cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vingl
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan keskuzpalan suves, Ojat'-jogen randoil, oiktal randal tobjimalaz. Avtotesild ühtenzoitab randoid. Matkad Kos'kenaluine-lidnhasai om 46 km lodeheze orhal vai 73 km avtoteidme. «Vepsän mec»-puišt levigandeb suvhe Vinglaspäi.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +3,7 C°, kezakun-elokun +15..+17 C°, tal'vkun-uhokun −6..−9 C°. Paneb sadegid 708 mm vodes, enamba heinkus-elokus (87..88 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (38..39 mm kus).
Küläkundan pind om 2891 km². Kaik 20 irdad i viž nimitadud kujod oma žilos.
Eläjad
Vinglas elädas äi vepsläižid. Vepsläižiden lugun mödhe nece žilo lidiruib Leningradan agjas. Vl 1989 (2511 rist.) kaikutte koumanz' žilon eläi kirjuti ičtaze vepsläižeks. Kaikiš suremb žilon territorijan ristitišt oli vl 1959 (2513 eläjad), vl 1971 (2480 rist.), vll 1987−1997 (2,5..2,6 tuh. rist., 2642 rist. vl 1990). Vl 2010 žilon ristitišt oli 2200 eläjad, küläkundan kaks' koumandest.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud žilos: Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen jumalanpert' (om letud vll 2004−2009) i ph. Serafim Sarovalaižen časoun' (saudihe vl 2007). Vasilii Suren jumalanpert' (1867−1873) om kaičenus, no ei ole rados, alištub restavracijale.
Jogavozne «Elonpu»-praznik mäneb žilos läz 16. päiväl kezakud vspäi 1987, severz'-se tuhad ristituid ühtnedas sihe. Vepsän rahvahan fol'kloran keskuz om sätud kul'turkeskusen alusel, uz' sauvuz ližadui vl 2019. Radai vspäi 1998 vepsän käzitöiden udessündutandan keskuz mülüb sihe: kanghiden tehmine puil, pletind tohespäi i ragoišpäi, poimetiž, omblend paikoišpäi.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Nguen The Thao
Nguen The Thao (Nguyễn Thế Thảo; sünd. 21. keväz'ku 1952, Pho Mii, Vjetnam) om ranu Hanoi-lidnan pämehen da Vjetnaman kommunistižen partijan Hanoin komitetan ezimehen vspäi 2007. Vs 2015 tal'vkun 4. päiväspäi Nguen Duk Tung vajehti händast.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Hanoi Kategorii:Vjetnaman politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Vjetnaman kommunistine partii
Boršod-Abaui-Zemplen
thumbnail|right|250px|Boršod-Abaui-Zemplen-agjan kart Boršod-Abaui-Zemplen (Borsod-Abaúj-Zemplén megye [ˈborʃod ˈɒbɒuːj ˈzɛmpleːn]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Miškol'c.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan pohjoižes-pohjoižpäivnouzmas. Slovakijan röun om pohjoižes. Röunatab nellänke agjanke.
Pind om 7 249,67 km². Ristitišt — 667 594 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 809 468 ristitud vl 1980.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Boršod-Abaui-Zemplen-agj jagase kuz'toštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad vižtoštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Neciš agjas om kaks'kümne seičeme lidnad:
Lidnoihe ližaks, om olmas 358 žilod Boršod-Abaui-Zemplen-agjas.
Odžibve (rahvaz)
thumb|right|250px|Viž vejad-odžibvelašt (19. voz'sada) Odžibve (mugažo odžibv) vai čippeva (Ojibwe, Ojibwa, Chippewa, ičeze nügüdläine nimituz: Aniššinape) om Pohjoižamerikan indejine rahvaz.
Leviganduz
Odžibvelaižed elädas Kanadas i AÜV:oiden pohjoižes. Rahvahan eziauguine territorii levitase pohjoižhe i päivlaskmha Suriš järvišpäi.
Lugu om läz 360 tuhad ristituid — enamb 205 tuhad Kanadas i enamb 150 tuhad AÜV:oiš. Pagištas odžibven i anglijan kelil.
Istorii
Odžibve-rahvaz eli laptas evropižen kolonizacijan päčuradusespäi, ka om kaičenus. Vedi sodoid lähižid indejižid rahvahid vaste kolonizacijan aigan eskai.
Rahvahan kul'turan istorii mülütab tohesižid venehid i turuškoid, vas'ken samišt da torguindad, mecrisan kul'tiviruindad i vahtren siropan sandad. Kaičenus tohesižiš turuškoiš om kirjutadud detaližikš da kompleksižikš neniš azjoiš: aigtegoiden istorii, pajod, kartad, mainitesed, starinad, matematikan i arboiden tedod.
Hatin'
Nügüd' memorialine kompleks om saudud külän sijas Minskan agjan pohjoižes, avaitihe vn 1969 kezal. Se om üks' mel'heižtahoišpäi neciš valdkundas, kudamb ozutab kaiken fašistiden äredust.
Odžibve (rahvaz)
Religii
Rahvahan nügüd'aigaižed uskod oma protestantizman jumalankodikundad, katolicizm i veroližed verod.
Hatin'
Irdkosketused
Kategorii:Memorialižed kompleksad Kategorii:Vaugedvenäman istorii Kategorii:Minskan agj
Odžibve (rahvaz)
Religii
Tähäsai totemizm, mectusen kul'tad i rahkoiden-valdoičijoiden kul'tad oma levitadud odžibve-rahvahas. Ülembaine jumal om Gitči-Manitu (Kičči-Manito).
Tolokonnikova Nadežda
Nadežda Andrejevna Tolokonnikova (Надежда Андреевна Толоконникова) vai Nadä Tolokno (Надя Толокно; sünd. 7. kül'mku 1989, Noril'sk, Krasnojarskan rand, Venäman NFST, NSTÜ) om venämalaine pankmuzikant, «Pussy Riot»-muzikkollektivan enzne solist, «Voina»-artgruppan eksühtnii.
Vn 2012 21. päiväl uhokud muzikgruppan ühtnijad tegiba akcijad Moskvan Hristos-Sündun päjumalanpertiš — pankloičend pühäpertin keskuzpalas. Sen-žo voden elokun 18. päiväl Nadežda i kaks' tošt «Pussy Riot»-muzikgruppan solistad, Marija Alöhina da Ekaterina Samucevič, oliba sittud kahteks vodeks ičeze huliganižes tegos. Vl 2013 tal'vkun 23. päiväl Tolokonnikova i Alöhina oma pästtud arestan alpäi.
Homaičendad
Kategorii:Pussy Riot Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Noril'skha
Sisu SA-150
thumb|right|250px|Sisu SA-150 Sisu SA-150 vai «Masi» om Suomenman «Sisu Auto»-avtotegijan kesksurtte kaks'värtmuzline jüguavto. Tehmine oli vodespäi 1982 vhesai 1991.
Täuz' veduz om 6 400 kg. Kaikiš lujemb piguz — 100 km/č. Bak mülütab 225 litrhasai poltust, ajelendan edhuz om 800 km toštmižtäutandata.
Sisu SA-110
Sisu SA-110 vai «Kevyt-Masi» om Suomenman «Sisu Auto»-avtotegijan kebnan jüguavton prototip. Se om tehtud 1986-ndel vodel, somustadud paloin.
Sisu SA-150
Tehtihe 60 avtohosai vodes, läz kaik ned oma pästtud Hämenlidnha. Pojav koumevärtmuzline jüguavto om Sisu SA-240.
Sisu SA-110
Kahtel värtmudel (4 x 4), kaik om tehtud kuz' mugošt jüguavtod. Ei olend pästtud massižhe tehmižehe, eziauguižešti planiruihe tehta üht tuhad mugoižid avtoid Suomen sodavägiden täht vedamha jaudvägid. Jüguavto tuli kal'heks, likutim oli vällähk.
Tot'm
Tot'm (То́тьма) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan päivnouzmas. Se om Tot'man rajonan administrativine keskuz.
Sisu SA-150
Edesine lugemine
Kategorii:Sisu Auto Kategorii:Jüguavtod
Sisu SA-110
Edesine lugemine
Kategorii:Sisu Auto Kategorii:Jüguavtod
Tot'm
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1137 uz'lidnan Svätoslav Ol'govič-ruhtinasen tohesižes kirjeižes kuti Tošm-pagast (погост Тошма). Sirdihe Tot'mad Suhonan ülezjogen severz'-se kerdoid: ezmäi sijazihe Vanh Tot'm-jogensun randal (kümnes kilometras Suhonan mödvedhe), sid' saiba keitandsolad kaks' kilometrad pohjoižhe nügüd'aigaižes lidnaspäi (nüg. Varnicad-külä), nimitihe Tot'man Usol'je.
Vspäi 1541 saudihe lidnust kaičemhas vihankandajišpäi totarlaižiden londan jäl'ghe, korktal kukhal, nügüdläižen lidnan sijas. Änikoičeškanzi torguindlidnaks 17. voz'sadal, konz kaik Venäman verazmaine torguind tegihe Pohjoižen kal't. Tot'm sai oficiališt lidnan statusad vl 1780. Torguind poleni Piterin šingotesenke, no tot'malaižed löuziba uzid voimusid šingotadas. 18. voz'sadan kahtendel polel hö sädatiba da oigenziba äi joukuid Sibirihe, Edahaižen Päivnouzman i Amerikan randoihe samha živatkarvad, sišpäi must amerikaine reboi om lidnanznamal. Tot'man eläjad tegiba 20 ekspedicijad tedoidamha Tüned valdmert, avaižiba da nimitiba sen erasid sarid.
Tot'man ižandusen päsarakod oma turizman holituz, sömtegimišt (leibänkombinat, lihakombinat, argvoin tegim), mecan ümbriradmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suhon-jogen keskmäižen joksmusen hural korktal randal tobjimalaz, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om äi astužnikoiden sildoid, sikš miše pertišt om kukhikahas vanoikahas tahondas. Matkad Vologdhasai om 180 km suvipäivlaskmha orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Soligalič 103 km suvhe orhal, Kadnikov 145 km orhal vai 165 km suvipäivlaskmha avtotedme i Vel'sk 128 km pohjoižhe orhal.
Tot'm om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 776 ristitud, rajonan ristitišton nell' ühesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 10 900 eläjad vll 2000−2001. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 9 895 eläjad. Läz 15 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Ortodoksižen hristanuskondan 13 pühäpertid oma kaičenus lidnas: koume päjumalanpertid (niišpäi kaks' oma Spasan Sumorinan mez'jumalankodiš), ühesa jumalanpertid i üks' časoun'. Niišpäi vaiše kaks' jumalanpertid oma avaitud: Eläban Stroican jumalanpert' Zelenal i Hristan Raštvoiden jumalanpert'. Kaik om kuz' muzejad Tot'mas, niišpäi nell' sijadasoiš enččiš hristanuskondan pühäpertiš.
Tot'man politehnine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Municipaližen ühtnikan pämez' om lidnan Nevondkundan ezimez'. Lidnan Administracijan pämez' om Anatolii Skorükov vn 2017 kül'mkuspäi.
Transport
Taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Reisavtobusad ühtenzoittas ümbrišton žiloidenke da lähembaižidenke rajonkeskusidenke. Avtotesild om Suhonas päliči lidnan suvipäivlaskmas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Myllärit
«Myllärit» (mellicnikad) oli Venäman folkrokgrupp Petroskoišpäi.
Pajatadas pajad karjalan, suomen da venän kelil.
Istorii
Muzikgrupp oli olmas vspäi 1992.
Edeližed ühtnijad
Kontrabas
Il'msoitod
Än'
Violine
Al't
Irdkosketused
Kategorii:Petroskoin muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Folkrokgruppad Kategorii:Muzikgruppad vl 1992 alusenpanendanke Kategorii:Muzikgruppad vl 2011 čihodamiženke
Sabol'č-Satmar-Bereg
thumbnail|right|250px|Sabol'č-Satmar-Bereg-agjan kart Sabol'č-Satmar-Bereg (Szabolcs-Szatmár-Bereg megye [ˈsɒbolt͡ʃ ˈsɒtmaːr ˈbɛrɛɡ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om N'jired'haz.
Agj om sätud Toižen mail'man sodan jäl'ghe kahten agjan ühtištusel: Sabol'č i Satmar-Ugoča-Bereg (Szatmár-Ugocsa-Bereg). Edel 1991. vot nimituz oli Sabol'č-Satmar.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Röunatab kahtenke agjanke i koumenke valdkundanke: Slovakii, Ukrain (Karpatantagaine agj) i Romanii.
Pind om 5 935,83 km². Ristitišt — 562 357 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 593 829 ristitud vl 1980.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Sabol'č-Satmar-Bereg-agj jagase koumetoštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kaks'toštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Sabol'č-Satmar-Beregas om kaks'kümne kahesa lidnad:
Stroganovan pert'kulu
thumb|right|250px|Stroganovan pert'kulu Stroganovan pert'kulu (Строгановский дворец) om Stroganovad-kanzan pert'kulu, valdoiči vll 1754−1918. Se om saudud vozil 1753−1754 Frančesko Bartolomeo Rastrelli-arhitektoran projektan mödhe kaks'žiruižen pertin sijas. Üks' venälaižen barokkon ezikuvišpäi. Nügüd' — Venälaižen muzejan filial.
Rastrelli sädi pert'kulun südäimen näguid-ki eziauguižešti. Kaks' interjerad oma kaičenus tähäsai, ned oma Sur' zal (äiluguižidenke vajehtusidenke) i Paradine vestibül'.
Sauvuz om ližatud 19. voz'sadan ezmäižes poles i om nellikan polhe ülähäspäi. Vl 1908 sadun plan oli tehtud pert'kulun südäitanhas sijatamha kuvapatshid i «Gomeran kaumust» Stroganovoiden kezaküläpertišpäi. Nevondkundaližen aigan sad oli avaitud kaikile tahtnikoile, no čaptihe sidä vl 2003, kätihe kezarestoranaks.
Homaičendad
Kategorii:Piterin pert'kulud Kategorii:Pert'kulud kirjamišton mödhe Kategorii:Nevan prospekt
Ustüžn
Ustüžn (У́стюжна) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan suvipäivlaskmas. Se om Ustüžnan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1252 kuti Raudaine Ustüg (Устюг-Железный) lidnan statusanke. 16. voz'sadan lopuspäi sen nimi kätihe nügüdläižikš: Ust'-Ižin — Ustüžn vai Ustüžn Železnopol'skai.
Ustüžnan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (leibtegim, maidtegim, etilspirtan tegim) da sauvondmaterialiden pästand (raudbetontegesed).
Geografijan andmused
Lähembaižed raudtestancijad sijadasoiš Ves'jegonsk-lidnas (Tverin agj) 58 km suvipäivnouzmha avtotedme, Sandovo-žilos (Tverin agj) 45 km suvhe avtotedme i Pestovo-lidnas (Uz'lidnan agj) 56 kilometras suvipäivlaskmha avtotedme.
Ustüžn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 452 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 10,5 tuh. eläjid vll 2002−2003. Lidnan ristitišt oli 8 712 eläjad vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'toštkümne pühäpertid om saudud lidnas, niiden kesken Jumalanmaman Sündundan päjumalanpert' (letihe vll 1685−1690), seičeme jumalanpertid i koume časounäd.
Politehnine tehnikum om lidnan specialižen keskopendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Šali
Šali (Шали́, Шела) om Venäman lidn da lidnankund Čečenijan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om tazovaldkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Šalin rajonan administrativine keskuz (vspäi 1920), mülüb rajonha.
Istorii
19. voz'sadal Šali oli järedaks aulaks. Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1990. Voziden 1994−1996 sodan aigan Šalin tegimišt i äjad pertid oliba muretud, lidn oli alištunu bombardiruindale kassetbomboil. Vn 2000 sodan aigan pästtihe raketad ezimeletadud separatistoiden suimha, sadad ristitud pölištuiba. Pertišton udessündutand zavodihe vl 2000. Avaitihe rekonstruiruidud lidnad vn 2018 semendkus.
Šali šingotase sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbetontegim, savičuntegim, kiviümbriradai tegim, cementtegim), mugažo čomamahtoližen keramikan fabrik radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Čečenijan tazangišton suvipalas, Džalk-jogen randoil (Жалкх 77 km pitte, Bass üläjoksmuses, Terekan oigedpol'ne bassein), 225 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Džalkan hura Šel'-Ahki-ližajogi (čeč. Шела-ахк 29 km pitte) läbitab lidnad mugažo. Matkad Grozniihasai om 25 km lodeheze orhal vai 33 km avtotedme. Lähembaine lidn om Argun 10 km pohjoižhe orhal vai 15 km avtol. Lähembaine raudtestancii om saudud Argun-lidnas, 18 kilometras.
Šali om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 234,94 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 47 708 ristitud, rajonan kaks' videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 53 016 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): čečenalaižed — 90,2%, venälaižed — 5,4%, kumikad — 0,8%, avarad — 0,6%, kazahlaižed — 0,4%, tabasaranalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 0,1%.
Islaman pämečet' da kaks' mečetid oma avaitud lidnas. «Islamanuskojiden ülenpäižuz»-pämečet' Muhammad-endustajan nimed om saudud vll 2012−2019, se om kaikiš suremb Evropas i voib mülütada südäimehe 30 tuhad uskojid, ümbrištonke 70 tuhad.
Šalin valdkundaline kolledž i Kaspiiskan medicinižen kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeližed lidnankundan pämehed (merad) oma Magomed Kagirov (kül'mku 2016 — kezaku 2018) i Umar Dombaev (edel 2016. vot).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čečenijan Tazovaldkundan lidnad *
Lesozavodsk
Lesozavodsk (Лесозаво́дск) om Venäman lidn Merenrandaližen randan päivlaskmas. Se om Lesozavodskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Vspäi 1894 ristitud tuliba elämhä sihe Venälaižen imperijan Kijevan, Černigovan i Poltavan gubernijoišpäi, paniba stanicoiden alusid. Šingotihe mecan ümbriradmišt, «Ussurin mecanümbriradai kombinat» oli olmas nevondkundaližen aigan. Lesozavodsk-eländpunkt om sätud vl 1932 radnikžiloks nügüdläiženke nimenke Dal'les-žilon, Ussuri-stancijan (nüg. Lesozavodsk-1, om olmas jogen hural randal) da küliden ühtištusel. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Vozil 1963−1992 lidn alištui randan tobmudele oikti.
Lesozavodsk šingotase raudtestancijal, mebel'fabrikal, omblendfabrikal, sömtegimišton edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ussuri-jogen muugotil randoil, 80 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Vladivostokhasai om 269 km suvipäivlaskmha orhal vai 350 km «Ussuri»-avtotedme. Kitain valdkundröun om 10 km lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Dal'nerečensk 57 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 72 km «Ussuri»-avtotedme, i kitajine Hulin'-lidn 63 km lodeheze avtotedme.
Kaik 19 küläd da kaks' raudtestancijad mülüdas lidnümbrikho Lesozavodskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 3 063,8 km², se röunatab Kitainke.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 034 ristitud, lidnümbrikon ristitišton nell' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 45..46 tuhad eläjid vozil 1992−2001 (46 800 rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud lidnas vll 1998-2002, mugažo ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om letud Ružino-stancijal vodele 2002.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Lesozavodskan industrialine kolledž i Vladivostokan bazižen medicinižen kolledžan filial. Mererandaline mectehnologijoiden, ekonomikan i transportan kolledž (ende tehnikum) kändihe industrialižen kolledžan palaks vspäi 2020.
Transport
Ružino-raudtestancii om Transsiban pala, sijadase Habarovsk — Ussuriisk jonol, seižub jogen oiktal randal vspäi 1936. Stancii om kaikiš surembaks radonandajaks: vagondepo, vedimiden depo, raudten elektrovaratoitandan distancii sijadasoiš lidnas.
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Kümnekilometrine sarak «Ussuri»-avtotelpäi (A-370) tuleb lidnha päivnouzmpolespäi. Raudtesild i R449-ten avtotesild ristikoitas Ussuri-joged neciš lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Merenrandaližen randan lidnad *
Hahm
Hahm (Gulo gulo) om imetaiživatoiden levitadud erik. Mülüb Nädanvuiččed-sugukundan Gulo-heimho (kändase «sömar'», «ahvak»), sen üks'jäine erik. Om mectusen objektaks kalližarvoižen karvan tagut.
Erik kogoneb kahtes alaerikospäi: G. g. gulo Evrazijas i G.g. luscus Pohjoižamerikas.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu ižač oleleb 11..19 kg vedutte, 70..86 sm pitte, karvakahan händan piduz om 18..23 sm. Emäčun suruded oma penemb kümnendeses, veduz om penemb koumandeses.
Kodikoičese hubin. Irdpol'ne nägu om kondin vai majagan pojav: hibj om madal i tuhtäräk, käbälad oma lühüdad, tagajaugad oma pidemb, sen tagut sel'g seižub pöngelaz. Pä om surehk, kärz om pit'kahk i ajadud edel. Sured labajaugad oma 9 sm pitte i 10 sm levette, ned abutadas hahmale mända süvädme rohladme lumedme kebnas.
Elonmaht
Hahm eläb üks'jäine elon tobjan palan i kaičeb territorijad aktivižikš ičeze sugun toižid hahmoid vaste. Živat kalaidab ecmäs sališt kaikenaigašti tarhadme 1,5..2 tuhazesai km² Nädanvuiččed-sugukundan toižiden erikoiden erineden, kudambad išttas ühtel sijal.
Tegeb pezad suriden juriden al, kall'oiden haugelmasiš da toižiš peitsijiš. Lähteb söteltas hämäran aigan. Ličeb puihe kebnas. Hahman nägemine, kulemine i hajun mujand oma teravad. Pästab pojavid reboihe haukkujid änid.
Homaičendad
Kategorii:Nädanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Mecživatad Kategorii:Tundran živatad
Londonderri
Londonderri (Londonderry) om toponim. Se voib znamoita:
Valdkundaline Venälaine muzei
thumb|right|250px|Venälaine muzei öl. thumb|right|250px|«Kuviden» zal. Valdkundaline Venälaine muzei (Государственный Русский музей) om venälaižen čomamahton kaikiš suremb muzei mail'mas. Sijadase Piteriš, Mihailovan pert'kulun sauvuses. Muzejan filialad sijdasoiš Piterin Mihailovan lidnuses, Mramorižes i Stroganovan pert'kuluiš.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin muzejad Kategorii:Muzejad kirjamišton mödhe Kategorii:Venälaine kul'tur
La Bouche
«La Bouche» («su» francijan kelel) om saksalaine anglijankel'ne evrodensgrupp Frankfurtaspäi.
Mülükund om Lein Makkrei da Sofi Kairo. Eks-ühtnii Melani Tornton pölištui Cürihan aviakatastrofas vn 2001 kül'mkus.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman muzikgruppad‎ Kategorii:Evrodensgruppad Kategorii:Evropopgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1994 alusenpanendanke
Mumbai
Mumbai (मुंबई, मुम्बई, Mumbai; edel 1995 vot — Bombei, Bombay) — om lidn Indijan päivlaskmas, Arabijan meren randpolel. Se om Maharaštr-štatan administrativine keskuz.
Mumbai om üks' Indijan kaikiš tarbhaižembiš ekonomižiden da kul'turkeskusišpäi. Neciš lidnas om sur' erinend üläloštan, elon — da gollüden keskes. Ned oma susedoiš paksus.
Geografijan andmused
Lidn sijadase man korktusil 10..15 m meren pindan päl, ristitištos läz pol't oma marathilaižed, läz nelländest — gudžaratalaižed. Mumbai otab Bombei-sared da Solsett-saren suvipalad, da Ulhas-jogensun lähelišt randpol't. Sared ühtenzoittas sildoil da damboil.
Mumbai om järed rahvahidenkeskeižiden ühtenzoituzteiden sol'm. Lidn seižub läz süväd merikarad. Siš om kaikiš suremb port Indijan päivlaskmas. Pol' Indijan matknikoiden valud läbitadas sen matkterminalad.
Eläjad
Mumbai om kaikiš tihedašti elänzoittud Indijan lidn. Sen ristitišt om enamba mi 12,4 mln. ristituid (2011) ühtes ezilidnoidenke. Mumbai otab Maharaštr-štatan kaht rajonad: «Mumbai» (157 km², 3 145 966 eläjad vl 2011), mugažo «Mumbai (ezilidnalaine)» (446 km², 9 332 481 eläjad vl 2011), 603 km² kaiked. Ühtes ičeze kaimdai-lidnoidenke se om kudenz' surtte mail'man lidnaglomeracii, sen ristitišt om enamb 20,5 mln. ristituid.
Toižiden Indijan lidnoiden rindataden, Mumbaiš om hüvä elon tazopind da korged azjelon aktivižuz. Hüväd voimused radod löudamha vedadas radnikoid lidnha kaikes Suviazijaspäi, Indijan kaikiden regioniden ližaks.
Ekonomikan potencial
Radnikoičijad valdkundan hüvüden täht oma lidnan radvägen znamasine pala. Sil-žo aigal om äi eläjid, kudambad ottas ala- da keskkvalifikacijan radod: taksin vedai, laukan pidai, mehanikanladii, kohendai.
Mumbai om Indijan bobištuzindustrijan päkeskuz. Indijan kinoindistrijan keskuz, muga nimitadud Bollivud (Bollywood), sijadase Mumbaiš, sigä-žo om vähätetabid-ki kinostudijoid.
Homaičendad
Kategorii:Maharaštran lidnad Kategorii:Indijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Danaja (Rembrandtan kuva)
thumb|right|250px|«Danaja» «Danaja» (1636−1647) om alamalaižen Rembrandt-pirdajan voikuva Piterin Ermitažan kogodusespäi.
Kuva om pirtud amuižgrekan mifan motivoiden mödhe Danajas, Persein mamas. Rembrandt sädi kuvad ičeze kodin täht, kuvazi Danajan mel'kuvaks ezmäi ičeze akad, hänen surman jäl'ghe — sudaruškad. Danajan mod ühtenzoitab molembiden naižiden pirdoid.
Suruz — 185 sm × 203 sm.
Kuva om osttud venämalaižel Jekaterina II-imperatornaižel Ermitažan täht vl 1772 francižen Pjer Kroza-keradajan jäl'gnikoil.
Vl 1985 voikuvan nelländez oli muretud läžujal psihižikš vandalal. Restavracii vedihe 12 vot, nügüd'aigan kuva ozutase somustadud stöklan al.
Homaičendad
Kategorii:Kuvad
Kalininan rajon (Piter)
Geografijan andmused
Rajonan pind om 40,1 km², sidä kesken puištod ottas 18,4 km².
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Rajon jagase seičemeks municipaližeks ümbrikoks (ende nomerad 18..24): Graždank (Гражданка), Akademičeskoje, Finländskii («Suomenman»), nomer 21, Piskarövk (Пискарёвка), Severnii («pohjoine»), Prometei.
Viž metrostancijad ühtel Kirovsko-Viborgskai-jonol ratas rajonan territorijal, mugažo Finländskii vagzal.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 504 641 ristitud (2. sija regionas). Kaik 546 908 ristitud elihe rajonas vl 2021. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rajonan administracijan pämez' om Sergei Petričenko vn 2021 tal'vkuspäi.
Marsel'
thumb|left|250px|Marselin sektorad da niiden ümbrikod Marsel' (Marseille [maʁ.sɛj], sijaline virkand: [mɑχˈsɛjə]) om Francijan lidn da kommun valdkundan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Provans — Al'pad — Azur'ne rand-regionan i sen Buš-dü-Ron-departamentan administrativine keskuz. Järed portkompleks Keskmeren randal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud läz 600 vot edel meiden erad Anatolijan pol'saren grekalaižil kuti port Massalii-nimenke (Μασσαλία). Se kändihe torguindlidnaks aigan mändes. Ripmatoman tazovaldkundan keskuz oli ühtnenu Riman tazovaldkundha. Vll 1720−1722 lidnan ristitišton pol' koli bubonmustmoraspäi. Afrikan kolonijoiden otand kävutamižhe i Suecan kanalan avaiduz eläbzdoittihe lidnad.
Marsel' šingotase ühtenzoittud Fosanke meriportal, kivivoin ümbriradmižel, kivivoinhimižel tehmižel, laivan- i lendimensauvomižel, turizmal (4,1 mln tulijoid vl 2012).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lionan lahten randal, mererandaližil kukhil 0..652 m korktusil. Ronan jogensu om 30 km lodeheze lidnaspäi. Om äi kül'bendrandoid i penid merikaroid randal lidnas da sen ümbrištos.
Marsel' jagase 8 sektorha, kaikutte ičeze nevondkundanke. Ned kogotas 16 municipališt ümbrikod. Ümbrikod alajagasoiš 111 fartalha. Toižikš lidn departamentan palaks jagase 25 nimitadud kantonha, kaik niid om 57 departamentas.
Eläjad
Vl 2007 eläjiden lugu oli 859 543 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 908 600 eläjad vl 1975. Vl 2011 kaik 1,8 mln ristituid elihe ezilidnoidenke. Vl 2011 oli 100 tuhad ristituid lidnas Alžiran, Tunisan i Marokon augotižlibundanke.
Edeline lidnan pämez' om Žan-Klod Goden (kezaku 1995 — heinku 2020, Jean-Claude Gaudin).
Transport
Avtobusad, tramvaid, portan ehtatimlinii, velosipedad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Metro radab lidnas vspäi 1977 (vspäi 2010 om 2 jonod, 28 stancijad, 22 km raudted)
Zanevkan lidnankund
Zanevkan lidnankund (Заневское городское поселение) — municipaline ühtnik Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan suvipäivlaskmas. Administrativine keskuz — lidnanvuitte Janino-1-žilo. Edel 2016. vot oli küläkundaks, Zanevk-külä oli sen keskuseks.
Marsel'
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Zanevkan lidnankund
Vl 2010 lidnankundan ristitišt oli 6 717 eläjad, pind — 50,34 km². Vl 2021 kaik 66 264 eläjad oli lidnankundas intensivižen sauvondan jäl'ghe Kudrovo- i Janino-1-eländpunktoiš.
Eländpunktad
Kaik ühesa eländpunktad sijadasoiš lidnankundan territorijal — üks' lidn, kaks' žilod i kuz' küläd:
Čuvašijan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om ühesa lidnad (город, хула) Čuvašijan Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Kolpinon rajon
Istorii
Rajon om sätud vl 1936. Om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1954. Municipaližed ühtnikad oma vspäi 1996.
Tegimišton enamba koumekümned järedad edheotandad ratas rajonas.
Geografijan andmused
Kolpinon rajonan pind om 105,8 km². Röunatab nenidenke rajonidenke:
Rajonan administracii sijadase Kolpino-lidnas (ristitišton seičeme ühesandest), sišpäi nimitihe rajonan. Toižed viž municipališt ühtnikad oma nened žilod: Metallostroi, Petro-Slavänk, Pontonnii, Sapörnii, Ust'-Ižor.
Eläjad
Rajonan administracijan pämez' om Julija Logvinenko vn 2021 redukuspäi. Edeline administracijan pämez' om Anatolii Povelii (tal'vku 2014 — reduku 2021).
Pešt (agj)
thumbnail|right|250px|Pešt-agjan kart Pešt-agj (Pest megye [ˈpɛʃt]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Mad'jaranman Budapešt-pälidn tegeb Pešt-agjan-ki administrativižidme funkcijoidme, tobmuden aluzkundad sijadasoiš enččen Pešt-lidnan ratušas.
Agj om sätud Toižen mail'man sodan jäl'ghe vanhan Pešt-Piliš-Šol't-Kiškun-agjan jagandal kahteks agjaks: Pešt i suvine Bač-Kiškun.
Geografijan andmused
Pind om 6 393,14 km². Ristitišt — 1 226 115 eläjad (2015, kaikiš suremb kaikes aigas), se om Mad'jaranman kaikiš suremb agj eläjiden lugun mödhe lugemata Budapešt-pälidnad. Kaks' eläjad koumespäi elädas Budapeštan ezilidnoiš.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Pešt-agj jagase kahesatoštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kuz'toštkümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Peštas om vižkümne nell' lidnad:
Agjas om 187 žilod lidnoihe ližaks.
Afroevrazii
thumb|right|250px|Afroevrazii Afroevrazii (vai Evrafrazii) om järed superkontinent, kudambha mülütadas Evrazii (jagase Evropaks i Azijaks) da Afrik Suecan kanalanke röunaks. Termin om sätud mülüjiden kontinentiden nimitusišpäi.
Kaik 147 valdkundad om üläkontinental. Aigvöd oma UTC−1..+12. Tetas 4725 kel't.
Geologijan tedomehed lugetas, miše Keskmeri linneb erigoittud Mail'man valdmerespäi 600 tuhad vodes. Mäged Al'piden kartte libuškatas Keskmeren sijas 70 mln vodes, Afrik i Evrop lindäs ühteks kontinentaks.
Üläkontinentan kaikiš amuižemb territorii om geologine Kaapvaal'-platform Suvižes Afrikas, om olmas 2,5..3,6 mlrd vozid.
Polandball
right|250px left|250px Polandball vai countryball om populärine kävutajan Internet-mem. Om sädud vl 2009 /INT/-imidžbordas (Saksanma).
Countryball:ad oma mujutadud ičeiž flagiden mujuil. Jogahižil oma ičetoi tabad. Sil'mad ozutadas šuruiden emocijad.
Kategorii:Internet-memad
Afinad
Afinad (Αθήνα [aˈθina]; Ἀθῆναι [atʰɛ̂ːnai̯], äilugus) om Grekanman pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Attik-agjan pälidn mugažo.
Vl 2004 lidn vastsi 28nzid lugul Kezaližid Olimpižid vändoid.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 15. voz'sadal edel m.e.. Se om nimitadud sodan i melevuden Afina-jumalnaižen oiktastuseks. Lidn oli Amuižen Grekanman znamasižeks keskuseks. Klassižen antikaigan (5. voz'sada EME) lidn-valdkund saihe ičeze korktaha änikoičendhasai. Sen satused märičiba Evropan Udessündutandan kul'turan šingotesen tendencijoid.
Vl 1834 Afinad kändihe uden Grekanman pälidnaks Nafplionan jäl'ghe. Sil aigal Afiniden ristitišt oli viž tuhad ristituid.
Lidn sen ezilidnoidenke om grekan ižandusen südäin. Grekanman kogosüdäiproduktan pol' tegese Afiniš, elektrusen nell' videndest kulutase siš. Afinad ezilidnoidenke šingotasoiš nenil sarakoil: tekstiline, omblendtegimišt, nahkan da kengiden tehmine, sömtegimišt, metallanümbriradmine, metallurgii, himine, poligrafine. Kivioinümbriradai tegim radab Aspropirgos-ezilidnas, «Hellenic Shipyards»-verf' om Skaramangas-ezilidnas, metallurgine tegim om saudud Elefsinas. Lidn om valdkundan torguindan i bankoiden keskuz. Grekanman importan 70 % i eksportan kaks' videndest läbitab pälidnad.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Afiniden nägu Man kaimdajaspäi vl 2003 vai sen aigemba Afinad sijadasoiš valdkundan keskuses, 20 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Reljef om erazvuitte lidnan röunoiš. Afinan tazangišt om ottud lidnfartalil täuzin i om ümbärtud nenil mägil: Egaleo päivlaskmas, Poikilon lodehes, Parnis pohjoižes, Pendelikon pohjoižpäivnouzmas, Imitos päivnouzmas. Saronikos-merilaht om suvipäivlaskmas. Pirei-ezilidn om meriportaks 12 km suvipäivlaskmha keskusespäi.
Klimat om subtropine kuiv. Voden keskmäine lämuz om +18,5 C°, heinkun-elokun +29..+30 C°, tal'vkun-keväz'kun +10..+13 C°. Ekstremumad oma −4 C° i +48 C°. Paneb sadegid 365 mm vodes, vähemba kezakus-elokus (17 mm pordos), enamba kül'mkus-vilukus (51..64 mm kus).
Tobmuz
Attik-agj jagase 35 municipalitetaks, kaikutte om ičeze pämehenke. Afinad-municipalitet om üks' niišpäi. Se alajagase seičemeks lidnrajonaks, niiden ühthine pind om 39 nellikkilometrad, ristitišt 655 780 eläjad (vl 2011). Kostas Bakojannis om Afinad-municipalitetan pämez' vn 2019 sügüz'kuspäi. Todesižikš Afinad ülitadas Attik-agjan territorijad.
Edeline lidnan pämez' om Giorgos Kaminis (viluku 2011 — sulaku 2019, Γεώργιος Καμίνης).
Eläjad
Afiniden kaiken lidnaglomeracijan ristitišt om 3,7 millionad eläjid (vn 2011 rahvahanlugemine, 2928,72 km² pindal, Pirei-portanke da toižidenke ezilidnoidenke), se om valdkundan eläjiden koumandez. Pälidnan ristitišt ližadui eriližešti vn 1921 grekiž-turkižen vajehtusen jäl'ghe.
Transport
Metro, lidnelektrojonused, tramvai, avtobusad da trolleibusad, taksid da libutimed (funikulörad) oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1869 metro radab lidnas da sen kaimdailidnoiš (vl 2016 om koume jonod, 65 stancijad, 84,5 km raudted).
Afiniden rahvahidenkeskeine civiline Elefterios Venizelos-lendimport (ATH / LGAV) seižub 94 metrad ülemba valdmeren tazopindad, sijadase 20 km päivnouzmha lidnan keskusespäi (metrol, 30 km avtotedme). Sišpäi tehtas reisid Evropan da Lähižen Päivnouzmman äjihe maihe.
Irdkosketused
Kategorii:Grekanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Sar' (fil'm, Venäma, 2006)
«Sar'» (Остров) — dramfil'm, kuvitadud vodel 2006 Venämas, tobjimalaz Kemiš, Pohjoižes Karjalas.
Režissör — Pavel Lungin.
Päiväine
thumb|250px|NASA:n Päiväižen fotokuva Päiväine (latinan kelel: Sol) om Päiväižen sisteman üks'jäine tähtaz, kudambas ümbri necen sisteman toižed objektad punotas: planetad i niiden sputnikad, karlikplanetad i niiden kaimnikad, asteroidad, meteoroitad, händtähthad (kometad) da kosmospölüd. Necen tähthan astronomine znam om ☉.
Ümbrikirjutand
Tähtaz om sündnu läz 4,5 mlrd vozid tagaz gazmolekulärižes pil'vespäi. Päiväižen veduz om 99,866 % Päiväižen sisteman vedust vai 1,9891×1030 kilogrammad. Lämuz Päiväižen pindal om 6000 K (kel'vinad). Gelii da fotonad kätas vezinikaspäi südäitukuižel reakcijal, substancijan 4,26 mln tonnoid heitase sädegoičendaks kaikuččel sekundal. Päiväižen sädegoičend abutab elole Mal (fotonad oma tarbhaižed fotosintezan täht), se sijadase 1,496×108 kilometras vai 8,31 vauktuzminutas (8′ 20″) keskmäras.
Päiväižen südäin: vezinik (~73 % vedusespäi i ~92 % mülündmäraspäi), gelii (~nelländez vedusespäi i ~7 % mülündmäraspäi) da toižed elementad penembanke koncentracijanke (raud, nikel', kislorod vai hapanik, azot, ola, rik, magnii, hil'nik, neon, kal'cii, hrom). Spektraližen klassifikacijan mödhe Päiväine om G2V:n toižendan tähtaz («pakuine liliputtähtaz»).
Kaik om 26 000 vauktuzvozid Päiväižen da Maidten galaktikan keskusen keskes; Päiväine punose ümbri Maidtes. Nügüd' Päiväine om meiden galaktikan Orionan hijamas.
Irdkosketused
Kategorii:Tähthad kirjamišton mödhe Kategorii:Pakuižed liliputtähthad
Heimolaižuz
Heimolaižuz om ristituiden kesksidod. Niiden aluz om augotižlibund ühthižes ezitataspäi.
Heimolaižihe sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Homaičendad
Kategorii:Kanz Kategorii:Heimolaižiden kesksidod Kategorii:Vepsän kul'tur
Kronštadtan rajon
thumb|right|250px|Kronštadtan rajon Piterin kartal Kronštadtan rajon (Кронштадский район) om rajon Piteriš, sijadase sarel lidnan päivlaskmas.
Istorii
Kronštadtan aluz om pandud vl 1703. Se oli sauptud lidn vhesai 1996. Rajonan administracii om registriruidud vn 1997 17. päiväl heinkud.
Geografijan andmused
Rajon kogoneb vaiše ühtes municipaližes ühtnikaspäi — Kronštadt-lidnaspäi.
Rajonan pind om 19,35 nellikkilometrad, sidä kesken Kotlin-saren 15,84 km².
Ühtenzoitase nenidenke Piterin rajonidenke:
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 43 005 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 48 413 eläjad vl 1863 i 44 477 eläjad vl 2017. Kaik 44 399 eläjad oliba registriruidud lidnas-rajonas vl 2021.
Rajonan administracijan pämez' om Oleg Dovganük vn 2016 sulakuspäi.
Bač-Kiškun
thumbnail|right|250px|Bač-Kiškun-agj valdkundan kartal Bač-Kiškun (Bács-Kiskun megye [ˈbaːt͡ʃ ˈkiʃkun ˈmɛɟɛ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Kečkemet.
Agj om sätud kahten agjan ühtištusel Toižen mail'man sodan jäl'ghe.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan keskuzpalas i suves. Se om kaikiš suremb Mad'jaranman agj pindan mödhe. Reljef om tazo, korktusiden erinend om 80 metrad vaiše. Röunatab Serbijanke suves i kudenke agjanke: koumen sijaduz om Dunain vastrand päivlaskmas i koumen agjan röun om Dunain hura Tis-ližajogi Bač-Kiškunan päivnouzmas.
Pind om 8 444,81 km². Ristitišt — 513 687 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 591 482 ristitud vl 1949 i 571 448 ristitud vl 1980.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Bač-Kiškun-agj jagase üks'toštkümneks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kümne kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Neciš agjas om 21 lidnad:
Bač-Kiškunas om 119 žilod lidnoihe ližaks.
Dual (lidn)
Dual (Douala, mugažo anglijan kelel) om Kamerunan üks' kahtes kaikiš surembas lidnaspäi. Lidn om Mererandaližen agjan i sen Vuri-departamentan (923 km²) administrativine keskuz, departamentan üks' kahtes kommunaspäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud läz 1650. vot kuti duala-rahvahan žilo. Kamerun-Siti oli sätud sen sijas i oli torguindan keskuseks evropalaižiden i afrikalaižiden keskes 19. voz'sadan keskespäi. Saksalaižed nimitiba lidnad Kamerunštadt:aks i sauvoiba meriportad vll 1881−1885. Lidn nimitase nügüdläižikš vspäi 1907. Se oli Kamerunan pälidnaks vll 1940−1946.
Dual šingotase eksportan meriportal (kivivoi, kakao i kofe, pumaterialad, metallad i fruktad), laivankohendusel, himižel sarakol, mecümbriradmižel, alüminijan tehmižel, ühthekeradamižen edheotandoil. Keskafrikan fondbirž (BVMAC) baziruiše lidnas, om olmas vspäi 2003.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, Vuri-jogen estuarijan suvirandal tobjimalaz, 24 kilometras Atlantižen valdmeren merospäi, 13 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Levitase kuivatud soiden tahondas. Matkad Jaunde-pälidnhasai om 250 km päivnouzmha. Raudted ühtenzoittas meriportad valdkundan südäiagjoidenke.
Klimat om tropine mussonine neps. Kun keskmäine lämuz om +25..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +16 C° i +39 C°. Paneb sadegid 3602 mm vodes, kuivahk sezon oleskeleb tal'vkus-uhokus (27..55 mm kus). Voden keskmäine relätivine nepsuz om 83 %, i upar' om paks.
Eläjad
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 1 907 000 ristitud, vl 1956 — 224 300 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Kamerunan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ngerulmud
thumb|left|250px|Lidnan sijaduz štatan territorijal. Ngerulmud (mugažo anglijan kelel) om Palaun pälidn vodes 2006 redukun 7. päiväspäi. Mülüb Melekeok-štatha.
Uz' pälidn om sauvomas 2000-nziš vozišpäi valdkundan konstitucijan mödhe.
Lidn sijadase Babeltuap-saren pohjoižpäivnouzmas. Matkad enččes Koror-pälidnhasai om 20 km suvipäivlaskmha. Lähembaine Melekeok-lidnut sijadase 2 kilometras suvipäivnouzmha, Tünen valdmeren randal.
Melekeok-štatan ühthine eläjiden lugu oli 391 ristitud vl 2005 28 km² pindal.
Kategorii:Palaun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Melekeok (štat)
Italijankel'ne Vikipedii
thumb|250px|Italijankel'žen Vikipedijan logotip Italijankel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: Wikipedia in italiano) om joudai enciklopedii italijan kelel, Vikipedijan italine jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2001-nden voden 11. päiväl semendkud.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Italijan kel'
Dieter: Der Film
«Dieter: Der Film» (Diter: Fil'm) om voden 2006 germanine satirine mul'tfil'm saksalaižen Diter Bolen-muzikprodüseran elon polhe.
Mul'tfil'm om 86 minutad hätkte. Se baziruiše Bolenan vn 2002 Nichts als die Wahrheit-avtobiografijal («Nimidä päiči tot»). Diter Bolen kirjuti muzikad mul'tfil'man täht.
Kacu mugažo
Kategorii:Saksanman mul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Modern Talking
Vobl
Täuz'kaznuden kalan piduz om 30..35 sm, hibj om 800 grammad vedutte, no oleldas eričud 45 santimetrhasai pitte i 2 kg vedusenke. Kalasuugad oma hahkad muzanke röunanke.
Vobl om Kaspijan meren endemik.
Söte
Vobl om lihansöi kala. Sömižen toižend om geterotrofine.
Äikerdoičend
Ičeze elon aigan vobl äikerdoičese 5..6 kerdad. Se kudob sulakus da semendkus.
Eloncikl da šingotamine
Vobl tal'vdub meres. Sügüzel voblan parvehed tuldas randoihe i jädas tal'veks vedenalaižihe kopihe. Tal'ven lopul vai keväden augotišes vobl tuleškandeb Volgha i Kaspijan toižihe ližajogihe (Ural, Emb, Terek, Kur). Sulakul joges om äi voblan parvehid jo. Kudondan jäl'ghe kala lähteb Volgaspäi: semendkun lopus joges ei ole jo necidä kalad.
Irdkosketused
Kategorii:Karpižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalad Kategorii:Püduzkalad
Näd
Näd (Martes martes) om živatoiden erik, mülüb Nädanvuiččed-sugukundha (Mustelidae).
Živat om levitadud kaikedme Evropadme päiči Islandijas i Pirenejan pol'saren palas. Ümbärdab ristitun eländpunktoid. Om mectusen objektaks karvha näht.
Ümbrikirjutand
Karv oleleb kaštananmujun vai muzaburan. Pakuine läip kaglan ezipolel om ühthe i nena om pimed Martes foina-nädaspäi erineden. Kezaline karv om lühüdamb da kauktamb mi tal'veline. Händ om pit'k karvakaz 16..28 sm pitte, se om balansir hüpkiden täht. Täuz'kaznuden nädan veduz vajehtase 0,8..1,8 kg röunoiš, ižačun veduz om koumandesen enamba mi emäčun. Hibj om pit'kač 45..58 sm pitte, käbälad oma lühüdahkod, karv kazvab käbäliden pindal.
Näd mahtab ličta i hüpta puidme, hüpked 4 metrhasai. Tegeb peitsijid onziš, kävutab oravan tactud sauvusid, linduiden pezoid. Lebaidab päiväl, ecib sališt hämäras i öl.
Äikerdoičend
Täuz'kaznu oleskeleb elon kahtel vodel, äikerdoitas koumandes vodespäi. Oleleb koume poigašt kerdalaz tobjimalaz. Näd voib eläda stajas 16 vodhesai, i vaiše erased elädas kümnevoččhe igähäsai londusen arvoimižiš.
Homaičendad
Kategorii:Nädanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Mecživatad
Čit
thumb|left|200px|Lidnan rajonad: {{legend|orange|Raudten rajon}} {{legend|Yellow|Ingodan rajon}} {{legend|fuchsia|Keskuzrajon}} {{legend|purple|Černovskii-rajon}} Čit (Чита́) om lidn da lidnümbrik Venäman suvipäivnouzmas. Se om Baikalantagaižen randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, mugažo Čitan rajonan keskuz (ei mülü sihe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Plotbišče-külä (селение Плотбище) samha nahkoid, se mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1687. Vspäi 1701 mainitase kuti Čitinskai-slabad, vspäi 1711 — Čitan lidnuz (Читинский острог). Om nimitadud jogen mödhe. Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1851, kätihe sidä Baikalantagaižen agjan pälidnaks. Lidn šingotihe kuldan möjiden-torgovanoiden keskuseks, i vl 1897 Transsib-raudte tuli lidnha.
Geografijan andmused
Lidn seižub ühtennimižen jogen molembil randoil läz sen lanktendad Ingod-jogehe huralpäi (Amuran bassein), 650 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikiš korktemb čokkoim om Čit-mägi (1039 m). Kaikiš madalamb čokkoim sijadase Ingod-jogen alangištos (632 m).
Klimat om terav kontinentaline, tal'v om vilu. Voden keskmäine lämuz — −1,4 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −19..−25 C°. Ekstremumad oma −49,6 C° i +43,2 C°. Paneb sadegid 349 mm vodes, kuiv sezon om redukus-keväz'kus (28 mm kaikes pordos).
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman ravahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 324 444 ristitud. Kaik 347 088 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 377 tuhad eläjid vodel 1992 i 351 784 eläjad vl 2020.
Lidnan edeline pämez' oli Anatolii Mihalöv (keväz'ku 2001 — uhoku 2019, eli vozil 1948−2019 kezaku).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline Čit (Kadal)-lendimport (Чита (Кадала́), irdp. HTA / UIAA / süd. СХТ, 515 tuh. passažiroid vl 2021) om saudud 15 km päivlaskmha lidnan keskusespäi Kadal-lidnanlaptas. Tehtas reisid Venäman evropižen palan i Sibirin järedoihe lidnoihe, Pekinha, Tailandan i Vjetnaman lebutahoiže, mugažo Baikalantagaižen randan lendimportoihe penel aviacijal.
Skandinavii
thumb|right|350px|Skandinavii sen ümbrištonke Skandinavii (dan. i Skandinavien, Skandinavia) om istoriž-kul'turine region Evropan pohjoižes. Mülütab Jutlandijan i Skandinavijan pol'sarid, mugažo lähižid penid sarid.
Etimologii
Kaks' parallelid om nimel. Latinine Scadinauia mainitase Plinii Vanhembal (1. voz'sada meiden erad) i korreliruib ezigermaniženke *skaþinawjō «Skadi(-jumalnaižen) sar'». Edel Keskaigad verazmalaižed lugiba Skandinavijad sareks, i sen Ročinman suvipala oli mugoižen edel pol'saren edesišt libundad ezimeletaden.
Kahtenz' parallel' om Ročinman suvižen istorižen Skanii vai Skone-agjan nimehe sidodud. Skone-nimituz kulub kut Skaney amuižislandijan keles, sen -ey-komponent znamoičeb «sar'».
Valdkundad da territorijad
Skandinavijas om koume valdkundad:
Mülütadas Surhe Skandinavijha nenid valdkundoid da territorijoid, mi läheneb tärtust «Evropan Pohjoižmad»-el'gendusenke:
Skandinavijan i Suomenman ühthine tärtuz om Fennoskandii. Geografižikš Skandinavii om Skandinavijan pol'sar' vaiše.
Londuseližed objektad
Regionan kaikiš korktemb čokkoim om Gal'höpiggen-mägi 2469 m ü.m.t. kortte Norvegijan suvipalas. Kaikiš surembad londuseližed järved sijadasoiš Ročinman suves: Venern (5650 km², 153 km³), Melaren, Vettern, Jel'maren.
Eläjad
Koumen valdkundan ühthine ristitišt om 21 mln eläjid (2017), heiden tobj pala eläb suves i pidust' mererandad.
Igähižed rahvahad oma ročilaižed, norvegijalaižed i danijalaižed, mugažo suomalaižed i saamalaižed Ročinman da Norvegijan pohjoižes. Danijan, ročinman i norvegijan keled libuiba ühthižes amuižskandinavijan kelespäi.
Debrecen
Debrecen (mugažo mad'jaran kelel; Debrezin, Debretinum) om lidn Mad'jaranman päivnouzmas, Haidu-Bihar-agjan pälidn. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1235, sätihe sidä severziš-se peniš eländpunktoišpäi. Vspäi 1361 om lidnan oiktusidenke. Oli Mad'jaranman pälidnaks Toižen mail'man sodan lopus (1944−45).
Geografijan andmused
Avtoted da raudte ühtenzoittas lähižidenke lidnoidenke (N'jired'haz, Miškol'c, Orad', Užgorod). Matkad Budapešthasai om 220 km päivlaskmha. Romanijan valdkundröun sijadase 30 kilometras päivnouzmha.