cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Düren
Istorii
Enamba mi 2 tuhad vozid tagaz eländpunkt oli kel'tižeks, sen nimi oli Durum «lidnuz». Lidn om tetab Rimalaižen imperijan aigaspäi, oli varatoitmižbazaks Köl'nan sauvondan täht. Om olmas lidnan oiktusidenke 13. voz'sadaspäi.
Düren om tetab torguindal amussai i bumagan tehmižel 19. voz'sadaspäi. Lidn šingotase kanghiden tehmižel, metalloiden ümbriradmižel i himižil edheotandoil. Viž industriiparkad ratas lidnanno. Tetabad valdkundas kompanijad oma pertiden varjoičendan edheotand, medicinižen distancižen holitusen kompanii (Duria eG), elektroavtoiden tehmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Rur-jogen alangištos, läz valdkundröunoid Bel'gijanke da Alamaidenke. Düren jagase 15 ümbrikoks.
Vl 2013 eläjiden lugu oli 88 953 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 93 tuhad eläjid vl 2004.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoine Rein da Vestfalii
Öbok
thumb|right|250px|Öbok (Lodeh) om ozutadud rusttal mujul. Öbok vai Lodeh (NW — northwest) om manpol', kudamban azimut om 315 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivlaskman i pohjoižen keskes.
Vastčuraduz om suvipäivnouzm (longibok).
Kategorii:Manpoled
Juhnov
Juhnov (Ю́хнов) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan lodehes. Se om Juhnovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase 15. voz'sadaspäi kuti Juhnovan Kazanin mez'jumalankodi (nügüd' päjumalanpert' lidnan keskuzpalas). Žilo sai lidnan statusad vl 1777, makundan keskuz vspäi 1796. Šingotihe kahten mectegimel i Varšavan avtotel edel revolücijad. Vl 1921 lämoipalo mureni lidnad. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (kül'mku 1941 — 5. keväz'ku 1942).
Juhnov šingotase sauvondmaterialiden pästandal (mecan ümbriradmine, plastikiknad) i omblendfabrikal. Maižanduzrajonan keskuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan lodehes, Ugr-jogen oiktal randpolel (Угра 399 km pitte, Okan hurapol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ugran oiged Kunov-ližajogi (ven. Кунова 15 km pitte) läbitab lidnan keskuzpalad i sädab järved siš. Matkad Kalughasai om 71 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 88 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Medin' 48 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai avtotedme, Kondrovo 46 km päivnouzmha orhal vai 56 km avtotedme, i Mosal'sk 32 km suvipäivlaskmha orhal vai 47 km avtotedme. «Moskv — Roslavl'»-avtote läbitab lidnan pohjoižpalad i ristikoičese «Kalug — Väz'm»-avtotenke 2 km suvipäivlaskmha lidnaspäi.
Juhnov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 9,04 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 3 769 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 056 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 7 tuhad eläjid vl 1979 i vll 2000−2011 (7 700 rist. vl 2003), rajonan viž ühesandest. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert' om saudud vll 1790−1815 i udessündutase, mugažo časoun' radab lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,6%, ukrainalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 4,0%.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Kondrovos i Kalugas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad *
Ž
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Žž Ž (ž) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 22. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Nürnberg
Lidn sijadase 170 km pohjoižhe federacijanman Münhen-pälidnaspäi.
Läz 3,5 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas — Nürnberg-metropol'regionas.
Istorii
Nürnbergan nimi mainitase ezmäižen kerdan vl 1050 lidnan statusanke: Noerenberg vai Nuorenberc — «kall'oikaz mägi». Lidn kavzoi ümbri Burg-lidnuses.
Vozil 1945−1949 Nürnbergine process mäni lidnas — riškotihe nacizmad da sudihe sen ogernikoid.
Geografijan andmused
Nürnberg om saudud Pegnic-jogen molembil randoil. Jogi om keskustadud padoseinil lidnan röunoiš.
Lidnan keskuz sijadase 309 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl.
Klimat om Atlantižen valdmeren. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C°, vilukun — −1 C°. Paneb sadegid 645 mm vodes, enamba kezakus-elokus (211 mm).
Transport
Lidnan jogiport seižub Main-Dunai-kanalan randal. Nürnberg om avtote- da raudtesol'm.
Avtobusad, tramvaid da lidnelektrojonused (saks. S-Bahn) oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Metro radab vspäi 1972 (saks. U-Bahn, vl 2015 om 3 jonod, 46 stancijad, 36 km raudted, niišpäi 30-km pala om manalaine).
Metabolizm
thumb|right|250px|[[Stai (biologii)|Stajan metabolizman kebnetud shem]] Metabolizm vai substancijoiden vajehtuz om pid'oitelijad elod himižed reakcijad eläbas organizmas. Ned processad lasktas organizmile kazda da äikerdoitas, kaita ičeze strukturad, vastata ümbriston painegid.
Nürnberg
Transport
Düreran Al'brehtan nimel nimitadud rahvahidenkeskeine civiline «Nürnberg»-lendimport (NUE) sijadase 5 kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe verhiže maihe, Saksanmadme, mugažo Turkanmaha.
Metabolizm
Jagadas metabolizmad kahteks pordoks tobjimalaz: katabolizm i anabolizm. Katabolizman aigan palakahad organižed substancijad kändasoiš palatomembikš energijan eritandanke päpaloin. Anabolizman processas palakahad organižed substancijad sinteziruidas palatomembišpäi energijan kävutandanke. Substancijoiden vajehtusiden himižiden reakcijoiden serijad oma metaboližed ted. Niiš toižed znamasižed biologižikš molekulad kändasoiš toižikš fermentoiden ühtnendanke.
Samoilova Tat'jana
Tat'jana Jevgen'jevna Samoilova (Татьяна Евгеньевна Самойлова; sünd. 4. semendku 1934, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 4. semendku 2014, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine teatran da kinon aktris.
Biografii da kinokar'jer
Tat'jana oli sündnu vl 1934 Leningradha (nüg. Piter), Jevgenii Samoilov-akt'oran kanzha. Vl 1937 hän sirdi Moskvha kanzanke.
Debütirui aktrisaks «Meksikalaine»-fil'mas (1955) Marijan roliš. Vl 1957 fil'mzihe «Kur'ged lendas»-fil'mas i oti sur'kulud satust kinofestivalil Kannoiš, kus kändihe «Apel'sinpu»-premijan laureataks (fil'm-žo hänenke päroliš oti «Kundaline pal'mveza»-premijad). Samoilovan toižed znamasižed rolid oliba «Oigendamatoi kirjeine»- da «Anna Karenina»-fil'miš.
Kanz
Tat'jana oli lähtnu mehele nell' kerdad; ezmäine naimiželo oli Vasilii Lanovojanke. Hänel om poig (Sergei, s. 1969) koumandes naimiželospäi, dai poigantütär. Tat'jana Samoiloval läz ei ole fil'mdandoid kinos kanzproblemoiden tagapäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Piterihe Kategorii:Kolnuded Moskvas
Metabolizm
Sättub-ik molekul organizmale kävutamha energijan purtkeks, se rippub metabolizman eriližusišpäi. Ozutesikš, erased prokariotad kävutadas rikvezinikad energijan purtkeks, no se gaz om morii živatoiden taht. Metabolizman piguz valatoitab tarbhaižen organizmale sömän lugumärad.
Toižendad
Voib jagada kaikid organizmid kahesaks päižeks gruppaks neniden purtkiden kävutandan mödhe: energijan purde, hil'nikan purde, elektroniden donor (substrat muigotandan täht). Organizm voib kävutada vauktusen (foto-) vai himižiden sidoiden (hemo-) energijad; edemba, otab elektroniden donoraks (endištajaks) anorganižid (lito-) vai organižid (organo-) substancijoid; lopuks, hil'nikan purde om hil'muiktuzgaz (avto-) vai organižed substancijad (getero-).
Metabolizman toižendan nimituz formiruiše sättujiden tüviden ühtenzoitusel, -trof ližadase lopindaks. Ozutesikš, ülembaižed kazmused, šoll'od i cianobakterijad oma fotolitoavtotrofad, živatad i sened oma hemoorganogeterotrofad.
Homaičendad
Kategorii:Fiziologii
Homendezbok
thumb|right|250px|Homendezbok om ozutadud rusttal mujul. Homendezbok vai Pohjoižpäivnouzm (NE — northeast vai NO — Nordost) om manpol', kudamban azimut om 45 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivnouzman i pohjoižen keskes.
Vastčuraduz om suvipäivlaskm (ehtbok).
Kategorii:Manpoled
Nürnberg
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bavarii
Nazarova Margarita
Nazarova Margarita om NSTÜ:n i Venäman tetabad ristitud:
T
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Tt T (t) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 23. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Evropan valdkundad
Kaik om 46 ripmatont valdkundad Evropas, niišpäi koume oma Evropas paloin.
Sen ližaks seičeme rippujad territorijad sijadasoiš Evropas i nell' paloin tundištadud valdkundad.
Sorzad (heim)
Sorzad (Anas) om Sorzanvuiččed-sugukundan linduden heim. Kaik 31 eläbad erikod mülütadas heimho nügüd'.
Leviganduz
Voib vastata sorzoid mail'mas kaikuččel sijal avoinudenke vedenke da randanke. Elänzoittas nimakahid čirakoid, reskvezištoiden madalid vezid, äikerdoičendan sezonas päiči — randaližid soid.
Kazvatadas kodisorzoid munihe da lihaze näht.
Taraz
Taraz (Тараз) om lidn Kazahstanan suves. Se om Žambilan agjan administrativine keskuz.
Sorzad (heim)
Ümbrikirjutand
Sötlesoiš fito- i zooplanktonal, šoll'oil, henoil sel'grodatomil. Sorzad sadas niid veden üläšoidus i kagartas: pästtas levedan n'okun i lihavan kelen keskes.
Taraz
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ezmäižel voz'sadal EME. Mainitase vl 400 Grekanman purtkiš kuti Tolosa-lidn Surel Šuuktel. Lidnan nimituz oli Aulie-Ata vll 1856−1936, Džambul vll 1938−1993 i vhesai 1997 Žambil (Жамбыл). Vl 1917 raudte tuli lidnha.
Sorzad (heim)
Homaičendad
Kategorii:Sorzanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Taraz
Istorii
Taraz šingotase himižel tegimištol fosforan loudmižsijil, sömtegimištol, raudan ühthesuladusiden pästandal, sauvondmaterialiden da konstrukcijoiden tehmižel, kengiden fabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Talas-jogen randal, Kirgizstanan röunanno, 610 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om korktoid mägid ümbrištos.
Klimat om terav kontinentaline. Heinkun lämuz om +25,4 C°, vilukun — −3,1 C°, voden keskmäine lämuz om +11,1 C°. Absolütine minimum oleskeli −40 C°. Paneb sadegid 344 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (8..19 mm kus).
Nauandiš Mohammad Junus
Mohammad Junus Nauandiš (dari: محمد یونس نواندیش) om enzne Kabulan pämez' (4. viluku 2010 — 22. tal'vku 2014), uzbek rahvahaližusen mödhe.
Taraz
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 351 476 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 356 983 eläjad vl 2015.
Nauandiš Mohammad Junus
Lidnan pämehen radnikusel valdkundmez' vedi programid lidnan ümbrišton puhtastandas i kazmusiden ištutandas, illegitimižen biznesan heitandas, lugi rahapanendoid Kabulan infrastrukturan paremboičendha tulijoiden verazmaižiden kompanijoiden velguseks.
Kirejevsk
Kirejevsk (Кире́евск) om Venäman lidn da lidnankund Tulan agjan keskuzpalas. Se om Kirejevskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1965) i kaikiš suremb lidn.
Taraz
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancii i avtostancijad ratas lidnas.
Kirejevsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kozakoil vl 1762 Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe. Nimitihe Kirejevk-küläks (деревня Киреевка), ezimeletaden kozakan Kirei-nimespäi. Kätihe žiloks ph. Stroican jumalanpertin sauvondan jäl'ghe. Kirejevskii-žilo oli sätud vodele 1929 samha raudkivendod, raudtesarak tuli žilho vl 1929. Ühtenzoittud Kirejevk-eländpunkt sai radnikžilon statusad vn 1934 27. päiväl sulakud. Toižen mail'man sodan aigan lidn i rajon oliba okkupiruidud nacistoil kaks' kud (reduku — 15. tal'vku 1941). Radnikžilo oli Dedilovan rajonan administrativižeks keskuseks vspäi 1953. Anttihe lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1956 28. päiväl sügüz'kud.
Nauandiš Mohammad Junus
Biografii
Mez' om pästnus Kabulan politehnižes universitetaspäi. Nauandišal om koumekümnevottušt mahtod Afganistanan kivivoigazan da energetikan sferas. Hän radoi valdkundan Gazanpuhtastandan palakundan ohjandajal (1979−1981), radnikoiči Rounantagaižiden azjoiden ministrusen nevojal (1984−1988), Kaivuztegimišton i industrijan ministrusen kivivoiinženeral (1989−1992). Mez' oli Balhan universitetan (Mazari-Šarif) inženerižtöiden professoran vll 1992−1994. Talibanan režiman aigan (1998−2001) Nauandiš eli röunal taga.
Kirejevsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmaiženno röunanno, Olen'-jogen hural randal (Олень 22 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tulhasai om 36 km lodeheze orhal vai 42 km avtotel, Lähembaižed lidnad oma Lipki 15 km päivlaskmha orhal vai 21 km avtotedme, Bolohovo 18 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 25 km avtotedme, i Uzlovai (passažirraudtestancii) 16 km päivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme. Kirejevsk ühtenzoitase «Don»-trassanke (viž kilometrad päivnouzmha orhal) kahtel mantel. «Uzlovai — Ščokino»-raudtekeskust läbitab lidnad.
Koume žilod mülüdas lidnankundha Kirejevskan ližaks: buran hilen kaivuziden Oktäbr'skii-žilo (3281 rist. vl 2010), pened Il'jinovk-stancii-žilo kaikenaigaižeta ristitištota i Šahti nomer 1-žilo (2 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 10,71 km².
Eläjad
Vl 1939 radnikžilon ristitišt oli 7 205 eläjad, vl 1959 lidnan — 17 860 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 557 ristitud, lidnankundan — 28 840 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 27..30 tuhad eläjid vll 1979−2001 (30 503 rist. vl 1989). Kaik 25 741 elihe lidnas i 29 184 ristitud kaikes lidnankundas vl 2018.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman «Varastamatoi ihastuz»-jumalaižen kaks' jumalanpertid (kivine i puine) oma olmas lidnas.
Nauandiš Mohammad Junus
Biografii
Vll 2001−2005 mez' radnikoiči Veden da energetikan ministran varamehen. Vspäi 2005 ohjandi uden sauvondan i rekonstrukcijan projektoid energijan generacijan i järgendusen sferas rahvahanikoiden sodan arvoimižiš.
Kirejevsk
Eläjad
Bolohovon mašinansauvomižen tehnikuman Kirejevskan filial (erine politehnine tehnikum edel 2015. vot) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Nauandiš Mohammad Junus
Biografii
Mez' om naižiš, kuz' last.
Kirejevsk
Eläjad
Lidnankundan pämez' om Deputatoiden Nevondkundan ezimez'. Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2014 keväz'kus, rajonan administracii tegeb sen velgusidme.
Nauandiš Mohammad Junus
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Kabul Kategorii:Afganistanan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kirejevsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tulan agjan lidnad *
Taraz
Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Aulie-Ata-lendimport (DMB, 55 tuh. passažiroid vl 2016) sijadase kümnes kilometras suvipäivlaskmha orhal lidnan keskusespäi. Tehtas reisid nenihe lidnoihe: Almati, Astan, Moskv.
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Taksami Čuner
Čuner Mihailovič Taksami (Чунер Михайлович Таксами; sünd. 23. uhoku 1931, Kal'm, Habarovskan rand, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 27. uhoku 2014, Piter, Venäma) oli nevondkundaline da venämalaine pohjoižentedomez', specialist pohjoižes i nivhalaižiš.
Tegi ezmäižen nivha-venälaižen da venä-nivhalaižen vajehnikan V.N. Savel'jevanke ühtes.
Homaičendad
Kategorii:Pohjoižentedomehed Kategorii:Etnografad Kategorii:Nivhalaižed Kategorii:NSTÜ:n istorikad Kategorii:Venäman istorikad Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Piteriš
Tennessin
Tennessin (Ts — tennessine anglijan kelel) om 117nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ei ole tennessinad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Avaidusen istorii da nimi
Venämalaižiden tedomehiden grupp avaiži tennessinan Dubnas vll 2009−2010 ampten kal'cijan-48 ionil berklijan-249 metho, sädihe berklijad AÜV:oiš. Vl 2014 tedomehiden grupp Darmštadtas (Saksanma) sai elementad tošti.
Vn 2016 28. päiväl kül'mkud IUPAC vahvišti elementan nimitust AÜV:oiden Tennessi-štatan nimen mödhe (angl. Tennessee), sikš miše severz'-se jüžmakoiden elementoiden tedoiduzkeskusid sijadasoiš neciš štatas. Sihesai kucuihe elementad Ununseptii-nimeks (Uus, 117nz') da eka-astataks.
Fizižed ičendad
Tennessin om radioaktivine galogen, om enamb metalližid ičendoid ezimeletaden.
Atommass — 294. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,1..7,3 g/sm³ (lugustusen mödhe). Elementale pidab olda kovaks honuzlämudel. Tennessin voib olda üks'atomižeks toižiš galogenišpäi erineden, i kehuškandeb alembal lämudel. Suladandlämuz — 623..823 K (350..550 C°, ezimeletaden). Kehundlämuz — 883 K (610 C°, ezimeletaden).
Vodele 2018 kaik om 2 avaitud izotopad 293 da 294 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemban tennessin-294-izotopan pol'čihodamižen pord om 0,051 sekundad.
Himižed ičendad
Järgeližed muigotandmärad lindäs +1 i +3, endištajidenke reakcijoidenke, mugažo +5 i −1 harvas, läz ei linne muigotamižreakcijoid. Primitivine ühtnend — TsH.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Longibok
thumb|right|250px|Longibok om ozutadud rusttal mujul. Longibok vai Suvipäivnouzm (SE — southeast, vai SO — südost) om manpol', kudamban azimut om 135 gradusad. Se om keskmäine čuraduz suven i päivnouzman keskes.
Vastčuraduz om lodeh (öbok).
Kategorii:Manpoled
Viru
thumb|left|250px|Lidnan kart vl 2012 Viru (Võru [ˈʋɤru], Võro, Werro; Верро edel 1917 vot) om lidn da transporttesol'm Estinman suvipäivnouzmas. Om Virun makundan administrativižen keskusen.
Istorii
Edeline Kirumpää-lidneihut mainitaškanzihe vspäi 1322. Se kaiči Derptan arhijereikundan röunad i oli pandud mantazole suriden susedvaldkundoiden äiluguižiden sodoiden rezul'tataks. Nügüd' se om pen' eländpunkt ani pohjoižhe lidnaspäi.
Verro-usadib mainitase ezmäižen kerdan vl 1590. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Lifländijan jenaralgubernatoran käskön mödhe vn 1784 elokun 21. päiväspäi kuti uden makundan lidn-keskuz usadiban sijas. Saudihe pertištod vn 1785 planan mödhe. Vn 1793 pühäpert' om letud Jekaterina II-imperatornaižen aburahoišpäi, nimitihe hänen oiktastuseks.
Viru šingotase mecan ümbriradmižen, meblin i turizman edheotandoil, maižanduzrajonan keskuseks.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 667 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 17 496 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 91,98%, venänikad — 6,35%, ukrainalaižed — 0,51%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 1,16%.
Šarma Anuška
Anuška Šarma (अनुष्का शर्मा, Anushka Sharma; sünd. 1. semendku 1988, Bangalor, Karnatak-štat, Indii) om indijalaine Bollivud:an aktris, prodüser da fotomodel'. Fil'mdaze hindikel'žiš sädusiš.
Biografii
Anuška om sündnu Bangalor-lidnha, armijan oficeran i kodiemägen kanzha. Sai gumanitarišt opendust Bangaloran «Mount Carmel»-kolledžas. Zavodi kar'jerad 15-voččen modelikš. Ühtni fil'mdandha ezmäižen kerdan vl 2008.
Nazarova Margarita (cirkartist)
Margarita Petrovna Nazarova (Маргарита Петровна Назарова; sünd. 26. kül'mku 1926, Lapsenžilo, Leningradan gubernii, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 25. reduku 2005, Alauz'lidn, Alalidnan agj, Venäma) oli nevondkundaline i venälaine cirkartist (tigriden dressirui) da aktris. Naine sai Venäman NFST:n rahvahan artist-arvod vl 1969.
Šarma Anuška
Biografii
Vodespäi 2017 om lähtnu mehele, kriketan Virat Kohli-sportnikale, edel sidä besedoičihe severt-se vot.
Nazarova Margarita (cirkartist)
Aktris kändihe populärižeks jäl'ges «Jonoikaz reis»-fil'man pästandad, kus hän oli päroliš. Nazarova oli naimiželos Konstantin Konstantinovskijanke (k. 1970), poig da poigantütär jäiba heiden jäl'ghe.
Šarma Anuška
Irdkosketused
Kategorii:Indijan aktrisad Kategorii:Indijan fotomodelid Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Bangalorha Kategorii:Sündnuded vl 1988
Nazarova Margarita (cirkartist)
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n aktrisad Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Cirkartistad Kategorii:Dressirujad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Soda
thumbnail|right|250px|[[Poltavan toran pirdandkuva]] Soda (vai voin) om azekaz konflikt politižiden ühtnikoiden (valdkundoiden, heimoiden, gruppiruindoiden) keskes. Sen aigan üks' opponentoišpäi naprib tartuloita ičeze politišt pozicijad toižele vägivaldan abul. Sodan olmatomuz om kožund.
Kaikutte vihankandajišpäi tahtoib vajehtada vägel toižen ičtazvedandad. Agressor käskeb pučtas joudjudespäi, ideologijaspäi, ičezkaluišton oiktusišpäi, antta varoid: territorii, merizon, kuld, edheotandad, kul'turjäl'guz.
Soda vedase azekhil vagil (armii i laivišt) da toižil mahtusil ühten aigan (informacine i kibernetine soda, diplomatižed mahtod, ekonomižed sankcijad i blokadad).
Soda om politikan jätktuz. Nece rippub politižes ohjastusespäi: zavottä-k sodad, sebranikoiden olend i koalicijan sädand, sodan intensivižuz, kožundaktan aig da arvoimižed. Valdkundan südäipolitik valatoitab sodan vedandha mugažo znamasižikš, oz., vällele tobmudele terav satuz pidab.
Homaičendad
* Kategorii:Ekstraordinarine situacii Kategorii:Agressii Kategorii:Sodaistorii
Lesosibirsk
Lesosibirsk (Лесосиби́рск) om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan päivlaskmas.
Istorii
Ezmäine eländpunkt mainitase vl 1640 kuti Maklakov Lug-külä (деревня Маклаков Луг). 20. voz'sadan augotišel norvegine Jonas Lid-edheotai sauvoi mecan ümbriradajad kombinatad läz Maklakovod. Nevondkundaližen aigan saudihe kaks' mecanümbriradajad kombinatad da mecan varhapanendan järedad bazad samha materialoid angarižes pedajaspäi. Ühtenzoitihe Maklakovo- i Novomaklakovo-žiloid da anttihe lidnan statusad vl 1975 nügüdläiženke nimenke. Vl 1989 mülütihe Novojeniseisk-žilod lidnha.
Mectegimišton täuz' cikl om Lesosibirskas: mecan varhapanend i sauvondmaterialiden pästand (pilindmaterialad, fibroplitad), mechimijan kombinat, meblin tehmine. Vspäi 2011 uz' mecanpilindkompleks om sauvomas moderniziruimha vn 1978 mecanümbriradajad kombinatad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase pidust' Jenisein hurad randad 12-kilometrižel keskustal, 30 kilometras sen ühthejoksmusespäi Angaranjogenke mödvedhe, 80 m ü.m.t. valdmeren pindan päl. Matkad Krasnojarskhasai om 245 km suvhe vai 295 km avtotedme. Lähembaine lidn om Jeniseisk 30 km lodeheze orhal, 40 km avtotedme vai Jenisei-jogedme. Lesosibirsk-I-, I-kormaduzstancii i II-raudtestancijad oma Ačinskan sarakon lopuikš 260 km pitte.
Klimat om kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −0,7 C°, kezakun-elokun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −17..−20 C°. Ekstremumad oma −58 C° i +35 C°. Paneb sadegid 479 mm vodes, enamba kezakus-elokus (55..59 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (19..20 mm kus).
Lidnanvuitte Strelk-žilo (4 792 rist. vl 2017) da pen' Ust'-Angarsk-žilo (52 rist. vl 2016) mülüdas lidnümbrikho Lesosibirskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 270,83 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 61 139 ristitud, lidnümbrikon — 66 240 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 68..69 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (69 900 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 59 642 ristitud elihe lidnas i 64 477 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: Ristan Zdviženjan päjumalanpert' (1995−2002, Sibirin kaikiš surembišpäi), ph. Ondrii Ezikuctud päjumalanpert' (om saudud vll 2007−2012), puine ph. Ioann Kronštadtalaižen (vspäi 1992) i ph. Lukan časoun'. Vižkümnenden päivän uskojiden loičendpert' om avaitud. Islaman «Iman»-pühäpert' radab vspäi 1997.
Professionaližen opendusen aluzkundad: tehnologine i medicinine tehnikumad, üläopendusen aluzkundoiden koume filialad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Krasnojarskan randan lidnümbrikod
Äipäiv
thumbnail|right|250px|Iisusan Hristosan eläbzduz. Jumalan tulend adhu. Anonimižen pirdajan pühänikjumalaine (1408−1410). Äipäiv om üks' hristanuskondan kaikiš amuižembiš da surembiš praznikoišpäi i kaikiš suremb pühäč vepsläižil. Praznikoitas Iisusan Hristosan eläbzdusen 1. voz'sadal meiden erad oiktastuseks, Suren (Pühän) Nedalin pühäpäivän.
Jumalanpertiš
Äipäivän praznuičendan dat vajehtase kaiken, oigetas sidä kevädel, ezmäižen pühäpäivän täuz'kudmaižen jäl'ges. Dat erištase tobjimalaz katoližes i ortodoksižes jumalankodikundoiš. Praznik zavodiše pol'öl pühäkodiš: rahvaz sädab hristosuindad vasttuses, pajatab loičendoid, sid' kävub pühäkodiš ümbri.
Oigetas Äipäivid 40 päiväd ortodoksižen hristanuskondan pühäpertiš i 50 päiväd Päivlaskmman hristanuskondas.
Oigenduz sur'il'mas
Praznuičend jätktase sil-žo päiväl kanzas ühthižel pühäčsöndal, rahvahanguleindoil. Södas edelpäi slokosttüd da pühästadud kuličid. Äipäivän znam om äipäivmuna kut eläbzdusen simvol, ned oma mujutadud kanamunad. Ezmäi todas niid pühäkodihe, sid' lahjoitas heimolaižile, susedoile, pakičijoile. Om mugoine vero, miše anopile om tarbiž lahjoita vävule 100 munad.
Mugažo kävutadas munid vändoiš. Ozutesikš, mehed voibišteldas mujutadud muniden iškendas da muniden turutandas. Turutadas munid mägeihuzidme vai pit'kidme laudoidme, edeližen munan sordandan metonke. Vägestai sab sortud munan.
Čibud oma bobuštuseks norišton täht Äipäivän aigan. Pandas niid irdale vai tanhoile. Čibud oma sured, voib ištta niil videle..kudele ristitule. Neiččed pajatadas čibuden hätkeližid pajoid.
Toižiš religijoiš
Pojav pesah-pühäč om judaizman uskojil, oigendase sil-žo kul. Ende praznikan verod oliba živatvodindha i sid' manradandha sidodud.
Homaičendad
Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:Hristanuskondpraznikad
U
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Uu U (u) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 24. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Ehtbok
thumb|right|250px|Ehtbok om ozutadud rusttal mujul. Ehtbok vai Suvipäivlaskm (SW — southwest) om manpol', kudamban azimut om 225 gradusad. Se om keskmäine čuraduz päivlaskman i suven keskes.
Kategorii:Manpoled
K'jerkegor Sören
Sören Obü K'jerkegor (Kjerkegor, Kirkegor) (Søren Aabye Kierkegaard [sɶːɐn ˈkʰiɐ̯ɡ̊əɡ̊ɒːˀ]; sünd. 5. semendku 1813, Kopenhagen, Danii — kol. 11. kül'mku 1855, sigä-žo) oli danijalaine filosof, protestantine teolog da kirjutai.
Homaičendad
Kategorii:Danijan kirjutajad Kategorii:Danijan filosofad Kategorii:Teologad Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kopenhagenha Kategorii:Kolnuded Kopenhagenas
Palermo
Palermo (mugažo italijan kelel, virktas [paˈlɛrmo], sicil. Palermu, Panormus, Πάνορμος Panormos) om Italijan videnz' surtte lidn, Sicilii-agjan da sen Palermon provincijan pälidn.
Lidn om Sicilijan kul'turan, ižandusen da turizman keskuz, üks' kaikiš surembišpäi Keskmeren randoil.
Läz 1,3 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas.
Geografijan andmused
Palermo om saudud Keskmeren Tirrenižen meren randal, Sicilii-saren pohjoižes. Lidnan keskuz seižub 14 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om Keskmeren. Elokun keskmäine lämuz om +27 C°, uhokun — +12 C°. Paneb sadegid 611 mm vodes. Om kaks' sezonad: reduku-keväz'ku (469 mm), sulaku-sügüz'ku (142 mm).
Palermo jagase 35 fartalha (it. quartiere), ned ühtetas 8 administrativižhe ümbrikho.
Transport
Meriport radab lidnas, se om olmas passažiroiden da jüguiden täht. Portan aluz om pandud ühtel aigal lidnanke.
Avtobusad da lidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Rahvahidenkeskeine civiline «Fal'kone–Borsellino»-lendimport (PMO) sijadase 32 kilometras päivlaskmha lidnan keskusespäi Punta Raisi-ezilidnas. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe verhiže maihe, Italijadme, mugažo AÜV:oihe da Tunisha.
thumb|center|1000px| Lidnan ühthine nägu Pellegrino-mägelpäi.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Haapavezi
Haapavezi (suom. i Haapavesi) om Suomenman lidn valdkundan keskuzpalan päivlaskmas, Pohjoižpohjanma-agjas. Se om agjan kümnenz' lidn 11:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1866. Kätihe lidnaks (kaupunki) vl 1996.
Haapavezi šingotase maižanduztehnikan «Agronic Oy»-edheotandal (vspäi 1993), maidtegimel («Valio») i lämuzelektrostancijal turbhanke poltuseks («Kanteleen Voima Oy»). «Teknologiankyla Oy»-kompanii abutab biznesale, se om sätud vl 1989, konsul'tiruib i andab juridižid holitišid. Folk- i etnomuzikan jogavozne koumepäiväine festival' oleskeleb kezakun lopus vspäi 1989.
Jaroslavlin agj
Jaroslavlin agj (Ярославская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Haapavezi
Geografijan andmused
Lidnankund sijadase agjan suvipäivlaskmas, Haapajärven (Haapajärvi) pohjoižel randal. Pühäjogi läbitab järved (suom. Pyhäjoki 166 km pitte, lankteb Baltijan merhe). Matkad agjan Oulu-keskushesai om 98 km pohjoižhe orhal vai 123 km avtotel, Hel'sinki-pälidnhasai om 442 km suvhe orhal vai 513 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtoteidme) oma Haapajärvi 50 km suvhe, Nival 37 km suvipäivlaskmha, Üliviesk 40 km päivlaskmha, Oulainen 35 km päivlaskmha-lodeheze.
Jaroslavlin agj
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Haapavezi
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnankundan ühthine pind — 1086,15 km², sidä kesken kuivma 1049,82 km², vezi da sokaz tahond ottas 36,33 nellikkilometrad.
Jaroslavlin agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Jaroslavl'.
Haapavezi
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 7 351 ristitud, vl 2010 — 7 418 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 8 349 eläjad vl 1995. Koume ristitud videspäi elädas lidnankundan keskuses.
Jaroslavlin agj
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Haapavezi
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,3%, toižed keled — 1,7%.
Jaroslavlin agj
Istorii
Jaroslavlin agj om olmas vs 1936 keväz'kun 11. päiväspäi.
Haapavezi
Eläjad
Profškol radab lidnas i opendab bazižid radnikoid, mugažo Rahvahaline üläškol om olmas.
Jaroslavlin agj
Istorii
Jaroslavlin agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2010 28. päiväl sügüz'kud Agjan Duman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 1. päiväl redukud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1995 23. päiväl semendkud.
Haapavezi
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižpohjanma
Jaroslavlin agj
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Jaroslavlin agjan reljefan kart. Agj röunatab Kostroman agjanke päivnouzmas, Ivanovon agjanke suvipäivnouzmas, Vladimiran agjanke suves, Moskvan agjanke suvipäivlaskmas, Tverin agjanke päivlaskmas da Vologdan agjanke pohjoižes. Jaroslavlin agj om mererandatoi.
Pind om 36 177 km², sidä kesken mecad ottas 17 200 km² (47,5%), sod — 1 100 km² (3%). Znamasižed joged oma Volg sen järedoidenke ližajogidenke (Sot', Kotorosl' da Sogož). Kaik joged mülüdas Volgan basseinha. Kaikiš suremb ratud vezišt om Ribinskan vezivaradim, Darvinan kel'dtaho levigandeb sen lodehes. Znamasižed järved oma Nero (51,3 km²) da Pleščejevo-järv (50,9 km²).
Reljef om tazo tobjimalaz. Kukkazsel'gad vedadas pohjoižpäivnouzmaspäi suvipäivlaskmha. Kaikiš korktemb čokkoim om Tarhov-kukkaz (292 m) agjan suves.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +18 C°, vilukun lämuz om −10 C°. Paneb sadegid 600 mm vodes.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Duman pert' [[Jaroslavl'|Jaroslavliš.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Dmitrii Mironov radab gubernatoran vs 2017 sügüz'kun 10. päiväspäi, edel sidä tegi hänen velgusidme vs 2016 heinkun 28. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Ohjastusen ezimez' da kaks' varagubernatorad oma hänele abhu. Ohjastusen ezimez' tegeb gubernatoran velgusidme statjoidme. Dmitrii Stepanenko radab Ohjastusen ezimehen vs 2016 elokun 29. päiväspäi. Seičeme Ohjastusen varaezimest oma hänele abhu. Hö da varagubernatorad oma radonoigendajan tobmuden aluzkundoiden pämehikš.
Jaroslavlin agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum (edel voden 2008 sulakud — Agjan Valdkundaline Dum). Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Mihail Borovickii radab Agjan Duman ezimeheks vs 2013 redukun 1. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Jaroslavlin agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused, agentused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Vn 2017 10. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 79,32% änid satusenke.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 272 468 ristitud. Kaikutte nellänz' eläi videspäi om lidnalaine.
Kaik om üks'toštkümne lidnad agjas da 12 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. eläjidenke) om Ribinsk. Vl 2017 kaik om 8 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 96,0%, ukrainalaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,6%, azerbaidžanlaižed — 0,4%, totarlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,8%.
Nivhalaižed
thumb|right|250px|Nivhalaine prazniksädod päl Nivhalaižed (nivh. нивах, нивух, нивхгу, ньигвнгун, нивхи, ende гиляки) oma igähine vähäluguine rahvaz Venäman päivnouzmas. Elädas läz Amur-jogen sud Habarovskan randas i Sahalin-sarel, läz poleti niiš regioniš. Tataran sal'm om röunaks rahvahan paginoiden i kul'turan eriližusiden keskes.
Ičeze nimetuz: нивх — «mez'», нивхгу — «mehed». Rahvaz mainitase ezmäižen kerdan kitain dokumentoiš läz 600. vodel meiden erad.
Lugumär om läz 5 200 ristitud (vn 2002 rahvahanlugemine). Rahvahan keled oma nivhan kel' i venän kel'.
Kalanpüdand oli i om kaikiš znamasižemb nivhalaižiden radmine. Toreh i ahavoitud kala (keittud i räkištadud harvemba) om veroližen keitandan aluseks. Ižandusen toižed tarbhaižed tegendad oma mectuz, poimind i koiranvodind. Veroline religii om animizm.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižen igähižed rahvahad
Vladimiran agjan lidnad
Kaik om kaks'kümne koume lidnad (город, sidä kesken üks' SATÜ) i 9 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Vladimiran agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Islam
thumb|right|250px|Ristitišt islamanuskojiden lugun mödhe Islam (إسلام‎‎ [alʔɪsˈlaːm], Ислам) om üks' mail'manreligijoišpäi, kahtenz' levigandmižavaruden mödhe hristanuskondan jäl'ghe.
Religijan nimituz om üks' vokalizuidud sanoišpäi S-L-M-konsonantoidenke, ned sanad znamoitas «kaik», «vaikneižuz», «varuitomuz», «kožund». Se om kaikiš noremb mail'man avraamine monoteistine religii, islaman pühäpaginik — Muhammed-endustai (571−632). Kaik 1,8 milliardad ristituid oma islaman polenpidajikš (2017), hö elädas 125 valdkundas da sen enamba. Islam om valdkundaližen vai oficialižen religijan 28 valdkundas neniš regioniš: Bangladeš, Keskuzazii, Keskmäine Päivnouzmma i Pohjoine Afrik.
Islaman polenpidajad nimitasoiš islamanuskojikš, pühäpertin nimituz om mečet'. Pühä kirj — Koran. Jumalanradnikoičendan kel' om araban kel'. Islamižen opendusen i oiktusen kahtenz' tarbhaine purde om Sunna, se kogoneb toštelmasišpäi («hadis»), Muhammed-endustajan elonmeliš da tegoiš.
Islamanuskojiden keskes sunnitad ottas 85..90 procentad, toižed järedad sarakod oma šiitad, ibaditad.
Need for Speed: Pigusen himo
«Need for Speed: Pigusen himo» (Need for Speed; venäkel'žes versijas — „Need for Speed: Жажда скорости“) om amerikaine torafil'm. AÜV:oiš prem'jer oli vn 2014 keväz'kun 14. päiväl, i Venämas — päiväl aigemba (13. keväz'ku).
Nece om «Need for Speed»-kompjutervändserijan (ku tarkoiktemba, sen koumanden pol'ven) kinoadaptacii.
Süžet
Tobi Maršall — talantakaz avtomehanikanradnik. Hänen üks'jäine bobuštusen mahtuz om illegaližed irdavtovoibištelendad. Miše varata kanzanavtoradhonuz, Tobi tegihe Dinon Brüsteran partnöraks, kudamb oli NASCAR-federacijan enččen voibištelijan. Konz Tobin töd mäneškatas vastmägehe, Dino veb ičeze partnörad oiktal telpäi, i Tobi ištuse türmha ei miš kahteks vodeks.
Jäl'ges joudutandad türmaspäi pägerojale tegi mel' aznoičemha. Sen täht hänele pidab kaik zavotä nolespäi dai möst ühtneda avtovoibištelendoihe.
Roliš oma...
...da toižed.
Fil'mdand
Kino fil'mdihe Meikonas, Breiseltonas, Kolambusas (nened lidnad oma Džordžii-štatas) da Detroitas (Mičigan-štat). Tescenad fil'mdihe Roud Atlant-avtovoibištelendtrassas läheli Breiseltonad.
Karasuk (lidn)
Karasuk (Карасу́к) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Novosibirskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Karasukan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1915 sauvomha da holitamha raudtesarakod Transsibaspäi, nimitihe jogen mödhe. Vl 1943 kätihe radnikžiloks. Se sai lidnan statusad vn 1954 3. päiväl kezakud.
Karasuk šingotase raudten edheotandoil (vedimiden kohenduzdepo) i sömtegimištol (lihakombinat, leibänkombinat, kalategim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Karasuk-jogen (531 km) hural randal sen lanktendan tahondas vedhudetomihe järvihe, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pened solavad järved oma lidnan ümbrištos. Matkad Altajan randhasai om 20 km suvhe orhal, Novosibirskhasai om 348 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 387 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Slavgorod (Altajan rand) 92 km suvipäivnouzmha orhal, 106 km avtol vai raudtedme, i Kupino 85 km lodeheze orhal, 96 km avtotedme vai raudtel. Karasuk-1 i Karasuk-3 oma kaks' raudtestancijad lidnas, «Tatarsk — Ust' Kamenogorsk»- i «Omsk — Barnaul»-jonod ristikoičese täs.
Jarok-žilo (63 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Karasukan ližaks. Lidnankundan pind — 32,71 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 586 ristitud, lidnankundan — 28 652 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 30 900 eläjad vll 1996 i 2000.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ezikuctud Ondrii-apostolan jumalanpert' om olmas lidnas.
Karasukan pedagogine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Novosibirskan agjan lidnad *
MAZ-504
Eksportiruihe erazvuiččihe maihe, sidä kesken Päivnouzmaižhe Saksanmaha.
Homaičendad
Kategorii:MAZ Kategorii:Avtod kirjamišton mödhe Kategorii:Jüguavtod
Zavolžsk
Istorii
Ezmaine eländpunkt oli tetab lidnan territorijal kuti Vladičnoje (Bogojavlenskoje)-žilo 17. voz'sadaspäi. Sätihe Zavolžje-radnikžilod 16 eländpunktan ühtištusel vn 1934 20. päiväl uhokud. Radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1954 20. päiväl redukud, lidnan päiv oigendase semendkun jäl'gmäižel sobatal. Vll 1955−1957 Gor'kijan vezivaradim om täuttud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, pidust' Volgan Gor'kijan vezivaradimen hurad randad, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen tazopind om 84 m ü.m.t., 1..2 kilometrhasai levette lidnad vaste. Matkad Kostroman agjhasai om 12 km pohjoižhe orhal, Ivanovohosai om 89 km suvipäivlaskmha orhal, 114 km avtotel vai 300 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kinešm Volgan vastrandal 1 km suvipäivlaskmha orhal vai 2 km avtotedme, i Navoloki 11 km päivlaskmha orhal, 15 km avtotedme vai ülezjogen.
Zavolžsk-raudtestancii radab 50-kilometrižen sarakon lopus «Kostrom — Galič»-keskustaspäi, se om vaiše jüguiden täht. Kinešman avtotesild ühtenzoitab Volgan randoid vspäi 2003.
Tobmuz
Zavolžsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 9,85 km².
Edeline lidnan pämez' om Marina Varegina (2010−2015), hän radab lidnan Nevondkundan ezimehen vspäi 2010.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,3%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 1,6%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Kinešman politehnižen kolledžan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad *
Agridžento
thumb|left|250px|Kommunan sijaduz provinciijas. Agridžento (Agrigento [aɡridʒˈʒɛnto], sijaline pagin: Girgenti [dʒɪɾˈdʒɛndɪ] / Giurgenti [dʒʊɾˈdʒɛndɪ], Agrigentum) om lidn da kommun Italijan suves. Mülüb Sicilii-agjaha, om Agridženton provincijan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Agridžento šingotase lähižel meriportal Porto-Empedokle-kommunas, turizmal, om maižanduzrajonan keskuseks. Radoihe rikin i potašan löudmižsijid amussai 1970-nzihe vozihesai.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmeren randal, Sicilii-saren suvipäivlaskmaižel randištol, 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subtropine. Heinkun i elokun lämuz om +26 C°, vilukun i uhokun +11 C°.
Eläjad
Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 58 323 ristitud. Vspäi 1991 lidnan ristitišt om kaikiš suremb nügüd'aigan, vajehtase 55..60 tuhad eläjid röunoiš.
Baikonur
Baikonur (Байқоңыр, Байкону́р) om lidn Kazahstanan keskuzpalan suves. Mülüb Kazahstanan Kizilordan agjaha.
Istorii
Baikonur šingotase aerokosmižel tegimištol, kohenduzsauvondan edheotandoil, lämuzelektrokeskusel i torguindal.
Geografijan andmused
Klimat om terav kontinentaline kuiv. Voden keskmäine lämuz om +9,1 C°, kezakun-elokun +24..+27 C°, tal'vkun-uhokun −6..−9 C°. Ekstremumad oma −38 C° i +45 C°. Paneb sadegid 131 mm vodes, läz tazomäras kuidme (5..17 mm kus). Grunt jädub tal'vel 130 santimetrad süvüdehesai keskmäras.
Eläjad
Vn 2020 redukus kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 39 432 ristitud (Kazahstanan rahvahanikad), täuz' ristitišt — 76 019 eläjad. Vl 2009 eläjiden lugu oli 36 175 ristitud, vl 2018 — 39 161 ristitud. SATÜ:n kaikiš suremb ristitišt oli läz 140 tuhad ristituid vl 1990.
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kizilordan agj Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Sosenskii
Sosenskii (Со́сенский) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan päivnouzmas. Se om Kozel'skan rajonan kahtenz' surtte lidn kahtespäi.
Istorii
Sosenskii šingotase ladimensauvomižen tegimel, specialiždetaliden valamižtegimel, sauvondmaterialiden pästandal (pezatäudui), mugažo üks' edheotand tegeb sädatust, sobid i avtoid specialižiden radnikoičendoiden täht.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, sijaližel ülüdel, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kalughasai om 60 km pohjoižpäivnouzmha-pohjoižhe orhal vai 80 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Kozel'sk-rajonkeskuz 12 km päivlaskmha orhal vai avtotedme, i Čekalin (Tulan agj) 19 km päivnouzmha orhal vai 69 km avtotedme. Lähembaine raudtestancii om Šepelevo «Suhiniči — Tul»-keskustal, 5 kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi avtotedme.
Šepelevo-raudtestancii (83 rist. vl 2010) i kaks' küläd mülüdas lidnankundha Sosenskijan ližaks. Lidnankundan pind — 4,12 km².
Eläjad
Vl 1959 lidnan ristitišt oli 7 034 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 392 ristitud, rajonan koume kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 700 eläjad vll 1998−2000. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 2002.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,7%, ukrainalaižed — 1,9%, armenijalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,1%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Sosenskijan politehnine tehnikum.
Vatikan
Vatikan (Status Civitatis Vaticanae, Stato della Città del Vaticano) — valdkund da lidn Evropan suves. Se om associacijoiš Italijanke.
Istorii
Vn 1929 11. päiväl uhokud Vatikan sai ripmatomut Italijaspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Vatikanan kart. Vatikan om röunoiš kaikiš polišpäi Italijanke, mavaldkundröunan piduz om 3,2 km.
Vatikan sijadase Vatikanan kukhal Riman lodehližes palas. Severz'-se sadoid metrid om Tibr-joghesai.
Politine sistem
thumb|right|250px|Rimalaižen papan ištundsija — Vatikanan Pühäištmen Palazzo Apostolico («Apostolan pert'kulu»). Ohjandusen form om absolütine teokratine monarhii. Papa om katoližen jumalankodikundan tobmuden koumen sarakon pä i lopuline instancii. Kardinalad valitas papad hänen elon pitte strokuks. Nügüdläine valdkundan pämez' om Francisk-papa (266. lugul), valitihe händast vn 2013 13. päiväl keväz'kud.
Vatikanan ohjastuz om Rimalaine Kurii (latin. i Curia Romana). Pjetro Parolin om valdkundan sekretarikš (59nz' lugul) vs 2013 redukun 15. päiväspäi.
Eläjad
Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 839 ristitud. Läz 3 tuhad Italijan rahvahanikoid ratas Vatikanas päivän aigan.
Person sab rahvahanikust radnikoičendan taguiči jumalankodikundha näht i kadotab sidä radon Vatikanas lopun jäl'ghe. Ristit ei voi sada rahvahanikust sündundan Vatikanha tagut. Kadonu Vatikanan rahvahanikuz vajehtase Italijan rahvahanikushe ku ei tošt rahvahanikust, vn 1929 kožundkirjutesen Italijanke mödhe.
Oganeson
thumb|left|200px|Oganeson
Oganeson (Og — oganesson latinan kelel) om 118nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ei ole oganesonad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Avaidusen istorii da nimi
Venämalaižiden tedomehiden grupp Dubnas avaiži oganesonan čihodamižen tundusid vl 2002. Vozil 2006 da 2007 Venäman da AÜV:oiden fizikantedomehed saiba elementan severz'-se atomad.
Vn 2016 28. päiväl kül'mkud IUPAC vahvišti elementan nimitust venämalaižen Jurii Oganesän-tedomehen kanzannimen mödhe. Edel sidä kuctihe elementad Ununoktii-nimeks (Uuo) da eka-radonaks.
Fizižed ičendad
Oganeson om radioaktivine gaz, kodilämudel se linneb kovaks.
Atommass — 294. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 4,9..5,1 g/sm³ (ezimeletaden). Kehundlämuz — 350±30 K (80±30 C°, ezimeletaden). Elementan suladandlämuz linneb vaiše vähän alemba mi kehundlämuz.
Vspäi 2006 kaik om 1 avaitud izotop 294 atommassanke, izomärid ei ole. Sen pol'čihodamižen pord om 0,001 sekundad.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe