cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krasnosel'skii rajon (Piter)
Eläjad
Rajonan administracijan pämez' om Oleg Fadeenko vn 2019 uhokuspäi.
Rudn' (lidn)
Rudn'  (Ру́дня) om Venäman lidn da lidnankund Smolenskan agjan päivlaskmas. Se om Rudnän rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1323 kuti Rodn' (Ро́дня, rodny «väghine, kazvateline»). Nügüdläine lidnan nimi libub Rudn'-jogen nimitusespäi (Рудня vedenke rostken mujun). Vl 1856 «Vitebsk — Smolensk»-trakt läbiti žilod, vspäi 1868 «Rig — Orel»-raudte mäneb eländpunktadme. Žilo sai lidnan statusad vl 1926. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud (14. heinku 1941 — 29. sügüz'ku 1943).
Rudn' šingotase sömtegimištol (maidkonservtegim, leibänkombinat). Lidn om živatvodindan rajonan keskuz. Stökoltegim (himižed astjad i termometrad, pol'kalližarvoižed ratud kived, bankad) radab 20 kilometras lidnaspäi čuradusel Smolenskannoks lidnanvuiččes Golinki-žilos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipalas, Pen' Berezin-jogen randoil (Малая Березина 43 km pitte, Dnepran oigedpol'ne bassein), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vaugedvenäman röunhasai (Vitebskan agj) om 6 km lodeheze orhal, Smolenskhasai om 55 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 59 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Demidov 45 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 48 km avtotedme, Vitebsk (Vaugedvenäma) 60 km lodeheze orhal, 62 km avtotedme vai raudtedme, i Orš (Vaugedvenäma) 64 km suvipäivlaskmha orhal, 91 km avtotedme vai 130 km raudtedme. «Vitebsk — Smolensk»-mante ümbärdab lidnad pohjoižröunaks. Rudn'-raudtestancii radab lidnan keskuzpalan päivlaskmas.
Rudn' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 14,79 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 347 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahalugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 300 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10..11 tuhad eläjid vll 1970−2001 (11 032 rist. vl 1989). Ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' — Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' om olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,1%, vaugedvenälaižed — 1,7%, armenijalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om privatine Rudnän nügüd'aigaižiden tehnologijoiden kolledž. Valdkundaližed profopendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Gol'mii
thumb|left|200px|Gol'mijan pala
Rudn' (lidn)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Gol'mii
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 1,3 grammad tonnas. Šveicarijalaine Žak-Lui Sore-himik avaiži gol'mijan spektraližen analizan abul vl 1879. Ročilaine Per Teodor Kleve-himik erigoiti uden elementan hapandust sil-žo vodel i nimiti Stokhol'man oiktastuseks, sikš ku radoi läz necidä lidnad.
Ei ole biologišt rolid gol'mii-metallal, no sen erased solad stimuliruidas substancijoiden vajehtust.
Fizižed ičendad
Gol'mii om pehmed da tagokaz, loštai da hobedakaz mametall.
Atommass — 164,93033. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,795 g/sm³. Suladandlämuz — 1734 K (1461 C°). Kehundlämuz — 2873 K (2600 C°).
Londuseline gol'mii kogoneb üks'jäižes stabiližes 165Ho-izotopaspäi. Tetas 35 ratud radioaktivišt izotopad 140..164 i 166..175 atommassanke, mugažo niiden 33 izomärad.
Kävutand
Ottas kävutamižhe gol'mijad metallurgijas (legiruidas alüminijan ühthesuladusid), atomenergetikas i üläveimiden magnitoiden tehmižes. Gol'mijan ionad oma aluseks sädamha infrarusttad sädegoičendad lazeras.
Elementan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Socializm
thumb|right|250px|Rusked flag — socialistižiden revolücijoiden simvol Socializm (latinan kelen socialis-sanaspäi «kundaline») om üks' ideologijoišpäi, ekonomižiden i socialižiden sistemiden rivi, niihe sidodud politižed teorijad i likundad. Socialistižed sistemad harakteruzuidas nenil tundusil: ižandusen, tehmižen abutusiden i varoiden jagamižen valdkundaline i/vai kundaline kontrol'.
Puhthiden socialistižiden sistemiden torgusetomad i torguzformad oma olmas. NSTÜ:n socializman form oli socialistine oligopolii, Kitain form — socializm kitajan specifikanke. Torgusetoi socializm sädab torgusen tehmižen faktoroiden i rahoiden naturališt vajehtust lugustusiden alusel, muga ümbärdab kapitalizman värid effektoid i šingotase teravas. Torguzsocializm kaičeb arvoidenformiruindad, torgusen faktoroid, erasti kundaližiden edheotandoiden ližan süd i tehmižen abutusiden jagamižen motivacijad; kaikuččen edheotandan puhtaz liža kontroliruiše sen radvägel vai kogodase kundan täht socialižeks dividendaks.
Socialistižed idejad mainitasoiš amuižgrekižen Platon-filosofan töiš, oliba levitadud Afiniš 4. voz'sadal EME. Tomas Mor (1478−1535) i Tommazo Kampanella (1568−1639) oliba ezmäižikš kommunistoikš-utopistoikš. Ezmäine buržuazine revolücii sünduti socializman projektoiden filosofid 19. voz'sadan augotišes: Sen-Simon, Furje, Ouen. Saksanman Marks- i Engel's-filosofad ühtenzoitiba kommunizman i socializman meletusid ezmäižen kerdan, edel niiden polenpidajad oliba vihanikoikš. Segoitadud ižanduz om levitadud mail'mas nügüd', otab parahimad kapitalizmas i socializmaspäi, sen politine aluz om social-demokratižed partijad i profühtnendad; mülütab valdkundan znamasižid tehmižpidegid reguliruindan i sal'hiden toštmižjagamižen täht.
Homaičendad
Kategorii:Ekonomižed ideologijad Kategorii:Politižed ideologijad Kategorii:Socialižed likundad
Bagaman Sared
Bagaman Sared (The Bahamas [bəˈhɑːməz]), täuz' oficialine nimituz — Bagaman Sariden Ühtnend (Commonwealth of the Bahamas), om valdkund ühtennimižil saril Pohjoižamerikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Nassau, valdkundan ristitišton läz nelläd videndest eläb siš.
Istorii
Vl 1973 heinkun 10. päiväl Bagaman Sared tedištoitiba ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Valdkundan konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bagaman Sariden geografine kart. Bagaman Sared sijadase pohjoižpoles Kubalpäi da Kariban merelpäi, suvipäivnouzmpoles AÜV:oiden Florid-štataspäi. Kaik om läz seičemed sadad sart sarištos, sured koumekümne niišpäi oma elänzoittud. Valdkundan pind om 13,939 km². Valdkundan randad lainištab Atlantine valdmeri. Randanpird om 3542 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Alvernii-kukkaz Ket-sarel, 62 m ü.m.t. kortte.
Londuseližed varad oma keitandsol, aragonit, mec, kala, väghine mahuz.
Politine sistem
thumb|right|250px|Bagaman Sariden parlamentan panoram [[Nassaus.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine monarhii parlamentiženke demokratijanke. Valdkundan pämez' om britanine kunigaznaine — Elizavet Toine. Päministr (Prime Minister of The Commonwealth of The Bahamas) om otnuden tobmut parlamentan alakodiš partijan lider.
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senate) 16 ühtnijanke, jenaral-gubernator vahvištab heid. Alakodi om Suiman Kodi (angl.: House of Assembly) 38 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Bagaman päjärgvaličendad, sidä kesken parlamentan alakodihe, oliba vl 2017 semendkun 10. päiväl. Nügüdläine Kornelius Elvin Smit-jenaral-gubernator om radnikuses vs 2019 kezakun 28. päiväspäi. Enzne jenaral-gubernator om Margerit Pindling, hän oli otnu radsijad vozil 2014−2019. Vs 2017 semendkun 11. päiväspäi Hjubert Minnis radab päministran. Edeline päministr om Perri Kristi (2002−2007 i 2012−2017).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Bagaman Sariden administrativiž-territorialine jagand.
Bagaman Sared jagasoiš 31 ümbrikoks (district).
Eläjad
Bagaman Saril elädas bagamalaižed. Vl 2009 eläjiden lugu oli 338 956 ristitud, vl 2014 — 321 834 ristitud.
Augotižlibundan mödhe (2010): afrikalaižed — 90,6%, evropalaižed — 4,7%, segoitadud augotižlibundanke (afrikalaižed evropalaižidenke) — 2,1%, toiženke augotižlibundanke — 1,9%, märhapanendata — 0,7%.
Eläjiden tobj pala oma hristanuskojad: protestantad — 69,9%, riman katolikad — 12%, toižed hristanuskojad — 13%, toižed uskojad — 0,6%, religijatomad — 1,9%, märhapanendata — 2,6% (2010).
Toižed sured lidnad (enamba 10 tuh. ristituid vn 2009 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Friport, Uest End. Lidnalaižiden pala om 83,2% (2020).
Ižanduz
Turizm da bankad anttas läz pol't valdkundan kogosüdäiproduktad.
Vl 2009 Bagaman Sariden päeksport oli polistiren (21%), hil'voižim da nukleinmuiktused (18%), kala da merenproduktad (11%); toine eksport — mašiništ (3%), kived (3%), parfümerii (3%), keitandsol (2%), käziinstrument (2%), raud da teraz (2%), avtod da likutimiden varapalad (2%), sodalaivad (1%), cement (1%).
.bs
.bs om Bagaman Sariden Internet-domen. Se om avaitud 1991-nden voden 3. päiväl sügüz'kud.
Irdkosketused
B Kategorii:Bagaman Sared
Plačido Mikele
Mikele Plačido (Michele Placido; sünd. 19. semendku 1946, Askoli-Satriano, Italii) om italijalaine kinoakt'or da režissör.
Visbaden
thumb|left|250px|Lidnan rajonad (2012) Visbaden (Wiesbaden [ˈviːsˌbaːdn̩] «luhtoiden vannad») om lidn Saksanman päivlaskmas. Se om Gessen-federacijanman administrativine keskuz, man kahtenz' surtte lidn Frankfurtan Mainal jäl'ghe.
Plačido Mikele
Biografii
Plačido om sündnu Askoli-Satriano-lidnha. Armijan služindan jäl'ghe radoi Riman policijas.
Visbaden
Istorii
Lidnan tahond mainitase ezmäižen kerdan Plinii Vanhemban vn 77 «Londuseližes istorijas» Aquae Mattiacorum-nimitusenke «Mattiakoiden purtked». Lidnan alusenpanendan voz' om 121. Alemannoiden lidnuz oli lidnan sijas Rimalaižen imperijan aigan. Frankad alištiba alemannoid vl 497, sauvoiba kunigazlišt tanast 8. voz'sadal. Frankoiden Einhard-tedomez' mainiti nügüdläšt lidnan nimitust ezmäižen Visbada-formas vl 830. Kätihe Nassaun pälidnaks vll 1815−1866, sen aigan gercogan rezidencii oli saudud lidnas, i se šingotaškanzihe. Gessen-federacijanma om sätud Toižen mail'man sodan jäl'ghe, i Visbaden kändihe sen pälidnaks, sikš miše murendused siš oliba vähemba äjan mi surembas Frankfurtas.
Plačido Mikele
Biografii
Mikele om mel'dünu teatrha, sid' openui Draman čomamahton Akademijas. Sai mail'man tetabut Korrado Kattani-komissaran rolin jäl'ghe televizijan «Sprut»-serialas, kudambas Plačido edesti rolid nell' ezmäšt sezonad (kaik niid om 10). «Sprut»-serial oli lujas populärižen Nevondkundaližes Ühtištuses.
Visbaden
Istorii
Visbaden om kurortlidnaks hulil purtkil. Tegimištoiden edheotandad ratas lidnas: avtosauvomižen (Porsche, Ferrari), avtopaloiden i kaluiden avtovoibištelendoiden täht, farmaceftižen i himižen (japonižed kompanijad). Nened federaližed aluzkundad baziruišoiš siš: Saksanman kriminaližen policijan ohjanduz, Federaline statistine ohjanduz, Federaline demografijan institut, Saksanman klinižen diagnostikan keskuz.
Plačido Mikele
Kanz
Akt'or om naižiš koumanden kerdan. Federika Vinčenti om hänen nügüdläine ak, aktris. Mikelel viž last om olmas: Violante-tütär (kahtendes naindaspäi, sünd. 1976), Mikelanželo-poig (kahtendes naindaspäi, sünd. 1990), Marko Brenno-poig (kahtendes naindaspäi, sünd. 1991), Inigo-poig (sündnu naindata vl 1988) da Gabriele-poig (koumandes naindaspäi, sünd. 2006). Tütär jätktab tatan radod, radab aktrisan mugažo.
Visbaden
Geografijan andmused
Lidn seižub Rein-jogen oiktal randal, sijadase federacijanman suvipäivlaskmaiženno röunanno, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Main-jogi lankteb Reinha lidnan territorijal. Matkad Berlinhasai om 450 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 570 km kiruhavtoteil vai 540 km raudtedme. Järed Mainc-lidn om Reinan vastrandal. «Lidnad-kaks'jaižed» oma lidnaglomeracijan keskuseks 490 tuh. eläjidenke.
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +9,8 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun +1..+2 C°. Paneb sadegid 638 mm vodes, enamba kezakus-heinkus (66..68 mm kus), vähemba uhokus i sulakus (41 mm kus).
Plačido Mikele
Irdkosketused
Kategorii:Italijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Italijha
Visbaden
Geografijan andmused
Visbaden jagase 26 lidnrajonaks (Stadtbezirk / Stadtteil) vspäi 1977.
Eläjad
Vl 1521 kaik 192 ristitud elihe eländpunktas, vl 1800 — 2239 ristitud. Vl 2011 eläjiden lugu oli 275 976 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt lidnan istorijas oli 274 464 eläjad vn 1981 augotišes, 278 654 eläjad vn 2018 augotišes i om nügüd'. Heiden ližaks, läz 21 tuhad amerikaižid rahvahanikoid oma lidnas, ned rahvahanikad oma AÜV:oiden armijha sidodud päpaloin, sen evropine päfater sijadase ani lidnanno tel Frankfurtannoks.
Visbaden mülüb «Frankfurt Rein-Main»-lidnaglomeracijha 5,8 mln eläjanke vl 2019 14 800 km² pindal.
Transport
Päraudtestancii i severz'-se toižid raudtestancijoid ratas lidnas, raudte ühtenzoitab kaikidenke lähižidenke lidnoidenke. Širštain-jogiport (Schiersteiner Hafen) om Reinan randal venehstancijoidenke.
Matkad Frankfurtan rahvahidenkeskeižhe lendimporthasai om 25 km.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Taišet
Taišet (Тайше́т) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Irkutskan agjan päivlaskmas. Se om Taišetan rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha vspäi 2005.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1897 kuti raudtestancii sauvomha Transsibad da žilo holitamha sidä, nimitihe Taišetk-jogen mödhe. Kätihe Taišetad radnikžiloks vl 1937. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1938 2. päiväl keväz'kud. Kävituhe türmatud da ottud plenha mehiden töid. Vspäi 1960 oli alištunu agjan tobmudele oikti.
Koume raudted ühtenzoittas lidnas: Transsib, BAM i Suvisibirine magistral'. Raudten passažirstancii, sortiruindstancii, koume depod oma lidnas. Mecsarakon da sömtegimišton edheotandad ratas Taišetas. Vspäi 2008 alüminijantegim om sauvomas, vn 2021 lopus ezmäine pala om töhöpästtud. «Päivnouzmaine Sibir' — Tün' valdmeri»-kivivoinveim zavodiše Taišetas, sen pompstancii radab lidnanno.
Geografijan andmused
Lidn sijadase peniden Taišetk- (Тайшетка 25 km pitte) i Akul'šetk-jogiden randoil (Акульшетка 31 km pitte, Birüsan oiktad ližajoged), Päivnouzmaižen Sajanan ezimägištol, 320 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Irkutskhasai om 575 km suvipäivnouzmha orhal vai 670 km «Sibir'»-avtotedme. Lähembaine lidn om Birüsinsk 12 km päivlaskmha.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,2 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −16..−19 C°. Ekstremumad oma −47 C° i +37 C°. Paneb sadegid 484 mm vodes, enamba semendkus (60 mm) i elokus (71 mm), vähemba kül'mkus-keväz'kus (22..30 mm kus).
Taišet om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 35 485 ristitud, rajonan nell' ühesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 42..43 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (43 tuh. rist. vll 1992−1996). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 33 364 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' om olmas lidnas, ühtennimine mez'jumalankodi i Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen pühäpert' oma sauvomas. Protestantizman kaks' kundad oma registiruidud. Mugažo islaman pühäpert' om väges.
Taišetan medicinine i tegimištoliž-tehnologine tehnikumad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnankundan pämez' (Administracijan pämez') om Aleksandr Zajika (2007 — sügüz'ku 2022).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad *
Mad'jaranman administrativiž-territorialine jagand
Nügüd'aigaine administrativine jagand om olmas surita vajehtusita vspäi 1950. Kaik om 3155 kundad Mad'jaranmas, sidä kesken 346 lidnad i 2809 küläkundad vn 2016 andmusiden mödhe. Ned mülüdas 19 agjaha (med'jed, megye). Budapešt-pälidn om tazostadud agjaha. Ühtištudas niid 7 administrativižhe regionha (Magyarország régiói) vspäi 1999. Agjad alajagasoiš 175 ümbrikoks (járás) vspäi 2013, pälidn alajagase rajonikš (kerületei). Ümbrikod — lidnoikš (város) da küläkundoikš (község).
Agjad (med'jed)
thumb|right|400px|Jagadud agjoihe Mad'jaranman regionad Kaik om 19 muga nimitadud «med'jed» (agjad) valdkundas, pälidnan ližaks:
Ciolkovskii
Ciolkovskii (Ciołkowski) om pol'šanmaine kanzannimi. Se voib znamoita:
Sakramento (Kalifornii)
thumb|left|250px|Sakramenton transportine kart (2010) Sakramento (Sacramento [ˌsækrəˈmɛntoʊ], ispanine virkand: [sakɾaˈmento]) om AÜV:oiden lidn Kalifornii-štatan keskuzpalan lodehes. Se om Kalifornijan administrativine keskuz, štatan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Ende naisenan- i mivok-indejalaižed oliba enambuses nügüdläižen lidnan tahondas. Edel 1809 vot ispanine Gabriel' Moraga-matkadai tedoiži jogen čomad alangištod, i nimitihe sidä hänen Es como el sagrado sacramento!-sanoišpäi («se om aniku pühälahjad!»). Kalifornijan kuldsäruläžund zavodihe vl 1848, i uden eländpunktan aluz om pandud vaugedverižil sen-žo voden tal'vkus, nimitihe alangišton mödhe. Alusenpanii om šveicarine Džon Satter-noremb-immigrant.
Vn 1850 27. päiväl uhokud štat registrirui ut lidnad. Se šingotaškanzihe teravas sättujan sijadusen tagut, ristitišt ületi 10 tuhad eläjid vl 1860, kacmata regulärižihe sur'vezihe. Vspäi 1879 om štatan kaikenaigaine pälidn. Vl 1963 laivkanal ühtenzoiti lidnad San Franciskon lahtenke.
Sakramento šingotase valdkundaližil holitišil, tervhudenkaičendan aluzkundoil, sömtegimištol, elektrotehnižil edheotandoil (Intel-kompanijan tegimed). Om ümbärtud maižanduzrajonal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen alangištos, alajoksmusen hural randpolel, 9 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Amerikan-jogi (American River 48 km pitte) lankteb Sakramentho lidnan territorijas. Ühthine pind 259,3 km², sidä kesken kuivma 253,6 km², vezi 5,7 km².
Territorii alištub sur'vezile. Gruntveden tazopind om korged (9 m).
Eläjad
Vodel 2010 eläjiden lugu oli 466 488 ristitud, ezilidnoidenke — 2,4 mln ristituid (videnz' surtte štatas). Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport
Avtobusad i kiruhtramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Sacramento Regional Transit District-organizacii (SRTD) ohjastab kundališt transportad. Lidn om valdkundan znamasine raudtesol'm (2. sija štatas i 7. AÜV:oiš).
Rahvahidenkeskeine civiline Sakramento-lendimport (SMF, 12 mln passažiroid vl 2018) om saudud 16 km lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Gvadalaharha, Vankuverha i AÜV:oidme. Eläjad kävutadas San Franciskon lendimportad matkadamha verhiže maihe, se radab 140 kilometras suvipäivlaskmha.
Vesnuhhein
Vesnuhhein (Ranunculus acris) om äivozne heinäsine kazmuz. Se om Vesnuhhein-heimon tipine erik, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.
Leviganduz
Voib vastata Evropan i Azijan venon vönen nituil. Erik om introduciruidud Pohjoižamerikha, varuline rujohein Udes Zelandijas.
Ümbrikirjutand
Kazvab 20..50 santimetrhasai pitte. Vižsaumnikan formal jagadud lehtesed kazdas vezoil. Lühüd jurišt (0,5..1,8 sm pitte) om mahusen pindanno. Ribujuren palad kazdas lapakoikti i kon'ha alahaks, 10..40 sm süvüdehesai i 25..50 sm levette.
Vesnuhhein änikoičeb kezakus i ehtib kärnduda heinäntegole. Änikod oma pakaižed, kahthe santimetrhasai surtte. Viž äniklehtest, äi pölükid da petkloižid om änikos. Änikuz om pol'vihmankatuz. Plod om kazvanuded ühtheze pähkmuded. Äikerdoičese semnil tobjimalaz, paremba luhtoidme.
Kävutand
Kazmuz om luja morim, ei sa otta südäimehe ristituile, mezjäižile i äjile kabjživatoile.
Kazvatadas 'Flore pleno'-formad dekorativižeks, sen pakuižed änikod oma järedad ribuikahad loštabad. Vesnuhheinän tuhk mülütab nenid mikroelementoid (procentoiš): kalii 24,3, kal'cii 18,4, natrii 6,0, hlor 5,0, magnii 4,1, ola 3,7, fosfor 3,5, raud 2,4, rik 1,8.
Kävutadas hibjan irdpolespäi, ottas tervehtamha poltatesid, satatesid, pän kibuid, tuberkulözad.
Homaičendad
Kategorii:Vesnuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Rujoheinäd
.et
thumb|right|250px|Domenan logotip .et om Efiopijan Internet-domen. Se om avaitud 1995-nden voden 15. päiväl redukud. Domenal om röunatud kävutand Efiopijan territorijal.
Registracii om lasktud koumandel tazopindal. Valdkundan Internetan tehnine pid'oitelend tegese Kitaišpäi.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
Irdkosketused
E Kategorii:Efiopii
Megion
Megion (ven. i Мегион, Мегіон) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivnouzmas. Om ümbärtud Nižnevartovskan rajonan territorijal, Nižnevartovskan lodehline ezilidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Sibirin Aleksandr Dunin-Gorkavič-tedoidajan kirjutusiš vl 1910 kuti hantilaižiden Majon-žilo «venui ümbärdajan kontinentad hijaman sus». Vl 1912 mainitase Venäman imperijan oficialižiš andmusiš kuti Magajon (Магайон). Vspäi 1959 tedoitihe i vl 1961 avaitihe kivivoid läz Megionad (zavottihe kävutada nügüdläižen nimitusen), se oli Samotloran löudmižsijan ezmäine fontan. Vn 1964 semendkul kätihe Megionad radnikžiloks. Vn 1980 23. päiväl heinkud se sai lidnan statusad ümbrikon alištusenke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase sokahas tahondas, Ob'-jogen da sen Meg-hijaman oiktal randal (Мега), 40 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Segoitadud taigamec ümbärdab lidnad. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 382 km päivlaskmha orhal vai 479 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nižnevartovsk (lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport) 20 km suvipäivnouzmha orhal vai 25 km «Surgut — Nižnevartovsk»-avtotedme, i Langepas 55 km lodeheze orhal vai 65 km avtotedme.
Lidnanvuitte Korged-žilo (Высокий, 6 968 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Megionan ližaks. Megion-raudtestancii om saudud siš «Surgut — Nižnevartovsk»-raudtel, 10 km lodeheze Megion-lidnaspäi. Raudte mäneb ühtes kilometras lidnan pohjoižröunan taga. Lidnümbrikon pind — 50,51 km².
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,8% vl 2010): venälaižed — 62,4%, ukrainalaižed — 7,4%, totarlaižed — 7,1%, baškiralaižed — 3,5%, azerbaidžanlaižed — 1,7%, lezgilaižed — 1,2%, kumikad — 1,0%, čečenalaižed — 0,9%, moldovalaižed — 0,8%, vaugedvenälaižed — 0,8%, čuvašalaižed — 0,8%, toižed rahvahad — 4,6%, rahvahuden ozutandata — 7,8%.
Megionan politehnine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Valg
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart. Valg (Valga, Walk; venän aigkirjištos: Влех) om lidn da raudtesol'm Estinman suves, Lätänman röunanno. Se om Valgan makundan administrativine keskuz.
Istorii
Valgan ižandusen päsarakod oma kebn tegimišt (omblendfabrik i kengiden tegim), sömtegimišt, mecan ümbriradmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pedeli-jogen randal (Virtsjärven bassein), 65 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnhasai om 245 km lodeheze avtotedme, Righasai — 175 km suvipäivlaskmha. Latvijan Valk-lidn röunan taga da Valg oma olmas ühthižeks lidnaks realižudes.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 12 261 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 18 500 eläjad vl 1979. Koume hristanuskondan pühäpertid om lidnas: lüteranine, ortodoksine, seičemenden päivän adventistoiden.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 64,3%, venänikad — 26,3%, ukrainalaižed — 3,1%, latvijalaižed — 2,1%, vaugedvenälaižed — 1,3%, suomalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,5%.
Kalev Härk radoi lidnan edeližen pämehen vll 2011−2017.
Transport
Vl 1903 raudte tuli lidnha. Valg-raudtestancii sijadase «Tartu — Rig»- i «Valg — Viru»-keskustoil.
Nassau
thumb|left|250px|Lidnan nägu kaimdajaspäi Nassau (mugažo anglijan kelel, virktas [ˈnæsɔː]) om Bagaman Sariden pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan kommertine keskuz, mugažo Nju Providens-ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
20. voz'sadal šingotaškanzi Nassau lidnaks kaitud kožujanno merikaranno, AÜV:oiden laivišt kävuti sidä Toižen mail'man sodan aigan. Vn 1963 Kuban revolücijan jäl'ghe amerikalaižiden turistoiden valu sirdi Bagamihe, i niiden pälidn kändihe lebukeskuseks. Kolonialižen arhitekturan äjüz vedab ičezennoks turistoid.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren päivlaskmas, otab Nju Providens-sart täuzin (207 km²), sen kaikiš korktemb londuseline čokkoim om 5 m ülemb meren tazopindad. Nassaun keskuz om saudud saren pohjoižpäivnouzmaiženno randanno. Matkad lähembaižhe järedha Majami-lidnhasai (Florid, AÜV) om 290 km päivlaskmha orhal. Lähembaine järed sar' om Andros 50 km päivlaskmha i suvipäivlaskmha.
Klimat om subekvatorialine.
Eläjad
Vl 2006 Nassaun eläjiden lugu oli 210 832 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Lidnas eläb läz koumed nelländest valdkundan ristitištod.
Transport
Avtobusad, taksid i avtoiden kortom oma kundaližeks transportaks lidnas. Likund om hurapol'ne. Ehtatimed ühtenzoittas toižidenke elänzoittud saridenke. Džordž-princan valdmad oma meriportaks matkadajiden laivoiden täht.
Rahvahidenkeskeine civiline Linden Pindling nimel nimitadud lendimport (NAS, 3,2 mln passažiroid vl 2014) sijadase sil-žo sarel 16 km päivlaskmha lidnan keskusespäi Killarni-järven päivlaskmaižel randal. AÜV:oiden muitkontrol' om siš, tehtas reisid AÜV:oidme, Kanadan lidnoihe i Kariban meren maihe, mugažo Bagamiden saridme.
Irdkosketused
Kategorii:Bagaman Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Umm Kul'sum
Umm Kul'sum (أم كلثوم [ˈomme kælˈðuːm], Umm Kulthum / Oum Kalthoum), todesine nimi Fatma el'-Zahra bint Ebrahim es-Sajjed el'-Bel'tagi (فاطمة بنت إبراهيم السيد البلتاجي, Fatima Ibrahim es-Sayyid el-Beltagi; sünd. 31. tal'vku 1898, Tammai ez-Zahairah-külä, Egiptan hedivat, Osmanan imperii — kol. 3. uhoku 1975, Kair, Egipt) oli egiptine pajatai i aktris, pajoiden kirjutai. Pajati kontral'to-änel, sai avarod tetabut araban mail'mas araban pajoiden edestusel.
Pajatajan naižen populärižuz abuti möda hänen sädusiden 300 tuhad diskoid joga vodel kaks'kümne vot surman jäl'ghe.
Biografii
Fatma oli sündnu Tammai ez-Zahairah-külähä Nilan del'tan randal, külän mečetin Ebrahim-imaman goll'hä kanzha. Neičukaine oli noremb koumen lapsen kesken, Fatma al'-Malegi-mam oli otnus kodiižandushe. Ebrahim-tat pajati praznikoil ližadumha rahoid, i Fatma jäl'genzi da abuti hänele vižvoččes igäspäi. Imam, hänen poig, Fatma-tütär i plemännik sädiba hüväd ansamblid da ajeliba ezinendoidenke. Fatma sai verolišt islamišt kazvatust külän školas.
Vodele 1920 kanzaline ansambl' tegi ezinendoid suriš lidnoiš, Kairas-ki, kanz sirdihe sihe vl 1923. Sil-žo vodel Fatma allekirjuti kontraktad saksan Odeon-kompanijanke i vajehti religiozišt repertuarad sur'il'man pajoikš. Vll 1936−1947 pajatai vändi fil'miden rolid mugažo. Jätksi pajatajan kar'jerad 1970-nzihe vozihesai.
El' Kuveit
El' Kuveit (مدينة الكويت, vepsän transkripcii: Madīnat El' Kuveit) om Kuveitan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Om valdkundan pälidnaks sen alusenpanendaspäi vl 1961. Šingotaškanzi sadud ripmatomuden jäl'ghe, sikš miše anastihe sal'hid kivivoin möndaspäi Evropan da AÜV:oiden kompanijoil. Soda Persijan lahtes (1990) toi lujad ekologišt vigad ezilidnoile da meren eläjile, kivivoi valoihe da kividunu räkäs sil aigalpäi.
El' Kuveitan ižandusen sarakod oma kivivoin vendan ližaks: turizm, openduz, tedoidused tervhudes, finansižed da investicižed kompanijad.
Geografii
Lidn sijadase valdkundan keskuses, Persijan lahten üks'jäižen merikaran madalal randal.
Klimat om lujas räk pol'letetazangišton. Paneb sadegid 116 mm vodes, niid ei olele ani kezakus-sügüz'kus. Letetorokad oleldas. Voden keskmäine lämuz om +26,4 C°, no tal'vel voib panda haloid öl.
Eläjad
Vl 2008 eläjiden lugu oli 151 tuhad ristituid. Kuveit-valdkundan ristitišt eläb pälidnan aglomeracijas tobjimalaz (2,4 mln vl 2005). Om äi ajelnuzid verazmalaižid radmaha.
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Kuveit-lendimport (KWI) om üks'jäine valdkundas, sijadase 15 km suvhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Indijha, Pakistanha, Iranha, Turkanmaha, erasihe toižihe lähižihe Azijan maihe, Keskmeren lidnoihe-portoihe, Evropan järedoihe lidnoihe.
Kaks' meriportad oma läz lidnad vemha ujuden kivivoid (Ahmadi-port) da tomha tavaroid (Šuveik-port).
Homaičendad
Kategorii:Kuveitan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Vepsänma
thumb|right|250px|[[Vepsän flag]] Vepsänma (vai Vepsii) om istoriž-geografine agj Venäman lodehes (öbokas), vepsläižiden eziauguine eländtahond.
Rahvahan istorine tahond om kaičenus tähäsai. Sijadase neniš regioniš: Karjalan Tazovaldkundan suvi, Leningradan agjan päivnouzm da Vologdan agjan päivlaskm. Ühthine vepsän administrativine ühtnik ei olend sätud tähäsai, Vepsän nacionaline ümbrik jäi 1930-nziden voziden planoiš vaiše.
Territorii om järvekaz, harakterizuiše äjil soil i mecoil, transportteiden vajagudel, ristitišton penel lugumäral. Vepsän ülüz om londuseližeks vezijagandröunaks Baltijan i Kaspijan meriden basseinoiden keskes. Znamasižed järved oma Änine, Ladog i Vaugedjärv (Valgjärv), joged oma Ojat' i Süvär'.
Istorižes agjas eläb koumen paginan vepsläižid. Paginoiden territorijad levitasoiš penel keskustal toine toižespäi, om mecoid i eländpunktoid venälaižiden enambusenke niiden keskes. Vspäi 1928 suvivepsläižiden pala sirdi Sibirihe (Kemerovon, Irkutskan agjad) päzutamhas kollektivizacijaspäi. Om vepsläižiden joukuid enččedme NSTÜ:dme, Ukrain om toine valdkund vepsläižiden oficialižen lugun mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Istorižed agjad
Pain Kris
Kristofer Uaitlou «Kris» Pain (Christopher Whitelaw «Chris» Pine; sünd. 26. eloku 1980, Los Andželes, Kalifornii, AÜV) om amerikaine fil'miden, TV-serialoiden i änetoitandan akt'or. Zavodi kar'jerad vl 2003.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Los Andželesha
Facebook
Verk om äikel'ne. Se om sätud PHP-programiruindkelel, zavodi radod vn 2004 uhokun 4. päiväl. Kaik om 2,5 mlrd aktivižid kävutajid kaikuččes kus i milliardhasai joga päiväl. Verkon päfater da päserver sijadasoiš Menlo Park-lidnas San Franciskon aglomeracijan suves, AÜV. Verkon pidai om Facebook, Inc.-kompanii, radajiden lugu om 52 534 ristitud (vn 2020 andmused).
Eziauguižešti vebsaitan nimituz oli Thefacebook, i se radoi vaiše Garvardan universitetan üläopenikoiden täht. Sid' avaitihe registracijad Bostonan aglomeracijan toižiden universitetoiden täht, sen jäl'ghe AÜV:oiden kaikiden openduzaluzkundoiden täht elektroniženke adresanke .edu-domenas. Zavotten vn 2006 sügüz'kuspäi registracii saital om avaitud Internetan kaikiden kävutajiden täht 13-voččes igäspäi elektropočtan adresanke.
Feisbuk mülüb mail'man kaikiš paksumbihe kävutadud saitoihe viden kesken.
Irdkosketused
Kategorii:Socialižed verkod Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe
Samoan kel'
Samoan kel' (ičeze nimituz om gagana Sāmoa) om Samoan da Amerikan Samoan (anglijan kelenke) oficialine kel', üks' avstronezižiš kelišpäi.
Ühthine harakteristik
Samoan kelen kaikiš lähižemb om tongan kel' da sen toižed heimolaižed keled oma, ozutesikš, indonezijan kel', gavajan kel', Taivan'-saren keled.
Ei ole lujid erinendoid samoan kelen paginoiden keskes, sikš erazvuiččiden paginoiden pagižijad voidas toimetada toine tošt kebnašti. Formaližen i formalitoman paginoiden keskes om erinendoid: formalitomas paginas kirjutadas k-kirjant t-kirjamen sijas kaiken, ozutesikš, tama «poig» —> kama.
Kelen kirjamišt om sätud latinan kirjamišton pohjal. Kaik om 18 kirjant samoan kirjamištos, niišpäi koume kirjant (H, K, R) kävutadas vaiše ottud toižiš kelišpäi vaihiš.
Samoan kelen nedal' (Vaiaso o le Gagana Sāmoa) om samoan kelen praznik, oigetas sidä joga vodel. Ezmäižen kerdan kelen pühäč om tehnus Avstralijas vodel 2010.
Pagižijoiden lugu
Samoan kelen pagižijoiden lugu om 350..400 tuhad ristituid kaikes mirus, heišpäi pol' eläb Samoan saril, erazvuiččiden meliden mödhe.
Kahtenz' taho pagižijoiden lugun mödhe om Uz' Zelandii, äi samoan ristituid elädas sigä — 114 tuhad, heišpäi läz 81 tuhad ristituid mahttas pagišta samoan kelel. Udenzelandijalaižiden läz kaht procentad mahttas pagišta samoan kelel voden 2013 informacijan mödhe. Vn 2016 Avstralijan rahvahanlugemižen mödhe kaik 44 875 ristitud eliba neciš valdkundas samoan kelen mahtusidenke.
Kirjamišt
Samoan kelen kirjamišt om sätud latinan kirjamišton pohjal vl 1834, siš om 14 kirjant; niiden ližaks, koume kirjant — H, K, R — kävutadas vaiše ottud toižiš kelišpäi vaihiš. Makron-znam kävutase jonoštamha pit'kid vokalid, no ei kirjutagoi sidä nügüd'aigan paksus.
Istorii
Samoan rahvaz sai ičeze kirjamišton evropalaižilpäi toižiden Polinezijan rahvahiden enambusen kartte. Vil'jam Anderson (ang. William Anderson) kirjuti ezmaižid sanoid samoan kelel vl 1777, naku oma:
Nenil sanoil samoan jüred oma, voib löuta lujas pojavid sanoid tämbäižes-ki keles: tamāloa («uk»), tama‘ta‘i («naine» (ustavakaz form)), sole («poig!» — vokativine form, kavütadas kucumha).
Konz Vil'jam Mariner (ang. William Mariner) oli Tongal, ka hän kirjuti erasid pajoid samoan kelel ičeze muštospäi. Nene pajod ei olgoi kändnuded, sikš miše hän ei tedand samoan kel't i kirjuti sanoid värin.
Konz evropalaižed tuliba sarile, hö tahtoiba käta Biblijad samoan kel'he, sikš pidi säda ezmäi kirjamištod samoan kelen täht, ei olend olmas sidä völ. Kirjamišt om sätud vodel 1834 i ezmäine kirj, kudamban nimituz om «E tala A, E, F», om pästtud sil-žo vodel. Kirjas om 11 lehtpol't: oigedkirjutandan urokad i tekstad samoan kelel. Siš kirjas oigedkirjutandal om erinendoid nügüdläižen oigedkirjutandan kohtha, vodel 1836 nece oigedkirjutand toižetui: kävutaškanzihe p-kirjant b-kirjamen sijas, i g-kirjant — ng- da gn- digrafiden sijas; mugažo otaškat'he kävutamižhe makron-znamad pit'kiden vokaliden täht.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Samoan keled Kategorii:Amerikan Samoan keled Kategorii:Avstronezižed keled
Marginal
thumb|right|250px|Okaidud venälaižed lapsed Suren sodan aigan, 1942 Marginal om ristit, kudambal socialine status kadoi, vai ei ole sidä. Tobjimalaz marginalad oma «röunal» (latinan margo-sanan znamoičend) erazvuiččiden socialižiden gruppoiden keskes, i ei mülügoi konkretižhe kundaližhe klassha. Erasišti «autsaiderad»-termin kävutase.
Lugedas marginaloikš nenid ristituid: radotomiden pala, koditomad, bomžad, niššatad, hizaidajad, arestantad; mugažo meletomad, čudižed, invalidad, autistad, subkul'turoiden riven ezitajad (gopnikad, kül'metud).
Elo erazvuiččiden socialižiden normiden keskes valatoitab ristitun psihikad i telustab hänele adaptiruidas uziš socialižiš arvoimižiš.
Kacu mugažo
Kategorii:Sociologii *
Sklodovskaja-Küri Marija
Marija Sklodovskaja-Küri (Marie Curie, Maria Skłodowska-Curie, sündundaspäi Marija Salomeja Sklodovskaja, Maria Salomea Skłodowska; sünd. 7. kül'mku 1867, Varšav, Pol'šanman kunigahuz-jenaralgubernatorkund, Venäman imperii — kol. 4. heinku 1934, Sansell'moz-sanatorii, Passi-kommun Francijan Al'piš) oli francine fizikantedomez' da himik pol'šan augotižlibundanke. Pani radiohimii-tedon alust.
Radioaktivižuz-tärtusen tegii da tedoidai. Sai Nobelän premijad fizikas (1903) i himijas (1911), ezmäine sanu premijad naine i üks'jäine sanu sidä kahtišti.
Tedonaine avaiži radioaktivižust ühtes ičeze Pjer Küri-mužikanke i Anri Bekkerelinke. Sklodovskaja-Küri avaiži mužikanke mugažo radii- i polonii-elementoid.
Biografii
Marija Sklodovskaja oli sündnu Varšavha mez'gimnazijan Vladislav Sklodovskii-direktoran, matematikan i fizikan opendajan (1832−1902) kanzha. Bronislava Boguskaja-mam ohjanzi Varšavan školal neičukaižiden täht edel Marijan sündundad. Tat oli Piterin universitetan pästnikan i valatoiti Marijan šingotest lujas. Kaks' sizart i vell' oliba Marijal, openuiba gimnazijas hüvin.
Marijal ei olend voimusid sada üläopendust Varšavan universitetas, ottihe openumha siš mehid vaiše. Radoi guvernantal i eli gollüdes, no jätksi sada tedoid iče kirjoišpäi. Sirdi Parižha, openui Sorbonnas vll 1891−1893. Sai grantad terasen magnitičendoiden tedoidusen täht i säti tundmust ičeze Pjer Küri-mužikanke.
Ezmäižen mail'man sodan aigan Marija abuti opeta ristituid kävutamha röntgenapparatoid pöudläžundkodiš.
Homaičendad
Kategorii:Francijan fizikantedomehed Kategorii:Pol'šanman fizikantedomehed Kategorii:Himikad Kategorii:Francijan tedomehed Kategorii:Pol'šanman tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Nobelän premijan laureatad
Tataban'j
Tataban'j (Tatabánya [ˈtɒtɒbaːɲɒ], Totiserkolonie) om lidn Mad'jaranman lodehes. Se om Komarom-Estergom-agjan administrativine keskuz (vspäi 1950).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud radnikžiloks 19. voz'sadal samha kivihil't. Se sai lidnan statusad vl 1947. Ende oli metallurgijan i jüžmakon mašinansauvomižen keskuseks.
Tataban'j šingotase elektropaloiden tehmižel, pakuitesen pästandal, alüminijan ümbriradmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase alangištos Gereče- i Verteš-mägisel'giden keskes, 167 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Budapešt — Ven»-raudtekeskustal. Matkad Budapešthasai om 55 km suvipäivnouzmha.
Tataban'j-lidn jagase kahesaks ümbrikoks.
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): mad'jaralaižed — 82,8 %, saksalaižed — 2,6 %, čiganalaižed — 1,8 %, slovakijalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,4 %, rahvahuden ozutandata — 12,0 %.
Religijan mödhe (2011): katolikad — 26 %, kal'vinistad — 6 %, lüteranižusen polenpidajad — 1 %, toižed uskojad — 1,2 %, religijatomad — 34,5 %, jätiba vastuseta — 31,3 %.
Edeline lidnan pämez' om Čaba Šmidt (reduku 2010 — reduku 2019, Csaba Schmidt).
Antal'j
Antal'j (Antalya [anˈtalja]) om lidn da meriport Turkanman suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Antal'jan agjan administrativine keskuz.
Tataban'j
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Antal'j
Istorii
Agjan territorii om elänzoittud amuižiš aigoišpäi. Eländpunktan aluz om pandud Pergaman car'kundan Attala II-carin käskön mödhe Attaleia-nimitusenke (Ἀττάλεια) vl 159 EME. Vl 133 meiden erad rimalaižed anastiba lidnad, se oli Adrian-imperatoran tal'veližeks rezidencijaks. Lidn mülüi Rimalaižhe imperijha, sid' Vizantijha. Sur' manrehkaiduz vei lidnad lanktushe 8. voz'sadal.
Turkad anastiba regionad 12.-13. voz'sadal, islam vajehti hristanuskondad lidnas. Mülüi Osmanan imperijha vspäi 1423, nimitusen nügüdläine variant om olmas siš-žo aigaspäi. Antal'j oli znamasižeks meriportaks Keskaigan, orjiden torguz radoi. Vll 1919−1921 lidn oli okkupiruidud italijalaižil pordaigaližešti. Kändihe Turkanman kaikiš surembaks turizman keskuseks 20. voz'sadan lopus.
Antal'j šingotase turizmal i sidodud sihe torguindal, meriportal, tekstilin i nahkan tegimištol. Maižanduz om olmas lidnas ümbri amussai. Nened aigtegod oleldas lidnas: «Kuldaine apel'sin»-kinofestival', Rahvahidenkeskeine letekuvapatshiden festival', Rahvahaližed borcuindan voibuižed voiš, futbol- i gandbolvändod, teatraližed lavastused.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren randal, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ankarhasai om 386 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 484 km avtotedme.
Klimat om subtropine Keskmeren. Tavran mäged kaitas viluspäi. Relätivine nepsuz vajehtase 55..65 procentad röunoiš vodes läbi. Hala i lumi oma harvad lujas. Kül'bendsezon vedase semendkun keskespäi kül'mkun augotižhesai. Voden keskmäine lämuz om +17 C°. Paneb sadegid 1120 mm vodes, niišpäi vaiše 52 mm semendkus-sügüz'kus.
Antal'j-lidn jagase videks nimitadud rajonaks.
Eläjad
Vl 2010 lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 1 001 318 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', otab agjan pol't. Lidnan ühthine ristitišt om läz 2 millionad kezaaigan, turistoiden tulendan tagut. Kaks' universitetad.
Avtobusad, tramvaid, kiruhtramvaid da maršruttaksid-dolmušad oma kundaližeks transportaks lidnas. Velotehuziden verk om sur'. Raudted ei ole. Rahvahidenkeskeine civiline Antal'j-lendimport (AYT, 35,5 mln passažiroid vl 2019) sijadase 13 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Evropan äjihe lidnoihe (Venäman, Saksanman i Suren Britanijan lidnad päpaloin) i Lähižen Päivnouzmman lidnoihe, reisiden enambuz oma sezonižed i čarterad.
Edeline lidnan pämez' om Menderes Türel, hän radoi vll 2014−2019.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Gorodec
Gorodec (Городе́ц) om Venäman lidn da lidnankund Alalidnan agjan päivlaskmas. Se om Gorodecan rajonan administrativine keskuz da pala.
Istorii
Gorodec šingotase istorižel i rahvahanpramozloiden turizmal, laivansauvomižel, sömtegimištol (maidtegim, pränikad), mugažo puhtastandharjoiden i avtoelektroveimišton edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Volgan hural randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Alauz'lidnan keskushesai om 48 km suvipäivnouzmha orhal vai 61 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Balahn 17 km suvhe vai 33 km avtotedme, Zavolžje 2 km päivlaskmha orhal vai 8 km avtotedme (rajonan kaikiš suremb lidn i lähembaine raudtestancii) i Čkalovsk 20 km lodeheze orhal vai 50 km avtotedme.
Gorodec om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 30 658 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33..35 tuhad eläjid vll 1970−2001 (35 727 rist. vl 1979).
Ortodoksižen hristanuskondan Feodorovskii-mez'jumalankodi kafedraliženke Jumalanmaman Feodorovskii-jumalaižen päjumalanpertinke, kahesa jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Čikago
thumb|left|250px|Čikagon lidnrajonad da lidnanlaptad Čikago (Chicago [ʃɪˈkɑːgoʊ] vai [ʃɪˈkɔːgoʊ]) om lidn AÜV:oiden pohjoižes, Illinois-štatan kaikiš suremb lidn. Se om koumanz' AÜV:oiden lidn ristitišton mödhe (Nju Jorkan da Los Andželesan jäl'ghe), järed finansine keskuz. Sijadase Mičigan-järven suvipäivlaskmaižel randal.
Istorii
Läz 1670. vot majami-indejalaižiden žilo oli olmas Čikagon sijal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 1780-nzil vozil peneks žiloks. Ezmäine tulii elämhä Žan-Batist Point du Sable oli franciženke da afrikaiženke augotižlibundanke, hän sauvoi fermad Čikago-jogensun randal. Čikago-žilo sai oficiališt lidnan statusad vozil 1833 (kuti «town») i 1837 (kuti «city»). Lidnan nimi om ottud francijalaižil sijaližiden indejalaižiden kelen shikaakwa-sanaspäi «meclauk», «meckünz'lauk».
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan pohjoižpäivnouzmas, 176..205 korktusil valdmeren pindan päl. Joged jokstas lidnadme: Čikago lidnan keskuses, Kalumet, Des-Pleis lidnan päivnouzmas.
Klimat om kontinentaline neps. Voden keskmäine lämuz +9,9 C°, heinkun +23,3 C°, tal'vkun — −4,6 C°. Ekstremumad oma −32,8 C° i +40,6 C°. Paneb sadegid 937 mm vodes, vähemb vilukus-uhokus (45 mm kus), enamba elokus (124 mm).
Čikago jagase ühesaks lidnanlaptaks, ned alajagasoiš 77 lidnrajonaks (community area, 1920-nziden voziden lopuspäi), lidnrajonad — enamba mi 200 mikrorajonaks (neighborhood).
Viluänik
Viluänik (Anemone ranunculoides) om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Tulleihein-heimospäi. Mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.
Čikago
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 2 695 598 ristitud. Läz 9,5 mln ristituid elädas Čikagon aglomeracijas (Sur' Čikago, Chicagoland), se otab koumant sijad AÜV:oiš i 26-nt sijad mail'mas eläjiden lugun mödhe.
Edeližed lidnan pämehed oma Lori Laitfut (Lori Lightfoot, semendku 2019 — semendku 2023) i Ram Emanuel' (Rahm Emanuel, semendku 2011 — semendku 2019).
Viluänik
Leviganduz
Viluänik kazvab levedlehtesižiš mecoiš nenidenke puidenke: lehmuz, tamm, bukpu, grab. Ned mecad oma segoitadud kuzenke erasti.
Čikago
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Illinoisan lidnad Kategorii:Illinois
Viluänik
Ümbrikirjutand
Jurišt om ujelii pit'k, kazvab pindanno. Kazmuz oleleb 30 santimetrhasai kortte. Üks'-kaks' lehtest libudas jurespäi pit'kal vardel, änik kazvab vardel mugažo ülähäks lehtesespäi.
Änikod oma pakuiž-kuldataban mujun, koume santimetrhasai surtte, viž äniklehtest. Üks'jäine änik vardel, 2..5 vart ühtel kazmusel. Änikoičeb 15..20 päiväd sulakus — semendkus. Plod sädase heinkus, kogoneb lehtesenvuiččiš paloišpäi. Äikerdoičese vegetativižikš tobjimalaz.
Mafii
Mafii om sicilijalaine kriminaline kund Italijas, kudamb valatoitab töižed-ki valdkundad, ozutesikš, AÜV.
Viluänik
Homaičendad
Kategorii:Vesnuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Meckazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused
Mafii
Nece om kriminaližiden gruppiden "kanz", kudambal om ühthine organizacii, struktur i ičtazvedandan kodeks. Kaikuččel gruppal om ičeze territorii, kus se reketiruib biznesad.
Italijan kelel Mafia-sana znamoičeb "peitsija".
Kategorii:Mafii Kategorii:Sociologii
Leps Grigorii
Girgorii Viktorovič Lepsveridze (Григорий Викторович Лепс, გრიგორი ვიქტორის ძე ლეფსვერიძე Grigori Viktoris dze Lepsveridze; sünd. 16. heinku 1962, Soči, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman pajatai, muzikankirjutai da muzikprodüser gruzijalaiženke augotižlibundanke.
Biografii
Grigorii om sündnu Soči-lidnha. Viktor-tat radoi lihakombinatal, Natella-mam — leibtegimel. Grigorii vändi futbolha lapsessai i ezini školansambliš. 14-vozne ühtni professionaližhe muzikškolha i vaumiči sidä bangsoitoiden vändajal.
Leps radoi ezinejaks Sočin restoranoiš, oli «Indeks-398»-gruppan solistan. Vl 1992 sirdi Moskvha i zavodi tetabad kar'jerad.
Kanz
Pajatai om naižiš kahtenden kerdan. Anna Šaplikova om hänen nügüdläine ak, kargadai. Hänel om olmas nell' last: Inga-tütär (om sündnu vl 1984), Eva-tütär (om sündnu vl 2002), Nikkol'-tütär (om sündnu vl 2007), Ivan-poig (Vano, om sündnu vl 2010).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Sočihe Kategorii:Sündnuded vl 1962
Kurortan rajon (Piter)
thumb|right|250px|Kurortan rajon Piterin kartal Kurortan rajon (Курортный район) om rajon Piteriš. Sijadase regionan lodehližes palas Suomen lahten pohjoižel randal. Nece om Piterin kaikiš suremb rajon territorijan mödhe.