cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
L'gov
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmaižen kerdan ph. Ipatijan jumalankodin aigkirjas vl 1152 Ol'gov-nimitusenke (Ольгов). Lidnuz oli muretud 12. voz'sadan lopus i eile olmas pit'kan aigan. Vspäi 1571 Gorodenskai-varjoičendsija (ven. Городенская сторожа) mainitase Venäman röunal, kaiči sidä kalaidajid heimoid vaste. Vll 1630−1764 vanhuskolaižiden jumalankodi oli olmas, i slabad senno sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1779 nügüdläiženke nimitusenke amuižen lidnan oiktastuseks. Kahten čuradusen raudted ristikoittas lidnas 19. voz'sadan lopuspäi: «Kijev — Voronež» i «Har'kov — Bränsk». Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (27. reduku 1941 — 3. keväz'ku 1943).
L'gov šingotase elektrolaudoiden tegimel, sömtegimištol (sahartegim, maidkonservine kombinat, leibtegim), mugažo kombisömän edheotand, pilindedheotand i omblendfabrik ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Seim-jogen hural randal tobjimalaz (Сейм 696 km pitte, Desnan hura ližajogi), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kurskhasai om 62 km päivnouzmha orhal, 83 km avtotel vai 76 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Ril'sk 41 km päivlaskmha orhal, 46 km avtotedme vai 65 km raudtedme, i Kurčatov 26 km päivnouzmha orhal, 39 km avtotedme vai 30 km raudtedme. Koume raudtestancijad: L'gov-1-Kijevskii lidnan suves, L'gov-2-sortiruindstancii lidnan päivlaskmaižel röunal, Šerekino pohjoižes.
L'gov om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 37,4 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 732 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 21 453 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1967−1996 (26 523 rist. vl 1979). Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas, vanhuskolaižiden jumalanpert'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,7%, toižed rahvahad — 2,3%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Kurskan bazine medicinine kolledž — L'govan filial i Kurskan montažan tehnikuman L'govan filial (ende profškol nomer 6).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kurskan agjan lidnad Kategorii:Kurskan agjan lidnümbrikod *
Zubr
Zubr vai Evropine zubr vai Evropine bizon (latinan kelel: Bison bonasus) om Pall'azsar'vižiden sugukundan (Bovidae) bizoniden heimon erik, imetaiživat. Hän om jalos läheline amerikaižid bizonid. Hö voidas poiktas da andeltas plodukahid norid jäl'gpol'vid — zubrobizonid. Zubr mülüb Londusen kaičusen rahvahidenkeskeižen ühtištusen Rusttha kirjha.
Areal
Istorižiš aigoiš zubran areal oli suremb. Zubrad eliba Pirenejan nemespäi Päivlaskmpol'žehe Sibirihesai, sidä kesken Anglijas da Suvipol'žes Skandinavijas. Hö eliba mecoiš da avoinuzil tahoil. Intensivižen ristitmectusen taguiči zubrad linni živat, kudamb vasttase vaiše šohroiš. Pigai hö eliba vaiše Belovežan puščas da Kavkazal.
Ezmäine mail'man soda (voin) da murendatišen voded linni katastrof zubroiden täht. Peitmecnikad surmičiba jäl'gmäšt zubrad, kudamb eli valdal Belovežan puščas Vaugedvenämas, vodel 1921. Koume jäl'gmäšt zubrad, kudambad eliba valdal Kavkazal, om surmičetud peitmecnikoil 1927. vodel. Vaiše 66 zubrad oli kaiken mail'man živatpuištoiš.
Nügüd'aigan küksetud valdal živatpuištoišpäi zubrad elädas Pol'šanmas, Vaugedvenämas, Litvanmas, Moldovas, Ukrainas da Venämas (Kavkazal, rahvahaližes «Orelan polesje»-puištos).
Irdpol'ne nägu
Zubr om kaikiš järedamb da jügedamb imetaiživat Evropižes kontinentas da jäl'gmäine evropine mechärgan ezitai. Hibjan piduz om 330 sm:hasai, korktuz säguhusai om 2 m:hasai, hibjan vedaduz sabustab 1 tonnad. Hänen karv om muzabur, tal'vel om lujas paks; sägul, kaglal da löudal om pit'k. Noril vazoil karv om rusttahk. Hibjrungon ezine pala om massivine, kagl om lühüd, pä om pen', lasketud, bardanke da kahtenke penidenke sirpinvuiččidenke sarvidenke.
Zubran erikos om 2 alaerikod — Belovežine zubr (B. b. bonasus) da Kavkazine zubr (B. b. caucasus). Ristitud koletiba Kavkazižid zubroid 1927. vodeks. Nügüd' Kavkazas elädas zubrobizonad, kudambid ristit elätoiti.
Elonlad
Zubrad elädas penil kogoil, niil om koumespäi kaks'kümnehesai živatad (augul emäčud da nored vazad). Zubroiden kogon lider om emäč. Ižačud elädas üksin da ühtetas kogohe vaiše kärban aigan. Londuseližes populäcijas kärb oleleb elokus—sügüz'kus. Kesketi konkurirujad ižačud voidas torata emäčun tagut. Tal'vel kogod ühtetas surembha kogoho, kudambiš om äjak-se ižačud.
Emäčun kohtukahuz' jatkub 9 kud. Semendkun da heinkun keskes sündub üks' vaza (kaks'jäižed om harv), kudamban mass om 20..25 kg da kudamb imeb mamanmaidod 1 voden igähäsai.
Zubroiden ezmäižed vihanikad om peitmecnikad da händikanad. Zubr voib eläda 28-voččehe igähäsai.
Söte
Sömižen aug om heinasižed kazmused, puiž-penzhiine söm, karpked, plodud.
Irdkosketused
Kategorii:Pall'azsar'vižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad
Časud
thumb|right|250px|Järgeližed seinäližed časud Časud om ladim, kudamb ozutab nügüdläižen päivesen aigad. Märičeb pordoid mugažo. Mehanižiden časuiden ciferblat jagase kaks'toštkümneks časuks tobjimalaz.
Klassificiruidas časuid suruden, kävutandan i mehanizman mödhe. Kaikiš amuižembad oma päiväižčasud, vezičasud i letečasud. Pandas kaikiš surembid časuid čuhundusiden seinile. Atomčasud oma kaikiš tarkoiktemb.
Mehanižed časud oma tehtud melel Kitaiš vl 725. Niiden nügüd'aigaižed palad oma likundan purde (punotiž vai batarei), oscillätor, kontroller, lugii čep', indikator. Regulärine sinhronizacii mäneb avtomatižikš elektronižiden verkčasuiden täht.
Časuiden torgusen mülü oli 22 mlrd US$ vl 2007, läz 1 mlrd ladimid. Tehmižen liderad oma Šveicarii (mail'man torgusen 54% vl 2007 rahoiden mödhe) i Kitai (5%) sen Honkonganke (specialine rajon andab 19%).
Kaiseri
Kaiseri (Kayseri [ˈkajseɾi]) om lidn Turkanman keskuzpalas. Se om Kaiserin agjan administrativine keskuz.
Istorii
Edel meiden erad lidn oli Kappadokijan cariden rezidencijaks, sen nimituz oli Mazak. Kätihe Kappadokijad Rimalaižen imperijan provincijaks 8. vodel meiden erad, i Tiberii-imperator udesnimiti lidnad Kesarijaks (Cezarejaks). Lidn oli rimalaižiden rahuziden tehmižen sijaks Azijas. Möhemba hristanuskondan levitandan keskuz.
Kaiseri šingotase joudjal ekonomižel zonal vspäi 1998 (tehmižed, inžiniring da biznesprocessan toižed kompanijad), penil i keskmäižil surtte edheotandoil. Lidn putui vn 2004 Ginnessan Rekordkirjha, avaitihe 139 fabrikad ühtel päiväl.
Geografijan andmused
Lidn sijadase sambnuden Erdžijes-vulkanan (Erciyes Dağı, 3917 m ü.m.t.) pohjoiženno pautkenno, 1054 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Kaiseri otab agjan viž rajonad 16:späi: Kocasinan i Melikgazi (pertišton päpala), Hacilar, Incesu, Talas.
Eläjad
Vn 2011 Turkanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 977 240 ristitud, agjan nell' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Totarlaižed (znamoičendad)
Totarlaižed voib znamoita nenid rahvahid:
Kegonpaniilind
thumb|right|250px|Kegonpaniilindun pajo, [[Šveicarii]] Kegonpaniilind (Alauda arvensis) vai Järgeline kegonpaniilind om pen' kezalind, sen heim mülüb Kegonpaniilindunvuiččed-sugukundha. Tetas ičeze komedas da melodižes pajatandaspäi.
Areal
Heimon erikod oma levutadud avaros. Lind vasttase Evrazijas i Afrikan pohjoižmägil. Kegonpaniilindun heim om invazivine Pohjoižamerikan i Avstralijan päivlaskmas, Udes Zelandijas.
Ümbrikirjutand
Lind om järedamb mi paskač, i höunhišt kirjavamb. Sel'g om hahk mujul vai pakuiž-koričma, pucuhuden höunhišt om vauged. Pä om hahlakaz, tarkamb i henomb mi paskačul. Ižačud emäčuiden järedamba, vaiše ižačud pajatadas.
Söte i elonlad
Kegonpaniilindud jodas kastet, södas tähkheiniden semnid tobjimalaz, mugažo penid gavedid da bumbakoid, vaiše maspäi.
Pandas pezad heinhä man pindanno, valitas peitsijid pöudoil, nituil vai heinäsižil sijil ku eile niid. Venäman keskuztazangišton kezalindud tehtas pezoid semendkun augotišes, vihandoiden orahaižiden ühtes. Toine äikerdoičend oleleb kezakus-heinkus. Letas tal'veks Evropan suvhe sügüz'kun keskes.
Homaičendad
Kategorii:Kegonpaniilindunvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Rošan Ritik
Kanz
Vspäi 2000 Ritik oli nainu Suzanna Hananke. Vl 2006 Ritik kändihe tataks, Rehaan-poig om sündnu, vl 2008 Ridhaan-poig om sündnu. Vl 2014 Ritik i Suzanna saiba joudobut naimiželospäi i toine toižespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Lapsenakt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Mumbaihe
Min'jar
Min'jar  (Минья́р, Меңъяр, Минйәр) om Venäman lidn da lidnankund Čeläbinskan agjan päivlaskmaižes sarakos. Mülüb Ašan rajonha, sen kaikiš penemb lidn koumespäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1771 kuti žilo sauvomha da holitamha Min'jaran raudantegint. Se radaškanzi vl 1784, nimitihe jogen mödhe. Vl 1901 raudtegim pästi lehtezraudad päpaloin, jarmank radoi. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1943 14. päiväl semendkud.
Min'jar šingotase šebnän samižel i šebnäntegimel, vanundtermižel tegimel (teraraudlent), mägisuksiden keskusel (koume libutint).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Suviuralan päivlaskmaižil pautkil, Sim-jogen alangištos (Эҫем 239 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein). Min'jar vedase pidust' jogen molembid randoid läz 7 km, seižub 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Min'jar-jogi (42 km pitte) lankteb Simha oiktalpäi Min'jaran uitos-vezivaradimes, se om saudud lidnan pohjoižpäivnouzmas. Matkad Čeläbinskhasai om 350 km päivnouzmha avtotedme vai 357 km raudtedme, Uf-lidnhasai — 125 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Aš-rajonkeskuz 19 km suvipäivlaskmha orhal, 23 km avtotel vai raudtel, i Sim-lidn 13 km suvipäivnouzmha orhal vai 24 km avtotedme.
«Čeläbinsk — Uf»-avtote (M5-trass) mäneb kahesa kilometrad suvhe lidnaspäi. Min'jar-stancii radab «Čeläbinsk — Uf»-raudtel vspäi 1890.
Volkovo-žilo (111 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Min'jaran ližaks. Lidnankundan pind — 420,7 km².
D'jor-Mošon-Šopron
thumbnail|right|250px|D'jor-Mošon-Šopron-agjan kart D'jor-Mošon-Šopron (Győr-Moson-Sopron megye [ˈɟøːr ˈmoʃon ˈʃopron ˈmɛɟɛ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om D'jor.
Geografijan andmused
Agj levitase valdkundan lodehes. Röunatab Avstrijanke päivlaskmas (Burgenland-federacijanma) i Slovakijanke pohjoižes, mugažo koumenke agjanke: Komarom-Estergomanke päivnouzmas, Vesprem-agj i Vaš levigatas suves.
Min'jar
Eläjad
Vl 1939 radnikžilon ristitišt oli 9 800 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 194 ristitud, lidnankundan — 10 324 ristitud, rajonan kudendez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15..16 tuhad eläjid vll 1959−1967 (16 tuh. rist. vl 1967). Kaik 9 342 ristitud elihe lidnas i 9 453 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
D'jor-Mošon-Šopron
Geografijan andmused
Pind om 4 208,05 km².
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad (vspäi 2013) D'jor-Mošon-Šopron-agj jagase seičemeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Min'jar
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 73,1%, totarlaižed — 13,7%, baškiralaižed — 9,5%, čuvašalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 2,3%.
D'jor-Mošon-Šopron
Lidnad
Neciš agjas om kaks'toštkümne lidnad:
Min'jar
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Tulendan Pühäpert'he jumalanpert' om kaičenus lidnas, pühäpert' om saudud vll 1795−1819. Islaman mahallä-mečet' nomer 363 om avaitud lidnas.
D'jor-Mošon-Šopron
Lidnad
Lidnoihe ližaks, agjas om 171 žilod, niiden kesken nell' oma sured žilod.
Min'jar
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Ašan industrialižen tehnikuman Min'jaran filial.
D'jor-Mošon-Šopron
Eläjad
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 54,3 %, lüteranižusen polenpidajad — 4,7 %, kal'vinistad — 3,3 %, grekan katolikad — 0,2 %, toižed uskojad — 1,0 %, religijatomad — 9,2 %, ateistad — 1,0 %, märhapanendata — 26,3 %.
Min'jar
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Ašan rajon
Krum (pajatai)
Krum (Крум), täuz' nimi om Krum Lübomirov Sirakov (Крум Любомиров Сираков; sünd. 15. eloku 1986, Sofii, Bolgarii), om bolgarijalaine pajatai.
Biografii
Krum om sündnu Sofii-lidnha. Hän openzihe muzikškolas soitoižen klassas.
Homaičendad
Kategorii:Bolgarijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Sofijha
Iskj
thumb|left|250px|Kommunan sijaduz provincijas Iskj (Ischia) om lidn da kund (kommun) Italijan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Mülüb Kampanii-agjan Metropolitenižhe Napol'-lidnha.
Istorii
Kafedraline Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert' om saudud vll 1751−1752 muretud endevanhan vn 1388 pühäpertin sijas. Sarel ühthine kund oli keskusenke Iskjas vll 1938−1945.
Iskj šingotase meriportal, lebuturizmal (öližed diskotekad, restoranad). Fil'miden festival' i istorižiden kostümoiden parad oleldas, rahvahidenkeskeine lehtezmehiden premii andase täs.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tirrenižen meren Flegrin sariden vulkaniženke augotižlibundanke Iskj-saren randal, 2 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om Napolin ezilidnaks.
Vižtoštkümne eländpunktad mülüdas lidnankundha Iskjan ližaks.
Eläjad
Vl 2011 kundan eläjiden lugu oli 18 688 ristitud, saren läz koumed kümnendest. Kaikiš suremb kundan ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kampanii (Italii)
Kim Kibom
Kim Kibom (김기범; sünd. 23. sügüz'ku 1991, Tegu, Suvikorei) om korejalaine pajatai, fil'miden, doramoiden i müzikloiden akt'or, TV-vedai da modan dizainer. Tutab kuti Khi-pajatai (키).
Mez' om «SHINee»-muzikgruppan rep-solistan vspäi 2008, mugažo ühtneb «Toheart»-duetha vspäi 2014. Zavodi solišt kar'jerad vl 2018.
Mundu
Mundu (Moundou) om lidn Čadan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn, Päivlaskmaine Logon-agjan administrativine keskuz.
Kim Kibom
Homaičendad
Kategorii:Suvikorejan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Teguhu Kategorii:SHINee:n ühtnijad Kategorii:Sündnuded vl 1991
Krim (valdkund)
Krim (ven.: Крым, ukr.: Крим: krim.-tat.: Къырым) oli valdkund Evropas, Krim-pol'sariš.
Krim kut valdkund oli olmas vaiše časuiden par. Se oli enzne region Ukrainan suves, a sid' Krim tegihe Venäman udeks subjektaks (kc. Krim (Venäman region)).
Eläjiden lugu om 2 352 581 ristitud (2014). Pind om 26 945 km².
Kriman prezident oli Sergei Aksönov, a päministr oli Vladimir Konstantinov.
* Kategorii:Krim (valdkund)
Mundu
Vl 2008 eläjiden lugu oli 142 462 ristitud, agjan videndez.
Mundu om Čadan tegimištoline keskuz. Kivivoiindustrii, puvillkanghiden tehmine i oludenkeitand oma šingotadud lidnas. Lendimport radab (MQQ / FTTD) asfal'tiruidud lendahtamižsarganke.
Homaičendad
* Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čadan lidnad
Šeki
Šeki (Şəki) om lidn Azerbaidžanan pohjoižes. Se om Šekin rajonan administrativine keskuz i üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 8. voz'sadal EME kuti Sakasen (Sake), möhemba Šeki. Se oli torguindan znamasižeks keskuseks Šuuktenno. Vll 1743−1819 oli Šekin hankundan pälidnaks, sid' mülüi Venäman imperijha. Vl 1772 Kiš-jogen luja sur'vezi mureni lidnad, i eläjad sirdihe lähižhe Nuh-žilho (Nuha), se šingotihe lidnaks teravas. Vspäi 1968 lidn nimitase nügüdläižikš. Lidnan istorine pala mülüb Mail:'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 2019.
Šeki šingotase šuukkanghiden fabrikal, savičun tegimel, sömtegimištol (lihakombinat, maidtegim, konservtegim, vintegim, tabakan tegim), turizmal. Lidn om ümbärtud maižanduzrajonal, sen produkcii om tabak, vinmarj, kabjživatišt, pähkmed, villäd, maid.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suren Kavkazan ezimägištol, 500..850 m korktusil, 545 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud mägimecoil kaičemhas toštmižsur'vezišpäi i lujas räkäs säspäi. Rengazavtote om saudud lidnas ümbri.
Voden keskmäine lämuz om +12 C°, kezakun-elokun +20..+25 C°.
Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 63 700 ristitud, rajonan läz koumandest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Vl 1979 eläjiden 92 % oliba azerbaidžanlaižed. Eläjiden tobj pala om islamanuskojad (sunnitad i šijitad).
Gabalan rajon
Gabalan rajon (Qəbələ rayonu, Кьвепеле район) om rajon Azerbaidžanan pohjoižes. Gabal-lidn om sen administrativižeks keskuseks da üks'jäine lidn.
Istorii
Vll 1930−1991 rajonan nimituz oli Kutkašenan rajon. Vl 1991 rajon om udesnimitadud rajonan keskusen mödhe.
Vspäi 2009 klassižen muzikan, džazan i mugaman festival' mäneb Gabal-rajonkeskuses jogahižel kezal. Vspäi 2012 rahvahidenkeskeine keitišen festival' oleleb rajonas.
Geografijan andmused
Rajon sijadase Suren Kavkazan ezimägištol, 553 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se jagase 55 municipalitetaks.
Vl 2019 rajonan ristitišt oli 106 660 eläjad 1548 km² pindal. Rahvahad (2009): azerbaidžanlaižed — 78,7%, lezgilaižed — 17,1%, udinalaižed — 3,9%, toižed rahvahad — 0,3%. Azerbaižanlaižed oma enambuses kaikiš suriš eländpunktoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Azerbaidžanan rajonad
Murahaižed
Mirmekologii tedoidab murahaižid.
Leviganduz
Murahaižed elädas kaikil kontinentil päiči Antarktidas i erasiš-se edahaižiš sariš, no enamba oma levitadud tropikoiš. Ottas kuivmaživatoiden biomassan kümnendest-nelländest.
Ümbrikirjutand
Nene kundaližed gavedid jagadas koumeks kastaks: emäčud, ižačud i raderičud, jäl'gmäižed oma suugitomad.
Elädas kanzoil pezoiš-muražmätoiš, tehtas niid mahuses, pun südäimes, kividen al. Sötlesoiš kazmusiden südäivedel, saduntravijoil gavedil.
Murahaižiden kanz voib eläda hätken, kunigazemäč voib eläda 20 vodhesai (Lasius niger-erikon kunigazemäč eli laboratorižes pezas 28 vot). Muražmätan gavedid udištadas läz täuzin ühtes vodes. Ižačuiden elon hätkeližuz om severz'-se nedalid vaiše, raderičud elädas severziš-se kuišpäi koumhe vodhesai.
Homaičendad
Kategorii:Gavedid
Nolinsk
Nolinsk (Ноли́нск, Нольо) om Venäman lidn da lidnankund Kirovan agjan suvipalas. Se om Nolinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1668 kuti Nikol'skoje (Noli)-žilo ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulain päjumalanpertinno läz Vätkan Emäganpäivän ph. Trifonan jumalankodid. Sai makundan lidnan statusad vl 1780 nügüdläiženke nimenke. Vll 1940−1957 lidnan nimituz oli Molotov nevondkundaližen valdkundan Väčeslav Molotov-šingotajan kanzannimen mödhe.
Nolinsk om ümbärtud maižanduzrajonal. Lidn šingotase kohenduztegimel, puižiden suveniriden edheotandal, sömtegimištol (lihakombinat, voitegim, mineralvezi).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan päivnouzmas, Voi-jogen oiktal randal (174 km pitte, Воя), 20 kilometras sen lanktendan sijaspäi Vätkha huralpäi, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Kirov-pälidnhasai om 117 km pohjoižhe orhal vai 140 km R169-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Sovetsk 58 km päivlaskmha orhal vai 120 km avtotedme i Uržum 50 km suvhe orhal vai 58 km avtotedme.
Nolinsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 554 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 637 eläjad vl 1979.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Nolinskan maižandusen mehanizacijan tehnikum i Nolinskan politehnine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirovan agjan lidnad *
Tol'jatti
thumb|left|250px|Lidnan administrativižed rajonad: {{legend|yellow|Komsomol'skii rajon}} {{legend|Orange|Keskuzrajon}} {{legend|fuchsia|Avtozavodskii rajon}} Tol'jatti (Толья́тти, edel 1964. vot — Stavropol'  (Volgal — oficialitomikš)) om Venäman lidn da lidnümbrik Samaran agjan lodehes. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Stavropolin rajonan administrativine keskuz, ei mülü rajonha.
Istorii
Tol'jatti šingotase kebnavtoiden ühthekeradamižel i niiden komponentoiden da detaliden äiluguižil edheotandoil, himižel sarakol (mineraližed heretused, sintetine kaučuk, «Toljattiazot» — ammiak), torguindal, sauvondmaterialiden tegimil (raudbetontegim, savičun koume tegint, profiliruidud torviden tegim), pakuitesen pästandal (gofriruidud karton), sömtegimištol (leib-, maid- i lihaproduktad, konditerine fabrik, kaks' vintegint), elektrotehnižel sarakol (transformatorad), laivankohendusen tegimel.
Geografijan andmused
Lidn seižub 90 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Samarhasai om 70 km jogedme mödvedhe vai suvipäivnouzmha orhal. Lähembaine lidn om Žigulövsk suvhe, Volgan vastrandal. Pened manrehkaidused oleldas lidnas paksus (vl 2008 — 41 vähemb mi koumeballašt).
Administrativine jagand
Lidn jagase koumeks rajonaks (ristitišton lugu vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe):
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 719 632 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 724 300 eläjad vl 2001.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 83,0%, totarlaižed — 4,0%, ukrainalaižed — 2,0%, mordvinalaižed — 1,7%, čuvašalaižed — 1,6%, azerbaidžanlaižed — 0,7%, armenijalaižed — 0,6%, uzbekad — 0,5%, vaugedvenälaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 3,7%.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Samaran agjan lidnad Kategorii:Samaran agjan lidnümbrikod *
Fantastic Baby
Fantastic Baby (fantastine mel'heine) om suvikorejižen Big Bang-muzikgruppan nellänz' pajo «Alive»-minial'bomaspäi (29. uhoku 2012) da ühtennimine singl (7. keväz'ku 2012), koumanz' da jäl'gmäine al'bomaspäi. Necen pajon tegijad oma G-Dragon, T.O.P (gruppan ühtnijad), Teddy Park. Singlan prodüserad oma G-Dragon i Teddy Park.
Voib märita originaližen pajon žanrad kut elektropop, EDM, hip hop i hip haus. Pajon tekst om sätud korejan kelel.
Singl sai lujad satust Japonijas (platinstatus kahtišti) i Suvikorejas. Muzikvideo om jügutoitud YouTube-saitha vn 2012 7. päiväl keväz'kud i tegihe populärižeks kerdalaz.
Irdkosketused
Kategorii:Big Bang:an pajod (Suvikorejan muzikgrupp) Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 pajod Kategorii:Vn 2012 singlad Kategorii:Pajod korejan kelel
Avtovo (metrostancii)
thumb|right|300px|«Avtovo» «Avtovo» (ven. Автово) om Piterin metropolitenan stancii.
Sijadase Kirovan—Viborgan linijal «Kirovskii zavod» i «Leninskii prospekt» stancijoiden keskes.
Оm avaitud vn 1955 kül'mkun 15. päiväl.
Süvüz — 12 m.
Kategorii:Piterin metropolitenan stancijad Kategorii:Kirovan-Viborgan linii
Ermitaž
thumb|right|250px|Tal'veline pert'kulu öl Valdkundaline Ermitaž (Государственный Эрмитаж) om muzei Piteriš. Se om kaikiš suremb Venämas da üks' kaikiš surembiš muzejišpäi mail'mas.
Viž sauvust sijadasoiš Pert'kulun randirdal, tulend — Pert'kulun torguspäi. 5,3 mln kacujid tuli muzejha vodes 2016.
Istorii
Sur' Jekaterina pani Ermitažan alust vl 1764. Ezmäi se oli hänen privatine keraduz. Ermitaž om avaitud publikan täht vspäi 1854.
Ermitažan sauvused
Viž sauvust mülüb Ermitažan muzejankompleksha:
Penen Ermitažan kompleksha mülüdas Pohjoiž- da Suvipavil'jonad i tetab Rippui sad:
Mülüdas Ermitažan sauvusiden kompleksha mugažo:
Filialad
Ermitaž-muzei ozutab eksponatoid eriližiš kaikenaigaižiš honusiš mail'madme, ned oma severziš-se lidnoiš: Kazan' (vspäi 2005), Amsterdam (2009), Viipur (2010).
Irdkosketused
Kategorii:Piterin muzejad Kategorii:Muzejad kirjamišton mödhe
Gauss Karl Fridrih
Johan Karl Fridrih Gauss (Johann Carl Friedrich Gauß [ˈkaɐ̯l ˈfʁiːdʁɪç ˈɡaʊs]; sünd. 30. sulaku 1777, Braunšveig-lidn, Pühä Rimalaine imperii, — kol. 23. uhoku 1855, Göttingen, Gannoveran kunigahuz, Germanijan Ühtištuz) oli saksalaine matematikantedomez', fizikan da mehanikan tedomez', astronom da geodezist.
Biografii
Gaussan ded oli goll' manmez', tat radoi sadnikan, kivinikan i kanaliden kacujan. Karl Fridrih ozuti ičtaze lahjakahut lapsessai, mahtoi lugeda da kirjutada koumevoččes igäs. Martin Bartel's-opendai (möhemba openzi Nikolai Lobačevskijad-ki) abuti sada stipendijad Braunšveigan gercogaspäi, muga nor' Gauss openui «Collegium Carolinum»-aluzkundas (Braunšveig) täuzin vll 1792−1795.
Nor' tedomez' navedi latinan kel't, lugi Anglijan i Francijan literaturan ezipurtkid, no valiči matematikantedomehen kar'jerad. Jätksi opendamišt Göttingenan universitetas vll 1795−1798. Pördui Braunšveigha i eli siš vhesai 1807. Radoi Braunšveigan universitetan privat-docental, sijaline gercog abuteli rahoil ičeze surmhasai vl 1806. Kändihe Piterin Tedoakademijan ühtnijaks-korrespondentaks vl 1801.
Tedoradmine
Gauss tegi ezmäižid avaidusid luguiden teorijas opeten kolledžas völ. Vspäi 1796 vedi ičeze avaidusiden lühendusid aigkirjas, mainiti siš vaiše hänen mel'he satusid. Päti amušt problemad oiktoiden äisaumnikoiden sauvondas cirkulin da jonoštimen abul. Tegi zmnamasižid avaidusid matematikan kaikiš agjoiš ičeze elon aigan.
Vspäi 1801 tedomez' oli otnus astronomijha-ki, lugi taivhaližiden hibjoiden orbitoid. Vl 1820 sädi uzid lugumetodoid tehmaha geodezižid kartoid, vl 1821 zavodi sidodud sihe pindoiden teorijan i pani differencialižen geometrijan alust. Vl 1833 tegi melel elektrine telegraf i sauvoi sen radajad modelid ühtes Veberanke. Vll 1839 i 1840 publikoiči tedoradoid elektrostatikas i optižiš kuviš.
Kanz
Karl Fridrih Gauss oli nainu kaks' kerdad. Johanna Ostgof oli ezmäine ak (1805−1809), sünduti koume last, jäihe elegiš kaks' — Jozef-poig i Minna-tütär. Akan surman jäl'ghe nai kahtenden kerdan, oti Johannan Vil'hel'mina «Minna» Val'dek-podruškad akaks, i vodele 1817 lapsiden lugu kazvoi videhesai, Judžin, Vil'hel'm i Tereza sünduiba.
Vl 1831 koli kahtenz' ak, i Gauss oli otnus tedoradho täuzin. Gaussan mam vhesai 1839 i norembaine Tereza-tütär ohjastiba kodiižandusel. Judžin i Vil'hel'm sirdiba AÜV:oihe, kändihe hüvikš biznesmenoikš.
Mušt
Oma nimitadud Gaussan muštoks: fundamentaline astronomine Gaussan konstant, Antarktidan Gaussberg-vulkan, Kudmaižen krater i pen' planet № 1001 (Gaussia).
Matematikan tärtused Gaussan nimed: koveruz, kogonaižiden luguiden rivi, gipergeometrine funkcii, severz'-se metodad i teoremad, normaline statistine järgenduz, kuvand, tunduz, Gaussan — Krügeran proekcii, oiged pird, «juraižim».
Homaičendad
Kategorii:Saksanman matematikantedomehed Kategorii:Saksanman fizikantedomehed Kategorii:Mehanikantedomehed Kategorii:Astronomad Kategorii:Geodezistad Kategorii:Saksanman tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Braunšveigha Kategorii:Kolnuded Göttingenas
Novokuibiševsk
thumb|left|250px|Novokuibiševskai-päraudtestancijan sauvuz vl 2015 Novokuibiševsk (Новоку́йбышевск) om Venäman lidn da lidnümbrik Samaran agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1946 läz Lipägi-raudtestancijad sauvomha kivivoiümbriradajad tegint. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1952.
Novokuibiševsk šingotase kivivoin ümbriradmižen tegimel, kivivoihimižen, sauvondmaterialiden i sömtegimišton edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan hural randpolel, augotase kudes kilometras jogespäi, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Novokuibiševsk seižub ani Samaran suvipäivlaskmaižen röunan taga, toine lähembaine lidn om Čapajevsk vides kilometras suvipäivlaskmha.
Seičeme žilod mülüdas lidnümbrikho Novokuibiševskan ližaks, sidä kesken Majak-žilo (1787 rist.). Lidnümbrikon pind — 263,25 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 108 449 ristitud, lidnümbrikon — 110 729 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 116 400 eläjad vl 1999. Vl 2017 kaik 102 933 ristitud elihe lidnas i 105 161 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid, časoun' i vauktustuzkeskuz oma olmas. Islaman pühäpert' om avaitud lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Samaran agjan lidnad Kategorii:Samaran agjan lidnümbrikod
Visbü
Visbü (Visby [ˈvǐːsbʏ]) om Ročinman Ganzan lidn Gotland-sarel, sen agjan da üks'jäižen kommunan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 900. Nimituz znamoičeb «pühäandoiden külä» amuižskandinavijan kelel. Oli järedaks keskaigan. Vll 1361−1645 lidn oli Danijan palaks.
Nügüdläine Visbü om populärine turistine čuraduz, sen vanh lidn mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1995. Lidnusen sein 3,4 km pitte om kaičenus.
Visbü šingotase meriportal, tulleielektrostancijal, turizmal, penil edheotandoil (seičeme tuhad kompanijoid kaikes agjas), sodavägiden palakundoil. Mail'man ekologižen foruman päfater sijadase lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase saren päivlaskmas, Baltijan meren randal. Vanh lidn om saudud londuseližes merikaras ümbri kall'oil mouckivespäi. Ehtatim i lendimport ühtenzoittas kontinentanke.
Klimat om ven valdmeren. Üks' kaikiš päipaštokahiš Ročinman lidnoišpäi kezaaigan. Voden keskmäine lämuz om +7,8 C°, heinkun-elokun +17..+18 C°, tal'vkun-keväz'kun 0..+2 C°. Ekstremumad oma −22 C° i +33 C°. Paneb sadegid 533 mm vodes, vähemba keväz'kus-semendkus (25..29 mm kus).
Eläjad
Vl 2005 lidnan eläjiden lugu oli 22 236 ristitud 12,08 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', agjan nell' ühesandest.
Uppsalan universitetan Gotland-kampus radab lidnas vspäi 2013, sen aluz om pandud kut erigoittud Gotlandan universitetine kolledž vl 1998 (2,5 tuh. üläopenikoid vl 2009).
Irdkosketused
Kategorii:Ročinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Koževennaja-linii
thumb|right|250px|Koževennaja-linii Koževennaja-linii (Кожевенная линия) om ird Piteriš sen Vasil'jevskii-saren suves. Vedase pidust' Nevan suhišton randad, keskustal sišpäi. Ühtenzoitab Suren prospektan i Kosaja-linijan suvižid agjoid. Läz 1 kilometrad pitte.
Om nimitadud vl 1845. Ühesa privatišt tegint ümbriradamha nahkoid oli linijan ümbrištos vl 1852.
Lähembaižed metrostancijad oma Vasileostrovskaja i Primorskaja.
Homaičendad
Kategorii:Piterin irdad Kategorii:Irdad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman irdad Kategorii:Vasileostrovskii rajon
Kuldaine Verai (sild)
thumb|right|250px|Kuldaine Verai-sild öl Kuldaine Verai-sild (Golden Gate Bridge) om amerikaine rippui avtotesild Kalifornii-štatan San Francisko-lidnas.
Sild om saudud betonaspäi i terasespäi vozil 1933−1937 ehtatimen sijas. Ühtenzoitab ühtennimižen lahten randoid voimusižiden lujiden manrehkaidusiden zonas (üheshasai magnitudanke). Projektiruiba Lev Moisejev i Čarlz Al'ton Ellis, sauvomine mäni Džozef Strauss-inženeran ohjandusen al, konsul'tirui Irving Morrou-arhitektor. Specialine Golden Geit Bridž-ümbrik ohjandab sildan holitandal.
Läz sadad tuhoid avtoid päiveses läbitab sildad (110 tuhad keskmäras vll 2012/2013). Vn 2015 vilukus likui erigoičendjono om sätud sildal päzutamha molembiden poliden čuradusiden avtoiden ainastusid. Erinii tehnik sirdab jonod avtotelikundan intensivižushe kacten.
k k k
Järvenpää
Järvenpää (mugažo suomen kelel, virktas [ˈjærʋemˌpæː]; Träskända) om Suomenman lidn valdkundan suves. Se sijadase Udenma-agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, valdkundan 25. lidnankund eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunkt mainitase 18. voz'sadan Järvenpää-usadibaks hebonvodindfermanno, Tuusulan küläks. Vl 1862 «Hel'sinki — Hämenlidn»-raudtekeskust läbiti küläd, i saudihe Järvenpää-raudtestancijad. Vspäi 1951 oli erižeks municipalitetaks torguzlidnan oiktusidenke (suom. kauppala), vl 1967 kändihe täudeks lidnaks (suom. kaupunki).
Järvenpää-lidn šingotase vaumitud «Fortum»-kompanijal järedal lämuzelektrokeskusel (radab pujändusil), veičiden tehmižel, logistikan keskusel i muzikistorijan turizmal.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Järvenpään lidnfartalad (2007) Lidn sijadase Tuusulanjärven (5,9 km²) pohjoižel randal. Matkad Vantaahasai om 20 km suvhe (rahvahidenkeskeine lendimport), Hel'sinkihesai — 30 km suvhe avtotel vai raudtedme. Röunatab Tuusulan külämunicipalitetanke suves, päivlaskmas i pohjoižes. Lähembaine lidn om Kerav 5 km suvhe.
Eläjad
Vl 1980 lidnan eläjiden lugu oli 23 281 ristitud, vl 2016 — 41 529 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Lidn om Suren Hel'sinkin magaduzrajonaks, i sen ristitišt ližadub kaikel vodel. Znamasine tatarankel'ne sebr, mečet' om olmas vspäi 1943.
Jablonovskii-sild (Krasnodar)
Jablonovskii-sild (Яблоновский мост) om sild Krasnodaras Kuban'-joges päliči.
Järvenpää
Eläjad
Erkki Kukkonen radoi lidnan edeližen pämehen vll 1993−2018.
Bardan rajon
Bardan rajon (Bərdə rayonu) om rajon Azerbaidžanan keskuzpalas. Bard-lidn om sen administrativižeks keskuseks da üks'jäine lidn.
Jablonovskii-sild (Krasnodar)
Sild ühtištoitab Krasnodar-lidnad i Jablonovskii-žilod Adigejas. Om Krasnodaran Zaharovan irdan jätktuseks.
Bardan rajon
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1930. Nimitihe lidnan-keskusen mödhe. Evlah — Agdam-raudtekeskust läbitab rajonad.
Jablonovskii-sild (Krasnodar)
Edel Toišt mail'man sodad pusild jaugnikoiden täht oli nügüdläižen sijas. Vl 1942 poukahtihe sildad ühtes olnuzidenke sildal Germanijan saldatoidenke. Kaikenaigaine raudbetonine avtotesild om saudud vl 1952. Sild om 795 m pitte, 9 m levette. «Suvine»-avtostancii om Krasnodaras sildanno.
Bardan rajon
Istorii
Bardan rajon šingotase äisarakoližel maižandusel, om sömtegimišton i sauvondmaterialiden edheotandoid.
Jablonovskii-sild (Krasnodar)
Homaičendad
Kategorii:Krasnodaran sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe
Bardan rajon
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma saven i letken löudmižsijad, bur mahuz. Spravitajan mineralveden purde sijadase Muganli-žilos.
Rajon jagase 110 municipalitetaks.
Eläjad
Vl 2009 eläjiden viž seičemendest oliba külälaižed.
Salat (kazmuz)
Salat (Lactuca sativa) om üks'vozne heinäsine maižanduseline kazmuz. Mülüb Puzuänikoižed-sugukundha.
Latinine nimituz om saudud lac-sanaspäi «maid», kazmusen südäivezi om sen pojav.
Leviganduz
Eziauguine todesine kodima om tundmatoi, no tetihe kazmust Amuižes Kitaiš i Amuižes Egiptas, Keskmeren maiš. Salat om ottud kul'turkazmuseks Keskmeren randal edel meiden erad.
Kazvatadas Evropadme 16. voz'sadaspäi, Venämas — 17. voz'sadaspäi. Nügüd'aigan ištutesed oma levitadud kaikes mail'mas.
Ümbrikirjutand
Kaks' toižendad om salatal:
Järedad siledad vai kid'žorad ünäižed lehtesed oma varzita, kazdas kogol jurusespäi. Ned oleldas pakuižvihandad, mugažo rusttad harvoin. Lehtesen kesksonen alah om sugasekaz. Kera oleskeleb kehkranvuiččen forman. Seikh šingotase lehtesiden jäl'ghe, sase 60..120 sm kortte reiguta südäimes, sarakoičese lujas, änikoidenke.
Henod pakuižed änikod oma molembiden suguiden. Puzuižed-änikused sijadasoiš seikhel löustken nägul. Salatan semnikaz plod om lendandabutusenke.
Vilunvastaine kazmuz, idüd tirptas lämut −3..−5 Cel'sijan gradushasai. Salat navedib päivänvauktust i lujad nepsut.
Kävutand
Ottas sömäks veresid lehtesid i keroid, vitaminoikaz vihoštez. Ku kazmuz pästaškandeb nägujad seikhed, ka kaik kargištub.
Salatan mail'man satuz oli 27 mln tonnoid vl 2017, sidä kesken: Kitai — 15,2 mln tonnoid, AÜV — 3,8 (vl 2013 läz kaik satuz oli kahtes štatas, Kalifornii 71% i Arizon 29%), Indii — 1,1, Ispanii — 1,0, Italii — 0,7.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Maplodud
Glittertind
«Glittertind» om norvegine muzikgrupp, kudamb edestab folk/vikingmetal-, vikingrok- da hardrok-žanroiš. Om nimitadud Norvegijan korktan mägen mödhe.
Gruppan aluz om pandud Lillesann-kundha vl 2001.
Mülükund
thumb|right|250px|Torbjørn Sandvik — gruppan alusenpanii da vokalist vl 2009
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan muzikgruppad Kategorii:Vikingmetalgruppad Kategorii:Folkmetalgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2001 alusenpanendanke
Tropikalaine naine
Tropikalaine naine (Tropicaliente) om braziline TV-serial dram-žanras. Original om portugalijan kelel.
Kaik om 194 epizodad serialas. Serial läksi ekranoile ezmäižen kerdan Brazilijan Rede Globo-telekanalal vlpäi 1994.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1994 serialad Kategorii:TV-serialad portugalijan kelel
Henoja
Henoja om jogi Leningradan agjas, Tihvinan rajonas. Se lankteb Kapšar'vhe.
Henojan piduz om 18 km, basseinan pind om 281 km².
Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Tihvinan rajon
Baiden Džo
Džozef Robinett „Džo“ Baiden-nrmb. (Joseph Robinette „Joe“ Biden, Jr.; sünd. 20. kül'mku 1942, Skranton (Pensl'vanii), AÜV) om AÜV:oiden nügüdläine prezident vn 2021 vilukun 20. päiväspäi, 46. lugul.
Mez' om ranu AÜV:oiden 47. varaprezidentan ühten aigan Barak Obamanke (20.01.2009 — 20.01.2017). Edel sidä vozil 1973−2009 radoi AÜV:oiden Senatan ühtnijaks Delaver-štataspäi. Valdkundmez' om AÜV:oiden Demokratižen partijan ühtnijan.
Biografii
Džo Baiden om sündnu katolikoiden kanzha, ezmäižeks lapseks nelläspäi. Hänen tat Džozef Robinett Baiden-vanhemb (1915−2002) oli biznesmenan, möhemba kulutadud avtoiden satusekahan möjan. Priha kazvoi Skranton-lidnas (Pensil'vanii-štat), sid' sirdi kazvatajidenke heiden radotomuden tagut Nju Kasl-ümbrikho (Delaver-štat) vl 1953, openui Uilmington-lidnan školas.
Tuleban aigan politikanmez' openui Delaveran universitetas (Njuark), om sen vn 1965 pästnikan, sai istorijan da politilogijan bakalavran arvod. Vl 1968 Baiden lopi opendust Sirakuzan universitetan juridižes školas (Nju Jork-štat) i vahvišti dissertacijad jurisprudencijan doktoran arvonke sil-žo vodel.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:AÜV:oiden politikanmehed Kategorii:AÜV:oiden prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Pensil'vanijha Kategorii:AÜV:oiden Demokratižen partijan ühtnijad
Andorr
Andorr (Andorra [ənˈdorə]), täuz oficialine form — Andorran Ruhtinazkund (Principat d'Andorra, Principado de Andorra, Principauté d'Andorre), om pen' mererandatoi valdkund Evropan suvipäivlaskmas. Sen pälidn, kaikiš suremb da üks'jäine lidn om Andorr la Vel'j.
Valdkund om associacijoiš Francijanke da Ispanijanke ühtes.
Istorii
Valdkundan üks'jäine Konstitucii (Constitució) om vahvištadud parlamentas vn 1993 2. päiväl uhokud, om hüvästadud kaiken rahvahan referendumal sen-žo voden 14. päiväl keväz'kud, da tuli väghe publikoičendan päiväl (28. sulaku). Se om väges vajehtusita.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Andorran topografine kart. Andorr om mavaldkundröunoiš Francijanke pohjoižes da päivnouzmas (röunan piduz — 55 km), Ispanijanke suves da päivlaskmas (63 km). Ühthine röunoiden piduz — 118 km. Andorr om mererandatoi valdkund. Valdkundan pind — 468 km².
Reljef om mägikaz, valdkund sijadase Pirenejiden pautkil, kall'oikahad mäged vajehtasoiš süvihe jogialangištoihe. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Koma Pedros-mägenpä (2946 m). Kaik om 65 mägenpäd valdkundas. Kaikiš madalamb om Valir-jogen pind (840 m) Ispanijan röunal. Pened kaks'ballaižed manrehkaidused oma paksud.
Klimat om al'pine da kontinentaline. Tal'vel om pakaižid da äi lunt, keza om viluhk.
Londuseližed varad oma raudkivend, hahktin, gidroenergii, mec, mineraližed purtked.
Politine sistem
thumb|right|250px|Valdkundan parlament [[Andorr la Vel'j|Andorr la Vel'jas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine dualistine monarhii äjiden partijoiden sistemanke. Kaiken aigan om kaks' monarhad nominaliženke tobmudenke — Francijan pämez' da ispanižen Uržel'-eparhijan pämez' (arhijerei). Päministr (Cap de Govern) om radonoigendajan tobmuden faktine pä.
Ülembaine Käskuzkund om käskuzkundaližen tobmuden pä, se kogoneb vides sudijaspäi.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 7. päiväl sulakud. Havjer Espot Samora radab päministran vs 2019 semendkun 10. päiväspäi. Edeline päministr om Antoni Marti Petit, radoi kaks' strokud (2011−2019).
Administrativiž-territorialine jagand
Andorr jagase seičemeks tulendaks (katalanaks parròquies).
Narv-Jogensu
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart. Narv-Jogensu (Narva-Jõesuu [ˈnɑrˈʋɑ-ˈjɤeˈsuː]; edel 1921. vot Hungerburg) om lidn da kurort Estinman pohjoižpäivnouzmas, mülüb Ida-Virun makundha. Se om makundan kudenz' lidn seičemespäi eläjiden lugun mödhe.
Andorr
Eläjad
Vl 2009 eläjiden lugu oli 84 082 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 85,015 eläjad vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe i om nügüd'. Uskondan mödhe hö oma riman katolikad tobjimalaz.
Rahvahad (2017): andorralaižed — 45,5%, ispanijalaižed — 26,6%, portugalijalaižed — 12,9%, francijalaižed — 5,2%, toižed rahvahad — 9,8%. Äi personid eläb valdkundas rahvahanikuseta.
Narv-Jogensu
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 14. voz'sadal kuti kalanpüdajiden külä. Se mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1503, konz sirtihe külähä kalanpüdandan pramozlad Narv-lidnaspäi. Žilon oficialine nimi oli Hungerburg («näl'ghine lidn» saksan kelespäi) vhesai 1921, sid' nügüdläižikš (nimi om olmas vspäi 1890), vll 1923−1928 nimitusen variant oli est. Naroova-Jõesuu.
Andorr
Eläjad
Toižed sured eländpunktad (enamba 5 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Eskal'des Engordan', Enkam, Sent Žulia de Lorii, La Masan. Kaik om 44 oficiališt eländpunktad valdkundas (üks'lugu poble znamoičeb «külä», vila — «lidnut»), sen ližaks toižed pened küläd oma. Kahesa eläjad ühesaspäi oma lidnalaižed (2020).
Ižanduz
Turizm om ekonomikan aluz, andab kogosüdäiproduktan nell' videndest. Kaikuččes vodes 9 mln turistoid tuldas valdkundha.
Vl 2009 Andorran eksport oli avtod, jüguavtod, mašiništ da sen palad (kaik oli läz 20%), konservad (8%), kala (7%); toine eksport — toižed söndtavarad (5%), raud da teraz (4%), ortopedižed ladlused (3%), kivivoi (2%), džem da marmelad (2%).
Narv-Jogensu
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan pohjoižpäivnouzmaižes čogas, Suomen lahten suvirandal i Narv-jogensun hural randal, ani Venäman röunanno. Matkad makundan Jihvi-keskushesai om 45 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha avtotedme, Tallidn-pälidnhasai om 205 km päivlaskmha E20-avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Narv 14 km suvipäivnouzmha avtol i Sillamäe 20 km suvipäivlaskmha meredme vai avtotedme.
Evropižen E9-avtomaršrutan agj om lidnas.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 632 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt (andmused oma vspäi 2000) oli 3 011 eläjid vl 2007.
Rahvahad (2007): estilaižed — 13,2%, venänikad — 76,2%, toižed rahvahad — 10,6%. Venäkel'žed eläjad oma enambuses lidnas, koumandez (2007) eläb Venäman rahvahanikusenke heiden keskes.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ida-Virun makund
Saamen keled
Saamen keled oma suomalaiž-ugrilaižed keled, pagištas Skandinavijan da Kolan pol'sariš. Pagižijoiden lugu om läz 25 000 ristitud (mamankeled).
Eläbad keled
border|left|300px
Marti Petit Antoni
Antoni Marti Petit (Antoni Martí Petit; sünd. 10. kül'mku 1963, Eskal'des Engordan', Andorr) om nügüdläine Andorran päministr (6nz' lugul) vn 2011 semendkun 12. päiväspäi. Om valitud tošti päministraks vn 2015 keväz'kus. Hänel üläopenduz om arhitekturine.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Andorr Kategorii:Andorran politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Andorrha Kategorii:Sündnuded vl 1963
Avrora (kreiser)
thumb|right|250px|«Avrora»-kreiser thumb|right|250px|Muštpacaz vn 1917 kreiseran seižundan da ambundan oiktastuseks [[Anglijalaine randird|Anglijalaižel randirdal]] «Avrora»-kreiser (Крейсер «Аврора») om muzei-laiv Piteriš, Keskuzližen sodamerimuzejan filial. Se om Redukun revolücijan simvol, tegi tühjad ambundad psihologižeks signalaks šturmuimha Tal'velišt pert'kulud.
Istorii
Säten laivan projektad ottihe aktualižen sil aigal angližen «Talbot»-laivan ezikuvaks. Nikolai II valiti laivan nimitust üks'toštkümnespäi vl 1896. Sodasomuzkreiser om saudud Piteriš Admiraluden verfil vll 1897−1903 koumen ühtejiččiden kesken, toižed oliba «Diana» i «Pallada». Ühtni Cusiman toraha vn 1905 semendkul i Ezmäižhe mail'man sodaha. Vn 1948 kül'mkuhusai kreiser mülüi Venäman imperijan, sid' NSTÜ:n Baltijan sodalaivištho.
Toižen mail'man sodan aigan heittihe azegid laivaspäi i formiruihe «Avrora»-ambundbrigadad kaičemha Leningradad, laiv jäi metoks saksalaižiden lendajiden täht, muretihe sidä lujas. Vodele 1948 om kohetud da jättud kaikenaigaižel jakar'seižundal Petrogradan randirdanno, Nahimovan sodameriškolanno, kävutihe sen školan openduzbazaks vhesai 1956. Vspäi 1957 om olmas Keskuzližen sodamerimuzejan filialaks, vll 1984−1987 eli läbi kal'hes restavracijas (35 mln rublid). NSTÜ:n, sid' Venäman kul'turjäl'gusen objekt (vspäi 1960).
Vn 2010 tal'vkuspäi laivan mez'kund oli tühjitadud. Vll 2014−2016 om kohetud Kronštadtas. Vn 2018 heinkuspäi ortodoksižen hristanuskondan pühäpert' om udessündutadud laival.
Suruded
Laivan vedenahtištuz — 6731 tonnad järgeline i 7130 tonnad täuz'. Se om 126,8 m pitte, 16,8 m levette i 6,4 m ištumižsüvüdenke vedes. Voi ujuda 19,2 sol'med pigudenke (35,6 km časpigudenke). Koume likutimmašinad 24 katl'anke, koume laivanpunod, voi ujuda 4 tuhad merimijlihesai avtonomižikš. Vägevuz — 11 791 hebonväged (8,8 MVt). Mez'kund — 20 oficerad i 550 merimest, 42 ambundazeged i 3 torpedapparatad.
Irdkosketused
Kategorii:Laivad Kategorii:Muzejad kirjamišton mödhe Kategorii:Piterin muzejad
Baotou
thumb|left|250px|Lidnümbrikon sijaduz Kitain kartal (2010) Baotou (包头 Bāotóu, 25px Бугат) om lidn da lidnümbrik Kitain pohjoižes. Mülüb Südäimongolijan avtonomižhe agjaha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1809 kuti Baotou-žilo. Vl 1923 raudte tuli žilho. Kätihe lidnaks vl 1932.
Baotou om harvmametalloiden samižen keskuz. Metallurgine i himine tehmižed ratas lidnümbrikos.
Geografijan andmused
Lidnümbrik sijadase läz Mongolijan suviröunad. Lidn om saudud lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Huanhen keskjoksmusen hural randal, 1050..1100 ü.m.t. korktusil. Avtonomižen agjan administrativižen Huh-Hoto-keskusen lidnümbrik levigandeb ani päivnouzmha Baotouspäi.