cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bisau
Eläjad
Vn 2009 Gvinei-Bisaun rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 384 960 ristitud. Religijan mödhe vl 2009 40,2% eläjid oliba hristanuskojad, 34,2% islamanuskojad, 7,9% animizman polenpidajad, 3,3% ateistad i 14,4% ei antkoi vastust.
Irdkosketused
Kategorii:Gvinei-Bisaun lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Kub (fil'm, 1997)
«Kub» (Cube) om voden 1997 kanadine tedoliž-fantastine fil'm trilleran žanras. Se om trilogijan ezmäine säduz i Vinčenco Natali-režissöran ezmäine täuz'piduzline fil'm.
Kuz' ristitud oma kinotarinan keskuses. Hö noustas honusiden sivisavudes. Ristituile pidab löuta lähtendad edel kolendad näl'gaspäi i jondvedeta, ümbärta varastamatomid ridoid. Fil'man slogan — «Ala eci sü. Eci te irdpolele».
Rolid
Kaik personažad oma nimitadud tetabiden mail'mas türmiden mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Kanadan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Trillerad Kategorii:Vn 1997 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Irkutskan agjan lidnad
Kaik om kaks'kümne kaks' lidnad (город) i 46 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Irkutskan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Olimpalaižed jumalad
thumb|250px|[[Monsio Nikola Andre|Monsio. «Olimpalaižed jumalad»]] Olimpalaižed jumalad (Olympioi theoi) — amuižgrekan mifologijas oma koumanden sugupol'ven jumalad (jäl'ges eziauguižid jumaloid i titanoid — ezmäine da toine sugupol'ved), päjumalad, kudambad elädas Olimp-mägel.
Tradicijan mödhe olimpalaižiden luguhu tuldas kaks'toštkümne jumalad. Neiden nimikirjutused voidas erineda.
Kronosan i Rejan lapsed (m.k. Kronidad):
I mugažo Zevsan jäl'gelaižed:
Homaičendad
Kategorii:Amuižgrekan jumalad Kategorii:Amuižgrekan mifologii
Nellän nellikon identižuz
Eileran nellän nellikon identižuz om matematine teorem. Avaidud Leonardal Eileral 1748-žes vodes.
Toziolendas:
Kategorii:Matematik
Gončarov Viktor
Viktor Mihailovič Gončarov (Виктор Михайлович Гончаров; sünd. 7. sügüz'ku 1920, Jekaterinodar, Kubanin da Mustmeren agj, Venäman NFST — kol. 13. semendku 2001, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venälaine kirjutai, runokirjutai da pirdai. Suren sodan toranik. Sai valdkundaližiden arvlahjoiden riven.
Tetabad sädused oma «Lendlii prihaine»-poem (Летающий мальчик), «Indižed sarnad»- i «Sarnad da pritčad»-kogodused, «Sodaešelonad»-p'jes runoiš.
Biografii
Mehen runod lähtliba Kubanin «Krasnoje znamä»-lugendlehteses vspäi 1934. Gončarov oli pästnus Literaturižes institutaspäi A.M. Gor'kijan nimed (Moskv) vl 1951.
Kirjutai tegi NSTÜ:n rahvahiden runoiden kändusid. Ühtni NSTÜ:n Kirjutajiden ühtnendha (1954), NSTÜ:n Lehtezmehiden ühtnendha (1990).
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n kirjutajad Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Krasnodarha
Ludeged
Ludeged (Heteroptera) oma gavediden alaheimkund.
Läz 40 tuhad erikod 50 sugukundas. Om travijoid i ližakahid ludegid maižanduses.
Erased tetabad erikod:
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid
Göte Johan Vol'fgang fon
Johan Vol'fgang fon Göte (Johann Wolfgang von Goethe [ˈjoːhan ˈvɔlfɡaŋ fɔn ˈɡøːtə]; sünd. 28. eloku 1749, Frankfurt Mainal, Pühä Rimalaine imperii — kol. 22. keväz'ku 1832, Veimar, Saksen-Veimar-Eizenaht-ruhtinazkund) oli germanijalaine runokirjutai, kirjutai, valdkundan šingotai, meletai da londusentedoidai.
Kirjutajan sädamižjäl'guz tedoidase Veimar-lidnan Göten i Šilleran arhivas.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman runokirjutajad Kategorii:Saksanman kirjutajad Kategorii:Londusentedoidajad Kategorii:Saksanman filosofad Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Frankfurtha Mainal Kategorii:Kolnuded Saksanmas
Jousne
Jousne (Юсне), todesine nimi — Anna Vasil'jeva (Анна Васильева, sünd. 30. semendku 1983, Petroskoi, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ), om vepsläine pajatai, Jousnen Järved-kollektivan solist. Hän pajatab pajoid vepsän kelel.
Kategorii:Jousnen Järved Kategorii:Vepsän pajatajad Kategorii:Venäman pajatajad‎ Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Petroskoihe
Kodiludeg
thumb|right|250px|Kodiludeg Kodiludeg (Cimex lectularius) om gaved'.
Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe
Čandar Krišan
Krišan Čandar (كرشن چندر; कृष्ण चंदर; sünd. 23. kül'mku 1914, Vazirabad, Pendžab, Britanine Indii (nüg. Pakistanas) — kol. 8. keväz'ku 1977, Bombei, Maharaštr-štat, Indii) oli indiž-pakistanine kirjutai.
Biografii
Tuleban aigan kirjutai oli sündnu lekarin kanzha. Mäneti laps'aigad Punč-lidnas (nüg. Džammu i Kašmir-štatas), siš Krišanan tat radoi sijaližel maharadžal. Vhesai 1934 openui Formanan Hristianižes kolledžas (Lahor).
Mez' kirjuti ezmäšt «Sadhu»-starinad vl 1932, urdu-kelel. Ühtni Pendžaban socialistižhe partijha, oli socializman polenpidajan. Sirdi Delihe 1940-nziden voziden augotišes.
Sädused
Mez' kirjuti enamb 20 romanad, 30 sanutezkogodust (kirjutajan päžanr), mugažo äi radiop'jesoid, kinoscenarijoid da satirižid sädusid. Hänen radod oma sätud urdu-kelel tobjimalaz, i hindi-kelel edelespäi. Sädused oma kätud Indijan rahvahiden 16 kelel i verhižiden maiden päkelihe.
«Kukertud pu» da «Oslan iloazjad» oliba kaikiš tetabambad sädused NSTÜ:s. Sanutesiden pätemad oma Indijan lidnoiden golliden mehiden i manmehiden elo, Indijan kastoiden sisteman kritik, Britanižen Indijan istorii i jago.
Homaičendad
Kategorii:Indijan kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Mavrikii
Mavrikii (Moris [moʁis], मारिशस Māriśasa, Maurice [mɔʁis, moʁis], Mauritius [məˈrɪʃ(i)əs, mɔːˈrɪʃ(i)əs]), täuz' oficialine nimituz — Mavrikijan Tazovaldkund (mavrikijan kelel: Republik Moris, République de Maurice, Republic of Mauritius), om sar'hine valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Port Lui.
Istorii
Vl 1968 keväz'kun 12. päiväl Mavrikii tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Sil-žo päiväl nügüdläine Konstitucii tuli väghe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mavrikijan topografine kart. Ümbärtud korallrifil Mavrikii sijadase 900 km päivnouzmpolehe Madagaskaran keskusespäi ühtennimižel sarel (valdkundan tobj pala, 1865 km²) da penil sarištoil. Kaik ned mülüdas Maskarenan sarihe vulkaniženke augotižlibundanke.
Kaikiš korktemb čokkoim om Piton-mägi, 828 m meren pindan päl. Sadad jogid jokstas Mavrikii-saredme.
Klimat om tropine neps mussonine. Vodes om lühüd kuiv sezon (sügüz'ku-kül'mku). Voz'aigoiden vajehtuz om olmas, no kaikiden kaclemižen voziden lämuden minimum om +10 C°. Vodes paneb sadegid 900 mm randpolel, 1500 mm mägištol. Merelahtiden randištoil keskmäine lämuz om +22..+27 C° vodes läbi.
Londuseližed varad oma kala i väghine mahuz.
Politine sistem
thumb|right|250px|Mavrikijan parlamentan pert' [[Port Luiš.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident (Président de la République de Maurice, President of the Republic of Mauritius). Parlamentan ühtnijad valitas händast videks vodeks päministran nevondan mödhe, strokuiden lugu om röunatusita, no vaiše kaks' prezidentad seičemespäi ištuiba kahtenden strokun palad. Üks' varaprezident om prezidentale abuhu. Prezidentan rezidencii (angl. State House «Valdkundaline pert'») sijadase Port Luin ezilidnas, Mok-küläs.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Nacionaline Suim (Assemblée nationale, National Assembly) 70 ezitajanke videks vodeks, heiden keskes 62 — kaiken rahvahan valičendümbrikoišpäi, 8 — pandud valičemižlaudkundal vähembusiden ezitajad.
Mavrikijan päjärgvaličendad oliba vn 2019 7. päiväl kül'mkud, sidä kesken änestadihe parlamentan ühtnijoid. Prezidentan valičendad oliba parlamentas vn 2019 2. päiväl tal'vkud, Pritviradžsing Ropun sai vägestust da radab prezidentan siš-žo päiväspäi. Pravind Džagnot om päministran vs 2017 vilukun 23. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Mavrikijan administrativiž-territorialine jagand.
Mavrikii jagase 9 ümbrikoks (kaik ned oma Mavrikii-sarel) da 3 rippujaks territorijaks (pened sarištod da sared).
Eläjad
Mavrikijas elädas mavrikijalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 1 261 208 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Ižanduz
Mavrikijan päeksport om sobad da alused puvillaspäi (läz 40%), kala (15%), sahar (12%); toine eksport — alüminii, diamantad, zelläd, parfümerii.
Mecsiga
Mecsiga (Sus scrofa) om levitadud živat, mectusen regulärine objekt.
Leviganduz
Lugetas 16 alaerikod nelläs regionaližes gruppas.
Om kodikoittud sigan ezitataks. Kadoi äjiš tahondoiš kontrolitoman mectusen tagut. Libub Suvipäivnouzmaižen Azijan sarišpäi (Indonezii vai Filippinad).
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznuden ižačun hibjan piduz om 175 santimetrhasai, sägun korktuz oleleb ühthe metrhasai, 100..200 kg vedutte, erasti 275 kg Päivnouzmaižes Evropas i 500 kg Edahaižen Päivnouzmman suves. Emäčun sägu om 90 santimetrhasai, veduz oleleb 60..180 kg.
Röhkib sigan kartte. Kinged sugaz libub sel'grodan päl živatan kehtatusen aigan, sen ližamuju om mustaspäi vaukthasai erazvuiččiš tahondoiš. Ülä- i alaorahambhad kazdas kaikenaigašti. Mecsiga voib čongoida kärzal kül'mdud läbi mahust 15..17 sm sankte. Pageneb 40 kilometrhasai časpigudenke. Ujudas hüvin. Mectusen aigan živat voib tactäs ristituihe i satatada orahambhil.
Mecživat voib eläda 14 vodhesai, stajas i kel'dtahos igä oleskeleb 20 vot.
Homaičendad
Kategorii:Sigad Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad Kategorii:Mecživatad
Štil'mark Robert
Robert Aleksandrovič Štil'mark (Роберт Александрович Штильмарк; sünd. 3. sulaku 1909, Moskv, Venäman imperii — kol. 30. kül'mku 1985, sigä-žo, NSTÜ) oli nevondkundaline kirjutai da lehtezmez'.
Kaikiš tetabamb kirj om «Jälgestai Kal'kuttaspäi», kudamb om kirjutadud vll 1950−1951 i om pästtud ezmäižen kerdan 1958-ndes vodes.
Kategorii:NSTÜ:n kirjutajad Kategorii:NSTÜ:n lehtezmehed Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Skanavi Mark
Mark Ivanovič Skanavi (Марк Иванович Сканави; sünd. 14. viluku 1912, Piter, Venäman imperii — kol. 28. viluku 1972) oli nevondkundaline matematikantedomez', lujetud jügedusen lugutegoiden kogodusiden tegii. Hänen kogodused oma populärižed nügüdläižen aigan-ki, eriližikš kesked edesižid üläopenikoid.
Kudentoštkümnen nellikon identižuz
Pfisteran kudentoštkümnen nellikon identižuz om matematine teorem.
Skanavi Mark
Tedomez' kirjuti mugažo runoid da p'jesoid, harjoiči ezmäižid KVN-joukuid. Vedi ičeze lekcijoid TV:s.
Kudentoštkümnen nellikon identižuz
Toziolendas:
da
Kategorii:Matematik
Niinistö Sauli
Sauli Väinämö Niinistö (mugažo suomen kelel; om sündnu 24. eloku 1948, Salo, Suomenma) om Suomenman Tazovaldkundan valdkundaline šingotai, politikanmez' i jurist, 12. da nügüdläine prezident, radab vn 2012 keväz'kun 1. päiväspäi.
Biografii
Valdkundmez' om Turkun universitetan vn 1974 pästnikan.
Edel prezidentan radnikust Niinistö oli valdkundan parlamentan ühtnijan (1987−2003) oiktan keskusen «Nacionaline koalicii»-partijaspäi (partijan ezimez' vll 1994−2001), radoi parlamentan ezimehen (2007−2011) da ohjastusen justicijan (1995−1996) i finansoiden (1996−2003) ministran.
Kanz
Mez' om naižiš kahtenden kerdan, Jenni Haukio om hänen ak vspäi 2009, sündutihe Aaro-poigad naimiželos vl 2018. Saulin ezmäine ak oli Marja-Leena Alanko vll 1974−1995, hän pölištui avtoteonetomuden tagut. Kaks' poigad elädas ezmäižes naimiželospäi: Nuutti (sünd. 1975) i Matias (s. 1980).
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Suomenman prezidentad Kategorii:Suomenma Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saloho
Skanavi Mark
Biografii
Skanavi oli pästnus Leningradan valdkundaližes universitetaspäi (mehaniž-matematine fakul'tet), sid' openzi Moskvan školoiš i MATI:š.
Radnikoiči Tün'valdmerižel laivištol Toižen mail'man sodan aigan. Radoi ülämatematikan opendajan MISI:š vspäi 1954.
Gutenberg Iogann
thumb|left|250px|Muštpacaz Gutenbergale [[Strasburgas]] Iogann Gensfläiš cur Laden cum Gutenberg (Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg; sünd. keskes 1397. da 1400. vot, Mainc, Pühä Rimalaine imperii — kol. 3. uhoku 1468, sigä-žo) oli germanine sep', gravirui, juvelir da melestegii, Evropan ezmäine tipograf.
Skanavi Mark
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n matematikantedomehed Kategorii:NSTÜ:n runokirjutajad Kategorii:NSTÜ:n tedomehed Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Gutenberg Iogann
Biografii
Melestegijan mahapanendan sija Maincas om tundmatoi. Hänen muštnikad oma pandud neniš lidnoiš: Mainc, Strasburg, Frankfurt Mainal, Ven. Gutenbergan muzejad oma avaitud Maincas (vspäi 1901) i Friburas (vll 1900−2000 se radoi Bernas).
Kirjoiden painmine
Vodele 1440 Gutenberg sädi mahtusen painda likkujiden metalližiden literiden abul, tegi melel praktižen sisteman kaikid augotižpaloid. Literiden ühthesuladuz (gart) mülüti hahktinad, tinad i antimonijad, sulazihe käzijalos kebnas. Melestegii kävuti kirjamiden zerkolkuvandad, mujuid voin alusel painmižen täht, reguliruidud matricad. Puine painmižmašin oli hänen pordon maižanduzpressoiden analogan.
Gutenbergan painmižen tehnologii levitihe kaikedme Evropadme teravas i sid' mail'madme. Se vajehti kirjoiden äikerdoičendan veroližid mahtusid (käzikirjutusiden kirjutamine kädel i ksilografii), vedi kirjan massižennoks tehmižennoks i valatoiti lujas mail'man kul'turha. Melestegijan päine Gutenbergan Biblii-tö tegihe Biblijan ezmäižeks painmižversijaks.
Homaičendad
Kategorii:Kirjoiden painmine Kategorii:Saksanman edheotajad Kategorii:Melestegijad Kategorii:Juvelirad Kategorii:Edheotajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Maincha Kategorii:Kolnuded Maincas
Kongo (jogi)
thumb|right|250px|Kongon basseinan kart Kongo (kongon kel': Nzâdi Kôngo; Fleuve Congo, rio Congo; ende Zair, üläjoksmuses Lualab) om sur' jogi Afrikan keskuzpalas.
Jogi om kahtenz' mail'mas täuz'vezižusen mödhe Amazonasan jäl'ghe. Kongo om kahtenz' Afrikas sen pitte Nilan jäl'ghe.
Ühthižed andmused
Kongo-jogi om 4374 km pitte. Bassein röunatab Nilan basseinanke pohjoižpäivnouzmas. Kongon basseinan pind — 4 014 500 nellikkilometrad.
Keskmäine vozne vedhuz om 1230 (1453) km³ vai 41 600 m³/s.
Ümbrikirjutand
Kongo om üks'jäine znamasine jogi mail'mas, kudamb ristikoičeb ekvatorad kahtišti. Jokseb Kongon Demokratižes Tazovaldkundas täuzin, mugažo om röunjogeks Kongon Tazovaldkundas i Angolan penes palas.
Joginišk sijadase KDT:n suvipäivnouzmas, 1590 m ü.m.t. korktusel. Läbitab Bojom-vezilanktendoiden (ende Stenlin) 150-kilometrišt keskust edel keskjoksmust. Alajoksmuses om Livingstonan vezilanktendoid 350-kilometrižel keskustal. Kaikiš süvemb jogi mail'mas, süvüz alajoksmuses sase 220 metrhasai. Jogi lankteb Atlantižhe valdmerhe nor't del'tad säden läz tuhad nellikkilometrad pindal. Valdmeri om reskvedenke 75 kilometrhasai randaspäi. Jogi tob del'tannoks läz 50 mln tonnoid nimad vodes. Kongon vedenalaine kanjon vedase valdmeres 800 km pidusel.
Kävutand
Kaik kaks' sildad om saudud joged päliči, om ehtatimid toižil sijil. Jogi om perspektivine sauvomha GES:oid kaikel pidusel. Om jo saudud 40 GES:ad Kongon basseinas.
Laivoidenlikund tegese röunatud kos'kil keskustoil. Valdmerilaivad voidas ujuda jogedme Livingstonan vezilanktendoihesai.
Japonan Vikipedii
thumb|right|150px|Japonan Vikipedijan logotip Japonan Vikipedii (ičeze nimituz: ウィキペディア日本語版, vepsän kirjamil: Uikipedia Nihongoban) om joudai enciklopedii japonan kelel, Vikipedijan japonankel'ne jaguz.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Japonan kel'
Habarduz
Habarduz voib znamoita:
Čeläbinskan agj
Čeläbinskan agj (Челябинская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Uralan federaližhe ümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Čeläbinsk.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Čeläbinskan agj om olmas vs 1934 vilukun 17. päiväspäi.
Čeläbinskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2006 26. päiväl semendkud Käskusenandajan Suiman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 9. päiväl kezakud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Čeläbinskan agjan reljefan kart. Agj röunatab Kurganan agjanke päivnouzmas, Kazahstananke suvipäivnouzmas (sen Kostanain agjanke), Orenburgan agjanke suves, Baškortostanan Tazovaldkundanke päivlaskmas, Sverdlovskan agjanke pohjoižes. Ühthine röunoiden piduz om 2750 km. Čeläbinskan agj om mererandatoi.
Pind om 88 529 km². Mec otab territorijan nelländest. Mustma om avaras levitadud päiči mägiden da mecoiden zonoiš. Äiluguižed joginiškad mülüdas Kam-, Tobol- da Ural-jogiden basseinoihe. Znamasižed joged oma Miass, Ural da Ui. Enamba 3700 järved om agjas, niiden ühthine pind om 2125 km². Kaikiš suremb järv om Uvil'di (68 nellikkilometrad pindal, 38 metrhasai süvütte).
Reljef om mägikaz päivlaskmas da tazo päivnouzmas. Agjan tobj pala sijadase Suviuralan päivnouzmaižil pautkil. Evropan da Azijan röun vedase vezijagajan mägisel'gan päidme. Kaikiš korktemb čokkoim om Nurguš-mägi (1406 m). Päivlaskmaižen Sibirin alangišton pen' pala otab agjan päivnouzmpol't.
Klimat om ven kontinentaline. Kontinentaližuz ližadab lodehespäi suvipäivnouzmha. Keza om räk, kuivaigad oleldas pordoil. Tal'v om vilu da pit'k. Heinkun keskmäine lämuz om +15..+17 C°, vilukun lämuz om −15..−16 C°. Paneb sadegid 700..800 mm vodes Uralan päivlaskmaižil pautkil da 300 mm suvitazangištoil, erazvuiččil vozil nened lugud voidas vajehtadas 3−4 kerdha. Sadegiden koume nelländest paneb kezal.
Londuseližed varad oma bur hil', metallad (raudkivend, vas'k, nikel', kuld), grafit, tal'k, kaolin, dolomit, mramor, kalližarvoižed da äjad pol'kalližarvoižed kived, reskvezi, mustma.
Aigvö om UTC+5 (MSK+2) päiči Berdäuš-žilos (olijan raudtestancijan tagut UTC+3 (MSK)).
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Käskusenandajan Suiman pert' [[Čeläbinskas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Boris Dubrovskii radab gubernatoran vs 2014 vilukun 15. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez' (vspäi 2015), hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Kaks' ezmäšt varagubernatorad da kuz' muite varagubernatorad oma hänele abhu.
Pohjoižamerikan valdkundad
Kaik om 23 ripmatont valdkundad Pohjoižamerikas.
Čeläbinskan agj
Tobmuz
Čeläbinskan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 60 ezitajad videks vodeks. Vladimir Mäkuš radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2005 kezakun 23. päiväspäi koumanden strokun.
Violine
thumb|left|150px|Violižen diapazon thumb|right|250px|Järgeline violine (165?-ndel vlpäi) Violine (violino) om populärine kaikes mail'mas jändesoit. Sil znamasine rol' om Evropan kul'turas.
Čeläbinskan agj
Tobmuz
Radonoigendai tobmuz om Čeläbinskan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, ohjandused da komitetad alištudas Ohjastusele.
Violine
Rahvahaline augotižlibund om necil soitol. Violine sai nügüdläšt nägud 16. voz'sadan keskes Italijan pohjoižes. Levini 17. voz'sadal kut soline soit, kändihe populäižeks Päivnouzmaižen Evropan maiš. Violine i fortepjano oma akademižen (klassižen) muzikan päsoitod. 18. voz'sadan keskespäi violine om simfonižen orkestran i jändekvartetan päsoit.
Pohjoižamerikan valdkundad
Sen ližaks 20 rippujad territorijad om olmas Pohjoižamerikas.
Čeläbinskan agj
Tobmuz
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 86,37% änid satusenke. Käskusenandajan Suiman järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud.
Violine
Violižen mastarid tehtas soitoid. Kaik nell' (viž harvašti) jändet om olmas violižel. Muzikant soitab niil tauguden abul.
Čeläbinskan agj
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 476 217 ristitud. Lidnalaižiden eläjiden pala om 82,7% (vl 2018).
Violine
Violižen än' (tembr) om sanged alaregistras, pehmed keskregistras i lošt üläregistras. Nell' jändet oma lattüd kvintoiden mödhe: GM D1 A1 E2. Se om jändesoitoiden kaikiš korktemb registrine toižend i kaikiš penemb soit.
Homaičendad
Kategorii:Soitod kirjamišton mödhe Kategorii:Jändesoitod
Čeläbinskan agj
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 81,4%, totarlaižed — 5,2%, baškiralaižed — 4,7%, ukrainalaižed — 1,4%, kazahlaižed — 1,0%, saksalaižed — 0,5%, vaugedvenälaižed — 0,4%, mordvinalaižed (0,4%), toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 2,9%.
Noid (grupp)
thumb|right|200px|Muzikgruppan logotip «Noid» om vepsläine folkrokgrupp Petroskoišpäi (Karjalan Tazovaldkund, Venäma). Grupp om olmas vspäi 2007. Nece muzikkollektiv edestab pajoid etnomuzikan da elektronižen muzikan stiliš vepsän i venän kelil.
Gruppan ühtnijad
thumb|right|200px|«Noid»-gruppan mülükund vn 2011 sügüz'kus
Marakai
Marakai (Maracay [maɾaˈkaj]) om lidn Venesuelan pohjoižes. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Aragua-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Faktižen lidnan znamasine pala mülüb Žirardo-municipalitetha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud oficialižikš Diego de Banjos-episkopal vn 1701 5. päiväl keväz'kud. Ühthižen versijan mödhe, lidn om nimitadud sijaližiden indejalaižiden vejan mödhe, «marakajo»-sana znamoičeb «pen' tigr». Marakai šingotihe lujas Huan Visente Gomes-diktatoran ohjandusen aigan (1908−1935), arni se mez' käski sauda lidnas nenid objektoid: triumfaline bembelüläh, härgiden torg (ispanižen Sevil'jan torgun kopii), operteatr, zoopark, «Jardín»-adivpertin (Garden Hotel) kompleks attrakcionoidenke i saduidenke. Gomes koli Marakaiš, hänen mavzolei i muštnik oma olmas lidnas.
Nened ižandusen sarakod oma šingotadud Marakaiš: bumagaine tegimišt, cementan pästand, himikatoiden tehmine tekstilin täht, kanghiden tegijad edheotandad, sömtegimišt, muilan i parfümerijan tehmine, ambluzvaroiden i štucertuikutimiden valdkundaližed tegimed. Lidn om maižanduseližen rajonan keskuz (saharrogo, tabak, kofe, kakao, järed sar'vikaz kabjživatišt), parččomad oma levitadud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 25 km suvhe Kariban meren randaspäi, 412..894 m korktusil, 445 m keskmäižel korktusel valdmeren pindal päl. Mägisel'g om lidnan da valdmeren keskes. Matkad Karakashasai om 80 km päivnouzmha.
Klimat om ekvatorialine, päivän lamuz om +25..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 920 mm vodes. Vihmsezonal (semendku-kül'mku) paneb 100..200 mm kus, kuivsezonan aigan (tal'vku-sulaku) paneb ühthemänho 10 mm.
HaHaHa Productions
«HaHaHa Productions» om romanijalaine muzikleibl, kudamb specializiruiše hiphop-, elektro- i pop- muzikžanroiš. Sattud 2009-ndes vodes i linni üks' populärižiš Romanijan muzikleibloišpäi.
Marakai
Geografijan andmused
Marakai jagase kahesaks tulendaks (üks'lugu parroquia).
HaHaHa Productions
Irdkosketused
Kategorii:Muzikleiblad Kategorii:Romanijan muzikleiblad
Marakai
Eläjad
Vl 2011 lidnan ristitišt oli 407 109 eläjad, štatan nelländez. Vl 2011 kaik 1 212 981 ristitud elihe lidnaglomeracijas 915 km² pindal, vodele 2021 sen ristitišt tegihe 1 576 451 eläjad. Ühesa municipalitetad mülüdas sihe kogonaz, kaikiš suremb om Žirardo.
UNEFA-sodauniversitetan päkampus sijadase lidnas. Valdkundan üks' kahtes sodail'mbazaspäi, desantan openduzkeskuz i tankdivizii oma läz lidnad.
Evrovizii
right|300px Evrovizii (Eurovision Song Contest, Concours Eurovision de la chanson, Песенный конкурс Евровидение) om Evropan muzikaline päkonkurs. Edestadas uzid estradan pajoid.
Konkurs vedase joga vodel vspäi 1956. Sen teletransläcijan auditorii om enamba mi 600 mln kacujid mail'madme. Kaks' paginkel't oma anglijan i francijan keled. Erine Evrovizii-konkurs om olmas lapsiden täht (noremb mi 16-voččed).
Pajo voib olda mitte taht kelel, sen hätkeližuz ei voi ületa koume minutad. Nened valdkundad sadas garantiruidud sijad finalas: valdkund-ižand (kenen pajo oti vägestust muloi), Francii, Ispanii, Italii, Saksanma, Sur' Britanii. Vägestai märičese teleänestusel i konkursan žürin ühtnijoil.
Vn 2020 pajokonkurs oli tühjitadud COVID-19-läžundan pandemijan tagut.
Irdkosketused
Kategorii:Muzikaližed konkursad
YouTube
Saitan aluz om pandud vl 2005 uhokun 14. päiväl. Vspäi 2006 se om Google-kompjuterižgigantan tütärkompanijaks. YouTube:n päfater sijadase amerikaižen Kalifornii-štatan San Bruno-lidnas (San Franciskon suvine ezilidn).
Kävutajad voidas kacta video saital vai panda ičeze videorolikad sinnä.
Irdkosketused
Kategorii:Videohostingad Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe
All'
Leviganduz
Lind sädab joukuid, tobman palan eläb meros.
All' sauvob pezad kuivman süvenduses, no läz vet — tundran penil järvil, soil, jogil, mugažo mererandal da saril.
Ümbrikirjutand
Lind oleskeleb täuz'igäižeks elon kahtel-koumandel vodel.
Sötlese vezištoiden pohjišpäi, mugažo söb penid kaloid.
Homaičendad
Kategorii:Sorzanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Kingisepp
Kingisepp (Ки́нгисепп, Jaama, Kingiseppä) om Venäman lidn Leningradan agjan suvipäivlaskmas, Kingiseppan rajonan administrativine keskuz (mülüb rajonha vspäi 2006). Se om rajonan kaikiš suremb lidn.
Istorii
Uz'lidnan Ivan Födorovič-bajar' pani eländpunktan alust kuti Jam-lidnuz (крепость Ям). Lidnusen jändused oma kaičenus tähäsai. Vl 1703 eländpunkt oli nimitadud Jamburg:aks. Vl 1784 Jamburg-külä (Я́мбург) sai lidnan statusad.
Vn 1922 17. päiväl semendkud udesnimitihe lidnad dai sen raudtestancijad kerdalaz nügüdläižikš estilaižen Viktor Kingisepp-revolücioneran muštoks (vll 1952−1988 Estinman Kuressaare-lidn nimitihe muga-žo). Vs 1927 elokun 1. päiväspäi lidn om ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Vozil 1935−1940 da 1976−2006 Kingisepp oli alištunu agjan tobmudele oikti.
Lantan
thumb|left|150px|Lantan
thumb|right|250px|Lantanan spektran nägui pala Lantan (La — lanthanum latinan kelel) om 57nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Kingisepp
Geografijan andmused
Lidn sijadase suvipäivlaskmha Piterišpäi, Kingiseppan rajonan keskuses. Matkad Piterihesai om 130 km pohjoižpäivnouzmha. Kingisepp seižub Lug-jogen oiktal randal tobjimalaz, 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Lantan
Ühthine ümbrikirjutand
Ročilaine Karl Gustav Mozander-himik sai lantanad ezmäižen kerdan vl 1839. Nimitihe Jöns Jakob Bercelius-himikan taričendan mödhe, λανθάνω-sana znamoičeb «peitan» avaidusen pit'kan ten tagut.
Element om kaikiš levedambiden keskes harvoiš mametalloišpäi londuses, mülünd Man kores — 29 grammad tonnas, merivedes — 2,9 × 10−6 mg/L. Koncentriruiše cerijanke, sadas cerijad, sid' lantanad, prazeodimad i neodimad ekstrakcijal.
Kingisepp
Geografijan andmused
Porhovo-külä (kuz' ristitud vl 2016, 181 rist. vl 2023) mülüb lidnankundha Kingiseppan ližaks. Lidnankundan pind — 44,02 km², se om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Lantan
Fizižed ičendad
Ireg lantan om pehmed tagokaz notked hobedaižvauged mametall, väll' paramagnetik. Se oleskeleb koumes kristalližes modifikacijas: α-La geksagonaliženke seglusenke, β-La vas'kenvuiččenke kubiženke seglusenke da γ-La raudanvuiččenke kubiženke mülücentriženke seglusenke. Lantanan üks' mülü absorbiruib vezinikan 400 mülühüsai.
Kingisepp
Geografijan andmused
Kingisepp-lidnankund Kingiseppan rajonanke jagasoiš 25 valičemižümbrikoks.
Lantan
Fizižed ičendad
Atommass — 138,90547. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,162 g/sm³. Suladandlämuz — 1193 K (920 C°). Kehundlämuz — 3737 K (3464 C°).
Belgorod
thumb|left|250px|Belgorodan ümbrikod: {{legend|yellow|Päivlaskmaine}} {{legend|orange|Päivnouzmaine}} Belgorod (Бе́лгород) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Belgorodan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn. Vspäi 2007 Belgorod om «sodahoštusen lidn»-arvnimenke.
Istorii
Amuine Severskii-lidnuz oli pandud Vezölk-jogen randal sen lanktendan sijanno Severskii Doncha 10. voz'sadal. Sil-žo voz'sadal kalaidajad heimod paniba sidä mantazole.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Födor I Čudokahan käskön mödhe vn 1596 sügüz'kun 11. päiväspäi kuti lidnuz Venäman valdkundröunanno. Vozil 1727−1779 Belgorod oli Belgorodan gubernijan keskuseks, sid' mülüi Kurskan gubernijha makundan keskuseks. Vl 1954 panihe Belgorodan agjan alust, i Belgorod kätihe sen keskuseks.
Belgorod šingotase mašinansauvomižen tegimil (kaivuzmašiništ), sauvondmaterialiden pästandal (abrazivad, mel, cement, pumaterialad), himižel i farmaceftižel sarakoil, sömtegimištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivlaskmas, Severskii Donc-jogen muugotil randoil, 200 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl (keskuz om 130 m korktusel). Pertišt otab koumen kukhan pautkid, reljef om vanoikaz. Belgorodan vezivaradim augotaze lidnan territorijal. Matkad Moskvhasai om 700 km pohjoižhe, Ukrainan röunhasai — 40 km suvhe. Lähembaine järed lidn om röunantagaine Har'kov 71 km suvipäivlaskmha.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz +7,7 C°. Paneb sadegid 605 mm vodes, enamba kezal (192 mm).
Londuseližed varad oma mel, letked, saved, reskvezi, mineralveded, mustma, ištutadud kavag'mecad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 356 402 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 391 135 eläjad. Läz 600 tuhad elädas ezilidnoidenke. Eländpertiden sauvondan korged piguz (enamba mi keskmäine valdkundas) vedatab migracijad Venäman pohjoižiš regionoišpäi.
Lantan
Fizižed ičendad
Londuseline lantan kogoneb kahtes izotopaspäi: radioaktivine 138La (0,089%, 1,02 × 1011 vot pol'čihodamižen pordonke) i stabiline 139La (99,911%). Tetas mugažo 37 ratud radioaktivišt izotopad 117..137, 140..155 atommassanke, i 12 izomärad, kaikiš hätkemb čihodai om 137La-izotop (T½=60 tuhad vozid).
Belgorod
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,1 %, ukrainalaižed — 3,4 %, armenijalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,0 %.
Lantan
Himižed ičendad
Om korktanke himiženke aktivižusenke. Muigotandmärad: +3, +2, +1. Lantan pojav 14 jäl'geližhe elementha himižil ičendoil.
Belgorod
Eläjad
Lidnümbrikon pämez' om lidnan Administracijan pämez' (mer). Edeližen merad oma Anton Ivanov (tal'vku 2021 — kül'mku 2022), Jurii Galdun (keväz'ku 2019 — reduku 2021), Konstantin Poležajev (kül'mku 2015 — keväz'ku 2019). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Vadim Radčenko vn 2022 vilukuspäi.
Transport
Avtobusad, trolleibusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad ühtenzoittas lidnad rajonkeskusidenke, Venäman da Ukrainan järedoidenke lidnoidenke. 20. voz'sadan augotišespäi Belgorod om raudtesol'm, raudted lähttas Kurskha, Sumihe, Har'kovha.
Lantan
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Belgorod
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Belgorod-lendimport (EGO / БЕД / UUOB, 468 tuh. passažiroid vl 2017) sijadase nelläs kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas čarterreisid Keskmeren da Tailandan lebutahoihe, mugažo reisid Venämadme (Moskv, Piter, Alauz'lidn; Tümenin agj, Noril'sk — vahtradnikoiden täht).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Belgorodan agjan lidnad Kategorii:Belgorodan agjan lidnümbrikod
Kingisepp
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (Совет депутатов) 22 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 sügüz'kun 8. päiväl. Jelena Antonova radab sen ezimehen da lidnankundan pämehen vn 2019 redukuspäi, hän-žo radab Kingiseppan rajonan pämehen. Edeline lidnan pämez' oli Aleksandr Sergejev (sügüz'ku 2014 — reduku 2019).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 48 488 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 47 312 eläjad, kaiken lidnankundan — 47 315 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 50 tuhad eläjid vll 1992−2008 (52 200 rist. vl 2000).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma letud lidnas: ph. Jekaterina Aleksandrijalaižen päjumalanpert' i koume jumalanpertid. Mugažo lüteranižen hristanuskondan pühäpert' om avaitud Kingiseppas.
Kingiseppan tehnologijoiden da servisan kolledž (edel 2014. vot politehnine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Sen ližaks privatine Ivangorodan gumanitariž-tehnine kolledž sijadase Kingiseppas täuzin (ei ole filialoid) nimitushe kacmata.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Gruzii
Gruzii (საქართველო [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ] Sakartvelo, se om täuz' oficialine nimituz), om valdkund Evropan suvipäivnouzmas i Azijan päivlaskmas, Mustmeren päivnouzmaiženke randištonke. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Tbilis. Parlamentan olendsija om Kutaisi (vspäi 2012).
Makeba Miriam
thumb|right|250px|Miriam Makeba (1968) (Zenzile) Miriam Makeba (mug. oli tet. kut Mama Afrika; sünd. 4. keväz'ku 1932, Johannesburg, Suviafrikan Tazovaldkund — kol. 10. kül'mku 2008, Kastel' Vol'turno, Italii) oli suviafrikalaine anglijankel'ne pajatai naine da civiližiden oiktusiden kaičii. Vn 1966 «Gremmi»-premijan laureat.
Gruzii
Istorii
Vn 1991 31. päiväl keväz'kud tegihe referendumad ripmatomuden polhe, 98,93% oli «za». Sil-žo vodel sulakun 9. päiväl Gruzii tedištoiti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Vn 1991 26. päiväl tal'vkud ripmatomuz linni täudeks.
Makeba Miriam
Homaičendad
Kategorii:Suviafrikan pajatajad Kategorii:Oiktusenkaičijad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Johannesburgha Kategorii:Kolnuded Italijas
Gruzii
Istorii
Vozil 1991−1992 rahvahanikoiden soda zavodihe valdkundan pohjoižes, muga Suviosetii-territorii rahvahidenkeskeižeta tunduštuseta om sündnu. Vll 1992−1993 rahvahanikoiden soda zavodihe valdkundan lodehes, muga Abhazii-territorii rahvahidenkeskeižeta tunduštuseta om sündnu. Vl 2008 uz' azekaz konflikt oli Suviosetijas, nügüd'aigan Abhazii da Suviosetii oma ripmatomudenke de fakto, ned oma Gruzijan ohjastusen kontrolita.
Konstitucii
Valdkundan ezmäine Konstitucii (საქართველოს კონსტიტუცია Sakartvelos k'onstitutsia) oli olmas vspäi 1921. Jäl'gmäine koumanz' lugul Konstitucii om vahvištadud parlamental vn 1995 24. päiväl elokud da tuli väghe sen-žo voden 17. päiväl redukud. Se om väges nügüd'-ki voziden 2004, 2010 da 2018 znamasižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Gruzijan topografine kart. Gruzii om mavaldkundröunoiš Venämanke pohjoižes da päivnouzmas (röunan piduz — 894 km), Azerbaidžananke päivnouzmas da suvipäivnouzmas (428 km), Armenijanke (219 km) da Turkanmanke (273 km) suves. Ühthine röunoiden piduz om 1814 km. Gruzijan päivlaskmaižed randad lainištab Mustmeri 310 km randanpirdanke. Valdkundan pind om 69,700 km².
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Suren Kavkazan Šhar-mägenpä (5201 m).
Londuseližed pävarad oma raudkivend, vas'k, marganc, gidroenergii; toižed varad oma kivivoi, kivihil', mec.
Politine sistem
thumb|right|250px|Gruzijan prezidentan da sen administracijan pert'kulu (Avlabarin rezidencii) [[Tbilisas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (საქართველოს პრეზიდენტი, Sakartvelos prezidenti), hän-žo om armijan päkäsknik. Kaik rahvaz valičeb prezidentan videks vodeks, üks' toštmižstrok om voimusine. Ku parlament pästi radmaspäi ministrid da koume kerdad ei voi vahvištada ut ohjastust, ka prezidentale sab pästta radmaspäi parlamentan ühtnijoid.
Käskusenandajan tobmuden pä om üks'kodine Parlament (საქართველოს პარლამენტი, Sakartvelos parlament'i) 150 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Radonoigendajan tobmuden pä om päministr. Prezident ezineb päministrad (parlamentan ezipartijan liderad), parlament vahvištab händast radnikusele. Päministr vahvištab radnikusele toižid ministrišton ühtnijoid. Ministrišt kogoneb kaks' varapäministrad, koume valdkundališt ministrad da 14 tošt ministrad. Kaik ministrišt pästase radmaspäi edel järgenduseližid valičendoid parlamentha.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 8. i 30. päivil redukud. Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 28. päiväl redukud (1. tur) i 28. päiväl kül'mkud (2. tur), Salome Zurabišvili-prezident sai vägestust kahtendes turas (59,52%) i tuleb radho tal'vkun 16. päiväspäi. Vs 2019 sügüz'kun 9. päiväspäi Giorgi Gaharia om päministraks.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Gruzijan administrativiž-territorialine jagand.
Valdkundan konstitucijan mödhe, Gruzii jagase 12 regionaks: 1 Tbilis-pälidn, 9 agjad (მხარე mkhare) da 2 avtonomišt tazovaldkundad (ავტონომიური რესპუბლიკა avtonomiuri resp'ublik'a): Abhazii da Adžarii. Abhazii da kogodajad Suviosetijha nellän agjan palad oma ripmatomad de fakto, niiden administrativine jagand om ičeze kartte.
Agjad alajagasoiš formaližikš 71 municipalitetaks (მუნიციპალიტეტი) da 11 tazostadud agjaha lidnaks (gruz.: თვითმმართველი ქალაქი t'vit'mmart'veli k'alak'i), no de fakto — 62 municipalitetaks da 11 sureks lidnaks.
Eläjad
Gruzijas elädas gruzijalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 4 935 880 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 5,467,400 eläjad Gruzijan NST:n röunoiš vl 1992.
Rahvahad (2014): gruzijalaižed — 86,8%, azerbaidžanlaižed — 6,3%, armenijalaižed — 4,5%, toižed rahvahad — 2,4%.
Uskondan mödhe (2014): ortodoksižed hristanuskojad (oficialine religii) — 83,4%, islamanuskojad — 10,7%, Armenijan apostoline jumalankodikund — 2,9%, toižed uskojad — 1,2%, religijatomad — 0,5%, märhapanendata — 1,3%.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Kutaisi, Batum, Rustavi. Vl 2012 kaik om 65 lidnad valdkundas, sidä kesken 10 lidnad seištas territorijoil rahvahidenkeskeižeta tundištuseta. Koume eläjad videspäi oma lidnalaižed (2020).
Ižanduz
Gruzijan päeksport om kivivoi (26%), teraz, raud da niiden ühthesuladused (17%), kuld (14%); toine eksport om mineraližed heretused (4%), pähkmed (4%), vin (3%), ezitegesed alkogoližiden jomiden täht (3%), citrusfruktad (2%), jondvezi (2%), üläloštan predmetad (1%), elektruz (1%), cement (1%), sobad (1%), pu (1%).
Sekator
thumb|right|250px|Sekator Sekator (sécateur latinan kelen seco-sanaspäi «čapan») vai Sadraudad om käziinstrument vezoiden da hoikiden barboiden čapandan täht, sidä kesken kuivid i kahthe santimetrhasai sankte. Formuidas penzhiden i puiden kronad, kävutadas vinmarjan keradandas, čaptas änikoid. thumb|right|250px|Sekatoran palad: 1 — radai tera, 2 — tügitera, 3 — bolt da kingitim, 4 — bufer, 5 — punotiž, 6 — varded, 7 — lukkol
Kävutadas eriližid raudoid Azijan maiš (Kitai, Japonii, Vjetnam) voz'tuhoiš sadradoiden aigan i bonsain holitandan täht. Tegihe melel ezmäšt evropišt sekatorad Francijas vl 1815 ümbriradamha vinmarjan penzhid i keradamha vinmarjan satust.
Sekatorad oleldas tagodud vai štampuidud detališpäi, tagodud oma varmdamb. Om sekatoroid pit'kanke vardenke radmaha pordhita. Tariž teravzoitta, kingitada da voita terad (teroid) radon jäl'ghe. Sekatoran terad rosttumatomas terasespäi vai titankrepindanke ei küzugoi voižet.
Homaičendad
Kategorii:Maižanduzazeged Kategorii:Čapajad ladimed
ƛ̓
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> ƛ̓ƛʼ ƛ̓ (ƛʼ) om latinan kirjamišton kirjam.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Sjudad Guajan
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kahten eländpunktan ühtištusel vn 1961 2. päiväl heinkud sauvomha järedad Guri-gidroelektrostancijad Karoni-jogel 70 km suvhe lidnaspäi. Nece GES pästab valdkundan elektrusen enamba pol't, 4nz' surtte GES mail'mas (2018).
Kaks' alüminijantegint i raudan metallurgijan kompanii ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn vedase 40 kilometrad pidust' Orinoko-jogen oiktad (suvišt) randad, seižub sen kaikiš znamasižemban Karoni-ližajogen lanktendan sijas. Karoni läbitab lidnad suvespäi pohjoižhe i jagab kaks'haze: vanh San Feliks-lidn om päivnouzmas (San Félix, alusenpanend 1724), uz' planiruidud Puerto Ordaz ([ˈpweɾto oɾˈðas]) levitase päivlaskmas. Sjudad Guajan sijadase 13 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad štatan Sjudad Bolivar-pälidnhasai om 110 km päivlaskmha Orinokon ülezjogen.
Klimat om ekvatorialine. Kun keskmäine lämuz om +25..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +18 C° i +37 C°. Paneb sadegid 1420 mm vodes, vähemba uhokus (48 mm), vihmsezon oleskeleb kezakus-elokus (200..255 mm kus).
Eläjad
Vl 2001 eläjiden lugu oli 706 736 ristitud, štatan ristitišton läz pol't.
Vodele 2006 kombiniruidud raudte- da avtotesild om saudud Orinokos päliči.
Galerei
Kategorii:Venesuelan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bolivar (Venesuelan štat)
Haitmann Fridrih
thumb|left|250px|«Zur heiligen Familie»-jumalanpert', Kaliningrad Fridrih Haitmann (Friedrich Heitmann; sünd. 27. reduku 1853, Ahlen, Vestfalii, Saksanma — kol. 13. eloku 1921, Königsberg, Saksanma (nügüd' Kaliningrad, Venäma)) oli germanijalaine arhitektor.
Mez' om «Zur heiligen Familie»-jumalanpertin (Kaliningrad) avtor, nügüd' filarmonijan koncertzal radab siš. Arhitektor projektirui äiluguižid kundaližid sauvusid i eländpertid Königsbergas da sen ümbrištos: počtan sauvused, Königsbergan kirhad, erižpertid, Amalienau-kolonii (lidnrajon om sätud Kretčmann-sauvondnevojanke ühtes, nüg. Kaliningradan pala).
Haitmann ühtni Ezmäižen mail'man sodan torihe vspäi 1914, sen jäl'ghe läžuškanzi löumai i koli tundmatoman jäl'gnikoiden täht.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman arhitektorad Kategorii:Arhitektorad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saksanmaha Kategorii:Kolnuded Königsbergas
Karjalan kujo
thumb|right|250px|Karjalan kujo Karjalan kujo (Карельский переулок) om kujo Piterin Merenrandaižes rajonas. Vozil 1896−1962 nimitihe Noskov-kujoks.
Kujo ühtenzoitab Savuškinan i Železnäk-merimehen irdoid. Pertišton tobj pala om saudud 1950-nzil vozil.
Kategorii:Piterin irdad Kategorii:Irdad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman irdad Kategorii:Merenrandaine rajon (Piter)
Lumineižne
thumb|right|235px|«Lumineižne», [[Vasnecov Viktor|Viktor Vasnecov, 1899]] Lumineižne (vai Sneguročka; ven. Снегурочка) om Uden voden personaž, Pakaine-Dedan vonuk, hänen kaikenaigaine kaimdai i abunik.
Kacu mugažo
Kategorii:Sarnaližed personažad Kategorii:Uz' voz'
Portugalijankel'ne Vikipedii
thumb|right|150px|Portugalijankel'žen Vikipedijan logotip Portugalijankel'ne Vikipedii (ičeze nimitused: Wikipédia em português vai Wikipédia lusófona) om joudai enciklopedii portugalijan kelel, Vikipedijan portugalijankel'ne jaguz.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Kävutajad Brazilijaspäi todas kohendusiden enambust, Portugalijaspäi — kahtendel sijal. Ku kirjutuz om tehtud ühtel dialektal (oz., Brazilijan versii), ka kändajad kohendused toižhe dialektha (oz., Portugalijan versii) lindäs tühjitadud.
Hab
Hab (Populus tremula) om lehtezpun erik, mülütadas Raidaižed-sugukundha. Kazvab Evrazijan venos i vilus vöiš.
Ümbrikirjutand
Pun tüvi om kolonnanvuitte ühthe metrhasai sankte, sase 35 metrad kortte. Eläb 80..90 vot tobjimalaz, i 150 vot harvoin. Kazvab teravas, no alištub pun südäimen läžundoile. Vanhad tervhed pud puttas vaiše erasti. Levitadud jurišt süveneb maha.
Kävutand
Hab om levitadud pumaterial. Ištutadas eländpunktoiš dekorativižeks kazmuseks, sügüzel lehtišt om erazvuitte mujul. Änikoičeb sulakus i om mezikazmuseks sil aigal, mezjäižed ümbriratas urbiden kleid propolisaks. Ottas kävutandaha kored nahkoiden dubindsubstancijaks i samha pakušt da vihandad mujud.
Homaičendad
Kategorii:Raidaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Pumaterialan sugud Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused
Las Vegas
Vegas om azartvändoiden da bobuštusiden pälidn mail'man znamoičendanke, om saudud da radab enamba 80 kazinod i severz-se tuhad vändhonusid. Äiluguižed adivpertid da massižen aigtegon sauvused tehtas lidnad AÜV:oiden sajiden, prezentacijoiden i reklaman kompanijoiden znamasižeks sijaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1905 15. päiväl semendkud i pit'kan aigan oli järedaks raudtestancijaks (nügüd' ei ole passažirühtenzoitust). Vspäi 1911 om lidnan statusanke. Vn 1931 19. päiväl semendkud Nevad-štatan tobmuz laski azartvändoid sen kaikedme territorijadme. Ühtenaikte Guveran padoseinän lendand lidnanno varatoiti Vegasad vedel, i se šingotaškanzi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rahvahatoman Mohave-man keskuses, 610 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, läz Mid-vezivaradint. Matkad štatan Karson Siti-pälidnhasai om 526 km lodeheze orhal, Nevadan südäitukuižhe poligonhasai — 100 km pohjoižhe.
Klimat om subtropine letetazangišton. Heinkun keskmäine lämuz om +33,6 C°, tal'vkun — +8,7 C°, voden keskmäine lämuz om +20,6 C°. Paneb sadegid 106 mm vodes, 2..19 mm kuidme. Lumi katab ümbärdajid mägid kaikuččel tal'vel.
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 583 756 ristitud, enamba 1,9 mln ristituid elihe lidnaglomeracijas. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nevadan lidnad
Ɛ̃̌
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Ɛ̃̌ɛ̃̌ Ɛ̃̌ (ɛ̃̌) om latinan kirjamišton kirjam.
Om vaiše ngbak-keles.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Francijan kel'
thumb|right|250px|Francijan kelen levigandusen kart Francijan kel' (ičeze nimituz: Français) om üks' gallo-romanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om Francijan, Kanadan, Monakon, Bel'gijan, Šveicarijan, Lüksemburgan da erasiden Afrikan i Valdmerimaiden valdkundoiden oficialine kel'.