cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cincinnati
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1788. Se sai lidnuden statusad (angl. town) vn 1802 vilukus, suren lidnan oiktusid (angl. city) vn 1819 keväz'kus.
Cincinnati šingotase Procter&Gamble-kompanijan kudel tegimel.
Kosmine Jamato-sodalaiv
«Kosmine Jamato-sodalaiv» (宇宙戦艦ヤマト Učū senkan Jamato) om japonine manga da anime-serial ozaitelemižen da tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Leidzi Macumoto.
Kaik om 3 sezonad serialas: 1974−1975 (I, 26 epizodad), 1978−1979 (II, 26 epizodad), 1980−1981 (III, 25 epizodad). Kaikutte epizod om 30 minutad hätkte. Läksi ekranoile Japonijas vozil 1974−1981 Iomiuri-telekanalal. Anglijankel'ne versii tuli ekranoile Star blazers («Tähthasižpindžakod»)-nimenke Pohjoižamerikas i Avstralijas vll 1979−1984.
Cincinnati
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ogajo-jogen oiktal pohjoižel randal, 147 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Kosmine Jamato-sodalaiv
Süžet
Vl 2199 verazplanetalaižed lodas Maha anastamha sidä. Hö oma seižujad radiacijad vaste, i amptas radioaktivižil šlibakoil Man pindad. Ristitud sirtas manaluižhe, heile piidab lähtta planetaspäi ühtes vodes päzumha henghe. Sil-žo aigal toižen civilizacijan kosmoslaiv tirpib avarijad Marsal, i löutas kirješt, miše Iskander-planetan ohjandainaine kucub Man eläjid sirdmaha heidennoks Surhe Magellanan Pil'vhe, mugažo Kosmo-Kliner-ladim om hänel puhtastamha Man radioaktivižes redustandaspäi. Instrukcijan mödhe kosmoslaivaspäi Man eläjad kätas upnuden Jamato-linkoran kosmižeks kiruhkreiseraks, mitte oigendase Iskanderannoks Dzüzo Okita-kapitanan ohjandusen al.
Irdkosketused
Kategorii:Animeserialad Kategorii:Japonijan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1974 serialad Kategorii:TV-serialad japonan kelel
Cincinnati
Eläjad da transport
Vl 2010 eläjiden lugu oli 296 943 ristitud. Läz 2,1 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (kaikiš suremb Ogajos i 28. surtte AÜV:oiš).
Džügas (futbolklub)
FC «Džügas» (Futbolo klubas „Džiugas“) om Litvanman futbolklub Tel'šäi-lidnaspäi.
Cincinnati
Eläjad da transport
Rahvahidenkeskeine civiline Cincinnati/Pohjoine Kentukki-lendimport (CVG, 8,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase ani jogen taga Kentukki-štatan territorijal, 20 km päivlaskmha avtotedme lidnan keskusespäi sildan kal't. Neniden aviakompanijoiden päfaterad sijadasoiš lendimportas: Amazon Air, Delta Private Jets, DHL Americas. Tehtas passažirreisid AÜV:oiden äjihe järedoihe lidnoihe, Torontoho i Parižha, om sezonreisid Kankunha (Meksik). Om äi jügureisid mail'madme (DHL). Sen ližaks, nell' pen't lendimportad i punolendimlavuded oma olmas Cincinnatiš ezilidnoidenke.
Džügas (futbolklub)
Klub om nimitadud Tel'šäin navedijoiden kluboiden mödhe, ned oliba vll 1923−1946 i 1991−1996. Professionaližen kluban istorii augotihe vl 2014, zavodi vändoid II-ühtnendas. Jätksi väta I-ühtnendas vll 2015−2020, oli sen vägestajan vl 2019. Ezineb A-ühtnendas vspäi 2021, sai kahesant sijad vn 2021 sezonas. Tel'šäi-lidnan keskuzstadion om kodiarenaks (Telšių miesto centrinis stadionas, koume tuhad kacujiden sijid).
Tottumkal Asin
Asin Tottumkal, paksus muite Asin (അസിൻ തോട്ടുങ്കൽ, असिन, Asin Thottumkal; sünd. 26. reduku 1985, Kočči, Keral, Indii) om indijalaine enzne aktris da fotomodel', lopi kar'jerad mehelusen zavodindan jäl'ghe. Edesti rolid hindi-, telugun- i tamilankel'žiš fil'miš.
Džügas (futbolklub)
Kluban prezident om Martinas Armalis (Martynas Armalis). Pätrener om portugalijalaine Žuan Prateš (João Manuel Lopez Prates) vspäi 2022.
Tottumkal Asin
Biografii
Asin om sündnu Kočči-lidnha, Džozef-biznesmenan i Selina-hirurgan kanzha. Vl 2002 om pästtud ph. Terezan kolledžaspäi Kočči-lidnas bakalavran arvonke Anglijan literaturas. Zavodi modelin kar'jerad openuden školas völ, sädi ezmäšt fil'man rolid vižtoštkümnevoččes igäs vl 2001.
Džügas (futbolklub)
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Tel'šäi
Tottumkal Asin
Kanz
Vspäi 2016 om lähtnu mehele, Rahul Šarma om hänen mužik. Asin sünduti tütärt vn 2017 redukul.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Koččihe
Hegel' Georg Vil'hel'm Fridrih
Tedoradon znamoičend
Hegel' zavodi tedoita personan sociališt šingotest i avaiži liberalizman torgusen abstraguruindad personan individualižusespäi. Tedomehen istorijan filosofii valatoiti znamasižikš Karl Marksan sociologijad. Georg Hegel' om rahvahanikkundan koncepcijan tegijoiden keskes.
Nimitadas hegelläižeks filosofan kacegiden sistemad.
Biografii
Georg Vil'hel'm Fridrih oli sündnu gercogkundan rahatanhan Georg Lüdvig Hegel'-sekretarin (1733−1799) kanzha i sai hüväd opendust. Vll 1788−1793 openui Tübingenan jumalantedon seminarijas universitetanno, vl 1790 sai filosofijan magistran arvod, no ei tahtoind kätas papikš. Vspäi 1801 radoi opendajan Jenan, Geidel'bergan i Berlinan universitetoiš.
Hegel' nai vl 1811, Marija Elena Suzanna fon Tuher (1791−1855) oli hänen ak. Kaik oli koume poigad filosofal: ezmäine illegitimine Lüdvig (ühtni Alamaiden armijha i pölištui Batavijas), sid' naimiželospäi Karl (istorik) i Immanuil (teolog). Georg joi äi vinad, nühai tabakod, ühtni kartvändoihe.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman filosofad Kategorii:Saksanman tedomehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Štuttgartha
Nanotehnologii
thumb|right|250px|Nanolikutimen te biostajan südäimes (2017), video om 34 sekundad hätkte Nanotehnologii om fundamentaližen i sättutoitud tedon da tehnikan jaguz produktoiš (kalud, materialad) anttud atomstrukturanke, mülütab niiden tehmižen teoretišt alust, tedoidusen, analizan i sintezan metodoid, kävutandan mahtusid. Tehmine mäneb erižiden atomoiden i molekuloiden manipuliruindal.
Nimitadas palaižid 1..100 nanometrad surtte nanopalaižikš tobjimalaz. Tehnologijan kaikiš avaromb nügüdläine kävutand tegese nanoelektronikan sarakos.
Istorii
Vasttihe ezmäižid ezimeletusid atoman surtte objektoiden tedoidusen voimuses Isaak Njuton-tedomehen vn 1704 «Optik»-kirjas (Opticks). Siš kirjas Njuton vauvhatab, miše tuleban aigan mikroskopad lindäs tedoita «korpuskuloiden peitusid».
Japonine Norio Taniguti-fizikantedomez' (谷口 紀男, 1912−1999) kävuti «nanotehnologii»-terminad (nano-technology) ezmäižen kerdan ičeze vn 1974 tedotös pol'veimiden sädandas, nimiti tärtuseks tegesiden tehmišt severt-se nanometrid surtte. Amerikaine Erik Dreksler-tedomez' i inžener populärizui nanotehnologijoid, sädi molekulärižiden nanorobotoiden teorijad, kävuti terminad 1980-nziden voziden kirjoiš: «Sädandan mašinad: Nanotehnologijoiden tuleb era» (Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology) i «Nanosistemad: molekulärine mašiništ, tehmine, lugend» (Nanosystems: Molecular Machinery, Manufacturing, and Computation). Mez' sädi matematižiden lugendoiden mahtusid, niiden abul voib analiziruida ladimen nanometrad surtte radod.
Znamoičend
Peniden objektoiden tedoidused löuziba, miše substancijal voib olda ani toižid ičendoid, ku otta sen pen't palad. Se voib avaita uzid ližakahid kävutandoid.
Niiden ližaks sätas nanokompozitižid materialoid.
Homaičendad
Kategorii:Materialantedo Kategorii:Kovan hibjan fizik Kategorii:Tehnologii
Swamped
«Swamped» (Upotadud) om italižen «Lacuna Coil»-muzikgruppan ühtenz' pajo koumandes «Comalies»-al'bomas (2002) da ühtennimine singl. Singl om pästtud 2004-ndes vodes, se om kahtenz' da jäl'gmäine al'bomaspäi.
Muzikvideo om sätud pajole vn 2004 kezakus.
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2002 pajod Kategorii:Vn 2004 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Tegimištpäčid
Tegimištpäčid kävutasoiš tegimištos ümbriradamha erazvuiččid materialoid enamba mi 400 Cel'sijan gradusad lämudel tobjimalaz. Voidas vedada lämut objektale vai olda lämuzreaktoran.
Ottas kävutamižhe surid päčid instrumentaks ižandusen sarakoiš, oz., himižiden reakcijoiden täht, murdoiden piroliz vai poltatez, kivivoinümbriradmine, stökoltegimišt, metallurgii.
Toižendad
Tegimištpäčid oma erazvuiččed funkcijan, lämbitusen tarbhaižusen, poltusen, il'man andandan mödhe (päiči elektrižes) da tž.. Niiden toižendad oleskeldas:
Noid (znamoičendad)
Noid voib znamoita:
Äipäivmuna
thumbnail|right|250px|Mujutadud äipäivmunad [[Vaugedvenämaspäi]] Äipäivmuna om mujutadud vai kirjutadud muna, kudamban lahjoitas Äipäivän kaikiš hristanuskondaližiš valdkundoiš.
Muna om londuzvägen (kazvateližusen) da udessündundan veroline znam. Hristanuskondas äipäivmuna znamoičeb kut Sündun Grob, ninga uden elon zavodind-ki; s.v. hristanuskondaližile nece om muštatuz Iisusan Hristan eläbzdusen polhe, päzutandas da igähižes elos todesižiden uskondaližiden täht.
Sab kävutada kanamunid da toižiden linduiden munid, ratud munid mugažo (Faberžen munad). Mujutadud munan rusked muju simvoliziruib letud ristale Hristan vered, ühtenaigašti ozutab Päzutajan arvokahust carikš. Ottas laukan kuivatud kor't londuseližeks mujutimeks. Sab mujutada munid toižil-ki mujuil.
Kacu mugažo
m Kategorii:Äipäiväine keitand Kategorii:Munad sömäs
Las Pen'jas de Riglos
Las Pen'jas de Riglos (Las Peñas de Riglos, arag.: As Penyas de Riglos «Riglosan kall'od») om municipalitet Ispanijan pohjoižpäivnouzmas, avtonomižen Aragon-ühthižkundan Uesk-provincijas.
Geografijan andmused
Municipalitet om sätud 1960-nzil vozil. Se sijadase ühthižkundan pohjoižes. Kundan pind om 218 km², levitase 678 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Kaitud «San-Huan-de-la-Penja i Monte-Oroel'»-landšaft otab territorijan palad. Al'pinizman navedijad tuldas sportata kundha.
Kümne elänzoittud küläd mülüdas municipalitetha.
Gaidai Leonid
Leonid Iovič Gaidai (Леонид Иович Гайдай; sünd. 30. viluku 1923, Svobodnii (Amuran agj), Venäman NFST, NSTÜ — kol. 19. kül'mku 1993, Moskv, Venäma) oli tetab nevondkundaline režissör, kinoscenarist i akt'or. Sai NSTÜ:n rahvahan artist-arvod vl 1989.
Biografii
Tuleban aigan režissör oli sündnu raudteradnikan kanzha koumandeks poigaks. Kanz sirdi Čitha, sid' Irkutskan ezilidnha.
Mez' ühthi Toižhe mail'man sodha. Vl 1947 oli pastnikan teatraližes studijaspäi Irkutskan agjan dramteatranno, kus oli otnus akt'oran i pidatusen radnikan. Openui VGIK:an režissöran fakul'tetas vll 1949−1955. Vspäi 1955 oli ranu «Mosfil'm»-kinostudijan režissöraks. Debütirui «Pit'k matk»-fil'manke vl 1956.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n režissörad Kategorii:NSTÜ:n scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:NSTÜ:n akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Amuran agjaha
Kračkovskaja Natal'ja
Natal'ja Leonidovna Kračkovskaja (Belogorceva) (Наталья Леонидовна Крачковская (Белогорцева); sünd. 24. kül'mku 1938, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 3. keväz'ku 2016, sigä-žo, Venäma) oli nevondkundaline da venämalaine teatran i kinon aktris. Venäman arvostadud aktris (1998).
Kračkovskajan fil'mdandan kar'jer jätkustui pol'voz'sadad, aktris edesti enamba mi 90 fil'man rolid. Hän vändi toižen planan, no homaičijoid «harakterižid» rolid tobjimalaz. Kaikiš tetabad fil'mad Natal'jan ühtnendanke oma «Kaks'toštkümne ištint» (1971, Madam Gricacujeva), «Ivan Vasil'jevič vajehtab professijan» (1973), «Nece ilokaz planet» (1973) i «Ei voi olda!» (1975). Änetoiti mul'tfil'mid, ühtni satirižihe «Eralaš»- i «Fitil'»-kinoaiglehtesile. 2000-nzil vozil edesti rolid teatras.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n aktrisad Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Alalomov
Alalomov (Ни́жний Ломо́в, Ало Ломонь) om Venäman lidn da lidnankund Penzan agjan lodehes. Se om Alalomovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1636 nügüdläiženke nimitusenke kuti lidnuz kaičemha tahondad i bradindsijad Kriman da Kubanin tatarlaižid vaste. Toine lähine mugoine lidnuz sijazihe Ülälomov-žilos, 10 km suvipäivlaskmha ülezjogen. Alalomov šingotihe jarmankal 18. i 19. voz'sadal. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780.
Raudtesarak tuli lidnha vl 1927. Šostkan elektromehanine tegim oli evakuiruridud lidnha Toižen mail'man sodan aigan.
Alalomov šingotase elektromehanižel tegimel (šlibakod, metallan ümbriradmine), fanerantegimel, sömtegimištol (leibtegim, vintegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lomovk-jogen hural randal tobjimalaz (Ломовка 74 km pitte, Mokšan üläjoksmusen hura ližajogi), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Koume sildad ühtenzoittas jogen randoid. Matkad Mordovijan Tazovaldkundhasai om 35 km pohjoižpäivnouzmha orhal, Penzhasai om 95 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 110 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kamenk 46 km suvipäivnouzmha orhal, 73 km avtotedme vai raudtedme, Spassk 55 km lodeheze orhal vai 59 km avtotedme, Kovilkino i Insar (molembad oma Mordovijas) 60 km pohjoižpäivnouzmha orhal. «Penz — Räzan'»-avtote ümbärdab lidnad pohjoižpäivnouzmaspäi. Sarakon lopstancii «Penz — Tul»-raudtekeskustaspäi. Alalomov-raudtestancii radab lidnan suves, jogen oiktal randpolel.
Mar Del' Plat
Mar Del' Plat (Mar del Plata «meri hobedan polhe») om Argentinan lidn da port Atlantižen valdmeren randal. Se om Heneral' Pueiredon-municipalitetan päpala, valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Buenos Airesan agjaha.
Suvinaba
thumb|right|250px|1. Suvinaba 2. [[Magnitine Suvinaba vl 2007 3. Geomagnitine Suvinaba 4. Sättumatomuden Suvinaba]] Suvinaba vai Geografine Suvinaba om Man kaikiš suvižemb čokkoim sen Suvižes mapoliškos.
Geografijan andmused
Suvinaba sijadase Antarktidan keskuzpalas, Polärižel mägitazangištol, 2835 m valdmeren tazopindal päl, sidä kesken jän sanktuz om 2700 m. Geografižed koordinatad oma 90°00′00″ suvišt levedust. Päiväine likub taivastme častomaraižen likumišt vaste.
Planetan punondvärtmuz läbitab naban. Pohjoižnaba om diametraližikš vastal'ne sille. Om vaiše pohjoine čuraduz Suvinabaspäi. Naba ei mülü aigvöihe formaližikš, no polärine AÜV:oiden «Amundsen — Skott»-stancii kävutab UTC+12:00-aigvönen (Uden Zelandijan aig). Polärine päiv da polärine ö vedadas läz pol'vot kaikutte.
Lähembaine meri om Rossan meri 1300 kilometras. Jäžom likub Suvinabal-ki, jän pind sirdase 10 m vodes Uedellan meren polehe, i kaikuccel vodel Suvinaban znamad pandas udhe sijha.
Klimat
Klimat om arktine, vilu kuiv. Tal'vel (sulaku-sügüz'ku) keskmäine lämuz om −58 C°, kezal (tal'vku-viluku) −26 C°. Kaikiš korktemb fiksiruidud lämuz om −12,3 C° vl 2011. Paneb lunt 200 millimetrhasai vodes.
Status
Suvinaban territorii ei mülü nimiččehe valdkundha kaiken Antarktikan kartte, se kävutase vaiše kožundtedoidusiden täht Kožundaktan Antarktikas aluseks.
Tedoiduz
Vn 1911 14. päiväl tal'vkud norvegijalaižiden ekspedicijan ühtnijad Rual' Amundsenanke pämeheks saisoiš Suvinabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, kaik pörzihe tagaz. Ripmatoi britanine «Terra Nova»-ekspedicii Robert Skottanke pämeheks sase Suvinabahasai vn 1912 17. päiväl vilukud, kaik pölištuiba pördumižes. Vl 1956 panihe kaikenaigaižen «Amundsen — Skott»-stancijan alusen, neche vodhesai ristituid ei olelend Suvinabal avaidusen aigaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Man nabad Kategorii:Antarktid
Olenegorsk
Olenegorsk (Оленего́рск, Оленєгорськ) om Venäman lidn Murmanskan agjan keskuzpalas. Se om Olenegorskan lidnümbrikon administrativine keskuz, täuz' oficialine nimituz — «Olenegorsk-lidn alištunudenke territorijanke».
Istorii
Saudihe Olen'ja-raudtestancijad (nüg. Olenegorsk-stancii) vl 1916 kaiken Murmanskan raudten ühtes. Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1949 Olen'ja-radnikžiloks samha raudkivendod. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1957.
Olenegorskan ižandusen päsarakod oma kaivuztegimišt (raudkivendon koncentrat i üläkoncentrat, raudasiž-stroncijasine tuhk), sauvondmaterialiden tehmine (silikatine savič, šebin'), standartatoman mašiništon i varapaloiden pästand kaivuzmetallurgižiden edheotandoiden täht, raudasižed valamižtegesed.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Permusjärven suvipäivlaskmaižel randal (Пермусозеро 24 km² pindanke, Vauktan meren bassein), 151 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaivuzkombinat sijadase ani lodeheze lidnaspäi, Kahjärven randal (Кахозеро, 11 km², Barencan meren bassein). Matkad Murmanskhasai om 94 km pohjoižhe orhal, 105 km raudtedme vai «Kol»-avtotedme. Lähembaine lidn om Mončegorsk 35 km suvipäivlaskmha niil-žo teil.
Visokii-sodaeländpunkt («korged», 6860 rist. vl 2010), kaks' pen't raudtestancijad da pen' Imandr-külä mülüdas lidnümbrikho Olenegorskan ližaks. Lidnümbrikon pind om 1889 nellikkilometrad.
Paštik
thumb|right|250px|Paštikod Paštik om pen' konditerine tegez madalanke nepsudenke, kudambad tehtas erazvuiččes tahthaspäi. Se om maged päpaloin, sättundan strok om pit'k.
Formuidas kehkrudeks, nellikoks, tähthaižeks, torvudeks. Ližatas tahthaze erazvuiččid jüvid erasti. Oleleb maged, resk, kuiv (kreker, galetad), šoidukaz, pašttud südäimenke.
Radon
thumb|left|250px|Radonan spektran nägui pala
Radon (mugažo latinan kelel, znamoitas Rn) om 86nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan päalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Radon om lujas harv londuses, se om lujas stabilitoi element. Anglijalaižed himikad Uil'jam Ramzei i Robert Uitlou-Grei saiba puhtast radonad ezmäižen kerdan vl 1908 kuti niton (nitens «vauvhatui»). Om nügüdläiženke nimenke vspäi 1923.
Element om radiotoksine, kucub tävun rakad.
Fizižed ičendad
Radon om jüged inertine üks'atomine radioaktivine gaz mujuta, maguta da hajuta. Gaz i nozoluz vauvhatudas il'mas taivazmal ičeze radioaktivižusen tagapäi.
Londuseline radon kogoneb nelläs radioaktivižes izotopaspäi: 218Rn (T½=35 ms), 219Rn (T½=3,96 s), 220Rn (T½=55,6 sekundad) i 222Rn (T½=3,8235 päivest). Kaik nell' kätas polonijaks čihodamižen lopus. Tetas 35 tošt radioaktivišt izotopad 193..217, 221, 223..231 atommassanke, i 12 izomärad, niiden keskes kaikiš hätkemb om 211Rn 14,6 časud pol'čihodamižen pordonke, kätas polonijaks i astataks, erašti francijanke.
Kävutand
Radon kävutase medicinas radonvannoid tehtes. Geologad ectäs uranan löudmižsijid radonan eritusen mödhe i märitas tuleban aigan manrehkaidusiden sijid.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Kluž Napok
Kluž Napok (Cluj-Napoca [ˈkluʒ naˈpoka], Kolozsvár [ˈkoloʒvaːr], Klausenburg), paginoiš Kluž lühüdas, om lidn Romanijan lodehes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Klužan ümbrikon administrativine keskuz.
Las Pen'jas de Riglos
Eläjad
Edeline kundan pämez' om Huan Ramon Aso Bailo (2011−2015).
Kluž Napok
Istorii
Eländpunkt mainitase dokumentoiš ezmäižen kerdan vl 1213 kuti Klus. Sai lidnan oiktusid vl 1270. Istorižen Transil'vanii-agjan keskuz, Transil'vanijan Suren ruhtinazkundan oficialine pälidn vll 1790−1848 i 1861−1867. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1974.
Las Pen'jas de Riglos
Irdkosketused
Kategorii:Ispanijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Aragon
Kluž Napok
Istorii
Kluž Napok šingotase elektrotehnikan pästandal (De'Longhi, Bosch), kosmetikan Farmec-kompanijal, sömtegimištol (oludtegim), turizmal da torguindal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, 340 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buharesthasai om 324 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +8,5 C°, kaikiš lujemb pakaine oleli −25 C°. Paneb sadegid 548 mm vodes, enamba semendkus-elokus (60..95 mm kus).
Eläjad
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 324 576 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 328 602 eläjad vl 1992.
Rahvahad (2011, enamba 0,4 %, ozutadud rahvahudenke): romanijalaižed — 80,1 %, mad'jaralaižed — 16,0 %, čiganalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,9 %.
Kümne üläopendusen aluzkundad ratas lidnas, sidä kesken valdkundan kaikiš järedamb i amuižemb Babešan — Boijain universitet (Universitatea Babeș-Bolyai, 48,6 tuh. üläopenikoid vl 2021) kirjutab ičeze istorijad 16. voz'sadaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Romanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Alalomov
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 8 106 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 678 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 26..27 tuhad eläjid vll 1989−2001 (27 400 rist. vl 1992). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 21 189 eläjad.
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,6%, toižed rahvahad — 1,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Emäganpäivän naižjumalankodi om udessündutadud lidnan päivnouzmas. Jumalanmaman Kazanin jumalaižen mez'jumalankodi om avaitud kahtes kilometras päivlaskmha lidnaspäi Norovk-žilos.
Alalomovan äiprofil'ne tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Penzan agjan lidnad *
Mar Del' Plat
Istorii
Mar Del' Plat šingotase kurortižel turizmal, kalanpüdandan portal i kalan ümbriradmižel, pakuitezmašinoiden pästandal, tekstilin i polimeriden tehmižel. Kaks' laivankohenduztegint ratas lidnas.
Geografijan andmused
Klimat om ven valdmeren. Kezakun-elokun keskmäine lämuz om +8..+9 C°, tal'vkun-uhokun +18..+20 C°. Voden keskmäine lämuz om +14 C°. Paneb sadegid 926 mm vodes, redukus-sulakus 85..95 mm kus. Voib panda halad kezakus-sügüz'kus tobjimalaz, kaikiš madalamb registriruidud lämuz om −9 C°. Il'massad Antarktikaspäi vajehtadas säd teravas miččen taht voz'aigan.
Eläjad
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 593 337 ristitud, 765 tuhad eläjid oli kaikes lidnaglomeracijas. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Mar Del' Platan nacionaline universitet (isp. lühenduz UNMdP) radab vspäi 1962.
Irdkosketused
Kategorii:Argentinan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Buenos Airesan agj
Kantemirovkan sild
thumb|right|250px|Kantemirovkan sildan ühthine nägu i [[Piterin TV-čuhunduz vl 2016]] Kantemirovkan sild (Кантемировский мост) om Venäman Piterin vižkeskustaine metalline avtotesild Sures Nevkas päliči avaiduzkeskustanke huranno randanno. Alused oma raudbetonižed vajil.
Sauvuz ühtenzoitab Viipurin i Petrogradan rajonid, Kantemirovkan irdad i Viipurin randirdad Aptekarskii-sarenke. Grenaderoiden sild om saudud ülezjogen, Ušakovan sild sijadase mödvedhe.
Istorii
Ezmäine sild oli sätud plaškoutoišpäi vll 1817−1821 i oli olmas hätken.
Nügüdläine kaikenaigaine om avaiduzsildan, se om saudud vozil 1979−1982 kut lidnan uden magistralin pala. Projektan tegijad oma B. N. Brudno-inžener i V. M. Ivanov-arhitektor, B. B. Levin-inženeran i A. V. Govorkovskii-arhitektoran ühtnendanke. Sauvoiba Lenmostostroi-trestan SU-1- i SU-2-organizacijad E. V. Leikin-, B. N. Filippov-päinženeroiden i B. L. Poläkov-sauvondmastarin ohjandusen al. Nimitihe sildad lähižen irdan mödhe joudutadud fašistoišpäi vl 1942 Kantemirovk-raudtestancijan oiktastuseks Voronežan agjas.
Ümbrikirjutand
Sild om 312 m pitte (664 m pandusidenke-ližateidenke) da 31 m levette. Piduz veden päl om 198 m, sidä kesken päkeskust om 43 m pitte, lähižed keskustad oma 75 m pitte kaikutte. Kahten agjahižen jogahižen keskustan piduz om 57 metrad, ned oma letud randirdoiden päl. Pandusad-estakadad oma raudbetonižed.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Petrogradan rajon Kategorii:Viipurin rajon (Piter)
Merkurä Čuk
Eländpunkt mainitase Keskaigaspäi. Ende Merkurä Čuk šingotihe traktortegimel.
Lidn sijadase Olt-jogen alangištos (Dunain hura ližajogi), 662 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Eläjad
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 966 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46 228 eläjad vl 1992.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2011): mad'jaralaižed — 81,4%, romanijalaižed — 17,4%, čiganalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 0,3%. Uskojiden koume nelländest om katolikad.
Irdkosketused
Kategorii:Romanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Olenegorsk
Eläjad
Rahvahad (vl 2010, lidnümbrik, enamba 1%, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 89,3%, ukrainalaižed — 5,1%, vaugedvenälaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 3,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Professionaližen opendusen aluzkundad: kaivuztegimišton kolledž, Hibinoiden tehnižen kolledžan filial, Murmanskan, Petroskoin i Moskvan üläopendusen aluzkundoiden koume filialad.
Transport
Kundaline avtobusmaršrut ühtenzoitab lidnad aviabazanke. Aviabaz sijadase Visokii-sodažilos päivnouzmha lidnaspäi, Permusjärven vastrandal.
Ezilidnelektrojonuz ajab Murmanskhasai i Apatitoihesai. Raudte i «Kol»-avtote oma lidnan päivnouzmaižeks röunaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Murmanskan agjan lidnad Kategorii:Murmanskan agjan lidnümbrikod
Our Truth
«Our Truth» (Meiden tozi) om Lacuna Coil-muzikgruppan koumanz' pajo nelländes «Karmacode»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Ned oma pästtud 2006-ndes vodes.
Pajo om al'ternativmetal-žanras. Sen tekst om anglijan kelel. Singlan prodüser om Val'demar Sorihta.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2006 pajod Kategorii:Vn 2006 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Kotk (lidn)
Kotk (suom. i Kotka) om Suomenman lidn da järed meriport Kümenlakso-provincijas. Se om valdkundan 19nz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1879 lidnan statusanke, no ende ročine Svensksund-lidnuz (suom. Ruotsinsalmi) oli jo Kotkan sijas. Vspäi 1890 raudte ühtenzoitab lidnad Kouvolanke.
Kotk šingotase ohjastusen holišiden kompanijoil, logistikal («Steveco»), cellülozbumagaižel tegimištol («Stora Enso», «Kotkamills Oy»). Järed rahvahidenkeskeine meriport om saudud lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suomen lahten randal, 0..87 m ü.m.t. korktusil. Matkad Hel'sinkihesai om 115 km päivlaskmha orhal, 164 km avtotedme vai raudtedme, Venäman röunhasai — 50 km päivnouzmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Kouvol 40 km pohjoižhe i Hamin 15 km pohjoižpäivnouzmha.
Vl 2020 lidnankundan pind — 949,76 km², sidä kesken kuiv ma 271,95 km², vezi da sokaz tahond ottas 5,82 nellikkilometrad, meri om 671,99 km².
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 54 869 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 62 tuh. eläjid 1970-nzil vozil, sid' se poleni migracijan tagut Hel'sinkihe tobjimalaz.
Eläjad mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 89,8%, ročin kel' — 1,0%, toižed keled — 9,2%.
Varn (lidn)
Varn (Варна) om kurortlidn Bolgarijan päivnouzmas, port Mustmeren randal. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Varnan agjan administrativine keskuz.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan da Varn-järven fotokuva Man kaimdajaspäi. Lidn sijadase 0..170 m ü.m.t. korktusil, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Sofijhasai om 375 km päivlaskmha orhal vai 470 km avtotedme.
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): bolgarijalaižed — 85,0%, turkalaižed — 3,0%, čiganalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 1,0%, rahvahuden ozutandata — 10,1%.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Päraudtestancii i meriport ratas vemha passažiroid i jüguid. Rahvahidenkeskeine civiline Varn-lendimport (VAR) sijadase 7 km päivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid kaiked Evropadme.
Irdkosketused
Kategorii:Bolgarijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Uz' Urengoi
Uz' Urengoi (Новый Уренгой, Новий Уренгой, Яңа Уренгой) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om ümbrikon kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, om ümbärtud Puran rajonan territorijal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1973 lopus kuti Jagel'noje-žilo otmaha kävutamižhe londuseližen gazan järedoid löudmižsijid. Vn 1975 18. päiväl elokud registriruihe žilod Uz' Urengoi-nimenke, i se om oficialine alusenpanendan dat. Nimitihe Urengoi-faktorijan mödhe, se žilo sijadase 60 km päivnouzmha Pur-jogen randal.
Uz' Urengoi sai lidnan statusad vn 1980 16. päiväl kezakud. Se šingotase londuseližen gazan samižel (Venäman sadud gazan enamba pol't, «Gazprom»-, «Novatek»-, «Arktikgaz»-kompanijad) i gazan vaumičemižtegimel, sauvondkompanijoil i Urengoin GRES:al, buraudusen kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas. «Urengoi — Pomari — Užgorod»-gazanveim radab vspäi 1984.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jevojah-jogen (Евояха 201 km pitte, Pur-jogen hura ližajogi) i sen oiktan Sedejah-ližajogen randoil, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sokaz tahond ümbärdab lidnad. Matkad Salehardhasai om 452 km päivlaskmha orhal vai 604 km avtotedme. Lähembaine lidn om Tarkosale 140 km suvipäivnouzmha orhal, 200 km raudtedme vai avtol.
Klimat om ven terav kontinentaline, röunatab subarktiženke. Heinkun lämuz om +17 C°, vilukun — −26 C°, voden keskmäine lämuz om −4,7 C°. Voib panda halad heinkus. Paneb sadegid 471 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (57..64 mm kus).
Uz' Urengoi om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidn om 80 km pitte, päine pertišt jagase nimitadud mikrorajonihe.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 104 107 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 118 659 eläjad vl 2009. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalannägundan päjumalanpert' (om saudud vll 2007−2015) i puine ph. Serafiman Sarovalaižen jumalanpert' (1997), protestantizman nell' pühäpertid i islaman «Nur-Islama»-mečet' oma olmas lidnas.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 64,1%, ukrainalaižed — 10,8%, totarlaižed — 5,0%, nogailaižed — 2,6%, kumikad — 2,1%, azerbaidžanlaižed — 2,0%, baškiralaižed — 1,7%, čečenalaižed — 1,1%, vaugedvenälaižed — 1,1%, moldovalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 6,1%, rahvahuden ozutandata — 2,3%.
Fobii
Fobii (φόβος fobos — «varu») om luja irracionaline varu vai seižui liig trelog erasen objektan olendan aigan. Panik i tuntken kadond oleskeldas reakcijaks.
Sanu fobijad ristit tegeb kaik, miše ümbärta situacijad i päzutada objektaspäi, kacmata pen'he realižhe varushe. Ku mehele ei voi ümbärta i päzutada, ka hän mokičese. No nimitada äjid fobijoid psihižikš läžundoikš ei sa.
Dzeržinsk (Venäma)
Dzeržinsk (Дзержи́нск) om Venäman lidn Alalidnan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Alauz'lidnan päivlaskmaine ezilidn, agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Dzeržinskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Fobii
Fobijan spravitandan metod om sistematine desensibilizacii — lähenemine fobijan objektannoks penil märil.
Dzeržinsk (Venäma)
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe kuti Must žilo (село Чёрное) vspäi 1606, mugažo Rastäpino-külä oli alištunu sille. Vl 1861 saudihe raudted i Čornoje-raudtestancijad žilonno. Alebastrantegim radoi vspäi 1869, muiktusiden tegim radab vspäi 1915, poukahtuzsubstancijoiden tegim — vspäi 1916. Vl 1904 udesnimitihe stancijad Rastäpinoks, vll 1927−1929 nimitihe muga kaiken radnikžilon oficialižikš, no se ei tulend mel'he eläjile. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1929 22. päiväl kezakud Feliks Dzeržinskii-politikanmehen kanzannimen mödhe. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1930, himižiden tegimiden sauvomine jätkustui.
Fobii
Irdkosketused
Kategorii:Psihiatrii
Dzeržinsk (Venäma)
Istorii
Dzeržinsk šingotase himižel sarakol (13 tegint, i vanhoiden edheotandoiden pala om likvidiruidud vai seižub radmata), räzinan i plastikan tehmižel (8 edheotandad), elektromašiništon i metalližtegesiden edheotandoil, sömtegimištol (4 tegint), sauvondmaterialiden pästandal (gips, silikattegesed), mugažo kervačuiden edheotand i omblendfabrik ratas lidnas.
Uz' Urengoi
Eläjad
Uden Urengoin äiprofil'ne kolledž i privatine «Gazprom Tehnikum Uz' Urengoi» oma professionaližen opendusen aluzkundoikš. Viž sportkompleksad ratas lidnas.
Dzeržinsk (Venäma)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Okanjogen hural randal (keskuzpalan suvi) da randpolel, 10 kilometrhasai pohjoižhe jogespäi, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Alauz'lidnan röunhasai om 5 km päivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Bogorodsk 15 km suvhe orhal, 44 km avtotedme vai raudtedme, Volodarsk 12 km päivlaskmha orhal vai kaikil teil, i Balahn 29 km pohjoižhe orhal, 36 km avtotedme vai raudtedme.
Uz' Urengoi
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Dzeržinsk (Venäma)
Geografijan andmused
Nell'toštkümne žilod mülüdas lidnümbrikho Dzeržinskan ližaks, sidä kesken koume lidnanvuittušt: Gorbatovk (3528 rist. vl 2017), Gavrilovk (856 rist. vl 2017) i Želnino (819 rist. vl 2017). Lidnümbrikon pind — 421,53 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 240 742 ristitud, lidnümbrikon — 251 016 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 280 tuhad eläjid vll 1987−1998 (287 tuh. rist. vll 1990−1993). Vl 2017 kaik 231 797 ristitud elihe lidnas i 242 033 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 91,3%, totarlaižed — 2,6%, ukrainalaižed — 0,5%, mordvinalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,4%, rahvahuden ozutandata — 2,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'toštkümne pühäpertid oma olmas lidnas: Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' (om saudud vll 1998−2018), kahesa jumalanpertid i kaks' časounäd. Mugažo viž jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnümbrikon toižiš eländpunktoiš. Protestantizman kaks' loičendpertid oma avaitud. Islaman kaks' pämečetid ratas (vozišpäi 1992 i 2014). Tibetižen buddizman Karma Kagju-veron keskuz om avaitud vspäi 2003. Judaizman pühäpert' om letud i radab vspäi 2005.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Alalidnan tehnižen universitetan Dzeržinskan politehnine institut, koume tehnikumad i koume kolledžad, üläopendusen kahten aluzkundad filialad (Moskv, Alauz'lidn).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, ezilidnelektrojonused da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Raudtestancijad i platformad lidnas (Alauz'lidnaspäi): 421. km, Vorošilovskai, Igumnovo-stancii, Kalininskai, Dzeržinsk-stancii, Puškino. Jogiport radab vemha jüguid ujuden.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Strigino-lendimport (Стригино, GOJ / НЖС, 1,14 mln passažiroid vl 2018) sijadase 7 km päivnouzmha lidnaspäi avtotedme.
Rosario
Rosario (mugažo ispanijan kelel, virktas [roˈsaɾjo], znamoičeb «rozarii») om nimi, kanzannimi i toponim ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Tbilis
thumb|left|250px|Lidnan municipalitetan transportine kart (2014) Tbilis (თბილისი [tʰ'biliˌsi] «läm' purde») om Gruzijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan tegimišton, kundan da kul'turan kaikiš znamasižemb keskuz i energetine sol'm.
Istorii
Löutihe kaivandusil 1.-2. voz'sadan termaližid kül'betid Tbilisan istorižes keskuses. Eländpunktad 6.-3. voz'sadan EME alusenpanendanke oma löutud lidnan toižiš rajoniš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kavkazantaguižes, Tbilisan katl'uses, Kur-jogen randoil (მტკვარი Mtkvári, jokseb Kaspijan merhe), 380..770 m ü.m.t. korktusil. Kaikiš suremb ezilidn om Rustavi 11 km suvipäivnouzmha.
Klimat om subtropine kontinentaline. Heinkun i elokun lämuz om +24,7..+24,9 C°, vilukun — +2,3 C°, voden keskmäine lämuz om +13,3 C°. Paneb sadegid 495 mm vodes.
Tbilis jagase kümneks lidnrajonaks. Nell' lidnanvuittušt žilod i 22 küläeländpunktan alištudas lidnan municipalitetale.
Tobmuz
Tbilisan municipalitet om agjaha tazostadud lidn eriliženke statusanke. Valičendad oleldas kerdan nelläs vodes, kaik rahvaz valičeb Lidnan Suiman ezitajid (Sakrebulo) i Lidnan pämest.
Eläjad
Vn 2014 Gruzijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 062 282 ristitud, municipalitetan — 1 108 717 ristitud. Läz pol'tošt millionad ristituid eläb lidnaglomeracijas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 259 692 eläjad vl 1989. Vn 2020 zavodindas kaik 1 184 818 ristitud elihe municipalitetas 720 km² pindal.
Rahvahad (kaik municipalitet, enamba 1% vl 2014): gruzijalaižed — 89,9%, armenijalaižed — 4,8%, azerbaidžanlaižed — 1,4%, venänikad — 1,2%, jezidad — 1,0%, toižed rahvahad — 1,7%.
Transport
Avtobusad, minibusad, funikulörad, taksid da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 1966 metropoliten radab lidnas (vspäi 2018 om 23 stancijad 2 jonol, 27 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline Tbilisin lendimport Šota Rustavelin nimed (TBS, 3,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 18 km suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Evropan, Lähižen Päivnouzmman, Azerbaidžanan i Kazahstanan järedoihe lidnoihe.
Ristitun skelet
thumb|right|150px|Ristitun skelet Ristitun skelet om kaikiden luiden ühtmuz ristitun hibjas. Kaik om 270 lud sündundan aigan, severz'-se luid ühtenzoittas kazvandan aigan (pämall'an, landehlun i sel'grodan lud tobjimalaz), i täuz'kaznuden ristitun skelet kogoneb 206 luspäi.
Skelet kogoneb luižes kudehespäi, tügedamiž-likumižen apparatan passivine pala. Om aluseks pehmdoiden kudehiden täht, tirpib lihasiden kingitesid, kaičendsija südäielimiden täht.
Kategorii:Ristitun hibj
Bangladešan valdkundznam
right|250px Bangladešan valdkundznam (বাংলাদেশের জাতীয় প্রতীক, vepsän kirjamil Bānglādēśēr Džātījo Pratīk) om Bangladešan Rahvahaližen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Se om vahvištadud 1971-ndel vodel, ani ripmatomuden tedištoitandan jäl'ghe 26. päiväl keväz'kud.
Ümbrikirjutand
Rahvahaližen vezibulüine-änikon (শাপলা šāpalā, Nymphaea nouchali) znam kuvadase keskuses. Risan tähkad ümbärtas sidä. Nell' tähtast i džutan koumepalaine lehtez sijadasoiš bulüižen päl. Kaik kuvad oma kuldaižen (pakuižen) mujun.
Tähthaižed simvolizuruidas valdkundan nell' vahvištadud Konstitucijal principad. Vl 1972 ned oliba nacionalizm, ateizm, socializm i demokratii. Nügüd'aigan tähthiden znamoičendad oma nacionalizm, demokratii, islamine socializm i islam.
Kacu mugažo
Kategorii:Valdkundznamad V
Anželika (fil'm)
Nece fil'm om fil'matud Ann da Serž Golon-kirjutajiden «Anželika, angeloiden markizanak»-romanan mödhe (1957), ezmäižen kirjoiden serijaspäi 17. voz'sadan melestehtud Anželika-čomačus. Roman om süvemb da informativižemb, personažiden äjad tegod da niiden motivacii oma toižed fil'mha rindataden. Se om toine ekranizacii, ezmäine tegihe vl 1964.
Ezmäine ozutez Francijas oli vn 2013 18. päiväl tal'vkud, Venämas — sil-žo vodel. Jätktusen scenarii oli vaumitud fil'male Ariel' Zeitun-režissöral, no se sai kommertišt kilt ozuteses, i ei olend tošt fil'mad.
Homaičendad
Kategorii:Francijan fil'mad Kategorii:Ozaitelemižiden fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2013 fil'mad Kategorii:Fil'mad francijan kelel
Hegel'mann (futbolklub)
FC «Hegelmann» ("Hegelmann" futbolo klubas) om Litvanman futbolklub Kaunas-lidnaspäi.
Kluban istorii augotihe vl 2009, sen aluz om pandud Saksanman logistižel Hegelmann Transporte-kompanijal sponsoran metonke i ičeze radnikoiden joudan täht. Vändi navedijoiden, I- i II-ühtnendoiš hätken aigan, ezineb A-ühtnendas vspäi 2020. Klub sai vident sijad 2020-sezonas, vl 2022 — nellänt sijad. «LFF:n harjoituzkeskuz Kaunasas»-stadion (LFF Kauno treniruočių centras) om kodiarenaks.
Kluban prezident om Dainüs Šumauskas (Dainius Šumauskas). Pätrener om Andrüs Skerla (Andrius Skerla) vspäi 2021.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaunas
Portugalijan kel'
thumb|right|250px|Portugalijan kelen levigandusen kart («[[Luzitanii|luzofonine mail'm»)]] Portugalijan kel' (ičeze nimituz: português, língua portuguesa) om üks' ibero-romanižiš, indoevropižiš kelišpäi.
Leviganduz
Kel' om Portugalijan, Brazilijan, Angolan, Mozambikan, Kabo Verden, San Tome da Prinsipin i Päivnouzmaižen Timoran valdkundkel', mugažo EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi.
Ümbrikirjutand
Portugalijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Kirjamišt mülütab kaik 23 kirjant, i kirjamid diakritikanke (Á, Â, Ã, À, Ç, É, Ê, Í, Ó, Ô, Õ, Ú), diakritižed znamad ei antkoi kirjamele erilišt statusad. K-, W- i Y-kirjamed oma sanoiš verazmaiženke augotižlibundanke vaiše.
Sanoiden järgenduz om SVO, harvemba SOV (konz objekt om personaline pronomin). Substantivoil ei ole kändlust, kaks' sugud (mužik- i naižsugu) artiklinke ozutajaks, kaks' lugud (üks'lugu, äilugu). Rippui adjektiv panese substantivan jäl'ghe tobjimalaz. Adjektival koume rindatuzmärad: komparativ, superlativ, i form ladun korktanke märanke, se kändase «lujas»-sananke: grande «sur'», máximo «lujas sur'».
Kaikiš amuižembad löutud tekstad portugalijan kelen sanoidenke datiruišoiš 9.-12. voz'sadoil. Vanhan portugaližen kirjankelen norm paneškanzihe 14.-16. voz'sadoil kirjoiden painandan levitandanke.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Angolan keled Kategorii:Brazilijan keled Kategorii:Mozambikan keled Kategorii:Portugalijan keled Kategorii:Päivnouzmaižen Timoran keled
Eländkodi
thumb|right|250px|Personaline pert' [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad|AÜV:oiš, Massačusetts-štat]] Eländkodi om sauvuz, sija, kus ristitud vai (da) živatad elädas. Kävutadas eländkodid peitmahas sättumatomas säspäi tobjimalaz, unen täht, jäl'gelaižid kazvatamha, varoid kaičemha, lebun täht. Se om ristitun üks' kaikiš eziauguižiš kulutuzmärišpäi, hänen olendan olmas arvoimine.
Irdnägu (eksterjer), seiniden material, eländkodin südäin oma lujas erazvuiččed. Mugomad materialad kut pu, brezent, kivi, beton, ma, savič, teraz, stökol, eskai lu da lumi, kävutadas sauvomha kodid.
Nügüd'aigaižen eländkodin sündundan istorii
Klimatan vajehtused, vilugoitusen pordod, uziden maiden otand kävutamižhe — kaiken necen tagut mehed sauvoškanziba eländkodid aktivižemb. Ezmäi pud da mamontoiden lud oliba radmaterialikš eriližen instrumentan olmatomuden taguiči. Neolitan aigan sauvoškanzihe ezmäižid eländkodid necen sanan nügüd'aigaižen znamoičendan mödhe. Eländsauvond oli zavottud erazvuiččel aigal sijihe i kul'turoihe kacten. Eländkodi oli ühten kehkran vai nellikhonusen ledenke keskes da reigunke savule lähtemha ülähäks pohjoižembaižiš regioniš soravidenke tal'videnke. Erašti mugoižes eländkodiš ristitud öduiba ühtes ičeze kabjživatoidenke.
Elonmahtuz toižetui kalaidajaspäi taholižhe, sišpäi eländkodin nägu mugažo tegihe toižeks. Eländkodiden irdnägu, suruz i sijaduz tegese erazvuiččikš, ned riptas regionan rahvahaližiš i kul'tureriližusišpäi, ižandan socialižes statusaspäi. Saudihe lödud, savič- da samankodid kuiviš mecatomiš rajoniš, letihe pupertid strubanke Evrazijan mecrajoniš. Möhemba zavodihe jagada neniden kodiden südäimen severzihe honusihe kävutandan mödhe: magaduzhonuz, keitimpol', adivhonuz i m.e..
Arheologižiden kaivandusiden mödhe, 9. voz'tuhal edel m.e. sauvoškanzihe ezmäižid kivesižid pertid elämižen täht istorižiš Suvianatolii- da Palestin-regioniš.
Bronzaigan Evropan maiš kaivatud mas eländsijad oliba eländkodin ühteks levitadud toižendaspäi. Ned oliba kattud konusanvuiččil katusil, oliba kehkrikš ku kacta pälpäi. Ühtes manpäližed pertid leviganziba, niiden seinid letihe kivespäi vai ned oliba plettüd, voidud savel. Mugažo eländkodi vajil leviganzi avaros neolitan da bronzaigan röunal.
Edesižes paksud azektud ridad veiba sihe azjaha, miše sauvoškanzihe lidnusid.
Märitud istorižil aigoil vaiše mehed sättujan socialižen statusanke (oz., bajarišt) voiba valtta eländkodiden erasil toižendoil (oz., ičeze lidnuz). Eziauguižin, konz maižanduz oli ekonomikan pän, saudihe pertid penil kogoil (küläd da žilod). Radonmahtoiden šingotesenke lendaškanzihe lidnoid.
Radsijan erištund kodišpäi
thumb|right|250px|Pert' [[Amsterdamas, om saudud vl 1669]] Amuižiš aigoiš i Keskaigan ristitud radoiba sigä-žo tobjimalaz, kus hö eliba — ičeze kodiš vai läz sidä: umal, živattanhas, radhonuses vai torguindlaukas. Tegimištkukerduz augotihe Alamaiš 17. voz'sadal, se vei kodiižandusen erištundale radsijaspäi, radonmahtospäi vai biznesaspäi. Sätnuded järedad fabrikad ahtištiba penid radonmahtajid torgusespäi.
Alamaiš saudihe lidnanpertid nellän..viden ristitun täht. Nened kodid ei olgoi surikš, sikš miše pidi lugeta vaiše ičeze vägid, puhtastada-ki kodid pidi ičelaze, kazakoita. Sen aigan eländpertid kätihe komfortižikš peitsijikš, kävutihe niid lebaidamha radospäi vaiše, lodelemha heimolaižidenke da sebranikoidenke. Privatižuz oli tarbhaine, sen tagut koridor (ühthižhonuz) sündui susedhonusiden sijas, vai sauvoškanzihe severz' žiruid. 17. voz'sadan lopus nügüd'aigaižen kodin äjad pirdad jo oliba alamaižes eländkodiš.
Eländkodin evolücii 19.-20. voz'sadoil
Tegimištkukerduz vei lidnalaižen eländkodin küzumižen heredale ližadusele: andoihe kortomha katusenaluižid, utüid, karzn'oid, aitaižid, varaaitoid.
Sures Britanijas tegimiden da fabrikoiden ližadusen mödhe eländkodin tarbhaižuz sündui radnikoiden ogibalan lugun täht. Odvemha i pigustamha sauvondad zavodihe leta kaiktä da äjin blokiruidud ühthe pertid elämižen täht (panihe niid rivihe, ühthižidenke seinidenke). Saudihe pertid ühtejiččenke irdnägunke, savučuspäi kaks'žiruižed: alahan — keitimpol' päčinke kivihilel, lähtendad irdale da pen'he sadhu; ülähän — üks'jäine eländhonuz, üks' kaikiden täht.
thumb|left|250px|Järgeline suomalaine pert' 20. voz'sadan augotišespäi, [[Jüväskülä, Suomenma]] Sil-žo aigal erižpert' oli eländkodikš buržuazijan täht päpaloin. Saudihe penid kottedžid sündujan keskklassan da intelligencijan täht.
Vozil 1920-1930 avtomobilizacii zavodihe šingotadud maiš, se vei ezilidnoiden kazmižhe, AÜV:oiš eriližešti.
Toižen mail'man voinan jäl'ghe sauvomižen uded mahtused sünduiba lendamha odvid pertid — personaližid da kondominiumid.
Ezmäižed äifateržed pertid sünduiba Amuižes Rimas. 17. voz'sadaspäi sauvoškanzihe niid Evropadme samha sališt kortomha anttes. Vodele 1880 äifateržed pertid tegihe populärižemb liftan löudusen tagut. Mugoine eländsija om odvemb, sättub tipižprojektiruindale, sidä letas teravamba. Sen vigoihe mülütadas: kogotud rahvaz, ahthuz, erigoituz londuseližes ümbrištospäi, voimatomuz sauda ližahonusid. Lidnan arvoimižiš alažiruid mödas kävutamha laukoikš da kontorikš.