cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Darvin (lidn)
Enzne
Amuižiš aigoišpäi lidnan tahond seižui Avstralijan aborigenoiden torguindteil, vedihe tavaroid Suvipäivlaskmaižes Azijaspäi kaikedme kontinentadme. Eländpunktan aluz om pandud evropalaižil vl 1869 kuti Palmerston-meriport. Se nimitase nügüdläižikš vspäi 1911 Čarl'z Darvinan oiktastuseks.
Darvinan ižandusen päsarakod oma samižtegimišt (kivivoi da londuseline gaz šel'fal, urankivend, kuld, cink, marganc, boksitad), turizm, tatanmaižiden da AÜV:oiden sodavägiden holituz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Timoran meren lapakol randal. Alištub lujile tropižile ciklonile (tal'vku-keväz'ku), kova tullei tegi lujid murendusid vozil 1897, 1937, 1974. Vspäi 2003 raudte ühtenzoitab lidnad Adelaidanke. Matkad Kanberhasai om 3137 km suvipäivnouzmha orhal.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 127 532 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Palmerston-kaimdailidnan aluz om pandud vl 1981 jügedan klimatan tagut mererandištol, nece kaimdailidn sijadase 20 km suvhe Darvinaspäi.
Edeline lidnan pämez' oli Katrina Fong Lim (2012−2017).
Irdkosketused
Kategorii:Avstralijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sjerra Leone
Sjerra Leone (Sierra Leone [siˌɛ(ə)rə liˈoʊn(i)]), täuz' oficialine nimituz — Sjerra Leonen Tazovaldkund (Republic of Sierra Leone), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, Atlantižen valdmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Fritaun.
Istorii
Vn 1961 27. päiväl sulakud Sjerra Leone tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Svobodnii (Severskan rajon Krasnodaran randas)
Svobodnii (Свободный) om Venäman futor Krasnodaran randan Severskan rajonas.
Sjerra Leone
Istorii
Vozil 1967−1968 sodakukerdusiden pord oli valdkundas. Vozil 1991−2002 rahvahanikoiden soda oli, läz 75 tuh. ristituid oli riktud.
Svobodnii (Severskan rajon Krasnodaran randas)
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe futoran eläjiden lugu om 157 ristitud.
Sjerra Leone
Istorii
Vn 1991 Konstitucii üdessünduti äjiden partijoiden sistemad. Jäl'gmaine kudenz' lugul Konstitucii tuli väghe vl 1996.
Svobodnii (Severskan rajon Krasnodaran randas)
Kategorii:Severskan rajon Kategorii:Krasnodaran randan eländpunktad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman küläd
Sjerra Leone
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Sjerra Leonen topografine kart. Sjerra Leone om mavaldkundröunoiš Gvinejanke pohjoižes da päivnouzmas (röunan piduz — 652 km), Liberijanke suvipäivnouzmas (306 km). Ühthine röunoiden piduz om 958 km. Valdmererandanpird om 402 km pitte suvipäivlaskmas da päivlaskmas.
Kiss
«Kiss» (virktas mugažo, «čoksaiduz» anglijan kelespäi) om amerikaine muzikgrupp. Gruppan aluz om pandud Nju Jork-lidnha vn 1973 vilukus. Om olmas tähäsai.
Sjerra Leone
Geografijan andmused
Mererandaline tazangišt vajehtab 600-metraižhe mägištho man südäimehe. Sen kaikiš korktemb čokkoim om Bintimani (Loma Mans), 1948 m valdmeren pindan päl. Päjoged oma Sur' Skarsies (Kolente), Pen' Skarsies (Kab), Rokel, Džong, Mabole, Sev, Moa da Makon.
Kiss
Grupp edestab pajoid glemrok- i šokrok-stiliš. Pajatab anglijan kelel.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Glemrokgruppad Kategorii:Muzikgruppad vl 1973 alusenpanendanke
Sjerra Leone
Geografijan andmused
Klimat om subekvatorialine, räk da luja neps. Vihmsezonan aigan (semendku-reduku) paneb sadegid 4000..4500 mm mererandpolel da 2000..2500 mm man südäimes. Kuiv sezon vedase kül'mkuspäi sulakuhusai, sen aigan kuiv harmatan-tullei puhub Saharaspäi da tob räkäd. Valdmererandal kesklämuz om +24..+27 C°, man südäimes +20..+23 C°.
Londuseližed pävarad oma diamantad, boksitad, titankivend; toižed varad oma cirkonii da kala.
Politine sistem
thumb|right|250px|Sjerra Leonen Ülembaine käskuzkund [[Fritaunas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Republic of Sierra Leone), hän-žo armijan päkäsknik da ohjastusen pämez'. Prezident paneb varaprezidentad da ohjastusen ministrid radsijha (ministrid — parlamentan nevondan mödhe). Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas. Ku kandidat otab penemb mi 55%, toine valičemižtur tegese.
Parlament om üks'kodine, Ezitajiden Kodi (House of Representatives), 124 ühtnijanke: kaik rahvaz valičeb 112 heišpäi, völ 12 ühtnijoid ümbrikod pandas radsijha päiči kahtid pälidnaižid. Valdatusiden strok om viž vot ezmäižes ištundaspäi.
Prezidentan järgenduseližed valičendad da päjärgvaličendad parlamentha oliba vn 2018 7. i 31. päivil keväz'kud. Džulius Maada Bio om nügüdläine prezident (sai 51,8%), hänel ühtenz' strok lugese vs 2018 sulakun 4. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Sjerra Leonen administrativiž-territorialine jagand.
Eläjad
Uskondan mödhe (2013): islamanuskojad — 78,6%, hristanuskojad — 20,8%, toižed uskojad — 0,3%, märhapanendata — 0,3%.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Bo, Kenem, Makeni.
Ižanduz
Vl 2012 Sjerra Leonen päeksport oli diamantad (29%), alüminii (14%), kakao (12%), meriastjad kaluištonke (10%), titan (8%); toine eksport — cirkonii, kofe, kala, avtorenghad.
Järved (külä)
Järved, vai Järvenkülä, Järvidenkülä, Järvidekülä (Лукинская, pagin. Озёра, Järvienkylä) om vepsän külä Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonan suves. Mülüb Vinglan küläkundha vspäi 2006.
Istorii
Külišt mainitase ezmäižen kerdan vl 1496. Se om ühtenzoittud eländpunktaks vs 1970 tal'vkun 31. päiväspäi. Oficialine venän nimituz om anttud suremban külän mödhe, eile külišton. Nevondkundaližen aigan külä šingotihe maidon tehmižel.
Vhesai 2006 külä oli Järviden küläkundan keskusen 13 eländpunktanke.
Geografijan andmused
Külä sijadase Ojat'-jogen hural randal, kus jogi i sijaline järv sätas kaglast. Kaik om 8 nimitadud irdad da 2 kujod.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 241 ristitud (venälaižed — 57 %, vepsläižed — 42 %, toižed rahvahad — 1 %). Kaikiš suremb külän ristitišt oli 334 eläjad vl 1989.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
B
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Bb B (b) om latinan kirjamišton 2. kirjam. Libub grekan kirjamišton beta-kirjamespäi. Znamoičeb [b]-konsonantad, erasiš keliš [p]- vai [v]-sätkulundoid.
Se om kahtenz' kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [bee].
Homaičendad
Kategorii:Latinan kirjamed
Suomen kel'
pisi|oiged|250px|Suomen kelen levigandusen kart. Suomen kel' (ičeze nimituz: suomi, suomen kieli) om suomalaiž-ugrilaine kel', kudamb mülütadas baltijan meren suomalaižiden keliden oksha. Suomen kelel pagižeb kuz' millionad ristituid Suomenmas, Ročinmas, Venämas da toižiš valdkundoiš.
Suomen kel' om agglütinativine kel'.
Grammatik
Suomen keles om 15 kändod:
Allehomaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Ročinman keled Kategorii:Suomenman keled Kategorii:Venäman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Catch the Catch
«Catch the Catch» (Püda Catch:ad) om alamalaiž-saksalaižen C. C. Catch-pajatajan debütine al'bom. Se om pästtud vn 1986 28. päiväl sulakud.
Pajoiden nimikirjutez
Kategorii:C. C. Catch:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1986 al'bomad Kategorii:Debütižed al'bomad
Morken Sverre
Vspäi 1972 mez' radoi Norvegijan Bankan pirdajan i sädi banknotoiden ocpolid. Enamba koumekümned vot Morken gravirui počtmarkoid valdkundaližen počtan täht (Posten Norge). Hänen dizainan äjad norvegižed markad oliba nimitadud parahimiden keskes mail'mas. Mez' sädi enamba 150 markad, se om Norvegijan markoiden kümnendez vspäi 1855. Sen paloin, gravirui ühtni valdkundan standartižiden markoiden «Počtsar'vut»-serijan sädandaha.
Vn 2004 kezakus Sverre Morken sai Kunigahan kuldmötalid arvostadud radmižes (Kongens fortjenstmedalje) ičeze satusiš čomamahton da dizainan sferas.
Ičeze studii i galerei om Morkenal Nord-Atndalenas. Nügüd'aigan pirdai om lebus, sab penzijad.
Homaičendad
Kategorii:Norvegijan pirdajad Kategorii:Gravirujad Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Bateti
thumb|right|250px|Bateti Bateti (ბატეთის ტბა Batetis t'ba ) om pen' reskveden järv Gruzijan keskuzpalas.
Pind om 0,02 km², basseinan pind — 5 km². Järven süvüz om 12 metrad. Om ümbärtud kavag'puil. Sijadase Trialetin mägisel'gan pohjoižpautken alangos, Batetickali-jogen alangištos (lankteb Dzam-jogehe, Kuran oigedpol'ne bassein), 1313 m ü.m.t. korktusel. Jädub tal'vkus-keväz'kus. Suvirand om sokaz. Oja jokseb järvespai.
Torp i harv anatoline triton elädas järves.
Čudovo
Čudovo (Чу́дово) om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan pohjoižes. Se om Čudovon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Čudovo-eländpunktad mainitasoiš ezmäižen kerdan Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vl 1539 kuti Čudovo Kerestil- (Чудово на Керести) i Čudovskai Luk- (Чудовская Лука) küläd. Kätihe Jam-Čudovo:ks «Piter — Moskv»-počtraktal, se läbiti Uz'lidnad. Vll 1849−1851 saudihe «Moskv — Piter»-raudted, i Čudovo šingotaškanzihe raudtežiloks. Vl 1871 raudte ühtenzoiti sidä Uz'lidnanke. Vl 1923 kätihe lidnanvuiččeks žiloks, vn 1937 20. päiväl kezakud anttihe lidnan statusad.
Suren sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistižen Germanijan sodavägil (20. eloku 1941 — 29. viluku 1944).
Čudovo šingotase energetižen mašinansauvomižen tegimel, sauvondmaterialiden tegimil (faner, špon, mineraline lämuzizoläcii, raudtebetonšpalad, metallkonstrukcijad), järedal konditerfabrikal i virifabrikal, mugažo cementan tegim om sauvomas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kerest'-jogen hural randal tobjimalaz (Olhavan hura ližajogi), 34 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, «Moskv — Piter»- i «Sur' Uz'lidn — Volhov»-raudtekeskustoil. Matkad Leningradan agjahasai om 12 km lodeheze, Surhe Uz'lidnhasai om 70 km suvhe kaikil teil, Piterihesai om 118 km lodeheze, Moskvhasai — 532 km suvipäivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Leningradan agjan Lüban' 30 km lodeheze avtotedme vai raudtedme i Kiriši 42 km pohjoižpäivnouzmha orhal, raudtel vai 57 km avtol.
Lidn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Kazanin jumalaižen jumalanpert' om avaitud, letihe vll 1904−1906.
Čudovon tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Tähthasižed sodad
thumb|right|250px|«Tähthasižiden sodoiden» logotip «Tähthasižed sodad» (Star Wars) om tehtud AÜV:oiš epine tedoliž-fantastine sag. Džordž Lukas om sen režissöraks. Originaline kel' om anglijan kel'.
Kinoepopei
Kahesa epizodad mülüdas kinematografižhe «Tähthasižed sodad»-ciklha, ned oma fil'mdud koumes etapas. Epizodad IV-VI oma fil'mdud ezmäižil, sid' — epizodad I-III, sen jäl'ghe epizodad VII-VIII.
Originaline trilogii
Trilogii-prikvel
Trilogii-sikvel
Istorijad
Vl 2012 tuli ezmäižen epizodan udištadud variant  — 3D-nägus.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Fil'mserijad Kategorii:Tedoline fantastik
Kajugan kel'
Kajugan kel' vai Kajug (ičeze nimituz: gayogo̱hó:nǫ’) om üks' irokezižiš kelišpäi, kudambal pagištas kajug-rahvaz Kanadan Ontario-agjas.
Pagižijoiden lugu om 61 ristitud (vn 2016 rahvahanlugemižen mödhe, vl 2012 oli 79 pagižijad). Se om üks'jäine eläb pagin, toine om kadonu AÜV:oiden Oklahom-štatha, oli levitadud siš edel 1980-nzid vozid.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Homaičendad
Kategorii:Irokezižed keled Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Kanadan keled
Birbincpu
Birbincpu (Salix fragilis) om lehtezpun erik. Mülütadas Raidaižed-sugukundha. Erased tedomehed lugetas erikod gibridižeks: Salix ×fragilis = Salix alba × Salix euxina.
Leviganduz
Eziauguine areal om Evrop i Päivlaskmaine Azii. Ištutadas dekorativižeks kazmuseks kaiked mail'madme, om introduciruidud erikoks Afrikas, Avstralijas i Pohjoižamerikas.
Navedib nepsoid savekahid süvid mahusid. Kazvab jogiden, järviden i uitoiden randoidme, luhtoiš, nepsoiš tahoiš, no ei sodunuziš.
Ümbrikirjutand
Kümnevozne pu sase 15..20 metrad kortte i 6..8 metrad diametral. Eläb 75 vodhesai. Kron om levedladvaine kangazpertinvuitte. Kor' om burhahk mujul, süvidenke haugelmasidenke tüvel. Änikusen nimituz om birbas'jad i lambhaine.
Birbvicad nimitasoiš mugažo birbinceižed i birbingäižed, ned oma oiktad pal'had loštajad, ruzan vai olivpun mujun, kändasoiš dropkikš (räbedoikš) alusel elon nellän voden jäl'ghe. Lehtesed oma kaidad, lanktas maha sügüzel vihandad vai pakuižed.
Homaičendad
Kategorii:Raidaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused
Lihul
thumb|left|250px|Enččen Lihulan volostin kart (2012) Lihul (Lihula) om Estinman lidn valdkundan kontinentaližen palan päivlaskmas. Mülüb Pärnun makundha, sen Läänerannan volostin administrativine keskuz. Makundan kaikiš penemb lidn nelläspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš Leale-nimenke vl 1211, kut Leal vl 1519, Lihhola Lin vl 1798. Nimituz om Ligover' Venän purtkiš. Vspäi 1211 Estländijan episkopan rezidencii sijazihe täs. Vll 1238−1242 kivine lidnuz oli saudud kukhal amuižiden lidnuziden sijas Livonijan ordenan abunke. Kaitas lidnusen jändusid nügüdläižen lidnan pohjoižes. Naižjumalankodi oli saudud vll 1262−1285, sauptihe 16. voz'sadan keskes, sen sauvused oliba hüväs olendas 17. voz'sadan lophusai.
Kätihe Lihulad lidnanvuiččeks žiloks vl 1945. Vll 1950−1961 se oli Lihulan rajonan administrativižeks keskuseks. Radnikžilo sai lidnan oiktusid vl 1993 i vhesai 1999 Lihul oli erigoittud lidnaks-municipalitetaks Läänen makundas. Vl 1999 ühtištuihe lidnad Lihulan volostinke. Vn 2017 redukuspäi tühjitihe Lihulan volostid, sätihe Läänerannan volostid Läänen makundan kahtes i Pärnun makundan kahtes volostišpäi, mülütihe kaiked territorijad Pärnun makundha.
Lihul šingotase torguindan i valdkundaližiden holitišiden sijaližeks keskuseks, sauvondsegoitusiden edheotandal (Uninaks AS), kouriden tehmižen kompanijal (Narma OÜ), paštandsijal. Lidnan muzei radab Lihulan enččen usadiban (mizan) kompleksas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan lodehes, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad makundan Pärnu-keskushesai om 51 km suvipäivnouzmha orhal vai 57 km avtotedme, Tallidnhasai om 113 km pohjoipäivnouzmha avtotedme. Enzne Haapsalu-keskuz om 34 km lodeheze orhal vai 53 kilometras mantedme.
Eläjad
Vl 1989 eläjiden lugu oli 1 872 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt. Vodele 2000 lidnan ristitišt poleni i oli 1 497 eläjad. Vl 2011 kaik 1 338 eläjad oli lidnas, vl 2019 — 1 201 kaikenaigašt eläjad, volostin nelländez-videndez.
Rahvahad (2011): estilaižed — 97,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,6 %.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pärnun makund
Rekha
Rekha (mugažo anglijan kelel, ரேகா, రేఖ, रेखा), todesine nimi om Bhanurekha Ganesan (mugažo anglijan kelel, பானுரேகா கணேசன், భానురేఖ గణేషన్, भानुरेखा गणेशन; sünd. 10. reduku 1954, Madras, Britanine Indii) om indijalaine Bollivudan aktris. Edestab rolid hindikel'žiš fil'miš tobjimalaz.
Biografii
Vspäi 1966 aktris ühtni enamba mi 180 fil'miš. Rekha sai vn 1982 Indijan rahvahališt kinopremijad parahimas naižroliš «Kalliž Umrao»-fil'mas.
Kanz
Oli lähtnu mehele üks'jäižen kerdan vodel 1990, mužik rikoi ičtaze AÜV:oiš vl 1991. Rekha eläb ičeze kodiš Mumbai-lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Čennaihe
Biškek
Biškek (Бишкек) om Kirgizstanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om lidn tazovaldkundan alištusenke.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1878 kuti Pišpek lidnan statusanke Venäman imperijan kozakištol pandud mantazole Kokandan hanan lidnusen sijas. Vll 1926−1991 nimitihe lidnan Frunze:ks, ripmatomas Kirgizstanas — nügüdläižikš.
Lidn šingotaškanzi tegimištol'žeks keskuseks Suren sodan aigan edheotandoiden evakuacijan sihe taguiči. Biškek om tegimišton äisarakoine keskuz, päsarakod oma sömtegimišt, energetik, mašiništonsauvomine i metallan ümbriradmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, Ču-jogen alangištos i Tän'-Šanin ezimägištol, 700..900 m korktusil, 800 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Kazahstanan röunhasai om 25 km pohjoižhe orhal.
Biškek jagase nellhä territorialižhe rajonha: Pervomain, Sverdlovan, Oktäbrin i Leninan rajonad. Severz'-se žilod alištudas rajoniden tobmudele, i ühthine pind lidnan administracijan ohjandusen al om 160 km².
Eläjad
Vl 2009 eläjiden lugu oli 835 743 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Islaman 7 pühäpertid i ortodoksižen hristanuskondan 4 jumalanpertid oma olmas lidnas.
Biškek om professionaližen üläopendusen keskuseks, kaik 22 üläopendusen aluzkundad sijadasoiš lidnas.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline «Manas»-lendimport (FRU) sijadase 23 km lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Kazahstanan, Venäman, Turkanman järedoihe lidnoihe, jügureisid Kitaihe.
Irdkosketused
Kategorii:Kirgizstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Kirgizstanan lidnad tazovaldkundan alištusenke
Ma (znamoičendad)
Ma voib znamoita:
Tambovan agj
Tambovan agj (Тамбовская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Tambov.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine, se om venäkel'.
Istorii
Tambovan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 27. päiväspäi.
Tambovan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1994 30. päiväl kül'mkud Agjan Duman ezitajil da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Tambovan agjan reljefan kart. Agjal om röunoid Penzan da Saratovan agjoidenke päivnouzmas, Voronežan agjanke suves, Lipeckan agjanke päivlaskmas da Räzanin agjanke pohjoižes. Tambovan agj om mererandatoi.
Pind om 34 462 km². Agj mülüb mecan i stepin zonha, mec otab territorijan kümnendest. Mahuz om mustma. Joged mülüdas Donan (znamasižed — Matir- da Voron-joged) i Volgan (znamasine — Cnanjogi) basseinoihe.
Reljef om tazo, mugažo vanoikaz sijiči. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho suvipäivlaskmas Tambovalpäi, Matir-jogen hural randal (219 m). Kaikiš madalamb om Cnanjogen kendäk agjan pohjoižröunal (95 m).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19..+20 C°, vilukun lämuz — −8..−9 C°. Paneb sadegid 450..550 mm vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, titan, cirkonii, sauvondmaterialad, fosforitad, mineraližed mujud, mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Duman, gubernatoran da sen Administracijan pert' [[Tambovas.]] Tambovan agjan pämez' nimitase Administracijan pämeheks. Aleksandr Nikitin radab administracijan pämehen vs 2015 semendkun 25. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Administracijan pämez' märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Kaks' Administracijan ezmäšt varapämest da kahesa Administracijan muite varapämest oma hänele abhu.
Tambovan agjan üks'kodine parlament om Agjan Dum. Se sädab ištundoid kerdan kus. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Evgenii Matuškin radab Agjan Duman ezimeheks vs 2015 tal'vkun 10. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Tambovan agjan Administracii. Agjan ohjandused da komitetad alištudas Administracijale.
Agjan administracijan pämehen valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud, nügüdläine administracijan pämez' sai vägestust ezmäižel tural (85,47%) da radab ezmäižen strokun. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 091 994 ristitud. Kaikutte koumanz' ristit videspäi om lidnalaine (2018).
Kaik om kahesa lidnad agjas da 12 lidnanvuittušt žilod. Toine järed lidn (enamba 90 tuh. ristitud) om Mičurinsk. Vl 2018 kaik om 10 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 95,0%, ukrainalaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,4%, čiganalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,4%, rahvahuden ozutandata — 2,1%.
Maid
thumb|right|250px|Stokan maidonke Maid om sötainozoluz, amundase imetaiživatoiden emän maidrauguišpäi. Äikomponentine polidispersine sistem, sen tagut nozol olend om.
Maidon londuseline märičine — poigiden imetuz, kuni hö ei voigoi sulata tošt sömäd völ. Maid lugese reskmaidoks pol'časud..časun aigan, kuni maidon vendub lüpsandan jäl'ghe (kezal hätkemb).
Ottas maidod nenil živatoil: lehmäd, kozad, lambhad, pedrad, hebod, verblüdad, hirved, oslad.
Mail'man maidon päiv oigendase joga vodel vspäi 2001 1. päiväl kezakud, ÜRO:n FAO pani sidä datad ozutamha maidod tarbhaižembaks sömäks mail'madme. Mail'man školmaidon päiv znamoičese sügüz'kun jäl'gmäižel koumanz'päiväl.
Kävutand
Lehmän maid mäneb äjiden produktoiden mülündha. Sen tegend om järed tegimišton sarak. Lehmän maidon mail'man tehmine tavaraks oli 701 mln tonnoid vl 2009.
Personad laktozan genetiženke i igäliženke sulamatomudenke, allergijanke maidkomponentoile ei voigoi joda maidod da söda sen produktoid.
Maidon mülündan tehnine reglament kel'dab miččid taht ližadusid maidole edel möndad. Produkt kulutase muite, pasterizuidud, kehundan jäl'ghe (no äi vitaminoid i kaik fermentad kadodas), pudran slokostindas, jomaks čajunke i kofenke.
Sadud maidospäi kazein kävutase sauvondmujuiden i varuitomiden plastmassoiden tehmižes, dermatologižiš voiškiš i hirurgižiš bioklejiš.
Homaičendad
Kategorii:Maidproduktad Kategorii:Jomad Kategorii:Biologižed nozoluded
Soläris (fil'm, 1972)
Soläris (Солярис) om voden 1972 nevondkundaline fil'm tedoližen fantastikan žanras Stanislav Leman ühtennimižen romanan mödhe. Ezmäine ozutez NSTÜ:s tegihe sil-žo vodel.
Fil'm sai žurin speciališt arvlahjad vn 1972 Rahvahidenkeskeižel Kannoiden kinofestivalil.
Kinotarin
Tegend jätkustub märičematomal tulijal aigal. Edahaižen Soläris-planetan valdmeri om olmas, voib olda, rahoikahaks. Man tedomehed pätiba oigeta missijad sihesai, Kris Kel'vin-psihologaks. Tedištihe, miše kaik putujad Solärisanno mehed kätas planetan mel'tedoidusen objektaks.
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1972 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Fort Loderdeil
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud koumeks lidnuseks (fortaks) vl 1838 Kahtenden Seminolan sodan aigan (1835−1842) sijaližid indejalaižid vaste. Fortad oliba nimitadud Uil'jam Loderdeil-majoran kanzannimen mödhe (William Lauderdale, 1782–1838). Sodan jäl'ghe ned oliba okaidud pol'voz'sadaks. Eländpunkt sai lidnan statusad oficialižešti vn 1911 27. päiväl keväz'kud.
Fort Loderdeil šingotase lebuturizmal vodes läbi (13 mln tulijoid vl 2018 i enamba mi nell' tuhad restoranoid ümbrikon ezilidnoidenke), jahtansauvomižen, «Maxim Integrated»-kompanijan järedal palakundal (mikroshemad), fil'miden i TV-oigendusiden tehmižel. Kaik 50 tuhad jahtoid om registriruidud lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, 2,75 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Veziteiden severz'-se sadoid kilometrid om lidnas. Matkad Majamihesai om 40 km suvhe.
Klimat om tropine vihmmecoiden. Voden keskmäine lämuz om +25,1 C°, absolütine minimum oleskeli –2 C°. Paneb sadegid 1550 mm vodes, vähemba «tal'ven» kuidme.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Floridan lidnad
Krasnokamensk
Krasnokamensk (Краснока́менск) om Venäman lidn da lidnankund Baikalantagaižen randan suvipäivnouzmas. Se om randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Krasnokamenskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1968 kuti geologijan žilo tedoidamha uranan löudmižsijad. Vl 1969 sai lidnan statusad, saudihe samha uranad kaivuzmahtusel. Järedad sodaväged sijazisoiš lidnas nevondkundaližen aigan.
Krasnokamensk šingotase uranan samižel tähäsai (Arguninverine tegimištoline kaivuzhimine ühtelmaz), mugažo hilen samižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Argunin mägisel'gan ezimägištol, 535 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kitain röunhasai om 50 km suvipäivnouzmha, Čithasai om 380 km lodeheze orhal vai 550 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Borz' 112 km päivlaskmha orhal vai 155 km avtol i Man'čžurii (Kitai, 满洲里 Mǎnžōulǐ) 105 km suvipäivlaskmha avtotedme. Raudtestancii om lopuline sarakol Priargunsk-žilhosai. Lidnan pertid mülüdas mikrorajonihe, läz ei ole nimitadud irdoid.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz — −2,2 C° vilun tal'ven tagut, kezakun-elokun +17..+20 C°, tal'vkun-uhokun −23..−27 C°. Paneb sadegid 340 mm vodes, kezal tobjimalaz (107 mm heinkus i 80 mm elokus), i vaiše 37 mm redukus-sulakus.
Krasnokamensk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan londuseližen mel'kuvan jumalanpert' om saudud vll 2002−2005.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Krasnokamenskan tegimištoliž-tehnologine kolledž, medicinine kolledž , kaivuztegimištoline tehnikum , MIFI:n filial.
Edeline lidnan pämez' om Jurii Didenko (sügüz'ku 2015 — sügüz'ku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baikalantagaižen randan lidnad *
Lüter Martin
Martin Lüter (Martin Luther [ˈmaɐ̯tiːn ˈlʊtɐ]; sünd. 10. kül'mku 1483, Aisleben, Saksonii — kol. 18. uhoku 1546, sigä-žo) oli hristanuskondan jumalantedomez', Reformacijan iniciator, Biblijan päine kändai saksan kel'he. Protestantizman üks' sarakoišpäi om nimitadud hänen kanzannimen mödhe — lüteranižuz. Saksan kirjankelen üks' sädajišpäi.
Biografii
Tuleban aigan reformator oli sündnu vas'kkaivuden Gans Lüter-radnikan (1459−1530) kanzha. Se sirdi Mansfel'd-mägilidnudhe Martinan sündundan jäl'ghe, kus tat kändihe elokahaks bürgeraks. Vspäi 1497 Martin openui kazvatajiden valičendan mödhe Magdeburg-lidnan franciskanižes školas, vll 1501−1505 sai opendust Erfurtan universitetas i joudjaližiden čomamahtoiden magistran arvod, zavodi opeta jurisprudencijad, no sil-žo 1505-ndel vodel poikesti kazvatajile i tuli Avgustinan ordenan jumalankodihe Erfurt-lidnas. Vl 1506 Lüter tegi manahan toivotust. Vspäi 1507 kändihe papikš.
Jarcevo
Jarcevo (Я́рцево) om Venäman lidn da lidnankund Smolenskan agjan keskuzpalas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jarcevon rajonan administrativine keskuz.
Lüter Martin
Biografii
Vl 1525 nell'kümnekaks'vozne Lüter nai, oti Katarina fon Bora, endišt manahinäd, akaks. Sündutihe kuz' last naimiželos.
Jarcevo
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe Torokaigan vspäi 1610, sen voden kirjeižel Pol'šanman Sigizmund III-kunigaz lahjoiči Jarcovo-žilod Smolenskan Timofei Šušerin-bajarile. Pen' žilo šingotaškanzi tekstil'tegimel vspäi 1873. Jarcevo sai lidnan statusad vl 1926. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud 19. heinku 1941-dathasai, sid' okkupiruidud nacistoil tošti (5. reduku 1941 — 16. sügüz'ku 1943). Saudihe dizel'likutimiden järedad tegint 1970-nziš vozišpäi.
Lüter Martin
Irdkosketused
Kategorii:Lüteranižuz Kategorii:Saksanman jumalantedomehed Kategorii:Kändajad Kategorii:Biblijan kändajad Kategorii:Pühämehed Kategorii:Jumalantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Saksonii-Anhal'tha Kategorii:Kolnuded Saksonii-Anhal'tas
Jarcevo
Istorii
Jarcevo šingotase bumagkanghiden tegimel i sobiden omblendal, valamižen da vanundan tegimel (likutimiden tegimen sijas), sauvondmaterialiden pästandal (torved plastikizoläcijas, faner, raudbeton, tegesed cinkuidud terasespäi), mašinansauvomižel (avtomašiništ kaivuziden täht, renghad likutimiden täht), kourkrepindan edheotandal, mebel'kombinatal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, Vop'-jogen randoil (Вопь 158 km pitte, Dnepran üläjoksmusen oiged ližajogi), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Smolenskhasai om 51 km suvipäivlaskmha orhal, 60 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Safonovo 35 km päivnouzmha orhal, 39 km avtotedme vai raudtedme, Dorogobuž 42 km suvipäivnouzmha orhal vai 63 km avtotedme, i Duhovščin 23 km lodeheze orhal vai 25 km avtotedme. «Smolensk — Moskv»-avtote mäneb lidnan pohjoižes i pohjoižröunaks. «Smolensk — Moskv»-raudte läbitab lidnad. Jarcevo-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas vspäi 1870. Toine stancii om Milohovo päivnouzmaižel röunal, se mülüb lidnha vspäi 2006.
Jarcevo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 57,9 km². Vll 2006−2013 lidnan administracii radoi, niiš aigoišpäi rajonan administracii tegeb lidnankundan administracijan velgusidme.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 36 706 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 48 800 ristitud, rajonan viž kudendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 57 900 eläjad vl 1996. Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2002): venälaižed — 91,5%, ukrainalaižed — 1,8%, armenijalaižed — 1,3%, vaugedvenälaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 4,2%.
Londuseline gaz
thumb|upright|250px|Londuseližen gazan lämoinleskused keitimel Londuseline gaz om gazoiden segoituz, kudamb sündui mansüvüzihe organižiden substancijoiden anaerobižen čihodamižen aigan. Gaz mülüb sagedmaiden gruppha.
Jarcevo
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Jarcevon industrialine tehnikum (ende tekstiline tehnikum).
Londuseline gaz
Londuseline gaz om tarbhaine kaivatuz, se om üks' znamasižembaižiš londuseližiš varoišpäi, ümbriradamha tegimištos da kävutamha kodiižanduses.
Jarcevo
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Portlend
Portlend (Portland [ˈpɔːrtlənd]) om toponim anglijankel'žiš maiš i laivoiden nimituz. Se voib znamoita:
Londuseline gaz
Sogazan da kaivuzgazan südäiolendad oma pojavad keskneze. Ned mülütadas metan CH4 päsubstancijaks, i mugažo azotan (N2) da hil'muiktuzgazan (CO2) penid lugumärid. Sen ližaks, kaivuzgaz voib mülütada travijoid substancijoid — rikvezinik H2S da radon.
Normaližiš arvoimižiš londuseline gaz voib olda gazanvuiččes vai sidodud olendas (gazangidratad — kristallad). Üks' absolütine atmosfer da 0 C° ottas normaližikš arvoimižikš lugemha gazan kulutusen normaližil kubižil metril. Gazgidratad oma kaivuztegimišton tulii aig, lujas äi vasttase niid londuses — valdmeren pohjan al, igähižen rougun al. Tähäsai ei ole sal'hekašt gazgidratoiden samižtehnologijad. Sättui samižhe londuseline gaz löudase manšoiduiš erižil kogoil (gazlöudmižsijad) vai kivivoin löudmižsijiden päl. Mugažo erigoittas londuseline (kivivoin) gaz sadud kivivoin ezmäižen fil'truindan aigan.
Himine mülünd
Metan (CH4) om londuseližen gazan päine da tarbhaine pala 82..98 % mülündanmäranke. Sen ühtes metanan gomologad voidas olda mülündan paloikš (kaik — 0,1..13 %): etan (C2H6), propan (C3H8) da butan (C4H10). Jäl'gmäižiden kahtiden, i mugažo edembaižiden jügedambižiden gomologoiden olend om tahtota gazanveimes, sikš miše nened substancijad voidas tehtas nozoluzikš ümbrišton il'man lämudel. Nozoluded sündudas vedenke gazgidratižid tüpid da umbištadas henoiden veimiden diametrad. Veden da ammiakveden olend om laskmatoi gazan mülündas. Propan, metanan da acetilenan ülembad gomologad erigoittas gazanveimiden gazaspäi da kävutadas nozoltadud gazaks (se om propanan da butanan segoituz paksumba kaiked), kudambad voib pakuida da vedada miččel taht transportal. Muga voib kävutada metan-ki (ahtištadud gaz), vaiše painuz erineb: ahtištadud gaz om 600 atmosferan painudes, nozoltadud gaz — 25 atm. Sättujad varuitomuden märad erinedas mugažo.
Tarbhaižed erazvuiččile kulutajile toižed substancijad oma londuseližen gazan paloikš; täuz' puhtastand polendab kommertišt ližad, i tarbiž vaiše käta kulutamižen varuitomaks:
Gazangidratad
Londuseline gaz kändase kovaks olendaks makores. Gaz ühtenzoitab mašoidun vedenke süvüdel, kus sur' gidrostatine painuz (250 atmosferhasai) da järgeline lämuz (295 K) oma olmas. Veden üks' mülünmär voib sidoda 220 gazanmülünmärad gidratan sündundan aigan. Päazjas gazgidratoiden löudmižsijiden zonad levitadas igähižen rougun al da Man valdmeren pohjan al penil süvüzil.
Kävutand
Londuseline gaz kävutase:
Ekologii
Londuseline gaz om organižen poltusen kaikiš sel'ktemb toižend da elektrusen sandan üks' kaikiš puhthembiš mahtusišpäi. Täuden palandan jäl'ghe vaiše vezipuru da hil'muiktuzgaz (poleks vähemba mi kivihilen palandan jäl'ghe) sündudas. Hil'muiktuzgaz om toižen tipan redustandsubstancii — mugoine substancii om levitadud avaras londuses, no sen olemižen pala vajehtase ristitun radmižen tagut da vedase ekosisteman balansan hajendha. Metan da hil'muiktuzgaz kuctas kazmuzhonuzeffektad, sen taguiči pidab reguliruida niiden čudegiden mär. Necen täht vl 1997 Kioton protokol om allekirjutadud. Vodele 2009 181 valdkundad ratificirui sidä. Nened valdkundad heittas 61% kazmuzhonuzgazoid Mas.
Olend olmas londuses
Lugetas, miše londuseline gaz sündub Man koren sagedmaihe korktembil lämuzil da painuzil mi kivivoi. Mugoine azj todestab necidä: paksus gazan löudmižsijad venudas süvemb kivivoid. Londuseline gaz löudase ühtespäi severzihesai kilometrad süvüzil.
Hil'vezinikoiden znamasine mär om Man mantijas, no niiden samine om kal'hed lujas, sal'hetoi, sen tagut ei ole kommertišt mel'hetartust.
Metan da erased toižed hil'vezinikad oma levitadud avaras kosmosas. Metan om koumanz' gaz ičeze levigandmižavaruden mödhe kaikes mail'mas vezinikan da gelijan jäl'ghe. Äjad edembaižed Päiväižespäi planetad da asteroidad mülütadas metanad jän, gazan da nozoluden olendoiš. Mugoižed kogod ei mülügoi londuseližen gazan löudmižsijihe.
Samine
thumb|right|200px|Buraudamižčuhunduz [[Tehas-štatas, AÜV.]] Gaz sadas mansüvüzišpäi mareiguiden kal't. Napridas sijata mareiguid tazomäras löudmižsijan kaiked territorijadme, miše mašoidun gazan painuz aleniži ühtejiččikš, toižin vezi voib putta mašoidhu. Gaz om painudes mansüvüzil, se painuz ületab atmosferižen äjihe kerdoihe.
Pidab vaumitada mareiguišpäi tulijan gazan transportiruimha. Metkomponentad da segasubstancijad oma gazas. Kaikutte metkomponent om ičeze kulutajan täht. Segasubstancijad jügedas transportiruindad da kulutamišt (vezipuru, rikvezinik). Edel gazan andmišt vaumištadas veim: azotmašinoid kävutadas sädamha inertišt ümbrištod veimes. Puhtastadas gazad (absorbental vai membranoil) da kuivatas sidä.
Transportiruind
Päazjas gaz ajase veimiden kal't. Gazanveim om optimaline transportiruimha londuselišt gazad peniš da keskmäižiš matkoiš. Gaz pompase torviden kal't 1,42 m da sen penemb diametral, 75 atm keskpainudes. Likkudes veimen kal't gaz kadotab ičeze potenciališt energijad. Nece energii kändase lämäks, konz gaz vägestab kidegen vägid torven seinän da ičeze šoiduiden keskes. Sidä vizid, miše pidab sauda kompressorstancijoid (KS) gazanveimen märitud keskustoil. Nenil stancijoil gaz ahtištase, sen painuz lujeneb 55 atmosferaspäi 120 atmosferhasai tobjimalaz, sid' gaz vilugoitase painuden alendusel.
Eriližed laivad-tankerad — gazanvedimed — kävutadas vemha edahaižiš matkoiš (enamba 2..3 tuh. km). Mugoižil laivoil gaz om nozoltadud olendas, izotermižiš bučiš −160..−150 C° lämudenke. Nozoltamha gaz vilugoitase korktas painudes. Painuz oleleb 600 atm:hasai tarbhaižusiden mödhe. Järgeline gazanvedim mülüb 150..200 tuh. m³.
Vl 2004 londuseližen gazan rahvahidenkeskeižed satandad oliba: gazanveimil — 502 bln m³, nozoltadud londuseližen gazan laivil-gazanvedimil — 178 bln m³. Venäman torgusen päühtnijad oma «Gazprom» da «Novatek».
«Gräzovec — Viipur»-magistral'gazanveimen torved läbitadas Vologdan da Leningradan agjoiden territorijoid päivnouzmaspäi päivlaskmha.
Irdkosketused
Kategorii:Tarbhaižed kaivatused * Kategorii:Poltuz Kategorii:Gazad
Mal't
Mal't, täuz' oficialine nimi — Mal'tan Tazovaldkund (mal'taks: Repubblika ta' Malta, Republic of Malta), om sar'hihe valdkund Keskmeres. Om neitraline valdkund, vspäi 2004 EÜ:n ühtnii. Sen pälidn om Vallett.
Etimologii
Valdkundan da saren nimituz sündui finikižes malat-sanaspäi (znamoičeb «port», «poht», «kar», «peitsija»).
Geografijan andmused
thumb|left|300px|Mal'tan topografine kart. Mal't sijadase seičemel sarel (Mal'tan sarištol), niišpäi kaikiš surembad oma Mal't da Gozo. Mal'talpäi Italijhasai om 80 km pohjoižpolehe, Tunishasai — 284 km päivnouzmpolehe, Livijhasai — 333 km suvipolehe.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Ta Dmeirek-mägi Mal't-saren suvipäivlaskmal randpolel, 253 m valdmeren pindan päl.
Mal'tan 95% om lidnoitadud territorii. Se om nellänz' ma mail'mas rahvahantihedusen mödhe, no EÜ:n kaikiš penemb valdkund ristitišton da pindan mödhe (vaiše Vatikan penemb necidä Evropas).
Politine sistem
thumb|right|250px|Mal'tan parlamentan pert' [[Vallettas, vspäi 2015.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund.
Prezident vajehti monarhad ripmatomuden jäl'ghe. Hän promul'giruib käskusid, voib pästta parlamentad radmaspäi päministran kirjutadud pakičendan mödhe vai ku ohjastuz sai uskelmatomuden votum. Prezident i parlament pandas radsijha päministrad (Prim Ministru ta' Malta, angl. Prime Minister of Malta), hän om parlamentan lidirujan partijan ezimez' tobjimalaz. Konstitucijan mödhe, kaik ohjastusen ministrad voidas ühtneda parlamentan ištundoiš.
Päministr om Robert Abela vs 2020 vilukun 13. päiväspäi. Džordž Vella om vahvištadud parlamental (oli üks'jäižeks kandidataks järgvaličendoil) da radab prezidentan vs 2019 sulakun 4. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden valičendad oliba edel strokud, vn 2017 3. päiväl kezakud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Mal'tan administrativiž-territorialine jagand.
Mal'tan Tazovaldkund jagase 68 municipalitetaks (kunsill lokali, local council). Ned ühtenzoitasoiš kudhe statistižhe ümbrikho (angl. district) vai koumhe statistižhe regionha (angl. region).
Eläjad
Mal'tas elädas mal'talaižed. Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 417 432 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kodikelen mödhe (2005): mal'tan kel' — 90,1%, anglijan kel' — 6,0%, äikel'žed — 3,0%, toižed keled — 0,9%.
Uskondan mödhe enamba 90% eläjid oma riman katolikad (oficialine religii, 2006).
Ižanduz
Mal'tan päeksport om mikroshemad, kompjuterprogramad, sportkalud, zelläd; toštmižeksport — transportmašinoiden palad, kivivoi.
Nändom
Nändom (Ня́ндома) om Venäman lidn Arhangel'skan agjan suvipäivlaskmas. Se om Nändoman rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929) da üks'jäine lidn. Om municipaližen «Nändomskoje»-ühtnikan (lidnankundan) keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti Nändom-raudtestancii «Vologd — Arhangel'sk»-raudtekeskustal, om nimitadud lähižen jogen mödhe. Vl 1910 sur' lämoipalo tegihe raudtestancijan žilos. Vl 1923 ühtištuihe raudtestancijad lähiženke Šenkurskii-žilonke da nimitadihe Nändom-žiloks. Vl 1939 radnikžilole anttihe lidnan statusad.
Vhesai 1917 Nändom mülüi Oloncan gubernijan Kargopolin makundha, vozil 1917−1929 mülüi Vologdan gubernijha.
Nändoman ižandusen päsarakod oma raudtetransportan kävutand i kohenduz, mecan ümbriradmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen randpolel (Änižjogen bassein), Nändoman ülüden pohjoižel, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Arhangel'skhasai om 342 km pohjoižhe. Lähembaine lidn om Kargopol' 69 km päivlaskmha orhal vai 83 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°, kezakun-elokun +14..+16 C°, tal'vkun-uhokun −11..−13 C°. Ekstremumad oma −43 C° i +33 C°. Paneb sadegid 699 mm vodes, enamba kaiked elokus-sügüz'kus (80..89 mm kus), vähemba tal'vkus-sulakus (38..46 mm kus).
Kaik 18 eländpunktad mülüdas lidnankundha Nändoman ližaks: koume pen't žilod, kaks' mecžilod, koume raudtestancijad, kahesa küläd, raudtesarak da lebun kodi. Lidnankundan pind om 2501,16 km².
Eläjad
Vl 1959 eläjiden lugu oli 21 668 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 25 400 lidnalašt vl 1992 i 26 200 ristitud vl 1998. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 356 ristitud (rajonan koume nelländest), lidnankundan — 23 878 ristitud. Vl 2017 kaik 20 143 ristitud elihe lidnas i 21 409 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: phh. Zosima i Savvatii Solohkalaižiden jumalanpert' (letihe vll 1901−1902), Petrogradan Veniamin-mitropolitan jumalanpert' (om sätud 1990-nzil vozil toižin saudud pertiš), časoun' (om saudud 2000-nzil vozil).
Kaks' specialižen keskopendusen aluzkundad om lidnas: Nändoman raudtetransportan kolledž i medicinine škol sen kolledžan palaks.
Transport
Ühtennimine raudtestancii radab «Konoš — Arhangel'sk»-keskustal. Kaks' Pohjoižen raudten sured depod om lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnad *
Portlend (Men)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1633. Se sai lidnan oiktusid vl 1786. Vll 1820−1832 lidn oli Men-štatan pälidnaks. Resurgam-deviz lidnan pečatil znamoičeb «eläbzdun tošti» latinan kelel, Portlend eli nelläs sures lämoipalos läbi. Vl 1899 ühtištuihe Diring-lidnanke lodehes.
Portlend šingotase järedal meriportal, sidä kesken kalanpüdajiden laivoiden i kivivoitankeroiden. Kivivoinveim Monrealihesai zavodiše lidnas. Štatan äjad finansižed operacijad tegesoiš täs. Sömtegimišton edheotandad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan suves, Atlantižen valdmeren randal, 19 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Portlend jagase 30 neiborhudaks (susedkundaks) i röunatab nenidenke lidnoidenke: Saut Portlend, Uestbruk i Falmut.
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 66 194 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 77 634 eläjad vl 1950. Läz 500 tuhad eläjid om ezilidnoidenke, štatan koumandez.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Menan lidnad
Pöudping
Pöudping (Sonchus arvensis) om Puzuänikoižed-sugukundan äivozne heinäsine kazmuz. Mülüb pingun heimho.
Leviganduz
Erik libui Evropaspäi. Putub Venäman da sen lähižiden maiden meczonas. Invazivine erik Venäman päivnouzmas, Sures Britanijas, Pohjoižamerikas, Avstralijas i Udes Zelandijas.
Pöudping navedib nepsut i väghižid mahusid nituil da soil, voib kazda tahoiš madalanke solanke i stepiš. Ei tipri letetazangišton klimatad eskai kastelendpöudoil.
Ümbrikirjutand
Oleskeleb kahthe metrhasai kortte. Seikh om läz ogahita, üläh om lehtesita. Lehtesed oma ogakahad, išttas seikhel.
Henod kuldatabad pakuižed änikod kazdas puzuikš. Änikoičeb kezakus Venäman keskšoidus. Plod om burhahk värtmenvuitte hahlakaz semnikaz, tullei veb semnid kebnas.
Tozioiged te
Tozioiged te (Hak Yolu «tozioiged te», Mioh gnah «grähkan plod») om vn 1971 turkiž-iranine dramfil'm.
Pöudping
Znamoičend
Äikerdoičese juril, sen tagut pöudping om levitadud pöudoil da linmail rujoheinäks. Znamasine medenkandai kazmuz, andab mezjäižile äi nektarad, mugažo heid'omad. Maižanduzživatad södas pöudpingad tahtota maidonvuiččen südäiveden tagut.
Mirnii
Mirnii (мирный [ˈmʲirnɨj] «kožmuseline», «kožundannavedii») om kanzannimi, laivoiden nimi i levitadud toponim venäkel'žiš tahondoiš:
Tozioiged te
Süžet
Ali tuleb radmaha kompanijas i sirdase radnikoičendan pordhidme ičeze hüvän radon i tirpandan tagut. Lopuks hän kändase kompanijan pädirektoraks i sab Mel'teman armastust. Se azj ei tulend mel'he hänen dvojurodnijale Džihangir-vellele i Mel'teman tatale, kudambad tuliba bankrotnendale sil-žo aigal i tahtoidas aznoita Alid miččel taht arvol.
Pöudping
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Rujoheinäd
Tozioiged te
Homaičendad
Kategorii:Iranan fil'mad Kategorii:Turkanman fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1971 fil'mad Kategorii:Fil'mad persijan kelel Kategorii:Fil'mad turkan kelel
Pereslavl' Zalesskii
thumb|left|250px|Lidnan kart (2014) Pereslavl' Zalesskii (Переславль-Залесский) om Venäman lidn da lidnümbrik Jaroslavlin agjan suves. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo om Pereslavlin rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Pereslavl' Zalesskii mülüb turizman tetabha «Kuldaine rengaz»-maršrutha (292 tuh. turistoid vl 2009) kahesan lidnan keskes.
Istorii
Kleščin-lidnut (Клещин) oli olmas 11.-12. voz'sadal pohjoižhe järven randadme. Eländpunktan aluz om pandud Jurii I Pit'kkäded-ruhtinasel vl 1152 kuti Pohjoižpäivnouzmaižen Venän ezmäine Perejaslavl'-pälidn, nimitihe amuižemban Perejaslavl' (nüg. Ukrain) lidnan mödhe. Uden pälidnan aluz oli amuižen Vladimiran surtte. Pereslavlin puine kreml' oli olmas lidnan alusenpanendaspäi vhesai 1759, sen maižed pudotesed oma kaičenus. Kadoti pälidnan statusad Jurijan I surman jäl'ghe vl 1157. Kuldaižen ordan väged anastihe da poltihe lidnad vll 1238, 1252, 1282, 1293, 1382, 1408 i 1419. Kerdan tulihe Jaroslavlin (1294), Tverin (1304), Litvanman (1372) i Pol'šanman (1608) väged.
Vll 1175−1302 oli Perejaslavl' Zalesskijan kunigahusen pälidnaks, sid' alištui Moskvan tobmudele. Virktas i nimitadas lidnad nügüdläižikš («ja»-kirjamita) 15. voz'sadaspäi. Vll 1688−1692 ezmäine Venäman laivišt oli saudud Pleščeevo-järvel Suren Petran ohjandusel.
Pereslavl' Zalesskii šingotase turizmal, «Slavič»-tegimel (paimižmaterialad, fotomaterialad, pakuitezbumag i materialad mikroelektronikan täht), sauvondmaterialiden tehmižel (lämuzizoläcii, kleindlent, sauvondblokad), polimerižen pakuitesen tegimel sömsarakon täht, mugažo tekstil'fabrik i leibtegim ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pleščeevo-järven suvipäivnouzmaižel randal (Плещеево озеро, 51 km², Volgan oigedpol'ne bassein), 142 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Trubež-jogi (36 km pitte) lankteb järvhe Kalaslabad-fartalas (Рыбная слобода). Matkad Jaroslavlihesai om 117 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 125 km avtol. Lähembaižed lidnad oma Vladimiran agjas: Aleksandrov 39 km suvhe orhal vai 72 km avtotedme sen päivlaskmaiženke Strunino-ezilidnanke.
Pereslavl' Zalesskii om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.