cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kärg'
Ümbrikirjutand
Lind eläb arealan territorijal kaikenaigašti. Täuz'kaznu hibj händanke om 42..49 sm pitte i 250..450 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 64..80 santimetrhasai.
Läojuan'
Geografijan andmused
Läojuan jagase kahteks lidnrajonaks (Lunšan'-ku 龙山区 i Sian'-ku 西安区) i kahteks makundaks (Dunfen-sian' 东丰县, Dunläo-sian' 东辽县).
Kärg'
Ümbrikirjutand
Äikerdoičeškandese elon ezmäižen voden lopus. Ühten paran tahond om mecan 3..4 km².
Läojuan'
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Girinan agj
Kärg'
Söte
Kärg' sotlese puiden gavedil, sidä kesken murahaižil i bumbakoil. Tautab vaiše korktoid kolnuzid vai läžujid puid. Murendab mezjäižpezoid. Erasti söb kavag'puiden semnid i ploduid.
Alaerikod
Kaik om kaks' alaerikod:
Homaičendad
Kategorii:Tikad (sugukund) Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud Kategorii:Meclindud
Odžibven kel'
thumb|right|300px|Kelen eziauguine leviganduz tedoidusiden mödhe Odžibven kel'  vai Anišinaabemovin (ičeze nimitused: Ojibwe, Anishinaabemowin, ᐊᓂᔑᓈᐯᒧᐎᓐ) om odžibve-rahvahan kel', üks' pohjoižamerikan indejižiš kelišpäi. Mülütadas algan kel'kundan algonkinižihe kelihe.
Koume kirjamištod: latinical pohjal, kanadine tavukirjkel' i algonkinan tavukirjkel'.
Severz'-se sanoid tuli mail'man kelihe odžibven kelespäi, oz., vigvam, totem.
Homaičendad
Kategorii:Algonkinižed keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:AÜV:oiden keled Kategorii:Kanadan keled
Pareidolii
thumb|right|225px|[[Kidonii (Mars)|«Mod Marsas» — pareidolijan tetab ozutez.]] Pareidolii (pareidoline illüzii) (grek. para — «läz», «rindal» i eidolon — «kuva») om nägemižen illüzijoiden toižend; illüzorižiden kuviden formiruind, kudambiden aluses oma realižen objektan detalid. Ninga sumosine i tuhlak nägemižobraz nägub kuti mi-se sel'ged — ozutesikš, ristituiden i živatoiden figurad pil'viš, mehen modon kuva Marsan pindas i s.v.
Abakan
thumb|left|250px|Lidnan kart (2021) Abakan (Ағбан, Абака́н) om lidn Venälaižes Federacijas, Sibirin suves. Se om Hakasijan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Ende gunnoiden lidnuz oli olmas Samohval-mägenno. Sid' kalaidajad nimitihe ülüt Ah Tigei «vauged mägenpa» jurtiden äjüden tagut. Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1675 kuti Abakanan lidnuz (Абаканский острог). 1780-nziš vozišpäi nimitihe küläd Ust'-Abakanskoje:ks.
Vl 1925 saudihe raudted Minusinskhasai i avaitihe Abakan-raudtestancijad. Panihe Hakasijan avtonomijan alust vn 1925 tal'vkus, siš aigaspäi eländpunkt kändihe Hakasijan administrativižeks keskuseks. Eländfartalad sünduiba žilon raudtestancijanno i külän keskes. Vl 1931 kaikile niile anttihe lidnan statusad da udesnimitihe nügüdläižikš. Vll 1934−1991 Abakan oli Hakasijan avtonomižen agjan keskuseks, kudamb oli Krasnojarskan randan palaks.
Pareidolii
Kategorii:Nägemižen illüzijad
Gräzovec
Gräzovec (Гря́зовец) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan suves. Se om Gräzovecan rajonan administrativine keskuz.
Abakan
Istorii
Abakanan ižandusen päsarakod oma jüžmak transportine mašinoidensauvomine, sauvondmaterialiden tegimed, sömtegimišt (oludentegim i lihan edheotandad), mugažo kengiden fabrik radab.
Geografijan andmused
Abakan seižub ühtennimižen jogen lanktendan sijas Jeniseiha (hura ližajogi), Hakasiž-Minusinskan katl'usen keskuses, 250 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jenisein son' ümbärdab Samohval-mäged lidnas. Matkad Moskvhasai om 3390 km päivlaskmha orhal. Ezilidnad oma Černogorsk (lodeheze) i Minusinsk (päivnouzmha, Jeniseinjogen vastrandal). Lähembaižed järedad lidnad oma Meždurečensk, Krasnojarsk, Ačinsk, Novokuzneck, Kizil.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,4 C°. Ekstremumad oma −42 C° i +36 C°. Paneb sadegid 311 mm vodes, enamba kezakus-elokus (58..68 mm kus), vähemba kül'mkus-keväz'kus (4..10 mm kus).
Gudermes
Geografijan andmused
Lidn sijadase Belk- (Gudermes keskjoksmuses, Гуьмс-хи, 80 km pitte) i Sunž-jogiden oiktoil randoil (Terekan bassein), Belkan lanktendanno Sunžha, 55 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Grozniihasai om 40 km päivlaskmha. «Groznii — Mahačkal»-raudtekeskust i avtote läbitadas lidnad. Lähembaine lidn om Argun 25 km suvipäivlaskmha.
Jälinduine
Ümbrikirjutand
Lind om penemb mi paskač. Hibjan piduz om 16 santimetrhasai, burhahk üläh kirjavidenke mustoidenke (noril — sel'ktanke röunanke), alah om pakuižetab. Agjahižed höunhed suugil oma vauktad. Käpšud oma ruskedvauvhad, tagasor'men künz om lühüd. Pajo om «tit-tit»-, «psiit-psiit»-kidasanoiden pojav.
Abakan
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 165 214 ristitud. Kaik 181 709 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 186 797 eläjad vl 2020.
Gudermes
Geografijan andmused
Gudermes om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Gräzovec
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1538 kuti Gräzivitckoi počinok, sid' Gräzlivici-külä (село Грязливицы). Vl 1780 se sai lidnan statusad Gräzovic-nimenke (Грязовица), vspäi 1824 om olmas nügüdläiženke nimenke. Ezmäine pertišton plan om vahvištadud vl 1781.
Gudermes
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 45 631 ristitud, rajonan koumandez. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 51 776 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): čečenalaižed — 95,3%, venälaižed — 2,2%, kumikad — 1,0%, toižed rahvahad — 1,3%, rahvahuden ozutandata — 0,2%.
Islaman kahesa pühäpertid om saudud lidnas, niiden kesken pämečet' Tašu-Hadžin nimed seičemen tuhad uskojiden täht om letud vll 2010−2011.
Abakan
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan 13 pühäpertid oma saudud lidnas: Spasan Toižetamižen kafedraline päjumalanpert', ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert', ühesa jumalanpertid, časoun', valataipühäpert'. Lidnan ezmäine katoline pühäpert' om avaitud vl 2013. Islaman «Al-Kuddus»-pühäpert' om sauvomas vspäi 2011. Om registriruidud buddizman i protestantizman (lüteranižuz, baptizm, vižkümnenden päivän) kundoid lidnas.
Gudermes
Eläjad
Gudermesan raudteiden tehnikum, pedagogine kolledž i Čečenijan bazižen medkolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Gräzovec
Istorii
Raudte tuli lidnha vl 1872. Lidn oli ümbrišton torguindsijaks 20. voz'sadan augotišhesai. Üks' amuižiš jarmankoišpäi om udessündutadud da radab kezaaigan.
Gräzovecan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (järed maidtegim argvoin i kuivatud maidon pästandanke), sauvondmaterialiden pästand (savič, metalližed konstrukcijad joksusenoigendamižpirdoiden täht ) i torguind. Gazproman kompressorstancii radab läz lidnad, järed «Gräzovec — Viipur»-gazanveim zavodiše täs.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jävaldmeren i Kaspijan meren vezijagandal, 185 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ržavk-joguden randad (Ржавка) mülüdas Volgan hurapol'žhe basseinha; Luht-jogi (Лухта 31 km pitte, lankteb Komelha oiktalpäi) augotase lidnan pohjoižpäivnouzmas i mülüb Jävaldmeren basseinha. Matkad Vologdan röunhasai om 43 km avtotedme (uz' da vanh oma), keskushesai — 47 km. Gräzovec-raudtestancii radab «Vologd — Jaroslavl'»-keskustal vspäi 1872.
Gudermes
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čečenijan Tazovaldkundan lidnad *
Gräzovec
Geografijan andmused
Kaks' pen't küläd, Pirogovo (180 rist. vll 2002−2010) i Svistunovo (29 rist.), mülüdas lidnankundha Gräzovecan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 201  ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 16 tuhad eläjid vll 1989−2003 (16 424 rist. vl 1989). Vl 2017 kaik 14 916 ristitud elihe lidnas i 15 109 ristitud kaikes lidnankundas.
Jälinduine
Ümbrikirjutand
Jälinduine eläb mecas, söb gavedid i semnid. Pezoitelese man pindal, 4..8 munad pezas.
Gräzovec
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma avaitud lidnas, niišpäi kaks' oma letud lidnan kaumžomas: Ristan Zdviženjan (19. voz'sadan augotiž) i ph. Kornilii Komelalaižen (1997−2003).
Jälinduine
Alaerikod
Kaik om kaks' alaerikod:
Homaičendad
Kategorii:Vagolindunvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Gräzovec
Eläjad
Edeline lidnankundan pämez' om Lübov' Voronina (2014−2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Abakan
Eläjad
Hakasijan valdkundaline universitet (vspäi 1994, alusenpanend 1939 kut pedinstitut) om lidnan üläopendusen päaluzkundaks. Kaik 11 fakul'tetad i nell' institutad mülüdas sihe, niiden ližaks koume kolledžad: maižandusen, medicine i muzikkolledž. Hakasijan tehnine institut — Sibirin federaližen universitetan (Krasnojarsk) filial om lidnan toine üläopendusen aluzkund.
Edeline lidnan pämez' oli Nikolai Bulakin (semendku 1995 — reduku 2019), eli vll 1952−2019.
Transport
Avtobusad da trolleibusad oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline Abakan-lendimport Tihonov-jenaralan nimed (АБН / ABA / UNAA, 318 tuh. passažiroid vl 2022) sijadase lidnan röunanno pohjoižhe keskusespäi. Tehtas reisid Venäman Sibirin järedoihe lidnoihe, Moskvha, Azijan lähižihe maihe.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Hakasijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Sur' Ustüg
thumb|left|250px|Ümbrimäraine jagand lidnanlaptoikš (2010, huralpäi oiktale ülähäspäi): Jajikovo, Borkid, Mägi, [[rajonan keskuzläžundkodi|RKL:in rajon, Keskuz, Toine pala, mugažo Dobrinino i Dimkovo Suhonan oiktal randal]] Sur' Ustüg (Великий Устюг, enzne i sijaline — muite Ustüg) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Suren Ustügan rajonan administrativine keskuz.
Grekan kirjamišt
thumb|right|250px|Grekan kirjamišton ičeze nimituz Grekan kirjamištos om 24 kirjant.
Putin Vladimir
Vladimir Vladimirovič Putin (Владимир Владимирович Путин; sünd. 7. reduku 1952, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) oli Venälaižen Federacijan kahtenz' lugul prezident vll 2000−2008 i om sen nellänz' lugul prezident vspäi 2012. Hän radoi mugažo Venäman päministran kahtišti, vozil 1999−2000 i 2008−2012.
Grekan kirjamišt
Homaičendad
Kategorii:Grekan kel'
Putin Vladimir
Vn 2022 uhokus politikanmez' om augotanu Venäman hogahtusen Ukrainha. Kogonaižen mail'man äjiden maiden pämehed da äjad järgeližed ristitud (Venämas mugažo) lugetihe pahaks sidä azjad.
Biografii
Tuleban aigan prezident openui Leningradan valdkundaližes universitetas vll 1970−1975, sen juridižen fakul'tetan rahvahidenkeskeižes palakundas.
Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 18. päiväl keväz'kud. Vladimir Putin sai vägestust (76,69% änid ezmäižes turas), radab prezidentan nelländen strokun ičeze elos.
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venälaižen Federacijan prezidentad Kategorii:Venälaižen Federacijan ohjastusen ezimehed Kategorii:Venäma Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Sur' Ustüg
Istorii
Amuine Gleden-lidn oli olmas 15. voz'sadhasai, seižui Jugan jogensun randpolen kukhanpäl nelläs kilometras nügüdläižen lidnan keskusespäi. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš kuti pandud Ustügan Kiprianal vodes 1212 Mikoi-arhangelan jumalankodi. Vozil 1364−1474 Ustüg oli ühtennimižen ruhtinazkundan keskuseks.
16. voz'sadaspäi zavodidas nimitada Ustügad Sureks, se šingotaškanzihe Venäman järedha keskushe torguides Anglijanke.
Suren Ustügan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt da turizmha sidodud sarakod, lugedas lidnad Pakaine-Dedan kodimaks. Mugažo suvenirfabrikad da kaks' sugasižharjoiden fabrikad oma olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suhon-jogen hural randal, sen da Jugan ühthejoksmusen sijas, Jugan jogensud vaste. Edemba mödvedhe, lidnan röunan jäl'ghe, jogi nimitase Pohjoižeks Dvinaks. Sur' Ustüg seižub 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Suhonan kendäk — 50 m, sur'veden varuz om kaikuččel vodel. Matkad Vologdhasai om 450 km suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaine lidn om Krasavino 30 km pohjoižhe, järed lidn om Kotlas 75 km pohjoižhe raudtedme vai avtol.
Eläjad
thumb|left|250px|Jogilaivišton tehnikuman sauvuz vl 2016 Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 926 ristitud, rajonan viž ühesandest. Vl 2017 kaik 31 606 ristitud elihe lidnas i 31 885 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan koumekümne pühäpertid-sauvust oma saudud lidnan südäimes: nell' päjumalanpertid (Tozioiktan Prokopijan Ustüglaižen kafedraline, Ioann Ustüglaižen, Jumalanmaman Emäganpäivän, Mikoi-arhangelan), 22 jumalanpertid i nell' časounäd. Erased enččiden pühäpertiden sauvused kävutasoiš opendusen aluzkundoikš, fabrikoikš.
Kaik nell' specialižen keskopendusen aluzkundad ratas lidnas: äiprofil'ne kolledž, gumanitariž-pedagogine kolledž , medicinine kolledž i Valdkundaližen meri- da jogilaivišton universitetan filial (Piter).
Transport
Ühtennimine raudtestancii (jüguiden täht tobjimalaz) om lopstancijaks «Kotlas — Sur' Ustüg»-raudtesarakol, radaškanzi vl 1977. Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes, mugažo ehtatim Kuzino-žilhonnoks om Suhonas päliči. Avtotesild ühtenzoitab Suhonan randoid ülüižel.
Tatanmaine lendimport (VUS) sijadase vides kilometras lodeheze lidnan keskusespäi, läz raudtestancijad. Sišpäi tehtas reisid Moskvha da Piterihe (molembad Čerepovecan kal't).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Vintaž
Vintaž (vintage «märitud voden vinad») om stilizirui čuraduz modas. Sen pämeletuz — eläbzoitta enččid modan čuradusid. thumb|right|250px|«Tweed Run» oli Londonan keskusen velokluban aigtego vintažan [[sobad päl]]
Modas vai dizainas vintaž-termin znamoičeb enččen epohan originaližid modižid kaluid koumekümne vot sädandan jäl'ghe da sen amuižemb, toižin sanoin modan edeližiš pordoišpäi. Sen tagut tarbiž teta hüvin 20. voz'sadan modan istorijad voz'kümnidme, miše sel'gitada vintažan kaluid.
Vintažine stil' tuli modha 1990:nzil vozil, konz tutabad akt'orad da top-modelid pidaškanziba vintažad i retro-stilid. Stilin arvostajad oma olmas 1950-nziš vozišpäi.
Mirus om laukoid, elektronižid-ki, antikvariatan i vintažan kaluiden möndan specializacijanke.
Homaičendad
Kategorii:Mod
Odžibve
Odžibve voib znamoita:
Sagud
thumb|right|250px|Saguden erazvuiččed sortud Sagud om kova vai pol'kova sömprodukt, kudambad tehtas maidospäi.
Mülünd
Saguded kogotas vauktušišpäi (25 procenthasai), maidrazvaspäi (koumhesai videndest) i mineraloišpäi (3,5 procenthasai i keitandsol). Om nenid vitaminoid: A, B1, B2, B12, C, D, E, PP. Saguden vauktušad sättudas sömänsulatusele enamba mi maidon. Organizm otab saguden sötmižsubstancijoiden 98..99%. Saguziden ekstraktivižed substancijad ližatas litud.
Söndprodukt om ičeze rodun maidon koncentratoraks, sen vauktušad, razvad i mineraližed komponentad oma läz siš-žo proporcijas. Kal'cijan i fosforan mülü om znamasine, ned saguden substancijad oma optimaližes balansiruidud rindatuses.
Joga saguden toižend tarbhaičeb ičeze tehmižen tehnologijad. Tehmižes sagud alištub pasterizacijale i kaičendale kahteks kuks da sen enamba, oleskeleb savukurdüd erasti hätkustoitamha kožundan strokud.
Klassifikacii
Irdnägun mödhe saguded oleldas veresad, pehmdad hoikanke korenke (vauktanke södabanke vilikonke), pehmdad pestud korenke, saguded taivazmanke vilikonke (sinivauvaz sagud), pressuidud i keittud-pressuidud. Toižendad oleldas mugažo al'buminižed, sulatud, segoitadud kategorijan. Om harvoid toižendoid, oz., saksan sagud hapamaidospäi, norvegijan koričma sagud (brünust).
Brinz om sagud lambhan maidospäi.
Jagadas saguzid tehmižen tehnologijan mödhe: kovad, pehmdad, solvezikahad, ümbriratud (sulatud).
Razvdusen mödhe: razvatomad (vähemb mi 10 procentad razvad), kebnenzoittud, normaližed, kaksitadud i koumetadud razvdusenke.
Mail'man pästand i kulutand
Saguden mail'man pästand lehmän maidospäi oli 18,7 mln tonnoid vl 2014. Kaikiš surembad saguden tegijad oma EÜ:n valdkundad (9 mln tonnoid vl 2014, Francii, Saksanma, Italii, Alamad, Pol'šanma) i AÜV (5 mln tonnoid vl 2014). Tehmine Amerikas ližadub piccan populärižusen tagut, sagud mülüb sihe ingredientaks.
Produktan pästajad oma sen järembad kulutajad-ki. Znamasižed eksportirujad oma Avstralii, Irlandii, Uz' Zelandii, Alamad.
Dal'nerečensk
Dal'nerečensk (Дальнере́ченск) om Venäman lidn Merenrandaližen randan pohjoižes. Se om kaikiš pohjoižemb da amuižemb lidn Merenrandaližes randas, Dal'nerečenskan lidnümbrikon päpala. Lidn om Dal'nerečenskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Sagud
Mail'man pästand i kulutand
Järedad kulutajad ühtel hengel (enamba mi 25 kg vl 2009): Grekanma, Francii, Islandii.
Dal'nerečensk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kozakoil vl 1859 kuti Grafskai-stanic (станица Графская). Vozil 1897−1972 nimitihe Iman:aks jogen mödhe (nüg. Sur' Ussurk), se oli kitajankel'ne nimituz. Om olmas lidnan statusanke vspäi 1917. Vspäi 1972 nimitase nügüdläižikš nevondkundaliž-kitajižen azekhan konfliktan jäl'ghe Damanskii-sarel.
Vn 2016 sügüz'kul Laionrok-taifun toi sur'vet, lidnan znamasine pala alištui upotamižele pit'kiden valegiden tagut.
Dal'nerečenskan ižandusen päsarak om mecan ümbriradmine. Kivivoinpompstancii om olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase läz Kitain valdkundröunad, Ussuri-jogen oiktal randal i Sihote-Alinän ezimägištol, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Habarovsk — Vladivostok-raudte i avtote läbitadas lidnad. Om 400 km matkad Vladivostokhasai suvipäivlaskmha. Lähembaine Venäman lidn om Lesozavodsk 50 km suvhe.
Klimat om ven kontinentaline. Vilukun keskmäine lämuz om −18,8 C°, heinku i eloku oleldas kaikiš lämhembad (+21 C°), voden lämuz om +3,2 C°. Ekstremumad oma −42 C° i +36,8 C°. Paneb sadegid 637 mm vodes, sidä kesken 237 mm mussonan aigan (heinku-eloku) i 94 mm tal'vel vides kus (kül'mku-keväz'ku).
Kaik koume žilod i Krasnojarovk-külä (Краснояровка kaikenaigaižeta ristitištota) mülüdas lidnümbrikho Dal'nerečenskan ližaks. Žilod oma Lazo (2465 rist. vl 2010), Grusevoje (410 rist.), Kol'cevoje (301 rist.). Lidnümbrikon pind om 108,49 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 27 604 ristitud, kaiken lidnümbrikon — 30 780 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 39,7 tuhad eläjid vl 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Spasan Londuseližen Mel'kuvan jumalanpert' (om saudud vl 1913, muzei sijazihe siš nevondkundaližen aigan) i Raštvoiden časoun'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Merenrandaližen randan lidnad Kategorii:Merenrandaližen randan lidnümbrikod *
Braunšvaigan gercogkund
Braunšvaigan gercogkund (mugažo Braunšveigan; Herzogtum Braunschweig) oli Evropan istorine valdkund, kudamb oli tulnu Germanijan imperijha vl 1871. Oli olmas nügüdläižen Alasaksonii-federacijanman territorijal. thumb|left|350px|Braunšvaigan gercogkund (bur) vl 1914
Valdkund oli sätud vl 1815 Venan kongressan pätandan mödhe kahten ruhtinazkundan alusel: Braunšvaig-Lüneburg i Braunšvaig-Vol'fenbüttel'. Eläjiden uskond oli lüteranižuz tobjimalaz. Gercogkundan ižanduz oli šingotadud: sadunkazvatuz, rahvahanpramozlad, raudkivendon i sauvondmaterialiden samine änikoičiba. Vn 1918 kül'mkun revolücijan jäl'ghe Braunšvaigan joudjaline valdkund oli jäl'ghetulijaks.
Administrativine jagand
Braunšvaigan territorii jagoihe kudeks rajonaks (kreis):
Homaičendad
Kategorii:Germanijan imperii Kategorii:Evropan istorižed valdkundad Kategorii:Alasaksonii
Indijan štatad da territorijad
Indijan regionad — štatad da territorijad, ned oma valdkundan jagandan ezmäižeks tazopindaks. Territorijad (territory, केन्द्रीय सरकार kendriy sarkar) oma pened surudel. Štatad (state, प्रांत prant) erinedas keskneze lujas, ned alajagasoiš 732 ümbrikoks (district). Vll 1951−1956 sätihe ut administrativišt jagandad, i sen jäl'ghe štatoiden sündundan process jätksi. Saudas štatoid eläjiden kodikelen mödhe.
Vspäi 2019 kaik om 36 regionad — 28 štatad da 8 nevondterritorijad Indijas. Kaks' regionad oma kaikiš surembad administrativižed ühtnikad mail'mas ristitišton mödhe, ned oma Uttar Pradeš- i Maharaštr-štatad.
Tobmuz
Indijan prezident paneb štatan gubernatorid radsijha videks vodeks. Kaik rahvaz valičeb regionaližiden parlamentiden alakodin (Vidhan Sabha) ühtnijoid videks vodeks, üläkodin (Vidhan Parishad) — kudeks vodeks, no üläkodin koumandez vajehtase kahtes vodes päliči.
Indijan ohjastusen komissarad vai administratorad ohjatas nevondterritorijoil. Om parlamentid vaiše severziš-se territorijoiš, federaline käskusišt om väges toižil territorijoil.
Lippen ruhtinazkund
Lippen ruhtinazkund, Lippe-Detmol'd vai vaiše Lippe (Fürstentum Lippe) oli istorine valdkund Evropas, kudamb vl 1871 oli tulnu Germanijan imperijha.
thumb|left|300px|Lippen ruhtinazkundan (vauhpakuine) kart
Kategorii:Evropan istorižed valdkundad Kategorii:Germanijan imperii
Centillion
Centillion om lugun nimi znamoičendanke 10303 amerikaižes sistemas vai 10600 evropižes (se-žo mil'jon sadas märpordhas).
Nece lugu om naturaline dai palakaz. Kävutase astronomijas.
Kacu mugažo
Kategorii:Lugusanad
Vintaž (popgrupp)
«Vintaž» (venäkelel: Винтаж) om populärine venämalaine muzikaline popgrupp. Edestab muzikad evropop- da danspop-stiliš. Gruppan aluz om pandud Moskvha vl 2006.
Homaičendad
Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Evropopgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2006 alusenpanendanke
Puškin Aleksandr
Aleksandr Sergejevič Puškin (Александр Сергеевич Пушкин; sünd. 26. semendku (6. kezaku) 1799, Moskv, Venäman imperii — kol. 29. viluku 1837, Piter, Venäman imperii) — sur' venämalaine kirjutai, runokirjutai, prozankirjutai da dramaturg.
Sädamižen pord om voded 1814−1837. Literaturižen venäkelen üks' päalusenpanijoišpäi.
Kanz
Puškin oli naižiš vspäi 1831 pölištundhasai, Natal'ja Gončarova (Puškina, sid' Lanskaja) oli hänen ak. Sündutihe nell' last naimiželos: Marija, Natal'ja, Aleksandr, Grigorii. Heiden jäl'gnikad elädas Venämas i verhiš maiš.
Homaičendad
Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Dramaturgad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Dnestranrand
Dnestranrand (mugažo Transnistrii vai Dnestrantaguine, Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Приднестровская Молдавская Республика vai Приднестровье, Придністровська Молдавська Республіка vai Придністров'я) om valdkund Evropas rahvahidenkeskeižeta tundištuseta. Pälidn om Tiraspol'. Territorii om Moldovan pala oficialižikš.
Vl 2007 eläjiden lugu oli 540 600 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 712 500 eläjad vl 1993. Koume rahvahad — moldovalaižed, venänikad i ukrainalaižed — ottas läz 30% ristitištos kaikutte, ka koume oficiališt kel't.
Dnestranrandan prezident om Vadim Krasnosel'skii vn 2016 tal'vkun 16. päiväspäi. Ohjastusen ezimez' om Aleksandr Martinov vn 2016 tal'vkun 17. päiväspäi.
Homaičendad
Kategorii:Moldovan geografii
.hu
.hu om Mad'jaranman Internet-domen. Se om avaitud 1990-nden voden 7. päiväl kül'mkud.
Registracii om lasktud kahtendel da koumandel tazopindoil Mad'jaranman i EÜ:n rezidentoiden täht (personad i kompanijad). Vn 2020 1. päiväl semendkud .hu-zonan domennimiden lugu oli 776,110. Voib registriruida domennimid mad'jaran kelen erinijoidenke kirjamidenke (á, é, í, ó, ö, ő, ú, ü, ű) vn 2004 kevädespäi.
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad:
Kodipulo
thumb|right|250px|Athene noctua vidalii-alaerikon munad, Francii Kodipulo vai Kivipulo (Athene noctua) om Evrazijan i Pohjoižafrikan levitadud lihansöi lind. Mülütadas Pulod-sugukundha.
Leviganduz
Elänzoitab ristitun sauvusiš paksus. Läz 0,5..1,3 mln eričuid elädas Evropas. Eläb Päivnouzmman stepiš i letkesižiš rahvahatomiš maiš, pezoitelese uruiš, kandoiš, kivironguiš.
Pidase peitoiči, om ičeze arealas vodes läbi.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu hibj om läz 25 sm pitte 7..9 sm händanke, 150..170 grammad vedutte. Kodipulon suugiden maihutuzkeskust sase 56 santimetrhasai.
Ižačun i emäčun höunhišton muju om ühtejitte: sel'g burvauvaz vai leten mujun, pök om vauged burahkoidenke läipoidenke. Sil'mad oma pakuižen ližamujun. Händ om muzakoričma, kurk om vauged koričmanke sebanke alahan. Oleleb 4..6 munad pezas. Eläb 16 vodhesai.
Elonmaht
Emäč haudub munindad 25..28 päiväd. Poigaižed lendaškatas nelläl-videndel nedalil, voidas leta 38..46 päiväl, ripmatomad kazvatajišpäi kahten-koumen kun jäl'ghe.
Kodipulo sötlese henoil röuhijoil, gavedil, šihlikoil, čunžuil, harvemba linduil. Mäneb madme sötken ecmäs paksumba kaiked. Voib panda sötet varha. Andab änid läz vodes läbi, aktivižikš pordol edel kandustandad.
Kodikoičese hüvin, pidadas kodipuloid stajiš dekorativižeks linduks.
Homaičendad
Kategorii:Pulod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Adam
Adam (mugažo latinan kelel, אָדָם  'adam «mez'», «mez'kund», om parallelid sanoidenke adom «rusked» i adama «ma»; آدم Adm, Ἀδάμ) om Biblijan da Koranan mödhe ezmäine mez', kudamban Jumal tegi.
Jumal sädi Adamad kudendel päiväl mirun zavodindaspäi 1. Moisejan kirjan mödhe. Adam oli mez'kundan ezitatan, eli vozil 1−930 mirun sädandan aigaspäi. Evan mužik, Kainan, Avelin da Sifan tat. Nened tütred mainitadas pühäkirjoiš: Avan (Sava), Azura, Orsa (toižidenke nimidenke mugažo), i vahvištadas, miše Eva sünduti heid kaks'jaižikš vellidenke. Jumal küksi Adamad Edeman saduspäi kundlematomuden tagut. Sen jäl'ghe Adaman päradmine oli manradand.
Znamoičend uskondoiš
Judaizman el'gendusen mödhe, Adaman i Evan kosketused kuvastadas kaiken ristitrodun mel'kuvad, voib kacta heiden istorijad kuti ristitkundan istorijan ozutez.
Hristianižes teologijas Adam om ristitun simvol hänen sidoiš Jumalanke: Jumalan hüvüz venui Adamal kut sädamižen vencal, mez' oli pühä absolütižikš da kolmatoi, no nece kaik kadoi grähkantegendan tagut. Adam oigenzi alištust grähkale ičeze jäl'gnikoile, toižin sanoin kaikele ristitkundale. Eziauguine grähk oli kattud «kahtel Adamal» — Hristal. Adaman istorii Biblijas tegihe mugomiden hristanuskondan dogmatoiden aluseks kut naižen alištuz mehele i eziauguine grähk, mülüti nenid simvolid: rai, hüvüden i pahuden tundištusen pu, Elon pu, kel'tud plod, manitelii kü, küksend rajuspäi.
Arvostadas Adamad ezmäižeks endustajaks islamas (toižed nimed oma Abu al' Bašar «ristitkundan tat», Safiullah «Jumalan puhthuz»), mandejiden openduses i Bahai-uskondas.
Homaičendad
Kategorii:Hristanuskond Kategorii:Islam Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Heveš (agj)
thumbnail|right|250px|Heveš-agjan kart Heveš-agj (Heves megye [ˈhɛvɛʃ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Eger.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan pohjoižes, Dunain huran Tis-ližajogen oiktan randan i Matr- da Bükk-mägiden keskes.
Röunatab nellänke agjanke: Boršod-Abaui-Zemplen om pohjoižes i päivnouzmas, Jas-Nad'kun-Sol'nok levigandeb suves, Pešt om suvipäivlaskmas, Nograd lodehes.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Heveš-agj jagase seičemeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas. Severziden-se rajoniden pindad oliba vajehtadud reforman aigan.
Lidnad
Lidnoihe ližaks, Hevešas om 121 žilod.
Ižanduz
Agjan tegimišton sarakod oma mašinansauvomine (pnevmatižed ladimed, šlibakod), elektrotehnine (reduktorad, pakuitezinstrumentad), sauvondmaterialiden pästand (savič, mouckivi, cement), sömtegimišt (sahar, jauh, konservad, maidproduktad), pakuitesen pästand (butulkad, alüminijasine torv), elektrusen tehmine (Matran i Visontan LEK:ad, Kiskörei-gidroelektrostancii).
Fokino (Merenrandaline rand)
Tünvaldmerižen laivišton sodabaz sijadase SATÜ:s.
Istorii
Vl 1867 pordaigaline sodapost oli pandud kontroliruimha kuldan samišt lähižel Askol'd-sarel. Promislovk-eländpunktan aluz (Промысловка) om pandud vl 1891, vspäi 1958 oli radnikžiloks. Registriruihe Tihookeanskii-žilod vl 1963, vspäi 1967 se oli radnikžiloks i Promislovk mülüi sihe aigan mändes.
Vs 1980 redukun 4. päiväspäi om olmas sauptud territorijaks, nimitihe Škotovo-17-lidnaks rajonkeskusen mödhe. Vspäi 1994 oficialine nimi om nügüdläine Tihookeanskii-žilon ezmäižen sauvojan, Vitalii Fokin-admiralan kanzannimen mödhe. Laivad seištas valdmoidenno lähižes merikaras, ümbriratas da kaitas VA-laivoiden reaktorid.
Geografijan andmused
Lidnan keskuzpala sijadase mägidenkeskeižes katl'uses, kahtes kilometras randaspäi, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, mugažo om rajonid Tünen valdmeren randal. Matkad Vladivostokhasai om 45 km päivlaskmha orhal vai 130 km avtotedme Ussuriiskan lahten randpolel. Lähembaižed lidnad samhas avtol oma Sur' Kivi 25 km lodeheze i Nahotk 57 km päivnouzmha.
Lidnanvuiččed Dunai- (7 614 rist. vl 2017) i Putätin-žilod (780 rist. vl 2017) mülüdas lidnümbrikho Fokinon ližaks. SATÜ:n pind — 291,29 km², korktused 0..530 m.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 696 ristitud, lidnümbrikon — 32 164 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1996−2009 (26 500 rist. vl 1996 i vl 2003).
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ondrii Ezikuctud-apostolan jumalanpert' om saudud vll 1999−2000.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad Kategorii:Merenrandaližen randan lidnad Kategorii:Merenrandaližen randan lidnümbrikod
Kodipühüt
right|Järgeližen kodipühüden ižačun än'. thumb|right|250px|Munad pezaspäi (Coturnix coturnix confisa). Kodipühüt, Evropalaine kodipühüt vai Järgeline kodipühüt (Coturnix coturnix) om üks'jäine kezalind Kananvuiččed-heimkundas, kaik toižed jädas tal'veks. Kahesa alaerikod om olmas. Ende oliba mectusen objektoil. Kazvab lindstajas hüvin.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznuden lindun hibj om 16..20 sm pitte, 80..145 g vedutte. Höunhišt om pakuižen polhe.
Elonlad
Järgeline kodipühüt om levitadud Evropan, Afrikan i Päivlaskmaižen Azijan maiš. Tal'vdub Suviafrikas, Indijas da ümbri siš. Tuldas leten pohjoižmaihe semendkun augotišes. Äikerdoitas kaznudes heinäs, sätas pezoid man pindal. Emäč paneb 8..20 munad pezha, haudub niid 15−17 päivest i kazvatab pezakundad ižačun ühtnemižeta. Letas suvirandoile elokun-sügüz'kun lopus.
Söte
Lidn söb kazmusid (semned, urbad, vezad) tobjimalaz, mugažo gavedid. Järgeline kodipühüt voib söda morijoid mehen täht piskal'heinän semnid, ristit traviše i läžub mugoižes lihaspäi 2-3 päivhäsai, surmid ei oleskele.
Homaičendad
Kategorii:Fazanižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Urus-Martan
Urus-Martan (У́рус-Марта́н, Хьалха-Марта vai МартантIе) om Venäman lidn da lidnankund Čečenijan Tazovaldkundan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om Urus-Martanan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vozil 1708−1713 kuti Хьалха Марта-aul severziš-se futorišpäi elänzoitmaha tahod. Vl 1832 Venäman imperijan armii murenzi aulad. Vedihe čečenan rahvahan suimid neciš eländpunktas (vll 1840, 1918, 1923). 19. voz'sadan kahtendel polel venämalaižiden kaikenaigaine Urus Martan-varmitez (Оьрсийн Марта) oli saudud läz necidä čečenalaižiden aulad, ühtištuihe niid aigan mändes.
Nevondkundaližen aigan lugetihe Urus-Martanad žiloks, sikš miše vaiše omblendfabrik da kaks' mecanümbriradmižen cehad oliba tegimišton edheotandoil, ristitišt ajeli burlakoita sauvojikš toižihe regionihe. Žilo sai lidnan statusad vl 1990. Voziden 1994−1996 i 1999 sodoiden aigan Urus Martanan erased pertid oliba muretud bombanheitandal.
Urus-Martan šingotase sauvondmaterialiden tegimil (raudbeton, vahtbetonižed blokad, asfal't), söndtavaroiden kombinatal (vspäi 2019), mugažo konditerine fabrik i lindferm ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpalas, Martan-jogen randoil (Март, Sunžan i Terekan oigedpol'ne bassein), 235 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Grozniihasai om 30 km pohjoižpäivnouzmha. Toine lähembaine lidn om Ačhoi-Martan 21 km päivlaskmha orhal vai 23 km avtotedme.
Urus-Martan om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 49 090 ristitud, rajonan kaks' videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 58 588 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): čečenalaižed — 96,4%, venälaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 1,5%, rahvahuden ozutandata — 0,3%.
Islaman kaks'kümne pühäpertid om olmas lidnas.
Urus-Martanan Regionidenkeskeižen medicinižen kolledžan filial (Jessentukad), Orenburgan servisan da tehnologijoiden kolledžan filial, privatine ekonomikan da oiktusen kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čečenijan Tazovaldkundan lidnad *
Must braunšvaigalaine
Kuval hüväšt'jätandan scen om pirttud lähtnuden toradamha kerdalaz braunšvaigalaižen gusaroficeran Mustas korpusaspäi i hänen adivon keskes.
Suruz — 104 sm × 68,5 sm.
Anglijalaine Keit Perugini-pirdai da Čarl'z Dikkensan tütär oli ottud modelikš neiččen täht. Tundmatoi sodamez' oli valitud noren mehen modelikš. Ristitud oma kuvatud kontrastirujad sobad päl. Naižen koir kacub tarkašti, sil mugoi-žo rusked lent om päl kut emändal-ki.
Voikuva om pirttud vl 1860, sijadase Liverpulin Čomamahtoižes galerejas ledi Leveran nimed. Paltnän huras alahaižes čogas om allekirjutadud: 18M60.
Homaičendad
Kategorii:Kuvad
Smoll Bertris
Bertris Smoll (Bertrice Small; sünd. 9. tal'vku 1937, Nju Jork, Nju Jork (štat), AÜV — kol. 24. uhoku 2015, Sautold läz Nju Jorkad, Nju Jork-štat, AÜV) oli tetab amerikalaine kirjutai naine. Hän kirjuti armastuz- da erotižid romanid.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Nju Jorkha Kategorii:Kolnuded Nju Jork-štatas
Eger (lidn)
Eländpunkt Egeran sijas oli pandud amuižen aigan, kändihe mad'jaralaižiden lidnaks 10. voz'sadal.
Lidn sijadase 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Budapešt-pälidnaspäi om 130 km pohjoižpäivnouzmha.
Eläjad
Vl 2011 eläjiden lugu oli 56 530 ristitud. Heiden tobj pala om katolikad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 61 576 eläjad vl 1990.
Edeline lidnan pämez' om Laslo Habiš (2006−2019, Habis László).
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Limanov
Limanov (Limanowa [lʲima'nɔva], Ilmenau) om lidn Pol'šanman suves. Mülüb Penen Pol'šanman sodaveikundha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1493. Mainitase vl 1496 kuti šlähtan ühtnijoiden Ilmanov-usadib (Ilmanowa), nimituz libub saksan personaližes Hilman-nimespäi. Limanov sai lidnan oiktusid vl 1565 Sigizmund II-kunigahaspäi. Paloi i oli muretud sodategendoil severz'-se kerdoid. Ezmäižen mail'man sodan aigan Tora Limanovanno tegihe vn 1914 tal'vkus, i lidnan pala paloi ambundoiden tagut. Toižen mail'man sodan aigan nacistine getto oli lidnas, läz koumed tuhad Limanovan evrejalaižid oliba riktud (eliba lidnas vspäi 1640).
Limanov šingotase turizmal (koume turistmaršrutad), sidä kesken sportivižel (mägisuksed). Maižanduzrajonan keskuz. Ende kivivoin ümbriradmižen tegim (sauptihe vl 1933) i punümbriradmižen tegimed radoiba.
Gomiašvili Arčil
Arčil Mihailovič (Miheilis-dze) Gomiašvili (არჩილ მიხეილის ძე გომიაშვილი, Арчил Михайлович Гомиашвили; sünd. 23. kevaz'ku 1926, Čiatur, Gruzijan NST, NSTÜ — kol. 31. semendku 2005, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i gruzijalaine akt'or da edheotai.
Limanov
Geografijan andmused
Lidnan palad da laptad oma Keskuz (Zentrum), Lososina Gorn (Łososina Górna), Sovlini (Sowliny).
Gomiašvili Arčil
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n akt'orad Kategorii:Gruzijan akt'orad Kategorii:Gruzijan edheotajad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Edheotajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Gruzijha
Limanov
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 15 132 ristitud, vl 1988 13 302 ristitud. Vspäi 1995 lidnan ristitišton lugu vajehtase 14..15 tuhad röunoiš.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Käzitöiden i edheotaikundan gil'dijan bazine profškol, Krakovan pedagogižen universitetan filial, Koumanden igän universitet.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Penen Pol'šanman sodaveikund
Mamontov Arkadii
Arkadii Viktorovič Mamontov (Аркадий Викторович Мамонтов; sünd. 26. semendku 1962, Novosibirsk, Venäman NFST, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez' da TV-vedai. Äjiden dokumentaližiden fil'miden tegii «bretkil» temoil, ned sädiba levedad rezonansad Venäman ristitkundas.
Mamontov om vn 1988 Moskvan valdkundaližen universitetan pästnik, openui lehtezmehišton fakul'tetas. Zavodi kar'jerad kut korrespondent «palabiš čokkoimišpäi» enččen NSTÜ:n territorijal. Radoi specialižeks korrespondentaks «NTV»-telekanalal vll 1994−2000. Vspäi 2000 om «Arkadii Mamontovan avtoroigenduz»-studijan ohjandai «Venäma-1»-telekanalas.
Homaičendad
Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Novosibirskha Kategorii:Sündnuded vl 1962
Kotkad
Kotkad vai Orlad (Aquila) om järedoiden linduiden heim, mülüdas Habukaižed-sugukundha. Lugetas 11 erikod heimos.
Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Evrazijas i Afrikas, kall'kotk — Pohjoižamerikas-ki. Kaks' erikod elädas Avstralijas. Linduiden lugumär poleneb läz kaikiš erikoiš (päiči Avstralijas).
Ümbrikirjutand
Söteltas henoil i kesksuruden sel'grodaižil, erasti habukan sömäl. Kaceltas sališt leten il'mas korktas, vai varastadas sidä ištten korktal sijal.
Homaičendad
Kategorii:Habukaižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Kostrom (jogi)
thumb|right|250px|Nägu Kostrom-jogehe läz [[Sur' Sandorog-küläd.]]
Kostrom (Кострома) om Volgan hura ližajogi. Jokseb Venäman pohjoižes palas, Kostroman agjadme.
Piduz — 354 km, basseinan pind — 16 000 km².
Soligalič- i Bui-lidnad sijadasoiš jogen randoil. Kostrom-lidn seižub jogensun randoil (nüg. Gor'kijan vezivaradim).
Joginišk sijadase Galičun ülüdel, Kostroman sos Čuhloman rajonan Knäževo-žilonno. Üläjoksmuz om sodunudme tahodme, leveduz sase pigai 30..40 metrhasai äiluguižiden ližajogiden tagut, randad oma mecakahad. Keskjoksmuz kändase vitkoks Bui-lidnan jäl'ghe vezivaradimen lähembusen taguiči.
Jädub kül'mkus-sulakus. Kävutase laivjogeks Malavino-žilod alemba (122 km jogensuhusai, mödvedhe Bui-lidnaspäi). Vuigonk oli jogedme 1980-nzihe vozihesai.
Homaičendad
Kategorii:Volgan ližajoged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan joged
Portugalii
Vspäi 1949 om PAKO:n ühtnijan (sen alusenpanendan aigalpäi). Vspäi 1986 om EÜ:n ühtnii.
Etimologii
Valdkundan nimi om saudud Portu-lidnan nimespäi (Portus) da kel'tan Cale-tahondan nimespäi.
Istorii
Vn 1143 5. päiväl redukud Portugalii tedoti ičeze ripmatomut Leon-kunigahusespäi.
Vozil 1581−1640 Portugalii oli Ispanijan palaks.
Vn 1910 5. päiväl redukud Portugalii kändihe tazovaldkundaks revolücijan satuseks.
Vl 1926 sodakukerduz oli valdkundas. Sodadiktatur jätksihe vhesai 1974 (25. sulaku, «uniheiniden revolücii»).
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Constituição) oli vspäi 1822. Jäl'gmäine kahesanz' lugul Konstitucii om väges vs 1976 sulakun 25. päiväspäi möhembaižidenke znamasižidenke vajehtusidenke vozil 1982, 1989, 1992, 1997, 2001, 2004 da 2005.
Geografijan andmused
thumb|left|200px|Portugalijan topografine kart. Valdkund sijadase Pirenejan pol'saren suvipäivlaskmpoles, Atlantižen valdmeren randal. Portugalii om mavaldkundröunoiš Ispanijanke (1224 km) pohjoižes da päivnouzmas. Sen päivlaskmaižed da suvižed randad lainištab Atlantine valdmeri (randanpird om 1793 km pitte). Sen ližaks atlantižed Azorižed da Madeir-sared oma Portugalijan ohjandusen al.
Londuseližed pävarad oma kala da metallad (raudkivend, vas'k, vol'fram, cink, tin, hobed, kuld, uran); toižed varad — mramor, sauvondgips, saved, sol, mec, väghine mahuz, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|San Bento-pert'kulu om Portugalijan parlamentan ištundoiden sija [[Lissabonas.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente da República Portuguesa), kudambad kaik rahvaz valičeb videks vodeks. Prezident paneb päministrad da ministrid radnikusile, hö pidadas vastust parlamentale. Valdkundaline Nevondkund (Conselho de Estado) om nevoi prezidentale organ.
Kaik rahvaz valičeb üks'kodišt parlamentad (Assembleia da República, 230 deputatad) nelläks vodeks partijoiden nimikirjutesiden mödhe.
Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 24. päiväl vilukud, Marselu Rebelu di Soza kändihe prezidentaks (sai 52%). Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 6. päiväl redukud. Vs 2015 kül'mkun 26. päiväspäi Antoniu Košta om päministraks.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Portugalijan administrativiž-territorialine jagand.
Eläjad
Portugalijas elädas portugalijalaižed (87%) da libujad Azijan i Afrikan maišpäi (12%). Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 10 427 301 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 10 643 tuhad eläjid vl 2007. Kaikuččen voden läz 20..50 tuh. ristituid lähttas elämhä toižihe maihe. Nece emigracijan process zavodihe Suriden geografižiden avaidusiden aigaspäi völ.
Uskondan mödhe (vn 2011 rahvahanlugemine): riman katoližen jumalankodikundan polenpidajad — 81,0%, toižed hristanuskojad — 3,3%, toižed uskojad (sidä kesken judaistad, islamanuskojad) — 0,6%, religijatomad — 6,8%, märhapanendata — 8,3%.
Portugalijan järedad lidnad oma Lissabon-pälidn da Portu. Valdkundan 43% eläjid keskendase niiš da niiden ezilidnoiš. Vspäi 2009 kaik om 156 lidnad valdkundas. Kaks' eläjad koumespäi oma lidnalaižed.
Ižanduz
Portugalijan päeksport om erazvuiččed sobad da suks'kengäd (läz 12%), avtod, jüguavtod, punolendimed da niiden varapalad (10%), elektroladimed (10%); toine eksport — kivivoi (5%), puižed tegesed (3%), lebuištmed lendimiden täht da metalline mebel' (2%), šinad (2%), zelläd (2%), vinmarj (2%), kuld (1%), vas'k da sen ühthesuladused (1%).
Vl 2014 Ispanii, Saksanma, Francii i Sur' Britanii oliba valdkundan pätorguindpartnörikš (ühtes — eksportan dai importan pol').
Barnaul
[[Fail:Районы Барнаула.jpg|thumb|left|250px| Barnaulan rajonad:
2. Industrialine rajon
3. Leninan rajon
4. Oktäbrin rajon
5. Keskuzrajon
]] Barnaul (Барнау́л) om lidn (vspäi 1771) da lidnümbrik Venämas. Se om Altajan randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1730 kuti žilo hobedan sulamižtegimenno, om nimitadud jogen mödhe. Sai lidnan statusad vl 1771. Vl 1785 Sibirin ezmäine professionaline kaivuzškol radaškanzi Barnaulas. Randan administrativine keskuz vspäi 1937. Toižen mail'man sodan aigan läz sadad edheotandoid oli sirtud lidnha NSTÜ:n evropižes palaspäi, i se kändihe tegimišton keskuseks.
Barnaul šingotase elektrotehnižen mašinansauvomižen tegimil (likutimed, pompad, ladimed, radiotegim), sauvondmaterialiden pästandal (kaks' raudbetontegesiden kombinatad, savičun tegim), sömtegimištol (leibtegesed, makaronad, maidkombinat i maidtegim, oludentegim, likörvintegim, konditerine fabrik, sepantegim), himižel sarakol (šinkombinat, räzintegesed), torguindal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ob'-jogen randoil, hural randal tobjimalaz. Barnaulk-jogi lankteb sihe huralpäi lidnas (Барнау́лка 207 km pitte), ende jogen nimi oli Barnaul (Барнаул), 18. voz'sadan lopun pirdatesil om znamoitud kut Boronoul vai Boronour (Бороноул / Бороноур). Lähembaižed toižed sured lidnad oma Novosibirsk 240 km pohjoižhe (avtotedme vai raudtedme) i Novokuzneck 227 km päivnouzmha orhal (raudtedme).
Barnaul jagase videks administrativiž-territorialižeks rajonaks. Ičeze administracii om kaikuččes, no rajonad ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, Dum om üks'jäine lidnas. Üks' lidnanvuitte žilo (Suvine-žilo, 20 028 rist. vl 2016) i 24 muite žilod, žilod raudtestancijanno da küläd mülüdas lidnümbrikho Barnaulan ližaks, kaik ned sijadasoiš päivlaskmha lidnaspäi.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen satusiden mödhe Barnaul-lidnan eläjiden lugu oli 612 401 ristitud, lidnümbrikon — 670 332 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 635 tuhad eläjid vozil 2004 i 2015−2016.
Üläopendusen seičeme sijališt aluzkundad ratas lidnas: Altajan valdkundaline universitet (alusenpanend 1973 kut om, 14 tuh. üläopenikoid), Altajan valdkundaližed tehnine, agrarine, medicinine i pedagogine universitetad, kul'turan institut, Venäman südäiazjoiden ministrusen Barnaulan juridine institut.
Edeline lidnan pämez' om Sergei Dugin (tal'vku 2015 — eloku 2019).
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vingl
Vingl vai Vidl (Ви́нницы) om vanh Venäman žilo (село) Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas. Se om Vinglan küläkundan administrativine keskuz.
Istorii
Vingl mainitase ezmäižen kerdan vl 1137 kuti u Vjunice-pagast Uz'lidnan Svätoslav-ruhtinasen anttud Sofijan päjümalanpertile kirjeižen valdkundmaksan objektoiden nimikirjuteses. 15.-16. voz'sadan aigkirjoiš se om Illän Venican pagast (Ильинский Веницкий погост). Oloncan gubernijan Velikodvorskai-volostin keskuz 18. voz'sadaspäi 20. voz'sadan augotišhesai. Edel 20. voz'sadan kesked nimitihe Vingl:aks külištod, ei eländpunktad. Mülütihe Leningradan gubernijha vl 1922. Vl 1926 Vingl-külišt kogoni 40 penes lähižes küläspäi, sen tagut piidab kacta statistikad sil pordol tarkoiktemb. Vozil 1927−1963 Vingl-žilo oli Leningradan agjan Vinglan rajonan administrativižeks keskuseks, vll 1931−1939 oli rahvahaližen vepsän rajonan statusanke. Vl 1963 mülütihe rajonad Pöudon rajonha küläkundaks, vspäi 1965 Kos'kenaluižen rajonha.
Suren Tatanman sodan aigan vozil 1942 (reduku) — 1944 (keza) külän ristitišt oli evakuiruidud suvhe lähižhe Järvidenkülähä (rajonan pordaigaline keskuz sikš aigaks) da meckülihe frontan ezipirdan lähembusen tagut.
Vingl šingotase torguindal i turizmal, mecan varhapanendal da ümbriradmižel.