cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aktinii (himine element)
Samine
Nügüd'aigan sadas aktinijad ratud mahtusel südäitukreaktoras, substancijan sadud lugu märičese grammoil. Aktinii-227-izotop tegese radijaspäi neitronbombardiruindal. Sadas 228-izotopad aktinijaspäi-227 sil-žo mahtusel. Puhtastand mäneb unotesen metodoil i ionvajehtusen reakcijoil.
Nojabr'sk
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 65,5%, ukrainalaižed — 12,3%, totarlaižed — 6,7%, azerbaidžanlaižed — 2,9%, baškiralaižed — 2,3%, vaugedvenälaižed — 1,5%, moldovalaižed — 1,1%, lezgilaižed — 0,6%, čuvašalaižed — 0,6%, uzbekad — 0,5%, tadžikalaižed — 0,4%, čečenalaižed — 0,4%, kirgizlaižed — 0,4%, kumikad — 0,4%, toižed rahvahad — 3,4%, rahvahuden ozutandata — 1,0%.
Kall' (külä)
Geografijan andmused
Külä sijadase Süvär'-jogen oiktal randal, läz Äništ. Matkad Ust'kahasai om 15 kilometrad «Petroskoi — Ust'ka»-avtotekeskustadme.
Aktinii (himine element)
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Nojabr'sk
Eläjad
Nojabr'skan professionaližiden da informacižiden tehnologijoiden kolledž, Jamalan äiprofil'žen kolledžan (Salehard) filial, Nojabr'skan gumanitariž-ekologine institut (Tümenin valdkundaližen universitetan filial) i Nojabr'skan kivivoin da gazan institut Viktor Gorodilovan nimel nimitadud (Tümenin industrialižen universitetan filial) oma opendusen aluzkundoikš, mugažo üläopendusen nell' filialad (Moskv, Tomsk, Novosibirsk, Jekaterinburg). Viž sportkompleksad ratas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Kall' (külä)
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Dmitrii Solunalaižen jumalanpert' om saudud Kall'os vl 1783.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
There's Too Much Blue In Missing You
«There's Too Much Blue In Missing You» (Om muga opalašti sinuta) om Modern Talking-duetan koumanz' pajo debütižes «The 1st Album»-al'bomas (1985).
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Se om üks'jäine änetadud vaiše Bolenal pajo al'bomas.
Singl om pästtud sil-žo vodel, da vaiše Avstralijha. Severz'-se kaverversijoid om sätud pajole toižil muzikantoil.
Tuvan Tazovaldkund
Tuvan Tazovaldkund (Республика Тыва, Тыва Республика) vai muite Tuv (Тува) om Venäman avtonomine valdkund, üks' subjektoišpäi.
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Kizil.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da tuvan kel' Tuvan Tazovaldkundan Konstitucijan 5. kirjutusen mödhe. Sen ližaks, kaikiden toižiden rahvahiden oiktused pandas eloho kaičemha da opendamha mamankel't.
Istorii
Vn 1944 14. päiväl redukud Tuvan Rahvahaline Tazovaldkund kändihe NSTÜ:n palaks avtonomižen agjan oiktusidenke. Vs 1961 redukun 10. päiväspäi nimitihe Tuvan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks. Tuvan Tazovaldkund om olmas vs 1991 elokun 28. päiväspäi.
Tuvan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 2001 6. päiväl semendkud kaiken rahvahan referendumal. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Vn 2010 sulakul Konstitucijan tekst om sättutadud federativiženke konstitucijanke referenduman satusiden mödhe.
Geografijan andmused
Pind om 168 604 km². Mecad ottas territorijan viž kudendest. Tazovaldkundan territorii mülüb Jenisei-jogen basseinha. Sur' da Pen' Jenisei-joged ühthejokstas Jeniseihe läz tazovaldkundan pälidnad.
Reljef om mägikaz tobjimalaz, step' otab vaiše videndest. Mägisel'gad mülüdas Altajan mägisistemha päivlaskmas, Sajanan mägihe pohjoižes da päivnouzmas. Kaikiš korktemb čokkoim om Mongun Taig-mägenpä («hobed mägi») 3976 m kortte valdmeren pindan päl tazovaldkundan suvipäivlaskmas.
Londuseližed varad oma kivihil', raudkivend, kuld, artut', harvad da mujumetallad, sauvondmaterialad, azbest, mec, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Tuvan Tazovaldkundan Ohjastusen pert' [[Kizilas.]] Šolban Kara-ool radab tazovaldkundan pämeheks da ohjastusen ezimeheks vs 2007 sulakun 6. päiväspäi. Tazovaldkundan pämez' om Ohjastusen ezimeheks mugažo, märičeb sen strukturad, paneb ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke. Kaik rahvaz änestab tazovaldkundan pämest i paneb händast radnikusele videks vodeks.
El'basan
El'basan (Elbasani [ˈɛlbaˈsani], Elbasan [ˈɛlbaˈsan]) om lidn Albanijan keskuzpalan keskuses. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, El'basanan agjan administrativine keskuz.
Tuvan Tazovaldkund
Tobmuz
Tuvan parlament om üks'kodine Ülembaine Suim (Тыва Республиканың Дээди Хуралы (парламентизи)). Kaik rahvaz valičeb sen 32 ezitajad videks vodeks, heišpäi vaiše 9 ratas kaikenaigašti. Kan-ool Davaa radab Suiman ezimeheks vs 2010 redukun 21. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Tuvan Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, komitetad, radnikoičendad da agentused alištudas Ohjastusele.
Poti
Poti (ფოთი [pʰɔtʰi]) om lidn da port Gruzijan päivlaskmas. Mülüb Samegrelo i Üläsvanetii-agjaha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 5. voz'sadal EME kuti Amuižen Grekanman Fasis-kolonii (Φάσις). Mainitaškanzihe nügüdläiženke nimitusenke 7. voz'sadal.
Poti šingotase meriportal (7,7 mln tonnoid jüguid joga vodel), laivansauvomižel i kohendusel, sömtegimištol. Gruzijan armijan päsodameribaz om olmas täs. Optine kommunikacine kabel' ühtenzoitab lidnad Varn-portanke (Bolgarii), venub Mustmeren pohjal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren i Rioni-jogensun randoil, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tbilishasai om 312 km päivnouzmha. Potin port om znamasižemb mi Batumin suren londuseližen merikaran olmatomuden kacmata, sikš miše oiged raudte Tbilisihesai zavodiše arni Potiš.
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +14,7 C°, heinkun-elokun +23..+24 C°, tal'vkun-uhokun +6..+8 C°. Ekstremumad oma −10 C° i +45 C°. Paneb sadegid 2040 mm vodes, vähemba sulakus-semendkus (81..87 mm kus).
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 41 465 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 50 922 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2014, ozutadud rahvahudenke): gruzijalaižed — 97,5 %, venänikad — 1,5 %, toižed rahvahad — 1,0 %.
Irdkosketused
Kategorii:Gruzijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Samegrelo i Üläsvanetii
El'basan
Istorii
Amuižgrekine Skamp-kolonii (Σκαμπίς Skampis) oli lidnan sijas, sid' rimalaine Mansio Skampa-lager' (Mansio Scampa). Nügüdläine eländpunkt om sätud 15. voz'sadal kuti lidnuz (om kaičenus tähäsai), letihe vl 1466 turkan Mehmed II-sultanan ohjandusen aigan, hän nimiti lidnad El'basanaks. El'basan-raudtestancii radab vspäi 1950.
El'basan šingotase raudan metallurgijal (ferrohromühthesuladused) i metalloiden ümbriradmižel kommunistižen režiman aigaspäi, territorii alištui jügedan tegimišton redustoitandale. Pästtas tabaktegesid i alkogoližid jomid lidnankundas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan lodehes, Škumbini-jogen oiktal randal (Shkumbini 181 km pitte, lankteb Adriatižhe merhe), 118 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tiran-pälidnhasai om 54 km lodeheze, avtol vai raudtedme.
Kumertau
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud žiloks «Bašuglerazrezstroi»-auvondlavudenno vn 1947 9. päiväl sügüz'kud. Panihe samha burad hil't, nimitihe žilod Babai oficialitomikš jogen mödhe. Kätihe sidä radnikžiloks da nimitihe Kumertau:ks vl 1949. Vspäi 1953 om lidnan statusanke. Pästtas «Ka»-punolendimid vspäi 1968. Vozil 2009−2017 ei olend buran hilen samišt.
El'basan
Geografijan andmused
Klimat om Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +14,7 C°, kezakun-sügüz'kun +21..+24 C°, tal'vkun-uhokun +6..+7 C°. Paneb sadegid 1066 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (34..38 mm kus), enamba kül'mkus-vilukus (124..148 mm kus).
Kumertau
Istorii
Kumertaun ižandusen toižed sarakod oma kivivoin da sen gazan samine i londuseližen gazan varaduz lidnan ümbrištos, sömtegimišt (kalan ümbriradmine).
El'basan
Eläjad
Vn 2011 Albanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnfartaliden eläjiden lugu oli 78 703 ristitud, kaiken municipalitetan — 141 714 ristitud 872 km² pindal, agjan pol'.
Kumertau
Geografijan andmused
Lidn sijadase 310 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ufahasai om 250 km pohjoižhe. Kumertau-raudtestancii om olmas vspäi 1951 «Uf — Orenburg»-jonol. Lähembaine lidn om Meleuz 18 km pohjoižhe orhal vai avtotedme.
El'basan
Eläjad
El'basanan universitet Aleksandr Džuvanin nimed (Universiteti i Elbasanit "Aleksandër Xhuvani", kahesa tuhad üläopenikoid) radab lidnas vspäi 1991, om sätud pedagogižen institutan alusel. Kaik kuz' fakul'tetad, medkolledž, Albanijan da Balkanan tedoiduzkeskuz mülüdas universitetha.
Hala
thumb|right|250px|Hala puiden oksil Hala vai Hüde om koviden atmosferižiden sadegiden toižend.
Näguz oleskeleb venos vönes, i sen toižendad oma kaikenvuiččed vilumbas klimatas. Hala om jän hoik šoid, kristallad, kudambad kattas man i kaluiden pindad fraktaližes processas mahusen negativižen lämusen, vähäpil'vekahan taivhan i venon tullein aigan. Veden desublimacii tegese nepsas gazaspäi vilugoittud objektoil — mahusen pind, hein, lumikate da toižed lapakoiktad pindad päiči siledoiš. Väll' tullei abutab haloiden panendale, kovahk tullei telustab.
Paneb lujad halad sügüzel paksus, konz il'man lämuz vajehtase läz noläd hätken vällän insoläcijan tagut. Halan kristalloiden form om erazvuitte pakaižen lämudhe kacten: kuz'saumaine prizm vällil pakaižil, platad keskmäižil lämuzil i tul'cad neglad lujil pakaižil.
Verez tullei
«Verez tullei» om vepsänkel'ne literaturine al'manah. Lähtleb kerdan vodes Petroskoin «Periodika»-pästandkodiš. Mülütab 100..112 lehtpol't, tiraž 200..300 egzemplärad. Vspäi 2016 om «Carelia»-kulehtesen nomeraks ühten aigan, pätoimitai — Armas Mašin.
Hala
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed sadeged
Verez tullei
Irdkosketused
Kategorii:Al'manahad Kategorii:Vepsän kel'
Psihologii
thumb|right|250px|Melen mahtusiden kodvind — openduzpsihologijan test: valikat figurad serijan lopuks. Psihologii (ψυχή psihe «heng; taba» i λόγος logos «tedo» sanoišpäi) om gumanitarine tedoline disciplin, tedoidab ristitun i ristituiden gruppiden psihikad, psihišt olendad da radmištod, psihikan sündundan, šingotesen i funkcioniruindan käskusid.
Psihologii jagase koumeks palaks: fundamentaline, sättutoitud (om psihiatrijha sidodud ahthas) i praktine psihologii.
Tedoidusen predmet om erazvuitte psihologijan sarakoidme:
Psihologijan metod oma psihižiden nägusiden süiden teoretine el'genduz, ohjanduz niil, el'gendusen kävutand praktižen radmižen effektivižusen täht i psihologižen abun radnikoičendan täht.
Psiholog om sanu professionališt üläopendust specialist psihologijan sferas. Hän ei ole lekar' Venämas, lekar' om psihiatr, no hänele sab pätta oigeta ristitud lekarinnoks (oz., spravitamha süväd depressijad).
Homaičendad
Kategorii:Ičtazvedand Kategorii:Psihoterapii
Tuvan Tazovaldkund
Tobmuz
Tuvan Ülembaižen Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud (2. kucund). Vn 2016 18. päiväl sügüz'kud valitihe tazovaldkundan pämest edel strokud, kaikel rahvahal ezmäižen kerdan vspäi 2002, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižes turas (85,66% änid).
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 307 930 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd' (vl 1990 oli 312 576 rist.). Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti, no elon hätkeližuz om vähemb znamasižešti (61,8 vot vl 2013) mi Venämas ühthižmäras (70,8 vot vl 2013). Vl 2018 lidnalaižiden pala om 54%.
Kaik om viž lidnad tazovaldkundas da üks' lidnanvuitte Kaa Hem-žilo. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2015 kaik om 7 eländpunktad enamba mi 5 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): tuvalaižed — 81,0%, venälaižed — 16,1%, toižed rahvahad — 1,6%, rahvahuden ozutandata — 1,3%.
Erased toižed igähižed rahvahad: hakaslaižed — 0,28% (877 rist.), burätalaižed — 0,10% (313 rist.), mongolijalaižed — 0,02% (47 rist.).
Kumertau
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 61 810 ristitud, lidnümbrikon — 67 078 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 70 500 eläjad vl 1998. Vl 2018 kaik 60 164 ristitud elihe lidnas i 65 055 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 61,1%, baškiralaižed — 19,0%, totarlaižed — 13,0%, čuvašalaižed — 3,7%, ukrainalaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 2,2%.
Islaman lidnan mečet' nomer üks' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Ioann-endustajan päjumalanpert' om letud lidnas 1990-nzil vozil.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma proflicei nomer 73 i profškol nomer 100, Kumertaun kaivuziden, aviatehnine, pedagogine kolledžad i Baškiran ekonomine kolledž, privatine Kumertaun ekonomikan da oiktusen institut , üläopendusen aluzkundoiden Kumertaun filialad: Ufan valdkundaline aviatehnine universitet, Orenburgan valdkundaline universitet, Baškiran valdkundaline pedagogine universitet.
Edeline lidnümbrikon administracijan pämez' om Boris Beläjev (sügüz'ku 2010 — semendku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Alekseev
Alekseev, todesine nimi om Mikita Volodimirovič Alekseev (Микита Володимирович Алєксєєв; sünd. 18. semendku 1993, Kijev, Ukrain), om ukrainalaine pajatai. Pajatab ukrainan, venän i anglijan kelil.
Biografii
Mikita om sündnu Kijev-lidnha, openui sen 136. gimnazijas. Otnus muzikaha 10-voččes igäspäi, mugažo sportazi — ül'düi tennisha i futbolha. Om professionaližen marketologan.
Vl 2014 Mikita läbiti «Голос країни»-TV-šoud (nellänz' sezon), saihe finalan nelländeshesai. Tetabuz tuli Irina Bilik-muzikankirjutajan da pajatajan «А я пливу»-pajon edestusen jäl'ghe klipaks. Om vn 2018 Evrovizii-konkursan ühtnijan, eziti Vaugedvenämad «Forever»-pajonke, ei putund finalha.
Pajatai edesti kameo-rolin vn 2017 «Mam lumineiččen täht»-fil'mas (ukr. Мама для Снігуроньки).
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kijevha Kategorii:Evrovizijan ühtnijad Kategorii:Sündnuded vl 1993
Kitagava Keiko
Keiko Kitagava (北川 景子 Kitagava Keiko, Keiko Kitagawa; sünd. 22. eloku 1986, Kobe, Japonii) om japonijalaine aktris da enzne fotomodel'.
Krimantatarlaižed
thumbnail|right|250px|Neiččed-krimantatarlaižed. Krimantatarlaižed (qırımtatarlar, крымские татары) vai (harvašti) krimalaižed (Qırımlar, крымцы) om eläb rahvaz Krim-pol'sarel da toižiš maiš (oz., 100..150 tuhad ristituid elädas Turkanmas).
Kitagava Keiko
Biografii
Om vn 2009 Meidzi-universitetan (Tokio) pästnikan, openui kommertišt tedod.
Krimantatarlaižed
Ühthižed andmused
Rahvahan lugumär om läz 500 000 ristituid Krimas, se om läz 10..12 % Kriman ristitištos. Pagištas krimantataran kelel, mugažo venän i ukrainan kelil. Oma islamanuskojad.
Kitagava Keiko
Kanz
Vspäi 2016 aktris om lähtnu mehele, Daigo-pajatale.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan aktrisad Kategorii:Japonijan fotomodelid Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kobe-lidnha
Krimantatarlaižed
Rahvahan istorii
Kriman tatarlaižed formiruisoiš erižeks rahvahaks 14.−15. voz'sadoil. Toižen mail'man voinan aigan krimantatarlaižiden enambuz ezini fašistižen Saksanman polel, sikš vl 1944 rahvaz oli deportiruidud Krimaspäi. Nügüd'aigaižed postnevondkundaližed valdkundad hondostadas necidä aigtegod.
Faktine Kriman ühtištoituz Venämanke heraštoiti sur'kulud käraidust krimantatarlaižiden (enambusen heišpäi) keskes. Levedad mel't vaste, krimantatarlaižed ei olgoi Kriman igähižen rahvahan.
Krimantatarlaižed i kazanin totarlaižed oma erazvuiččed rahvahad, hot' molembad sunnitižen islaman polenpidajad ičeze enambuses.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe T
Savihein
Savihein (Borago officinalis) om heinäsine üks'vozne kazmuz Saviheinižed-sugukundaspäi, Savihein-heimon üks' vides erikospäi.
Leviganduz
Kazmuz libui Sirijaspäi. Londuseline savihein kazvab Anatolijan pol'sarel, Evropan suves, Afrikan pohjoižes, Suviamerikas.
Savihein om levitadud linmail i murdoiden sijiš kuti rujohein. Ei küzu lujid arvoimižid, no kazvab paremba mouckiven ližadusen mahushe jäl'ghe.
Ümbrikirjutand
Savihein kazvab 60..100 santimetrhasai pitte. Jur' om värtmenvuitte. Seikh om püštoiged vai läz sidä, se om sanged, tahkoikaz, pal'hanke südäimenke, sarakoičese ülähäs.
Kävutand
Kul'tiviruidas Päivlaskmaižes Evropas i ližatas sömhä veresid lehtesid i änikoid heinäks, mugažo konserviruidud saharanke änikoid. Iranas unotadas kuivatud änikoid čajuks. Ottas void semnišpäi zelläks.
Nivhan kel'
Nivhan kel' (ičeze nimitused: Нивхгу диф amuran paginas, Ниғвгун дуф sahalinan paginoiš) om nivhalaižiden kel', üks' izoliruidud kelišpäi. Se om kadondan grazindan al.
Kel'situacii
Pagižijoiden lugu — 198 ristitud (vn 2010 rahvahanlugemine), hö oma rauhad mehed Venäman Edahaižes Päivnouzmpoles tobjimalaz (Sahalin-saredme i Amgun'-jogen basseinas Habarovskan randan keskuzpalan suves), ende eliba Japonijan pohjoižes mugažo. Toine rahvahan kel' om venän kel'. Rahvahan lugumär om 5,2 tuhad ristituid (2002).
Opetas kel't alaškolas Sahalinan agjan i Habarovskan randan severziš-se školoiš. Pästtas abekirjoid, openduzkirjoid, čomamahtoižid sädusid nivhan kelel. «Nivh dif»-kulehtez (Нивх диф «nivhan kel'») lähtleb Sahalin-sarel.
Harakteristik
Erištadas sintaksižid rolid sanoiden järgendusel i ezmäižiden vokaliden čereduindal verbas. Sanoiden bazine järgenduz sanundas om SOV, adverb panese ezmäižel. Kaik om kuz' än'kulundad i 28..33 sätkulundad (paginoidme). Substantivoil om kahesa kändod, üks'lugu i äilugu. Jagadas kvantitativižid numeralid 26 klassaks, niišpäi seičeme klassad kävutasoiš objektoiden täht ühthižen tundmusen mödhe.
Kelel om parallelid tungusiž-mančžuriženke kel'kundanke, altajan kel'kundanke, paleoazijalaižidenke kelidenke, Pohjoižamerikan indejalaižiden kelidenke.
Kirjamišt
Nügüdläine kirjamišt kävutase 1970-nziden voziden lopuspäi. Siš om 47 kirjant, amuran paginas Ӷ ӷ, Ў ў, Ч’ ч’ kirjamid ei ole.
Homaičendad
Kategorii:Izoliruidud keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled
Berözovskii (Kemerovon agj)
Berözovskii (Берёзовский) om Venäman lidn Kemerovon agjan pohjoižes. Se om Kemerovon pohjoine ezilidn, Berözovskijan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1965 11. päiväl vilukud Kurganovk-, Berözovskii- i Oktäbr'skii-žiloiden ühtištusel, mugažo mülütihe severz-se lähižid külid. Lidnümbrik om olmas vspäi 2005.
Lidn om agjan kivihilen samižen znamasine keskuz. Om kuldan, raudtekivendon, mramoran löudmižsijid lidnanno, no ned seištas radmata. Berözovskii ühtenzoitase Kemerovonke avtotel i avtobusoil, lidnalaižed ajeltas rata agjan keskushe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Barzas- i Šurap-jogiden randal (Tomin oigedpol'ne bassein), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Taigmec ümbärdab lidnad. Matkad Kemerovon röunhasai om 2 kilometrad suvhe orhal, avtotedme vai raudtedme, keskushesai — 27 km.
Barzas-žilo (2 111 rist. vl 2010) i Stancionnii-žilo (120 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Berözovskijan ližaks. Lidnümbrikon pind — 82,01 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 47 279 ristitud, lidnümbrikon — 49 510 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 51 tuhad eläjid vll 1987−1998 (52 tuh. rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 48 944 ristitud elihe lidnümbrikos.
Berözovskijan politehnine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Dmitrii Titov (keväz'ku 2013 — viluku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod
Hul Purde
Hul Purde (Горя́чий Ключ) om Venäman lidn Krasnodaran randan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om municipaližen «Hul Purde-lidn»-ühtnikan da lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Mineralveden butiliruindan tegimed, turistad, lebuntahtnikad, meblin tehmine, kivivoin samižen sarak šingotadas Hul Purde-lidnad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kavkazan ezimägištonno, Psekups-jogen randoil (Псэкъупс, Kubanin hura ližajogi), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnodarhasai om 50 km pohjoižhe avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Adigeisk (Adigejan Tazovaldkundan pälidn) 35 km pohjoižhe niil-žo teil.
Klimat om ven subtropižen nepsan vönen pirdoidenke. Heinkun lämuz om +23,1 C°, vilukun — +1,7 C°, voden keskmäine lämuz +12,2 C°. Ekstremumad oma −29 C° i +38 C°. Paneb sadegid 895 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (89..101 mm kus).
Kaik 30 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Hulan Purtken ližaks: kahesa stanicad, 13 žilod da ühesa futorad, ühtenzoittas niid seičemeks küläümbrikoks. Lidnümbrikon pind — 1766,5 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 126 ristitud, lidnümbrikon — 57 289 ristitud. Vl 2018 kaik 37 475 ristitud elihe lidnas i 66 008 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd'. Vl 2022 lidnümbrikon ristitišt oli 72 726 eläjad.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 83,4%, armenijalaižed — 5,9%, ukrainalaižed — 2,5%, adiglaižed — 0,6%, totarlaižed — 0,5%, vaugedvenälaižed — 0,4%, saksalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,0%, rahvahuden ozutandata — 4,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Pühän Stroican jumalanpert' (letihe vll 1995−2009) i Jumalanmaman Iveronan jumalaižen časoun'.
Hulan Purden medicinine kolledž i tehnologine tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Municipaližen «Hul Purde-lidn»-ühtnikan edeližed pämehed (lidnümbrikon Administracijan pämehed) oma Aleksandr Kil'gankin (kül'mku 2018 — sulaku 2021) i Ivan Fedorovskii (kezaku 2015 — reduku 2018).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad Kategorii:Krasnodaran randan lidnümbrikod
Elefantanvuiččed
Elefantanvuiččed, vai Slonanvuiččed (latinan kelel: Elephantidae, venäkelel: Слоновые) oma imetaiživatad, Hobodakahad-heimkundan sugukund. Nügüd'aigan neche sugukundha mülütadas kaikiš järedambid Man kuivuses imetaiživatoid.
Ümbrikirjutand
Elefantad elädas Afrikas, mugažo Suvižes i Suvipäivnouzmaižes Azijas. Londuseližed zonad oma savann da tropine mec.
Elefantal om kaks' kazvanuzid ülälöugluspäi hambazkulud vai ei ole niid. Erašti elefantad valadas redul kaičemha ičtaze parazitoid-gavedid vaste, sikš miše redu kuivab kor'he. Kaikuččen kerdan jaugan laskemižen aigan razvan pöluz labotase elefantan labajaugan keskuses, muga hänen tügen pind levigandeb. Täuz'kaznuden živatan veduz om 7,5 tonnhasai, kazv — 3,5 metrhasai.
Elefantad oma socialižed živatad, hö mändas joukuil. Emäčud poigidenke keratas ičheze joukhu mahtavan emäčunke päživataks. Ižačud kogotas ičheze, eriližhe joukhu. Ku emäčuiden joukus om hot' üks' olii kärbas emäč, ka otnu vägestust toriden aigan täuz'kaznu ižač voib aigaks ühteta joukhu. Se om kaikiš vägekahamb ižač tobjimalaz.
Tesla Nikola
Nikola Tesla (serbohorvatan kelel: Никола Тесла vai Nikola Tesla; sünd. 10. heinku 1856, Smilän, Avstrine imperii, nügüd' Horvatijas — kol. 7. viluku 1943, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV) — fizikantedomez', inžener, elektrotehnikantedomez' da melestegii. Tesla oli sündnu Avstrižhe imperijha da kaznu siš (sid' — Avstrijan da Mad'jaranman imperijas), möhemba radoi Francijas da AÜV:oiš. Vl 1891 hän kändihe AÜV:oiden rahvahanikaks.
Elefantanvuiččed
Ümbrikirjutand
Miše elefantad jäižiba henghe tulijan aigan-ki, ka kirjutihe nenid živatoid Rahvahidenkeskeižhe Rusttha kirjha, sikš miše mecatas hambazkuluid samha. Löutud hambazkuluišpäi tehtas čomitesid da ottas leiktamha tegesid. Vaiše löuta om jüged azj, sikš miše dikobrazad södas niid ičeze minerališt näl'gad sambutamha.
Tesla Nikola
Teslan tond elektrusen da magnetizman tedoidushe om sur'. Hänen patentad da teoretižed töd avaižiba ted nügüd'aigaižile ladimile, kudambad ratas vajehtujan joksusen abunke, äifazižile sistemile da elektrolikutimile. Kaik nened ladimed laskiba zavottä uz' etap industrialižes revolücijas.
Tesla om tutab kut efiran teorijan polenpidai.
Elefantanvuiččed
Ümbrikirjutand
Elefantanvuiččed kuldas hüvin madalid paksuzid ani infrakulundhasai, no heiden kulemižen kaikiš lujemb mujandmär om läz 1 kHc paksudel.
Kommunikacii
Taktil'ne kontakt (mujegiš) om znamasine kommunikacijan aspekt elefantanvuiččil. Živatad sätas tervhen toine toižele hobodoil silitaden vai kabarten niil. Emäelefantan da elefantanpoigaižen likundan aigan emäč kosketeleb poigašt hobodal, jaugoil vai händal sihe kacten, kus hän om.
Tesla Nikola
Biografii
Oli sündnu hristanuskondan serbižen ortodoksižen jumalankodikundan Milutin Tesla-papin (1819−1879) kanzha. Georgina (Džuka) Tesla-mam (1822−1892) oli papin tütreks. Nikola oli nellänz' laps' videspäi.
Elefantanvuiččed
Intellektan tazopind
Elefantanvuiččed tundištadas ičtaze zerklon kuvastuses, ani kuti erased oblezjanad da del'finad. Mugoine azj lugetas ičtaztuntken znamaks. Kazvatud stajas indižen elefantan emäčun tedoiduz ozuti, miše nened živatad mahttas panda muštho da erištada äjid kuviden paroid i erasid kulundan paroid. Voden mändes toštmižtest ozuti hüvid satusid möst, se vahvištoiti: pit'k mušt om olmas elefantoil. Mugažo heil om mahtusid muštta ičeze kanzanjoukun sijadust. Om vähä otajid kävutamha instrumentid živatoid, ka elefantanvuiččed oma mugomad. Indižen elefantan kaclend löuzi, miše hän löb kärbhaižid barbal. Elefantad mahttas säta instrumentid hondomb mi šimpanze.
Tesla Nikola
Biografii
Vll 1870−1873 Tesla openui Karlovacan korktas školas (nüg. Horvatijas), vll 1875−1878 tedoiži elektrotehnikad Gracan tehnižes korktas školas (nüg. universitet, Avstrii). Napri opetas filosofijan tedokundal Pragan universitetas vl 1880, no lopi opendust ühten semestran jäl'ghe i läksi radmaha rahoiden mairhen tagut.
Elefantanvuiččed
Intellektan tazopind
Mujudas-ik elefantanvuiččed lujid emocijoid, ka tedoidajad ei tulend ühthe mel'he. Voib kacta surmha sidotud veroid. Sen ližaks, elefantad ozutadas mel'hetartust ičeze erikon pämall'oihe da hambazkuluihe, eskai verhan rodun. Ku elefant koleb vai om jo kolnu, ka se vedab hänen da toižiden kanzjoukuiden tarkust.
Tesla Nikola
Irdkosketused
Kategorii:Serbijan fizikantedomehed Kategorii:AÜV:oiden fizikantedomehed Kategorii:Serbijan tedomehed Kategorii:AÜV:oiden tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Avstrižhe imperijha Kategorii:Kolnuded Nju Jorkas
Elefantanvuiččed
Sönd
thumb|right|250px|Indižed elefantad, [[Moskv]] Kaik elefantad södas lehtesid, erazvuiččiden puiden ploduid da kor't. Heinkazmused juridenke todas heile mineraloid.
Londuses elefantoiden sönd om elämižen regionha sidodud. Ozutesikš, eläjad Indijan suves elefantad navettäs märehtida fikusan lehtišton. Eläjad Zimbabves elefantad södas ani toižid kazmusid. Mugažo elefantad vajehtadas söndan purtkid kuivaigpordho vai vihmsezonha kactes.
Heinkazmused da kuivatud hein oma kodikoittud elefantoiden päsöm. Erazvuiččed magedad plodud (jablokad, bananad) oma elefantoiden navettüd jagolounaks. Maploduiden keskes morkofk om mel'he. Mugažo navettäs paštatesid da leibid. Elefantad navettäs kanfetoid, kut ristit-ki, i niiden sömižen jäl'ghe ülämäras viga tervhudes mugažo tuleb elefantoihe. Živat kamadub, käveleb pidust' aidvered, haileb tulijoid varastaden.
Ühtel päiväl joudai elefant söb läz 300 kg nepsoid lehtesid da heinäd. Aidoidud elefant söb läz 30 kg kuivatud heinäd, 10 kg maploduid da 10 kg leibäd päiveses. Täuz'kaznu živat job 100-300 litrad vet ühtes päiväs il'man lämudehe kacten.
Kodikoičend
Indižed elefantad kodikoičese hüvin. Nügüd'aigan ei ole verod kodikoitta afrikanižid elefantoid. Kacmata dressiruindan voimushe, erašti registriruidas elefantan londan ristithu statjoid.
Elefantoid kävutadas likkuimeks jügedas läbitamha tahondas, mecanvarhapanendan i jügutoitandan radoiden aigan, mecadamha tigrid i leopardid (vaiše kodikoittud aigaližes lapsessai elefantoid; mecnikad išttas rachal), mugažo cirklaval.
Elefantad sodan täht
Eziauguižin elefantoid kodikoittihe i kävutaškanzihe sodan täht Indijas. Arni sigä Makedonijalaižen Aleksandran sodaväged vastsiba toraelefantoid. Möhemba elefantad ühtniba Aleksandran sodavägihe. Živatoid kävutihe ellinistižiš valdkundoiš. Toran aigan elefantad sättuiba pöl'gästoitmaha mugošt vihankandajad päpaloin, kudamb ei olend tenu elefantoiden tabas. Elefantoiš el'gentai vihalaine voi vastustada heile satusekahas. Toran aigan elefantad segoitiba kebnas ičeze mehid vihankandajidenke.
Klassifikacii
Om koume nügüd'aigašt erikod elefantanvuiččiden sugukundas. Nenid erikoid mülütadas kahthe suguhu. Völ oli olmas severz' amuižid kolnuzid lophu suguid:
Kividunuded elefantanvuiččed ozutadas, miše hö eliba aigaližes miocenaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe‎ Kategorii:Imetaiživatad
Vasko da Gama
Vasko da Gama (Vasco da Gama [ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐ̃mɐ]; sünd. 29. sügüz'ku 1460, Siniš-lidn, Portugalii, — kol. 24. tal'vku 1524, Kočči-lidn, Indii) oli portugalijalaine merimatkadai Suriden geografižiden avaidusiden aigan. Oli voziden 1497−1499 ekspedicijan käsknikan, kudamb löuzi merited Evropaspäi Indijha Suviafrikan ümbärten. Sai Vidigeira-grafan arvon vl 1519. thumb|left|250px|Vasko da Gaman ezmäižen ekspedicijan te, möhemba torguindte
Biografii
Libui amuižes portugaližes roduspäi. Ujui Indijha koume kerdad, kahtenden kerdan vll 1502−1503, i koumanden kerdan kahtenke poiganke vl 1524. Vasko da Gama radoi Portugaližen Indijan varakunigahal vn 1524 sügüz'kun 5. päiväspäi, koli malärijaspäi, mahapandihe hibjan tošti kodimaižes Portugalijas. Portugalijalaižed paniba Indijan tetabiden meriportoiden alust: Bombei, Madras, Goa.
Vasko da Gama oli nainu, Katarina di Ataidi oli merimatkadajan ak, sündutihe 6 poigad i 1 tütärt, kaik oliba täuz'kaznuzikš. Nimitihe Vasko da Gam-lidnad da portad (läz 100 tuh. eläjid vl 2017) indižes Goa-štatas matkadajan muštoks.
Jähine
thumb|right|200px|Jähine Jähine om kül'mdud maged pekstud mass maidproduktoišpäi i toižiš ingridijentoišpäi. Fruktine jä om jähine südäivezišpäi, maidota.
Vasko da Gama
Homaičendad
Kategorii:Portugalijan matkadajad Kategorii:Matkadajad kirjamišton mödhe Kategorii:Merimatkadajad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Jähine
Desertan istorii jätktase nell' tuhad vozid, sil aigal Amuižes Kitaiš segoitadihe jäd da lunt apel'sinoiden, limoniden i granatoiden palliškoidenke. Marko Polo toi Evropha jähižen receptad Kitaišpäi 13. voz'sadal. Edel händast Suvine Evrop tezi vaiše segoitadud jänke da vilugoittud jomid. Jähižen vaumičendan ezmäine mahtuz ozutihe Venämas 18. voz'sadal.
Ezmäine jähiženfabrik radaškanzi amerikaižes Baltimor-lidnas vl 1851.
Voib ostta jähižid suriš i specialižiš laukoiš da sömsijiš. Vaumitadas kebnasti kodiarvoimižiš-ki. Kaitas vilus alemba mi nol' Cel'sijan gradusad lämudenke, sid' södas kerdalaz.
Evrovizijan vägestajad
Se om täuz' Evrovizijan vägestajiden nimikirjutez.
Homaičendad
Kategorii:Nimikirjutesed
Hirošima
Hirošima, oficialižikš Hirošima-lidn (japonan kelel: 広島市, vepsän kirjamil: Hirosima-si «lidn levedal sarel») om Japonijan üks'toštkümnenz' surtte lidn, ühtennimižen prefekturan administrativine keskuz. Se om Tügoku-regionan kaikiš suremb lidn.
Japonižen Mazda-korporacijan päfater da pätegimed sijadasoiš lidnas.
Istorii
Lidnan aluz om pandud vl 1589 kuti Mori-rodun lidnuz.
Vn 1945 6. päiväl elokud Hirošima oli elänu läbi atombomban poukahtuses, ezmäine mugoine lidn mail'mas. 70 tuhad ristituid oli surmitud kerdalaz, 60 tuhad oli pölištunu satatesišpäi da läžundoišpäi edesižes. Lidnan ühesa kümnendest oli pandud mantazole. Udessündutihe Hirošimad vodele 1960.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Hirošiman administrativižed rajonad. Hirošima seižub Tünen valdmeren Japonijan südäimeren pohjoižel randal, sijadase Honšü-saren suvipäivlaskmas.
Pind om 905,41 km² (vl 2011). Reljef om tazo. Lidn seižub Otanjogen suhišton randoil. Jogen kuz' kanalad jagadas lidnad sarikoihe.
Klimat om valdmeren subtropine neps. Heinkun da elokun keskmäine lämuz om +27..+28 C°, vilukun da uhokun — +5..+6 C°. Vodenkeskeine lämuz om +16 C°. Paneb sadegid 1540 mm vodes, sidä kesken enamba kezakus da heinkus (240..260 mm kus). Tal'vkul-uhokul paneb 35..70 mm kus. Voib paneškata lunt tal'vel.
Hirošima-lidn jagase 8 administrativižhe rajonha (区 ku). Nak-rajon om administrativižeks keskuseks.
Transport
Avtobusad, tramvaid da kebn metro oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1994 kebn metro radab lidnas (Astram Line, vl 2015 om 1 jono, 22 stancijad, 18 km ted, jonused oma räzinoitud kezroil). «Sanjo Sinkansen»-kiruhraudten Hirošima-stancii sijadase Minami-rajonas.
Hirošima-port om jüguiden täht, sidä kesken rahvahidenkeskeine konteinerterminal om olmas.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Skabbija Kristina
Kristina Adriana K'jara Skabbija (Cristina Adriana Chiara Scabbia; sünd. 6. kezaku 1972, Milan, Italii) om italijalaine pajatai da lehtezmez', Lacuna Coil-kollektivan solist.
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an ühtnijad Kategorii:Italijan pajatajad Kategorii:Italijan lehtezmehed Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Milanha
Aleksejevk
Aleksejevk (Алексе́евка) om Venäman lidn Belgorodan agjan päivnouzmas. Se om Aleksejevkan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2018 sulakud Aleksejevkan rajonan).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1685 kuti kozakoiden Aleksejevskai-slabad (слобода Алексеевская) kaičemha Venäman röunad. Ühtennimine stancii om saudud vl 1895 «Har'kov — Balašov»-keskustal. Vspäi 1918 oli makundan keskuseks. Kätihe slabadad radnikžiloks vl 1939. Suren sodan aigan žilo oli okkupiruidud (5. heinku 1942 — 19. viluku 1943), sen jäl'ghe Aleksejevkan ukrainine ristitišt poleni lujas. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1954 19. päiväl elokud.
Aleksejevk šingotase sömtegimišton edheotandoil (pühävoin, argvoin da razvoiden järed «EFKO»-tegim, maidkonservtegim, leibtegim, kombisötken tegim), himižel tegimel i katilmašiništon tegimel. Ende ladimensauvomižem «Deviz»-tegim, magaduzsijiden tegim, sahartegim i lihakombinat radoiba mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tün' Sosn-jogen randoil (Тихая Сосна 161 km pitte, Donan oiged ližajogi), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Belgorodhasai om 148 km päivlaskmha orhal vai 172 km avtol. Lähembaižed lidnad avtoteidme oma Birüč 20 km päivlaskmha i Ostrogožsk (Voronežan agj) 50 km pohjoižpäivnouzmha.
Aleksejevk oli lidnankundaks vll 2004−2019, sen üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind oli 124,52 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 39 026 ristitud, rajonan koume videndest. Vll 1996−2019 lidnan ristitišton lugu oli 38..39 tuhad eläjid (39 400 rist. vl 2008).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma olmas lidnas: ph. Aleksandr Nevalaižen, ph. Dimitrii Rostovalaižen, Eläban Eziauguižen Stroican, ph. Jurgii-vägestusenkandajan.
Aleksejevkan kolledž (ende pedagogine i maižandusen kolledžad eriži) i agrotehnine tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnankundan jäl'gmäine pämez' oli Pavel Hvorostän vn 2017 keväz'kuspäi vn 2019 elokuhusai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Belgorodan agjan lidnad *
Čagodoščan rajon
Administrativine keskuz om Čagod-žilo (rajonan ristitišton pol'). Se sijadase 326 kilometras Vologdaspäi, 340 km Piterišpäi da 380 km Sures Uz'lidnaspäi.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikho Üläčagodoščan rajon-nimenke. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha nügüdläižen nimenke. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1965.
Geografijan andmused
Čagodoščan rajon om kaikiš päivlaskmaižemb Vologdan agjan taho. Pind — 2 408,63 km² (kaikiš penemb rajon agjas), sidä kesken segoitadud mec otab nell' videndest (2080 nellikkilometrad). Rajonan piduz pohjoižespäi suvhe — 60 km, päivlaskmaspäi päivnouzmha — 68 km.
Rajon sijadase Čagodošč- (Čagod) da Kobož-jogiden basseinoiš. Nene joged oma Molog-jogen hurad ližajoged. Joksijad rajonas Čagodošč-jogen päližajoged: Gorün, Smerdomk, Lid', Pes' (Ratc-ližajogenke) da Vnin. Kobož-jogen ližajoged: Vauged (ülä- da alaližajoged), Must, Veuč. Kaik joged mülüdas Volgan (Kaspijan meren) basseinha. Enamba 20 järved om rajonan tahoiš. Kaikiš surembad niišpäi oma Must-, Siglin-, Uglič- da Konevo-järved.
Reljef om tazo, alangoikaz da sokaz läz joga sijal.
Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, sauvondmaterialad (letked, mouckivi), mec, reskvezi.
Gaidn Jozef
Franc Jozef Gaidn (Franz Joseph Haydn; sünd. 31. keväz'ku 1732, Rorau-külä, Alaavstrii, Pühä Rimalaine imperii — kol. 31. semendku 1809, Ven, Avstrijan imperii) oli klassikan avstrijalaine muzikankirjutai, simfonii- i jändekvartet-muzikžanroiden üks' alusenpanijoišpäi. Kirjuti organan i fortepjanon täht. Om Saksanman i Avstriž-Mad'jaranman rahvahangimnoiden muzikan melodijan sädai.
Čagodoščan rajon
Geografijan andmused
Vs 2015 kül'mkun 25. päiväspäi rajonan territorii alajagase 4 municipaližhe ühtnikha: 2 lidnkundha da 2 küläkundha.
Tobmuz
Vs 2012 keväz'kun 4. päiväspäi Aleksandr Kosönkov radab rajonan da sen administracijan pämehen. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Kaks' rajonan varapämest da üks' abunik oma hänele abhu. 2 ohjandust da 9 palakundad alištudas rajonan administracijale.
Gaidn Jozef
Sädused
Muzikankirjutai sädi 24 operad, kirjuti 104 simfonijad, 83 jändekvartetad, 52 sonatad fortepjanon (klaviran) täht, 126 triod baritonan täht. Toižed sädused oma ezivändod, maršad, kargud, divertismentad orkestran i toižiden soitoiden täht, erazvuiččed p'jesad klaviran täht, pajod, kanonad, šotlandijan, irlandijan i uel'san pajoiden ümbriradmižed änen täht fortepjanonke vai violiženke.
Čagodoščan rajon
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om rajonan parlament — Ezitajiden Suim (ven. Представительное Собрание) 14 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Andrei Gorev radab Suiman ezimehen vl 2015.
Muraši
Muraši (Мураши́) om Venäman lidn Kirovan agjan lodehes. Lidn om Murašin rajonan i sen Murašin lidnankundan administrativine keskuz.
Grover Karan Singh
Karan Singh Grover (करन सिंह ग्रोवर; sünd. 23. uhoku 1982, Uz' Deli, Indii) om indijalaine TV- da kinoak'tor, model'.
Muraši
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vll 1895−1898 kuti žilo sauvomha da holitamha «Perm' — Kotlas»-raudted. Nimitihe lähižen kadonuden külän mödhe. Vspäi 1929 om rajonan keskuseks. Muraši sai lidnan statusad vl 1944.
Čagodoščan rajon
Tobmuz
Järgvaličendad Ezitajiden Suimha oliba vl 2012 keväz'kun 4. päiväl, sil-žo päiväl valitihe rajonan pämest.
Grover Karan Singh
Biografii
Karan om sündnu Udhe Delihe, pandžabalaižiden sikhiden kanzha. Noremb vell' om Karanal. Lapsen hän kanzanke sirdi El' Hubar-lidnha (Saudan Arabii), sai školopendust lähižes Ed Dammam-lidnas. Radoi Šeraton-adivpertin ohjanduzkundas Omanas. Zavodi fil'mdandan kar'jerad televizijas vl 2004.
Muraši
Istorii
Muraši šingotase raudtetransportan, mecan varhapanendan i ümbriradmižen edheotandoil.
Gaidn Jozef
Sädused
Hengeline muzik: 3 oratorijad («Mail'man sädamine», «Voz'aigad», «Sündun ristal seičeme sanad») i 14 messad.
Čagodoščan rajon
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 14 163 ristitud.
Kaik om 92 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnanvuittušt žilod, 4 külänvuittušt žilod, 85 küläd, 1 raudtestancii.
Toine sur' eländpunkt om lidnanvuitte Sazonovo-žilo (3,0 tuh. rist. vl 2015).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma stökoltegimišt, raudtetransport, sömtegimišt da maižanduz, mecan varhapanend.
Gaidn Jozef
Biografii
Franc Jozef oli sündnu Matias Gaidn-korjmastarin (1699−1763) kanzha. Kazvatajad oliba otnus vokalha todeks i navediba väta soitoil, muga löutihe prihan muziklahjakahut aigoiš. Vll 1740−1749 hän pajati Venan ph. Stefanan päjumalanpertin horas, severz-se vozid ičeze norembidenke vellidenke, mugažo openui väta soitoil. Nai vl 1760, Maria-Anna Keller oli Gaidnan ak, naimiželo kändihe onetomaks i lapsetomaks.
Muraši
Geografijan andmused
Kaks' žilod i ühesa küläd mülüdas lidnankundha Murašin ližaks, niiden keskes nell' oma kaikenaigaižeta ristitištota.
Gaidn Jozef
Biografii
Muziksädai radnikoiči vara- i kapel'meisteran elokahan mad'jaralaižen Mikloš Esterhazi-ruhtinasen pert'kulus vll 1761−1790 (nüg. penes Fertöd-lidnas, edel 1950 vot Esterhaz). Ned voded abutiba Gaidnan sädamižradmižen änikoičendale, sil aigal muzikankirjutai sai rahvahidenkeskešt tetabut. Mad'jaralaižen ruhtinasen surman jäl'ghe radoi Sures Britanijas i Avstrijas, keradeli täuzid zaloid i sai finansišt ripmatomut.
Muraši
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 6 750 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 216 eläjad vl 1959. Kaik 7 052 ristitud elihe lidnankundas vl 2010, 6 540 ristitud vl 2017.
Gaidn Jozef
Homaičendad
Kategorii:Avstrijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Muraši
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om saudud lidnas: Panteleimon-spravitajan jumalanpert' (1995) i ph. Mihal-arhangelan jumalanpert' (2009−2014).
Grover Karan Singh
Biografii
Mez' om naižiš koumanden kerdan vspäi 2016. Bipaša Basu om hänen nügüdläine ak, aktris. Heiden ezmäine laps', Devi Basu Singh Grover-tütär, om sündnu vn 2022 kül'mkus.
Muraši
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om avtoškol.
Grover Karan Singh
Biografii
Grover akanke oma modan indižen Rocky S-dizaineran Brand RS-torguindznaman ezitajad. Akt'or om amerikaižen UM Motorcycles-kompanijan brendan modoks mugažo. Vl 2018 hän modelirui sobid Lakme Fashion Week-aigtegol.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Udhe Delihe
Muraši
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirovan agjan lidnad *
Geran'
Geran'  (Geranium) om Geranižed-sugukundan heim. Kaik tetas 380..430 erikod heimos, sidä kesken läz 40 erikod voib vastata Venämas. Heim mülütab üks'voččid, kaks'voččid i äivoččid heinäsižid kazmusid da pol'penzhid.
Ühtenzoittas erikoid 18 sekcijha, niišpäi nell' oma Erodioidea-alaheimos i 14 sekcijad Geranium-alaheimos. Tipižed erikod oma Mecgeran' (Geranium sylvaticum) i Nitgeran' (Geranium pratense). Vedihe kul'turha Evropas 17. voz'sadal, om levitadud mecerikoiden-ki sortuid.
Ümbrikirjutand
Heimon nimituz libub grekan kelen geranion (geranios) sanaspäi «kur'g», sikš miše kazmusen plodud oma kur'gen n'okun pojavad.
Lehtesed kazdas varzil, ned oma pehmdad karvakahad tobjimalaz. Üks'..koume änikod vardel, viž äniklehtest. Änik oleleb vauktan, purpurižen, sinižen vai ruskedsinižen mujun. Geran' änikoičeb 20..45 päiväd. Äikerdoičese semnil i vegetativižikš. Ištutadas sortuid vezoil.
Homaičendad
Kategorii:Geranižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused
Avstralijan štatad da territorijad
Avstralii jagase 6 štataks (state) da 3 kontinentaližeks territorijaks (angl. territory), lugemata penid sar'hižid territorijoid (3 elänzoittud i 3 rahvahatomad) i tahtoidud Antarktidan palad.
Homaičendad
Kategorii:Administrativine jagand valdkundoiden mödhe
Izotop
thumb|right|350px|[[Vezinikan atoman koume londuselišt izotopad: protii: üks' proton, nol' neitronad deiterii: üks' proton, üks' neitron tritii: üks' proton, kaks' neitronad]] Izotop om ühten himižen elementan atomiden da niiden südäitukuiden toižend. Neitroniden erazvuitte lugu om ningomil toižendoil südäitukus.
Izotopad kuctas ninga, sikš miše ned panesoiš himižiden elementoiden periodižen tabluden ühthe stajha.
Ühtejitte südäitukuntäute om ühten elementan izotopil.
Erištadas seižujid-stabiližid i radioaktivižid izotopoid. Kaik tetihe 3437 izotopad vn 2017 keväz'kus.
Ozutez: O, O, O — hapanikan koume seižujad izotopad.
Nimituz
«Izotop»-sana tuleb neniš amuižgrekan sanoišpäi: ἴσος (ísos 'se-žo') i τόπος (tópos 'taho'). Kävutaškanzihe sanad ezmäi anglijan keles (isotope) vodel 1914; sen sädai om Frederik Soddi-himik.
Homaičendad
Kategorii:Radiobiologii Kategorii:Südäitukuine fizik Kategorii:Nuklidad
Liberii (znamoičendad)
Liberii voib znamoita:
Deeper
«Deeper» (Süvemba) om Modern Talking-duetan üks' kahtes demokompozicijaspäi, kudamb om pästtud 1984-ndel vodel. Pajon tekst om anglijan kelel.
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1984 pajod Kategorii:Vn 1984 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
My Declaration Of Love
«My Declaration Of Love» (Minun armastusen deklaracii) om Modern Talking-duetan üks' kahtes demokompozicijaspäi, kudamb om pästtud 1984-ndel vodel. Pajon tekst om anglijan kelel.
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1984 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Fontanka.ru
Fontanka.ru (Фонтанка.ру) om Venäman elektronine SMI, Intenet-lehtez, baziruiše Piteriš.
Fontanka.ru-sait om sätud vl 2000. Sen nimituz om Fontank-jogen mödhe, redakcii sijadase läz jogen randad. Nece om Piterin kaikiš populärižemb elektronine SMI — läz 100 tuhad ristituid tuldas saitale kaikuččen päivän.
Sait om tetab ičeze korrupcijanvastaižil tedoidusil. Regionaližed uzištused ottas pol't tähäsai.
Sent Vinsent da Grenadinad
Sent Vinsent da Grenadinad (Saint Vincent and the Grenadines, se om täuz' oficialine nimituz), om sar'hine valdkund Kariban meren päivnouzmpoles. Sen pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport om Kingstaun.
Istorii
Vn 1979 27. päiväl redukud Sent Vinsent da Grenadinad tedištoitihe ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Valdkundan üks'jäine Konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl, se om väges vajehtusita.
Vl 2009 kül'mkun 25. päiväl referendum oli pučindas monarhijaspäi da ičeze prezidentan panendas (negativine satuz).