäi päivlaskmpol'he i läbitab Reinan läz Sankt-Goar-lidnad.
Kacu mugažo
Kategorii:Fonetižed käskused Kategorii:Saksan kel'
Starodub
Starodub (Стародуб [stərɐˈdup]) om Venäman lidn da lidnümbrik Bränskan agjan suves. Se om Staroduban rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1080 olijanke lidnusenke da lidnan statusanke Lavrentijan aigkirjas, mugažo Starodub-Severskii-nimenke. Se sai makundan lidnan statusad vl 1782.
Amuine pertišt om kaičenus tähäsai läz täuzin. Om äi vanhoid kundaližid sauvusid i torgovanoiden pertid.
Starodub šingotase sömtegimišton edheotandoil: pästtas saguzid, kolbasoid, leibäd, kuivatud sömäd da konservid.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Babinc-jogen randal (Бабинец, Vablin ližajogi, Dnepran bassein), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bränskhasai om 145 km pohjoižpäivnouzmha. Vspäi 1900 raudtesarak ühtenzoitab lidnad lähembaiženke Uneč-lidnanke 30 km pohjoižhe.
Starodub om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 19 010 ristitud. Kaik 18 824 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 400 eläjad vll 1996−2001.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Hristan Raštvoiden päjumalanpert' (kozakišton), koume jumalanpertid i kaks' časounäd. Niiden ližaks ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' i kümne jumalanpertid ei ole kaičenus.
Bränskan agrarine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bränskan agjan lidnad Kategorii:Bränskan agjan lidnümbrikod *
Male
thumb|left|250px|Lidnan kart vl 2013 Male (މާލެ [ˈmɑːlɛ]) om Mal'dividen pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud portugalijalaižil torguindžiloks 16. voz'sadal.
Amussai lidnan ümbrišt om valdkundan kunigahan dinastijan olendsijaks. Kaik Mal'divad («Malen sared») oma nimitadud pälidnan nimen mödhe.
Geografijan andmused
Male sijadase Indižen valdmeren Mal'divan sariden keskuses, 2 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnan päpala seižub Kaafu (vai Pohjoine Male)-atollal. Pälidnan pind — 5,8 km².
Klimat om subekvatorialine mussonine räk, päipaštokaz vodes läbi. Kun keskmäine lämuz om +25..+31 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1950 mm, sidä kesken kuivsezonan aigan (viluku-sulaku) — 330 mm. Kaikiš kuivamb ku om uhoku.
Administrativine jagand
Lidn om Mal'divan agjaha tazostadud. Male-lidn jagase 7 lidnanlaptha, 4 niišpäi oma Male-sarel, 1 — Vilingile-sarel, 1 — putkotadud Hulumale-sarel. Lendimportan Hulule-sar' mülüb Male-lidnha mugažo, se om kaikenaigaižeta ristitištota. Niiden ližaks, vspäi 2008 Guli Falu-sar' om sauvomas sijadamha meriportad. Kaik nened sared oma Kaafu (Pohjoine Male)-atollan palad.
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 105 000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', valdkundan eläjiden koumandez.
Irdkosketused
Kategorii:Mal'divan eländpunktad Kategorii:Mal'divan agjad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Sontaga
Sontaga (Заболотье) om vepsän külä Vologdan agjan Babajevon rajonan pohjoižpäivnouzmas. Mülüb sen Vepsän rahvahaližhe küläkundha.
Külä sijadase Šol-jogen basseinas, läz 160 m ü.m.t. korktusel. Matkad küläkundan Timošino-keskushesai om 26 km suvhe-suvipäivlaskmha, Babajevo-rajonkeskushesai om 117 km suvhe avtotedme. Lähembaižed eländpunktad oma Kaist ani päivnouzmha, Prangatist 3 km pohjoižpäivnouzmha i Janglaht 14 km suvhe-suvipäivlaskmha.
Vn 2019 sügüz'kulpäi külän tobmin om Angelina Födorovna Gerasimova.
Kategorii:Vepsän küläd Vologdan agjan Babajevon rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Ulvil
thumb|left|250px|Ph. Olafan jumalanpert' kellčuhundusenke Ulvilas (om saudud vll 1495−1510, vn 2007 nägu) Ulvil (Ulvila, Ulvsby) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen koumanz' lidnankund seičemespäi eläjiden lugun mödhe. Porin suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii
Eländpunkt oli lidnaks vll 1365−1558. Valdkundan koumanz' lidn vanhuden mödhe i üks' kudes lidnaspäi keskaigas. Kadoti torguindkeskusen znamoičendad Porin alusenpanendan jäl'ghe vl 1558. Municipalitet sai lidnan statusad tošti vl 2000. Mülütihe Kullaa-kundan lidnha vl 2005.
Ulvil šingotase kaikenaigaižiden NdFeB-magnitoiden da niiden komponentoiden tegimel (Saksanman «Vacuumschmelze»-koncernan «Neorem Magnets Oy»), leibäntegimel, «Satamaito»-kompanijan maidtegimel, tegimištzonal Porin röunal (vas'kentegimed, avtomatikan da toižen elektrotehnižen produkcijan edheotandad). Ende Friitala-nahktegim radoi lidnas mugažo, muzei jäi sišpäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan päivlaskmas, Kokemäenjogen randoil, istorine keskuz sijadase jogen oiktal randal. Ulvil röunatab agjan Pori-keskusenke (meriport) lodehes, matkan sen keskushesai 8 km lodeheze kaikil teil. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 217 km suvipäivnouzmha orhal, 234 km avtotedme vai raudtedme. Toine lähembaine lidn om Harjavalt 21 km suvipäivnouzmha avtol. «Tampereh — Pori»-raudte i «Helsinki — Pori»-avtote läbitadas lidnad.
Vl 2020 lidnan ühthine pind — 422,51 km², sidä kesken kuivma 400,65 km², vezi da sokaz tahond ottas 21,86 km².
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 12 809 ristitud, vl 2010 — 13 606 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 14 490 eläjad vl 1995. Ristituiden nell' videndest eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,2%, ročin kel' — 0,3%, toižed keled — 1,5%.
Jukka Moilanen radoi edeližen lidnanpämehen (reduku 2012 — reduku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sadakund
Ačinsk
thumb|left|250px|Tramvain maršrutad lidnan kartal (2017) Ačinsk (А́чинск) om Venäman lidn, lidnümbrik i raudtesol'm Krasnojarskan randan suvipäivlaskmas. Se om randan koumanz' surtte lidn, om lidnaks randan alištusenke. Mugažo Ačinskan rajonan administrativine keskuz, ei mülü rajonha.
Istorii
Ezmäižen Ačinskan lidnusen (Ачинский острог) aluz oli pandud 30 km suvipäivlaskmha nügüd'aigaižes lidnaspäi Čuliman randal vl 1641 kaičemha Tomskad Jenisein kirgizlaižid vaste. Om nimitadud heiden «ačid / ačigid»-heimon mödhe. Vl 1683 lidnuz paloi lophu, i sil-žo vodel panihe Ačinskan lidnust tošti nügüdläižel sijadusel. Sibirin trakt läbiti sidä.
Vl 1782 anttihe makundan lidnan statusad. Vspäi 1822 oli mülünu udeks pandud Jenisein gubernijha. 19. voz'sadal lidn tegihe tarbhaižeks keskuseks otmaha Sibirid kävutamižhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase madalan amuižen Arg-mägisel'gan pautkil, Čulim (Ijus)-jogen oiktal randal, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnojarskhasai om 160 km päivnouzmha Transsib-raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Nazarovo 30 km suvhe i Bogotol 60 km päivlaskmha.
Klimat om terav kontinentaline, tal'v oleleb vilu, voib panda halad miččel taht kul. Voden keskmäine lämuz om +0,8 C°, kezakun-uhokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −14..−15 C°. Ekstremumad oma −59 C° i +37 C°. Paneb sadegid 460 mm vodes, enamba kezakus-eloks (65..69 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (11..19 mm kus).
Mazul'skii-žilo (1267 rist. vl 2020) mülüb lidnümbrikho Ačinskan ližaks.
Eläjad
thumb|right|250px|Keskuzfontan vl 2015 Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 109 155 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 120..123 tuhad eläjid vozil 1985−2001. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 105 264 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Kazanin jumalaižen päjumalanpert' i kaks' časounäd.
Edeline lidnan pämez' om Ilai Ahmetov (sulaku 2007 — kezaku 2020).
Transport
Avtobusad, tramvaid, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Tatanmaine soda- da civiline Ačinsk-lendimport (ACS / АЧН) sijadase nelläs kilometras päivnouzmha lidnaspäi, tehtas vaiše päzutajiden eriližid reisid.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Krasnojarskan randan lidnümbrikod *
Koumekümne koume (kirj)
«Koumekümne koume» om vepsläižen Nikolai Abramov-kirjutajan ezmäine runokirj, ezmäine runokogoduz vepsän kelel kogonaz. Se om pästtud Petroskoihe «Karjala»-pästandkodil vl 1994.
Kirjan redaktor om vepsläine Nina Zaiceva-tedonaine, pästandan redaktor M.F. Hütti. Pirdi i kändi Irina Kart. Runokirj om paindud suomalaižen M.A. Kastrenan Sebran abunke i mülütab läz 40 runod 54 lehtpolel. Kirjan tiraž om tuha egzemplärid.
Irdkosketused
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Azerbaidžanine pahlav
Tehtas blödad Azerbaižanas navruzan oigendusen täht päpaloin, no ei ole vaiše pühäčuile. Söm om äišoidukaz šafranan ližadusenke. Vaumitadas levedas madalas paštandaličus. Om regionaližid eriližusid pahlavan tehmižes ingredijentoiden i vaumičendan mahtusen mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Azerbaidžanan keitand Kategorii:Päivnouzmaižed jauhtegesed
Kirs
Kirs (Кирс) om Venäman lidn da lidnankund Kirovan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Üläkaman rajonan administrativine keskuz (vspäi 1965).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1729 kuti žilo sauvomha da holitamha kaugedraudan tegint, nimitihe jogen mödhe (кырс «pengr», кырас «(jogen)vago»). Sur' uit om saudud vll 1729−1739 varatoitamha tegint vedel. Raudte tuli lidnha vl 1931, Kirs-raudtestancii radab vspäi 1940. Vll 1963−1965 žilo oli Kirsan tegimištoližen rajonan keskuseks, Omutninsk-ki mülüi sihe. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1965.
Kirs šingotase elektrokabelän tegimel, sömtegimištol i mecan ümbriradmižen edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Sur' Kirs-jogen (Большой Кирс, lankteb Vätkan üläjoksmushe oiktalpäi 2 kilometras päivlaskmha lidnan röunaspäi) i Suren Kirsan uiton-vezivaradimen (4,3 km²) randoil, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Uit ühtenzoitab Vätkad Kaman basseinanke. Matkad agjan Kirov-pälidnhasai om 169 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 192 km avtotedme vai 250 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Omutninsk 75 km suvhe orhal, 90 km avtotedme vai raudtedme i Vauged Holunic 79 km suvipäivlaskmha orhal vai 114 km avtotedme.
Nell' žilod i kaks' küläd mülüdas lidnankundha Kirsan ližaks. Lidnankundan pind — 1 347 km².
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirovan agjan lidnad *
Piter (stadion)
thumb|right|250px|«Piter»-stadion vn 2017 kezakus
Piter-stadion (Стадион «Санкт-Петербург», Saint Petersburg Stadium) om ühtennimižen lidnan stadion. Sijadase Krestovskii-sarel lidnan keskuzpalas. Stadion om «Zenit»-futbolkluban päarenaks. Edeline tönimi — Futboline stadion Krestovskii-saren päivlaskmpol'žes palas (Футбольный стадион в западной части Крестовского острова). Om saudud vll 2007−2016. Projektan tegii om japonine Kišö Kurokava-arhitektor (1934−2007) da hänen «Kisho Kurokawa Architects & Associates»-büro.
Stadion om Evropan üks' kaikiš nügüd'aigaižembiš i vigatomambiš stadionoišpäi. Sen mülü — 56 196 ristitud järgeližel futbolvändal, 68 134 ristitud suril vändoil i 80 tuhazesai koncertan aigan. Vn 2018 kezal stadion vastsi vn 2018 Mail'man futbolčempionatan vändoiden palad. Vl 2020 Evropan futbolčempionat linneb kontinentan erazvuiččiš maiš, i «Piter» om pandud ühteks 12:späi stadionoišpäi.
Sauvondan strokud i maksarv
Vozil 1950−2006 Kirovan nimel nimitadud stadion oli nügüdläižen sijas, vn 2006 kahtendel polel demontiruihe sidä. Vl 2007 panihe ezmäšt kivid uden stadionan alushe.
Sauvondan strokud i maksarv oliba äjiden ridoiden i diskussijoiden süks. Ezmäižen projektan mödhe stadion pidaiži olda tehtud jo voden 2009 tal'vkuks. No strokud sirdihe kuz' kerdad. Vn 2012 1. päiväl sügüz'kud Dmitrii Medvedevan inspekcijan jäl'ghe, sauvondan lopindan uz' dat oli pandud — 2014 voz'. Stadion om tehtud vn 2017 sulakule, pened detalid oma sauvomižes (paremboičendas) tähäsai, oz., vajehtadas gazonad.
Eziauguine sauvondan maksarv oli 6,7 milliardad rublid (250 mln US$), no summ kazvoi kaiken. Lopuližen projektan mödhe se sabusti summad 44 milliardad rublid (1,3 mlrd dollaroid).
Irdkosketused
Kategorii:Zenit Kategorii:Piterin stadionad Kategorii:Stadionad kirjamišton mödhe Kategorii:Petrogradan rajon
Taštagol
Taštagol (Таштаго́л) om Venäman lidn da lidnankund Kemerovon agjan suves. Se om Taštagolan rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2005.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1939 žiloks raudkivendon löudmižsijanno. Vl 1963 ühtištuihe Taštagol-, Kočur- (Кочура) i Šalim-žiloid, anttihe lidnan statusad.
Taštagol šingotase raudkivendon samižel Novokuzneckan metallurgijan täht tobman palan.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kondom-jogen muugotil randoil (Кондома, Obin oigedpol'ne bassein), 423..478 m korktusil, 450 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kočur- (hura) i Šalim- (oiged) ližajoged langetas Kondomanjogehe lidnan päivlaskmas. Matkad Kemerovohosai om 311 km lodeheze-pohjoižhe orhal, 375 km avtol vai raudtedme. Lähembaine lidn om Kaltan 92 km lodeheze-pohjoižhe orhal, 141 km avtol vai 160 km raudtedme. Vspäi 2008 avtote ühtenzoitab lidnad Mägialtajanke.
Taštagol om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 23 134 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 28 tuh. eläjid vl 1967.
Ortodoksižen hristanuskondan Jurgii-vägestusenkandajan päjumalanpert' (om saudud vll 1992−2002) i časoun' oma olmas lidnas. Šorijalaižiden etnografine muzei radab mugažo.
Taštagolan kaivuztehnologijoiden da holitusen sferan tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad *
Džaz
Istorii
Muziknäguz sündui AÜV:oiden suves 19. voz'sadan lopus — 20. voz'sadan augus. Leviganzi teravas mail'man šingotadud maidme. Uz' Orlean kändihe žanran šingotesen keskuseks. Džazan korged aig mäni 1920−1940-nzil vozil. Sil aigal džaz oli popmuzikan sinonimaks i toižetui, läbiti šingotesen pordhid, saihe čomamahton tazopindhasai. Kändihe äikul'turižeks näguseks, erazvuiččed regionaližed eriližused mülüiba sihe. Marširujad AÜV:oiden lidnoiden irdoidme pühäčuiden aigan il'msoitorkestrad, soda- i kargorkestrad valatoitiba džazan šingotest.
Terminan nügüd'aigaine znamoičend sündui 1950-nzil vozil, konz märhapanihe džazad muzikžanraks, erazvuiččiden pordoiden stiliden ühtenzoitajanke ümbrikirjutandanke. Alažanroiden enambusen ičendad oma sving, änen ekspressii, improvizacii, aluz riffoihe, blüzan laduiden kävutand.
Džaz jäb prestižižeks, pid'oitelese tedomehil, fondoil, festivaliden mail'man verkol. Žanran jäl'guz om tetab avaros, se valatoitab mirun muzikkul'turad tähäsai. Džazan rahvahidenkeskeine päiv oigendase 30. sulakud.
Alažanrad
Žanran toižendad: afrokubaine džaz, avangardine džaz, bibop, bosanova, čikagon džaz, diksilend, džazfank, džazfjužn, džaz-manuš, džazrep, eisiddžaz, fri-džaz, hardbop, kul-džaz, latinamerikaine džaz, modaline džaz, nü-džaz, pankdžaz, postbop, ska-džaz, smus-džaz, souldžaz, straid, sving, udenorleanine džaz.
Irdkosketused
Kategorii:Muzikžanrad
Salo
Salo (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsɑlo]) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om valdkundan 20. lidn eläjiden lugun mödhe.
Kurgiden aig
«Kurgiden aig» om Nikolai Abramovan kahtenz' kirj, runokogoduz vepsän kelel. Om pästtud Petroskoiš vl 1999.
Salo
Istorii
Salo šingotase Piiroinen-torguindmarkan meblin tehmižel (ištmed, lebuištmiden rived, sofad da laudad, metalližed pressuidud ezitegesed), kruizlaivoiden uksiden (Antti) i villänkuidimiden edheotandal, LeinoCast-metalltegesiden pästandal (mectehnikan, laivoiden i energomašiništon täht), mail'man indižen Wipro Technologies-kompanijan alajagudel (IT-konsul'tiruind, sistemintegracijan pätandad). Suriden teraztegesiden edheotand sijadase Halikko-ezilidnas.
Kurgiden aig
Irdkosketused
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Salo
Istorii
Ende Nokia-kompanijan pezasidon telefoniden ezmäine tegim radoi lidnas vspäi 1981, sid' saudihe toist tegint vl 1995. Telefoniden pästand tuli lophu vl 2012. Vl 2015 Microsoft-kompanii saupsi pezasidon tedokeskust-ki. Saksalaine Hella-kompanii ezimeleti sirta lämuzdiodiden fabrikad Romanijha vodele 2018. Vl 2007 saupsihe sahartegint, Evrolaudkund lüheni saharsvöklan kazvatandan kvotid Suomenman täht.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Uskelanjogen (toine nimi — Salonjogi) da penembiden jogiden randoil, Baltijan meren randpolel. Om severz'-se penid järvid lidnankundas. Salo seižub Turku — Hel'sinki oiktal tel. Matkad agjan Turku-keskushesai om 52 km päivlaskmha, pälidnhasai om 114 km päivnouzmha.
Vl 2018 lidnankundan pind — 2 168,30 km², sidä kesken kuivma 1 986,61 km², meri 106,59 km², vezi i sokaz tahond ottas 75,10 nellikkilometrad.
Kaik 30 lidnrajonad da 413 küläd mülüdas Salon municipalitetha, ühtetas külid 12 gruppha.
Eläjad
Vl 1980 kaik 47 638 ristitud elihe lidnas. Vl 2010 eläjiden lugu oli 55 235 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 92,9%, ročin kel' — 1,1%, toižed keled — 6,0%.
Antti Rantakokko radoi edeližen lidnanpämehen (2009−2017).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipäivlaskmaine Suomenma
Giz
Giz (الجيزة al'-Džīzah «tazangišt», egiptine virkand [el ˈgiːze]) om lidn Egiptan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gizan agjan administrativine keskuz, mülüb Kairan megapolisha.
Istorii
Amuižen Egiptan aigan nügüdläižen lidnan tahond oli sen Memfis-pälidnan (30 km suvhe) pohjoižeks kaumžomaks (Gizan piramidad). Eländpunktan aluz om pandud vl 642.
Giz šingotase mašinansauvomižel, himižel tegimištol, puvillan ümbriradmižel, fil'miden tehmižel, turizmal, oluden (Heineken-gruppan Al-Ahram Beverage Company) i tabakon edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn zavodiše vides kilometras suvipäivlaskmha Kairan keskusespäi, Gizan lidnfartalad saihe Kairhasai 20. voz'sadan lopus. Giz sijadase Nil-jogen hural randal, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Giz-lidn om ühtenzoittud Kairanke metropolitenal vspäi 1999.
Klimat om räk kuiv letetazangišton. Voden keskmäine lämuz om +21,2 C°, kezakun-sügüz'kun +26..+27 C°, tal'vkun-uhokun +13..+15 C°. Ekstremumad oma +2 C° i +46 C°. Paneb sadegid 17 mm vodes, ei olele niid semendkus-redukus, toižen aigan 1..4 mm kus. Pölütorokad oleskeldas keväz'kus-sulakus.
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 3 122 041 ristitud, agjan koumandez. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 4 872 448 eläjad kaikidenke alištunuzidenke lidnan tobmudele rajonidenke, agjan pol'.
Kairan universitetan (alusenpanend 1908, 230 tuh. üläopenikoid) päine kampus sijadase lidnas vspäi 1929.
Verhiden maiden sur'oigenduzkundad oma saudud neciš lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Egiptan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kondrovo
Kondrovo (Ко́ндрово) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan pohjoižpalas. Se om Dzeržinskijan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan voziden 1628−1629 makundan aigkirjas kuti anttud vl 1615 kirjeižen mödhe Kondirevo-žilo (vai Omel'janovskoje, Кондырево (Омельяновское)). Vl 1785 sauvoškanzihe bumaganfabrikad lähižes Troickoje-žilos. Vl 1799 zavottihe toižen bumaganfabrikan sauvomišt Kondirevo-žilos. Kondrovo sai radnikžilon statusad vl 1929. Vn 1938 25. päiväl keväz'kud ühtištuihe sidä Troickoje-radnikžilonke da kätihe lidnaks. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (9. reduku 1941 — 19. viluku 1942). Vspäi 1963 saudihe severz'-se uzid bumaganedheotandoid da rekonstruiruihe vanhid tegimid.
Kondrovo šingotase cellülozbumagaižel tegimištol, tehtas bumagan toižendoid (viž edheotandad — gofriruidud bumag, gofrokarton, pergament, nepsudenvastaine bumag, pakuitez), gigijenan tegesiden edheotandal (pampersad da bumagtegesed), sömtegimištol (leibänkombinat, saguden edheotand). Järed mototrass om tehtud lidnan röunal, eile kävutandas. Avtorižen pajon jogavozne festival' vedase vspäi 1998.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šan'-jogen hural randal tobjimalaz (Шаня 131 km pitte, Okan hurapol'ne bassein), 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kalughasai om 39 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 46 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Juhnov 46 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 56 km avtotedme, Medin' 19 km pohjoižhe orhal vai 23 km avtotedme, i Malojaroslavec 41 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 60 km avtotedme vai 70 km raudtedme. Govardovo-raudtestancii radab ani suvhe lidnaspäi «Kalug — Väz'm»-keskustal, nell'kilometrine sarak tuleb sišpäi Kondrovoho jüguiden täht.
Kondrovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 17,84 km².
Kuroki Meisa
Meisa Kuroki (黒木 メイサ Kuroki Meisa), todesine nimi — Sacuki Šimabukuro (jap.: 島袋 さつき Šimabukuro Sacuki; sünd. 28. semendku 1988, Nago, Okinavan prefektur, Japonii) om japonijalaine aktris, pajatai da model.
Biografii
Sacuki om sündnu Nago-lidnha. Openui «Okinawa Actors School»-aluzkundas, om sen 2007. voden pästnikan.
Vll 2004−2011 ühtni TV-serialioden fil'madandha.
Kanz
Vspäi 2012 aktris om lähtnu mehele, Dzin Akaniši-parajale. Vl 2012 Meisa kändihe mamaks, Teia-tütär om sündnu. Nügüd'aigan (vl 2017) hän kandab tošt last.
Kondrovo
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,8%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 4,0%.
Kuroki Meisa
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan aktrisad Kategorii:Japonijan pajatajad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Okinavan prefekturha Kategorii:Sündnuded vl 1988
Kondrovo
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Kondrovon gumanitariž-tehnine kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad *
Buinaksk
Buinaksk (Буйна́кск, Шура, Темир-хан-шура / Шура, ) om Venäman lidn da lidnümbrik Dagestanan Tazovaldkundan keskuzpalan suves. Se om Buinakskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1834, i vhesai 1922 sen oficialine nimituz oli Temir-Han-Šur. Nimitihe järven i jogen mödhe, kuivatihe Temir-Han-Šur-järved vl 1854. Žilo sai lidnan statusad vl 1866. Luja manrehkaiduz tegihe lidnas vn 1970 14. päiväl semendkud.
Buinaksk šingotase nenil tegimil: agregattegim (gidravližed i poltuzagregatad), ladimensauvomižen tegim, konservtegim (keitišed, džemad, kompotad). Ende meblin, kengiden, omblendan, trikokanghiden fabrik radoiba mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šura-ozen'-mägijogen randal (Шура-озень 80 km pitte, lankteb Kaspijha), 490 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Kurortine tahond levineb lidnas ümbri. Matkad lähembaižhe Mahačkal-lidnhasai om 40 km pohjoižpäivnouzmha orhal, raudtel vai avtol.
Buinaksk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 62 623 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Islaman järed Džuma-mečet' i koume pühäpertid, medrese i institut oma olmas lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevskijan jumalanpert' om saudud vl 2000, kaks' tošt pühäpertid oma pandud mantazole nevondkundaližen aigan. Judaizman pühäpert' ei ole väges hudran olendan tagut.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma professionaliž-pedagogine kolledž Rasul Gamzatovan nimed, maižanduzkolledž Š.I. Šihsajidovan nimed , ekonomikan da edheotaikundan kolledž , medicinine škol , viž üläopendusen aluzkundad (Moskv, Belgorod, Mahačkal, Piter).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Buhar
Buhar (Buxoro, Бухоро,, Бухара) om Uzbekistanan lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Buharan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal EME. Läz 140 sauvust da monumentad om kaičenus lidnas amussai, istorine keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.
Buhar šingotase edheotandoil sijaližel torhudel: londuseližen gazan i kivivoin ümbriradmižel, tekstil'tegimištol (puvillan ümbriradmine i pövuiden tehmine karakulišpäi), sauvondmaterialiden pästandal (mramor, savič), sömtegimištol (liha, jauh, vin), mugažo kengiden tegimel, rahvahan pramozloiden produkcijal i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 225 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Zeravšan-jogi Buharan keskuzkollektoraks (lankteb Karakulän oazisha i kadotab letetazangištos) ümbärdab lidnad lodehližes polespäi, sen Šahrud-kanal läbitab lidnan keskust. Lähembaine järed lidn om Navoi 100 km päivnouzmha raudtedme, Navoin agj zavodiše ani pohjoižpäivnouzmha Buharaspäi.
Eläjad
Vl 2005 eläjiden lugu oli 247 661 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Sijaline rahvaz om erazvuitte etnižen augotižlibundan mödhe.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks.
Juž
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 16.-17. voz'sadal Juzg-nimitusenke (Юзга). Šingotihe bumagkanghiden tehmižel 19. voz'sadan kahtendes polespäi. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1925.
Južan päedheotandad oma kanghiden fabrik, omblendfabrik, turbhan edheotand.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kläz'm-jogen hural randpolel (Volgan oigedpol'ne bassein), 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pionerk-jogi läbitab lidnad, vezivaradim om saudud Južan päivnouzmas. Matkad Vladimiran agjhasai om 10 km suvipäivlaskmha orhal, Ivanovohosai om 78 km lodeheze orhal vai 94 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Väznikad (Vladimiran agj) 38 km suvhe orhal vai 50 km avtotedme, Kovrov (Vladimiran agj) 49 km suvipäivlaskmha orhal vai 70 km avtotedme, i Šui 48 km lodeheze orhal vai 64 km avtotedme. Kaidraižuine «Balahn — Šui»-raudte oli olmas 1900-nzil — 1990-nzil vozil.
Juž-žilo i nell' küläd mülüdas lidnankundha Juž-lidnan ližaks. Lidnankundan pind — 103,97 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 21 586 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 170 ristitud, lidnankundan — 14 771 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 23..25 tuhad eläjid vozil 1959−1974 (25 tuh. rist. vl 1974). Vl 2017 kaik 12 834 ristitud elihe lidnas i 13 383 ristitud kaikes lidnankundas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,5%, toižed rahvahad — 2,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpert' oma olmas lidnas: koume jumalanpertid i časoun'.
Južan tehnologine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad *
Kornelius Kurt (akt'or)
Kurt Kornelius (Curt Cornelius; sünd. 22. kezaku 1973, Hantington Bič (Kalifornii), AÜV) om amerikaine akt'or.
Biografii
Kurtan kaikiš tetabambad rolid oliba televizijan serialoiš: «Matk taivhidennoks» (1984−1989, Highway to Heaven, Genri), «Beverli Hillz 90210» (1990−2000, Kit), «Sodajuridine radnikoičend» (1995−2005, JAG, Lens Korporal), «V.I.P.» (1998−2002, Dodž), «Meripolicii: specpalakund» (2003—, Metro P.D. Kodi Ouks-leitnant), «Ken Samanta om?» (2007−2009, Samantha Who?, Trei Uells).
Akt'or om naižiš, Sara Kornelius om hänen ak (neiččel Džonson).
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:Lapsenakt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1973 Kategorii:Sündnuded kezakun 22. päiväl Kategorii:Sündnuded Kalifornijha
Estinma
thumb|right|Estinman erazvuiččed tahod vn 2021 keväz'kus-tal'vkus. Videon hätkeližuz om 3 min 42 s Estinma (Eesti), täuz' oficialine nimi — Estinman Tazovaldkund (Eesti Vabariik), om Pohjoiževropan valdkund, se sijadase Baltijan meren päivnouzmaižel randal. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Tallidn.
Valdkundan pind om 45 339 km², eläjiden ühthine lugu — 1 328 439 ristitud (vn 2022 augus). Estinma seižub 129. sijas mail'mas (29. Evropas) pindan mödhe da 158. sijas (34. Evropas) ristitišton mödhe, kaikiš penemb Baltijan maiden keskes.
Suomen laht om pohjoižhe Estinmaspäi, Rigan laht levitase suvipäivlaskmha. Röunad madme: Venäma — päivnouzmas (piduz om 324 km), Latvii — suves (piduz om 333 km). Niiden ližaks om meriröunad Suomenmanke pohjoižes.
Vspäi 2004 Estinma om EÜ:n da PAKO:n ühtnii.
Oficialine kel' om estin kel', raha om evro.
Nimitusen augotižlibund
Edes 18.-19. voz'sadoid Estinman eläjiden ičeze nimituz oli maarahvas, vai «man rahvaz», sikš miše heiden päine radmine oli maižanduz. Eestlane-sana tuli latinan kelen Aesti-sanaspäi, ninga Publii Kornelii Tacit nimiti elänut «Saksanmas» (Baltijan meren randal) rahvast.
Amuižed skandinavižed sagad mainitadas mad Eistland-nimenke. Ninga Estinma nimitase islandijan kelel nügüd'-ki, mi om man Estland-nimitusen kartte danijan, saksan, alaman, ročin i norvegijan keliš. Latinankel'žiš aigaližiš purtkiš voib nähta Estia- i Hestia-nimitusid mugažo.
Estland / Eistland-nimituz om sidodud amuižskandivižihe aust-, austr-sanoihe ezimeletaden, ned znamoitas «päivnouzm».
Istorii
Ezmäižed žilod sünduiba nügüdlaižen Estinman territorijal vll 9600..9500 e.m.e., ned mülüiba «kund»-kul'turha. 10.-13. voz'sadoil aigaline feodaline kund oli siš; sodajoukuiden pämehed ohjastiba tahondoid.
13. voz'sadal saksalaižed toraziba estilaižid vaste, sid' estilaižiden mad tuliba Livonijan ricar'kundan maiden palaks. Sil aigal Estinma oli saksalaižiden ohjandusen al täuzin. 16. voz'sadal Reformacii augotihe Estinmas, sen satuseks protestantizm tuli man päižeks uskondaks. Sil-žo voz'sadal Estinma kändihe Ročinman palaks Livonijan sodan jäl'ghe.
Estinma da erased toižed mad tuliba Venäman palaks vl 1721, Pohjoižen sodan rezul'tataks Venäman imperijan i Ročinman keskes.
Vn 1897 andmusiden mödhe kaik 958 tuhad ristitud eliba Estin gubernijas, sidä kesken: 90 % — estilaižed, 4,5 % — venälaižed, 3,5 % — saksalaižed, 2,0 % — toižed rahvahad.
Venäman imperijan čihodamižen jäl'ghe Estinma sai ripmatomut ezmäižen kerdan vn 1918 24. päiväl uhokud. Valdkundan ezmäižed koume Konstitucijad (Põhiseadus vai Konstitutsioon) oliba olmas vll 1919−1920. Jäl'gmäine seičemenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1992, se om väges voziden 2003, 2007, 2011 i 2015 vajehtusidenke.
Estinma-valdkund oli okkupiruidud i mülütadud tazovaldkundaks NSTÜ:hü vn 1940 6. päiväl elokud.
Vn 1991 20. päiväl elokud Estinma tedištoiti ičeze ripmatomuden udessündutandas.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Estinman reljefan kart Estinma om röunatud Venämal päivnouzmpoles (röunan piduz — 324 km) da Latvijal suvipoles (333 km). Ühthine röunoiden piduz — 657 km. Valdkundan pind — 45 228 km². Baltijan meren randanpird om 3794 km.
Pagiškam, vell'
«Pagiškam, vell'» (Поговорим, брат) om vepsän Nikolai Abramov-kirjutajan koumanz' kirj, runokogoduz vepsän i venän kelil. Se om pästtud Petroskoihe vl 2005.
Estinma
Geografijan andmused
Rel'jef om tazo i kukhikaz sijidme. Kaikiš korktemb čokkoim om Sur' Munamägi-kukhanpä (318 m ü.m.t.) suvipäivnouzmaižel ülüdel.
Pagiškam, vell'
Kategorii: Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Estinma
Geografijan andmused
Peipusjärv da Vörtsjärv oma Estinman kaikiš surembad reskvezijärved. Kaik om 1200 londuselišt järved, ned ottas territorijan 4,7%.
Klimat om meren i kontinentaližen röunal.
Londuseližed pävarad oma bitumine šoidkivi, turbaz, fosforitad, harvad mametallad; toižed varad — hahk mouckivi, saved, letked, dolomit, merinima, mahuz.
Politine sistem
thumb|right|250px|Estinman parlamentan pert' [[Tallidnas]] Ohjandusen form om parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Eesti president vai Vabariigi President). Parlamentan ühtnijad pandas prezidentad radsijha videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Prezident vahvištab päministrad (est. Eesti peaminister) radnikusele nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 3. päiväl keväz'kud. Alar Karis om valitud parlamental (72 än't 101:späi kahtendes turas) üks'jäižes kandidataspäi da radab prezidentan vs 2021 redukun 11. päiväspäi. Edeline prezident om Kersti Kal'julaid (2016−2021). Päministr om Kaja Kallas vs 2021 vilukun 26. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Estinman administrativiž-territorialine jagand.
Makundad
Kaik om 15 makundad (agjad) valdkundas:
Eläjad
Estinmas elädas estilaižed. Vl 2017 valdkundan eläjiden lugu oli 1 251 581 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 570 599 eläjad vn 1990 vilukus, se poleni emigracijan tagut.
Rahvahad (vn 2011 rahvahanlugemine): estilaižed — 68,7%, venänikad — 24,8%, ukrainalaižed — 1,7%, vaugedvenälaižed — 1,0%, suomalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 1,6%, märhapanendata — 1,6%.
Kodikel' (2011): estin kel' — 68,5%, venäkel' — 29,6%, ukrainan kel' — 0,6%, toine kel' — 1,2%, märhapanendata — 0,1%.
Uskondan mödhe (2011): ortodoksižed hristanuskojad — 16,2%, lüteranad — 9,9%, toižed hristanuskojad — 2,2%, toižed uskojad — 0,9%, religijatomad — 54,1%, märhapanendata — 16,7%.
Kaikiš järedambad Estinman lidnad oma (surembaspäi penembha): Tallidn, Tartu, Narv, Pärnu, Kohtla-Järve, Vil'jandi, Rakvere, Maardu, Sillamäe. Lidnalaižiden pala om 69,2% (2020).
Ižanduz
Postindustrialine ekonomik šingotadud elektroniženke ohjastusenke. Znamasižed sarakod oma informacine, elektrotehnine, finansine i turizman holitand.