cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ping
Ümbrikirjutand
Om erazvuiččid erikoid, ozutesikš, linmaping (Sonchus oleraceus) i pöudping (Sonchus arvensis) oma travijad rujoheinäd.
Jurišt om tihed, se om keskutadud mahusen üläšoidus. Seikhen alah pudub erasti. Änikod oma pakuižed, erasil erikoil sauptas hämäran aigan. Semned oma harjakahad, idädas kerdalaz tünüden pordota. Äikerdoičese semnil i juril. Üks' kazmuz andab 6,5 tuhazesai semnid, tullei kandab niid kebnas.
Robot (fil'm)
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2010 fil'mad Kategorii:Fil'mad tamilan kelel
Miraž (grupp)
Irdkosketused
Kategorii:Sintipopgruppad Kategorii:NSTÜ:n muzikgruppad Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1986 alusenpanendanke Kategorii:Disko
Slüdänk (lidn)
Geografijan andmused
Ojandeh-žilo (Сухой Ручей, 291 rist. vl 2012) i Burovščin-žilo (51 rist. vl 2012) mülüdas lidnankundha Slüdänkan ližaks. Lidnankundan pind — 436,34 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 574 ristitud, lidnankundan — 18 927 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 tuhad eläjid vl 1967. Vl 2017 kaik 18 581 ristitud elihe lidnankundas.
Professionaližen opendusen lähembaine aluzkund sijadase Baikal'skas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad *
Hanhed
Hanhed (Anser) om vezilindun heim. Mülüb Sorzanvuiččiden sugukundha.
Ümbrikirjutand
N'okun korktuz suremb mi leveduz. Kaglan piduz om keskmäine, penemb mi joucnel. Höunhišt i alahöunhišt oma šingotadud. Ižačud järedamb mi emäčud. Äjad hanhed kakatadas i burbutadas, mugažo šihaidas varusen vai pahištundan statjas.
Liža
Hanhidenkazvatusen produktad: munad, höuneh, razv, hanhenliha, hanhenmaks.
Zerkol
thumb|right|250px|Tipine zerkol thumb|right|250px|«Edel balad»-voikuva (1886), sädi alamaine [[Mari Vandšeer-pirdai]] Zerkol (zirkul) om siled pind (se om stökol tobjimalaz), kudambas vauktuz vai toine sädegoičend kuvastub.
Eziauguižešti kävutihe zerklod kacmaha ristitun irdnägud, i äjan möhemba otaškanzihe ladimiden täht. Sen tagut mel' om levitadud, miše zerkol om toižhe mail'mha sidodud, i sen kuvaduz om min-se toižen kuvahaine.
Istorii
Ezmäižed pened zerklod oma löutud bronzaigaspäi, ned oma tinasižed, kuldaspäi i platinaspäi.
Zerklon nügüd'aigaine istorii zavodiše vl 1240, konz saihe mahtust Evropas puhuda mülüid stöklaspäi. Vl 1279 italine Džon Pekam-manah-franciskalaine ümbrikirjuti mahtust stöklan krepindas hoikal šoidul tinaspäi. Lapak stökolzerkol om olmas 16. voz'sadaspäi, kävutaškanzihe artutin ühthesuladusid (amal'gamad). Ezmäine zerkloidentegim radaškanzi Francijas vl 1665, sil-žo aigal valataškanzihe stöklad puhundan processan sijas, i zerklod kändihe odvemb. Vl 1835 saksalaine Justus fon Libih-himik kävuti hobedad zerklon tehmižes ezmäižen kerdan i sai sel'ktembid kuvahaižid, mugomid mö tedam tämbäi.
Kävutand
Nügüd'aigan kävutadas surid zerkloid avaros laukan i pertin südäimen dizainan täht, sädamha enamban avaruden illüzijad peniš honusiš. Mugoi vero sündui Francijan elokahiš pertiš keskaigan völ.
Zerkol mülüb optižihe ladimihe (teleskopad, lazerad, pidatimed, objektivad, periskopad), niiden kesken koditehnikha. Erasiden sambnuziden televizoroiden pind om zerkol. Paraboline zerkol om reflektoran pala. Specialine penenii zerkol om likkuimen tarbhaine pala. Nügüd'aigan videokamerad ahtištadas zerkloid erasiš-se sferoiš.
Voib lugeta iregid vaiše ühtes polespäi stöklid üks'pol'žeks zerkloks, kävutadas optižiš ladimiš i specialižiden honusiden pihoikš.
Homaičendad
Kategorii:Optik Kategorii:Geometrine optik
Mezen'
Mezen' om Venäman toponim. Se voib znamoita:
Okulovk
Okulovk (Окуло́вка) om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Okulovkan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927).
Istorii
Okulovk-eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1495 Derevan pätinan aigkirjas kuti Poliščenskii-pagastan pala (Полищенский погост). Om raudtestancijaks «Moskv — Piter»-jonon sauvondan jäl'ghe vl 1851. Bumaganfabrik oli olmas. Vn 1928 25. päiväl kezakud kätihe Okulovkad da lähišt Parahino-Poddub'je-eländpunktad radnikžiloikš. Vn 1965 12. päiväl vilukud ühtenzoittihe žiloid i panihe Okulovk-lidnaks.
Okulovk šingotase plastikvalamižtegesiden i gal'vanižkrepindoiden tegimel, «Agrokabel'»-tegimel i mebel'furnituran edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Peretn-jogen oiktal randal tobjimalaz (Перетна, Mstan hura ližajogi, Il'mjärven bassein), 161 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 120 km päivlaskmha orhal vai 140 km avtotedme. Lähembaine lidn om Boroviči 35 km päivnouzmha orhal vai 40 km avtol.
Kaik kaks' küläd mülüdas lidnankundha Okulovkan ližaks: Okulovk-külä (23 rist. vl 2010) i Šurkino (385 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 27,44 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 464 ristitud, lidnankundan — 12 872 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19..20 tuh. eläjid vll 1967−1979 (20 tuh. rist. vl 1967). Vl 2017 kaik 10 470 eläjad oli lidnas i 10 848 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen jumalanpert' (om saudud vll 1900−1901) i ph. Serafim Sarovalaižen puine časoun' vspäi 2005.
Borovičin agrotegimištoližen tehnikuman Okulovkan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Uz'lidnan agjan lidnad *
Nacijoiden ühtištuz
thumb|right|400px|Ühtištusen ühtnijad: {{legend|#000080|Nacijoiden ühtištusen ühtnijad}} {{legend|#73d216|Kandidatad ühtnijoile (ei ole)}} {{legend|#f57900|Nacijoiden ühtištusen enččed ühtnijad ([[Irlandijan Tazovaldkund|Irlandii i Zimbabve)}} {{legend|#89cff0|Suren Britanijan merentagaižed i rippujad territorijad}}]] thumb|right|150px|Nacijoiden ühtištusen emblem Nacijoiden ühtištuz (Commonwealth of Nations, edel 1946. vot Britanine Nacijoiden ühtištuz, British Commonwealth of Nations), lühüdaks Ühtištuz (The Commonwealth), om suverenižiden valdkundoiden ičetahtoine organizacii.
Ühtištusen aluz om pandud vl 1887 männuden Londonas kolonialižen konferencijan aigan, sid'päi andaškanzihe kolonijoile avtonomišt dominion-statusad ümbärdamha sodoid ripmatomudes. Ezmäižed ühtnijad oma Avstralii, Kanad, Sur' Britanii, Suviafrikan Tazovaldkund, Uz' Zelandii. Vn 1931 Vestminsteran statut vahvišti rahvahidenkeskeižen organizacijan oiktuzlišt statusad. Jäl'ghine ližaduz mäni vl 1947, Indii i Pakistan kändihe ühtnijoikš. Jäl'gmäižikš tuliba ühtištushe Gabon i Togo vn 2022 kezakus.
Enččen Britanižen imperijan läz kaik ühtnijad mülüdas Ühtištushe, mugažo nened valdkundad ühtnedas: Kamerun, Mozambik, Namibii, Ruand. Kaik om 56 valdkundad-ühtnijad (2023). Päfater sijadase Londonas. Oficialine kel' om anglijan kel'. Kaik 2,4 mlrd ristituid elädas valdkundoiš-ühtnijoiš, heišpäi 94 % oma Afrikan i Azijan eläjad.
Ühtištusen pämez' om britanine monarh (nüg. Karl Koumanz'). Päsekretar' om Patrisia Skotland (Patricia Scotland, Dominik) vn 2016 sulakuspäi, ezimez' (kahteks vodeks) om Ruandan Pol' Kagame-prezident vn 2022 kezakuspäi.
Tütärorganizacijad oma Nacijoiden ühtištusen Azjaline Nevondkund, Nacijoiden ühtištusen sekretariat, Nacijoiden ühtištusen fond, Laudkund britanižiš sodakaumoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Rahvahidenkeskeižed organizacijad Kategorii:Organizacijad kirjamišton mödhe Kategorii:Avstralijan istorii Kategorii:Suren Britanijan istorii
Väz'm
Väz'm (Вя́зьма) om Venäman lidn, lidnankund da transporttesol'm Smolenskan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Väz'man rajonan administrativine keskuz. Vspäi 2009 Väz'm om «sodahoštusen lidn»-arvnimenke.
Istorii
Väz'm šingotase mašinansauvomižen tegimel (pezend- i puhtastandmašiništ), sauvondmaterialiden pästandal (pertid brusaspäi, savič, raudbetontegesed, raudbetonšpalad, polimerkerteh), sömtegimištol (leibänkombinat, kalategim), sintetižiden produktoiden tegimel (sömližadused, vahad, voižimed), brusitan, plastiktegesiden i grafittegesiden edheotandoil, pölvhankombinatal, nahktegimel i järedal omblendfabrikal (specialižed sobad da kengäd, kaičendabutused). Raudtetransportan edheotandad ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, ühtennimižen jogen randoil (Вязьма 147 km pitte, Dnepran üläjoksmusen hura ližajogi), 255 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Bozn'-järv (ven. Бозня 5 km²) om lidnan päivnouzmaižel röunal. Matkad Smolenskhasai om 150 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 166 km avtotel vai 169 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Juhnov (Kalugan agj) 79 km suvipäivnouzmha orhal vai 96 km avtotedme, Safonovo i Dorogobuž 68 km da 71 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 75 km da 87 km avtotedme vai raudtedme, i Sičovk 69 km pohjoižhe orhal, 73 km avtotedme vai raudtedme. «Smolensk — Moskv»-avtote mäneb lidnan pohjoižröunaks. «Smolensk — Moskv»-raudte läbitab lidnad. Väz'm-raudtestancii radab lidnan suvipalas vspäi 1870. Toine stancii om Väz'm-Bränskai (Вязьма-Брянская) 6 kilometras, om avaitud vl 1930 i sijadase lähižes ühtennimižes žilos.
Väz'm om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 33 774 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 54 600 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 60 500 eläjad vl 1996. Ortodoksižen hristanuskondan Johann-endustajan naižjumalankodi, Stroican päjumalanpert' i kuz' pühäpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,9%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,9%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Väz'man politehnine tehnikum, Väz'man raudtetehnikum , Väz'man medicinine kolledž , Väz'man aeroklub.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Niger
Istorii
Vl 1960 elokun 3. päiväl Niger tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Vl 2010 sodakukerduz tegihe valdkundas.
Jäl'gmaine Konstitucii om hüvästadud kaiken rahvahan referendumal vl 2010 redukun 31. päiväl da parlamental vl 2010 kül'mkun 25. päiväl.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Nigeran topografine kart Niger om mavaldkundröunoiš Alžiranke lodehes da pohjoižes (röunan piduz — 956 km), Livijanke pohjoižpäivnouzmas (354 km), Čadanke päivnouzmas (1175 km), Nigerijanke suvipäivnouzmas da suves (1497 km), Beninanke (266 km) da Burkina Fasonke (628 km) suvipäivlaskmas, Malinke päivlaskmas (821 km). Ühthine röunoiden piduz — 5697 km. Niger om mererandatoi valdkund.
Territorijan läz nelläd videndest sijadase Saharas. Kaikiš korktemb čokkoim om Idoukal-n-Tages-mägi (Bagzan), 2022 m valdmeren pindan päl, seižub man keskuses. Kaikiš madalamb čokkoim om Niger-jogen pind, 200 m valdmeren pindan päl.
Londuseližed pävarad oma uran, raudkivend, kivivoi, londuseline gaz, tin, fosforitad, kivihil'; toižed varad oma vol'fram, tantal, molibden, kuld, marganc.
Politine sistem
thumb|right|250px|Nigeran rahaazjoiden ministrusen pert' [[Niameiš]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Président de la République du Niger). Prezident paneb päministrad radsijha parlamentan nevondan mödhe. Kaik ministrad oma parlamentan ühtnijoin. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks, ühten kahtenden strokun voimuz om olmas.
Suomalaiž-ugrilaine škol
thumb|oiged|250px|Suomalaiž-ugrilaižen školan pert'. Suomalaiž-ugrilaine škol (venäkelel: Финно-угорская школа, suomen kelel: Suomalais-ugrilainen koulu, karjalan kelel: Šuomelais-ugrilaini koulu, livvin kelel: Suomelas-ugrilaine škola), täuz' nimituz — Elias Lönnrotan nimel nimitadud Suomalaiž-ugrilaine škol keskopendusenke, om rahvahaline škol Petroskoiš. Školas opetas suomen, karjalan, vepsän, anglijan da francijan kelid, 50 openikad opetab vepsän kelen.
Niger
Politine sistem
Järgenduseližed valičendad parlamentha da prezidentan valičendoiden ühtenz' tur oliba vl 2016 uhokun 21. päiväl. Prezidentan valičendoiden kahtenz' tur oli vl 2016 keväz'kun 20. päiväl. Mahamadu Issufu om nügüdläine prezident, sai 92,49% (vn 2011 kahtenden turas 57,95%), nece hänen kahtenz' strok om, radab vs 2011 sulakun 7. päiväspäi. Brigi Rafini om päministran radnikusel siš-žo päiväspäi. Valitud prezident om Mohamed Bazum, sai vägestust kahtendes turas (55,75%) vn 2020 tal'vkun i vn 2021 uhokun valičendoil, tuleškandeb radho vn 2021 7. päiväl sulakud.
Suomalaiž-ugrilaine škol
Suomalaiž-ugrilaine škol radab vodespäi 1994. Nügüd' školas om 921 openikad. Školan direktor om Natal'ja Valer'jevna Barkalova.
Niger
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Nigeran administrativiž-territorialine jagand.
Suomalaiž-ugrilaine škol
Irdkosketused
Kategorii:Aluzkundad, kus opetas vepsän kel't Kategorii:Petroskoi Kategorii:Školad
Niger
Administrativiž-territorialine jagand
Valdkund jagase 7 agjaks (regionaks) da 1 pälidnan agj. Agjad alajagasoiš 38 departamentaks, ned — kommunikš (vl 2006 niid oli 265).
Eläjad
Nigeras elädas nigeralaižed. Kaik om 12 igähišt rahvahad (hausalaižed — 55%). Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 17 466 172 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2012): islamanuskojad — 99,3%, hristanuskojad — 0,3%, animistad — 0,2%, religijatomad — 0,2%.
Nigeran toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2007, surembaspäi penembha): Zinder i Maradi.
Ižanduz
Vl 2012 Nigeran päeksport oli uran da toižed radioaktivižed elementad (91%); toine eksport — elektromašiništ, arahis. Japonii oli päostajan (80%).
Väzemskii
Väzemskii voib znamoita:
Mäggär'v
Mäggär'v (Миницкая, vepsän kirjamil: Minickaja) om vepsän külä Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonan suves. Mülüb Vinglan küläkundha.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1563 Änižen pätinan aigkirjas kuti 7 pen't küläd (1..2 tanhad kaikuččes) на Мяг озере, alištuiba Sudakovad-pomeššikoile. Vl 1910 oli žiloks, vll 1927−1967 — küläkundan keskuseks.
Külä sijadase järven pohjoižel randal (Юргозеро), 1 km suvhe Sur' i Pen' Mäggär'višpäi. Siš om koume nimitadud irdad i viž kujod. Matkad küläkundan Vingl-keskushesai om 42 km pohjoižhe.
Vl 2002 külän eläjiden lugu oli 83 ristitud, niiden keskes vepsläižed — 76%. Kaikiš suremb ristitišt oli 602 eläjad vl 1926.
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Tampereh
Istorii
Ročinman Gustav III-kunigaz pani eländpunktan alust vl 1775 torguimha, se sai lidnan statusad jo vl 1779.
Vl 1905 VSDRP:n ezmäine konferencii oli neciš lidnas, kus Lenin i Stalin vastsihe ezmäižen kerdan.
Rahvahanikoiden soda Suomenmas vl 1918 mureni lidnan äjid pertid.
Geografijan andmused
Tampereh sijadase kahten järven keskes, Näsijärv pohjoižes da Pühäjärv suves. Tammerkoski-jogi 945 m pitte jokseb Näsijärven padoseinäspäi Pühäjärvhe da jagab poleti lidnan istorišt keskust. Kahten järven pindan korktusen erinend om 18 metrad.
Zei
Zei voib znamoita:
Tampereh
Geografijan andmused
Vl 2018 lidnan ühthine pind oli 689,59 km², sidä kesken kuivma 524,93 nellikkilometrad, sokaz ma oti nelländest (164,66 km²).
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 166 228 ristitud, vl 2010 — 213 217 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Suomen kel' om mamankeleks 92,3% täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 0,5%, toižed keled — 7,2% (vn 2016 andmused).
Hobart
thumb|left|250px|Suren Hobartan kart tenke lendimporthasai. Hobart (mugazo anglijan kelel, virktas [ˈhoʊbɑːrt]) om Avstralijan lidn da valdmeriport. Se sijadase Tasmanii-saren suvipäivnouzmas, om Tasmanii-štatan pälidnaks.
Tampereh
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Oiged avtobusühtenzoittuz om Venäman Piterinke. Lidn om järed raudtesol'm, 150 jonust päiveses tuldas lidnha.
Hobart
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1804 20. päiväl uhokud (kahtendeks Sidnein jäl'ghe) kuti türm Suren Britanijan ogernikoiden täht. Nimitihe Britanižen imperijan soda- da kolonijoiden azjoiden ministran Hobart-lordan oiktastuseks, ezmäi Hobart Town, Hobarton. Hobart sai «siti»-statusad vn 1842 21. päiväl elokud.
Tampereh
Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Tampereh–Pirkkala-lendimport (TMP, 228 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 13 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi Pirkkal-kundas. Sišpäi tehtas reisid Evropan erasihe lähižihe maihe, čarterreisid Ispanijha, mugažo Suomenmadme.
Hobart
Istorii
Nügüd' lidn om laivansauvomižen edheotandoiden päsija, rahvahidenkeskeižen turizman järed keskuz, laivoiden oigendusen keskuz Antarktidha. Ende Hobart oli kitoiden samižen päportaks.
Tampereh
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Hobart
Geografijan andmused
Hobart sijadase Deruent-jogen (angl. Derwent) estuarijan randoil. Kunanii/Vellington-mägi seižub 15 km päivlaskmha lidnan azjaližes keskusespäi, mägi om 1271 m kortte.
Klimat om ven valdmeren. Vilukun da uhokun lämuz om +16,8 C°, heinkun +8,2 C°. Voden keskmäine lämuz om +12,6 C°. Minimaline registriruidud lämuz om −2,8 C°, mägen päl — −9,1 C°. Paneb sadegid 616 mm vodes, läz tazomäras vodes läbi.
Eläjad
Vn 2016 rahvahanlugemižen mödhe lidnan ristitišt ezilidnoidenke (Sur' Hobart) oli 222 356 eläjad vai Tasmanijan kaks' videndest, ičeze Hobart-lidnan — 50 439 eläjad. Suren Hobartan ristituiden videndez om sündnu verhiže maihe.
Lidnan edeližed pämehed oliba Sju Hikki (2014 kül'mku − 2018 keväz'ku) i Ron Kristi (2018).
Transport
Avtobusad da venehed oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Kanuri (kel')
Pagižijoiden lugu om läz 4 millionad ristituid. Kanurin kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Hobart
Transport
Hobartan rahvahidenkeskeine civiline lendimport (HBA, 2,4 mln passažiroid 2016−17 finansižel vodel) sijadase Kembridž-ezilidnas, 17 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Avstralijan surihe lidnoihe, jügureisid Kitaihe.
Irdkosketused
Kategorii:Avstralijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Pezendtuhk
thumb|right|250px|Pezendtuhkad Pezendtuhk om pärj sintetine pezendabutuz sobiden sul'čindan täht. Om kodihimijan abutuseks.
Voib vajehtada muilal vai kodimuglal, no todesine vajehtim om pezendgel'.
Kanuri (kel')
Homaičendad
Kategorii:Niliž-saharižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Čadan keled Kategorii:Kamerunan keled Kategorii:Nigeran keled Kategorii:Nigerijan keled
Pezendtuhk
Pezendtuhkad avtomatižen i käzipezendan täht erinedas ühtel vaiše: «avtomat» mülütab vahton polenijoid substancijoid.
Homaičendad
Kategorii:Kodihimii
Venäman valdkundflagan päiv
thumb|right|250px|[[Venäman flag]] Venäman valdkundflagan päiv (День Государственного флага Российской Федерации) om Venäman oficialine praznik, kudamb om pühätadud Venäman flagale. Ei ole lebupäiv.
Praznik oigendase elokun 22. päiväl vodespäi 1994.
Vn 1994 20. päiväl elokud Venäman Boris Jel'cin-prezident allekirjuti «Valdkundflagan Päiväs Venälaižes Federacijas»-käsköd, mitte pani oigeta Flagan päiväd elokun 22. päiväl. Vn 1991 elokun kukerdusen naprind vei Venäman istorižen flagan udessündutandale, vahvišti sidä Venäman Ülembaine Nevondkund arni necil päiväl.
Homaičendad
Kategorii:Venäman praznikad Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:22. eloku
Suomalaiž-ugrilaižed keled
Suomalaiž-ugrilaižed keled om heimolaižiden keliden grupp, kudambad mülütadas uraližhe kel'kundha. Nenil kelil pagištas Venämas, Suomenmas, Mad'jaranmas, Estinmas, Ročinmas i toižiš valdkundoiš.
Suomalaiž-ugrilaižil kelil om avar ühthine sanavara. Ned oma agglütinativižed, niiš kaikiš ei ole sugun kategorijad. Suomalaiž-ugrilaižiš keliš om lujas šingotadud posessivine suffiksacii.
Bethoven Lüdvig van
Bethoven om kaikiš järedamb person Evropan klassižes muzikas keskes klassicizmad da romantizmad. Hän om arvostadud lujas muzikankirjutai, edestadas Bethovenan muzikad paksus lujas.
Muzikankirjutai tegi sädusid kaikiš žanroiš: operad, baletad, muzikad dramatižiden spektakliden täht, töd horan täht.
Läz sadad Bethovenan muštnikoid oma letud 54 lidnoiš videl kontinental.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Bonnha
Jakovlev Oleg
Oleg Žamsaraevič Jakovlev (Олег Жамсара́евич Я́ковлев; sünd. 18. kül'mku 1969, Ulanbatar, Mongolii — kol. 29 kezaku 2017, Moskv, Venäma) — oli venämalaine pajatai da enzne «Ivanuški International»-muzikgruppan solist segoitadud uzbekiženke da burätiženke augotižlibundanke.
Biografii
Oleg oli sündnu Ulanbatar-lidnha, konz hänen kazvatajad oliba oigetud sinnä radon tagut. Školan aigan eli Angarskas da Irkutskas.
Hän openzihe GITIS:as. Sid' vozil 1998-2011 Oleg oli «Ivanuški International»-gruppan solistan. Lähtendan jäl'ghe neciš gruppaspäi hän augoti solišt kar'jerad.
Oleg ei olend nainu, eli Aleksandra Kucevolanke. Koli Moskv-lidnas tävun turskespäi (kaks'pol'ne pnevmonii), südäikeranlönd kadoti.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ulanbatarha Kategorii:Kolnuded Moskvas
Borz'
Borz' (Бо́рзя, Бооржо) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Baikalantagaižen randan suves. Se om Borzin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud severzihe-se žiloihe. 18. voz'sadal panihe Borz'-žilon alust keitandsolan pramozlanno, nimitihe jogen mödhe. Vl 1899 saudihe Borz'-raudtestancijad raudtel Kitaihesai i vl 1900 avaitihe Suvorovskii-žilod holitamha stancijad. Aigan mändes ühtištuihe žiloid. Vl 1924 Borz'-žilo kändihe makundan keskuseks, vl 1950 sai lidnan statusad.
Vedimdepo i vagondepo ratas lidnas. Borz' om maižanduzrajonan keskuseks kazvatamha villäd.
Geografijan andmused
Lidn sijadase solakahiden järvidenno, Borz'-jogen hural randal (Борзя, Amuran bassein), 690 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Mongolijan röunhasai om 50 km suvhe orhal, Čithasai — 370 km lodeheze avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Krasnokamensk 112 km päivnouzmha orhal vai 155 km avtol i Man'čžurii (Kitai, 满洲里 Mǎnžōulǐ) 110 km suvipäivnouzmha orhal vai 123 km avtotedme. Raudten toine sarak Čoibalsanhasai ühtenzoitab Mongolijanke.
Klimat om terav kontinentaline päivoikaz. Voden keskmäine lämuz — −2,4..−1,4 C° vilun tal'ven tagut, kezakun-elokun +17..+20 C°, tal'vkun-uhokun −23..−27 C°. Ekstremumad oma −50 C° i +41,3 C°. Paneb sadegid 295..403 mm vodes, kezal tobjimalaz (60..90 mm kuidme kezakus-elokus), i vaiše 31..37 mm redukus-sulakus.
Zun-Torei-raudtestancii (109 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Borzin ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 379 ristitud, lidnankundan — 31 496 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 700 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 2014 (saudihe enamba kümned vot).
Professionaližen opendusen aluzkundad oma medicinine škol (tehnikum) i Krasnokamenskan tegimištoliž-tehnologižen tehnikuman filial.
Edeližed lidnan pämehed:
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baikalantagaižen randan lidnad *
Emden
thumb|left|250px|Lidnan rajonad vl 2010 Emden (mugažo saksan kelel, virktas [ɛmdn̩], sijaline Emder, päivn.-friz.: Oamde) om lidn Saksanman da sen Alasaksonii-federacijanman lodehes, Alaman röunanno.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 8. voz'sadan aigemba. Se sai lidnan oiktusid Maksimilian I-imperatoraspäi vl 1495. Alamaiden alištuz Ispanijan tobmudele kucui protestantoiden-pagenikoiden aldod lidnha 16. voz'sadan lopus, i 17. voz'sadan aigan Emden oli elokahaks lidnaks-valdkundaks. 19. voz'sadan lopus saudihe Dortmund−Ems-kanalad (269 km pitte), i Emden kändihe Rur-regionan päižeks meriportaks.
Emden om laivansauvomižen keskuz, tehtas VA-laivoid, jügulaivoid da specialižid astjoid. Järed Volkswagen-koncernan avtotegim radab Emdenas (10 tuhad radajid). Pohjoižmeren randküliden turizman keskuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avtoiden eksportan-importan meriport om olmas lidnas Pohjoižmeren i Ems-jogensun randal.
Eläjad
Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 49 790 ristitud. Saksalaižed ottas 96 % ristitištos (2011). Kaikiš suremb ristitišt oli 53 509 eläjad vl 1975.
Sättutoitud tedoiden universitet radab vspäi 1973 (läz 4 tuhad üläopenikoid).
Edeline lidnan pämez' om Bernd Bornemann (2011−2019).
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alasaksonii
Maikop
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1857. Se sai lidnan statusad vl 1870. Vspäi 1936 oli Adigejan avtonomižen agjan pälidnaks.
Maikop šingotase mašiništonsauvomižen (gidromanipulätorad, reduktorad) i sömsarakon tegimil (maidkombinat, lindkombinat, oluden tegim, limonadan fabrik), mugažo meckombinat, špagatan edheotand i kartonfabrik ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalas, Vaugedjogen oiktal randal (Шъхьагуащэ, Kubanin hurapol'ne bassein), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaižed lidnad (orhal) oma Krasnodaran randan Apšeronsk 40 km suvipäivlaskmha i Belorečensk 30 km lodeheze.
Hanskai-stanic (Ханская, Хъанхьабл, 11 752 rist. vl 2018), nell' žilod da koume futorad mülüdas lidnümbrikho Maikopan ližaks. Lidnümbrikon pind — 283,6 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 55 871 eläjad, vl 1959 — 82 135 eläjad. Vn 2010 kaiken Venäman ravahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 144 249 ristitud, lidnümbrikon — 166 540 ristitud, tazovaldkundan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 167 300 eläjad vl 2000, sen poleni lidnan territorijan vähendusen tagut. Vn 2020 augotišel kaik 141 475 ristitud elihe lidnas i 164 575 ristitud kaikes Maikopan lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican kafedraline päjumalanpert' (om saudud vodele 1888), nell' jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas. Islaman Adigejan i Krasnodaran randan ohjandaikund i Halid Bin Sakr-al'-Kassimi-pämečet' sijadasoiš Maikopas. Armenižen jumalankodikundan «Surb Arutün»-jumalanpert' (Sündun Eläbzdusen) i protestantizman kuden kundan sauvused ratas lidnas.
Üläopendusen kaks' aluzkundad baziruišoiš lidnas: Adigejan valdkundaline universitet, Maikopan valdkundaline tehnologine universitet. Toižiden lidnoiden kahten akademijan i kahtenuniversitetan filialad ratas Maikopas. Viž kolledžad, industrialine i politehnine tehnikumad anttas professionališt keskopendust.
Edeline municipaližen ühtnikan pämez' (Administracijan pämez') om Andrei Getmanov (tal'vku 2017 — 2021).
Transport
Trolleibusan i avtobusan maršrutad ratas lidnas. Om kaks' lendimpöudod Maikopas («Maikop» i «Hanskai»); nügüd' il'mlikund om sauptud.
Maikop-päraudtestancii radab lidnan pohjoižes vspäi 1910, avtobusstancii om saudud senno.
Panam (lidn)
Panam (Ciudad de Panamá [sjuˈða(ð) ðe panaˈma]) om Panaman Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Panaman agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1519 25. päiväl elokud kuti Nuestra Sen'jora de la Asunsjon de Panam-baz (Nuestra Señora de la Asunción de Panamá) vedamha kuldad da hobedad Peruspäi Ispanijha. Vanh lidn (Panama la Vieja «Panama la Vjeha») oli muretud Genri Morgan-piratan joukul i paloi vl 1611, jändused oma kaičenus 7 kilometras pohjoižpäivnouzmha udes lidnaspäi (vspäi 1613). 1940−1970-nzil vozil AÜV:oiden saubaližed sodameribazad sijazisoiš lidnan territorijal.
Panam-lidn šingotase rahvahidenkeskeižel finansižel rajonal, merikanalal i meriportal, sirdanuzil penziimehil da turizmal. Valdkundan opendusen päkeskuz ispanijan i anglijan kelil, AÜV:oiden nellän universitetan filialad oma olmas Panamas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Panaman lahten randal, Panaman kanalan tün'valdmerižen agjan päivnouzmaižel randal tobjimalaz, 2 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om subekvatorialine neps. Päivän lämuz vajehtub +26..+28 C° röunoiš vodes läbi. Paneb sadegid 1907 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb vilukus-keväz'kus (52 mm pordos).
Eläjad da transport
Vl 2011 eläjiden lugu oli 813 097 ristitud, 1,3 mln ezilidnoidenke, valdkundan koumandez.
Avtobusad, ehtatimed da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2014 metropoliten radab (1 jono, 16 km, 14 stancijad). Rahvahidenkeskeine civiline Tokumen-lendimport (Tocumen, PTY) sijadase 30 km pohjoižpäivnouzmha Panam-lidnan keskusespäi ühtennimižes lidnas, tehtas reisid Suviamerikan da Pohjoižamerikan maidme tobjimalaz.
Herzeleid (al'bom)
«Herzeleid» (Südäikeran mokičendad) om germanijalaižen Rammstein-gruppan debütine al'bom. Se om pästtud 29. päiväl sügüz'kud vodel 1995.
Homaičendad
Kategorii:Rammstein:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1995 al'bomad Kategorii:Debütižed al'bomad
Adigejan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om kaks' lidnad (город) i koume lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Adigejan Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Radužnii (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik)
Radužnii (ven. i Радужный, Радужний) om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon pohjoižpäivnouzmas. Om ümbärtud Nižnevartovskan rajonan territorijal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1973 kuti kivivoiradnikoiden žilo otmaha kävutamižhe Varjoganan kivivoin da sen gazan löudmižsijad. Hantilaižed nimitadas tahondad Varjogan Maa. Vn 1978 keväz'kul registriruihe eländpunktad Radužnii-žiloks i sauvoškanzihe kaikenaigašt pertištod. Vn 1982 22. päiväl uhokud kätihe Radužnijad radnikžiloks (lidnanvuiččeks žiloks). Vn 1985 15. päiväl elokud žilo sai lidnan statusad.
Radužnii šingotase kivivoin samižel, «Varjoganneftegaz»-kompanii om lidnan päedheotandaks. Sen ližaks, elektrokabeliden somustoitandan tegim radab, tualetbumagan pästandan edheotand i leibtegim oma olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Agan-jogen (Аган, 544 km pitte, Obin oigedpol'ne bassein) da sen Agrnjogan- i Nöhisjaun-ližajogiden randoil, 70 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 464 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 671 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nižnevartovsk (raudtestancii) 142 km suvhe orhal vai 165 km avtol i Pokači 107 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 320 km avtotedme, voib sadas Agan-jogedme. Vspäi 2007 ei ole lendimportad.
Radužnii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 43 399 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 46..47 tuhad eläjid vll 1992−2009 (47 900 rist. vll 2005−2006).
Erfurt
thumb|left|250px|Lidnan ümbrikod Erfurt (mugažo saksan kelel, virktas [ˈʔɛɐ̯.fʊɐ̯t]) om lidn Saksanman keskuzpalas. Se om Türingii-federacijanman administrativine keskuz.
Radužnii (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik)
Eläjad
Radužnijan politehnine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Erfurt
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Erphesfurt-nimenke («bradindsija Erfas (nüg. Ger) päliči») vl 742. Vl 1217 ezmäine lidnan nevondkundan sauvuz oli saudud, vl 1275 letihe ratušad.
Radužnii (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Erfurt
Istorii
Erfurt šingotase valdkundaližil holitišil, opendusel, torguindal, elektrotehnižel tegimištol (ladimed, pol'veimed, fotoelementad), mašinansauvomižel, sömtegimištol (olud, garčic).
Geografijan andmused
Lidn sijadase federacijanman keskuzpalas, Ger-jogen i sen Braitstrom-hijaman randal (Gera 85 km pitte, El'ban bassein), 194 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Erfurt jagase 53 nimitadud ümbrikoks (Ortsteile).
Eläjad
Vn 2011 Saksanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 206 384 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 217 134 eläjad vl 1986 i 213 981 eläjad vl 2019.
Erfurtan universitet (Universität Erfurt, 4,7 tuhad üläopenikoid vl 2008) radab lidnas, sen aluz om pandud tošti vl 1994, radoi ende vll 1392−1816. Siš om nell' fakul'tetad i kaks' tedoiduzkeskust.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kulebaki
Kulebaki (Кулеба́ки) om Venäman lidn Alalidnan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kulebakin lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2015. vot — rajonan).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1677 aigkirjas kuti Kulebaki-külä, eli mecan varhapanendal da vugonkal-ajandal. Kändihe žiloks vl 1818. Vn 1861 maorjusen tühjituz andoi puhud enččele pomeššikale sauda metallurgišt tegint sijaližel torhudel. Oli radnikžiloks vspäi 1927. Sai lidnan statusad vn 1932 uhokus.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižes, 105 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Alauz'lidnhasai om 137 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 188 km avtotedme vai 242 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Viks 25 km suvipäivlaskmha orhal vai 43 km avtotedme, Murom (Vladimiran agj) 34 km päivlaskmha-lodeheze orhal, 53 km avtotedme vai raudtedme, i Navašino 24 km lodeheze orhal, 30 km avtotedme vai 28 km raudtedme. Lidnan raudtestancii radab vemha jüguid vaiše.
Muroman mecad ümbärtas lidnad. Ei ole znamasižid jogid lidnas. Om turbhan, raudkivendon i mouckiven löudmižsijid läz lidnad. «Vladimir — Murom — Arzamas»-avtote läbitab lidnad päivlaskmaspäi suvipäivnouzmha.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 759 ristitud, lidnümbrikon kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44..48 tuhad eläjid vll 1959−2001 (48 135 rist. vl 1979).
Kulebakin metallurgine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Dženner Kaili
Biografii
Kaili om sündnu Kalabadas-lidnha, Brüs Dženner (nügüdläine nimi om Keitlin-transgender) da biznesnaine Kris Dženner (neiččel kanzannimi oli Kardašijan) sämižkanzha. Kendall-sizar om Kailil, om mugažo fotomodel'.
Vn 2018 1. päiväl uhokud Kaili kändihe mamaks, Stormi-tütär om sündnu Trevis Skottaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden fotomodelid Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kalifornijha
Vepsän Vezad
«Vepsän Vezad» om vepsän rahvahaline norišton organizacii Venäman Karjalan Tazovaldkundas.
Organizacii om olmas vspäi 2003. Äjak-se vozid «Vepsän vezad»-sebr ei radand, siš ei olend uzid ühtnikoid da uzid melid. Vaiše 2018. vodel, konz oli küzund — midä tehta sebrale edemba, pättihe udessündutada se da kucta sebraha Petroskoin universitetan üläopenikoid, kudambad opendaba vepsän kel't. Muloi «Vepsän vezad»-sebrha tuliba uded ühtnijad, aktivižed mehed da lahjakahad ristitud. Heiden keskes om Maria Košeleva, Tatjana Martjanova, Jelizaveta Makarova da Gleb Fomin. Nügüd' hö oma «Vepsän vezad»-sebran päradjoukus. Kaik nene ristitud opendasoiš vai radaba universitetan Baltianmeren-suomalaižiden keliden kafedral.
Organizacii tegeb erazvuiččid azjtegoid, miččed om omištadud vepsän kel'he da kul'turha.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän organizacijad Kategorii:Organizacijad kirjamišton mödhe
Japonan kel'
thumb|250px|Japonijan i [[rükün keled|rükün keliden paginoiden kart]] Japonan kel'  (ičeze nimi Japonijan südäimes: 國語 vai 国語 kokugo «valdkundkel'»; verazmalaižiden täht: 日本語 nihongo) om japonijalaižiden kel' da Japonijan valdkundkel' faktižikš.
Regulirui organizacii om Japonijan ohjastusen Openduzministrusen Kul'turagentuz faktižikš.
Kelenkandajad
Pagižijoiden lugu kaikes mirus om enamba 140 millionad ristituid. Japonijan ližaks, pagištas Korejas, Taivan'-sarel (enččed kolonijad), i kus eläb äi japonijalaižid (Havajad, San Paulu, Lim).
Vaihišt
Om kaks' vaihišton šoidud — altaine i avstronezine, grammatik om pujon kelihe pojav, sen tagut ei voi mülüda kel't mitte-se märitud gruppha. Japonan kel't lugetas izoliruidud keleks. Kümne paginad om keles, mägisel'gad da sal'med oma röunaks niiden keskes. Vspäi 1886 standartine pagin om olmas, sädamha sidä ottihe Tokion paginad aluseks.
Keles om 16 kändod substantividen täht, 2 kändlust verboiden da adjektividen täht. Kirjkel' kogoneb koumes palaspäi: enamba 3 tuhad ijeroglifoid i kaks' tavukirjamištod — hiragana 46 znamanke, katakana (mugažo 46). Ijeroglifad oma kitajiženke augotižlibundanke, no voib lugeda kaikuttušt kahtenvuiččikš: kun-lugend (japonine) da on-lugend (kitajine, om lähine nügüd'aigaiženke hakka-kelenke) oma olmas.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Japonijan keled Kategorii:Palaun keled
Radajad lähttas "Lümjer"-fabrikaspäi
thumb|right|300px|Fil'man poster. «Radajad lähttas „Lümjer“-fabrikaspäi» (La Sortie de l'usine Lumière à Lyon) om Lümjer-velliden dokumentaline lühüdpiduzline laman monohromine fil'm. Nece om ezmäine fil'm kinematografan istorijas.
Ezmäižen kerdan se om ozutadud vl 1895 keväz'kun 22. päiväl Francijas.
Püssi
thumb|left|250px|Lidnan enččen municipalitetan kart (2012) Püssi (mugažo estin kelel) om Estinman lidn valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Mülüb Ida-Virun makundha i sen Lüganuzen volostihe, sen penemb lidn kahtespäi. Makundan kaikiš penemb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan kuti Püssz vl 1472. Ende vodkan tegim radoi Püssin usadibanno-mizanno. Saudihe «Revel' — Piter»-raudted läz Püssin usadibad vl 1869. Päraudtestancijan eziauguine nimi oli Izengof, sid' Püssi.
Nügüdläižen Püssin šingotez žiloks zavodihe 1920-nzil vozil kuti mecpilindan edheotand. Meblin pästandan, kofen ümbriradmižen, nahkoiden dubindtegim, elektrostancii (vll 1937−1973, saudihe vn 1930 lopuspäi) radoiba Püssiš ende. Päraudtestancijan vanh sauvuz paloi lophu Suren sodan aigan vl 1944. Kätihe Püssid radnikžiloks (töölisalev) vl 1954. Püssi Puitlaastplatte Kombinati-edheotand radoi vspäi 1975, kaik oli 1400 radnikad siš. Radnikžilo sai lidnan oiktusid vl 1993 i vhesai 2013 Püssi oli erigoittud lidnaks-municipalitetaks. Vodele 2002 municipalitetan velg sase 20 mln estin kronoid (1,3 mln evrod ekvivalentas), pertišton arv oli läz üht procentad Tallidnan arvospäi, pättihe säta industriališt parkad. Vl 2013 mülütihe Lüganuzen volostihe, sen enzne Lüganuze-keskuz sijadase ühtes kilometras pohjoižhe. Vn 2017 redukuspäi ühtenzoittud Lüganuzen volostin keskuz om Kiviili-lidnas.
Püssi šingotase puižiden apakoiden «AS Repo Vabrikud»-tegimel (šveicarižen SORBES-gruppan pala, 600 radnikad vl 2006). Estlink 2-elektrokabelän (ühtenzoitab Estinman i Suomenman energosistemid) konverterstancii radab lidnanno vspäi 2014. Furnituran «Viisnurk»-kompanijan fabrik radoi vll 2011−2020. Vspäi 2005 jogavozne Püssi Punk Festival-aigtego kogoneb muzikantoid rok-, metal-, blüz- i indi-stiliš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan lodehes, Purtse-jogen (51 km pitte) päivnouzmaižel randal i sen oiktan Kohtl-ližajogen (vai Roondu) päivlaskmaižel randal. Matkad makundan Jihvi-keskushesai om 19 km päivnouzmha. Lähembaine lidn om volostin toine Kiviili-lidn koumes kilometras päivlaskmha orhal, avtotel vai «Tallidn — Narv»-raudtel, se jagab lidnad poleti.
Lähine šoidkiven samine valatoitab lidnan ümbrištho.
Eläjad
Vl 1989 eläjiden lugu oli 2 532 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Vodele 2011 lidnan ristitišt poleni i oli 1 083 eläjad. Vn 2019 augotišes kaik 907 ristitud elihe lidnas.
Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe): estilaižed — 55,5 %, venänikad — 36,4 %, ukrainalaižed — 1,9 %, vaugedvenälaižed — 1,8 %, suomalaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 2,8 %, rahvahuden ozutandata — 0,4 %.
Nened aluzkundad oma lidnas: kul'turkeskuz, kirjišt, päivkodi, norišton keskuz, sportklub, päiväline keskuz. Aluzškol radab Lüganuzes, keskškol i venäkel'ne gimnazii oma Kiviiliš.
Radoiba lidnan pämeheks: Enn Siska edel vn 2006 heinkud, Marge Männi (eloku 2006 — sügüz'ku 2010), jäl'gmäižen radoi Enno Mägar (Nevondkundan ezimez') municipalitetan tühjitushesai vl 2013.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ida-Virun makund
I Can Lose My Heart Tonight
Pajon sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Kompozicijan tekst om anglijan kelel.
Kacu mugažo
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1985 pajod Kategorii:Vn 1985 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel Kategorii:Debütižed singlad
Tantal
thumb|left|250px|Tantalan palaižed kubižen santimetran kohtha
Tantal (Ta — tantalum latinan kelel) om 73nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — videnden gruppan laptalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Element om levitadud londuses harvoin, pala Man kores — kaks' grammad tonnas. Ei voi löuta sidä joudjas olendas.
Avaidusen istorii
Ročilaine himik Anders Gustav Ekeberg avaiži tantalan vl 1802. Nimitihe mifižen Tantal-carin mödhe (Τάνταλος, Nioban tat) samižen jügedusiden tagut.
Fizižed ičendad
Tantal om jüged kova hahk metall. Tantalal lujas korged suladandlämuz da kehundlämuz oma, no metall om mugažo plastine lujas. Puhthan tantalan muju om hahk.
Atommass — 180,94788. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 16,654 g/sm³. Suladandlämuz — 3290 K (3017 C°). Kehundlämuz — 5731 K (5458 C°).
Londuseline tantal kogoneb ühtes stabiližes izomäras i ühtes stabiližes izotopaspäi: 180mTa (0,012%, T½ > 4,5 × 1016 vot) i 181Ta (99,988%). 180mTa om üks'jäine stabiline londuseline izomär. Tetas mugažo 35 ratud radioaktivišt izotopad 155..180, 182..190 atommassanke i 36 ratud izomärad.
Himižed ičendad
Tantal ei ole aktivine normaližiš arvoimižiš, il'mas muigotub, ku lämuz om korktemb 280 C°, i siloi se katase Ta2O5-hapandusen kaičendkerthel; se reagiruib galogenidenke, ku lämuz om korktemb 250 C°. Ku lämbitadas sidä, ka reagiruib elementoidenke С, В, Si, P, Se, Те; substancijoidenke: Н2О, СО, СО2, NO, HCl, H2S.
Tantal om lujas seižui mugliden da muiktusiden valatoitandad vaste.
Kävutand da löudmižsijad
Tantal kävutase metallurgijas, atomenergetikas, elektotehnikas, elektronikas. Se om mugažo juvelirine metall.
Kaikiš järedambad tantalan löudmižsijad oma Francijas, Egiptas, Tailandas da Kitaiš. Kaikiš suremb mail'man löudmižsija om Grinbušas (Avstralii). Toižed löudmižsijad oma olmas Mozambikas i Nigerijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Müluz
Müluz (Mulhouse [myˈluːz], sijaline pagin: Milhüsa vai Milhüse [mɪlˈyːzə], Mülhausen «mellic pertiden keskes») om lidn da kommun Francijan päivnouzmas, sen Ülärein-departamentas. Mülüb Grand Est-regionha. Departmentan kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš 12. voz'sadaspäi. Se sai lidnan statusad vl 1275. Vll 1515−1798 oli Šveicarijan palaks. Lidn oli tekstil'tegimišton (puvill) i raudtevedimiden pästandan keskuseks 19. voz'sadal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase regionan suvipäivnouzmas, 232..338 m korktusil, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saksanman röunhasai om 14 km päivnouzmha, Šveicarijan röunhasai — 30 km suvhe.
Klimat om ven meren valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +10,1 C°, kezakun-elokun +17..+19 C°, tal'vkun-uhokun +2..+3 C°. Paneb sadegid 682 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba semendkus-elokus (68..83 mm kus).
Eläjad
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 110 351 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 117 013 eläjad vl 1975. Läz 250 tuhad ristituid om lidnaglomeracijas.
Edeline lidnan pämez' om Žan Rottner (2014−2020, Jean Rottner).
Järgeline kuz'
Järgeline kuz' vai Evropine kuz' (Picea abies) om igähižvihand pu, kuz'-heimon tipine levitadud erik.
Leviganduz
Kazvab Pohjoižes i Päivnouzmaižes Evropas kaikjal, mugažo Evropan keskuzpalan vaiše mägil. Kuz'-heimon üks'jäine endemik Venäman lodehes. Sibirine kuz' (Picea obovata) vajehtab hilläšti evropan kuzen arealad päivnouzmaspäi. Se i evropine kuz' sätas gibridformid Evropan pohjoižes — Suomen kuz' (Picea × fennica).
Mecan üks' päižiš erikoišpäi, voib säda järghižid kuššid mecoid i olda Evropan mecterritorijan pohjoižröunaks. Evropine kuz' om sijaližešti naturalizuidud erik Pirenejiden pautkil, Britanižil saril, Pohjoižamerikas.
Ümbrikirjutand
thumb|left|250px|Botanine kuva O.V. Tome-botanikantedajan Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz-kirjaspäi, 1885 Järgeline kuz' om püštoiged pu 30 metrhasai kortte (50 metrhasai harvoin). Jurišt kazvab pindanno, ka kazmuz voib lankta kovan tullein puhun tagut. Kor' om hahkan mujun, šoidutase hoikil lapačuil. Lehtesed oma nell'tahkoižed neglanvuiččed, 10..25 mm pitte, kazdas spiralin mödhe, lehtesen igä om kuz' vot da sen enamba.
Voib säta klonoid jurištospäi, teravambid kolnuziden puiden jurišpäi. Oksad oma levigatud vai käroutud mannoks, kazdas tüvel härkmenvuiččikš, üks' uz' «tazopind» vodes sädase siš. Andaškandeb semnid 20..60 vot igäs (üks'jäižed i avoinudel tahol aigemba), kerdan nelläs-vides vodes. Pun tüvi eläb 250..300 vot.
Strobiloiden kaks' toižendad: mikrostrobilad — mužiksugun tähkuded muloižiden oksiden agjoil, i megastrobilad (naižsugun käbud) kaks'voččiden oksiden agjoil. Pölüstoitand tegese semendkus. Käbud kazdas püštoikti, sid' käroutas hilläšti i riptas-küpsnedas redukuhusai. Küpsad käbud oma 15 santimetrhasai pitte i nell'hä santimetrhasai levette. Nügud semned oma läz nelläd millimetrad pitte ruskedkoričmanke suuganke. Ned jädas käbuiš tal'ven keskhesai, lanktas vilukus-keväz'kus i levitasoiš hangedme.
Evropine kuz' om pakaiženvastaine pu, no ei navedi keväzližid haloid. Ei kazva sodunuzil mahusil, seižub kuivaigan.
Kävutand
Pumaterialad kuzespäi oma avaros kävutadud tegimištos. Ottas ehtmätomid käbuid zell'torhudeks.
Vero om olmas čomitada kuzid («dölk») Raštvoile i Udele Vodele, hristanuskondan maiš päpaloin.
Homaičendad
Kategorii:Kuzed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Dekorativižed kazmused
Tatu
thumb|right|250px|Taturuidud mez' Tatu (samoan kelel om tatau — «pirdandkuva ristitun nahkal») i sen sädandan tatuiruind-process om hibjan modifikacijan form. Britanine Džeims Kuk-matkadai toi sanad anglijan kel'he, sid' se putui Evropan toižihe kelihe.
Svobodnii
Svobodnii (Свобо́дный «joudjaline») om eländpunktoiden riven nimituz Venämas i Vaugedvenämas, mugažo laivoiden nimituz. Se voib znamoita: