cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Čomamaht
thumb|right|150px|Aborigenine kaumuz pal'has pardespäi. Nacionaline Galerei, [[Kanber, Avstralii]] Čomamaht om realižen elon el'genduz mel'kuvikš, sädajan südäimen i irdpol'žen mirun kuvitelendan process da rezul'tat. Om estetikan, čomamahtontedon i čomamahtoižen praktikan ühteks kaikiš ühthižembiš kategorijoišpäi.
Se sädamižradmine kuviteleb tegijan mel'hetartusid, mugažo toižiden-ki ristituiden, sikš miše čomamahton kriterii om mahtuz kucta toižiden ristituiden emocionališt vastust. Kaidas el'genduses čomamaht om čomamahtoine radmine i sen satuz — čomamahtoine säduz.
Čomamahtontedo tedoidab čomamahtod kogonaz i sidodud sihe nägusid. Filosofijan tedoidai čomamahtod sarak om estetik.
Istorii
Kaikiš amuižembad löutud čomamahtsädused datiruišoiš 75 tuh. vozid EME da sen enamba. Estetikan istorikad sidodas čomamahton sündundad vändoihe, ritualihe da verotegoihe, niiden kesken oliba mifologijan i magijan el'gendusen tagut. Erased tedomehed lugetas, miše čomamaht zavodiše edelpaginoiden mahtoiš, keleninformacijan oigendamižen, vasthaotmižen i kaičendan muštos mahtusiš.
Čomamaht jagase istorižen pordon mödhe (istorijanedeline, antikaigaine, keskaigaine, nügüd'aigaine) i tahondan mödhe (oz., Indijan, Kitain, Iranan, Amuižen Grekanman, Inkiden imperijan). Kul'turine interpretacii om märičijaks faktoraks, se pätab, voib lugeta objektad čomamahtoižen vai ei, i se om problem. Oz., islaman kul'tur kel'dab kuvata ristituid, sen tagut ei lugekoi heiden kuvid čomamahtoižikš sädusikš.
Funkcijad i metod
Jagadas čomamahton funkcijoid motivacijan (zatrindan) olemižen mödhe.
Metod i funkcijad motivacijata: garmonijan i ritman samine ristitun fundamentaližen instinktan, täuden mujandan alusel; noidusen mujandan kucund; mel'kuvitelendan vändon kucund; kärauduz äjile, kaikile ristituile; sijaližen rahvahankul'turan ritualiden i simvoliden ozutand.
Motiviruidud metod i funkcijad: čomamaht kut kommunikacijan abutuz; kut bobuštuz; kut psihoterapii; avangardan funkcii (politižihe vajehtusihe näht); ozutamha sociališt protestad vai anarhijad; sabustamha propagandan i kommercijan metoid.
Kacu mugažo
Kategorii:Estetik
Kodirandaine
«Kodirandaine» om erazvuiččiden runokirjutajiden kogoduz vepsän kelel.
Runoiden i sanutesiden ezmäine vepsänkel'ne kogoduz om pästtud Petroskoihe «Karjala»-pästandkodil vl 1996. Mülütab 125 lehtpol't. Vaumiči pästandale Nina Zaiceva.
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Mogadišo
Mogadišo (Muqdisho, مقديشو‎, vepsän transkripcii: Makadīšū, Mogadiscio) om Somalin pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud arabižil i persižil torgovanoil 12. voz'sadal kuti Hamar-lidn torguindteiden ristikoičendan sijas. Möhemba sai araban Maqdaäu- vai Muqdiäu-nimitust -qdä-sanantüvespäi «pühä», severz'-se mečetid oli saudud lidnha 13. voz'sadal. Farh-ad-Dina-mečet' (1269) om kaičenus tähäsai. Lidnan ümbrišton mad sättudas maižandusele valdkundan tobjan palan erineden. Sen ližaks, lidnan merikar om kaikiš pohjoižemb sättui londuseline kar Päivnouzmaižes Afrikas.
Lidn oli Portugalijan ohjandusen al 16. voz'sadaspäi. Vspäi 1892 lidn da sen ümbrišt oliba Italijan kolonijaks. Vl 1954 Somalin universitetan aluz om pandud lidnha. Vspäi 1960 Mogadišo om ripmatoman valdkundan pälidn. Rahvahanikoiden soda Somališ mureni lidnad znamasižikš, sen irdad oma varmitadud ani kuti lidnuseks, ristitišt rippub verhiden maiden gumanitarižes abuspäi.
Geografijan andmused
Vl 2015 eläjiden lugu oli 2 120 000 ristituid 91 km² pindal.
Homaičendad
Kategorii:Somalin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
End of Time
«End of Time» (Aigan lopind) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan kudenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, koumanz' al'bomaspäi. Ned oma pästtud vl 2012: al'bom 23. vilukud, singl 12. tal'vkud.
Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad i Don Gilmor. Muzikvideo pajole om fil'mdud Milan-lidnas vn 2012 redukus.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 pajod Kategorii:Vn 2012 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Mir (znamoičendad)
Mir voib znamoita:
Jubileinii (Krasnodaran mikrorajon)
thumb|right|250px|Čekistoiden prospekt Jubileinii-mikrorajonas. Jubileinii (Юбилейный) om Krasnodaran mikrorajon.
Sijadase Päivlaskmaižes ümbrikos, Kuban'-jogehe tehtud pol'sarel. Äižiruižed pertid oma enambuses, mikrorajon-«magaduzsijan» pertišt om sauvomas tähäsai. Pöudod, kezaküläd da Starobžegokai-aul seištas jogen vastal'žel randal.
Homaičendad
Kategorii:Krasnodar
Oh (lidn)
Oh (Оха́) om Venäman lidn Sahalinan agjan Sahalin-saren pohjoižes. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ohan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Vl 1880 pen' Ohe-žilo (Охэ) oli olmas kivivoin pindlöudmižsijanno. Ectihe enamba kivivoid, no satusetomašti, i tacihe žilod. Vl 1910 «Zotovan jäl'gnikad da kompanii» löuzi ezmäšt surt kivivoid, no se jäi kävutandata. Vll 1920−1925 Japonii okkupirui Sahalinad, i vl 1921 saihe ezmäšt kivivoid surel mülündal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1925, nimitihe jogen mödhe. Om lidnan statusanke vspäi 1938.
Vl 1942 saudihe «Oh — Komsomol'sk Amural»-kivivoinveimen. Vn 1995 (28. semendku, 7,2-ballaine) Neftegorskan manrehkaiduz mureni Ohan-ki sauvusid paloin. Vspäi 2005 ühtištuihe Ohan rajonad lidnanke, kätihe lidnümbrikoks. Om severz'-se vahtkundan žiloid lidnas ümbri.
Oh-lidn šingotase mehanižel i raudbetonan tegimil, kivivoin i londuseližen gazan samižen Ohotskan meren šel'faspäi äiluguižil projektoil, mugažo Ohan lämuzelektrokeskuz radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ohotskan meren Urkt-lahten-järven randal, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Suvisahalinskhasai om 740 km suvhe orhal vai 850 km avtotedme. Lähembaine raudtestancii sijadase Nogliki-žilos, 230 km suvhe avtotel. Lähembaine lidn om Nikolajevsk Amural (Habarovskan rand) 156 km päivlaskmha orhal. Vll 1999−2006 demontiruihe raudted Noglikišpäi.
Klimat om ven meren, om tazostadud Edahaižen Pohjoižen rajonha vilun Päivnouzmaižsahalinan merijoksmusen tagut. Voden keskmäine lämuz om −0,2 C°, heinkun-elokun +16,1..+16,7 C°, vilukun-uhokun −17,2..−17,9 C°.
Kaik kümne žilod mülüdas lidnümbrikho Ohan ližaks. Ühthemänho 26 eländpunktad om likvidiruidud NSTÜ:n olendan jäl'ghe. Lidnümbrikon pind — 14 815,87 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 008 ristitud, lidnümbrikon — 25 855 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 37 000 eläjad vl 1992. Vl 2018 kaik 20 715 ristitud elihe lidnas i 22 612 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Sergii Radonežalaižen kivine jumalanpert' om saudud vll 1995−2001.
Sahalinan industrialine tehnikum i Sahalinan valdkundaližen universitetan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed Administracijan pämehed oma Jelena Kasjanova (sulaku 2021 — sügüz'ku 2022), Natal'ja Ričkova (kezaku 2020 — sulaku 2021), Sergei Gusev (keväz'ku 2017 — kezaku 2020). Lidnümbrikon Suiman ezimez' om Andrei Silenginskii vn 2018 redukuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sahalinan agjan lidnad Kategorii:Sahalinan agjan lidnümbrikod
Vodk
thumb|right|250px|Vodkan muzei [[Ülämandrogad|Ülämandrogoiš, Venäman Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajon]] Vodk vai hoik (hoikaine, водка) om väghine alkogoline jom.
Joman tehmine mainitase ezmäižen kerdan Venäman dokumentoiš 15. voz'sadal. Vodkan jomine om levitadud AÜV:oiš, prevaliruib Päivnouzmaižen i Pohjoižen Evropan neniš maiš («vodkanvö»): Baltijan mad, Grenland, Islandii, Pol'šanma, Skandinavijan mad (päiči Danijas), Ukrain, Vaugedvenäma, Venäma, Mad'jaranman i Slovakijan pala. Päivlaskmmas vodk om levitadud aluzjom vaumičemha erazvuiččid alkogoližid kokteilid, sen tagut ahtištab niiden maiden veroližid alkogoližid jomid 1950-nziš vozišpäi.
Vodk om vaumitud fil'truidud mujutoi segoituz pehmdan veden i etilspirtan sömtorhudespäi harakteriženke magunke da spirtan hajunke. Villäd i kartohk ottas päižeks torhudeks etilspirtan-rektifikatan täht. Etilspirtan mülü voib olda 40-45, 50 i 56 procentad Venäman tegimišpäi, 37,5% EÜ:n maiš.
Venäman vodkan klassad oma ekonom, standart, premium, üläpremium.
Änik i kivi
«Änik i kivi» (फूल और पत्थर Phool Aur Patthar) om voden 1966 Bollivudan indine torafil'm da dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1966, NSTÜ:s — vodel 1970.
Vodk
Vodkan istorijan i tehmižen tetabad muzejad oma neniš lidnoiš: Moskv (kaks'), Piter, Tümen', Smolensk, Uglič, Amsterdam, mugažo Ukrainan Har'kovan agjan Malinovk-žilos.
Änik i kivi
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1966 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Vodk
Homaičendad
Kategorii:Alkogoližed jomad
Rosario (Argentin)
thumb|left|250px|Lidnan rajonad (2008) Rosario (mugažo ispanijan kelel, virktas [roˈsaɾjo]) om Argentinan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Santa Fen agjan kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1793 7. päiväl redukud. Se sai lidnan oficialižen statusan vn 1852 elokus. Ristitišt ližadui lujas pagenikoil Ezmäižes mail'man sodaspäi immigracijan käskusen kebnendusen tagut 20. voz'sadan augotišes.
Sarapul
Sarapul (Сарапул / Сарапул кар, Сара́пул) om Venäman lidn Udmurtijan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om tazovaldkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, municipaližen «Sarapul-lidn»-ühtnikan üks'jäine eländpunkt.
Rosario (Argentin)
Istorii
Rosario šingotase villän eksportan portal, terasen vanundtegimel, mašinansauvomižel (vilugoitimed, avtod, mašinad sömtegimišton täht, maižanduztehnik), nahktegesiden i kengiden edheotandoil, sömtegimištol (liha, voi, jauh).
Sarapul
Istorii
Külä nügüdläiženke nimenke mainitase ezmäižen kerdan 13. voz'sadal. Mugažo oli tetab kuti Voznesenskoje-külä. Sarapul sai lidnan statusad vl 1780. Ende oli torgovanoiden lidnaks.
Rosario (Argentin)
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, agjan suves, Paran-jogen oiktal päivlaskmaižel randal, 31 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Buenos Airesaspäi om 300 km lodeheze.
Eläjad
Vn 2010 Argentinan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 948 312 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Läz 1,2 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2010).
Sarapul
Istorii
Sarapul šingotase elektrotehnikan, mecanümbriradmižen (pilindmaterialad, meblinlaud i mebel', pordhad, parket), söm- (likörtegim) da kebntegimišton (kengäd, nahkan tehmine) edheotandoil. Lidn om maižanduzrajonan keskuz.
Rosario (Argentin)
Eläjad
Kaks' valdkundališt universitetad oma lidnas: Rosarion nacionaline universitet (Universidad Nacional de Rosario, om sätud vl 1968) i Nacionaline tehnologine universitet (Universidad Tecnológica Nacional, radab vspäi 1953). Viž privatišt universitetad oma avaitud mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Argentinan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Santa Fen agj
Sarapul
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kam-jogen randird lidnan keskuzpalas (2019) Lidn sijadase Kamanjogen oiktal korktal randal, 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sarapulan rajon ümbärdab lidnad, Kambarkan rajon zavodiše ani suvipäivnouzmha. Matkad Iževskhasai om 62 km lodeheze. Lähembaine lidn om Kambark 30 km suvipäivnouzmha.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,9 C°, kezakun-uhokun +17..+20 C°, tal'vkun-uhokun −10..−12 C°. Ekstremumad oma −39 C° i +38 C°. Paneb sadegid 575 mm vodes, enamba kezakus-elokus (60..70 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..31 mm kus).
Kaik om olmas 22 territoriališt nimitadud lidnanlaptad lidnas.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 101 381 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 110 tuh. eläjid vozil 1987−1994.
Ortodoksižen hristanuskondan 14 pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: kahesa jumalanpertid, nell' loičendpertid i kaks' časounäd. Islaman kaks' pühäpertid oma avaitud: Keskuzline mečet' (om saudud vl 1994) i Elekond-mikrorajonan «mahallä» (kundaline) mečet'.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Jessen (sügüz'ku 2015 — sügüz'ku 2020, Александр Ессен).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udmurtijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Udmurtijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Ciolkovskii (lidn)
Ciolkovskii (Циолковский) om Venäman lidn da lidnümbrik, sauptud administrativiž-territorialine ühtnik Amuran agjan keskuzpalan suves.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1969 kuti Uglegorsk-žilo, no raketdivizijan kaivuded oliba siš, ei olend hilen samišt. Vhesai 1994 sen toine nimi oli Svobodnii-18. Žilo sai lidnan statusad vl 2015, udesnimitihe siloi-žo, Konstantin Ciolkovskii-tedomehen kanzannimen mödhe.
Lidnan eläjiden enzne radsija — Svobodnii-kosmodrom — om sauptud vanhtunuden infrastrukturan tagut vl 2007. Päivnouzmaine-kosmodrom om sauvomižes vajehtamha sidä, mugažo kut 30-kilometrine raudte sennoks.
Geografijan andmused
Lidn seižub Sur' Pör-jogen randal (Большая Пёра, Zejan oiged ližajogi). Matkad Blagoveščenskhasai om 180 km suvhe, Kitain röunhasai — 110 km päivlaskmha. Jäine-raudtestancii (Ледяная) sijadase Transsibal vides kilometras lidnan keskusespäi.
Klimat om terav kontinentaline, mussonižen tundusidenke. Voden keskmäine lämuz om −1,5 C°.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 892 ristitud. Lidnan tobj pala om sauvomas, 2018. vodele projektiruihe 25 tuhad eläjid.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen puine pühäpert' om saudud lidnas vll 2011−2016.
Lidnan edeline pämez' om Sergei Levickii (kül'mku 2018 — keväz'ku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Amuran agjan lidnad Kategorii:Amuran agjan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Räzanov El'dar
El'dar Aleksandrovič Räzanov (Эльдар Александрович Рязанов; sünd. 18. kül'mku 1927, Samar, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 30. kül'mku 2015, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine kinorežissör, scenarist, akt'or, dramaturg i pedagog. Sai «NSTÜ:n rahvahan artist»-arvod vl 1984.
Biografii
Räzanov sädi dokumentališt kinod eziauguižešti, radoi viž vot Dokumentaližiden fil'miden keskuzstudijas i fil'mzi süžetid «Pionerii»-, «Nevondkundaline sport»-, «Päivän uzištused»-kinoaiglehtesiden täht. Vspäi 1955 hän oli ranu «Mosfil'm»-kinostudijan režissöraks.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n režissörad Kategorii:Venäman režissörad Kategorii:NSTÜ:n scenaristad Kategorii:Venäman scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:NSTÜ:n akt'orad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Samarha
Kembridž
thumb|left|250px|Lidnan kart ezilidnoidenke (2010) Kembridž (Cambridge [ˈkeɪmbrɪdʒ] «sild Kemas päliči») om Suren Britanijan lidn Anglijan päivnouzmas. Se om Kembridž-grafkundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 1. voz'sadal meiden erad. Se mainitase ezmäižen kerdan vl 730. Mail'man tetab Kembridžan universitet om olmas lidnas vspäi 1209.
Kembridž šingotase tedoidusil, inžiniringal, zell'edheotandoil i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase grafkundan suvipalas, Kem-jogen alangištos (River Cam 70 km pitte, Greit-Uzan oiged ližajogi), 6..24 m ü.m.t. korktusil. Matkad Londonhasai om 70 km suvhe.
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +10,5 C°, heinkun-elokun +17..+18 C°, tal'vkun-uhokun +4..+5 C°. Ekstremumad oma −17 C° i +38 C°. Paneb sadegid 576 mm vodes, kuidme läz tazomäras (vähemba uhokus-sulakus, 35..40 mm kus).
Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 123 900 ristitud, sen ližaks läz 25 tuhad üläopenikoid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Transport
Ezmäine raudtestancii om avaitud lidnas vspäi 1845. Raudten severz'-se jonoid ühtenzoitiba lidnad valdkundan toižidenke paloidenke, saudihe 19. voz'sadal. Kembridž Pohjoine-raudtestancii om letud vll 2014−2017, stancii lidnan suves planiruiše vodele 2025.
Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport om Londonan Stansted.
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Anglijan lidnad *
Bidgošč
thumb|left|250px|Lidnan kart (2013) Bidgošč (Bydgoszcz [ˈbɨdɡɔʂt͡ʂ], Bydgoszcz / Bromberg) om lidn Pol'šanman keskusen lodehes. Se om üks' Kujavijan da Pomorjen sodaveikundan pälidnoišpäi (toine pälidn om Torun').
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1069 kuti zamk. Sai lidnan oiktusid Kazimir Surespäi vl 1346. Villän i keitandsolan torguindan znamasine keskuz Keskaigan.
Bidgošč šingotase kaikenvuiččel mašinansauvomižel (elektrotehnik, tömašinad, tarkoiged, mašiništ tegimišton sarakoiden täht, vagonad), himižel sarakol (organine sintez), mecümbriradmižel, sömtegimištol, finansižil holitišil, nahkan i keramikan pästandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vislan randal sen huran Brda-ližajogen lanktendanno, 28..106 m korktusil, 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sädab aglomeracijad Torun'-lidnanke.
Vl 2014 eläjiden lugu oli 358 614 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 386 855 eläjad vl 1998.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Gladkov Gennadii
Gennadii Igorevič Gladkov (Геннадий Игоревич Гладков; sünd. 18. uhoku 1935, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) om nevondkundaline da venämalaine muzikankirjutai. Sai «Venälaižen Federacijan rahvahan artist»-arvod vl 2002.
Biografii
Genadii om sündnu Moskv-lidnha, muzikantan kanzha.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n muzikankirjutajad Kategorii:Venäman muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Moskvha
Kotor
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 168 EME.
Kotor šingotase kalanümbriradmižel i turizmal (lidnuz, 3 verajad, 5 jumalanpertid, 7 pert'kulud), vanh lidn mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe.
Lidn sijadase Adriatižen meren Kotoran lahten randal, 16 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Lovčen-mägisel'gan pohjanno.
Vn 2003 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 13 176 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Mustmägin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ozatoi kalatez
Komiksas om 14 lehtpol't. Kändi vepsän kelele vepsläine Nina Zaiceva-tedonaine.
Kuziine om sündnu mecha
«Kuziine om sündnu mecha» (В лесу родилась ёлочка) om populärine venäkel'ne lapsenpajo. Pajatadas sidä Venämas Uden voden praznuičendan aigan.
Ozatoi kalatez
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Kuziine om sündnu mecha
Homaičendad
Kategorii:Uz' voz' Kategorii:Lapsenpajod Kategorii:Venäman pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1903 pajod Kategorii:Pajod venän kelel
Bakun lidnanznam
right|250px Bakun lidnandznam (Bakının gerbi) om Azerbaidžanan Baku-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi. Ezmäine versii oli vahvištadud vl 1840, nügüdläine om väges vspäi 2001.
Kacu mugažo
Kategorii:Lidnanznamad Kategorii:Baku
Pohjoine LEK (Piter)
thumb|right|250px|Nägu Pohjoižhe LEK-he [[Medvežii Stan-žilospäi vl 2010 (nüg. Murino-lidnan pala)]] Pohjoine LEK (Северная ТЭЦ) om lämuzelektrokeskuz Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas. Mülüb TGK-1-kompanijha.
Edheotand varatoitab lämudel Piterin i Leningradan agjan lähižid rajonid, tehleb elektrust.
LEK:an sauvond oli zavodinus vl 1970. Voden 1975 27. päiväl elokud avaitihe ezmäižen energoblokan radod. Radab londuseližel gazal.
Irdkosketused
Kategorii:Vsevoložskan rajon Kategorii:Elektrostancijad kirjamišton mödhe Kategorii:Piter Kategorii:Leningradan agjan ižanduz
Regalado Tomas (politikanmez', AÜV)
Tomas Pedro Regalado (isp. i angl.: Tomás Pedro Regalado), täuz' nimi — Tomas Pedro Regalado i Val'des (Tomás Pedro Regalado y Valdez; sünd. 24. semendku 1947, Havan, Kuba) om edeline, 42. Majami-lidnan pämez' (11.11.2009—15.11.2017). Sirdi leten Havanaspäi AÜV:oiden Floridha vn 1962 sulakus ičeze tädinnoks. Amerikalaine lehtezmez' enččel.
Frensis Suares radab hänen jäl'ghetulijaks, Majami-lidnan pämehen.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Majami Kategorii:AÜV:oiden politikanmehed Kategorii:AÜV:oiden lehtezmehed Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Havanha Kategorii:Sündnuded vl 1947
Minun noruden Arkadii-lidnuz
«Minun noruden Arkadii-lidnuz» (わが青春のアルカディア Vaga Seisün-no Arukadija) om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Se läksi ekranoile vl 1982.
Homaičendad
Kategorii:Japonijan mul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:Vn 1982 fil'mad
Sabett
Sabett (Сабе́тта) om aterjžilo Venäman Tümenin agjas, sen Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon lodehes. Sijadase Jamalan rajonan territorijal.
Istorii
Ende pen' Sabett-külä oli žilon sijas (19 eläjad vl 2002), om tühjitadud vl 2006. Külän aluz oli pandud geologoil 1980-nzil vozil i sai nimitust jogen mödhe (Сабетта-яха).
Vspäi 2011 saudihe žilonno Venäman kaikiš surembad tegint nozoltamha sijališt sadud londuselišt gazad Suvitambein gazkondensatižes löudmižsijaspäi. Vl 2017 oli sätud enamba 30 tuhad radinsijid sauvomižes. Tegimen ezmäine jono om töhöpästtud vn 2017 lopus, toižed kaks' vn 2018 lopus, nellänz' jono om vaumitud vl 2021. Sauvond tarbhaiči 27 mlrd $ rahapanendoid, mail'man nozoltadud gazan viž procentad (2019) pästase tegimel. Gaz vedase ujuden tankeril Pohjoižedme meritedme vodes läbi i lähteb verhiže maihe, jänmurendajad ratas 7..9 kuhusai vodes.
Geografijan andmused
Žilo sijadase Jamal-pol'saren päivnouzmaižen mererandan pohjoižpalas, 2 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Salehardhasai om 570 km suvhe orhal.
Ei ole registriruidud kaikenaigaižid eläjid dai kaikenaigašt eländpunktad. Ümbärdai tahond om nencalaižiden eländsija.
Transport
Vspäi 2015 rahvahidenkeskeine lendimport radab. Vlpäi 2016 žilo om znamasižeks portaks Jävaldmeren randal, portan ezmäine jono om saudud vll 2012−2013. Vspäi 2019 Sabettan port om Venäman Arktikan kahtenz' vedadud jüguiden mödhe (27..28 mln tonnoid vodes) Murmanskan portan jäl'ghe.
Planiruihe sauda raudted Bovanenkovo-aterjžilospäi läz 170 km pitte vodele 2019, no sen sauvomine ei olend augotadud (vn 2021 heinkun andmused). Projekt om kal'hed i jüged elohopanendale igähižed rougun da soiden arvoimižiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik
Medvežii Stan
thumb|right|250px|Medvežii Stan vl 2010. Medvežii Stan (Медвежий Стан) om enzne žilo läz Piterid Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, i nügüd' — Murino-lidnan istorine pala da fartal.
Kategorii:Murino Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Enččed eländpunktad
Padui
thumb|left|250px|Padujan kuz' rajonad. Padui (Padova [ˈpaːdova], Patavium) om lidn da kommun Italijan pohjoižpäivnouzmas, mülüb Venecijan agjaha.
Istorii
Ezmäižed eländpunktad oliba olmas lidnan territorijal 11.-10. voz'sadaspäi edel meiden erad. Vspäi 226 EME Padui oli ühtnenu Riman tobmudehe. Vl 1405 Padui mülüi Venecijan Tazovaldkundha i kändihe sen openduzkeskuseks. 16. voz'sadan lidnuz om kaičenus hüvin, Riman amfiteatran seiniden jändused oma olmas.
Padui šingotase tegimištzonal 10 km² pindal, se om varatoittud portal i kahtel raudtestancijal, Evropan järed logistine keskuz. Sädas mugažo keramižid tegesid, kaluid porcellanaspäi i čomamahttekstilišpäi, muziksoitoid, juvelirižid tegesid.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Bakkil'jone-jogen (118 km pitte, ital. Bacchiglione) i kanaliden randoil, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Brent-jogi (174 km, ital. Brenta) om lidnan pohjoižröunaks. Matkad Venecijan lahthesai da Venecijhasai om 20 km päivnouzmha.
Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 211 208 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 234 678 eläjad vl 1981. Vl 2006 90,7% eläjid oliba italijalaižed, uskojiden enambuz — Riman katolikad. Vodele 2016 kommunan toižiden rahvahiden pala oli 15,9%, sündnundan ma (enamba 2,5 tuhad rist.): Romanii — 8,8 tuh., Moldov — 4,7 tuh., Nigerii — 2,6 tuh., Kitai — 2,5 tuhad.
Transport
Kundaline transport om avtobusad (40 maršrutad), tramvaid šinal (1 jono, 10 km), privatižed taksid. Elektroraudtejonod ühtenzoittas Venecijan aglomeracijan toižidenke lidnoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Venecijan agj
Džoul' Džeims Preskott
Džeims Preskott Džoul'  (James Prescott Joule [dʒuːl]; sünd. 24. tal'vku 1818, Solford-lidn, Anglii, Sur' Britanii — kol. 11. reduku 1889, Seil-lidn, Anglii, Sur' Britanii) oli britanine fizikantedomez' termodinamikan i elektromagnetizman agjoiš. Todesti energijan varadusen käskust kodvil.
Biografii
Džeims oli sündnu oludtegimen elokahan pidajan kanzha, sai augopendust kodiš. Džon Dal'ton-tedomez' oli prihan opendajan, andoi tedoid elementarižes matematikas, fizikas i himijas. Vll 1833−1854 Džeims Džoul' ühtni oludtegimen ohjandushe, kuti tedotöiden-ki tehmižhe.
Tedoradmine
Vll 1840−45 Džoul' tedoizi elektromagnetizman nägusid, i vl 1841 avaiži Džoulän — Lencan käskust. Vl 1847 tegi tundmust Uil'jam Tomsonanke (Kel'vin-lordanke), i hö ratas ühtes äjan, sädihe lämuden termodinamižen pordhišton. 1840-nziden voziden lopus Džoulän tedotöd saihe arvostust, i vl 1850 tedomez' oli valitud Londonan kunigazližen sebran todesižeks ühtnijaks.
Džoulän 97 tedotöd (sidä kesken läz 20 sebrahišt) oma publikoitud vn 1884−1887 kaks'tomaižes pästandas Londonas. Töiden znamasine pala om kodvan i märičendan ladimišton paremboičendas.
Kanz
Vl 1847 Džoul' nai, Amelija Graims oli hänen ak. Poig da tütär sünduihe naimiželos, vl 1854 Amelija koli.
Mušt
Energijan märičendühtnik om nimitadud Džoulän muštoks — džoul'. Vl 1970 Kudmaižen tagapolen krater om nimitadud Džouläks.
Ištujan tedomehen muštnik om sijatud Mančesteran ratušha.
Lurkmore.to
thumb|right|150px|Saitan logotip lurkmore.to, vai Venän larkmoar (Русское Луркоморье, Russian Lurkmore) om venäkel'ne jumoristine sait MediaWiki-likutimel, kudamb ümbrikirjutab ičtaze kut «nügüd'aigaižen kul'turan, fol'kloran da subkul'turiden, mugažo kaiken toižen enciklopedii».
Saitan aluz om pandud kuti lurkmore.ru vn 2007 heinkus. Zavodihe kut Internet-memiden enciklopedii. Nügüd'aigan server sijadase Amsterdamas. Kirjutusiden lugu om 9,381 (11. sulaku 2021; 27. kül'mku 2017 — 8,481), uziden kirjutusiden sädand om kel'tud. Ende se oli ühteks populärižiš Venäman saitoišpäi (352-nz' sija kacundoiden mödhe vn 2017 kül'mkus).
Äiluguižiden blokiruindoiden jäl'ghe saitan pidajad sirdiba Venämaspäi. Sait om blokiruidud Vaugedvenäman territorijal vn 2017 uhokus kuti ekstremistine.
Irdkosketused
Kategorii:Enciklopedijad Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe Kategorii:Saitad venän kelel
Suga Jošihide
Jošihide Suga (菅 義偉 Suga Jošihide; sünd. 6. tal'vku 1948, Ogati, Akitan prefektur, Japonii) om japonijalaine politikanmez', 63. da nügüdläine Japonijan päministr (16.09.2020—), 99. ohjastusen pämez'. Om Japonijan liberaliž-demokratižen partijan lideraks vn 2020 sügüz'kun 14. päiväspäi. Vajehti Sindzo Abed nenil radsijil.
Om naižiš, sündutihe koume poigad.
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Japonii Kategorii:Japonijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Akitan prefekturha
Išim (lidn, Tümenin agj)
Išim (Иши́м) om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivnouzmas. Se om federacijan subjektan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Išiman rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1670 (vai 1687) kuti Korkin-slabad (Коркина слобода). Vspäi 1721 i kaiken 19. voz'sadan aigan vedihe Nikol'skai-jarmankad tal'vkuidme. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Nimitihe jogen mödhe, mülüi Tobol'skan gubernijha.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Išim-jogen hural randal (Irtišan hura ližajogi), 82 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 267 km lodeheze-päivlaskmha orhal, 302 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Nazivajevsk (Omskan agj) 132 km suvipäivnouzmha orhal vai Transsibal, 201 km avtol, i Petropavlovsk (Kazahstan) 140 km suvhe orhal vai 163 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,7 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −14..−16 C°. Ekstremumad oma −51,1 C° i +38 C°. Paneb sadegid 393 mm vodes, enamba heinkus-elokus (57..63 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (14 mm kus).
Išim om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalannägundan päjumalanpert' (om sätud vspäi 1793), ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (letihe vll 1886−1891), kaks' jumalanpertid i časoun'.
Išiman ăiprofil'ne tehnikum, medkolledž i Išiman pedagogine institut Petr Jeršovan nimed (Tümenin valdkundaližen universitetan filial) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tümenin agjan lidnad Kategorii:Tümenin agjan lidnümbrikod *
Alaman Vikipedii
thumb|right|150px|Alaman Vikipedijan logotip Alaman Vikipedii (Nederlandstalige Wikipedia) om joudai enciklopedii alaman kelel, Vikipedijan alamankel'ne jaguz.
Se om avaitud 2001-nden voden 19. päiväl kezakud. Om kudenz' jaguz kirjutusiden lugun mödhe vn 2018 sügüz'kus. Botad augotiba kirjutusiden enamba pol't.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Alaman kel'
Ostrogožsk
Ostrogožsk (Острого́жск) om Venäman lidn da lidnankund Voronežan agjan päivlaskmas. Se om Ostrogožskan rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe. Kozakišton Ostrogožskan Slabadoiden sodapolkan keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1652 kuti lidnuz Venäman röunal. Žilo sai makundan lidnan statusad vl 1765. «Liski — Valuikad»-raudtekeskust läbiti lidnad vl 1895. Ukrainalaižed otiba pol't ristitištos vl 1897. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (5. heinku 1942 — 20. viluku 1943).
Ostrogožsk šingotase mašinansauvomižen «Agregat»-tegimel (mašiništ sömtegimišton täht), sömtegimištol (leibtegim, lihakombinat, idüjauhon-suloimen edheotand) i nahkan ümbriradmižen tegimel. Ende savičtegim, argvoitegim, laudsepan tegesiden edheotand i kengiden omblendceh radoiba mugažo. Venäman avtosodavägiden palakund om olmas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, Tün' Sosn-jogen hural randal (Ти́хая Сосна́ 161 km pitte, Don-jogen oiged ližajogi), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Donhasai om 15 km pohjoižpäivnouzmha, Belgorodan agjhasai om 13 km päivlaskmha orhal. Matkad Voronežhasai om 88 km pohjoižhe orhal, 113 km avtotel vai 120 raudtel. Lähembaine lidn om Liski 32 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 57 km avtotedme vai 40 km raudtedme. Ostrogožsk-raudtestancii radab lidnan suvipäivnouzmaižel röunal.
Koume žilod i koume futorad mülüdas lidnankundha Ostrogožskan ližaks. Lidnankundan pind — 192,76 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,5%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 1,3%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Ostrogožskan medicinine kolledž i Ostrogožskan äiprofil'ne tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Voronežan agjan lidnad *
Ipsilon
right|160px Ipsilon (Υ, ϒ, υ, virkand ύψιλον [ˈipsilon], ὖ ψιλόν «järgeline u») om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund (vhesai 1030 oli tarkoikti) om [y] (panda hulid virkamha venän «у»-kulundad, no virkta kelel «и»-kulundad), hot' eziauguižin oli [u] (kut venän kulund). Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [i], ου-digrafas [u], virktas [f] vai [v] αυ- i ευ-digrafoiš, [v] kesked vokalid.
Kosketused toižidenke kirjamidenke
Kirjam libui finikijan 𐤅-kirjamespäi vav (wāw), kändase «kouk» vai «negloikaz palik». Nimitihe «järgeline u» erištamha ου-digrafaspäi (sen virkand oli [ou], tegihe [u]). Latinan kirjamed U, V, W i Y augotižlibuihe grekan ipsilon-kirjamespäi, kirilline ižica (Ѵ)-kirjam-ki, mugažo У-kirjam kesknikan-digrafan kal't.
Kävutand znamaks
Ottas kävutamižhe surt ϒ-kirjant i pen't υ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Siligo
thumb|left|250px|Kommunan sijaduz provincijas Siligo (mugažo italijan kelel i sen sardinijan paginal, Sìligo) om Italijan kommun (kund) i žilo Sardinii-saren da regionan lodehes.
Geografijan andmused
Žilo sijadase Sassarin provincijan keskuzpalas, 400 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Geografižed koordinatad oma 40°35′0″N da 8°44′0″E. Matkad Sassarihesai om 25 km lodeheze.
Eläjad
Vn 2011 Italijan rahvahanlugemižen mödhe kommunan eläjiden lugu oli 912 ristitud. Kaikiš suremb kommunan ristitišt oli 1 856 eläjad vl 1951.
Kundan edeline pämez' om Džuzeppina Ledda (2005−2015).
Mel'heižtahoiden keskes oma vizantine bazilikjumalanpert' i rimalaine akveduk.
Šotlandijan kel'
Šotlandijan kel' voib znamoita:
Alkogoližed jomad
thumbnail|right|250px|Erazvuiččed alkogoližed jomad Alkogoližed jomad vai spirtjomad oma nozoluded, kudambad elätas etilspirt (se-žo etanol, alkogol') mülükundas. Om äi toižendoid, tehtas niid kävundal tobjimalaz.
Ottas kävutamižhe alkogoližid jomid vaumičemha kokteilid i sömän slokostindan aigan, ližatas blödihe: marinadad, ragu, fruktdesert, kan'fetad.
Mainitadas «alkogoližed tegesed (spirttegesed)»-tärtust käskusištos i tavarantedos.
Om regionaližid pirdoid alkogolin kävutandas: väghižed jomad Pohjoižmaiš, vin (jomad vinmarjaspäi) Suvievropas, olud Saksanmas. Mail'man religijad kactas alkogolin otandha südäimehe erazvuiččin, oz., judaizm i sintoizm lugedas üläkävutandad hüväks, no islam kel'dab spirtjomid täuzin.
Alkogoližiden jomiden kaikenaigaine ülämär om äjiden läžundoiden sü, ristitkundan problemoiden purde. Etilspirt om psihoaktivine substancii i kucub depressijoid, voib veda fizižennoks rippundannoks.
Torun'
thumb|left|250px|Lidnan kart (2014). Torun'  (Toruń [ˈtɔruɲ], Thorn) om lidn Pol'šanman keskusen pohjoižes. Se om üks' Kujavijan da Pomorjen sodaveikundan pälidnoišpäi (vspäi 1999). Toine pälidn om Bidgošč, lodeheze lidnaspäi.
Istorii
Ezmäižed eländpunktad lidnan territorijal oliba vspäi 1100 edel meiden erad. Tevtonan orden sauvoi lidnust Thoren-nimenke vozil 1230−1231, sen jändused oma olmas tähäsai. Lidnuz da eländpunkt sen seiniden taga saiba lidnan statusad vl 1233.
Komsomol'sk Amural
thumb|left|200px|Komsomol'skan Amural lidnümbrikod: {{legend|orange|Keskuzümbrik}} {{legend|yellow|Leninan ümbrik (Dzömgi)}} Komsomol'sk Amural (Комсомо́льск-на-Аму́ре) om Venäman lidn da lidnümbrik Habarovskan randan suves. Se om Komsomol'skan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, randan kahtenz' surtte i Venäman Edahaižen Päivnouzmpolen nellänz' surtte lidn (Vladivostokan, Habarovskan da Jakutskan jäl'ghe).
Torun'
Istorii
Toižen mail'man sodan aigan päzutihe murendusespäi tobjimalaz.
Komsomol'sk Amural
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1932 lidnan statusanke, Permskoje-külän (sen aluz oli pandud vl 1860) da nanalaižiden Dzömgi-seižutesen sijas.
Torun'
Geografijan andmused
Torun'-lidn sijadase Visl-jogen randoil, 34..95 m korktusil valdmeren pindan päl. Torun' jagase 24 lidnrajonha (pol'š. dzielnice miasta).
Eläjad da transport
Vl 2000 elajiden lugu oli kaikiš suremb, 210 194 ristitud. Ristitišt poleneb suburbanizacijan tagut.
Komsomol'sk Amural
Istorii
Komsomol'skan Amural ižandusen päsarakod oma lendimiden sauvomine, laivansauvomine, raudan metallurgii, kivivoin ümbriradmine (kivivoin- da gazanveimed Sahalinaspäi).
Torun'
Eläjad da transport
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks. Raudtesild da koume avtotesildad ühtenzoittas Vislan randoid. Koume päraudtestancijad i kaks' avtostancijad om olmas lidnas. Lähembaine lendimport sijadase Bidgošč-lidnas 50 km päivlaskmha-lodeheze.
Meiden sana
«Meiden sana» om lugendkirj vepsän kelel norembile škol'nikoile. Se om pästtud vodel 1998 Petroskoihe.
Torun'
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Komsomol'sk Amural
Geografijan andmused
Lidn sijadase Amur-jogen hural randal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Taigmec da turbazsod ümbärtas lidnad. Matkad Habarovskhasai om 404 km suvipäivlaskmha avtotedme, Amuran jogensuhusai — 569 km jogiportaspäi. Lähembaine lidn om Amursk 50 km suvhe.
Meiden sana
Kirjan avtorad oma Anna Kottina, Aleksandr Maksimov da Nina Zaiceva.
Komsomol'sk Amural
Geografijan andmused
Klimat om kontinentaline mussonižen pirdoidenke, tal'v om vilu (Edahaižen Pohjoižen rajonha tazostadud), keza om läm', kazdas arbuzad i vinmarj. Voden keskmäine lämuz om +0,4 C°, kezakun-elokun +17..+21 C°, tal'vkun-uhokun −20..−24 C°. Ekstremumad oma −45,5 C° i +35 C°. Paneb sadegid 547 mm vodes, enamba heinkus-elokus (95..107 mm kus), vähemba kül'mkus-sulakus (11..27 mm kus). Voib olda manrehkaidusud seičemehesai magnitudal, vižballaižed oleldas kerdan koumes-nelläs vodes.
Meiden sana
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Komsomol'sk Amural
Geografijan andmused
Komsomol'sk Amural om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 263 906 ristitud. Kaik 249 810 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 319 tuhad eläjid vll 1990−1992.
Rahvahad (enamba 0,3 % vl 2010): venälaižed — 87,2 %, ukrainalaižed — 1,7 %, totarlaižed — 0,7 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, nanalaižed — 0,4 %, azerbaidžanlaižed — 0,3 %, korejalaižed — 0,3 %, toižed rahvahad — 1,7 %, rahvahuden ozutandata — 7,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud lidnas: Illä-endustajan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 2002−2007), Jumalanmaman Kazanin jumalaižen kafedraline päjumalanpert' (om sätud vll 2000−2001), nell' jumalanpertid.
Edeline lidnan pämez' om Andrei Klimov (sügüz'ku 2014 — heinku 2019).
Transport
Avtobusad, tramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks. Vspäi 1975 raudte- da avtotesild ühtenzoitab Amuran randoid. Ühtennimine raudtestancii om järedaks raudtesol'meks Baikalan-Amuran magistralil.
Regionaline soda- da civiline «Hurb»-lendimport (Хурба́, KXK / UHKK / КСЛ, 8,7 tuh. passažiroid vl 2019) sijadase 22 kilometras avtotedme suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Vladivostokha, Suvisahalinskha, Blagoveššenskha, Krasnojarskha i randadme. Toižed lendimportad oma «Dzömgi» jüguzlendimiden da VIP-personiden täht i «Pobed» (Vägestuz) kebnan aviacijan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan randan lidnad Kategorii:Habarovskan randan lidnümbrikod *
Marakaibo (lidn)
thumb|left|250px|Lidnan kart (2016) Marakaibo (Maracaibo [maɾaˈkaiβo]) om Venesuelan järed meriport, kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Sulii-štatan administrativine keskuz.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud 16. voz'sadal severz'-se kerdad, saksalaižil kuti Noi-Nürnberg (Neu Nürnberg, 1529−1546), sid' ispanijalaižil kuti Nueva-Samor (Nueva Zamora, vll 1569 i 1574). Ezmäi indejižed heimod tegiba londoid verazmalaižiden žilho, sid' kaikel 17. voz'sadal merirazbainikad anastiba meriportad. Nell' voz'sadad alusenpanendan jäl'ghe saihe lidnhasai vaiše meritel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan lodehes, sal'men 8..10 km levette päivlaskmaižel randal, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sal'm ühtenzoitab ühtennimižen järven vezid Kariban meren Venesuelan lahtenke. Avtotesild om saudud sal'mes päliči vll 1958−1962.
Klimat om räk kuivahk. Kun keskmäine päiväline lämuz om +27..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 580 mm vodes, kuivsezon oleskeleb vilukus-keväz'kus (14 mm pordos).
Marakaibo jagase 18 nimitadud tulendaks.
Transport
Rahvahidenkeskeine Činita-lendimport (MAR, 2,8 mln passažiroid vl 2008) sijadase 15 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Panam-lidnha i Majamihe, mugažo Venesueladme.
Homaičendad
Kategorii:Venesuelan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Hobednitid
thumb|right|250px|Hobednitid Hobednitid oma mujutadud nitid, kudambad služidas kut kuzen čomitez Uden voden kuzil.
Hobednitid oma sätud 18. voz'sadal. Edel evropalaižed sädatiba kuzid naturaližil čomitesil vaiše: jablokoil, pähkmil, magedusil dai tohusil.
Irdkosketused
Kategorii:Uz' voz' Kategorii:Čomitesed
Bremenan muzikantoiden ecmäs
«Bremenan muzikantoiden ecmäs» (По следам бременских музыкантов) om nevondkundaline mul'tfil'm müziklan žanras. Bremenan muzikantad-mul'tfilman jätktuz.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n mul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikfil'mad Kategorii:Vn 1973 fil'mad
Balaših
Balaših (Балаши́ха) om Venäman lidn da raudtesol'm Moskvan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Moskvan päivnouzmaine ezilidn, agjan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, Balašihan lidnümbrikon (edel 2006. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Usadibad oliba olmas nügüdläižen lidnan territorijal 16. voz'sadaspäi.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1830 kuti Balašihan vatken manufaktur (mellic Ploših-külänno, möhemba Bloših). Sai lidnan statusad vl 1939. Lidn lainzi lähižid eländpunktoid aigan mändes, sidä kesken vll 2003−2004. Mülütihe Železnodorožnii-lidnad-lidnümbrikod Balašihaze vn 2015 vilukus.
Balaših šingotase mašinansauvomižen tegimil (lendimiden palad, libutimed i manipulätorad, mašiništ il'man jagundan täht, metalližed hijamad), sauvondmaterialiden pästandal (puižed pertid, putegesed, raudbetontegesed, sauvondmujud i krepindad), tehmižgazoiden edheotandoil, sömtegimištol (leib i leibproduktad, likörvintegim), pakuitesen tegimil (transportine plastikpakuitez, konteinerad radioaktivižiden jändusiden täht). Kaks' tedoinstitutad ratas lidnas: lämoipalovastal'žen kaičendan i deminiruindan sistemiden.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnümbrikon kart (2015) Lidn sijadase Pehork-jogen (Пехо́рка 42 km pitte, Moskvan hura ližajogi) da sen ližajogiden randoil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Mahuz om letkesine süvüdel. Om saudud uitoid Pehork-jogel usadiboiden aigoišpäi. Lidnümbrik röunatab Moskvanke (Moskvan rengazavtotenke) päivlaskmas. Toižed lähembaižed lidnad oma Ščolkovo 5..10 km pohjoižhe, Vanh Kupavn 5 km päivnouzmha, Elektrougli 2..6 km suvipäivnouzmha, Lüberci 2..5 km suvhe, Reutov ani suvipäivlaskmha. Kučinon rujopoligon radoi kar'jeran sijas vll 1964−2017, sen rekul'tivacii vedase. Kaks' magistrališt kivivoinvent ratas lidnan territorijal: «Jaroslavl' — Moskv» i «Räzan' — Moskv». Rahvahaline «Hirbin Sar'»-puišt levitase ani lodeheze lidnaspäi.
Balaših-raudtestancii radab lidnas sarakol Reutovaspäi lopstansijaks vspäi 1912. Toine järed stancii om Železnodorožnai (vll 1861−1939 Obiralovk), matkad elektrojonusel Moskvan Kurskan päraudtestancijhasai om 24 km.
Žilo i 11 küläd mülüdas lidnümbrikho Balašihan ližaks. Lidnümbrikon pind om 244,18 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,4%, ukrainalaižed — 2,1%, armenijalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 4,5%.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod
Homoi Akvinlaine
Homoi Akvinlaine (Thomas Aquinas, Tommaso d'Aquino; sünd. läz 1225, Rokkazekk-zamk Akvino-lidnanno (nüg. Lacio-agjan suves, Italii), Sicilijan kunigahuz — kol. 7. keväz'ku 1274, Fossanovan abbatuz, Papin agj, nüg. siš-žo agjas) oli italijalaine filosof da teolog. Katoline jumalankodikund kanonizirui händast pühämeheks vn 1323 heinkus. Filosofan jändused kaičesoiš francižen Tuluzan jakobilaižiden jumalanpertiš.
Biografii
Homoi oli Landol'f Akvinlaine-grafan seičemenz' poig, mam libui Napolin elokahas roduspäi. Tatan unikuva oli käta poigad benediktižen Montekassino-jumalankodin abbataks heiden rodun zamkanno, sikš oigetihe vižvottušt last benediktižhe kodihe ühesaks vodeks. Vll 1239−1243 tuleban aigan filosof openui Napolin universitetan, sid' Parižan i Köl'nan (1248−1250) universitetoiš. Kümne vot openzi jumalantedod Italijas (1259−1269).
Tedotöiden znamoičend
Sistematizirui ortodoksižen sholastikan. Tomizman alusenpanii, ühtni dominikanilaižiden ordenha. Toižed latinižed nimed oma Doctor Angelicus, Doctor Universalis, «princeps philosophorum» («filosofiden ruhtinaz»). Vspäi 1879 lugetas Homoid kaikiš avtoritetižembaks katoližeks religiozižeks filosofaks, kävutaškanzihe hänen töid šingotamha nügüd'aigašt filosofijad. Ühtenzoiti hristanuskondan opendust Aristotelin filosofijanke. Formulirui Jumalan olendan viž todestust.
Homoi Akvinlaine andoi ohjandimen, miše tedon i uskon todused ei voigoi poikestada toine toižele, i garmonii om olmas niiden keskes. Elonmel' (melevuz) om näl'g el'geta Jumalad, tedo abutab sille.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan filosofad Kategorii:Jumalantedomehed Kategorii:Hristanuskondan pühämehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Pühämehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Lacioho Kategorii:Kolnuded Lacios
Otepä
Otepä vai Otepäe (Otepää, edel 1917 vot Odenpe, Odenpäh) om Estinman lidn da volost' valdkundan suves. Mülüb Valgan makundha, sen kaikiš penemb lidn koumespäi. Lugetas Estinman tal'veližiden sportansuguiden i turizman keskuseks.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Venän aigkirjoiš Медвежья Голова-nimitusenke vl 1116. «Ott» estin kelel om kondin närituznimišpäi. Vanhan zamkan jändused oma kaičenus lidnan päivnouzmas (mägel) tähäsai, kivine zamk oli saudud saksalaižil papil vl 1224 estilaižiden külän sijas. Vl 1907 ezmäine škol külätahondas oli avaitud Odenpes opendusenke estin kelel.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1919 13. päiväl redukud kuti Nuustaku-žilo (Nuustaku alevi) läz endevanhad Otepäd. Meletihe, miše ned ühtištudas teravas territorialižešti, i udesnimitihe Nuustakud Otepä-žiloks vn 1922 redukus. Vl 1929 Estinman suks'voibuižiden ezmäine čempionat mäni Otepäs. Žilo sai lidnan statusad vn 1936 1. päiväl sulakud. Vll 1950−1959 lidn oli Otepän rajonan keskuseks. NSTÜ:n ezmäine suks'čempionat mäni arni neciš lidnas vl 1958.