cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tekil
Sadas tekil-jomad azur'žen agavan (Agave tequilana) fermentiruidud südäiveden distilläcijal vaiše Meksikan neciš vides štatas: Halisko, Guanahuato, Mičoakan, Najarit i Tamaulipas. Läz 300 mln agavan kazmusid kazvatadas sijaližel rusttal lämoimägiden mahusel joga vodel. Ezmäine tegim radaškanzi 65 kilometras Gvadalaharaspäi Halisko-štatan Tekil-lidnas vl 1795, nimitihe jomad sen mödhe. Jom sai rahvahidenkeskešt populärižust vn 1968 Olimpižiden vändoiden jäl'ghe Mehiko-lidnas. Tekilan tehmižen eksklüzivine oiktuz om Meksikan edheotajil vspäi 1974. Tekilan tehmižen kaclendan nevondkund (Consejo Regulador del Tequila, CRT) jäl'gestab sen oiktusen kaičendas.
Joman vahvuz om 38..55 procentad röunoiš. Fermentacijan jäl'ghe joman vahvuz om vaiše läz 18 %, ka sadas tarbhašt vahvust kaksitadud distilläcijal. Tetabad torguindznamad oma Olmeca, Cazadores, Camino Real, Don Julio, Sauza. Tekil harakterizuiše mujul (ireg, koričma vai kuldatab), sen magu om maged, fruktan i mahusen polhe ühten aigan.
Tekilan rahvahaline praznik oigendase Tekil-lidnas joga voden kül'mkun 29. päiväspäi tal'vkun 13. päivhäsai, avaidase surel jarmankal. Se praznik vedatab turistoiden äjüt lähižiš agjoišpäi i verhiš maišpäi. Vl 2018 Meksikan senat vahvišti, miše Tekilan rahvahaline päiv om keväz'kun koumanz' sobat. Mugoi-žo päiv oigendase AÜV:oiš joga voden 24. päiväl heinkud.
Homaičendad
Kategorii:Alkogoližed jomad
Duhovščin
Duhovščin (Духовщи́на) om Venäman lidn da lidnankund Smolenskan agjan keskuzpalan lodehes. Se om Duhovščinan rajonan administrativine keskuz, rajonan kahtenz' eländpunkt eläjiden lugun mödhe lidnanvuiččen Ozörnii-žilon jäl'ghe.
Istorii
Ende Pühän Hengen naižjumalankodi (ortodoksine hristanuskond) oli olmas lidnan territorijal 13.-14. voz'sadal. Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1675. Duhovščin-žilo sai makundan lidnan statusad vn 1777 uhokun 18. päivän käskön mödhe, sirtihe makundan keskust Kaspl'-lidnaspäi (nüg. Kaspl'-2-žilo Smolenskan rajonas). Vn 1812 soda mureni lidnad znamasižešti. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud (15. heinku 1941 — 19. sügüz'ku 1943).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmas, Vostic-jogen randal (Востица, Dnepran üläjoksmusen oigedpol'ne bassein), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Smolenskhasai om 49 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 57 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Demidov 57 km päivlaskmha orhal vai 115 km avtotedme, i Jarcevo 23 km suvipäivnouzmha orhal vai 25 km avtotedme. «Smolensk — Nelidovo»-avtote läbitab lidnan keskuzpalad i ümbärdab päivnouzmaspäi.
Pölvhantegimen žilo (посёлок Льнозавод, 63 rist. vl 2018) mülüb lidnankundha Duhovščinan ližaks. Lidnankundan pind — 10,94 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 3 864 eläjad. Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 4 225 ristitud, lidnankundan — 4 307 ristitud, rajonan kaks' seičemendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 6 600 eläjad vl 1913 i enamba 5,5 tuhad eläjid vll 1989−1998 (5 800 rist. vll 1992−1996). Kaik 4 166 ristitud elihe lidnankundas vl 2018. Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Hengen tulendan pühäpert' (1811−1819) om olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,7%, toižed rahvahad — 3,3%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Duhovščinan agrotehnine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Ladog
thumb|upright|250px|Järven kart thumb|right|250px|[[Kuindži Arhip|А. Kuindži. Ladoganjärv. 1873. voz']] Ladog vai Ladogjärv vai Ladoganjärv (Luadogu; Laatokka; Ладога, Ладожское озеро, amuižes oli Нево) om järv Venäman lodehes. Se om kaikiš suremb Evropas londuseline reskvedenjärv, Venäman kahtenz' surtte Baikalan jäl'ghe.
Ühthižed andmused
Järven pind om 17,6 tuhad km² (saridenke — 18,1 tuhad km²), levitase viž metrad ü.m.t. korktusel. Vedenmassan mülü — 838 km³; süvüz — 230 metrhasai, keskmäine süvüz om 47 metrad. Kaik om 660 sart enamba mi gektar pindanke, niiden ühthine pind om 435 km². Kaikiš znamasižemb sar' om Riekkalansaari (Rekkalansar', 55,3 km²). Süvä pohjoine pala om astroblem ezimeletaden, krateran diametr om 80 km, formiruihe meteoritan lanktendan jäl'ghe 38,5 tuhad vozid tagaz.
Klimat om ven, meren i kontinentaližen röunal. Järven rajonas voden keskmäine lämuz om +3,2 C°. Paneb sadegid 475 mm vodes. Purustuz om väll', veden 92 % lähteb Nevan kal't i vaiše 8 % purustub pindaspäi. Pil'vesižuz om paks, voden kaikutte videnz' päiv om päivoikaz. Ladogan pind jädub randoišpäi keskuzpalaha tal'vkus-uhokus, kattase jäl täuzin vaiše soravan tal'ven statjas, sulab sulakus-semendkus. Vezi viligoičese lujas hätken tal'ven tagut, ka järven šoidud süvemb mi 20 m oma vilud kezal-ki (+4..+10 C°), vaiše pindaline šoid oleleb läm' elokus (randoidenno +24 Cel'sijan gradushasai, keskuzpalas +18..+20 C°).
Kävutand
Laivoidenlikund tegese järven suves päpaloin, jüguiden kahesa millionad tonnoid om vedadud vl 2000. Kezaaigan om turistastjoid Valaaman sarištonnoks.
Ladogas eläb 53 kaloiden erikod, niišpäi kümne erikod oma ižanduzznamoičendanke.
Nened lidnad sijadasoiš järven randal (častomaraižen mödhe): Uz' Ladog, Šlissel'burg i Priozersk Leningradan agjas, Lahdenpohj, Sortaval i Pit'krand Karjalan Tazovaldkundas.
Koume mušketörad
thumb|right|250px|Kuva «Koume mušketörad»-romanale «Koume mušketörad» (Les trois mousquetaires) om Aleksandran Düma-tatan ozaitelemiž-istorine roman. Se om publikoitud ezmäižen kerdan vl 1844 Parižan Le Siècle-lugendlehteses keväz'kun 14. päiväspäi heinkun 11. päivähäsai.
Roman om trilogijan ezmäine pala, kaks' tošt romanad oma «Kaks'kümne vot sen jäl'ghe» i «De Branželon-vikont, vai Kümne vot sen jäl'ghe». Fil'mdihe romanad mail'mas severz'-se kerdoid.
Lobez (lidn)
Lobez (Łobez, Labes) om Pol'šanman lidn Päivlaskmpol'žen Pomorjen sodaveikundas.
Pämehed
Lidnanpämehiden nimikirjutez (edel 1865. vot — Gustav Kracan mödhe ):
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Päivlaskmpol'žen Pomorjen sodaveikund
Actekad
thumb|right|250px|Bazal'tasine [[Päiväižen kivi (Piedra del Sol, 3,6 m surtte) om actekan kul'turan simvolaks. Kuvadab actekiden el'gendusid mail'mas.]] Actekad vai astekad, aztekad (ičeze nimituz nahuatl'-kelel: mēxihcah [meː'ʃiʔkaʔ] «mešika») oli nor' indejine rahvaz nügüdläižen Meksikan keskuses. Alištui kul'turassimiläcijale sijaližiden tol'tekiden polespäi. Lugetas nügüdläšt naua-rahvast actekiden jäl'gelaižikš, lugumär 1,5 mln.
Brother Louie '98
«Brother Louie '98» (Lui-vell'; 98. voz' ) om Modern Talking-muzikgruppan singl da kahtenz' pajo seičemendes studižes «Back for Good»-al'bomas (1998). Singl om pästtud 1998-nden voden 20. päiväl heinkud, prodüser — Diter Bolen.
Actekad
«Actekad»-sana om valitud kirjiš-purtkišpäi tedomehil Meksikas 19. voz'sadal erigoičemha Meksikan nügüdläšt rahvahad igähižes indejižes rahvahaspäi. Nauatl'-kel' oli actekiden kodikeleks, actek-sana znamoičeb «ken-se Actlanaspäi». Ezimeletaden, rahvaz tuli lodehen maišpäi, nügüdläižen meksikanižen Najarit-štatan mererandaližiš sarišpäi. Tenočtitlan-lidnan-valdkundan aluz oli pandud vl 1325 Teskoko-järven sarel, 2239 m korktusel valdmeren pindan päl, nügüd' Mehikon keskuz. Tenočtitlan kändihe Actekižen imperijan pälidnaks, imperijan levigandmine oli vozil 1427−1519.
Brother Louie '98
Nell' trekad mülüdas singlha: om «Brother Louie»-pajon kaks' ut versijad (sädi Erik Singlton), i originaline kompozicii, kudamb om pästtud koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas vl 1986. Nellänz' om Cheri, Cheri Lady-pajon vn 1998 versii.
Actekad
Actekiden civilizacii (14.-16. voz'sadad) oli šingotadud mifologijanke da kul'turjäl'gusidenke, ühtenzoiti molembiden valdmeriden randoid. Actekižen imperijan tobmuz oli loptüd änikoičendan aigan ispanižel vägitungendal. 16. voz'sadal 15 mln actekid läžuškanzi hädal da pölištui, se oli rahvahan nell' videndest.
Brother Louie '98
Singl sai populärižust Päivlaskmaižen Evropan maiš (möihe enamba mi 340 tuhad kopijoid Francijas) i Suviamerikan ispanijankel'žiš valdkundoiš.
Actekad
Imperii oli äirahvahaline. Ühthine andan maksmižen sistem oli sen tobmudeks, ei olend ühthišt ohjanduzsistemad. Saudihe teid jaugnikoiden täht andan maksmižeks. Actek-mez' koli 41,2 vot igäl keskmäras, naine eli 42,1 vot igähäsai.
Brother Louie '98
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an singlad Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1998 singlad
Actekad
Homaičendad
Kategorii:Actekad Kategorii:Indejalaižed Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Meksikan istorii Kategorii:Mezoamerik
Turin
Turin (Torino [toˈriːno], sijaline virkand: [tyˈriŋ]) om Italijan lidn valdkundan lodehes. Se om Pjemont-agjan (regionan) administrativine keskuz, valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Lidn vastsi Tal'veližid Olimpižid vändoid vl 2006.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Rimalaižen imperijan aigan vl 28 edel meiden erad kuti rimalaižiden Kastra Turinorum-sodalager' (Castra Taurinorum).
Bilan Dima
Dima Bilan (Дима Билан), eziauguine nimi oli Viktor Nikolaevič Belan vn 2008 kezakuhusai (ven.: Виктор Николаевич Белан; sünd. 24. tal'vku 1981, Moskovskii-žilo, nügüd' Ust'-Džegut-lidnan pala, Karačajan da Čerkesijan avtonomine agj, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman eläi, venäkel'ne i anglijankel'ne poppajatai, muzikankirjutai da akt'or. Venäman arvostadud artist (2018).
Turin
Istorii
Turin šingotase nenil sarakoil: FIAT-konglomeratan edheotandad (avtosauvomine, metallurgii, vagonad, traktorad, laivlikutimed), pörutügiden pästand, mašinansauvomine, himine, farmaceftine, omblendtegimišt, sömtegimišt, mugažo Iveco-jüguavtoiden kompanijan päfater om saudud lidnas.
Bilan Dima
Biografii da kar'jer
Viktor om sündnu Ust'-Džegut-lidnha. Hänen Anna-sizar om pajatai mugažo.
Turin
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazangištol, Po-jogen randal, Päivlaskmaižiden Al'piden pautkidenno, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Rimhasai om 520 km suvipäivnouzmha orhal, 690 km avtotedme vai raudtel. Lähembaine järed lidn om Milan 140 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha avtotedme vai raudtedme.
Bilan Dima
Biografii da kar'jer
Vl 2002 Dima Bilan ühtni Jurmalan rahvahidenkeskeižhe «Новая волна»-konkursha («Uz' ald»), siš hän sai nelländen sijan.
Turin
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 911 823 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 167 968 eläjad. Ristitišt ližadub möst vspäi 2011 immigracijan tagut. Läz 1,7 mln eläjid om ezilidnoidenke (2017).
Bilan Dima
Biografii da kar'jer
Dima Bilan ezini Venämad Evrovizii-konkursal kahtišti: vl 2006 Afiniš pajati «Never Let You Go»-pajon (kahtenz' sija), i vl 2008 Belgradas, kus pajati «Believe»-pajon, sil sai ühtent sijad Venäman täht ezmäižen da üks'jäižen kerdan tähäsai.
Turin
Transport
Avtobusad, tramvaid (lidnan keskuses), metropoliten (vspäi 2006, 1 jono, 21 stancijad, 13 km raudted), ezilidnelektrojonused i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnas. Turistižed laivad ujudas Po-jogedme. Kiruhjonused ühtenzoittas Milananke.
Rahvahidenkeskeine civiline Turinan lendimport (TRN, 4 mln passažiroid vl 2018) sijadase Kazelle-Torineze-kundas 16 km pohjoižhe-lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Evropan surihe lidnoihe, Marokho (Kasablank), mugažo Italijan suven lidnoihe.
Bilan Dima
Irdkosketused
Kategorii:Evrovizijan vägestajad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Karačajha da Čerkesijha Kategorii:Evrovizijan ühtnijad Kategorii:Venäman arvostadud artistad
Kirj
Kirj om perioditoi pästand, kudamb kogoneb ombletud vai klejatud bumaglehtpolišpäi, paindud vai kirjutadud kädel tekstanke da/vai kuvidenke. Hal'g (no ei kaikušti) om 48 vai enamb lehtpol't i kova kirjankor'. Ombeltud kirj om vahvemba i kogoneb 16- vai 32-lehtpol'žiš lehtikoišpäi.
Om eriližed-ki, elektrokirjad (elektronižed kirjad); nened kirjad ahtištadas hilläšti bumaganalogoid i vl 2013 ottiba kirjoiden torgusen koumandest lugumäran mödhe. Audiokirjad oma niiden toižendaks. Eriline elektronine ladim om tarbhaine kävutamha kaikid niid.
Vl 2010 kaik oli läz 130 millionad kirjoiden nimitusid mail'mas.
Kirjan istorii
Grekalaižed tedotihe kirjantorgovanoiš («bibliopol:ad») 5. voz'sadaspäi EME (oz., Ksenofont). Torguind kirjoil oli järgeline Amuižes Rimas, kirjutihe i möihe kirjoid eriližiš radhonusiš. Lühüdoiden kirjoiden sädandan mahtuz oli štampuind.
Ksilografii mainitase Päivnouzmman maiš (Korei) 8. voz'sadaspäi, Evropas — 14. voz'sadaspäi. Iohann Gutenberg tegi melel painmižpuid 15. voz'sadal, i siš aigaspäi kirjad kändihe odvemba, no todesižikš bumagfabrikoiden sauvondan jäl'ghe. Sihe kacmata, kirjad küzudas tarkoiktust kävutamižes, kuti kaiken-ki oli.
Tehmine
Poligrafine tegimišt pästab kirjoid nügüd'aigan. Ottas kävutamižhe specialižen bumugan sortuid, miše kirj linniži kaičenus hätkemba. Tehtas standartižiden suruziden mödhe.
Sätas original-maketad. Kirjan painmižen tehnologii om ofsetine vai litografii paksumba kaiked, sen aigan muju sirdase painuzformaspäi bumagale ližacilindran abul. Paindas lehtpolid bumagal turuikš, sid' čaptas eriližikš lehtesikš, vai paindas lehtesil kerdalaz. Kogotas lehtesid oiktal järgendusel, ombletas vai kleidas agjoid ühtheze, ližatas kirjankor't.
Vilüčinsk
Istorii
Ristitun seižutesed oliba neniš tahoiš edel jäaigad. Ende itel'menalaižed oliba enambuses Vilüčinskan ümbrištos, löuzihe 7 seižutest (2. voz'tuha e.m.e. — 1. voz'tuha meiden erad). Tarein-lidneihut (Тареин острожек) mainitase vn 1739 keväz'kul.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1968 lidnan statusanke Tünen valdmeren laivišton sodameribazaks. Ribačii- (vozil 1931−1954 Uz' Tarj), Primorskii- da Sel'devai-žilod ühtištuihe Petropavlovsk-Kamčatskii-50-lidnha da tegisoiš sen lidnanlaptoikš. Vhesai 1994 nimitihe mugažo Primorskii. Lidn om nimitadud lähižen Vilüčinskii-vulkanan mödhe vspäi 1994.
Kamčatkan meritegim om kohendamha vedenalaižid laivoid — «Pohjoižpäivnouzmaine kohenduzkeskuz». Saudihe kalanümbriradajad tegint 1930-nzil vozil. Kamčatkan tedostancii om olmas vspäi 1957.
Geografijan andmused
Klimat om subarktine neps, valdmeren i mussonižen pirdoidenke. Tal'v om vilumb, i keza om lämhemb, mi lähižes Petropavlovskas. Voden keskmäine lämuz om +1,7 C°, heinkun-elokun +11..+13 C°, tal'vkun-keväz'kun −6..−8 C°. Paneb sadegid 978 mm vodes, enamba redukus (141 mm), vähemba sulakus (51 mm) i kezakus (54 mm).
Vilüčinsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 341,22 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 25 401 ristitud. Vspäi 1996 kaikiš suremb ristitišt oli 37 400 eläjad sil-žo vodel. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 21 942 eläjad.
Saudihe ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid 1990-nzil vozil: ph. Ondrii Ezikuctud garnizonas i ph. Serafim Sarovalaižen.
Administracijan pämez' om lidnümbrikon pämehen vspäi 2021. Edeline Administracijan pämez' om Galina Smirnova (heinku 2017 — viluku 2021). Lidnümbrikon Duman ezimez' om Vasilii Ševcov vn 2021 vilukuspäi. Edeline Duman ezimez' (lidnümbrikon pämez') om Vitalii Lanin (reduku 2015 — viluku 2021).
Transport
Avtobusad i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
VA-laivoiden merivaldmad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kamčatkan randan lidnad Kategorii:Kamčatkan randan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Lipin Bor
thumb|left|250px|Küläkundan sijaduz rajonan kartal (2010) Lipin Bor (Ли́пин Бор) om Venäman žilo Vologdan agjan lodehes. Se om Vaškiden rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Lipin Boran küläkundan keskuz.
Istorii
Lipin Bor šingotase valdkundaližil holitišil, lehmänmaidon ümbriradmižel (maidtegim, saguden edheotand) i turizmal («Kuldaine kalaine»-projekt).
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan keskuzpalan suvipäivnouzmas, Vaugedjärven pohjoižpäivnouzmaižel randal, 122 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, järven pind om 113 metrad. Matkad agjan Vologd-pälidnhasai om 158 kilometrad suvipäivnouzmha orhal vai 175 km avtotedme. Lähembaine lidn om Belozersk 28 kilometrad suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 44 km avtotedme ehtatimenke, raudtestancii radab Čerepovec-lidnas (160 km suvhe avtotedme vai 128 km orhal).
Küläkundan pind om 154,02 km². Kaik seičeme eländpunktad om siš: Lipin Bor-žilo, kaks' tošt žilod i nell' küläd.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Stroican kivine jumalanpert' seižub žilon valdmoidenno, se om saudud vl 1792.
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Golub Marina
Marina Grigor'jevna Golub (Марина Григорьевна Голуб; sünd. 8. tal'vku 1957, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 9. reduku 2012, sigä-žo, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine teatran da kinon aktris, TV-vedai. Venälaižen Federacijan arvostadud artist (1995). Vändi rolid 78 fil'mas vspäi 1980.
Biografii
Marina oli sündnu Grigorii Golub-tedištelijan (1923−2014) i teatran aktrisan kanzha. Openui Moskvan keskškolas nomer 33 (1965−1975). Vl 1979 oli pästnus MHAT:an školas-studijaspäi (Viktor Monükovan kurs).
Naine oli lähtnu mehele koume kerdad, tütär om sündnu naimiželos.
Aktris pölištui edel aigad, avtokatastrofas Moskvan päivlaskmas.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n aktrisad Kategorii:NSTÜ:n TV-vedajad Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Evrovizii-2013
thumb|right|250px|Evrovizii-2013-konkursan eziden aigan, [[Mal'mö.]] Evrovizii-2013 (angl.: Eurovision Song Contest 2013, fr.: Concours Eurovision de la chanson 2013, ven.: Конкурс песни Евровидение 2013) oli 58. Evrovizii-konkurs, kudamb oigenzihe Ročinmas, 2013. vodel.
2013-nden voden vägestai — danijalaine pajatai Emmili de Forest. Venälaine edestai, Dina Garipova, linni 5-ndeks.
Irdkosketused
2013
Suviamerik
thumb|left|200px|Suviamerikan biogeografižed regionad: Tropikad: {{legend|aqua|[[Kariban meren region}} {{legend|blue|Amazonii}} {{legend|lime|Čakonvuitte}} {{legend|purple|Parananvuitte}} Andad: {{legend|yellow|Čilin keskuzline}} {{legend|grey|Subantarktik}} {{legend|fuchsia|Patagonii}} {{legend|red|Tranzitine zon (Andad)}}]] thumb|right|200px|Suviamerikan sijaduz Suviamerik (América del Sur, Sudamérica, Suramérica, América do Sul, Ñembyamérika, Urin Awya Yala, Urin Amerika) om kontinent. Se da Pohjoižamerik mülüdas Man kuivha Amerik-palaha. Sijadase suvižel, pohjoižel i päivlaskmaižel mapoliškoil.
Ühthižed andmused
Pind lähižidenke penidenke saridenke — 17,84 millionad km². Eläjiden lugu — 410 mln (2015). Kaik 12 valdkundad da 3 rippujad territorijad sijadasoiš Suviamerikas, Brazilii om kaikiš suremb niiden keskes.
Nimitadas kontinentan eläjid da sündnuzid suviamerikalaižikš. Suviamerikan tobj pala mülüb Latinižen Amerikan regionha.
Tulleipörde
Ümbrikirjutand
Järgeline tulleipörtken diametr alahas om 300..400 metrad. Ku leik kosketab veden pindad, ka se diametr oleleb vaiše 5..30 metrad, no kuivman päl voib sadas 1,5..4,2 kilometrhasai. Nägusen vägi poleneb vilun vai lämän nepsan il'man mülüiden lopun jäl'ghe, sen aigan leik kaideneb i lähteb man pindalpäi, libub pil'vehe tagaz. Tulleipörtken olendan aig voib olda severziš-se minutoišpäi (paksumba) severzihe-se časuihesai (harvoin lujas). Leikan likundan piguz om erazvuitte mugažo, keskmäine om 40..60 kilometrad časpigudenke. Voib nähta ottud südäimehe murdoiden pil'ved man pindanno. Ku tulleipörde likkub 70 m/s pigudenke i leik om kilometr diametral, ka sen ühthine energii om ezmäižen atombomban ekvivalent.
Suviamerik
Geografii
thumb|right|250px|Suvižamerikan fizine kart Suviamerikan päivnouzmaižed randad lainištab Atlantine valdmeri, pohjoižed — sen Kariban meri, päivlaskmaižed randad — Tün' valdmeri. Panaman röun Kolumbijanke lugetas röunaks Pohjoižamerikanke, Kariban meren sared mülüdas Pohjoižamerikha päiči Suviamerik-kontinentan šel'fas. Dreikan sal'm om kontinentan da Antarktidan keskes.
Tulleipörde
Ümbrikirjutand
Tulleipörde tob kogotud vezipurun znamasišt energijad i andab sidä sijaližešti lühüdas aigas, murendab sauvusid i kazmusid. Ristitud i živatad sadas satatesid vai pölištudas, ku ei ehtkoi lähtta peitsijihe. Näguz oleskeleb päivän kahtendes poles paksumba kaiked, voib olda öližen-ki jumalansän aigan.
Suviamerik
Geografii
Kaikiš suremb sar' om Lämoima-sar' (Isla-Grande), 48 tuh. km². Sarištod: Čilin sarišt (Patagonijan sarištod), Lämoima-sarišt, Mal'vinan sared (Folklendad), Galapagos-sared.
Tulleipörde
Ümbrikirjutand
Leikan muju rippub ümbrištospäi i oleleb hahk paksumba, vauged lumespäi mägitahondoiden läbitaden, vauged sinižehesai veden päl, ottud murdoiden i mahusen mujun, päiväižen laskmas pakuine, ruskedpakuine, ruskedvauvaz.
Suviamerik
Geografii
Amazonas sen Purus-, Madeir-, Žapur- da Riu-Negru-ližajogidenke, Paran sen Riu-Grandi- da Paragvai-ližajogidenke i La Plat-estuarijanke, San Fransisku, Tokantins Araguajanke, Orinoko i Urugvai oma Suviamerikan da mail'man znamasižed joged. Järedad järved oma Titikak, Marakaibo da Patus. Kaikiš vägev (Iguasu) da kaikiš korktemb (Anhel') vezilanktendad sijadasoiš Suviamerikas.
Tulleipörde
Leviganduz
Tulleipörtked oleskeldas joga vodel Pohjoižamerikadme i Evropadme, päiči subarktižes i arktižes vöiš, niiden tahondoiš ei olele jumalansäfrontoid. Fiksiruidas leikid Argentinas, Suviafrikas, Avstralijas.
Vepsän nimed
Vepsän nimed — rahvahan antroponimijan model' vepsläižil.
Vepsläižed nügüd' kävutadas hristianižed nimed, kudambad toižetadas ičeze kelen mödhe. Oficialižiš dokumentoiš, tetpas, kävutadas venäkel'žed sättundad.
Tulleipörde
Leviganduz
Koviden tulleiden i tornadoiden lugu linneb enamba Mail'man valdmeren lämuden ližadusenke, sikš miše vezipurun mülü atmosferas ližadub sen aigan, klimat linneb kontinentaližemb.
Vepsän nimed
Hristianižiden nimiden vepsän formad
Ezmäi anttas venälaine nimi, sid' sen vepsän form(ad).
Tulleipörde
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed nägused Kategorii:Tullei
Vepsän nimed
Irdkosketused
Kategorii:Vepsläižed Kategorii:Nimed Kategorii:Kelentedo
Suviamerik
Geografii
Kaikiš korktemb čokkoim om Akonkagua-mägi (6961 m) Argentinan päivlaskmas. Kaikiš alahamb čokkoim om solakahan Laguna del' Karbon-järven kendäk (−105 m) Argentinan suves.
Klimat
Tropižed klimatižed vöd oma kontinentan tobmal palal. Paneb sadegid enamba kaiked kontinentišpäi.
Medvedev Dmitrii
Dmitri Anatol'jevič Medvedev (Дмитрий Анатольевич Медведев; sünd. 14. sügüz'ku 1965, Leningrad, Venäman NFST, NSTÜ) — venälaine valdukundmez' da politikanmez', Venälaižen Federacijan koumanz' prezident, kudamban oli valitud vl 2008 keväz'kun 2. päiväl. Juridižiden tedoiden kandidat. Radoi Venälaižen Federacijan ohjastusen ezimehen (8. semendkud 2012 — 16. vilukud 2020). Venäman Varuitomuden Nevondkundan ezimehen varapämez'.
Politine kar'jer
14.11.2005-dataspäi — ezmäine Venälaižen Federacijan Ohjastusen Varapämez', nacionaližiden projektoiden kurator. Hän kändihe Venälaižen Federacijan prezidentkandidataks vs 2007 tal'vkun 10. päiväspäi neniš partijoišpäi: «Ühthine Venäma (Jedinaja Rossija)», «Oiktusekaz Venäma (Spravedlivaja Rossija)», «Rahvahanikoiden vägi (Graždanskaja sila)», «Venäman agrarine partii (Agrarnaja partija Rossii)».
Vl 2008 keväz'kun 2. päiväl oli valitud da radoi Venälaižen Federacijan Prezidentaks.
Dnipro
Dnipro (Дніпро́ [d̪ɲiˈprɔ], Днепр; 1784 — Novi Kodak, 1784−1796 i 1802−1926 — Jekaterinoslav, 1796−1802 — Novorossiisk, 1926−2016 — Dnepropetrovsk) om Ukrainan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Dnepropetrovskan agjan administrativine keskuz.
Medvedev Dmitrii
Laps'aig da nor'aig
D. Medvedev om sündnu 14. sügüz'ku 1965 Leningradha. Hän eli Leningradan Kupčino-rajonas.
Dnipro
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1776. Se sai lidnan statusad vl 1778. Vozil 1776−1796 da 1802−1926 sen nimi oli Jekaterinoslav (Катеринослав). Raudte ühtenzoiti lidnad Donbassan kivihilen i Krivii Rohan raudkivendon löudmižsijidenke 19. voz'sadan lopus, i se šingotaškanzi raudan metallurgijan tegimil. Nevondkundaližen aigan lidn oli sauptud verazmalaižišpäi sodategimišton koncentracijan tagut.
Dnipro om Ukrainan ižandusen oficialižetoi pälidn, šingotase raudmetallurgijan i torviden tegimil, mašiništonsauvomižel (vagonoiden palad), finansižel sarakol.
Medvedev Dmitrii
Laps'aig da nor'aig
Tat — Anatolii Afananas'jevič Medvedev, lopi Leningradan Tehnologižen Üläškolan. Mam — Julija Veniaminovna (om sündnu 21.11.1939) — kelentedomez', radoi opendajan Pedogogižes Üläškolas, sid' ekskursijanveikš Pavlovskas.
Dnipro
Geografijan andmused
Lidn sijadase Dnepr-jogen molembil randoil, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kijevhasai om 503 km lodeheze avtotedme.
Medvedev Dmitrii
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venälaižen Federacijan prezidentad Kategorii:Venälaižen Federacijan ohjastusen ezimehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Dnipro
Eläjad da transport
Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 065 008 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 189 900 eläjad vl 1992. Läz 1,4 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2015).
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, maršruttaksid, taksid da jogiastjad oma kundaližeks transportaks lidnas. Metropoliten radab vspäi 1996 (1 jono, 6 stancijad, 7,1 km raudted). Keskuzline i Suvine päraudtestancijad, koume avtostancijad i jogistancii oma olmas lidnas. Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (DNK) sijadase 5 km suvipäivnouzmha lidnaspäi, tehtas reisid Kijev-, Ven- i Tel' Aviv-lidnoihe, mugažo čarterreisid Keskmeren lebutahoiže.
Nühaidai
«Nühaidai» (ven. i Нюхач) om ukrainalaine detektivine TV-serial, kudambad FILM.UA-telekompanii tegi vll 2013−2019. Režissör om Artöm Litvinenko. Om kaik fil'mdud nell' sezonad 32 serijoidenke. Sen prem'jerine ozutamine oli vn 2013 kül'mkun 16 päiväl ukrainalaižel ICTV-kanalal. Vn 2013 16. päiväl tal'vkud serialan ezmäine serii om ozutadud venälaižel Ezmäižel kanalal-ki. Hot' serial om ukrainalaine dai om fil'mdud Kijevas, sen originaline kel' om venän kel'.
Nühaidajan päroliš om estilaiž-venälaine akt'or Kirill Käro.
Süžet
Pägerojal Nühaidai-kucundnimen al (todesine nimi om tundmatoi) om ülämujai nühaind, hänele ei ol'goi peitust. Nühaidai voib sanuda kaiked kaikuččen ristitun polhe hajun mödhe: hänen sömižes, armastuzelos, om-ik ristitul alibi. Ei niken voi manitada Nühaidajad. No hän om kaičematoi mail'male sen erazvuiččidenke hajuidenke: ozutesikš, Nühaidajale ei voi tehta sürpriz, kaikenvuitte čurahine haju voib heitta hänen laptha romantižes vastlendaspäi. Gerojan järgeližusetoi mahtuz — hänen lahj dai soiverduz, hänel elo om löumai, no mel'hetartui.
Znamoičend
Ukrainas da Venämas serial oti lujas korktad reitingad. Venämas se oli kaikiš populärižemb serial 2013/2014-sezonas, mugažo vn 2013 kaikiš reitingaižemb material Venäman televizijal; ezmäižen kahten serijan (1. sezon) reiting oli 11.6 % (auditorii vanhemb mi 18 vot) TV-efiran aigan jagusenke 29.9 %-oid.
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2013 serialad Kategorii:TV-serialad venän kelel
Veinan'
thumb|left|250px|Lidnümbrikon administrativine jagand, kaks' lidnrajonad oma suvipäivlaskmas Veinan'  (渭南, pin'jin': Wèinán «Vei-jogespäi suvipolehe») om Kitain lidn da lidnümbrik valdkundan keskuzpalas. Mülüb Šen'si-agjaha, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 668 EME. Vn 1556 vilukus manrehkaiduz 7,9..8 magnitudanke tegihe, ristitišton koume videndest pölištui, lidn oli muretud läz kogonaz i sen reljef vajehtui. Ezmäine raudtestancii radab vspäi 1934. Vspäi 1995 istorine lidn nimitase Linvei-rajonaks (临渭区).
Vl 2011 lidnümbrikon kogosüdäiprodukt oli CNY 1119 mlrd (US$177,6 mlrd).
Geografijan andmused
Nügüd'aigan lidnan tobj pala sijadase Vei-jogen pohjoižel randal (Huanhen oiged ližajogi). Matkad agjan Sian'-pälidnan keskushesai om 60 km päivlaskmha, röunatab sen lidnümbrikonke. Huanhe om lidnümbrikon päivnouzmaižeks röunaks.
Eläjad da transport
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 5 286 077 ristitud, se lugu poleni 108 729 eläjaks vodhe 2000 rindataden.
Space Mix '98
«Space Mix '98» (Kosmosmiks, 98. voz' ) om Modern Talking-duetan «megamiks»-singl seičemenden «Back for Good»-studijanal'boman pajoišpäi. Singl om pästtud 1998-ndel vodel.
Kategorii:Modern Talking:an singlad Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1998 singlad
Veinan'
Eläjad da transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Veinan' om mülütadud kiruhraudten sistemha. Lähembaine lendimport sijadase Sian'-lidnas, sijaline lendimport om sauvomas Huačžou-rajonas, se linneb turizman täht tobjimalaz.
Irdkosketused
Kategorii:Kitain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Šen'si
Lobez
Lobez (Łobez) om Pol'šanman toponim. Se voib znamoita:
Venäman rubl'
Venäman rubl' (15px; toižed nimed — astaz, plit; российский рубль) om Venäman oficialine valüt. Üks' rubl' kogoneb 100 kopeikaspäi.
Rubl' kävutase Abhazijan, Suviosetijan, Kriman territorijoil mugažo.
Regulator om Venälaižen Federacijan Keskuzbank.
Irdkosketused
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Venäma
Piaf Edit
Edit Piaf (Édith Piaf [edit pjaf]), todesine nimi — Edit Džovanna Gassjon (Édith Giovanna Gassion [edit dʒɔvana ɡasjɔ̃]; oli sündnu 19. tal'vku 1915, Pariž, Francii — koli 10. reduku 1963, Gras-lidn, Francii) oli francine pajatai da severziden-se fil'miden aktris. Pajati francijan kelel.
Biografii
Edit oli sündnu francijalaižiden lavastusen Anita Majar-aktrisan (psevdonim Lina Marsa) i Lui Gassjon-akrobatan kanzha. Kahtes vodes päliči murzäin okai mužikad, i bab (Anitan mam) kazvati neičukašt, sid' Lui-tat. Edit oli soged vagahaižespäi kuz'voččehe igähäsai, no sai nägemišt pühämatkan aigan. Edit pajati tatan ezinendan aigan ani irdoil ühesavoččes igäspäi.
Vl 1932 naine tegi tundmust laukan Lui Düpon-pidajanke i sünduti Marsel'-tütärt hänespäi vn 1933 uhokus. Kaks'vozne Marsel' koli läžundaspäi, hän oli Editan üks'jäižen lapsen. Sid' naine sünduti kolnut last edel strokud, i sen jäl'ghe ei voind sündutada lapsid naižiden süiden tagut.
Vl 1935 Lui Leple (Louis Leplée) homaiči našt, hän oli «Žernis»-kabaren (le Gerny’s) pidajan Jelisein Pöudoil, i tariči hänele tehta edestusid aluzkundan programas. Arni Leple löuzi psevdonimad, «piaf»-sana znamoičeb paskačuihut Parižan paginal. Lui sel'giti Editale, kut repetiruida akkompaniatoranke, valita da režissiruida pajoid, artistan kostüman, žestoiden, mimikan i ičtazvedandan znamoičendoid. «Čočo Piaf» oli kirjutadud kabaren afišoil, i pajatai naine sai tetabut Parižas ezmäižiden edestusiden jäl'ghe jo. Vn 1936 17. uhokud hän edesti Francijan estradan tähthaižiden surel koncertal «Medrano»-cirkas.
Homaičendad
Kategorii:Francijan pajatajad Kategorii:Francijan aktrisad Kategorii:Sündnuded vl 1915 Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Brother Louie '99
«Brother Louie '99» (Lui-vell'; 99. voz' ) om saksalaižen Modern Talking-duetan singl. Se om pästtud 1999-ndel vodel, da vaiše Surhe Britanijha.
Singl kogoneb «Brother Louie»-pajon nelläs udes versijaspäi (remiksad), originaline kompozicii om pästtud koumandes «Ready for Romance»-studijanal'bomas vl 1986. Kaks' remiksad oma tehtud DJ Cappiccio:l i kaks' oma metro-versijad.
Kacu mugažo
Kategorii:Modern Talking:an singlad Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1999 singlad
Marok
Marok vai Marokko (المغرب‎‎ Al'-Magrib, ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ Lmaġrib) om valdkund Afrikan lodehes. Oficialine nimi om Marokon Kunigahuz (المملكة المغربية Al'-Mamlakat al'-Magribijja, ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ Tagldit N Lmaġrib). Marok om Magrib-regionan pala; mugažo Tunis, Alžir, Mavritanii da Livii mülüdas neche regionha. Marok om sidotud nenihe valdkundoihe kul'turižikš i istorižikš, ühthine kel' om olmas kaikil nenil valdkundoil.
Marok om konstitucine monarhii suimanke (parlamentanke). Marokon kunigahal om surid' oiktusid, ozutesikš, hänele sab pästta radmaspäi suim. Radonoigendai tobmuz om ohjastusel da kunigahal. Kunigaz mugažo pästab dekretad, kudambad kuctas dahiroikš; nenil dekretoil om käskusiden vägi. Suiman alakodin ühtnijoiden tantoižed valičendad oliba vl 2016.
Politine pälidn om Rabat, no kaikiš suremb lidn om Kasablank; toižed sured lidnad: Marrakeš, Tetuan, Tanžer, Sale, Fes, Agadir, Meknes, Udžd da Nador.
Eläjad pagištas araban i berberan kelil.
Pind — 446 550 km². Päivlaskmpol'žen Saharan pind ei mülü neche luguhu.
Valdkundan nimituz
Täuz' valdkundan nimituz araban kelel om al'-Mamlakat al'-Magribijja (المملكة المغربية), mi znamoičeb: «Päivlaskmpol'ne Kunigahuz». Tobjimalaz-žo valdkund kuctas Al'-Magrib-nimeks, mi znamoičeb: «Päivlaskm».
Vepsän «Marok»-nimi om velgsana, kudamb om tulnu ispanijan vai portugalijan kelespäi venäkelen kal't.
Völ nügüd'-ki farsi- da urdu-kelil Marok kuctas Marrakešaks necen lidnan nimen mödhe. Iče Marrakeš-nimi om tulnu berberan kelespäi, kus Mur-n-Akuš znamoičeb: «Jumalan Ma».
Turkan kelel Marok kuctas Fasaks Fes-lidnan nimen mödhe.
Istorii
thumb|right|200px|Idrisidoiden rahut (840. voz') Ezmäine tutab valdkund Marokon territorijal oli Berberiden Mavritanii-kunigahuz, kudamban kunigaz oli Bokh I. Nece valdkund oli Pohjoižmarokos. Se oli olmas vhesai 110 EME. Sid' nügüdläine Marok putui rimalaižiden valdha. Riman imperijan tobmuz lopihe vl 429, konz Vandalad tuliba Marokho. thumb|left|250px|Rimalaižen Čella-lidnan ruinad Rabatas.
Musul'manad anastiba Marokon territorijad 7. voz'sadas meiden erad. Hö toiba islaman, ičeze araban kelen da ohjastandan sisteman. Ezmäine islamine valdkund Marokos oli Nekoran Kunigahuz. Vspäi 780 Marokon ohjasti Idrisidoiden dinastii. Marok kändihe teravas opendusen da tedon keskuseks araban mail'mas.
Berberižed dinastijad valdoičiba Marokos 11. voz'sadaspäi, Al'moravidad da Al'mohadad kändihe kaikiš vägevambikš niišpäi. Sil aigal Marok oli pävägen Magribas, Ispanijas i kaikes Keskmeren regionas. XIII vsadaspäi valdoiči Merinidoiden dinastii. Ispanijas ozaiži rekonkist 14. voz'sadaspäi, i sigäpäi äjad arabad da evrejad pageniba Marokho. Marok kändihe möst lujas vägevaks araban valdkundaks Saadidoiden dinastijan al; se kaiči ičeze ripmatomut portugalijalaižišpäi da osmanoišpäi (kut, ozutesikš, toras Ksar-al'-Kebiras). Al'-Mansur-sultanan ohjanduz toi Marokole prestižad da bohatust.
Al'-Mansuran surman jäl'ghe hänen poigad jagoiba mad, no vl 1666 se kändihe ühthižeks, kogonaižeks möst. Siš aigaspäi Marokon om valdoinu Alauitoiden dinastii.
Vl 1912, Ezmäižen Marokon Krizisan da Agadiran krizisan jäl'ghe, Marok oli jagatud Ispanijan da Francijan protektoratoihe, no vl 1956 se möst kändihe ripmatomaks kunigazkundaks. Muhammed V-sultan tegihe kunigahaks vl 1957.
Hänen surman jälghe, vl 1961, Hasan II kändihe kunigahaks. Ezmäižed ühthižed valičendad oliba vl 1963. Ispanine Ifni om pördnus Marokole vl 1969. Vl 1973 om sänus POLISARIO-front; sen metoks siš aigaspäi om tehnus Päivlaskmaižen Saharan joudutand.
Valdkundan nügüdläine Konstitucii om vahvištadud vn 2011 referenduman satusiden jäl'ghe. Edel sidä referendumad Konstitucijan polhe oliba vll 1962 (ezmäine Konstitucii) i 1992, molembad satusekahad.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Marokon topografine kart thumb|[[Atlas (mäged)|Atlas-mäged Marokos]] thumb|right|Essauiran pläž thumb|right|Bin-el'-Uidan-padosein Marok sijadase Pohjoižafrikas, Keskmeren suvirandal, sen päivlaskmpoles. Gibraltaran sal'm erigoitab Marokon Evropaspäi. Marokon randal om koume ispaništ eksklavad — Seut, Pen'jon de Veles de la Gomera da Melil'ja. Päivlaskmal da suvel Marokol om mavaldkundröun Alžiranke. Sen piduz om 1559 km, i se om sauptud vspäi 1994 politižiden süiden tagut. Valdkundan lodehližed randad lainištab Atlantine valdmeri. Valdmerirandan piduz om 1835 km.
Marokos om korktoid mägid. Atlas-mäged oma valdkundan keskuses da suvipoles. Rif-mäged oma Marokon pohjoižpoles. Mägiš elädas berberad. Kaikiš korktemb čokkoim om Tubkal'-mägi Korged Atlas-mägisel'gas, 4165 metrad ü.m.t. kortte. Kaikiš alahaižemb čokkoim om Sebha Tah-alang, 55 metrad meren pindan al. Man päjoged: Mului (lankteb Keskmerhe) da Sebu (lankteb Atlantižhe valdmerhe).
Valdkundan suves om Sahar — kaikiš suremb rahvahatoi ma mail'mas. Saharas om vähä rahvast, i sen ekonomine znamoičend om kaid lujas.
Kaikiš suremb lidn valdkundas om Kasablank. Pälidn om Rabat.
Politine sistem
Marok om de-jure unitarine konstitucine parlamentine monarhii valitud suimanke. No üks'-se kunigahal om radonoigendajad tobmut. Äipartine sistem funkcioniruib valdkundas. Oppozicižed partijad oma legaližed. Mohammed VI-monarh ohjastab vs 1999 heinkun 23. päiväspäi. Hänen radnikusen nimituz om Malik (kunigaz) vspäi 1957 (ملك المغرب Malik al'-Magrib).
Ohjastusen pämez' (رئيس حكومة المملكة المغربية Rajijs hukumat al'-Mamlakat al'-Magribija) kucuse lühüdaks päministraks verhiš maiš. Radonoigendai tobmuz om ohjastusen käziš. Käskusenandai tobmuz om ohjastusel da kaks'kodižel suimal.
Üks' suimankodi kuctas Marokon Ezitajiden Assamblejaks (alakodi, 395 ühtnijanke videks vodeks), toine — Nevojiden Assamblei (üläkodi, 120 ühtnijad agjoiden suimišpäi i sebroišpäi kudeks vodeks). Marokon konstitucii garantiruib mugažo käskuzkundaližen sisteman ripmatomut.
Parlamentan alakodin järgenduseližed valičendad oliba vn 2021 8. päiväl sügüz'kud, üläkodin — vn 2015 2. päiväl redukud. Nügüdläine päministr om Aziz Ahannuš-milliarder vn 2021 sügüz'kun 10. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Marokon administrativiž-territorialine jagand.
Valdkund jagase 16 agjaha, niišpäi kaks' polenke sijadasoiš Päivlaskmpol'žen Saharan anneksiruidud territorijal. Agjad alajagasoiš provincijoikš da prefekturoikš.
Eläjad
right|thumb|Marokon etnolingvistižed gruppad Marokon eläjad oma arabiziruidud berberad vai berberad, ristitišton 99%. Kaik hö oma musul'manad-sunnitad. Verazmäižed eläjad — ispanijalaižed da francijalaižed, läz 1%, uskondan mödhe hö oma hristanuskojad, judaistad (läz 6 tuh. rist. vl 2010) i bahai-uskondan polenpidajad. Ispanijas eläb 700 tuhad marokolaižid, Francijas — üks' million marokolašt. Berberan znamasižed lidnad oma Marrakeš, Agadir da Nador.
Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'. Eläjiden enambuz eläb mererandan i Rif-mägiden keskes.
Keled
thumb|Araban kelen paginoiden kart Araban kel' i berberan kel' oma oficialižed. Araban kelel pagižeb läz 90% eläjid. Marokos pagištas araban kelen darigža-paginal. Berberan kelel pagižeb 28% eläjid. Francijan kel' om levitadud kuti biznesan, valdkundan i diplomatijan kel'.
Ižanduz
Marokon ekonomik om liberaline. Vspäi 1993 ohjastuz vedab privatizacijan politikan. Vozil 2003−2007 Marokon ekonomik kazvoi paremba mi regionan toižed valdkundad.
Holitišiden sarakod anttas kogosüdäiproduktan läz pol't. Tegimišt andab necen produktan nelländest. Nened sarakod kazdas teramba toižid: turizm, informacižed tehnologijad, sido, tekstiline tegimišt.
Maižanduz andab läz 14% KSP:d, no siš radab ristitišton 40..45%.
Valdkundan sal'hen znamasine purde oma fosfatad, sikš mail'mtorgusen fosfatoiden arvoiden köläiduz valatoitab Marokod lujas.
Radotomiden lugu oli 9,6% vl 2008.
Valdkundan irdpol'ne velg oli US$20 mlrd vl 2002; nece om kogosüdäiproduktan pol'.
Energetik
Lämuzelektrostancijad oma energetikan aluseks, ned ratas hilen turbiš. Elektroenergijan kulutuz kazvab teravas, i Marokon ohjastuz ecib energijan uzid purtkid, mugomid, kut päiväižen energii i londuseližen gazan energii.
Transport
Marokos om 56 986 km avtoteid da 610,5 km avtostradoid, 2010 km raudteid. Raudteiden nacionaline operator om ONCF.
Valdkundas radab 27 lendimportad lendahtamižsargoiden saudud kovanke krepindanke.
Meiden Tat
pisi|190px|[[Mägiopenduz]] pisi|190px|«Meiden Tat»-loičend grekan kelel Meiden Tat om päloičend hristanuskondas. (Matvei 6: 9-13)
Pohvistnevo
Pohvistnevo (По́хвистнево, Похвиҫнӗ, Похвистнево / Котлыгош) om Venäman lidn Samaran agjan päivnouzmas. Se om Pohvistnevon lidnümbrikon administrativine keskuz, om Pohvistnevon rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1888 8. päiväl sügüz'kud kuti žilo raudtestancijanno udel «Samar — Uf»-keskustal. Nimitihe bajarišton Pohvisnevad-rodun kanzannimen mödhe, Pohvist (Pozvizd) om il'man i sän jumal päivlaskmaižil slavilaižil.
Pohvistnevo šingotase mašinansauvomižen tegimel (pörutüged, piikezrad, pol'vvärtmuded), sauvondmaterialiden tegimel, sömtegimištol (lihan ümbriradmižen tegim, jauhtegim), kombisötken tegimel i vagonkohendusen edheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur' Kinel'-jogen hural randal (Большой Кинель, Samar-jogen oiged ližajogi), 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, vedase läz 10 km pidust' joged. Röunatab Orenburgan agjanke päivnouzmas. Matkad Samarhasai om 142 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 153 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Buguruslan (Orenburgan agj) 11 km päivnouzmha röunhasai orhal vai kaikil teil.
Oktäbr'skii-žilo (1033 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Pohvistnevon ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 169 ristitud, lidnümbrikon — 29 261 ristitud. Vspäi 1989 lidnan ristitišt om kaikiš suremb i vajehtase 27..28 tuhad eläjid röunoiš (28 600 rist. vl 1996). Kaik 28 223 ristitud elihe lidnas i 29 256 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 66,3 %, čuvašalaižed — 11,7 %, totarlaižed — 11,1 %, mordvinalaižed — 6,3 %, ukrainalaižed — 1,1 %, saksalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 2,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Tabinin jumalaižen päjumalanpert' (om letud vll 1988−2010), Kirill i Marija Radonežalaižiden jumalanpert' (om saudud vll 2019−2021). Islaman kaks' mečetid ratas lidnas.
Pohvistnevo-lidnan gubernine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Samaran agjan lidnad Kategorii:Samaran agjan lidnümbrikod *
Mičurinsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1635 kuti Kozlov-lidnuz (Козло́в) lidnan statusanke Mihail Födorovič-carin käskön mödhe sen-žo voden sügüz'kun 5. päiväspäi. Panihe varmitadud lidnust kaičemha Räzanid da toižid lidnoid kalaidajiden heimoiden londoid vaste suvespäi. Šingotihe maižanduzrajonan da torgovanoiden keskuseks 18. voz'sadaspäi. Kozlov sai makundan lidnad oficiališt statusad vl 1779. Lidn eli sures lämoipalos läbi vn 1865 semendkus. Kaks' kaugedraudan tegint, kelloiden tegim, maižanduzprodukcijan ümbriradmine i raudten edheotandad radoiba 19. voz'sadan lopus. Udesnimitihe lidnad nügüdläižikš vn 1932 23. päiväl uhokud kazmusiden selekcijan Ivan Mičurin-tedomehen (1855−1935) kanzannimen mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Mecvoronež-jogen oiktal randal (Лесно́й Воро́неж 164 km pitte, Donan hurapol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tambovhasai om 68 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 74 km «Kaspii»-avtotel vai 70 km raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Lipeckan agjas, ned oma Gräzi 57 km suvipäivlaskmha orhal, 76 km avtotedme vai 60 km raudtedme, Lipeck 68 km suvipäivlaskmha-päivlaskmha orhal, 92 km avtotedme vai 90 km raudtedme, i Čapligin 52 km lodeheze orhal, 95 km avtotedme vai 79 km raudtedme.
«Kaspii»-avtote (R-22) mäneb 7 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Nell' raudtestancijad ratas lidnas: Mičurinsk-Ural'skii (päraudtestancii, vspäi 1866), Mičurinsk-Voronežskii (päraudtestancii, vspäi 1886), Kočetovk I-sortiruindstancii da vedimdepo (vspäi 1876), Turmasovo. Mičurinsk-sodalendimport om ühesas kilometras päivlaskmha-lodeheze lidnan keskusespäi.
Mičurinsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 78 km².
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 40 297 eläjad, vl 1939 — 71 515 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 98 758 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 100 tuhad eläjid vll 1975 i 1979−2001 (123 tuh. rist. vl 1997).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,6%, toižed rahvahad — 2,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Bogolübskai-jumalaižen päjumalanpert' (saudihe vll 1848−1873), viž jumalanpertid i koume časounäd oma olmas lidnas, mugažo Kozlovan Stroican mez'jumalankodi; Kozlovan Bogolübskii-naižjumalankodin sauvused oma kaičenus.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Mičurinskan raudteiden kolledž V.M. Baranovan nimed, Mičurinskan tegimištoliž-tehnologine kolledž , Mičurinskan valdkundaline agrarine universitet.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tambovan agjan lidnad Kategorii:Tambovan agjan lidnümbrikod *
Säs'ked
Säs'ked sünduiba toižiš gavedišpäi 226 mln vozid tagaz. Pojavad nügüdläižihe säs'ked oliba 79 mln vozid tagaz, nügüdläižed säs'ked oma olmas 46 mln vozid.
Ümbrikirjutand
Hoik hibj om 4..14 mm pitte, suugiden maihutuzkeskust sase 5..30 millimetrhasai. Erikoiden hibjan muju oleleb pakuine, koričma vai hahk, no voib olda must i vihand. Pökut om pit'kahk kümnepalaine. Rindaz om levedamb mi pökut. Antennad oma pit'kad vižtoštkümnepalaižed. Löugapparat om puskižimii toižendal.
Elonmahtuz
Vaiše emäčud purdas. Södas änikoiden nektarad i kazmusiden südäivet, imetaiživatoiden čakansönd om sas'kiden ektoparazitizman form.
Elädas severz'-se kuid, voidas jäda elegiš tal'ven jäl'ghe. Emäč eläb ižačun hätkemb i paneb 30..150 munad kaikuččes kahtes-koumes päiväs. Muna kändase täuz'igäižeks säs'kaks ühtes nedališ. Leviganduz tegese ristitun transportal (laivad, jüguavtod, jonused, lendimed), ka om jüged kontroliruida karantinan märid.
Travind
Travidas säskid biomahtusil: bakterijoiden levigandmine i genetine modifikacii.
Andrei Batt
Andrei Batt (Андрей Батт), todesine nimi — Andrei Sergejevič Batičko (Андрей Сергеевич Ба́тычко); sünd. 6. eloku 1985, Tallidn, Estinma, NSTÜ), om venämalaine pajatai hiphop-stiliš, akt'or da prodüser.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Nadim
Nadim (Нады́м, nenc. i Надым, Надим, ) om Venäman lidn da lidnankund Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon keskuzpalan suves. Se om Nadiman rajonan administrativine keskuz, ümbrikon nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Nadiman lidneihuden aluz oli pandud vl 1597 32 kilometras Nadim-jogensuspäi ülezjogen. Vl 1802 se oli znamasižeks. Nügüd'aigan tehtas arheologižid kaivandusid.
Panihe Uz' Nadim-žilon alust 60 kilometras ülezjogen vanhas Nadim-lidneihudespäi vl 1929 kuti perdankazvatusen sovhozan keskuz, vspäi 1934 muite faktorii oli puiženke pertištonke. Voden 1952 elokus ezmäine jonuz tuli Salehardaspäi, no jäl'geližil kezoil raudte upsi igähižhe roughu. Vspäi 1967 valitihe žilod keskuseks otmaha kävutamižhe gazan Medvežje-löudmižsijad kožujan kuivan tahon olendan tagut sauvomha lendimportad.