cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karjalan Tazovaldkund
Tobmuz
thumb|right|250px|Tazovaldkundan Käskusenandajan Suiman ištundsija [[Petroskoiš.]] Artur Parfenčikov radab Tazovaldkundan Pämeheks vs 2017 uhokun 15. päiväspäi, Käskusenandajan Suiman ezitajad vahvištihe händast radnikusele Venäman prezidentan taričendan mödhe. Kaik rahvaz änestab pämehen kandidatad videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Tazovaldkundan Pämez' om mugažo sen Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen valdkundmehid radnikusile. Tazovaldkundan pämehen administracii, üks' ezmäine varapämez' (päministr) da nell' muite varapämest oma hänele abhu, völ kaks' varapämest abutadas päministrale.
Karjalan Tazovaldkundan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Vhesai 2002 se oli kaks'kodižeks. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks. Elissan Šandalovič radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2016 redukun 6. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Karjalan Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, valdkundaližed komitetad, kaks' ohjandust da üks' inspekcii alištudas Ohjastusele.
Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe Tazovaldkundan pämest vn 2017 10. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižes turas (61,34% änid).
Demografii
Vn 2010 kaiken Venälaižen Federacijan rahvahanlugemižen andmusiden mödhe 643 548 ristitud elihe Karjalas (neche rindataden, 2002. voden rahvahanlugemižen andmusiden mödhe eläjiden lugu oli 716 281 eläjad) 3,81 rist./km² eläjiden keskmäiženke tihedusenke. Kaikiš suremb ristitišt oli 795 tuh. eläjid vl 1987. Eläjiden lugun vähendamižen päsü om ekonomikan hondon situacijan tagut 1990-nzil vozil.
Karjalan eläjiden enamba koumandest eläb kaikiš surembas lidnas da tazovaldkundan pälidnas — Petroskoiš. Kaikutte nellänz' ristit videspäi om lidnaneläi. Lidnalaižed elädas koumestoštkümnes lidnas da 11 lidnaližen tipan žilos. Toižed järedad lidnad (enamba 25 tuh. ristituid vl 2015) oma Kondopog, Kostamukš da Segež. Sen ližaks, 794 külähišt žilod da küläd om tazovaldkundas. Vl 2018 kaik om 9 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): 78,9% oma venänikad (507654 rist.), 7,1% — karjalaižed (45570 rist.), 3,6% — vaugedvenälaižed (23345 rist.), 2,0% — ukrainalaižed (12677 rist.), 1,3% — suomalaižed (8577 rist.), 0,5% — vepsläižed (3423 rist.), 2,6% — toižed rahvahad (16422 rist.), 4,0% — rahvahuden ozutandata (25880 rist.).
Venänikad, karjalaižed, ukrainalaižed, vaugedvenälaižed da vepsläižed — ortodoksižen jumalankodikundan uskojad tobjimalaz, suomalaižed — lüteranižen jumalankodikundan uskojad.
Spassk (Penzan agj)
Spassk (Спасск, Спасск ош / Спасской) om Venäman lidn da lidnankund Penzan agjan lodehes. Se om Spasskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud mecpöudol 17. voz'sadal. Mainitaškanzihe vspäi 1663 kuti Bogdanovo-žilo, alištui Novo-Spasskii-jumalankodile. Vll 1673−1779 žilon nimituz oli Bogdanovo-Spasskoje. Se sai makundan lidnan statusad vl 1779, i nimitihe Spassk:aks, no pigai udesnimitihe erištamha toižiš lidnoišpäi, vhesai 1925 lidnan nimi oli Spassk Studencal (Спасск-на-Студенце). Šingotihe oluden i razvan tehmižel. Vll 1925−2005 lidnan nimituz oli Bednodemjanovsk (ven. Беднодемьяновск) Demjan Bednii-runokirjutajan (1883−1945) psevdoniman mödhe, hän vei eläbad kirjeižidenvajehtust sijaližidenke.
Spassk šingotase betontegimel, Penzan dizel'likutimiden tegimen cehal i sömtegimištol (argvoitegim, leibänkombinat).
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazangištol, rajonan lodehes, Studenc-jogen oiktal randal tobjimalaz (Студенец 14 km pitte, Mokš-jogen hurapol'ne bassein), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kok-jogi (ven. Кока) läbitab Spasskad da lankteb Studencha oiktalpäi lidnan pohjoižes. Matkad Mordovijhasai om 2 km päivlaskmha i pohjoižhe orhal, Penzhasai om 145 km suvipäivnouzmha orhal vai 165 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Krasnoslobodsk (Mordovii) 67 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 96 km avtotedme, Kovilkino (raudtestancii, Mordovii) 49 km päivnouzmha orhal vai 87 km avtotedme, i Alalomov (raudtestancii) 55 km suvipäivnouzmha orhal vai 59 km avtotedme. «Penz — Räzan'»-avtote läbitab lidnad.
Spassk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 5,74 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 788 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 442 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 tuhad eläjid vll 1910−1913 i 8 400 eläjad vll 1992−1998.
Rahvahad (2010): venälaižed — 89,6%, mordvinalaižed — 8,3%, toižed rahvahad — 2,1%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas: Sündun Voznesenjan jumalanpert' (om saudud vodele 1859) i Spasan Toižetamižen časoun' (om letud vll 2003−2005). Ende Spasan Toižetamižen päjumalanpert' oli (1810−1967) časounän sijas, poukahtihe päjumalanpertid. Edel nevondkundališt aigad koume tošt pühäpertid oliba lidnas.
Spasskan proftehnologijoiden da biznesan kolledž om lidnan profopendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Penzan agjan lidnad *
Atkarsk
Atkarsk (Атка́рск) om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan päivlaskmas. Se om Atkarskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1699 kuti Venäman Jetkar-kaičendpost (Еткара). Nimitihe jogen mödhe, se om nimitadud totarižen Jetkara-hanan nimen mödhe kuti hänen ulusan pala vl 1358. Vl 1780 Jetkar-slabad sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke. Vl 1872 Atkarsk-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas «Tambov — Saratov»-keskustal, vspäi 1893 lidn om raudtesol'meks.
Geografijan andmused
Atkarsk om lidnankundan (municipaližen ühtnikon) üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 624 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 28..29 tuhad eläjid vll 1967−2001 (29 112 rist. vl 1979).
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7%, čiganalaižed — 2,1%, totarlaižed — 1,2%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,0%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: kaks' jumalanpertid i ph. Mikulai-čudonsädajan časoun' päraudtestancijanno. Islaman pühäpert' om avaitud vspäi 2004.
Sudjiden kirj
thumb|right|250px|Samson rikob tuhad filistimalašt oslan löuglul. Francižen [[Güstav Dore-grafikanpirdajan gravür, 1866.]] Sudjiden kirj (ספר שׁוֹפְטִים Séfer Šoftím, Κριταὶ Kritai, Iudicum, Книга Судей) om evrejan Tanah-biblijan Neviim-jagusen kahtenz' kirj i hristanuskondan 7. Vanhan Zavetan kirj.
Atkarsk
Eläjad
Edeline lidnan pämez' om Sergei Vladimirov (2014−2019), nügüd' radab rajonan administracijas.
Sudjiden kirj
Original om sätud evrejan kelel. Kirj kogoneb 21 jagusespäi.
Atkarsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saratovan agjan lidnad *
Sudjiden kirj
Evrejalaižiden istorii starinoičese kirjas Iisus Navinan elon jäl'gmäižiš vozišpäi Samson-sudijan surmhasai. Evrejan vero lugeb, miše säduz om kirjutadud Samuil-endustajal.
Sudijad oliba evrejan rahvahan ohjandajad personad aigkeskustas Iisus Navinaspäi ühtenzoittud Izrailin ezmäižen Saul-carin tulendhasai.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Primorsk
Primorsk om eländpunktoiden riven nimituz venäkel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Kutun'jo Toto
Sal'vatore (Toto) Kutun'jo (Salvatore "Toto" Cutugno; sünd. 7. heinku 1943, Fozdinovo, Toskan-agj, Italii) om italijalaine pajatai da muzikankirjutai, edestab italijan kelel.
Biografii
Toto om lühenduz Sal'vatore-nimespäi. Hän om sündnu Fozdinovo-lidnha, sodamerimehen kanzha. Tat vändi torvel. Priha oti kävutamižhe necidä soitod lapsessai, iče openui väta bangsoitoil i akkordeonal. 19-voččehe ighäsai ezini bangsoitoil Italijan muzikgruppiš.
Vozil 1976−1980 Toto oli «Albatros»-gruppan solistan. Vl 1976 pajatai ühtni ezmäižen kerdan Sanremon festivalihe, i vl 1980 oti sen ühtent sijad «Solo noi»-pajonke. Vl 1990 hän ezini Italijad Evrovizii-konkursal, kus pajati «Insieme 1992»-pajon da sai vägestust.
Toto om nainu, Karla om hänen ak. Üks' illegitimine Niko-poig om sündnu Totol vl 1989.
Nügüd'aigan (vl 2019) Toto gastroliruib, Venämadme tobjimalaz.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Italijha Kategorii:Sündnuded Toskanha Kategorii:Evrovizijan vägestajad
Kürii
thumb|left|300px|Kürijan spektr
Kürii (Cm — curium latinan kelel) om 96nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole kürijad londuses, se om ratud transplutonine element. Amerikalaine himik Glenn Siborg da hänen kollegad Berklin tedoiduzkeskusespäi saiba kürijad ezmäižen kerdan vl 1944. Element om nimitadud Pjer i Marija Küri-tedomehiden muštoks.
Kürijan toksižuz om vähemb, mi neptunijal vai americijal.
Fizižed ičendad
Kürii om radioaktivine hobedakaz metall. Kristalline segluz om kaksitadud geksagonaline.
Tetas 20 ratud radioaktivišt izotopad 233..252 atommassanke i niiden 4 izomärad, sidä kesken 8 izotopad (243..250) elädas enamba vot. Kaikiš hätkemb om 247Cm 15,6 mln vozid pol'čihodamižen pordonke.
Himižed ičendad
Himižed reakcijad oma lantanoidoiden i americijan pojavad. Muigotandmärad: +6..+2, tobjimalaz +3.
Kävutand
Kürijan potencialine leved kävutand om radioizotopižiš energijanpurtkiš, kompaktižes südäitukuižes reaktoras (likutimes). Hätken eläjad izotopad oma α-čihodamiženke tobjimalaz, sikš elementan toksižuz om vähemb.
Kaik kürii sädase atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin. Saihe kaikes aigas vaiše severz'-se kilogrammad (242 i 244 izotopad), grammad i milligrammad (toižed izotopad). Om tehnologijoiden sädamižen programid ližadamha kürijan samišt.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Karjalan Tazovaldkundan gimn
thumb|right|250px|[[Karjalan znam]] Karjalan Tazovaldkundan gimn om Karjalan Tazovaldkundan üks' valdkundsimvolišpäi. Kuldas gimnad seišti sen publižen edestusen aigan.
Karjalan Tazovaldkundan gimn om vahvištadud valdkundkonstitucijal (pala 101) da Karjalan Tazovaldkundan käskusel (6.04.1993, nomer XII-16.495 «Karjalan Tazovaldkundan Gimnan tekstas»).
Muzikan avtor — Aleksandr Beloborodov, venäkel'žen tekstan avtorad — Armas Mišin da Ivan Kostin, suomenkel'žen tekstan avtor — Armas Mišin (venäkel'žen tekstan känduz). Karjalan Aleksandr Volkov-runokirjutai kändi gimnan tekstad livvin kel'he.
Ezmäi gimnal oli kaks' oficiališt tekstad (venäkelel da suomen kelel), no vl 2001 Karjalan käskusenandajan suiman Tazovaldkundan kodi om tühjitanu suomenkelžen tekstan. Tarbhažed toižetused oma tehtud «Karjalan Tazovaldkundan Gimnan tekstas»-käskushe. Nece pätand motiviruidihe sil, miše venäkel' om üks'jäižen oficialižen valdkundkelen Karjalas. Äjad baltijan meren suomalaižiden rahvahiden ezitajad Karjalas (suomalaižed, karjalaižed da vepsläižed) vasttihe pätandad hondoin.
Gimn pajatadihe suomen kelel vaiče kerdan Karjalan muzikaližes teatras gimnan vahvištoitandan jäl'ghe.
Venäkel'ne tekst
Край родной — Карелия! Древняя мудрая земля. Братских племён одна семья, Карелия! Звените, озера, и пой, тайга! Родная земля, ты мне дорога. Высоко на сопках твоих стою И песню во славу тебе пою. Край родной — Карелия! Ты мне навек судьбой дана. Здравствуй в веках, моя страна, Карелия! Герои былин средь лесов и гор Живут на земле нашей до сих пор. Лейся, песня! Кантеле, звонче пой Во имя карельской земли святой! Край родной — Карелия! Рун и былин напев живой. Вижу рассвет лучистый твой, Карелия! Вижу рассвет лучезарный твой, Карелия!
Suomenkel'ne tekst
Kotimaamme Karjala! Ikivanha kaunis maa. Veljeskansat yhteen saa Karjala! Nuo järvet ja vaarat ja hongikot- ne huomisen kutsua kuunnelkoot! Seisoin vaaran harjalla paljain päin ja suljin syliini mitä näin. Kotimaamme Karjala! Ikivanha laulumaa. Työllään etsii kunniaa Karjala! Ne urhot ja sankarit laulujen- ne asuvat täällä entiselleen. Soita, soma kantele, jatku, työ! Soi, laulu, sydämen liekki, lyö. Kotimaamme Karjala! Rahvas rehti, ahkera töin ja lauluin ikuistaa Karjalaa! Töin ja lauluin ylistää Karjalaa!
Karjalankel'ne tekst (livvin pagin)
Kodirandu — Karjalu! Igäine kaunis meijän mua. Heimokanzat yhteh suat, Karjalu!
Tiä runoloin rohkiembat poijat vie Kai eletäh salolois, järvien ies. Pajo lennä, kandeleh helkieh lyö, Kiitä Karjalua kaikkie muadu myö.
Kodirandu — Karjalu! Runot dai pajot elos piet. Nägyy tiä päivännouzu vies, Karjalu!
Päiväzen nouzu nägyy vies, Karjalu!
Irdkosketused
g Kategorii:Gimnad Kategorii:Vn 1993 pajod Kategorii:Pajod suomen kelel Kategorii:Pajod venän kelel
Topinambur
Topinambur (Helianthus tuberosus), vai magruš, om heinäsine kazmuz. Mülüb Puzuänikoižed-sugukundan Podsolnušnik-heimho.
Etimologii
Kazmusen nimi libub Brazilijan tupi-indejalaižiden tupinamba-heimon nimitusespäi. Toihe kazmusen ezikuvid Evropha ezmäižen kerdan Anglijha (1610) i Francijan territorijha ühten aigan tupinamba-heimon ristituidenke 17. voz'sadal (topinambour, topinambur). Unohtadud sömkul'tur, kartohk vajehti sidä teravas.
Leviganduz
Kazmuz putub teveril, pöudoil, kezandmaiš i pustoläniš, peniden jogiden alangištoidme. Navedib väghišt mahust i korktad pidatuzmärad. Sen ühtes, topinambur paremboičeb vägitomid i muiktoid mahusid, voib kazda pol'pil'veses.
Ištutadas Sosnovskijan kondjanbut'ken kištoihe heitmaha niid biologižel mahtusel.
Ümbrikirjutand
Jurišt om vägev süvä. Kazmuz sädab muguloid manalaižil vezoil, mugulad oleskeldas vauktan, pakuižen, ruskedsinižen i rusttan mujun. Magu om nagrhen vai kapustlučun pojav. Mugul tal'vdub mahuses satusekahašti Venäman suves, hapneb teravas eskai penen satatesen tagut, kändase magedaks viluspäi kartohkan kartte.
Seikh om püštoiged varmed höunhekaz, 40 santimetraspäi nellhä metrhasai kortte, sarakoičese üläpalas. Höunhekahad lehtesed išttas varzil. Alahan lehtesed oma munavuiččed formal i kazdas toine toižen vastaiti. Ülälehtesed oma lancetanvuiččed, čereduišoiš.
Änikod oma keratud puzuikš 2..10 sm diametral. Topinambur änikoičeb elokus-redukus, äisemnine plod küpsneb sügüz'kus-redukus (Venäman evropine pala).
Topinsolnušnik om topinamburan podsolnušnikanke satusekahan gibridizacijan mödač, saihe NSTÜ:s.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mugulad Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Maplodud Kategorii:Sötmižkazmused Kategorii:Rujoheinäd
Bulla Karl
Karl Karlovič Bulla (Карл Карлович Булла, Carl Oswald Bulla; sünd. 26. uhoku 1855, Leobšütc, Prussii — kol. 29. kül'mku 1929, Jämai, Estinma) oli germanižen augotižlibundan venämalaine fotograf. Kuctas händast «Venälaižen fotoreportažan tataks».
Biografii
Bulla radoi Piteriš läz kaiken aigan, sädi fotoportretoid i dokumentaližid fotokuvid. Vl 1894 avaiži počtkartoiden tehmišt Mail'man počtühtnendan standartan mödhe. Sai tetabut vspäi 1897, konz painaškanzihe hänen fotokuvid massižes «Niva»-aiglehteses. Vl 1908 osti da pidi fotoatel'jed Nevskii-prospektal (nügüd' Karl Bullan istorižen fotografijan fond da muzei), siš-žo vodespäi radoi «Ogon'ok»-aiglehtesen fotografan.
Homaičendad
Kategorii:Venäman fotografad Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Fotografad kirjamišton mödhe Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Prussijha Kategorii:Kolnuded Estinmas
Sudak
Sudak (ven. i Судак, Судакъ / Sudaq) om Kriman lidn-kurort da lidnümbrik.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud koumandel voz'sadal meiden erad. Keskaigan lidnan nimitused oliba: Sugdei (Σουγδαία), Soldai (Soldaia) i Surož (Сурож). Nimitadud Sudak:aks Osmanan imperijan aigan (1475−1783); «sudag»-sana znamoičeb «mäged vedenno». Om oficialiženke lidnan statusanke vspäi 1982.
Sudak šingotase erazvuiččen vinan i rozanvoin tehmižel.
Geografijan andmused
Lebutaho sijadase pol'saren suvipäivnouzmas, Mustmeren Sudakan karan randal, 33 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Simferopolihesai om 69 km orhal, 102 km avtotedme. Lähembaine lidn om Vanh Krim 36 km pohjoižhe orhal. Lähembaine raudtestancii radab Feodosijas 55 km pohjoižpäivnouzmha.
Sudak om ühtennimižen lidnümbrikon üks'jäine lidn, 1 lidnanvuitte žilo da 14 küläd mülüdas ümbrikho mugažo.
Eläjad
Vl 2012 Sudakan eläjiden lugu oli 15 368 ristitud. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd', lidnümbrikon ristitišt oli 32 797 eläjad vl 2018.
Oberoi Vivek
Vivek Oberoi (mugažo anglijan kelel; विवेक ओबेरॉय; sünd. 3. sügüz'ku 1976, Haidarabad, Andhra Pradeš, Indii) om indijalaine Bollivud:an akt'or.
Biografii
Vivek om sündnu Haidarabad-lidnha, Sureš-akt'oran da hänen Jašodhara-akan kanzha.
Temrük
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadan lopus kuti Uz' Temrük-lidnuz (крепость Новый Темрюк), sidä kesken Venäman sodavägil, nimitihe sauvondan ohjandajan kabardalaižen Temrük-ruhtinasen mödhe. Vll 1570−1774 lidnuz mülüi Ottomanan imperijha. Temrükskai-stanic (станица Темрюкская) sai lidnan statusad vl 1860.
Oberoi Vivek
Biografii
Vspäi 2010 om nainu, Prijanka Alva om hänen ak. Vl 2013 Vivek tegihe tataks, Vivaan-poig om sündnu, vl 2015 Ameja-tütär om sündnu.
Temrük
Istorii
Temrük šingotase kalan kazvatusel da ümbriradmižel, optiž-mehanižel tegimel, laivankohendusen tegimel, meriportaks Azovmerel i lebutahoks reduvulkanoil. Pästtas sauvondmaterialid.
Sudak
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas ezilidnoidenke da lähižidenke lidnoidenke.
Oberoi Vivek
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Haidarabadha Kategorii:Sündnuded vl 1976
Temrük
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tamanin pol'sarel, Kuban'-jogen suhišton i Kurčanskii-limanan randoil, jogenvagon oiktal randal tobjimalaz, 10 m valdmeren pindan päl korktusel. Matkad Krasnodarhasai om 130 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Anap 40 km suvhe avtotedme vai raudtedme.
Sudak
Irdkosketused
Kategorii:Kriman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Temrük
Geografijan andmused
Kaks' žilo da futor mülüdas lidnankundha.
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 046 ristitud, lidnankundan — 38 836 ristitud. Vl 2017 kaik 40 108 ristitud elihe lidnas i 40 915 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan koumandez. Lidnan kaikiš suremb ristitišt oli 41 413 eläjad vl 2020.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1,0% vl 2010): venälaižed — 93,8%, ukrainalaižed — 1,9%, toižed rahvahad — 3,3%, rahvahuden ozutandata — 1,0%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen i Mikoi-arhangelan.
Kubanin kozakišton sömindustrijan da biznesan valdkundaline institut (Moskvan valdkundaližen ohjanduztehnologijoiden universitetan filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Temrük-merijüguport om saudud Azovmeren randal. Temrük-raudtestancii radab vaiše jüguiden täht, ühtenzoitab Anapanke. Lähembaine Vitäzevo-lendimport sijadase 30 km suvhe, läz Anap-lidnad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Uatt Džeims
Džeims Uatt (James Watt; sünd. 19. viluku 1736, Grinok, Šotlandii, Sur' Britanii — kol. 19. eloku 1819, Hendsuort, Börmingem, Anglii, Sur' Britanii) — sur' britanine inžener-šotlandijalaine, mehanik da melestegii.
Uatt oli Londonan kunigazližen sebran (1785) da Parižan Tedoakademijan ühtnijan (1814). Universaližen kaks'kerdaižen tegendan purumašinan sädai, paremboiči Njukomenan purumašinad. Universaližen purumašinan-likutimen sädand pani industrialižen revolücijan alust mail'mas.
Melestegii tariči «hebonvägi»-ühtnikad vägevuden märičendan täht. Vägevuden sistemine vatt (W)-märičendühtnik om nimitadud Uattan nimel.
Grinokan kolledž i memorialine kirjišt (abuti sen alusenpanendale) oma nimitadud Uattan oiktastuseks. Melestegii om kuvatud sterlingoiden funtan banknotal 50-nominalanke.
Biografii
Džeims Uatt-noremb oli sündnu Grinokha, presviterianižen jumalankodikundan uskojiden kanzha. Tat Džeims Uatt-vanhemb mahtoi äjan: sauvoi laivoid, pidi laivoiden ladlusiden varažomad, vedi meritorguindad, iče tegi i kohenzi erazvuiččid ladimid da mehanizmoid, sädi ezmäšt libutint Grinokan valdmoiden täht. Tuleban aigan melestegijan Agnes Mürhed-mam libui elohakas roduspäi i sai lujas hüväd opendust.
Prihaižen tervhuz oli väll', hän sai alaopendust kodiš kazvatajišpäi i iče. Alaigäčul oli otnus astronomijha i himižihe kodvihe, tegi ičeze käzil kaikid kaluid. Tat lahjoiči poigale lukkolsepän zbrujad, ka nor' Džeims tegi sätud tatal mehanizmoiden da ladimiden modelid. Igän mödhe tuli openumha gimnazijha, openui hüvin. Sen jäl'ghe kahesakümnevoččes igäs priha openui üht vot Londonas märičemižladimiden tehmižele, pördui koditahoiže.
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan fizikantedomehed Kategorii:Melestegijad Kategorii:Suren Britanijan tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Grinokha Kategorii:Kolnuded Börmingemas
Monsoro
Lidn sijadase 27..88 m ü.m.t. korktusil. Matkad Parižhasai om 250 km pohjoižpäivnouzmha.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Luaran mad
Moa
Moa vai Moanvuiččed (Dinornithiformes) om linduiden kadoi heimkund, eli Udes Zelandijas. Nene lindud koliba läz 1300. da 1440. voziden keskes mectusen tagut, edel evropalaižiden tulendad.
Kaik oli ühesa erikod heimkundas, ühtenzoittas niid kahteks vai koumeks sugukundaks. Ned oliba erazvuiččed lujas: kaikiš suremban erikon eričuiden korktuz oli 3,6 metrhasai, veduz — 230 kilogrammhasai, kaikiš penen erikon eričud oliba 1,3 metrhasai kortte i 30 kilogrammhasai vedutte. Kaikil erikoil ei olend suugid.
Niiden linduiden päsömäd oliba kazmused.
Irdpol'ne nägu
Pä oli pen', kagl oli pit'k lujas. Jaugad oliba sured da vägevad lujas, sikš lind mahtoi joksta hotkašti da kävuti jaugoid toradamha vihankandajid vaste. Ei olend suugid (ani) da händad. Tedomehed meletadas, miše nene lindud kazvoiba hilläšti lujas, heile pidi kümne vot samha täut surut, a nügüdläižile linduile pidab vaiše kaks'toštkümne kud kändmahas täuz'kaznudeks.
Kadomine
Nene lindud ei mainitagoiš maorilaižiden sarnoiš, sikš om sel'ged, miše lindud koliba amu lujas, i Uden Zelandijan ezmäižed eläjad unohtiba heiden polhe. 13. voz'saden lopus maorilaižed tuliba Udele Zelandijale (edel heiden tulendad sigä ristituid ei olend) da sel'gitaškanziba kattud mecal maid. Linduil oli üks' vihankandai vaiše edel ristituiden tulendad. Maorilaižed augotiba rikta linduid, hö oliba lihan hüvän purtken. Amuižiš maorilaižiden žiloiš om löutud äi moaiden luid. Jo 14. voz'sadal maorilaižiden žiloil ei ole linduiden luid, sikš om sel'ged, miše lindud kadoiba lujas hotkašti.
Sistematik
Klassifikacii om anttud vn 2009 Bunce:n sisteman mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Moanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Nakhonratčasim
Nakhonratčasim (นครนครราชสีมา [ná(ʔ).kʰɔ̄ːn râːt.t͡ɕʰā.sǐː.māː]), mugažo Korat (โคราช  [kʰōː.râːt]) lühüdas, om Tailandan lidn pohjoižpäivnouzmha Bankokaspäi. Se om ühtennimižen agjan administrativine keskuz, valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1656 vanhiden lidnusiden udessauvondal kaičemha Siaman kunigahusen päivnouzmašt röunad. Sirtihe pälidnad Bankokha vl 1782, i lidnan strategine znamoičend ližadui, kaitihe valdkundröunad Siaman Kambodž- i Laos-vassaloid vaste. AÜV:oiden sodabaz oli saudud läz lidnad Vjetnaman sodan aigan.
Nakhonratčasim šingotase šuukun tehmižel, torguindal, sömtegimištol (risan i tapiokan ümbriradmine, saharan tehmine), mugažo CD-diskoiden ajaimladimiden järed tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Korat-mägitazangištol, Mekongan basseinas. Matkad Bankok-pälidnhasai om 210 km suvipäivlaskmha orhal vai 260 km avtoteidme.
Klimat om tropižen savannan. Kun keskmäine lämuz om +27..+30 C° päiči kül'mkus-vilukus, konz se om +24..+25 C°. Ekstremumad oma +8 C° i +42 C°. Paneb sadegid 1071 mm vodes, vähemba tal'vkus-uhokus (27 mm pordos).
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 136 153 ristitud. Läz 440 tuhad ristitud elädas ezilidnoidenke.
Nell' universitetad ratas lidnas: Tehnine Suranari-universitet (alusenpanend 1990, 17,3 tuhad üläopenikoid vl 2020), Nakhonratčasiman Račabhat-universitet, Tehnine universitet Isan Račamangalan nimed, Vongčavalitkul-universitet.
Irdkosketused
Kategorii:Tailandan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Edison Tomas Alva
thumb|upright|250px|A Day with Thomas Edison (1922). Dokumentaline video 18 min 44 s hätkte Tomas Alva Edison (Thomas Alva Edison; sünd. 11. uhoku 1847, Mailen-žilo, Ogajo, AÜV — 18. reduku 1931, Uest Orindž-taunšip läz Nju Jorkad, Nju Džersi, AÜV) oli mail'mas tutab amerikaine edheotai i melestegii.
Edison sai AÜV:oiden 1093 patentad da läz 3000 — toižiš valdkundoiš. Hän paremboiči telegrafan, telefonan i fil'mapparaturan, tegi kalindlampad satusekahan kommertižikš, sädi ezmäižid elektrovedimid, tegi meles fonografan.
Biografii
Tomas Alva oli sündnu Samuel' Edisonan kanzha, hänen ezitatad oliba manpidajad. Mam oli Nensi Eliot i libui pühämehen kanzaspäi. Laps'aigan Tomasan Alvan lühüd nimi oli Al'. Küksihe händast školaspäi koumen kun jäl'ghe, sikš miše opendajad lugiba prihašt «röunatud mahtusidenke», i mam andoi Tomasale ezmäšt opendust kodiš. Tedokirjad i kodvad oliba mel'hetartuižed prihale kaiken, i hän radaškanzi lugendlehtesiden möjaks samha rahoid kodviden täht. Vspäi 1863 radoi telegrafistan raudtel, no küksihe radospäi onetomuziden riven tagut. Niil-žo vozil Edison napri möda severzid-se tehtud meles ladimid (lugim valičemižiden äniden täht, avtomat kirjutamha kursid biržan täht), no sai kilt.
Vl 1869 mez' sirdi Nju Jorkha radmaha telegrafistan, i sil-žo vodel paneb «Pop, Edison i kompanii»-edheotandan alust. Edison paremboiči biržbülleteniden telegrafiruindan sistemad kuldan i akcijoiden kursas biržtikeran kävutaden. «Gold & Stock telegraph company» osti ladint US$40 tuhas, i Edison avaiži severz'-se radhonusid sadud rahoišpäi ladimen tehmižen täht. Vll 1873−1876 melestegii andoi 45 zajavindad patentoihe näht, ližadui telegrafan pigudele severt-se kerdoid toden kaksitadud dupleksan ladint.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden edheotajad Kategorii:Melestegijad Kategorii:General Electric Kategorii:AÜV:oiden tedomehed Kategorii:Edheotajad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1847 Kategorii:Kolnuded vl 1931 Kategorii:Sündnuded Ogajoho Kategorii:Kolnuded Nju Džersiš
Nurmes
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1810. Mülütihe Nurmesan küläkundad sihe vl 1973, i ühtištadud kund sai lidnan statusad vl 1974. Valtimo-kund om lidnankundan palaks vspäi 2020.
Nurmes šingotase mecan pilindal i ümbriradmižel, sömtegimištol (glütenatoi leib, kala- i lihaproduktad), metalltegesiden inžiniringal, mugažo mägisuksiden Jurttivaar-keskusel (Jurttivaara). Himižiden produktoiden tehmine biotorhudel (pumaterial) projektiruiše. Muzikfestivalid oleskeldas Raštvoiden kanman, i Nurmes om tetab Evropas kuti «Raštvoiden pajoiden lidn».
Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 11 550 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2010 — 8 508 ristitud. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,3%, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 1,6%.
Pertti Vainionpää radoi edeližen lidnanpämehen, vhesai 2012.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižkarjal
Udinalaižed
Udinalaižed (udin.: удийо́х, üks'lugu уди́, удины, udilər) oma Kavkazan rahvaz. Venäman Dagestanan rahvahad oma heimos heidenke.
Ristituiden lugu om läz 10 tuhad. Elädas Venäman suvipäivlaskmas (Rostovan agj, Krasnodaran rand) i Azerbaidžanas (Gabalan rajon) tobjimalaz.
Pagištas udinan kelel, mugažo venän da azerbaidžanan kelil. Rahvaz alastui assimiläcijale armenijalaižidenke i azerbaidžanlaižidenke. Hristanuskojad religijan mödhe.
Istorii
Äiluguine rahvaz enččes, Gerodot mainitab sodamehid-utilaižid «Istorii»-tedotös 5. voz'sadal EME. Heimon nügüdläine udi-nimituz om kirjutadud ezmäižen kerdan rimalaižen Plinijan «Londuseližes istorijas» (1. voz'sada EME), mugažo antižen mirun toižil tedomehil i armenižiš purtkiš 5. voz'sadaspäi.
Udinalaižed oliba Kavkazižen Albanijan znamasižeks heimoks, sijatihe sen molembid pälidnoid (Kabal i Bard) heiden etnižel territorijal.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Valdmeri
thumb|right|250px|Navigacijan pindad valdmeriš Valdmeri om kaikiš suremb veziobjekt, kudamb om Mail'man valdmeren palaks, sijadase kontinentiden da sariden keskes. Kogoneb merivedespäi, sen mülünd om läz ühtejitte kaiktä. Om ičendoid: joksii ümbrišt (veziden cirkuläcii i joksmused, purun sündund atmosferas), vastaimižpainegen Man atmosferanke da korenke kaikenaigaižuz.
Kaik om 4 valdmert (suruden mödhe): Tün', Atlantine, Indine da Jävaldmeri. Mail'man valdmeri kogoneb niišpäi, sen pind om 361 mln km², nece om 71% planetan pindad i 94,1% Man gidrosferad. Merivezi peitab koverikahan reljefan valdmeriden pohjas. Valdmered jagasoiš merihe, lahtihe da sal'mihe.
Valdmeritedo om pühätadud valdmeriden tedoidusele. Valdmeren biologii tedoidab valdmeren florad da živateläjištod.
Homaičendad
Kategorii:Vezištod Kategorii:Valdmeritedo
Amundsen Rual'
Rual' Engel'bregt Gravning Amundsen (Roald Engelbregt Gravning Amundsen; s. 16. heinku 1872, Borge, Norvegii — kol. 18. kezaku 1928, Barencan meri, Arktik) oli norvegine polärine matkadai da tedoidai. Hän viden kesken joukunke saihe Suvinabahasai ezmäižen kerdan mail'mas, vn 1911 14. päiväl tal'vkud, i kaik pörduihe tagaz Skottan ekspedicijaspäi erineden. Maskirui edelkävujan ekspedicijoid tedoidusikš, kaiken rahavelgan problemad oliba.
Biografii
Rualin tat oli Jens Engebrekt Amundsen-edheotai-meritorgovan (1820−1886), mam — Hanna Henrike Gustava Salkvist (Amundsen), valdkundmehen tütär. Hö sündutihe nell' poigad, i Rual' oli norembaižen. Ročilaine Elizabet Gustavson-guvernant holdui lapsiš noressai, i Hannan surman jäl'ghe vl 1893 abuti Rualile lujas. Rual' Amundsen openui školas pahoin, taci opendust medicinižen universitetan vaumičendpalakundas. Lapsessai mahtoi štarkta suksil i sportazi, tegi lähižid matkoid vellenke i sebranikoidenke, muga vaumiči oigeta elon planoid.
Tedomatkad
Vn 1895 kevädel Amundsen oigenzi šturmanan egzaminad i ühtni Bel'gijan antarktižhe satusetomha ekspedicijha (1896−1899) merimeheks. Sid' oli ekspedicijoiden pämehen kaiken:
Kanz
Amundsen päti ühtneda polärižihe ekspedicijoihe prihastusespäi i jäi naimatoman elon hätkte. Hänel koume sudaruškad oli, kaik naižed oliba lähtnuded mehile edel sidä. Vll 1920/1921 tal'vdundan aigan Čukotkal Amundsen kändihe ižindamaks čukačun Kakonita- i Kamilla-neičukaižiden täht, andoi tütrindamid ičeze kanzannimed da oigenzi opetas Norvegijha ičeze Leon-vellennoks.
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan matkadajad Kategorii:Matkadajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Sogndal
thumb|right|250px|Sogndal Sogndal (mugažo norvegijan kelel) om Norvegijan kund (kommun) Vestland-agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Administrativine keskuz om Sogndalsfjör-lidn.
Kund sijadase Sognefjordan süvüdes. Pind — 1257,89 km². Eläjiden lugu — 11 847 ristitud (2020).
Terje Bakken — Windir-metalgruppan alusenpanii i vokalist oli sündnu Sogndalha.
Homaičendad
Kategorii:Norvegijan kundad Kategorii:Vestland
Gamburg
Gamburg (Hamburg), oficialine nimi — Joudjaline da Ganzejan Gamburg-lidn (Freie und Hansestadt Hamburg [ˈhambʊɐ̯k]), om Saksanman kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, sen üks' federacijanmaišpäi, Evropan kahtenz' surtte meriport.
Istorii
Lidnan aluz om pandud 8. voz'sadal meiden erad. Vl 808 Suren Karlan ohjandusen aigan lidnuz oli saudud kaičemha eläjid päivlaskmaižid slavilaižid vaste.
Vl 1510 Gamburg sai imperijan joudjaližen lidnan statusan (ičeohjastusen oiktuz).
Geografijan andmused
Gamburg-federacijanma om röunoiš Šlezvig-Gol'štein-federacijanmanke pohjoižes da Alasaksonijanke suves.
Lidn sijadase Saksanman pohjoižes, El'b- da Al'ster-jogiden ühthejoksmusen randoil, El'ban lanktendan sijas Pohjoižmeren karha, 110 km merospäi. Gamburgan keskuz seižub 6 metrad keskkorktusel.
Gamburg jagase 7 administrativižhe rajonha ičeze valičendorganoidenke. Rajonad alajagasoiš 105 fartalha.
Transport
Metro (saks. Hamburger U-Bahn) radab lidnas vspäi 1912 (4 jonod, 104,7 km, om 91 stancijad, manpäližed tobmas palas). Sen ližaks, lidnan raudte (saks. S-Bahn) om kundaližeks transportaks.
thumb|center|1000px| Lidnan keskusen ühthine nägu.
Rufin kirj
thumb|right|250px|«Ruf' Voozan pöudol», vn 1828 voikuva. Pirdi saksalaine Julius Šnorr Rufin kirj (רוּת, Ροὺθ, Ruth, Книга Руфи) om evrejan Tanahan Ktuvim-jagusen videnz' kirj, hristanuskondan 8. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud 6.-4. voz'sadal EME, edel heimolaižiden naindan kel'dandad. Tegii om tundmatoi. Kogoneb nelläs jagusespäi. Se om bukoline, koveritoi i avoinmel'ne starin amuižes patriarhaližes elos.
Ruf'-pähengen (vai Rut-neiččen) elonstarin om edestadud detaližikš. Goll' Ruf' oli keradanu tähkid elokahan Voozan pöudol, i se mez' vedi tarkust hänhe, käski radnikoile jätta enamba tähkid. Ruf' avaiži Voozale anopen nevondan mödhe, miše hö oma heimkosketusiš, no Vooz vahvišti lidnan tobmile ičeze oiktusid otta Rufid akaks.
Ruf' mainitase Sündun ezimamoiden keskes.
Kirjan vepsänkel'ne känduz om pästtud vl 2023, Nina Zaiceva-tedomez' tegi sidä.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Krasnokamenk (Jaltan rajon)
Krasnokamenk (Qızıltaş / Къызылташ, Краснокам'янка, Краснокаменка) om lidnanvuitte žilo Kriman suves läz Jalt-lidnad.
Edel 1945 vot oficialine nimituz oli Kiziltaš. Kätihe lidnanvuiččeks vl 1971.
Vl 2012 Krasnokamenkan eläjiden lugu oli 1 023 ristitud.
Se oli istorižišti grekalaine eländpunkt; nügüd' elädas venälaižed da krimantatarlaižed sigä.
Kategorii:Kriman lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jaltan lidnümbrik
Burätijan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om kuz' lidnad (город, хото) i 12 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Burätijan Tazovaldkundas.
Tazovaldkundan lidnalaižiden pala oli 61,5% vl 1989.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Turan (lidn, Venäma)
Turan (ven. i Туран) om Venäman lidn da lidnankund (sumon) Tuvan Tazovaldkundan pohjoižes. Se om Pii-Heman kožuunan (rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Se om ezmäine venämalaine eländpunkt Tuvas. Turanan aluz om pandud külähä vl 1885. Külä sai lidnan statusad vl 1945.
Turan-lidn šingotase sauvondedheotandoil da maižanduzturizmal (maralankazvatuz).
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen randal (mülüb Jenisein basseinha), 861 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kizilan röunhasai om 65 km suvhe, se om lähembaine lidn.
Koume žilod (arbanad) mülüdas lidnankundha Turanan ližaks. Lidnankundan pind — 94,01 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 981 ristitud, lidnankundan — 5 695 ristitud, kožuunan nell' seičemendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 6 tuhad eläjid vll 1989−1998 (6 tuh. rist. vl 1998). Vl 2017 kaik 4 921 ristitud elihe lidnas i 5 670 ristitud kaikes lidnankundas.
Buddizman suburgan om olmas lidnas vspäi 2012. Hristanuskondan ph. Innokentijan Irkutskalaižen jumalanpert' oli saudud vl 1914, se om udessündutadud 1990-nzil vozil. Uz' ph. Vladimir-ruhtinasen pühäpert' (ortodoksine hristanuskond) om avaitud lidnas vl 2017.
Rahvahad (enamba 0,5% vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 59,0%, tuvalaižed — 36,8%, hakaslaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,6%, ukrainalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,3%.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tuvan Tazovaldkundan lidnad *
Valfar, ein Windir
«Valfar, ein Windir» (Valfar, torač) om norvegijalaižen Windir-gruppan kompiläcijanal'bom. Se om pästtud vn 2004 keväz'kun 27. päiväl.
Kogoduz mülütab uzid kompozicijoid i edeližiden pajoiden uzid änetusid kahtel kompaktdiskal. Sal'hed al'boman möndoišpäi oma oigetud vaiše Val'faran kanzale hänen surman tagut.
CD2
Kategorii:Windir:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 al'bomad
Kirovskan rajon
Kirovskan rajon (Кировский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Kirovsk-lidn (mülüb rajonha vspäi 2006).
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1977 sulakun 1. päiväl Leningradan agjaha Volhovan da Tosnon rajoniden paloišpäi, Kirovsk-lidnad agjan alištusenke panihe keskuseks. Vozil 1993−2006 Šlissel'burg-lidn oli alištunu agjan tobmudele. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Kirovskan rajon om Leningradan agjan keskuztaho. Pind — 2 590 nellikkilometrad (15nz' sija agjas). Mec katab kaks' koumandest rajonan territorijad (1 743 km²).
Om röunoid 4 Leningradan agjan rajonanke da Piterinke:
Rajonan pohjoižed randad lainištab Ladoganjärv. Znamasine jogi om joksii sišpäi Neva. Nevanjogi om olmas rajonan lodehližeks röunaks, lankteb Suomen lahthe. Kaik joged mülüdas Baltijan meren (Atlantižen valdmeren) basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (apakkivi, gravii, šebin', letked, saved, mouckivi), mec, kala, reskvezi.
Vspäi 2006 rajonan territorii alajagase 11 municipaližhe ühtnikha: 8 lidnkundha da 3 küläkundha.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 22 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Junus Ibragimov radab sen ezimehen da rajonan pämehen vs 2016 sügüz'kun 26. päiväspäi ezmäižen strokun. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest.
Vs 2016 sügüz'kun 26. päiväspäi Andrei Vit'ko radab rajonan administracijan pämeheks. Ezmäine varapämez', kuz' muite varapämest oma hänele abhu. Kuz' komitetad, 12 palakundad, 8 ohjastust da 11 laudkundad alištudas rajonan administracijan pämehištole.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 101 353 ristitud (videnz' sija agjas).
Kaik om 100 eländpunktad rajonas, sidä kesken 3 lidnad, 5 lidnanvuittušt žilod, 8 muite žilod, 5 raudtestancijan žilod, 78 küläd da 1 futor.
Toižed sured eländpunktad oma Otradnoje-lidn (25,2 tuh. rist. vl 2016), Šlissel'burg-lidn (14,7 tuh. rist. vl 2016), lidnanvuiččed Mga-žilo (10,2 tuh. rist. vl 2016), Priladožskii-žilo (5,7 tuh. rist. vl 2016) da Nazii-žilo (4,8 tuh. rist. vl 2016).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 88,3%, ukrainalaižed — 1,9%, vaugedvenälaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,5%, uzbekalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 4,6% (jäl'gmäižiden keskes 14,5% mahttas pagišta venäkelel).
Erased igähižed rahvahad: suomalaižed — 102 rist. (0,10%), karjalaižed — 76 rist. (0,07%), estilaižed — 23 rist. (0,02%), vepsläižed — 8 rist. (vähemba mi 0,01%), ižoralaižed — 3 rist. (vähemba mi 0,01%).
Opendusen aluzkundoiden verk mülütab 19 päivkodid, 17 keskskolad, 3 lapsiden da norišton sportskolad.
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma :
Leningradan agjan lidnad
Kaik om koumekümne nell' lidnad (город) i 36 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Leningradan agjas (vspäi 2023).
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Vahtar'
Vahtar'  (Acer), paginoiš vahker mugažo, om lehtpuiden heim, mülüb Sapindusižed-sugukundha. Enamba 160 erikod om olmas heimos.
Kazvandan tahondad
Kazvab Evropas, Pohjoižamerikas, Kavkazal, Keskuzližes, Suvižes (mägirajoniš tobjimalaz) i Päivnouzmaižes Azijas. Om igähižvihandoid erikoid-ki Keskmeren randpolel da Suviazijas.
Ümbrikirjutand
Pud sadas 10..40 metrhasai kortte. Erased penzhad mülüdas heimho, hö kazdas 5..10 metrhasai kortusen mödhe. Änikod oleldas rusttoil, oranžmujul, pakuižil da vihandoil, kuti lehthed-ki sügüzel. Om 3% saharad vahtaren südäivedes keskmäral.
Kävutand
Ottas kävutamižhe dekoriruimha irdoid da puištoid, bonsaikš, pumaterialaks, bumagan tehmižes, medenkandajaks kazmuseks. Sadas saharad da siropad Kanadan erikoiden südäivedespäi (4% saharad). AÜV:oiden armii kävuti 26-kilogrammišt bombad vahtaren semnidenke päkomponentaks Toižen mail'man sodan aigan.
Homaičendad
Kategorii:Sapindusižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused
Krasnoturjinsk
Krasnoturjinsk (Краснотурьи́нск) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan lodehes. Se om Krasnoturjinskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1758 sügüzel kuti Turjan kaivuded-žilo (Турьинские рудники) otmaha kävutamižhe severzid-se kaivuzid, kudambiden valdoičii oli Üläturan Maksim Pohodäšin-torgovan. Saihe vas'ken, raudan i kuldan kivendoid, möhemba boksitoid-ki (vspäi 1931). Kätihe lidnanvuiččeks Turjinskii-žiloks vl 1928. Žilo sai lidnan statusad vn 1944 27. päiväl kül'mkud nügüdläiženke nimenke. Vspäi 1963 aluštub agjan tobmudele oikti.
Krasnoturjinsk šingotase Bogoslovskii-alüminijantegimel (mülüb «Rusal»-kompanijha, radab boksitoil Severoural'skan löudmižsijišpäi) i Bogoslovskai-LEK:al, kuldan i hobedan samižel, leibänkombinatal, sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbetontegesed, savič, kabeläd, pumaterialad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pohjoižen Uralan päivnouzmaižil pautkil, Turj-jogen muugotil randoil (126 km, Турья́ «järvekaz jogi» mansin kelespäi, Sos'van oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 201 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jekaterinburghasai om 326 km suvhe orhal, 385 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Serov 35 km suvipäivnouzmha orhal, avtotedme vai raudtedme, Karpinsk 2 km päivlaskmha orhal, avtol vai raudtedme, i Volčansk 20 km pohjoižhe orhal, avtotedme vai raudtel.
Rudničnii-žilo (4035 rist. vl 2010) i völ nell' žilod mülüdas lidnümbrikho Krasnoturjinskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 718,93 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 59 633 ristitud, lidnümbrikon ühesa kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 64..67 tuhad eläjid vl 1962 i vll 1986−2003 (67 324 rist. vl 1989).
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 88,1%, saksalaižed — 5,4%, totarlaižed — 2,8%, ukrainalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 2,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid ratas Krasnoturjinskas: ph. hengenavaidamižen Maksim-kundlijan päjumalanpert' (om saudud vll 1844−1852), kaks' jumalanpertid, časoun' i naižjumalankodi kahtenke jumalanpertinke. Lüteranine pühäpert' i uden apostoloiden jumalankodikundan pühäpert' oma letud lidnas. Islaman «Nur»-mečet' om avaitud lidnas vspäi 2011.
Šizofrenii
thumb|right|250px|[[Paranoidine šizofrenii|Paranoidižen šizofrenikan kodi]] Šizofrenii om jüged psihine palahtelend; meletamižen processoiden i emocionaližiden reakcijoiden čihodamine.
Harakterižed pirdad: gallücinacijad (nägemižen vai kulemižen), paranoidine vai fantastine horind, meletamižen i vasthaotmižen fundamentaližed palahtelendad, paginan dezorganizacii, adekvatoi vai hond affekt; mugažo socialine disfunkcii da tömahtutomuz. thumb|right|250px|Šizofrenii, video om sätud [[Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad|AÜV:oiden Nacionaližel hengeližen tervhuden institutal (3 min 18 s), anglijan kelel subtitroidenke]]
Krasnoturjinsk
Galerei
thumb|center|1000px| Lidnan ühthine nägu Turj-jogen vastrandalpäi vn 2007 elokus
Šizofrenii
Homaičendad
Kategorii:Läžundad kirjamišton mödhe Kategorii:Psihiatrii
Kot d'Ivuar
Kot d'Ivuar, täuz' oficialine nimituz — Kot d'Ivuaran Tazovaldkund (République de Côte d'Ivoire [ʁepyˈblik də kot diˈvwaʁ]), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, Atlantižen valdmeren Gvinejan lahten randal. Edel 1986 vot nimitihe Kot d'Ivuarad Elefantanlun Randan Tazovaldkund:aks. Pälidn om Jamusukro.
Istorii
Voziš 2002−2007 kaks' Rahvahanikoiden sodad oli valdkundas.
Geografijan andmused
Reljef om tazo, pohjoižes om platoid. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Mont Nimba-mägi, 1752 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidembad joged oma Sasandr, Bandam da Komoe. Kaik ned oma kos'kekahad da kožudas laivoiden ujumha ei edemba mi 65 km mererandpolelpäi.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, diamantad, metallad (mangankivend, raudkivend, kobal't, boksitad, vas'k, kuld, nikel', tantal).
Tobmuz
thumb|right|250px|Kot d'Ivuaran parlamentan pert' [[Jamusukros]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Président de la République de Côte d'Ivoire), hän om armijan päkäsknik da paneb päministrad radsijha, hänele sab säta käskusid. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks. Varaprezident om Nacionaližen Suiman pämez'.
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Sénat, uz' kodi uden Konstitucijan mödhe) 99 ühtnijanke, kaikutte agj valičeb 2 ezitajad, prezident paneb radnikusele koumandest. Alakodi om Nacionaline Suim (franc. Assemblée Nationale), kaik rahvaz valičeb sen 255 ühtnijad nelläks vodeks (edel 2016 vot oli viž vot) üks'mandatižiš valičemižümbrikoiš.