cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jusdal'
Lidn sijadase Jusnan-jogen randal.
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 6 230 ristitud 5,29 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt oli 7 075 eläjad vl 1975 enččiš röunoiš.
Edel 2008. vot Mail'man hokkein mäčunke jogavozne kupk mäni sijaližel stadional, mülütab kuz' tuhad kacujid. Om lebutahoid vezituristoiden täht municipalitetan territorijal.
Irdkosketused
Kategorii:Ročinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Evleborg
Banan
thumb|right|250px|Bananoiden erazvuiččed sortud Banan om Banan-heimon (Musa) kul'tiviruidud kazmusiden södabad koreta plodud.
Kazvatadas nenid bananan erikoid päpaloin: Musa acuminata, Musa × paradisiaca, Musa balbisiana, Musa fehi, Musa troglodytarum. Ei ole semnid kul'turformiš tobjimalaz. Plodud oleldas 6..30 sm pitte, kaks'..viž santimetrad diametral. Ühtes änikusespäi šingotase 300 plodhusai 50..60 kg ühthiženke massanke. Bananan kazvatuz kucub äi vauktust, nepsut i lämäd, ka tropižen maižandusen znamasine kul'tur, no ei tirpi kuivad klimatad.
Kazmuz libub Suvipäivnouzmaižes Azijaspäi. Bananplantacijad oma levitadud maiš 30° pohjoižlevedusen i 30° suvilevedusen keskes. Frukt otab znamasišt sijad äjiden tropižiden i subtropižiden maiden sömižes, om erasiden-se peniden maiden eksportan aluseks («bananižed tazovaldkundad»). Södas kaiked mail'madme muite, voib slokosttä blödid-ki. Räkištadas bananoid kores i kor'düd, palabil hilid veroližešti, tehtas jauhod, kävutadas marmeladan, siropan, vinan tehmižes. Ottas sötkeks kodiživatoiden täht.
Elefantanvuiččed i oblezjanad södas fruktad mugažo.
Levitand
Amuižed ristitud otiba bananad kul'turkazmuseks Malain sarištol, kaladietan ližaks. Sišpäi frukt leviganzi Indijan territorijadme edel meiden erad völ i putui Šrilankha. Amuižed merimatkadajad levitiba bananan kazmusid Tünen valdmeren saridme. Grekalaižed toiba bananoid Evropan suvhe (Kipr, Krit) Aleksandr Makedonskijan matkoišpäi Indijha. Amuižen Egiptan eläjad ei tekoi bananan olendas. Fruktan kazvatuz mainitase Kitain purtkiš 6. voz'sadaspäi. Arabalaižed toiba bananan kazvatust islamizacijan jäl'ghe (7. voz'sada) Palestinha i Päivnouzmaižen Afrikan randištho. 15. voz'sadan evropalaižiden matkoiden aigale Päivlaskmaižen Afrikan randištonno bananad oliba jo levitadud sidme. Vl 1516 portugalijalaižed toiba bananoid Haitihe. Kazvatadas bananoid Suviamerikas avaros 16. voz'sadaspäi.
Ezmäine torguind bananoil zavodihe venon vönen maiš vilugoitimiden tehmiženke i raudteiden sauvondanke 19. voz'sadan kahtendes poles, kaikenaigaine lämuz läz +14 C° om tarbhaine tomha niihe bananoid hüväs olendas.
Homaičendad
Kategorii:Bananižed Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Tropine maižanduz Kategorii:Fruktad
Fokino
Fokino (Фокино) voib znamoita eländpunktoid:
I'm Not Afraid
«I'm Not Afraid» (Varaida en) om italižen Lacuna Coil-muzikgruppan pajo videndes «Shallow Life»-studijanal'bomas, kudamb om pästtud 2009-ndes vodes. Kompozicii om nellänz' al'boman ühtendel diskal i eläbalaz kahesanz' kahtendel diskal.
Pajo om edestadud al'ternativmetalan stiliš. Sen tekst om anglijan kelel.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2009 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Bobanvuiččed
Bobanvuiččed (Fabaceae) om Kaksidülehtesižed-klassan kazmusiden sugukund. Kaik 19400 erikod mülüdas 730 heimho.
Leviganduz
Sugukundan ezmäižed kazmused sünduiba 65 mln vozid tagaz kaivandusiden andmusiden mödhe. Se om koumanz' sugukund erikoiden lugun mödhe Orhidejiden i Puzuänikoižiden jäl'ghe, otab 7 procentad änikkazmusiden keskes. Ristitun evolücii om sidodud Bobanvuiččiden kävutandha lujas.
Erikoiden järgeline leviganduz om tropižed vihmmecad mail'madme, Amerikan i Afrikan kuivad mecad.
Ümbrikirjutand
Lehtesed čereduišoiš, ned oma palakahad ezilehtesenke tobjimalaz.
Änikuz om toppaz, harvemb ripsud. Änikod oma kaks'suguižed kaks'pol'ženke simmetrijanke, gavedid pölüstoittas niid. Viž äniklehtest, kümne pölükäd. Bobanvuiččiden plod om bob tedos i paug jogapäiväližes elos, semned endospermata järedoidenke idülehtesidenke. Plod om kuiv äisemnikaz, avaidase kebnas, no oleleb ühtenke semnenke i om jüged avaita mugošt.
Kävutand
Kazvatadas erasiden kazmusiden ploduid, ottas paugun semnid sömäks (järgeline herneh, soi, fasol', arahis).
Semetas heinformid sideratoikš mahusen rekul'tivacijan täht. Erased erikod oma söteheinäd: vik, imičaine, lücern, verblüdankarang. Voib löuta dekorativižid erikoid kaikuččes sures alasugukundas.
Alasugukundad
Vspäi 1985 Rahvahidenkeskeine program Bobanvuiččiden andmuzbazan i inforadnikoičendan sädandha näht radab (International Legume Database and Information Ser­vice, ILDIS), baziruiše Reding-lidnas, Sur' Britanii.
Kaik om kuz' alasugukundad:
Homaičendad
Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe
Vezul'
thumb|left|250px|Lidnan kart ezilidnoidenke Vezul'  (Vesoul [vəzul]) om lidn Francijan päivnouzmas, Burgundii — Franš-Konte-regionan pohjoižpäivnouzmas. Se om Üläson-departamentan administrativine keskuz i kaikiš suremb municipalitet eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 899 dokumentas Castrum Vesulium-nimenke (Vezulii-lidnuz). Se varmitez om saudud La Motte-kukhal (375 m ü.m.t.) i nügüd'aigan formiruib lidnan keskuzpalad. Lidn om Francijan palaks rattemata vspäi 1678. 15.-18. voz'sadoiden sauvused oma kaičenus lidnan vanhas palas.
Vezul' šingotase Peugeot-kompanijan (nüg. Stellantis-kompanijan pala) avtopaloiden tegimel. Azijan kinon rahvahidenkeskeine jogavozne festival' (Le Festival international des cinémas d'Asie, FICA) oleleb Vezuliš vspäi 1995, se om nedalin hätkte vilukus-keväz'kus.
Geografijan andmused
Lidn sijadase departmentan keskuses, Düržon-jogen randal (Durgeon 42 km pitte, Sonan ližajogi), Kolombin-jogen lanktendanno sihe huralpäi (Colombine 31 km pitte), 213..378 m ü.m.t. korktusil.
Klimat om ven kontinentaližen röunal. Voden keskmäine lämuz om +11,2 C°, kezakun-elokun +18..+20 C°, tal'vkun-uhokun +2..+4 C°. Ekstremumad oma −22,2 C° i +40,5 C°. Paneb sadegid 1050 mm vodes, kuidme 74..104 mm.
Eläjad
Vl 2014 lidnan ristitišt oli 15 212 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 18 412 eläjad vl 1982. Kaik 59 tuhad eläjid om lidnaglomeracijas, kogoneb 78 municipalitetaspäi (2014).
Severz'-se üläopendusen aluzkundoid ratas lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Burgundii — Franš-Konte *
Fun Factory
«Fun Factory» om saksalaine evrodensgrupp vlpäi 1992. Edestab pajoid anglijan kelel.
Nügüdläine mülükund oma Douglas, Diana i DGS.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman muzikgruppad Kategorii:Evrodensgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1992 alusenpanendanke
Deržavin Gavriil
Gavriil (Gavrila) Romanovič Deržavin (Гавриил (Гаврила) Романович Державин; sünd. 3 (14). heinku 1743, Sokuri-žilo, nüg. Kazanin suvipäivnouzmaižes ezilidnas, Kazanin gubernii, Venälaine imperii — kol. 8 (20). heinku 1816, Zvank, Uz'lidnan gubernii, Venälaine imperii) — Vauktustusen aigan venämalaine runokirjutai, klassicizman ezitаi. Služi imperijan armijas, sid' oli valdkundmehen, Ohjastajan senatan ühtnijan.
Biografii
Gavriil oli sündnu ičeze rodun Sokuri-usadibha, bajarišton rodul, vedi laps'aigad siš-žo. Hänen Fökla Andreevna-mam (neiččel Kozlova) ei sand lujad opendust, no navedi avarod radmišt. Roman Nikolajevič-tat služi i sai sekundmajoran arvod, läžui tävun tuberkulözal, sen tagut koli aigoin. Tatan surman jäl'ghe kanz eli velgiš, oli gollän. Vl 1758 avaitihe gimnazijad Kazaniš, i priha openui siš kaht vot lühüdamba, ei sand täut opendust.
Vspäi 1762 Gavrila služi Preobraženskii-polkun järgeližen gvardijalaižen i sil-žo vodel ühtni valdkundaližhe kumaidushe, kudamban satuseks Jekaterina Toine tuli valdištmehe. Mehele ei antkoi ülembašt arvod hätken protekcijata, sai seržantan arvod vl 1767, vspäi 1772 služi polkus oficeran radnikusel alaporučikan arvonke. Vll 1773−1775 Deržavin ühtni aktivižikš Jemel'jan Pugačovan vasthalibundan alištuses, läz ičeze koditahoid-ki.
Gavriil Deržavin radoi Oloncan i Tambovan gubernijoiden pämehen kaks' vot kaikuččes. Valdkundmez' oli Imperatorižen Venäman Tedoakademijan ühtnijan alusnpanendaspäi vl 1783. Kuz'tomine «Venäman akademijan vajehnik» tegihe venän kelen ezmäižeks tärtuzvajehnikaks, Deržavin, Fonvizin da toižed mehed sädiba sidä.
Sädamine
Ezmäižed runod oma publikoitud vl 1773. Ristit om Deržavinan poetikan päobjektaks, ristit kut toštmatoi individualižuz hänen maguiden da himoiden erazvuiččendas. Runokirjutajan äjad odad harakterizuidas filosofijal, ristitun sija da tarbhaičend mal süttas niiš, elon da surman problemad.
Deržavin sädi äi runoid, no kaikiš tetabambad oma pühätadud Surele Jekaterinale «Felica»-od i Venäman toižile tetabile ristituile odad.
Homaičendad
Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kazanin gubernijha Kategorii:Kolnuded Uz'lidnan gubernijas
Novorossiisk
thumb|left|250px|Novorossiiskan rajonad ümbrištonke: {{legend|orange|Keskuzrajon}} {{legend|aqua|Mererandaline rajon|inline}} küläümbrikoidenke {{legend|yellow|Päivnouzmaine rajon}} {{legend|red|Suvine rajon}} Novorossiisk (Новороссийск [nəvərɐˈsʲijsk]) om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnodaran randan päivlaskmas. Se om randan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Vägilidn vspäi 1973. Om meriportaks mail'man znamoičendanke Mustmeren pohjoižpäivnouzmaižel randal.
Venäman Mustmeren laivišton sodabaz sijadase lidnas.
Istorii
Nügädläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1838 turkan lidnusen jändusil. Nimitihe Novorossiiskaks vn 1839 14. päiväl vilukud. Žilo sai lidnan statusad vl 1866. Vl 1888 raudte tuli lidnha Jekaterinodaraspäi.
Novorossiisk šingotase meriportal, sauvondmaterialiden pästandal (cement, šifer, raudbetontegesed, mecan ümbriradmine) i sömtegimišton keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren da sen jädumatoman Cemesan lahten randoil, 0..558 m korktusil, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' Cemes-jogi (Цеме́с) läbitab lidnad. Lujad manrehkaidused oleldas, seičemehe ballhasai. Matkad Krasnodarhasai om 100 km päivnouzmha orhal, 145 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Gelendžik 20 km suvipäivlaskmha orhal, 30 km avtotedme vai merel.
Novorossiisk jagase nelläks lidnrajonaks. Kaik 24 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Novorossiiskan ližaks, ühtenzoittas niid 6 küläümbrikho. Lidnümbrikon pind — 834,94 km².
Eläjad
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 0,7% vl 2010): venälaižed — 88,0%, armenijalaižed — 3,4%, ukrainalaižed — 2,4%, totarlaižed — 0,9%, grekalaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 3,0%, rahvahuden ozutandata — 1,6%.
Transport
Avtobusad, trolleibusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad da ezilidnelektrojonused ühtenzoittas ümbrištonke. Novorossiisk-raudtestancii om lopstancii sarakol Krimskaspäi.
Venäman kaikiš suremb port sijadase lidnas. «Don»-avtote (M4-trass) tuleb Gelendžikaspäi i lopiše Novorossiiskas. Lähembaine lendimport sijadase Gelendžikan pohjoižes, toine Vitäzevo-lendimport om Anapas 50 km lodeheze.
thumb|center|1000px| Lidnan meriport.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad Kategorii:Krasnodaran randan lidnümbrikod
Muju
Muju om elektromagnitižen sädegoičendan kvalitativine subjektivine harakteristik optižes diapazonas.
Pagištes jogapäiväližel kelel, muju om mujand, kudambad ristit sab vauktusen sädegiden ozaidusen aigan hänen sil'mhä. Ühtejiččed vauktusen painuded kuctas erazvuiččid mujandoid.
Päižed spektraližed mujud
Nene mujud erašti nimitadas völ jumalanbemblen mujuikš.
Üläpišm
Istorii
Pišm-külä mainitase lidnan territorijal vl 1701. Eländpunktan aluz om pandud vl 1854 kuti Vas'kne Kaivuz-žilo (Медный Рудник) vas'ken samižen zavodindanke. Saudihe vas'kensuladamižtegint kahtes vodes. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vn 1946 22. päiväl uhokud, nimitihe jogen mödhe. Vspäi 1963 alištub agjan tobmudele oikti.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pišm-jogen purtkenno (joginiškanno, Turan oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Agjan Jekaterinburg-keskuz zavodiše ani suvhe, rengazavtoten taga. Lidnoiden keskused oma 14 kilometras toine toižespäi. Toižed lähembaižed lidnad oma Berözovskii 15 km suvipäivnouzmha avtotedme i Sredneural'sk kaks' kilometrad lodeheze avtol.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 59 749 ristitud, lidnümbrikon viž kudendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 84,0%, totarlaižed — 8,8%, baškiralaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 5,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän (om saudud vll 1997−2000), ph. Aleksandr Nevalaižen (kaumžomal), phh. Ioakiman i Annan (letihe vll 2019−2020). Islaman pühäpert' Ismail al'-Buhari-imaman nimed om avaitud.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Üläpišman mehaniž-tehnologine «Junost'»-tehnikum, UKMK:n Tehnine universitet (privatine) , Uralan valdkundaližen kolledžan Ivan Polzunovan nimed filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad *
1. Moisejan kirj
thumb|right|250px|«Vauktusen sädamine», francižen [[Dore Güstav|Güstav Dore-pirdajan gravür]] 1. Moisejan kirj (בְּרֵאשִׁית‎, nüg. virkand Be-rešit «augotišes», Γένεσις Genesis «augotižlibund», Genesis, Бытие «olend») om evrejan Toran ezmäine kirj, hristanuskondan Vanhan Zavetan ühtenz' kirj da kaiken Biblijan ezmäine kirj.
Kirj om sätud vodel 15 EME, no sen südäiolend ezimeletab, miše kirjan tegii om Moisei-endustai (eli 13. voz'sadal EME). Kogoneb kahtes palaspäi, 50 jagusespäi. Siš om 1533 runod.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Bel'mondo Žan-Pol'
Žan-Pol' Bel'mondo (Jean-Paul Belmondo; sünd. 9. sulaku 1933, Nöji-sür-Sen, Francii – kol. 6. sügüz'ku 2021, Pariž, Francii) oli francijalaine akt'or.
Variš
Variš (Corvus cornix) om levitadud lind Kroikoinvuiččed-sugukundaspäi.
China in Her Eyes
«China in Her Eyes» (Kitai hänen sil'miš) om Modern Talking-duetan ühtenz' pajo ühesandes «Year of the Dragon»-studijanal'bomas (2000) da ühtennimine singl, ezmäine al'bomaspäi. Singl om änetadud vl 1999, om pästtud 2000-nden voden vilukul.
Variš
Ümbrikirjutand
Eläb Evropas i Päivlaskmaižes Azijas, sinantropine erik. Hibj om hahk, pä, suugad i händ oma mustad. N'ok om kover vähän. Täuz'kaznu lind om 50 sm pitte, hibj om 460..735 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 1 metrhasai. Södas gavedid, kazmusid, penid nühtajid, lindunpoigaižid, habukan sömäd.
China in Her Eyes
Pajon tekst om anglijan kelel. Sädai da singlan prodüser om Diter Bolen. Pajo sai korktembid sijid Ispanijan (6. sija) i Saksanman (8. sija) čartoiš.
Bel'mondo Žan-Pol'
Biografii
Žan-Pol' oli sündnu Parižan päivlaskmaižhe Nöji-sür-Sen-ezilidnha, parižalaižen Pol' Bel'mondo-skul'ptoran pereheze. Meleti kätas sportnikaks vai artistaks školas opeten. Mez' oli Nacionaližen dramčomamahton üläkonservatorijan pästnikan (CNSAD, Pariž).
China in Her Eyes
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2000 pajod Kategorii:Vn 2000 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Variš
Ümbrikirjutand
Äikerdoitas elon 2..5 vodel, elädas 20 vodhesai. Variš pezoitelese keväz'kus-sulakus, paneb 4..6 munad. Emäč haudub poigaižid 18..19 päivest, ižač sötab händast kaiken necen aigan. Reagiruidas teravas kadonuden pezaspäi lindunpoigaižen tagut, sätas joukuid i tehtas londoid abidoičijan päle. thumb|right|250px|[[Clamator glandarius-kägen muna varišan muniden rindataden, Egipt, 1903]]
Bel'mondo Žan-Pol'
Kanz
Akt'or oli naižiš kaks' kerdad. Hänel nell' last om sündnu: Patricija-tütär (ühtendes naindaspäi, oli sündnu 1958 — koli 1994), Floranc-tütär (ühtendes naindaspäi, om sündnu 1960), Pol'-poig (ühtendes naindaspäi, om sündnu vl 1963), da Stella-tütar (kahtendes naindaspäi, om sündnu vl 2003).
Variš
Primetind
Varišad krongaba — nece om hondoks säks.
Bel'mondo Žan-Pol'
Kanz
Tähäsai oli Annabell-tütrentütär (om sündnu vl 1988), Kristofer-tütrenpoig (om sündnu vl 1993), Nikol'a-tütrenpoig (om sündnu vl 1997), Alessandro-poiganpoig (om sündnu vl 1991), Viktor-poiganpoig (om sündnu vl 1993) da Džacomo-poiganpoig (om sündnu vl 1998).
Variš
Homaičendad
Kategorii:Kroikoinvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Bel'mondo Žan-Pol'
Irdkosketused
Kategorii:Francijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1933 Kategorii:Sündnuded Francijha Kategorii:Kolnuded Parižas
Mijadzaki Hajao
Hajao Mijadzaki (宮崎 駿 Mijadzaki Hajao); sünd. 5. viluku 1941, Bunkö-rajon, Tokio, Japonii) om japonijalaine kirjutai, pirdai da režissör. Studio Ghibli-kompanijan direktor.
Biografii
Hajao om sündnu Tokion Bunkö-rajonha, lendimiden paloiden «Mijazaki Airplane»-fabrikan pidajan kanzha. Kahtenz' nelläs vellesespäi. Om otnus mangan pirdandha i animacijha lapsessai.
«Keratud rahkoil»-fil'm (2001) sai vn 2003 «Oskar-premijad» kuti parahim animacine täuz'piduzline fil'm. Vn 2014 kül'mkus Mijadzaki sai Oskar-premijad suriš edessatusiš kinematografas. Režissör da hänen radod saihe koumekümne tošt premijad.
Valitud fil'mografii
Mijadzakin täuz'piduzližiden animacižiden fil'miden nimikirjutez, kaikiden niiden hän om režissöraks i kirjutajaks:
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan kirjutajad Kategorii:Japonijan pirdajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Sibai
Sibai (bašk. i Сибай, Сиба́й) om Venäman lidn da lidnümbrik Baškortostanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1913 tedoidamha raudkivendon löudmižsijad. Vl 1938 avaitihe vas'ken da cinkan löudmižsijad Sibain ümbrištos, kätihe küläd radnikžiloks. Vn 1955 21. päiväspäi kül'mkud Sibai om lidnan statusanke, alištub tazovaldkundan tobmudele oikti.
Sibai šingotase Učalin küllästamižfabrikan filialal, kaivuziden tehmižen edheotandal, kaivuzmašiništon paloiden pästandal, mecan ümbriradmižel i leibän pästandal. Lidnan kar'jer om pol'kilometrad süvütte. Uralantagaine LEK (17,4 MVt) radab londuseližel gazal vspäi 2004.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suviuralan päivnouzmaižil pautkil, Ural-jogen oiktal randpolel, 360 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Čeläbinskan agjan röunhasai om 4 km päivnouzmha, Ural-jogehesai — 10 km päivnouzmha, Ufahasai om 285 km lodeheze orhal vai 425 km avtotedme. Lähembaine järed lidn om Magnitogorsk (Čeläbinskan agj) 80 km pohjoižhe orhal vai 100 km avtotedme.
Tujaläs-žilo (1013 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Sibain ližaks. Lidnümbrikon pind — 157,4 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 62 763 ristitud, lidnümbrikon — 63 838 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 67 224 eläjad vl 2009.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): baškiralaižed — 53,0%, venälaižed — 35,6%, totarlaižed — 8,3%, toižed rahvahad — 3,1%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Baškirijan valdkundaližen universitetan Sibain institut i viž Sibain kolledžad: äiprofil'ne professionaline, sauvondan da servisan, pedagogine, medicinine, čomamahtoiden.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Šokšun vepsän küläkund
thumb|right|250px|Küläkundan sijaduz. Šokšun vepsän küläkund (Шокшинское вепсское сельское поселение) — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Kvarcitkülä.
Küläkund om sätud Vepsän rahvahaližen volostin tühjitusen jäl'ghe vl 2005.
Pämez' — Viktorija Butorina vn 2015 sügüz'kuspäi. Edeline küläkundan pämez' oli Andrei Beloutov (2011−2015).
Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suvipäivnouzmas, röunatab Leningradan agjanke suves. «Petroskoi — Šušt»-avtote läbitab küläkundan pohjošt palad. Änižen päivlaskmaižen randan pala om pohjoižes.
Eländpunktad
Kaik koume eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal:
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 974 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 914 eläjad.
Gabbani Frančesko
Frančesko Gabbani (Francesco Gabbani; sünd. 9. sügüz'ku 1982, Karrar, Italii) om italine pajatai da muzikankirjutai.
Biografii
Frančesko om sündnu Karrar-lidnha, muzikantan da soitoiden laukan pidajiden kanzha. Lapsessai vändab barabanoil i gitaral, alaigäčul zavodi väta fortepjanol i basgitaral. Om pästnus keskškolaspäi kodimaižes lidnas. Radoi akustužen i scenižen tehnikanmehen. Karjeran zavodindas edesti muzikad blüz-, fank- i džaz-stiliš.
Pästab singloid vspäi 2011. Vl 2016 mez' ühtni Sanremo festivalihe i jäl'ghižel vodel oti vägestust siš. Vl 2017 hän ezini Italijad «Evrovizii»-konkursal, kus pajati «Occidentali's Karma»-pajon. Gabbani oti kudenden sijan finalas (334 čokkoint).
Irdkosketused
Kategorii:Italijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Vanh Oskol
Vanh Oskol (Старый Оскол) om Venäman lidn da lidnümbrik Belgorodan agjan pohjoižes. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, «sodahoštusen lidn»-arvonke (vspäi 2011). Edel 2008. vot Vahn Oskol i sen rajon oliba eriži.
Enzne
Eländpunktan aluz om pandud vl 1593 kuti Oskol-sodakordon valdkundröunanno lidnan statusanke, nimitihe jogen mödhe. Vl 1655 udesnimitihe nügüdläižikš Carev Alekseev-lidnan udesnimitusenke. Vanh Oskol kändihe makundan keskuseks vl 1727.
Geografijan andmused
Vanh Oskol jagase kudeks territorialižeks rajonaks: Keskuzline, Suvipäivlaskmaine, Pohjoižpäivnouzmaine, Raudten, Kotölan i Metallurgine rajonad. Kaik 78 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Vanhan Oskolan ližaks. Lidnümbrikon pind — 1693,5 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 221 085 ristitud, lidnümbrikon — 256 542 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 224 153 eläjad vl 2018. Vl 2017 kaik 259 986 ristitud elihe lidnümbrikos, sidä kesken 223 360 ristitud lidnas.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Aleksandr Sergijenko (kül'mku 2017 — tal'vku 2021).
Ižanduz da transport
Lidn šingotase raudan metallurgijan keskuseks sijaližel torhudel: elektrometallurgine kombinat i Stoilenskii-küllästamižtegim. Toižed sarakod oma sömtegimišt (leibänedheotandad, bekon, konditerfabrikad, maidkombinat, kalategim), mašiništonsauvomine (tegim metallurgijan täht, demfermašinoiden tegim, gidravline mašiništ), sauvondmaterialiden tehmine (cement, metalližkonstrukcijad, tagodud tegesed), mugažo plastmassantegim radab lidnas.
Avtobusad, kiruhtramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Tatanmaine civiline Vanhan Oskolan lendimport (UUOS / СОЛ) sijadase 6 km lodeheze lidnaspäi, tehtas reisid Moskvha.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Belgorodan agjan lidnad Kategorii:Belgorodan agjan lidnümbrikod
Suecan kanal
thumb|right|250px|Suecan kanalan fotokuva Man kaimdajaspäi. [[Manzal-järv, Timsah-järv da Suren Solakahan järven pala oma ozutadud.]] thumb|right|200px|Kanalan suviagj Suecan portas (Port Taufik), [[Suecan laht]] Suecan kanal (قناة السويس‎, Kanāt es-Sevēs) om ratud vll 1859−1869 (kahtenz' jono vll 2014−2015) Egiptan radnikoiden vägil sauvuz Sinain pol'saren päivlaskmaižröunaks, Egipt-valdkundas. Se om šlüzatoi, ühtenzoitab Indižen (Rusttan meren Suecan laht) i Atlantižen (Keskmeri) valdmerid jügulaivoiden täht.
Enzne da nügüd'
Kaidan kanalan ezmäižed palad oliba saudud Egiptan faraoniden aigoiš. Persijan Darii I-carin aigan lopihe kanalan jonod läz 500 vot edel m.e. Egiptan i Rimalaižen imperijan ohjastajad leviganziba da süvenziba sidä, se oli tetab kuti «Trajanan jogi». Vodele 776 putkotihe mad kanalha Mansur-halifan käskön mödhe, miše torguind jäiži halifatan toižiš sijiš.
Kanalan toštsauvomine zavodihe akcionerižen sebran ohjastusen al, Francii da Egipt oliba sen pidajikš. Egiptan Ismail Paša-ohjastai möi akcijoid suriden velgusiden tagapäi, i vozil 1875−1956 Sur' Britanii ohjasti kanalal faktižešti. Vn 1956 26. päiväl heinkud Egiptan Gamal' Abdel' Naser-prezident nacionalizirui kanalad. Vozil 1956−1957, 1967 i 1973−1975 likundad kanaladme ei olend sodategendoiden tagut.
Egiptan «Suecan kanalan administracii» ohjastab nügüd' kanalal (Suez Canal Authority lüh. SCA). Egiptan sodaväged sauvoiba toižen ten 35 km pitte i süvenzihe völ 37 km, no sen jäl'ghe-ki kanal om üks'teine erasiš sijiš, vl 2014 ümbärteiden ühthine piduz oli 78 km (40%).
Südäin
Kanalan nügüdläine piduz om 173,3 km, sidä kesken kontinentadme 161 km, Keskmeredme 9 km i Suecan lahtedme 3 km. Se om 205 metrhasai levette, valdmeren tazopindanke, 23 m süvütte. Konteinerlaivoile 77,5 metrhasai levette sab ujuda kanalan kal't. Laiv ujub kanaladme 12..16 časud. Vn 2015 elokuhusai oli voimuz pästta kanalan kal't 49 laivhasai päiveses, nügüd' kahtendenke tenke nece lugu om 97. Vl 2009 vedihe mail'man jüguiden kümnendest kanalan kal't.
Kanal kogoneb ratud veziteišpäi i nelläs järvespäi (Manzal Keskmerenno, Timsah, Sur' Solakaz järv da Pen' Solakaz järv).
Toižed ted
Al'ternativad kanalale: Pohjoine merite (Venäman pohjoižrandanno) i raudte Negev-letetazangišton kal't (Izrailin territorii, om projektas).
Irdkosketused
Kategorii:Egiptan geografii Kategorii:Kanalad kirjamišton mödhe Kategorii:Torguindted
Lindberg Čed
Čed Tailer Lindberg (Chad Tyler Lindberg; sünd. 1. kül'mku 1976, Maunt Vernon (Vašington), AÜV) om amerikalaine akt'or.
Biografii
Om sündnu vl 1976 Maunt Vernonha (Vašington-štat). Openzihe Maunt Vernonan Üläškolas. Ezmäine «tozine» rol' oli «Must vell'kund»-fil'mas (1997); kinokritikanmehed vastsiba hänen akt'orvändon pozitivižešti. Edelespäi Čed fil'mzihe tobjimalaz erazvuiččiš serialoiš, ningoiš, kut «Kirhuline abu», «Baffi — vampiroiden murendai» da «Peitmaterialad». Hänen tetab kinomel'kuva om Džessin rol' «Forsaž 1»-fil'mas (2001).
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Vašington-štatha Kategorii:Sündnuded vl 1976
Sidzuok
Sidzuok (静岡 Sidzuoka) voib znamoita geografižid nimitusid Japonijan keskuzpalas:
Palestrina Džovanni Pjerluidži
Džovanni Pjerluidži da Palestrina (Giovanni Pierluigi da Palestrina, Ioannes Petrus Aloysius Praenestinus, vasttase Džannetto-närituznimi (Giannetto) mugažo; sünd. 17. tal'vku 1525 vai 1526, Palestrin-lidnut läz Rimad, Papan agj, — kol. 2. uhoku 1594, Rim, Papan agj, om mahapandud Ph. Petran päjumalanpertiš, Vatikan) oli riman katoližen jumalankodikundan italine muzikankirjutai, organanvändai, horan dirižor, muzikan opendai möhäižen Udessündundan aigan. Riman muzikškolan kaikiš znamasižemb ezitai.
Sädused
Mez' zavodi professionališt sädamižradmišt muzikan sferas vspäi 1554. Kirjuti muzikad pajatandanke äjiden äniden täht kerdalaz (polifonijad) päpaloin, sädi mess-, motet- i jumalanpertin muzik-žanroiš.
Sädusiden keskes om 105 messad, «Gimnad kaiken jumalanpertin voden täht» (Rim, 1589, kaik om 72 gimnoiden ümbriradmišt), «Offertorijad kaiken jumalanpertin voden täht» (Rim, 1593, kaikes ciklas om 68 offertorijad), läz 140 madrigalad i enamba mi koume sadad motetoid. Om jumalanpertin polifonijan toižiden-ki žanroiden sädusid (no motetan pojavad): enamba mi 40 magnifikatad, 11 litanijad, Jeremija-endustajan voikud.
Biografii
Džovanni Pjerluidži pajati jumalanpertin prihaižiden horas lapsessai, ezmäi kodilidnan horas, vll 1537−1540 — Riman Santa-Maria-Madžore-jumalanpertiš. Vll 1544−1549 radnikoiči organanvändajal i kapel'meisteral Palestrin-lidnan ph. Agapitan jumalanpertiš. Siš-žo lidnas Džovanni nai, Lukrecia Gori oli hänen ak.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Rimas
Adigejan Tazovaldkund
Adigejan Tazovaldkund vai Adigei (Республика Адыгея vai muite Адыгея, Адыгэ Республик) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe suviümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Maikop.
Istorii
Adigejan Tazovaldkundan aluz om pandud vn 1922 27. päiväl heinkud kuti Adigejan (Čerkesan) avtonomine agj. Vs 1928 elokun 13. päiväspäi nimitihe sidä Adigejan avtonomižeks agjaks. Vn 1990 15. päiväl tal'vkud Adigei läksi Krasnodaran randaspäi, se sai nügüdläšt nimitust vn 1992 16. päiväl semendkud.
Adigejan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1995 10. päiväl keväz'kud Valdkundaližen Nevondkundan ezitajil. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Pind om 7 792 nellikkilometrad. Mecad ottas territorijan koumandest (läz 2800 km²). Tazovaldkundan territorii mülüb Kuban'-jogen basseinha. Toižed znamasižed joged oma nened: Vauged da Lab oma Kubanin ližajoged; Fars da Giag oma Laban ližajoged. Sur' reskvezišt om ratud Krasnodaran vezivaradim.
Reljef om alangoikaz pohjoižes da mägikaz suves. Ezimägišt da sel'gad mülüdas Kavkazan mägisistemha. Kaikiš korktemb čokkoim om Čuguš-mägenpä 3237 m kortte valdmeren pindan päl tazovaldkundan suves.
Klimat om ven pehmed. Vilukun keskmäine lämuz om −2 C°. Paneb sadegid 560..840 mm vodes.
Londuseližed varad oma londuseline gaz, kuld, sauvondmaterialad (mouckivi, gravii, saved, letked), mec, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Vauged pert' om Adigejan Tazovaldkundan pämehen, Valdkundaližen Nevondkundan da Ministrišton ištundsija [[Maikopas.]] Murat Kumpilov (vspäi 2008 radoi tazovaldkundan päministran) radab tazovaldkundan pämeheks vs 2017 vilukun 12. päiväspäi. Tazovaldkundan pämez' märičeb Ministrišton strukturad, paneb päministrad da toižid ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke, sen hüvästusen sandan jäl'ghe. Tazovaldkundan pämehen da Ministrišton ühthine Administracii om hänele abhu. Vn 2017 10. päiväl sügüz'kud Valdkundaližen Nevondkundan ezitajad vahvištihe pandud Venäman prezidental tazovaldkundan pämest.
Adigejan parlament om üks'kodine Valdkundaline Nevondkund (Хасэ). Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks, ličemha röun om 7% partijoiden täht. Vladimir Narožnii radab Nevondkundan ezimeheks vs 2013 vilukun 16. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Adigejan Tazovaldkundan Ministrišt. Natal'ja Širokova tegeb sen päministran velgusidme vspäi 2017. Tazovaldkundan ministrused, komitetad da ohjandused alištudas Ministrištole.
Adigejan Valdkundaližen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 439 996 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Vl 2018 lidnalaižiden pala om 47%.
Kaik om kaks' lidnad tazovaldkundas da viž lidnanvuittušt žilod. Toine lidn om Adigeisk, järed eländpunkt om Jablonovskii (enamba 30 tuh. eläjid). Vl 2018 kaik om 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 61,5%, adigejalaižed — 24,3%, armenijalaižed — 3,5%, ukrainalaižed — 1,3%, kurdlaižed — 1,0%, čerkesalaižed — 0,6%, totarlaižed — 0,5%, čiganalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 3,5%, rahvahuden ozutandata — 3,3%.
Šihani
Šihani (Шиха́ны) om Venäman lidn da lidnümbrik Saratovan agjan pohjoižes. Vhesai 2019 se oli sauptud lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1820 kuti Vasilii Orlov-Denisov-grafan usadib. Vspäi 1923 Rusttan Armijan himižen azegišton kodvindstancii zavodi radod senno, möhemba armijan keskuzline himine poligon. Vl 1997 Šihani (ende Vol'sk-17) sai erižen lidnan statusad. «Šihan» znamoičeb izoliruidud kukkast päivlaskmha Suvižes Uralaspäi.
Vspäi 1961 Valdkundaline organižen sintezan tehnologijoiden institut radoi lidnas, se eci uzid morijoid i travijoid substancijoid i tegi niiden kodvindpartijoid vhesai 1993. Institut eli bankrotnendas läbi vl 2008, i nügüd' edheotand sen alusel pästab zellid (sidä kesken živatoiden täht), sädab himižen i tekstiližen tegimišton processoid.
Šihani šingotase tedoinstitutal i sen himižel tegimel, mugažo himižsubstancijoiden edheotandal maižandusen täht.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähižed Šihani-2-žilo (Vol'sk-18-sodalidnut poligonanke, edel 2000 vot mülütihe Šihani-lidnha administrativižikš) i Šihani-4-žilo (arsenal) oma Vol'sk-lidnan paloikš. Matkad Saratovhasai om 103 km suvipäivlaskmha orhal, 136 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Vol'sk 10 km suvipäivnouzmha orhal, 15 km avtotedme vai raudtedme, i Balakovo 44 km päivnouzmha orhal, 53 km avtotedme vai raudtedme. «Saratov — Balakovo»-avto- i raudtekeskustad mändas 1 kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Volgan oiged rand om 15 kilometras suvipäivnouzmha i suvhe.
Šihani om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se om ümbärtud Vol'skan rajonan territorijal.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,0%, čuvašalaižed — 2,2%, ukrainalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 3,1%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: üks' Šihaniš (Jumalanmaman «Rigouskoi»-jumalaižen jumalanpert', 1997) i koume Šihaniš-2 (Mikulai-čudonsädajan vn 1997 jumalanpert' i vn 2012 časoun', ph. Lukan kodijumalanpert' sodaläžundkodinno).
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Vol'sk-lidnas.
Municipaližen ühtnikan edeline pämez' om Andrei Tatarinov (kül'mku 2016 — eloku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saratovan agjan lidnad Kategorii:Saratovan agjan lidnümbrikod
2. Moisejan kirj
thumb|right|250px|[[Moisei mureneb platoid Kümnenke käskönke. Rembrandtan kuva, 1659]] 2. Moisejan kirj (שְׁמוֹת‎ Šemot «nimed», Ἔξοδος Eksodos, Exodus, Исход), vai Lähtendan kirj, om evrejan Toran kahtenz' kirj videspäi i hristanuskondan 2. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj libub 8.-6. voz'sadan EME koumes purtkespäi: Jahvist, Elohist i papiden (arboiden) kodeks. Kümne käsköd, Zavetan käskusišt i meren pajo libudas toižiš penembiš purtkišpäi. Kaik om 40 jagust kirjas, ühtenzoittas niid koumeks palaks.
Pord ümbrikirjutase kirjas evrejalaižiden alištusespäi Egiptas faraonal i heiden lähtendan Egiptaspäi kahten voden zavodindhasai, Iakovan jäl'ghetulijoiden ahtištusišpäi Skinii-matkpühäpertin sädandhasai. Starinoičese Moisei-endustajan sündundas da elos, evrejalaižiden matkas meren pohjadme Sinai-mägennoks, Kümnen käskön sandas.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Don't Take Away My Heart
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicii om änetadud vl 1999, sen tegii i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud evrodens-stiliš.
Singl om pästtud BMG- i Ariola-leibloil, saihe kahesandhe sijhasai Grekanman čartas.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2000 pajod Kategorii:Vn 2000 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
De Agostini
«De Agostini» (DeAgostini) om italine pästandkodi, edheotandoiden ühtennimižen gruppan (De Agostini S.p.A.-holdingan) pala. Holdingan edheotandad: De Agostini Editore, De Agostini Communications, International Game Technology (51 % pidai, London), DeA Capital (rahapanendoiden tehmine).
Kompanijan aluz om pandud Rimha Džovanni De Agostini-geografal vl 1901. Se pästli geografišt enciklopedijad eziauguižešti. Sirdi Italijan lodeheze, päfaterad sijadasoiš Novar-lidnas i Milanas.
Publikoičeb tedoližpopulärižiden aiglehtesiden tematižid serijoid. Pästab 13 kelel, gruppal om filialoid 30 valdkundas, sidä kesken Japonijas, Sures Britanijas i AÜV:oiš. Radab Venämas vspäi 2004, vspäi 2013 ičeze venämalaine internet-lauk om olmas.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan kompanijad Kategorii:Pästandkodid kirjamišton mödhe
Kamenk (lidn, Venäma)
Kamenk (Ка́менка) om Venäman lidn da lidnankund Penzan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Kamenkan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud amuiženno kiviženno bradindsijanno 18. voz'sadan augotišes kuti žilo nügüdläiženke nimenke. Žilon toine nimi oli Dmitrijevskoje ph. Dmitrii Salonikilaižen jumalanpertin mödhe, mainitaškanzihe vspäi 1717. Kätihe rajonan keskuseks vl 1928, radnikžiloks vn 1944 15. päiväl kezakud. Se sai lidnan statusad vs 1951 sulakun 18. päiväspäi.
Kamenk šingotase maižanduztehnikan tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (savič, raudbetontegesed, putegesed), sömtegimištol (järed sahartegim, voitegim, leibtegim, oludtegim, surintegim, maploduiden konservedheotand).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan pohjoižes, Atmis-jogen hural randal tobjimalaz (Атмис 114 km pitte, Mokšan üläjoksmusen hura ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Penzhasai om 63 km päivnouzmha orhal, 80 km avtotel vai 86 km raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Belinskii 49 km suvipäivlaskmha orhal vai 55 km avtotedme, i Alalomov 46 km lodeheze-pohjoižhe orhal, 73 km avtotedme vai raudtedme. «Penz — Tambov»-avtote ümbärdab lidnad suvespäi. Belinskai-raudtestancii (Белинская) radab lidnan keskuzpalas «Penz — Moršansk»-raudtekeskustal vspäi 1874, edel voziden 1918..1925 stancijan nimituz oli Vojeikovskai (ven. Воейковская). Toine stancii om Sel'maš raudteplatformanke, om olmas vspäi 1958.
Kamenk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 31,82 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 8 265 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 577 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 45..46 tuhad eläjid vll 1995−1998 (46 700 rist. vl 1996). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 36 566 eläjad.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,4%, totarlaižed — 4,9%, toižed rahvahad — 6,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid ratas lidnas: ph. Dmitrii Salonikilaižen i ph. Aleksandr Nevalaižen. Islaman pühäpert' om avaitud vspäi 1999.
Kamenkan tehmižtehnologijoiden da edheotaikundan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan Administracijan pämez' om Väčeslav Moiseev (kül'mku 2019 — sügüz'ku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Penzan agjan lidnad *
San Tome da Prinsipi
San Tome da Prinsipi, täuz' oficialine form — San Tomen da Prinsipin Demokratine Tazovaldkund (República Democrática de São Tomé e Príncipe [sɐ̃ũ tu'mɛ i 'pɾı̃sɨpɨ]), om sar'hine valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, kaikiš penemb portugaližkel'ne ma mail'mas dai üks' kaikižiš penembiš valdkundoišpäi ičeze kontinentas. Atlantižen valdmeren Gvinejan laht ümbärdab ühtennimišt sarištod. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om San Tome.
Etimologii
San Tome-nimituz znamoičeb «Pühä Homoi». Portugaližed kolonizirujad anttihe sarele mugošt nint ičeze tulendan aigan.
Istorii
Vl 1975 heinkun 12. päiväl San Tome da Prinsipi tedištoiti ičeze ripmatomudes Portugalijaspäi.
Valdkundan Konstitucii om vahvištadud vl 1975. Se om väges voziden 1980, 1982, 1987, 1990 i 2003 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|San Tome da Prinsipin geografine kart. San Tome da Prinsipi sijadase 250..300 kilometras Gabonaspäi päivlaskmpolhe. Kogoneb San Tome-sart (48x32 km), Prinsipi-sart (16x6 km) da kuzid penembaižid sarid. Matkad kahten suren saren keskes om 140 km. Randanpird om 209 km. Ekvatoran pird venub ani läz San Tome-sart suvipoles.
San Tomen da Prinsipin klimat om meren ekvatorialine, sigäna om neps da upar'. Vodes om üks' vihmsezon, redukun da semendkun keskes. Paneb äi sadegid, 1000..5000 mm man pohjoižpolespäi suvipäivlaskmpolehe. Om kaikenaigaižid jogid, ned jokstas mägilpäi.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, kala, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|San Tome da Prinsipin prezidentan pert'kulu. San Tome da Prinsipi om unitarine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de São Tomé e Príncipe). Rahvaz valičeb händast videks vodeks, enamba kaht strokud ei sa. Hän paneb päministrad (port. Primeiro-ministro) radsijha, no enambuden partijan laskendan sandan jäl'ghe. Päministr paneb radnikusile 14 ministrad.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (Assembleia Nacional), se mülütab 55 deputatad-ühtnijad. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks.
Prezident voib pästta parlamentad radmaspäi kaikiden partijoiden ezinendan jäl'ghe. Nacionaline Suim voib jätta ohjastust radmata ičeze absolütižen enambuden pätandal — «hondostusen ozutand»:al. Juridižen tobmuden sarakon pä om Ülembaine Käskuzkund.
Prezidentan järgvaličendad oliba vn 2016 17. heinkud i 7. elokud, Evaristu Karval'ju sai vägestust kahtendes turas (100%, vastustai boikotirui valičendoid) da radab ühtenden strokun vs 2016 sügüz'kun 3. päiväspäi, ende oli päministran 3,5 kud vl 1994 i pol'vot vll 2001−2002. Järgvaličendad parlamentha oliba vn 2018 7. redukud. Žorži Bom Žezuš radab päministran vs 2018 tal'vkun 3. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: San Tomen da Prinsipin administrativiž-territorialine jagand.
San Tomen da Prinsipin Demokratine Tazovaldkund alajagase kahteks agjaks (provincijaks) — San Tomen agj i Prinsipin agj. Agjad alajagasoiš 7 ümbrikoks, niišpäi 6 oma San Tome-sarel.
Eläjad
San Tomes da Prinsipiš elädas santomelaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 190 428 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2012): katolikad — 55,7%, protestantad — 12,4%, mana-uskond — 2,3%, Jehovan tundištajad — 1,2%, toižed uskojad — 6,2%, religijatomad — 21,2%, märhapanendata — 1,0%.
Ristitišton absolütine enambuz (läz 95%) eläb San Tome-sarel, koumandez — San Tome-pälidnas. Kaik om 12 lidnad da žilod valdkundas (2012). Toižed lidnad (5..10 tuh. rist.): Trinidadi, Neveš, Santan, Santu Amaru.
Ižanduz
Vl 2012 San Tomen da Prinsipin päeksport oli kakao (36%), časud (17%), kalližarvoižed kived da hobed (12%); toine eksport — kofe, kopr, pal'mvoi.
Šahunj
Šahunj (Шаху́нья) om Venäman lidn Alalidnan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Šahunjan lidnümbrikon (edel vn 2011 kül'mkud — rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii
Ende marilaižed eliba enambuses lidnan tahondas. Eländpunktan aluz om pandud mecoiden i soiden sijha vl 1921 kuti žilo Šahunj-raudtestancijanno sauvomha da holitamha «Alauz'lidn — Kotel'nič»-raudtekeskustad koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha ühtennimižes Šahunj-küläspäi (om olmas nügüd'-ki). Saudihe puruvedimdepod vodele 1928. Vspäi 1933 kändihe radnikžilod rajonan keskuseks. Žilo sai lidnan statusad vn 1943 27. päiväl redukud.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, 152 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Černušk (Čornai)-jogi da sen pened Kopan'- i Samarih-ližajoged jokstas lidnadme suvespäi pohjoižhe (Vetlugan i Volgan hurapol'ne bassein). Matkad Kirovan agjan röunhasai om 20 km suvipäivnouzmha, Alauz'lidnhasai om 218 km suvipäivlaskmha orhal, 263 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Jaransk (Kirovan agj) 86 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 101 km avtotedme, Uren' 54 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 57 km avtotedme vai raudtedme, i Vetlug 54 km lodeheze orhal vai 66 km avtotedme.
«Alauz'lidn — Kirov»-raudtekeskust jagab lidnad poleti, «Alauz'lidn — Kirov»-mante ümbärdab lidnad suvipäivlaskmaspäi.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,2%, totarlaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 2,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman Katken jumalanpert' (1994) i koume časounäd.
Šahunjan agrarižen industrijan kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Räžsk
Räžsk (Ряжск) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Räzanin agjan suves. Se om Räžskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1502 kuti varmitadud Rässkoje Pöud-žilo (Рясское Поле) ühtennimižen tahondan pohjoižes kaičemha tarabošsijad Okan i Donan basseinoiden keskes. Räžsk sai makundan lidnan statusad vl 1778. Vl 1866 raudte tuli lidnha, raudteradnikoiden Novoräžskii-žilo om ühtištadud lidnanke. Toižen mail'man sodan aigan lidn ei olend okkupiruidud, no alastui bombardiruindale vn 1941 kül'mkus, nacistoiden sodaväged oliba 15 kilometras lidnaspäi.
Räžsk šingotase avtokohendusen tegimel (mašiništ kommunaližen tehnikan täht), savičun tegimel i kirjeiženkoriden painuzfabrikal, sömtegimištol (konservtegim, maidkombinat, leibänkombinat, villän edheotand), severz'-se raudtedepoid ratas lidnas. Neniden materialiden samine om läz lidnad: bur hil', mineraližed mujutimed, šebin', saved, letked.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, Hupt-jogen molembil randoil (Хупта vai Купта 101 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Räzanihesai om 105 km pohjoižhe orhal, 113 km avtotel vai 115 km raudtel. Lähembaine lidn om Korablino 24 km pohjoižhe orhal, 31 km avtotedme vai 26 km raudtedme. Räžsk I-raudtestancii radab lidnan päivnouzmas «Räzan' — Mičurinsk»- i «Väz'm — Sizran'»-keskustoil vspäi 1866.
Räžsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Rajonan administracii tegeb lidnankundan administracijan velgusidme vspäi 2014.
Eläjad
Vl 1897 ristitišt oli 14 800 eläjad, vl 1939 — 5 505 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 674 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25..27 tuhad eläjid vll 1970−2001 (27 217 rist. vl 1989).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,7%, toižed rahvahad — 4,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' stancijanno (om saudud vl 1898), Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' kaumžomal (sauvondan voded 1862−1869), Raštvoiden jumalanpert' (om letud vll 1822−1840), časoun' pölištunuziden sodamehiden muštoks lidnan keskuzpalas (om sätud vll 2001−2005). Viž pühäpertid kadoiba: Jumalanmaman Blagoveššenjan päjumalanpert' i nell' jumalanpertid.