cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pimenov Vladimir
Homaičendad
Kategorii:Etnologad Kategorii:Etnografad Kategorii:Suomalaiž-ugrilaine mail'm Kategorii:NSTÜ:n tedomehed Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Voronežha
Amuine Egipt
thumb|right|250px|Egiptan imperijan leviganduz 15. voz'sadal e.m.e. Amuine Egipt (Αἴγυπτος da Aegyptus-sanoišpäi; ičeze nimitused: Ta-kemet «Mustma», Ta-meri «Kokteižen ma», Ta-uji «Kaks' mad», Ide-buji «Kaks' randad») om istorižen regionan da kul'turan nimituz, sijazihe Afrikan pohjoižpäivnouzmas. 4. voz'tuhan keskespäi EME 4. voz'sadahasai m.e. se oli Amuižen mail'man civilizacijan znamasižeks palaks. Oli olmas Nil-jogen alajoksmuses.
Egiptologii tedoidab Amuižen Egiptan aspektoid.
Istorijan pordod
Amuižen Egiptan istorii om 40 voz'sadad hätkte i jagase nelläks pordoks: Čihozi da oli anastadud arabalaižil 7. voz'sadal.
Valdkundaline šingotez
Väghine ma Nilan alangištos andoi hüvid villän satusid, sikš voimuz oli pidada regulärišt armijad kontroliruimha ristituid. Valdkundapparat oli šingotadud, faraon oli valdkundan pämehen. Ičeze kel', ijeroglifine kirjkel', politeistine religii oliba valdkundas. Se andab nügüd'-ki modan tendencijoid, suren i penen arhitekturan stilid (piramidad, pert'kulud, muštpachad).
Irdkosketused
Kategorii:Keskmeren randpolen istorii
Gorodovikovsk
Gorodovikovsk (Городовико́вск, Бәәшңтә «pert'kulunke», «čuhundusenke») om Venäman lidn da lidnankund Kalmikijan Tazovaldkundan päivlaskmaižes čogas. Se om Gorodovikovskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1871 kuti kalmikalaižiden Bašant-žilo (село Башанта́) elänzoitmaha tahondad anttud umal, nimitihe jogen mödhe. Vn 1943 28. päiväl tal'vkud deportiruihe kalmikalaižid, i vhesai 1957 žilo oli mülünu Rostovan agjaha. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1971, udesnimitihe Oka Gorodovikov-polknikjenaralan muštho.
Gorodovikovsk šingotase paštandsijal, mellical, makaroniden cehal, rajonkeskusen socialižen infrastrukturan holitišil. Ei ole tegimišton järedoid edheotandoid lidnas. Se om ümbärtud maižanduzrajonal, mahuz om mustma. Nevondkundaližel aigal konservtegim, voitegim, savičuntegim i omblendfabrik radoiba lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 64 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Elisthasai om 234 km päivnouzmha. Lähembaine lidn om Sal'sk (Rostovan agj) 53 km lodeheze orhal vai 60 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +10,3 C°, heinkun-elokun +22..+23 C°, tal'vkun-uhokun −1..−3 C°. Ekstremumad oma −25 C° i +42 C°. Paneb sadegid 468 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba kezakus (55 mm). Sadegiden lugumär voib vajehtadas lujas vozidme.
Gorodovikovsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 175,86 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 480 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 11..12 tuh. eläjid vll 1979−1992 (11 902 rist. vl 1989). Vl 2017 kaik 8 798 ristitud elihe lidnas.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 63,4%, kalmikalaižed — 25,4%, turkad-meshetijalaižed — 1,9%, saksalaižed — 1,5%, ukrainalaižed — 1,5%, armenijalaižed — 1,1%, korejalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,9%, rahvahuden ozutandata — 1,3%.
Buddizman Zonkava-valdoičijan tantrine pühäpert' om saudud vll 2005−2008. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: ph. Aleksii-carinpoigan (om letud vll 2007−2018) i Mikoi-arhangelan.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Äiprofil'ne kolledž i Bašantan kolledž F.G. Popovan nimed (Kalmikijan valdkundaližen universitetan filial).
Edeline lidnankundan pämez' (ahlači) om Sergei Sereda (2010 — reduku 2020).
Gidrozofobii
Gidrozofobii (ἱδρόω hidroo «higostun» i φόβος fobos «varu») om fobii (irracionaline varu), varaiduz higostuda. Oleskeleb süiden tagut, ozutesikš varu sada kül'mehtust i higon haižun vastmel'žuz.
Toižiden ristituiden higon varu kaclese fobijan löumendusen aigan, ka läžujad ümbärtas kundaližid sijid higostunuzidenke.
Fobijan simptomad oma panižen atakan tundused: arterialižen painuden ližaduz, lopusiden säraiduz, lujetud südäikeranlönd, nahkan mujun rusktuz vai vauhištuz.
Homaičendad
Kategorii:Fobijad
Azartvändzon
Azartvändzon (игорная зона, harvašti гемблинг-зона) om eriline administrativiž-geografine objekt Venäman Federacijan territorijal. Azartvändzonad oma üks'jäižed sijad valdkundas, kus voib vedada da organizuida sidodud azartvändoihe edheotandoid. Ei sa toižil sijil päiči bukmekeroiš, totalizatoriš da loterejiš. Tehtas vn 2009 heinkuspäi.
Kaik om viž azartvändzonad:
Planiruidud azartvändzonad:
Kacu mugažo
* Kategorii:Azartvändod Kategorii:Geografižed objektad
Šoigu Sergei
Sergei Kožugetovič Šoigu (Сергей Күжүгет оглу Шойгу, Сергей Кужугетович Шойгу; sünd. 21. semendku 1955, Čadan, Tuvan avtonomine agj, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine voinšingotai i valdkundmez', Venäman kaičendministr (vs 2012 kül'mkun 6. päiväspäi).
Biografii
Tuleban aigan ministr sai opendust Krasnojarskan politehnižes institutas (nüg. Krasnojarskan valdkundaline tehnine universitet) vll 1972−1977, pästnus sišpäi «sauvondan inžener»-specializacijanke i varaleitnant-arvonke. Armijan jenaral (2003). Venäman Vägimez' (1999).
Vozil 1994−2012 Šoigu oli Venäman ministran civiližen kaičendan, ekstraordinarižiden situacijoiden i londuseližiden tegoiden likvidacijan azjoiš. Vl 2012 (11. semendku — 6. kül'mku) oli pandud radsijha da ranu Moskvan agjan gubernatoran.
Kanz
Kaks' sizart om Sergeil, vanhemb Larisa i noremb Irina. Ministr om nainu, Irina Šoigu (neiččel Antipina) om hänen ak. Sündutihe kaht tütärt naimiželos: Julija (sünd. 1977) i Ksenija (s. 1991).
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tuvan Tazovaldkundha
Atlant (lidn, Džordžii, AÜV)
Atlant (Atlanta) om AÜV:oiden lidn, Džordžii-štatan pälidn da kaikiš suremb lidn. Lidnan aglomeracii otab ühesanden sijan AÜV:oiš ristitišton lugun mödhe (5,8 mln vl 2017).
Lidn om mail'man üks' päižiš azjaližiš keskusišpäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1837 raudtel Terminus-raudtestancijaks (Terminus — «nolänz' kilometr») Savann-portan da Keskpäivlaskm-regionan keskes. Žilo sai lidnan statusan vl 1847, nimitihe sidä Atlantaks lühüdas eziauguižikš taritud Atlantika-Pacifik-nimespäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan lodehes, seižub kukhil suvhe Appalačid-mägišpäi, Mississipin Čattahuči-ližajogen hural randal, 225..320 m ü.m.t. korktusil.
Klimat om subtropine neps.
Atlant jagase 25 rajonha, ned alajagasoiš 242 lidnanlaptha (angl. neighborhood).
Ižanduz
Lidnaglomeracijan kogosüdäiprodukt om 304 bln US$ (kahesanz' sija valdkundas da 17nz' mail'mas).
Vl 1886 Coca-Cola-jom om tehtud melel Atlantas.
UPS, The Coca-Cola Company, AT&T Mobility da CNN mail'man kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Džordžijan lidnad Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Koskhaižed
Koskhaižed vai Todesižed koskhaižed (Tettigoniidae) om gavediden sugukund. Koskhaižen toižed nimitused paginoiš oma čirgjäine i skoc'k. Üks' erikoišpäi om heinkoskhaine (Decticus verrucivorus).
Leviganduz
Voib vastata koskhaižid kaikil kontinentil päiči Antarktidas. Kaik om läz 6400 erikod, ühtištadas niid 20 alasugukundha.
Erikoiden enambuz eläb Amazonasan vihmmecoiš, läz 2 tuhad, erased täuz'igäižed kazdas 130 millimetrhasai. Koskhaižed oma olmas venon vönen tahoiš-ki, 255 erikod elädas Pohjoižamerikas.
Ümbrikirjutand
Igän hätkeližuz om läz üht vot. Hibj oleleb 5..130 mm pitte, suruz rippub tahondan nepsudespäi: kuivamb — ka penemb. Habinoižed oma sugasudenvuiččed, pidemb mi hibj. Hura üläsuug venub ülemb oiktad üläsuugad kaiken. Kulemiželim sijadase ezijaugoiden säril. Emäč munib kezan lopus tobjimalaz, munind tegese mahushe vai kazmusiden tüviden reiguihe.
Gavedin muju om vihand kamuflirui, kazmusiden lehtesiden pojav. Ku otta käzihe sured koskhašt, ka se rebitab nahkad harvoin, no voib tehta kibud.
Söte
Södas lehthištod, änikoid, möuvast da semnid, no om lihansöjid-ki erikoid, ottas sömäks toižid gavedid, edenoid, eskai penid küid i šihlikoid. Erased erikod travidas maižanduzkul'turoid i puid.
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid
Mjanmar
Mjanmar, täuz' oficialine nimi — Mjanmaran Ühtištusen Tazovaldkund (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် Pjidaunzu Thanmăda Mjăma Nainngandav), om valdkund Suvipäivnouzmaižes Azijas, Indokitain pol'saren päivlaskmpoles, Indižen valdmeren Andamanan meren da Bengalijan lahten randoil. Pälidn om Naip'jido.
Istorii
Vn 1948 4. päiväl vilukud Mjanmar tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Vn 1962 2. päiväl keväz'kud sodakukerduz tegihe valdkundas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1947. Nügüdläine nellänz' lugul Konstitucii om vahvištadud vn 2008 29. päiväl semendkud referenduman jäl'ghe, tuli väghe vn 2011 24. päiväl sügüz'kud, se om väges vn 2015 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mjanmaran topografine kart. Mjanmar om mavaldkundröunoiš Bangladešanke (röunan piduz — 271 km) da Indijanke (1468 km) päivlaskmas, Kitainke (2129 km) da Laosanke (238 km) päivnouzmas, Tailandanke suvipäivnouzmas (2416 km). Ühthine röunoiden piduz — 6522 km. Valdmererandan piduz om 1930 km.
Kaikiš korktemb čokkoim om Gamlang Razi-mägi, 5870 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidembad joged oma Činduin, Iravadi, Mekong, Saluin, Sitaun, ned jokstas Andamanan merhe.
Klimat om tropine da subekvatorialine. Kaik om koume sezonad vodes: neps (semendku-reduku), viluhk (reduku-uhoku), räk (uhoku-semendku).
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (vas'k, tin, hahktin, cink, vol'fram, kuld), antimonii, pol'kalližarvoižed kived; toižed varad — mramor, mec, kala, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Mjanmaran parlamentan südäin [[Naip'jidos.]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Nacionaline armii ühtneb politižhe eloho. Valdkundan pämez' om prezident (နိုင်ငံတော်‌ သမ္မတ Nuing Ngam Tau Samma.ta.), kaks' varaprezidentad om hänel abuiš. Parlamentan ühtnijad valitas prezidentad videks vodeks, kahtenz' strok om voimuseline. Prezident radab ohjastusen-ki pämehen.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Mjanmaran administrativiž-territorialine jagand.
Mjanmar jagase 19 regionaks: 7 administrativišt agjad (tajing) da 7 štatad (nacionališt agjad, pui ne), völ om 5 zonad ičeohjastusenke.
Eläjad
Mjanmaras elädas mjanmaralaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 55 746 253 eläjad.
Religijan mödhe (2014): buddistad — 87,9%, hristanuskojad — 6,2%, islamanuskojad — 4,3%, animistad — 0,8%, induistad — 0,5%, toižed uskojad — 0,2%, religijatomad — 0,1%.
Ižanduz
Vl 2010 Mjanmaran päeksport oli kivivoin gazad (43%), bobanvuiččed jüvil (17%), mec parzil (10%), erazvuiččed sobad (9%); toine eksport — kala da merenproduktad (5%), ris (2%), pol'kalližarvoižed kived (2%), ireg lete metalloita (1%), londuseline kaučuk (1%), marganc (1%). Vl 2011 Tailand da Kitai oliba pätorguindühtnijoikš: Tailand oli pol'eksportan ostai, Kitai oli importan koumandesen möi.
Lipofobii
Fobijan nimituz sündui AÜV:oiš vl 1977.
Lipofobijan kazvand mäneb šingotadud ristitkundoiš. Vastolendaks lipofilii om enambuses veroližes kundas. Lipofobijan leviganduz tegese koumen sün tagut: elo medicinan mödhe i tervhudehe näht, modan tarbhaičendad i hibjan estetik, sömän kulutusen har'gmused.
Homaičendad
Kategorii:Fobijad
Demidov Ivan (pokervändai)
Ivan «Soul» Demidov (Иван «Soul» Демидов; sünd. 27. kezaku 1981, Moskv, NSTÜ) om venämalaine professionaline pokervändai, mugažo professionaline vändai «World of Warcraft III»:ha.
Mail'man pokerserijan da Evropan pokerturan ühtnii. Hänen ühthine samine om $6,468,381 (2012) — nece om kaikiš suremb rezul'tat vändajale, kudambal ei ole völ Mail'man pokerserijan brasletad.
Homaičendad
Kategorii:Venäman professionaližed pokervändajad Kategorii:Professionaližed pokervändajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Theope sticheli
Theope sticheli om gaved', lipkaine Riodinidae-sugukundaspäi.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Riodinidae Kategorii:Lipkaižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Birra Castello
thumb|right|250px|Oludbutulkad «Birra Castello» om italine oluden tegii San Džordžo di Nagarospäi (Friulii-region). Oluden nell' sortud.
Edheotand om olmas vlpäi 1997, sätihe «Heineken»-kompanijan demonopolizacijan tagut. Kaks' tegint Italijas, molembad oma «Heineken»-kompanijan tegimed enččes. Nügüd'aigan «Birra Castello» otab vident sijad italižel torgusel möndoiden mödhe.
Irdkosketused
Kategorii:Oluden tegijad Kategorii:Italijan kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Friulii
Vepsän kändod
Kaik om 23 nügüd'aigašt kändod vepsän keles. Ottas niid kävutamižhe substantividen, adjektividen i pronominoiden kändluses.
Sätas sanad kändos lugunlopun da kändlopun ühtenzoitusel sanantüvenke. Substantividen kändluz pöud-sanan ozuteseks, tüvi — «pöudo-»:
Lan (jogi)
thumb|right|250px|Lan-jogen ližajoged i lidnad randoil Lan (Lahn) om jogi Saksanman päivlaskmas, Rein-jogen oiged ližajogi.
Naip'jido
Naip'jido (နေပြည်တော် [nèpjìdɔ̀] «kunigahan sijaduz») om Mjanmaran pälidn. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mjanmaran region — Naip'jidon nevondterritorii.
Istorii
Ende vaiše Pjinman-lidn (Pyinmana, 100 tuh. eläjid vl 2006) sijazihe 17 kilometras uden pälidnan keskusespäi. Valdkundan uz' pälidn om saudud vll 2002−2012. Sirtihe pälidnad Jangonaspäi vn 2005 kül'mkus, 6.-11. päivil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad enččehe Jangon-pälidnhasai om 320 km suvhe.
Lan (jogi)
Keskmäine vedhuz — 57 m³/s, sur'veded oleldas tal'vkevädel. Lan om laivjogeks 148 km suspäi ülezjogen (Gisen-lidnhasai), jogen vago om kätud kanalaks sil keskustal. Seičeme oiktad i kümne hurad ližajoged.
Naip'jido
Geografijan andmused
Klimat om tropine räk kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +28..+32 C° keväz'kus-redukus, +23..+25 C° tal'vkus-uhokus. Paneb sadegid 1151 mm vodes, enamba semendkus-redukus (131..229 mm kus), kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (23 mm pordos).
Lan (jogi)
Homaičendad
Kategorii:Saksanman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe
Naip'jido
Eläjad
Vl 2009 lidnan-territorijan eläjiden lugu oli 924 608 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Koume universitetad ratas severz'-se kilometrad pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi Jezin-žilos: maižandusen, mecižandusen, veterinarijan. Kaks' tedoinstitutad ratas siš-žo. Ičeze lidnas — üläopendusen aluzkundoiden koume nomeruidud školad, Suvipäivnouzmaižen Azijan bioerazvuiččendan tedoinstitut.
Transport
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Raudte ühtenzoitab Jangon- i Mandalai-lidnoidenke.
Rahvahaidenkeskeine civiline Naip'jido-lendimport (NYT / VYNT, နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် Naipjido aapjipjisinerarlajsiut) radab 16 km suvipäivnouzmha vspäi 2011. Tehtas reisid valdkundadme, Bankokha i Kitain erasihe-se lidnoihe (Pekin, Nankin, Sian', Šen'čžen', Kun'min).
Irdkosketused
Kategorii:Mjanmaran lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Mjanmaran regionad
Tetragnatha conica
Tetragnatha conica om hämähouk Tetragnathidae-sugukundas.
Saksalaine Grube-zoolog (1812−1880) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1861. Alaerikoid ei ole.
Necil hämähoukul, ezimeletaden, ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Tetragnathidae Kategorii:Hämähoukud Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Karabaš
Karabaš (Караба́ш, Карабаш, Ҡарабаш «must mägenpä») om Venäman lidn Čeläbinskan agjan pohjoižes. Se om Karabašan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1822 kuti Soimanovskii-žilo samha kuldad sijaližiš letkišpäi. Löutihe vas'ken kivendod, i vspäi 1837 ezmäine vas'kentegim oli ranu viž vot. Vspäi 1910 nügüdläine vas'kentegim radab. Nimitihe Karabaš-žilod mägen mödhe. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1933 20. päiväl kezakud. 1980-nzile vozile sauptihe äi kaivuzid, i lidnan ekologine olend oli paha, sen tagut ristitišt poleni lujas. Vspäi 2009 lidnan Pirit-raudtestancii (Пирит) radab jüguiden täht vaiše.
Karabaš šingotase vas'kentegimel i radiotegimel, abrazivtegimel vas'kentegimen jändusil, mugažo leibänkombinat i murdonsortiruindan tegim (vspäi 2019) ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, 350 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud järvil. Sak-Elg-jogi (Соҡ-Йылға 19 km pitte, Tobolan hurapol'ne bassein) i Bogorodskii-uit sil oma lidnan suviröunaks. Matkad Čeläbinskhasai om 84 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 109 km avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Kištim 33 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 38 km avtotel vai raudtel.
Pirit-raudtestancii radab vspäi 1960 sarakol Kištimaspäi, se om vaiše jüguiden täht.
Ühesa pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Karabašan ližaks. Lidnümbrikon pind — 682 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 152 ristitud, lidnümbrikon — 13 424 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 38 300 eläjad vl 1939. Kaik 11 059 kaikenaigašt eläjad oli lidnümbrikos vl 2019.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,0%, totarlaižed — 4,5%, baškiralaižed — 4,0%, toižed rahvahad — 3,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkund om Kaslin tegimištoliž-gumanitarižen tehnikuman Karabašan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod
Ristit
thumb|right|250px|Igähižen rahvahan [[mez' i naine Tailandan pohjoižes]] Ristit (Homo sapiens) om Ristitud-sugun erik (Homo) Gominidad-sugukundaspäi Primatad-heimkundas, üks'jäine eläb nügüdläižen aigan. Hän om kundaline olii melenke da tuntkenke, istorižen töhišton da kul'turan subjekt. Ristit sündui Mal evolücijan processan rezul'tataks — antropogenezas, sen tedoiduz jätkustub.
Ristitkund om ristitližiden individoiden ühtmuz.
Etimologii
Vepsän «ristit»-sana tuleb «rist»- i «risttä»-vaihišpäi, sikš ende ristituikš sai kucta vaiše valatadud mehid. Sid' nece nimituz leviganzi kaikile mehile.
Erinijad pirdad
Ristitun hibj erineb oblezjanaspäi:
Sietl
Sietl (Seattle, lušucid: Dᶻidᶻəlal̓ič) om AÜV:oiden lidn da meriport Vašington-štatas. Se om štatan i federacijan lodehen kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1851 kül'mkus skautoil kuti Alkai Point (Alki Point). Vl 1852 hö sirdihe udhe sijha indejižiden küliden keskes i nimitihe žilod Duvamps:aks (Duwamps) indejalaižiden duvamiš-heimon mödhe. Vl 1855 udesnimitihe nügüdläižikš indejalaižiden Si'atl'-vejan mödhe. Vl 1869 2. päiväl tal'vkud žilo sai lidnan oficialižid oiktusid. Vl 1889 luja lämoipalo tegihe azjaližes keskuses, pölištunuzita.
Vl 1962 mail'man Ekspo-ozutelend mändi lidnas, saudihe lidnan «Speis nidl»-simvolad ozutelendan täht. Vl 1990 Hüvän valdan vändod oliba Sietlas. Lidn om mail'man UPS-, Boeing-, Microsoft- i Amazon-korporacijoiden sündundsijaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tünen valdmeren da sen Pjudžet-lahten päivnouzmaižel randal, 0..158 m ü.m.t. korktusil. Matkad štatan administrativižes Olimpii-keskushesai om 100 km suvipäivlaskmha orhal. Lähembaine järed lidn om Vankuver (Kanad) 200 km pohjoižhe orhal.
Klimat om ven meren. Lidn om kaitud korktoil mägil arktižes viluspäi i valdmeren koviš tulleišpäi. Elokun lämuz om +18,9 C°, tal'vkun — +4,8 C°, voden keskmäine lämuz +11,4 C°. Paneb sadegid 953 mm vodes, enamba redukus-keväz'kus (88..167 mm kus). Voib olda lujid manrehkaidusid (ühesaballaine vl 1700, 6,8 ballad vl 2001).
Eläjad
Vl 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 608 660 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vl 2008 oliba kodikelikš: anglijan kel' — 78,9%, Azijan keled — 10,2%, ispanijan kel' — 4,5%.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vašington-štatan lidnad
Suzdal'
Suzdal' (Су́здаль) om Venäman lidn-muzei Vladimiran agjan pohjoižes. Se om Suzdalin rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidnankund.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 999 Uz'lidnan kodeksas. Lidnuz oli siš ümbri 10. voz'sadal jo arheologižiden kaivandusiden mödhe. Sidä mainitadas kahtenden kerdan vl 1024 Nestoran aigkirjas Suzdalin völhoiden torokan aigan kuti Suždal' lidnan statusanke.
Vozil 1238−1341 Suzdal' oli ühtennimižen ruhtinazkundan keskuseks. Vspäi 1778 se sai oficiališt lidnan statusad.
Suzdalin ižandusen päsarakod oma turizm da holituzsfer (jumalanpertid, puižen sauvondan muzei, 50 adivpertid), sömtegimišt (kundaline sömine, maidtegim, mezijoman tegim, konditerine fabrik), mugažo suvenirceh omblendfabrikanke ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kamenk-jogen molembil randoil (Каменка 47 km pitte, Nerlin ližajogi, Kläz'm-jogen bassein). Matkad Vladimiran röunhasai om 26 km suvhe avtotedme. «Vladimir — Ivanovo»-avtotekeskust ümbärdab lidnad päivnouzmaspäi.
Klimat om ven. Keza om läm', tal'vel om pakašt. Paneb sadegid 547 mm vodes, oleleb niid kaikiš vähemb vilukus-sulakus (26..32 mm kus).
Suzdal' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1856 kaik 6 100 eläjad elihe lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 535 ristitud, rajonan videndez. Nügüdläižen lidnan kaikiš suremb ristitišt oli 12 100 eläjad vl 1992.
Suzdalin Kreml' (om saudud 11.-12. voz'sadal, puvarmtesed paloiba lophu vl 1719), ortodoksižen hristanuskondan viž jumalankodid da 30 jumalanpertid oma olmas lidnas, niiden pala om muzei vaiše i seižub kaikenaigaižeta kävutandata uskojil.
Suzdalin industrialiž-gumanitarine kolledž i Piterin valdkundaližen kul'turinstitutan Suzdalin filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnan pämez' (Nevondkundan ezimez') om Larisa Majorova (sügüz'ku 2016 — sügüz'ku 2020). Lidnan Administracijan pämez' (sitimenedžer) panese radnikusele Nevondkundan pätandal kahteks vodeks, hän om Sergei Saharov vn 2015 redukuspäi, vll 2011−2015 Vladimir-lidnan pämez'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad *
Kagrand
Kagrand (Helictotrichon) om Tähkheiniden sugukundan äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Kogoneb 61 erikospäi.
Ümbrikirjutand
Kagrandad kazdas metrhasai kortte. Om manalaižid ujelijoid vezoid erasti, sätas tihedad turbišt.
Seikhed oma püštoiktad. Lehtesed oma oiktad kaidad, pandud vai käroutud südäimehe pidust' paksus, 12 millimetrhasai levette.
Kävutand
Kaik kagrandad oma omaluižen sötmižkazmused, no hondladuižed lehtesiden kärnakusen tagut. Korktoiden mägiden erikod oma parembad sötkeks.
Homaičendad
Kategorii:Tähkheinäd Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Sötmižkazmused
Shake Your Head 2003
«Shake Your Head 2003» (Birbita päl, 2003.) om C. C. Catch-pajatajan singl, om pästtud vl 2003. Se om amerikaižen «Was (Not Was)»-poprokgruppan vn 1983 «Shake Your Head»-pajon («Born to Laugh at Tornadoes»-al'bomaspäi) kaverversii. Pajon tekst om anglijan kelel.
Todorova Jelica
Jelica Todorova (Елица Тодорова; sünd. 2. sügüz'ku 1977, Varn, Bolgarii) om bolgarine folkpajatai i professionaline perkussionist.
Shake Your Head 2003
Necil pajol pen' satuz oli Saksanman i Norvegijan (#8) čartoiš.
Todorova Jelica
Naine openui Varn-lidnan muzikškolas, sid' lopi Sofijan Valdkundališt muzikakademijad Pančo Vladigerovan nimed bangsoitod-specializacijanke. Zavodi muzikkar'jerad vl 1990. Oli «Varn»-ansamblin i «Kosmižed äned Bolgarijaspäi»-horan solistan. Ühtmudel Stojan Jankulovanke Jelica ezini Bolgarijad Evrovizii-pajokonkursal kahtišti: vl 2007 i vl 2013 «Samo šampioni»-pajonke. Vll 2013−2017 pajatai ühtni naižtrioho i sen adivajelusihe.
Shake Your Head 2003
Kategorii:C. C. Catch:an singlad Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2003 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Todorova Jelica
Todorova ühtni pajoiden kirjutamižhe i diskoiden änetamižhe Stojan Jankulovanke: vn 2004 Drumboy-al'bom, vn 2007 singlad Water (Vezi) i Earth (Ma), vn 2013 Само шампиони-singl (Vaiše čempionad).
Homaičendad
Kategorii:Bolgarijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrovizijan ühtnijad Kategorii:Sündnuded Varn-lidnha
Gornozavodsk (Permin rand)
Gornozavodsk (Горнозаводск, Вильпашия кар) om Venäman lidn Permin randan päivnouzmas. Se om Gornozavodskan lidnümbrikon (edel vn 2019 vilukud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Pašii-raudtestancii (Пашия) om eländpunktan aluseks vspäi 1876 «Perm' — Alatagil»-jonol. Sauvoškanzihe cementantegint sijaližen mouckiven löudmižsijanno da Uz' Pašii-žilod (Новая Пашия) vl 1947, tegim radab vspäi 1955. Vl 1950 kätihe žilod lidnanvuiččeks i nimitihe Novopašiiskii (ven. Новопашийский). Vn 1965 4. päiväl kül'mkud anttihe sille lidnan statusad, nimitihe nügüdläižikš i panihe uden rajonan administrativižeks keskuseks.
Gornozavodsk šingotase cementantegimel, se pästtab mugažo gipsankivid, sidondsubstancijoid i seinmaterialid. Leibänkombinat radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 5 kilometras suvhe Vižai-jogespäi (Kaman hurapol'ne bassein). Matkad Permihesai om 128 km päivlaskmha orhal vai 170 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Čusovoi 30 km suvipäivlaskmha orhal vai 45 km avtotedme i Gremäčinsk 36 km lodeheze orhal vai 57 km avtol.
Koiv- (Койва) i Vižai-žilod raudtestancijanno mülüihe lidnankundha Gornozavodskan ližaks edel 2019. vot. Lidnankundan pind oli 17,09 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 057 ristitud, lidnankundan — 12 566 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 800 eläjad vl 1996. Vl 2017 kaik 11 477 ristitud elihe lidnas i 11 909 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Sündundpäivän jumalanpert' om olmas lidnas.
Lidnan jäl'gmäine pämez' oli Galina Semenova vn 2017 keväz'kuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
Volgodonsk
Volgodonsk (Волгодонск) om Venäman lidn da lidnümbrik Rostovan agjan päivnouzmas. Se om agjan nellänz'-videnz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1950 27. päiväl heinkud kuti žilo-varatoitandbaz sauvomha Cimlänskan padoseinäd i Volgan-Donan kanalad. Vl 1953 nimitihe žilod Volgo-Donsk (Волго-Донск), sil-žo vodel täuttihe Cimlänskan vezivaradint. Žilo sai lidnan statusad vn 1956 2. päiväl kül'mkud.
Volgodonsk šingotase atomreaktoriden tegimel («Atommaš») i mašinansauvomižen toižil tegimil, sauvondmaterialiden pästandal (puižed apakod, beton, raudbetontegesed), sömtegimištol (maidkombinat, kalakombinat, leibtegim), Rostovan AES:an ekspluatacijal (vll 2001−2010 Volgodonskan AES) i järedal jogiportal, mugažo kodihimijan tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Cimlänskan vezivaradimen padoseinänno, Donan hural randal, 50 m. ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen pind om 35 m ü.m.t. kortte. Irrigacine Donan magistraline kanal zavodiše lidnas. Matkad Rostovhasai Donal om 189 km päivlaskmha orhal, 241 km avtotel vai raudtel. Lähembaine lidn om Cimlänsk 5 km pohjoižhe orhal, avtotedme vai raudtedme Donan vastrandal.
Volgodonsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Röunatab Volgodonskan rajonanke suves i päivlaskmas, Cimlänskan rajonanke lodehes i pohjoižes, Dubovskojen rajonanke päivnouzmas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 170 841 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 181..184 tuhad eläjid vl 1991−1998 (184 tuh. rist. vl 1995).
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,7%, ukrainalaižed — 2,8%, toižed rahvahad — 4,5%.
Professionaližen keskopendusen aluzkundad oma pedagogine i medicinine kolledžad, nell' tehnikumad, sauvondškol i Sal'skan kozakišton proflicein filial. Kaks' üläopendusen aluzkundoiden filialad: «MIFI»-tedoiduzkeskuz (Moskv) i Donan valdkundaline tehnine universitet (Rostov Donal) — Tehnologijoiden institut.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad Kategorii:Rostovan agjan lidnümbrikod
Veimar
thumb|left|250px|Veimar-lidnan ohjastusen pert'. Veimar vai Vaimar (Weimar [ˈvaɪmaɐ]) om lidn Saksanman keskuses, Türingii-federacijanmas. Sijadase Jenan da Erfurtan keskes.
Vspäi 1998 «Klassine Veimar» mülüb UNESCO:n mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe.
Istorii
Eländpunktan istorii jätktase 10. voz'sadaspäi. Vl 1919 Saksanman uz' konstitucii oli vahvištadud neciš lidnas, i valdkundan istorijan pord (1919−1933) nimitase Veimaran tazovaldkundaks. Vozil 1920−1946 lidn oli Türingijan pälidnaks, sid' sirtihe sidä lähižhe Erfurt-lidnha. Vozil 1949−1990 mülüi GDT:ha.
Veimar šingotase turizmal (650 tuh. ödumišt vl 2012), elektrotehnikan da inžiniringan edheotandoil. Tegimišton järedad kompanijad oma «Hydrema» (päfater da fabrik, kaikiš järedambad jüguavtod), «Bayer» (farmaceftine fabrik) i «Coca-Cola» (alkogolitomad jomižed). Municipalitetan pindan pol' otase kävutamižhe maižandusen edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Il'm-jogen randal (El'ban bassein), 200..481 m korktusil valdmeren pindan päl (208 m om keskmäine). Matkad Berlinhasai om 224 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 284 km avtotedme vai raudtedme.
Veimar jagase 10 lidnrajonha (saks. Stadtteil) da 11 külärajonha (saks. Ortsteil).
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 65 542 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 66 675 eläjad vl 1955. Uskojiden mülükund (2011): ateistad — enamba pol't, Keskuzsaksanman evangeližen jumalankodikundan uskojad — 20,3%, katolikad — 6,1%.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Türingii
Kolpino
Kolpino (Колпино, Kolpina / Kolppina) om Venäman lidn da municipaline ühtnik Piterin i sen Kolpinon rajonas suvipäivnouzmas. Vspäi 2011 om Venäman sodahoštusen lidnaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1722 kuti radnikslabad' pilindmellicanno sauvomha laivoid. Šingotihe laivansauvomižen tegimil. Sai lidnan statusad vl 1912. Vn 1918 9. päiväl semendkud Nevondkundaline tobmuz kävuti azegištod proletariatad vaste ezmäižen kerdan — ambui Ižoran tegimiden radnikoid, kudambad kävuiba sen tobmust vaste.
Kolpino šingotase Ižoran tegimil (energomašiništonsauvomine i suren diametran torved), metallan valamižtegimil (ezitegesed tegimišton äjiden sarakoiden täht), sauvondmaterialiden tegimil (savič, gipsmaterialad, lämuzizoläcii, sauvondpolimerad), söndtavaroiden edheotandoil, avtodetaliden pästandal.
Geografijan andmused
thumb|left|200px|Lidnan sijaduz rajonan da Piteran kartal Lidn sijadase Nevanveren alangištos, Ižor-jogen alajoksmusen randoil (Ижора, Nevan hura ližajogi). Matkad Piterin keskushesai om 35 km lodeheze.
Kolpino ühtenzoitase avtobusoil Piterin metrostancijoidenke da Piterin regionan lidnoidenke. «Piter — Moskv»-raudte läbitab lidnad.
Kostanai
Kostanai (kazahan kelel: Қостанай, Костанай, vozil 1895−1997 — Kustanai) om Kazahstanan lidn valdkundan pohjoižes. Se om Kostanain agjan administrativine keskuz.
Kolpino
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 138 979 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb ristitišt oli 145 tuh. eläjid vll 1991−1992 i om nügüd'.
Kostanai
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1879 kuti Nikolajevsk. Vl 1893 se sai lidnan statusad. Vl 1913 raudte tuli lidnha Čeläbinskaspäi (sijadase 260 km lodeheze orhal). 1950-nzil vozil ristitišt ližadui stepin haumhen otandan kävutamižhe taguiči.
Kolpino
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Stroican päjumalanpert' (2003−2009) i koume jumalanpertid oma olmas, mugažo baptizman jumalanpert' i katoline časoun'.
Kostanai
Istorii
Kostanai šingotase sauvondmaterialiden tehmižel, sömtegimištol, mašiništonsauvomižel (dizel'tegim, agromašinad) i tekstilin da kengiden edheotandoil (kezerduztrikotažine fabrik, omblendfabrik, kan'goiden ajandfabrik).
Kolpino
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Piterihe mülüjad lidnad
Kostanai
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižes, Tobol-jogen (Тобыл) hural randal, 156 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Astanhasai om 571 km suvipäivnouzmha orhal vai 770 km avtotedme.
Eläjad
Vn 2009 Kazahstanan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 214 961 ristitud. Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 233 900 ristitud vl 1991 i om nügüd'. Islaman (sunnizm) i ortodoksižen hristanuskondan pühäpertid, sinagog i katoline kostöl oma olmas lidnas.
Rahvahad (2018, enamba 0,4%): venälaižed — 43,5%, kazahlaižed — 39,3%, ukrainalaižed — 7,1%, saksalaižed — 2,3%, totarlaižed — 2,0%, vaugedvenälaižed — 1,3%, korejalaižed — 1,2%, azerbaidžanlaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,8%.
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Uran (planet)
thumb|right|250px|Uranan fotokuva Vojadžer-2-kaimdajaspäi Uran (Uranus) om seičemenz' planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, sen koumanz' planet diametral i nellänz' massal. Planetan astronomine znam om ⛢, monogramm ♅.
Avaidusen istorii
Planet om avaitud Uil'jam Geršel'-astronomal hänen teleskopan abul vl 1781. Lugetihe händtähthaks eziauguižešti, no jätksihe kaclendoid, i vodele 1783 tedomehiden kund el'genzi, miše Uran om planet.
Se om ezmäine löutud planet antikaigan jäl'ghe. Om nimitadud grekalaižiden taivhan Uran-jumalan mödhe. Voib nähta Uranad pal'hal sil'mal erasti, no aigaližembad kacujad lugiba sidä tuhlakoks tähthaks.
Vl 1846 löutihe Neptunad Uranan čuradusiden mödhe lugetud orbitaspäi.
Ümbrikirjutand
Planetan perigelii om 2 748 938 461 km, afelii om 3 004 419 704 km (18,3..20 astronomišt ühtnikad). Uran punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 84,02 maižes vodes. Pörundan värtmuden saum orbitan püštoiktale om 97,77°, sen tagut planet oleleb kärautud Päiväižen polehe pohjoižnabal, suvinabal, ekvatoral, kesklevedusil. Sän sezonižed vajehtused okeskeldas.
Uranan radius om 25 362 km, läz nelläd Man radiusad. Mass om 14,5 Man massad. Tegeb täut pörundad ičeze värtmudes ümbri 17 časus 14 minutas, koviden tulleiden piguz sase 900 kilometrad časus atmosferan üläpalas. Päiväižen sädegoičend om 400 kerdad vähemb mi Man pindal. Atmosfer om kaikiš vilumb sistemas, sen lämuz om 49 K (−224 C°).
Tetas Uranan 27 kaimdajad, om renghid.
Koumanz'päiv
Koumanz'päiv om koumanz' nedalin päiv rahvahidenkeskeižen ISO 8601-standartan mödhe, tožnargen i nellänz'päivän keskes. Se voib olda nedalin nelländen vai videnden päivän toižiš kalendariš. Radnedalin pä, ehtal om «pen' sobat».
Pühän päiv ortodoksižes hristanuskondas tobjimalaz (päiči suriš pühänikoiš), uskojad tuldas jumalanpertihe službha näht.
Kategorii:Nedalin päiväd
Kolizei
thumb|right|250px|Kolizei [[Rimas vn 2007 sulakus]] Kolizei (Colosseo, latinan kelen colosseus-sanaspäi «sur'kulu», «ogibal», «kolossaline») vai Flavijoiden amfiteatr (Amphitheatrum Flavium) om amuine Riman amfiteatr.
Kävutand
Amfiteatr seižub putkotadud Neronan järven sijas. Sauvuz oli kaikiš suremb mugoine imperijas, mülüti 50 tuhad kacujid, kävutihe sidä bobuštamha rahvahad. Kolizei om saudud ozutamha imperatoran vägevut, kundaližeks ičezkaluištoks Neronan järvespäi erineden. 6. voz'sadal varvarad kävutihe Kolizejan keskuzpalad kaumžomaks i seinäd eländtahoks.
Vn 1349 manrehkaiduz mureni sauvusen sein, sil aigalpäi zavottihe otta savičuid Kolizejaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Rim Kategorii:Italijan arhitektur Kategorii:Mail'man jäl'guz Kategorii:Amuine Rim
Broken Crown Halo
«Broken Crown Halo» (Muretud vencan säind) om Lacuna Coil-muzikgruppan seičemenz' studijanal'bom. Sen pästand tegihe vn 2014 keväz'kun 31. päiväl.
Novodvorskaja Valerija
Valerija Il'jinična Novodvorskaja (Валерия Ильинична Новодворская; sünd. 17. semendku 1950, Baranovičad, Vaugedvenäman NST, NSTÜ — kol. 12. heinku 2014, Moskv, Venäma) oli NSTÜ:n i Venäman politikanmez', oigedliberaližen «Demokratine ühtištuz»-partijan alusenpanii. Naine oli tetab kut publicistikan kirjoiden sädai, dissident da antikommunist üläopenikoiden aigaspäi.
Ühesavozne sirdi Moskvha kazvatajidenke, hö oliba Moskvan üläopendusen aluzkundoiden pästnikad. Valerijan al'ma-mater om Moskvan verhiden keliden institut, hän openui tehmahas kändajaks i pedagogaks.
Homaičendad
Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Dissidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Antikommunistad Kategorii:Sündnuded Baranovičha
Jankulov Stojan
Stojan Jankulov (Стоян Янкулов; sünd. 10. sügüz'ku 1966, Elin Pelin-lidn, Sofijan agj, Bolgarii) om bolgarijalaine muzikant i pajoiden kirjutai, barabananvändai i perkussionist.
Noressai mez' ühtni ansamblihe barabananvändajaks. Om pästnus Muzikškolaspäi Lübomir Pipkovan nimed (Sofii). Lopi opendust Valdkundaližes muzikakademijas Pančo Vladigerovan nimed bangsoitoiden klassas. Jankulov radoi Bolgarijan nacionaližen radion bigbendas. Vändab rok- i džazkollektivoidenke, fol'kloransamblidenke, džazrok- i fjužn-muzikgruppidenke.
Mez' zavodi muzikkar'jerad vl 1990 i jätktab sidä tähäsai. Ühtmudel Jelica Todorovanke hän ezini Bolgarijad Evrovizii-2007-konkursal, otiba vident sijad «Water»-pajonke i saiba rahvahidenkeskešt tetabut, sid' Evrovizii-2013-konkursal «Samo šampioni»-pajonke («Vaiše čempionad», 12. sija pol'finalas). Jankulov ezineb valdkundad möst vn 2022 Evrovizijan pajokonkursal Intelligent Music Project-gruppan mülükundas «Intention»-pajonke.
Homaičendad
Kategorii:Bolgarijan barabananvändajad Kategorii:Barabananvändajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Tuson
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1768 ispanijalaižil lidnuseks («fort:aks») navaho-indejalaižiden mal. Mülüb AÜV:oihe vspäi 1853. Sai lidnan oiktusid vn 1877 7. päiväl uhokud. Šingotaškanzihe lujas 1950-nzil vozil (ristitišt ližadui 4,5 kerdha).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Arizonan suves, järedas oazisas, Santa Krus-jogen alangištos, 728 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Meksikan röun om 100 kilometras suvhe. Matkad štatan administrativižes Finiks-keskushesai om 188 km lodeheze raudtel vai avtotedme. Vezivarad oma vähähkod.
Klimat om letetazangišton kuiv. Heinkun lämuz om +30,6 C°, tal'vkun — +11,1 C°, voden keskmäine lämuz om +20,8 C°. Paneb sadegid 304 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb sulakul-kezakul (17 mm kaikes pordos).
Eläjad da ižanduz
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 520 116 ristitud. Vl 2017 läz 850 tuh. ristituid elädas ezilidnoidenke. Sen ližaks, om äi illegitimižid immigrantoid Meksikaspäi.
Ižandusen päsarakod oma aerokosmine, aviasauvomine azekhiden vägiden täht, optižen elektronikan edheotandad, vas'ken sulamine i turizm. Kaivuztegimišt om lidnan ümbrištos, sadas vas'ked, uranad, äimetalližid kivendoid. Mail'man tetabad Texas Instruments-, IBM- i Bombardier-korporacijad oma znamasiženke olemiženke lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Arizonan lidnad
Alöna Mun
Alöna Muntänu (Aliona Munteanu), tetab kut Alöna Mun (Aliona Moon; sünd. 25. semendku 1989, Kišinöv, Moldov, NSTÜ) om moldovalaine pajatai.
Vl 2013 hän ezini "Evrovizii"-konkursal, kus pajati "O mie"-pajon. Alöna sai 11-nden sijan (71 čokkoint).
Homaičendad
Kategorii:Moldovan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrovizijan ühtnijad Kategorii:Sündnuded Moldovha Kategorii:Sündnuded Kišinövha
Suicide Tuesday
«Suicide Tuesday» (Suicidine tožnarg) om britanižen DJ Hyper-muzikantan kahtenz' al'bom. Se om pästtud 2008. vodes.
Pajoiden nimikirjutez
Kategorii:DJ Hyper:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2008 al'bomad
Vepsän kel'
thumb|right|250px|Vepsän abekirj (ezmäižen periodan kirjkel'). Vepsän kel' om suomalaiž-ugrilaine kel', vepsän rahvahan kel'.
Ičtaznimitused
Suvivepsläižed kuctas ičtaze "bepslaažed"-nimituseks. Pohjoižvepsläižil da keskvepsläižil ningošt nimitust ei ole, hö kuctas ičtaze toižikš etnonimikš: "tähižed", "tägälaižed", "lüdinikad", "lüdiläižed".
Geografii
Vepsän kelel pagištas Venälaižes Federacijas: Karjalan Tazovaldkundas (Änižröunan rajon), Leningradan da Vologdan agjoiš.
Pagižijoiden lugu
Pagižijoiden tarkoiged lugu om tundmatoi.
Paginantedo
Vepsän keles om koume paginad: pohjoižvepsän, keskvepsän da suvivepsän pagin. Pohjoižvepsän paginan pagižijad elädas Karjalan Tazovaldkundas; suvuvepsän paginan pagižijad — Leningradan agjas, a keskvepsän paginan pagižijad — Leningradan da Vologdan agjoiš.
Erased paginad, kudambid oli fiksiruinuded kelentedomehed ende, koliba. Ozutesikš, ei ole jo Isajevon volostin vepsläižid, kudambiš oli kirjutanu suomalaine kelentedomez' J. Basil'jer XIX voz'sadas ičeze tös «Vepsäläiset Isajevan Voolostissa» ("Vepsläižed Isajevon volostiš", 1890).
Vepsän kirjamišt
Nügüd' kävutadas vepsän kelen latinan kirjamišt:
Fonetik
Sanan augotišes voib olda vokal', konsonant vai konsonantklaster. Konsonantklasterid om vaiše onomatopoetižiden sanoiden da möhäižiden velgsanoiden augotišes. Sanan südäimes tavun augotišes voib olda vaiše üks' konsonant. Tavunlopus voib olda konsonantklasterid.
Vokalizm
Vepsän keles om kahesa vokal't. Nened vokalid jagasoiš taga- da ezivokalihe. Ezivokalid oma: e, i, ü, ä da ö. Tagavokalid oma: a, o, u.
Vepsän sanoiš om vaiše laskmiždiftongid:
Diftongid ei sa jagada, kaikutte diftong mülüb ühthe tavuhu.
Libumiždiftongid om vaiše velgsanoiš, ozutesikš, špionaž-sanas.
Painend om fiksiruidud (ezmäižhe tavuhu). Sanas voib olda pol'painend (vällemb painend) — koumandes vai videndes tavus.
Vepsän kelen painend om kvalitativine (venäkeles se om kvantitativine).
Konsonantizm
Vepsän keles om koumekümne konsonantad.
Sanan ezmäižes tavus kaik konsonantad palatalizuišoi ezivokaliden edes; erind — konsonantad č, š da ž, kudambad ei palataližuide neciš pozicijas. Konsonantad voidas erasti palatalizuidas mugažo tagavokaliden edes, ozutesikš, n'ok- vai šoll'od-sanoiš. Neciš statjoiš i mugažo toižiš ningoi palatalizacii ozutadas pehmituzznamal. Pehmituzznam pandas tobjimalaz palataližen konsonantan jäl'ghe toižen konsonantan edehe vai sanan palataližen lopkonsonantan jäl'ghe.
Vepsän keles ei ole konsonantiden pordhiden vajehtelendad. Mugoi vajehtelend om heimolaižiš keliš, ozutesikš, suomen vai estin keliš.
Trabzon
Trabzon (mugažo turkan kelel, virktas [ˈtɾabzon], Տրապիզոն Trapizon), ende mugažo Trapezund (Τραπεζούντα) om lidn da meriport Turkanman pohjoižpäivnouzmas. Se om Trabzonan agjan administrativine keskuz.
Vepsän kel'
Sanantüvi
Sanantüvihe tarttas formanozutajad. Vepsän keles om vokal'tüvid da könsonanttüvid. Vokal'tüvien lopus om vokal', a konsonanttüven lopus — konsonant. Sanad voidas olda üks'tüvižin vai kaks'tüvižin. Vokal'tüved jagadas täuzihe da lühüdoihe. Lühüdoid vokal'tüvid om verboil.
Zevs
thumb|right|200px|[[Jupiter (mifologii)|Jupiteran (Zevsan) statui Ermitažas]] Zevs (Ζεύς Zeus) — amuižgrekan mifologijas om taivhan, jumalanjurun i samaldusiden jumal. Tedab mail'mad, jumaloiden i ristituiden tat.
Vepsän kel'
Lugun kategorii
Üks'lugul ei ole nimittušt ozutajad. Äilugul om kaks' ozutajad: -d da -i-.
Zevs
Hän om olimpalaine päjumal, Kronos-titanan i Rejan koumenz' poig. Aidan, Gestijan, Demetran i Poseidonan vell'. Zevsan ak om Gera-jumalnaine.
Vepsän kel'
Lugun kategorii
-d-ozutai om vaiše äilugun nominativas. Se ozutai tartub vaiše täudhe vokal'tüvehe, i siloi iče tüvi ei toižetade.
Zevs
Zevsan atributad oma somuzlaud i kaks'pol'ne kirvez («labris»), erasti kotk. Lugetas Olimp-mäged hänen olendsijaks.
Vepsän kel'
Lugun kategorii
Kaikiš toižiš kändoiš om -i- -ozutai. Nece ozutai tartub mugažo täudhe vokal'tüvehe, no tüven lopvokal' (tematine vokal') erasti toižetase.
Zevs
Riman mifologijas Zevs om identine Jupiterale.
Vepsän kel'
Lugun kategorii
Vepsän keles om sanoid, kudambad oma vaiše äilugus, ozutesikš, rahtod, valdmad, rahad, adenoidad, raudad, Raštvad.
Zevs
Homaičendad
Kategorii:Amuižgrekan jumalad Kategorii:Jumalad kirjamišton mödhe Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
Vepsän kel'
Nominad (nimed)
Nimed (nominad) toižetase luguidme da kändoidme. Adjektivil oma völ komparativan, superlativan da ekvativan kategorijad. Erasil nimil voib olda possesivižid suffiksoid.
Vepsän kelen kändod
Vepsän keles om 23 vai 24 kändod (ku lugeda kändoks m.n. vanh prolativ -iči-ozutajanke).
Substantivad
Substantivad jagadas semantižen znamoičendan mödhe kahthe palaha: nimisubstantivad da appelativsubstantivad. Nimisubstantivihe mülütadas ristituiden da tahoiden nimed (Nastoi, Moskv). Kaiked toižed substantivad oma appelativsubstantivad.
Substantividen kändluz
Trabzon
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud läz 756. vot EME. Se oli Amuižen Grekanman kolonii Τραπεζοῦς-nimitusenke (Trapedzous), Evsevii Kesarijalaine-istorikan mödhe. Vspäi 2014 agjan keskuzrajonan turkan oficialine nimituz om Ortahisar.
Merkurii
thumb|right|250px|Merkurii Merkurii (Mercurius) om ezmäine planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas. Se om kaikiš penemb Päiväižen sisteman planet. Astronomine znam om ☿.
Planet om tetab amuižiš aigoišpäi. Rahvahidenkeskeine nimituz om anttud Amuižen Riman torguindan teravan Merkurii-jumalan mödhe, mäneb taivhadme heredamb mi toižed nägujad planetad.
Trabzon
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren randal, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Kolat-Dag-mägen pohjal (3410 m).