cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rutenii
Himižed ičendad
Rutenii om inertine himižikš, ei voi segoitada sidä muiktusihe. Reagiruib hloranke, ftoranke, NO-gruppanke, tegeb hapandusid, muigotandmär voib olda 0..+8. Se om hüvä katalizator.
Miass
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan 11 pühäpertid om avaitud lidnas: Sündun Nägundan päjumalanpert', kahesa jumalanpertid i kaks' časounäd. Islaman pämečet' om sauvomas lidnas vspäi 2020, «Gailä»-mečet' radab Selänkino-žilos.
Rutenii
Kävutand
Rajatas metallan pol't elektronikas: rezistorad i varmdad elektrokontaktad. Ottas kävutamižhe räkänvastaižiš ühthesuladusiš. Rutenijan 0,1% ližaduz titanan ühthesuladushe kaičeb korrozijaspäi. Kävutadas katalizatoraks, ottas «rusked rutenii»-ühtnendad ioniden indikatoraks.
Miass
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Miassan sauvondtehnikum, viž kolledžad (medicinine, mašinansauvomižen, geotedištelendan, pedagogine, čomamahton da kul'turan), Čeläbinskan koumen universitetan filialad, mugažo mineralogijan tedoinstitut radab.
Rutenii
Kävutand
Sadas platinan puhtastamižel ližasegoitusišpäi, mugažo südäitukuižiden reakcijoiden jänduseks (250 grammhasai tonnas). Koncentriruiše Uralmägiden mineralas platinanke (Venäma), om löudmižsijid Kanadas i Suviafrikan Tazovaldkundas. Sadas severz'-se kümned tonnoid vodes mail'mas. Maksoi 42 US$ troižes uncijas (vai 1,35 US$ grammas) vn 2016 semendkul.
Miass
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod
Rutenii
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Piterin käskusenandmižsuim
Suiman ezimez' om Aleksandr Bel'skii (Ühthine Venäma) vn 2021 sügüz'kun 29. päiväspäi. Edeline ezimez' om Väčeslav Makarov (Ühthine Venäma) (tal'vku 2011 — sügüz'ku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Piter Kategorii:Venäman käskusenandmižsuimad subjektan mödhe
Happy Tree Friends:an personažad
Om 22 «Happy Tree Friends»:an päpersonažad:
P
Turgenevan sild
thumb|Turgenevan sild, kül'mku 2022 Turgenevan sild (Тургеневский мост) om avtotesild Krasnodaran röunal Kuban'-joges päliči.
Sild ühtenzoitab Turgenevan irdad (Krasnodar) Turgenevan mantenke (Adigei) Uz' Adigei-aulannoks, üks' koumes sildaspäi Krasnodaraspäi Adigejha da tagaz. Kubanin randird mäneb sildan al Krasnodaran randal.
Vižkeskustaine sild om saudud vozil 1978−1986. Sild om avtoiden da jaugnikoiden täht. Se om 1020 m pitte da 18 m levette, nell' avtoted. Läz 14 tuhad avtoid läbitadas sildad ühtes päiveses.
Linde
Muzikgruppan aluz om pandud vl 2021. Sen ühtnii om Mihal Markovski (Michał Markowski).
Irdkosketused
Kategorii:Blekmetalgruppad Kategorii:Pol'šanman muzikankirjutajad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2021 alusenpanendanke
Turgenevan sild
Jäl'geline sur' kohenduz oli vl 2008. Lämuzdiodižed pidatimed i ližapidatuz ratas sildal vn 2008 tal'vkuspäi. Sildan ekstraordinarine palahine murenduz tegihe vn 2015 kül'mkus jüguzavton ajandan tagapäi. Kohetihe sildad vl 2018. 15-kuine sur' kohenduz planiruiše vspäi 2024.
Homaičendad
Kategorii:Sildad Kubaniš päliči Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Adigejan sildad Kategorii:Krasnodaran sildad
Tol'n (agj)
thumbnail|right|250px|Tol'n-agjan kart Tol'n (Tolna megye [ˈtolnɒ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Seksard.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan suvipäivlaskmas, Dunain oiktal (päivlaskmaižel) randpolel. Röunatab nellänke agjanke: Baran'janke suves, Šomod' om päivlaskmas, Fejer levigandeb pohjoižes, Bač-Kiškun om päivnouzmas.
Pind om 3 703,16 km². Reljef om alangoikaz päivnouzmas, om kukhid keskuzpalas. Mad'jaranman üks'jäine atomelektrostancii radab agjas, sen jändusiden varažom sijadase täs-žo.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Tol'n-agj jagase kudeks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad viž kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Lidnoihe ližaks, om olmas 98 žilod Tol'nas, niiden kesken viž oma sured žilod.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan ristitišt oli 230 361 eläjad, vl 2015 — 225 936 eläjad. Vl 1949 agjan eläjiden lugu oli 275 644 ristitud, siš aigaspäi ristitišt poleneb (päiči vn 1980 rahvahanlugemišt, konz se ližadui i oli 266 273 ristitud).
Majami
thumb|left|250px|Majamin lidnanlaptad (angl. neighborhoods). Majami (Miami [maɪˈæmi], ispanine virkand: [miˈami]) om AÜV:oiden lidn da port Atlantižen valdmeren randal. Se sijadase Florid-štatan da pol'saren suvipäivnouzmas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1825. Se sai lidnan statusad vl 1896. Om nimitadud majaimi-indejalaižiden mödhe (kätas «sur' vezi») da lähižen reskveden järven mödhe (nüg. Okičobi).
Vozil 2009−2017 Tomas Regalado radoi lidnan pämehen.
Eläjad
Vl 2009 eläjiden lugu oli 433 146 ristitud. Majami om kahtenz' surtte lidn Floridas (Džeksonvillan jäl'ghe) da AÜV:oiden nelländen surtte lidnaglomeracijan keskuz — läz 5,4 millionad ristituid. Toižen mail'man sodan jäl'ghe sodamehed sirdiba tänna, sid' immigrantad Kubaspäi i heiden jäl'ghe Haitišpäi sirdiba elämhä lidnas da sen ümbrištos erazvuiččil vozil.
Lidn om opendusen järed keskuz (80 tuhad radsijid).
Armenijan flag
Nügüdläine flag oli väges vll 1918−1920 i om vahvištadud 1990-nden voden 24. päiväl elokud. Tariči Stepan Malhasänc-kelentedomez' (1857−1947).
Majami
Ižanduz
Majami om kaikiš suremb rahvahidenkeskeižiden bankoiden keskuz Amerikas. Äjad AÜV:oiden i mail'man kompanijad ohjatas Latinižen Amerikan torgusil Majamišpäi. AÜV:oiden televizijan ispanijankel'žen kontentan znamasine pala fil'mdase neciš lidnas. Toižed sarakod oma turizm i kivisuguiden ümbriradmine. Valdkundan Azekhiden vägiden suvibaz sijadase lidnas.
Armenijan flag
Ümbrikirjutand
Koume lapakoiktad tazostadud šoidud: rusked ülähän, sinine keskuses, ruskedpakuine alahan.
Majami
Transport
Avtobusad, velosipedad, ezilidnjonused, metro da monorel's oma kundaližtransportaks lidnas. Vspäi 1984 metro radab lidnas (Metrorail, vl 2017 om 2 jonod, 23 stancijad, 39 km raudteid). Vspäi 1986 maksutoi monorel's om lidnas (Metromover, vl 2017 om 3 jonod, 21 stancijad, 7 km raudteid). Kaik 175 tuhad radnikoid om meriportas (2011).
Armenijan flag
Ümbrikirjutand
Mujuiden znamoičend andase valdkundan Konstitucijan mödhe. Rusked muju simvolizuruib Armenijan mägištod, armenijalaižiden borcuindad päzutamha elegiš, hristanuskondad, Armenijan joudjut da ripmatomut. Sinine muju ozutab rahvahan valdad eläda kožmuseližen taivhan al. Ruskedpakuine muju znamoičeb Armenijan rahvahan lahjakahut i tömahtoid.
Majami
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Majami-lendimport (MIA) sijadase 13 km lodeheze lidnan keskusespäi. Tehtas reisid AÜV:oidme i Kariban meren basseinan maihe, mugažo Suviamerikan da Evropan järedoihe lidnoihe.
Armenijan flag
Homaičendad
Kategorii:Flagad F
Majami
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Floridan lidnad
Jogidenkeskeine rajon (Vologdan agj)
Jogidenkeskeine rajon (Междуреченский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt om Šuiskoje-žilo.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikho kuti Šuiskojen rajon, vspäi 1931 rajon om nügüdläižen nimenke. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, i vhesai 1936 rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik, sid' vozil 1936−1937 — Pohjoižhe agjaha. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2004.
Geografijan andmused
Jogidenkeskeine rajon om Vologdan agjan suvine taho. Pind — 3 624 km². Mec otab territorijan seičeme kümnendest (2553 nellikkilometrad), sidä kesken äi sodunuzid mecoid, lehtezmec (koivikod, habikod) om enambuses. Sod — 14% (509 km²). Saum vezid — 1,1% (34,5 km²).
Om röunoid videnke Venäman rajonanke:
Znamasine jogi oma Suhon sen oiktoiden Šuj- da Ihalic (Mizüg)-ližajogidenke. Läz kaik joged mülüdas Suhonan (Jävaldmeren) basseinha. Rajonan suves Monz ližajogidenke da erased toižed pened joged mülüdas Volgan (Kaspijan meren) basseinha.
Reljef om tazo päpaloin, sokaz sijidme. Suhonanveren alangišt om pohjoižes. Avnegan ülüz sijadase rajonan keskuses.
Londuseližed varad oma kivivoi, turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii), gaž, mec, reskvezi.
Vs 2010 kezakun 4. päiväspäi rajonan territorii jagase videks municipaližeks ühtnikaks (küläkundaks).
Tobmuz
Vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl Aleksandr Šadrin oli valitud rajonan da sen administracijan pämehen, vl 2015 tal'vkun 18. päiväl läksi erindha. Hänen sijas oma Dmitrii Lukičev — rajonan pämehen velgusentäutai, i Sergei Kiselöv — rajonan administracijan pämehen velgusentäutai. Koume administracijan varapämest oma hänele abhu. Koume ohjandust da üks' palakund alištudas rajonan administracijale.
Käskusenandai tobmuz om rajonan parlament — Ezitajiden suim (Представительное собрание) 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vn 2012 keväz'kun 4. päiväl. Jurii Boines radab sen ezimehen vl 2015.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 6 112 ristitud.
Kaik om 157 eländpunktad rajonas, sidä kesken kuz' žilod da 151 küläd. Toine sur' eländpunkt om Turovec-žilo (1,0 tuh. rist. vl 2002), matkad avtotedme Šuiskoje-keskushesai om 250 km.
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend da ümbriradmine (pilindmaterialad, komplektad pertid sauvomha, strubad), tor'vikveimtransport, maižanduz.
Uz' Zelandii
Uz' Zelandii vai Uz' Merima (New Zealand, Aotearoa [aɔˈtɛaɾɔa]) om sar'hine valdkund Valdmerimaiš. Pälidn om Vellington.
Istorii
Vn 1947 10. päiväl tal'vkud Uz' Zelandii sai de jure ripmatomut Sures Britanijaspäi.
Konstitucii
Valdkundan Konstitucii om kogonaine, sil ei ole ezivägid. Konstitucijan formiruind jätktase vspäi 1852 läz jogahižel vodel, jäl'gmäižed ližadused tuliba väghe vl 2018. Nened palad mülüdas Konstitucijha:
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Uden Zelandijan reljefan kart. Udel Zelandijal ei ole valdkundröunoid madme. Valdkund sijadase 1700 km suvipäivnouzmpolehe Avstralijaspäi kahtel surel sarel, Pohjoine (Te Ika-a-Māui) i Suvine (maor. Te Waipounamu), da läz 700 lähižil penil saril. Uden Zelandijan pind om 267 710 km². Tünen valdmeren Tasmanijan meri lainištab Uden Zelandijan päivlaskmaižed randad, mugažo Avstralijan Tasmanijan randad. Tün' valdmeri ičeksaz lainištab Uden Zelandijan päivnouzmaižed randad. Ühthine randanpird om 15 134 km pitte.
Kaikiš korktemb čokkoim om Suvial'piden Aoraki (Kukan)-mägi Suvisarel, 3754 m ü.m.t. kortte.
Politine sistem
thumb|right|250px|Uden Zelandijan parlamentan pert' [[Vellingtonas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om Elizavet Toine (Suren Britanijan kunigaznaine), hän paneb radnikusele ičeze ezitajad — jenaral-gubernatorad — videks vodeks. Päministr (Prime Minister of New Zealand, Te Pirimia o Aotearoa) om parlamentan ezipartijan vai koalicijan lider. Ohjastuz pidab vastust parlamentan ühtnijoiden edel.
Parlament (Parliament, Pāremata) om üks'kodine Ezitajiden Kodi (angl.: House of Representatives) 120 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb valdkundan parlamentad koumeks vodeks. Elizavet Toine-kunigaznaine om parlamentan ühtnii mugažo.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 23. päiväl sügüz'kud. Patrisija Li «Petsi» Reddi radab jenaral-gubernatoran vs 2016 sügüz'kun 28. päiväspäi. Nügüdläine päministr om Džasinda Ardern vs 2017 redukun 26. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Uden Zelandijan administrativiž-territorialine jagand.
Administrativižikš Uz' Zelandii jagase 12 regionnevondkundaks (Regional Council), alajagadas niid 74 territorialižeks ohjandaikundaks (angl. Territorial Authorities): 16 lidnnevondkundad, 57 sijališt nevondkundad da 1 sar'hine nevondkund. Tokelau om Uden Zelandijan üks'jäine rippui territorii.
Valdkund jagase 17 agjaha territorialižikš: 9 — Pohjoižel sarel, 7 — Suvisarel, 1 — Čatem-sarištol. 12 agjoišpäi ohjastadas regionnevondkundoil, 4 — territorialižil ohjandaikundoil. Eriline territorialine ohjandaikund om edahaižil saril ohjastamha — irdterritorijoiden ohjandaikund (Area Outside Territorial Authority).
Eläjad
Augotižlibundan mödhe (2018): evropalaižed — 64,1%, maori — 16,5%, kitajalaižed — 4,9%, indijalaižed — 4,7%, samoalaižed — 3,9%, tongalaižed — 1,8%, kukan sariden maori — 1,7%, anglijalaižed — 1,5%, filippinalaižed — 1,5%, udenzelandijalaižed — 1,0%; sen ližaks toiženke augotižlibundanke — 13,7%.
Kodikelen mödhe (2018, erased eläjad andoihe enamba mi üks' vastuz): anglijan kel' — 95,4%, maorin kel' — 4,0%, samoan kel' — 2,2%, kitajan kel' — 2,0%, hindi — 1,5%, francijan kel' — 1,2%, jue — 1,1%, Uden Zelandijan žestkel' — 0,5%, toižed keled i märhapanendata — 17,2%.
Religijan mödhe (2018, erased andoihe kaks' vastust): religijatomad — 48,6%, hristanuskojad — 37,3% (sidä kesken katolikad 10,1%, anglikanilaižed 6,8%, toižed hristanuskojad 20,4%), induistad — 2,7%, maorin veroline religii — 1,3%, islamanuskojad — 1,3%, buddistad — 1,1%, toižed uskojad — 1,6% (sidä kesken judaizm, spiritualizm, bahai i uden lainhen uskondad, Azijan uskondad päiči buddizmas), religijan märhapanendata — 6,1%.
Uden Zelandijan sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2006, surembaspäi penembha): Oklend, Kraistčerč, Vellington (pälidn), Gamil'ton, Danidin, Taurang. Vl 2006 kaik oli 16 lidnad da lidnterritorijad enamba mi 30 tuhad eläjidenke. Vl 2001 rahvahanlugemižen mödhe valdkundan läz 86% ristituid oliba lidnoiden eläjikš, mugažo vl 2020.
Guahiron kel'
thumb|right|250px|Kelen levigandusen kart Guahiron kel' (ičeze nimituz: wayuunaiki «vajuu-kel'», Guajiro) om guahiro-rahvahan kel'. Se om üks' suviamerikan indejižiš kelišpäi, videnz' pagižijoiden mödhe.
Leviganduz
Necil kelel pagištas Venesuelan lodehes (179 tuhad vl 1992) i Kolumbijan pohjoižpäivnouzmas (144 tuhad), niiden Guahir-pol'sarel. Pagižijoiden ühthine lugu om 325 tuhad ristituid (1990-nded voded, mamankel'), aravakan kel'kundan pol'. Om Sulii-štatan (Venesuel) ühteks oficialižiš kelišpäi.
Ümbrikirjutand
Kelen morfologii om šingotadud, nece om polisintetine kel'. Ei ole adjektivoid, kävutadas statižid verboid niiden sijas. Numeraliden sistem om decimaline.
Homaičendad
Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolumbijan keled Kategorii:Venesuelan keled
Epsilon
right|160px Epsilon (Ε, ε, ϵ, ϶‎, virkand έψιλον [ˈɛpsɪlɒn]) om grekan kirjamišton videnz' kirjam.
Eziauguižin nimitihe kirjant εἶ, sättui amuižgrekan kelen kulund om [êː]. Sid' vajehtihe nimed: ἒ ψιλόν (e psilon «järgeline e») erištamha αι-digrafaspäi ühtejiččenke virkandanke. Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [e̞] vai [ɛ̝].
Kirjam libui finikijan 𐤄-kirjamespäi he, kändase «ikun», «loičend» vai «irdhahengahtuz». Latinan E- i kirilližed Е, Ё, Є i Э-kirjamed augotižlibuihe grekan epsilon-kirjamespäi.
Kävutand znamaks
Sur' Ε-kirjam ei ole kävutandas latinan kelen E-kirjamen pojavuden tagut.
Ottas kävutamižhe pen't ε-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Happy Tree Friends
«Happy Tree Friends» («HTF», Ozakahad mecaližed sebranikad) om amerikaiž-kanadine mul'tiplikacine serial trilleran i mustan jumoran žanroiš simpatižiden mecživatoiden polhe. Tegese fleš-tehnologijan mödhe, original om anglijan kelel.
Serialan ezmäine sezon om pästtud televizijha vll 1999−2001, toižed koume sezonad oma sätud vhesai 2016 da pästtud Internetha. Kaik om 181 serijad 1..7 minutad hätkte, sidä kesken 39 TV-serijad, 92 internetserijad i 51 erilišt serijad.
De-fakto serial om kel'tud Venämas vspäi 2008, no kogonanzo om populärine ičeze (dai ei vaiše) valdkundoiš. Živatad pölištudas tragižikš, no se kändase iloks.
Irdkosketused
Kategorii:Mul'tserialad Kategorii:AÜV:oiden mul'tfil'mad Kategorii:Kanadan mul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1999 serialad Kategorii:TV-serialad anglijan kelel Kategorii:Must jumor
Monrovii
thumb|left|250px|Lidnan keskuzpalan kart (1999) Monrovii (Monrovia [mənˈroʊviə]) om Liberijan pälidn da joudjaline meriport, üläopendusen keskuz. Se om valdkundan üks'jäine järed lidn, kaikutte nellänz' ristit eläb Monrovijas. Om Montserrado-grafkundan administrativižeks keskuseks mugažo, mülüb sihe.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe 1560-nzil vozil kuti portugaline Mezuradu-port. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Kristopolis-nimitusenke läz portad AÜV:oiden joudutadud orjil. Udesnimitihe nügüdläižikš AÜV:oiden Džeims Monro-prezidentan oiktastuseks vl 1824 hänen pozicijan tagut orjudes. Sured murendused tegihe lidnan pertištos i infrastrukturas blokadan (18. heinku — 14. eloku 2003) i amblusiden tagut Kahtenden rahvahanikoiden sodan aigan.
Monrovii šingotase kalanpüdandal, sömtegimištol, kivivoihimižel i farmaceftižel sarakoil, sauvondmaterialiden tehmižel (savič, apakut, cement). Järed joudai meriport om üks'jäine röunmaksoita Päivlaskmaižes Afrikas, 12 mln tonnoid jüguid vodes.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, Atlantižen valdmeren i Mezuradu-jogensun randoil. Sent Pol-jogensu om pohjoižhe lidnaspäi. Arni Monrovijan territorijan tobj pala (jättud valdkundan erineden) levitase 0..10 m ü.m.t. korktusil, ka lidn alištub valdmeren tazopindan ližadusele lujas.
Klimat om tropine mussonine kaks'sezonine, neps lujas. Il'man lämuz vajehtase +23..+30 C° röunoiš vodes läbi, absolütine minimum oleli +15 C°, maksimum +38 C°. Monrovii om kaikiš neps pälidn mail'mas, paneb sadegid 4624 mm vodes. Relätivižikš kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-keväz'kus (50..120 mm kus), kezakus vihmub nell' päiväd videspäi i paneb 958 mm kus.
Eläjad
Vl 2008 eläjiden lugu oli 1 010 970 ristitud.
Professionaližen opendusen päine aluzkund om Liberijan universitet (University of Liberia, 18,7 tuh. üläopenikoid vl 2019), sen aluz om pandud vl 1862.
Lidnan edeline pämez' om Klara Doe-Mvogo (2014 — viluku 2018).
Kitajan kel'
thumb|right|400px|Kitajan kelen leviganduz mail'mas: {{legend|#0E0069|Valdkundad, kus kitajan kel' om päine vai oficialine}} {{legend|#4FABAB|Enamba 5 mln pagižijoid kitajan kelel}} {{legend|#9FCEFF|Enamba 1 mln pagižijoid kitajan kelel}} {{legend|#D5E8FF|Enamba pol'millionad pagižijoid kitajan kelel}} {{legend|#F7D5FF|Enamba 100 tuhad pagižijoid kitajan kelel}} {{legend|#0080FF|Lidnad pagižijoiden kitajan kelel znamasiženke lugunke}} Kitajan kel'  (suližen paginan ičeze nimituz: verol. 漢語 / kebn. 汉语 hanjui, pin'jin': hànyǔ «Han'(-rahvahan) kel'»; kirjutandpaginan ičeze nimituz: 中文 čžunven' , pin'jin': zhōngwén «kitajan kirjkel'») om valdkundkel' Kitaiš, Singapuran i ÜRO:n üks' oficialižiš kelišpäi. Se om sino-tibetižen kel'kanzan üks' kahtes sarakospäi, Kitain rahvahan kel'.
Pagižijoiden lugu kaikes mirus om läz 1,3 mlrd ristituid (2016). Erištadas paginoiden 10 gruppad, pohjoižed paginad oma literaturižen kelen aluseks.
Istorii i normativine kel'
Kitajan kel' om üks' kaikiš amuižiš eläbiš kelišpäi. Sen kirjkel' om kaikiš amuižemb kävutadud keskes nügüd'aigan. Japonan i korejan keled ottas kävutamižhe kitajan kirjkelen ijeroglifoid. Kel'korpusan kaikiš vanhembad dokumentad oma 14.-11. voz'sadoiden EME arboindkirjutesed todud andaks živatoiden luil i katussamboiden katusil.
Normativine kitajan kel' om erazvuitte valdkundoidme da specialižidme territorijoidme, no erinend om pen' niiden keskes. Kitajan norm nimitase 普通话 putunhua, Singapuran — 华语 huajui. Honkongan i Taivanin norm om 国语 gojui, se kävutab veroližid ijeroglifoid.
Ümbrikirjutand
Voib lugeda ijeroglifad erazvuiččikš sen sijadusen tekstas mödhe. Teta koume tuhad ijeroglifoid om täudub el'gendamha lugendlehtesid i aiglehtesid specializacijata. Ijeroglifoiden üläühthine vajehnik (中華字海 Čžunhua czihai «kitajan ijeroglifoiden meri») mülütab 85 568 ijeroglifad vn 1994 pästandas.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Kitain keled Kategorii:Singapuran keled
Bankan sild
thumb|right|250px|Bankan sild Bankan sild (Банковский мост) om Venäman üks'keskustaine sild Piterin Gribojedovan kanalas päliči.
Sild om jaugnikoiden täht vaiše. Ühtenzoitab Kazanskii- i Spasskii-sarid. Kazanin sild sijadase ülezkanalan, Jauhsild om mödvedhe.
Bankan sild om saudud vll 1825−1826 Vil'hel'm fon Tretter-inženeran projektan mödhe. Se om 20 m pitte i 1,85 m levette. Ripub čepil, krepind om puine. Grifonoiden kuvapatshad čomitadas sildad, niiden tegii om Pavel Sokolov-skul'ptor.
Nimitihe lähižen Assignacižen bankan mödhe (nüg. Piterin valdkundaližen ekonomižen universitetan sauvuz). Sild eli läbi suriš kohendusiš vll 1949 i 2015−2018.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzrajon (Piter)
2NE1
Gruppan aluz oli pandud vl 2009. Se čihozi oficialižikš Uden 2017 voden kanman.
Homaičendad
Kategorii:Popgruppad Kategorii:Suvikorejan muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2009 alusenpanendanke Kategorii:Muzikgruppad vl 2017 čihodamiženke
Ročinma
Ročinma (Sverige), täuz' oficialine nimituz — Ročinman Kunigahuz (Konungariket Sverige [ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ]), om valdkund Pohjoiževropas, Skandinavijan pol'sarel. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Stokhol'm.
Ročinma ei mülü nimiččihe sodaühtištusihe, no takaib kätas PAKO:n ühtnijaks vspäi 2022. Valdkund om ÜRO:n ühtnijan vspäi 1946, Evropan Nevondkundan (1949), Pohjoižen Nevondkundan (1952), OEVÜ:n (1973), MTO:n (1995), om EÜ:n ühtnijan vspäi 1995, ühtneb Šengenan kožundkirjuteshe vn 1996 tal'vkun 9. päiväspäi (tuli väghe vl 2001).
Istorii
Ühtenzoittud ročin kunigahuz om olmas 12. voz'sadan augotišespäi. Valdkund kändihe Evropan znamasižeks sodavägeks 17. voz'sadal mahtavan armijan tagut, šingoti torguindad Afrikan maidenke. Baltijan meren randišton tobj pala oli alištunu kunigahan tobmudele.
Jäl'geližel voz'sadal Ročinma kadoti läz kaikid sanuzid territorijoid. Valdkund sai kilt Pohjoižes sodas (1700−1721), Estinman i Livonijan territorijad oliba mödud Venämale Ništadtan kožundaktan mödhe. Venäman imperii tegihe dominirujaks Pohjoiževropas, i vl 1809 Suomenman territorii läksi Venämaha. Vozil 1814−1905 Ročinma oli Ročinman da Norvegijan Ühtnendan palaks.
Socialine käskusišt laski kundale i ižandusele šingotadas teravas 20. voz'sadan augotišespäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Sveriges grundlagar) oli olmas vspäi 1809. Jäl'gmäine kahtenz' lugul Konstitucii om väges vspäi 1974, i sen udistamižed oliba läz kaikuččel vodel.
Geografijan andmused
thumb|left|150px|Ročinman topografine kart Ročinma om mavaldkundröunoiš Norvegijanke päivlaskmas (röunan piduz — 1666 km) da Suomenmanke pohjoižpäivnouzmas (545 km). Ühthine röunoiden piduz — 2211 km. Baltijan meren randanpird om 3218 km. Valdkundan pind — 450 295 km². Mec otab territorijan 68,7 % (2018), kahtenz' sija Evropas Suomenman jäl'ghe.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Kebnekaise-mägi (2106 m). Järved ottas läz man territorijan kümnendest, Venern (5545 km²) da Vettern (1898 km²) oma kaikiš surembad niišpäi. Kaik om läz nelläd tuhad järvid üht nellikkilometrad suremba. Joged lanktas Botnižhe lahthe tobman palan, niišpäi znamasižed oma Kaliksel'ven, Šellefteel'ven, Umeel'ven i Turneel'ven, no kaikiš suremb om langenii Kattegat-sal'mhe Klarel'ven—(Venern)—Göta-El'v-jogisistem.
Londuseližed pävarad oma metallad (raudkivend, vas'k, hahktin, cink, kuld, hobed, vol'fram, urankivend), arsen, palab šoidkivi, mec, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Ročinman parlamentan pert' [[Stokhol'mas]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om Karl XVI Gustav-kunigaz vspäi 1973, hän om ezitajan valdatusidenke, paneb päministrad (Sveriges statsminister) radsijha — parlamentan lidirujan partijan ezimest tobjimalaz. Radonoigendai tobmuz om ohjastusel (Regering) päministranke, ministrišt pidab vastusid parlamentan edes. Pidab parlamentan ühtnijoiden äniden enambuz vahvištamha znamasižid pätandoid. Sodaväged alištudas ohjastusele.
Parlament om üks'kodine Riksdag (mugažo ročikš) 349 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb sen ühtnijoid nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden valičendad oleldas sügüz'kun koumandel pühäpäiväl, ühten aigan sijaližidenke valičendoidenke agjoiden parlamentoihe — landstag:oihe. Mugomad järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 9. päiväl sügüz'kud.
Ul'f Kristersson radab päministran vs 2022 redukun 18. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Ročinman administrativiž-territorialine jagand.
Ročinma jagase 21 agjaks (län), ned alajagasoiš 290 kundaks (kommunaks, kommun, vl 2008).
Eläjad
Vl 2012 valdkundan eläjiden lugu oli 9 555 893 ristitud, vl 2014 — 9 723 809 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaikutte nellänz' eläi om verazmaiženke augotižlibundanke, hän vai hänen kazvatajad sünduiba verhiš maiš.
Rahvahad (2017): ročilaižed — 81,5%, sirijalaižed — 1,7%, suomalaižed — 1,5%, irakalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 13,9%.
Uskondan mödhe (2017): Ročinman lüteranine jumalankodikund — 60,2%, toižed uskojad (sidä kesken riman katolikad, ortodoksižed hristanuskojad, baptistad, islamanuskojad, judaistad i buddistad) — 8,5%, religijatomad i märhapanendata — 31,3%.
Toižed sured lidnad (enamba 140 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Göteborg, Mal'mö, Uppsal. Kaik om 133 lidnankundad valdkundas, niišpäi 19 oma enamba mi 50 tuh. eläjidenke. Kahesa eläjad ühesaspäi oma lidnalaižed (2020).
Rahvahanižanduz
Ülänacionaližiden korporacijoiden läz pol'sadad oma Ročinman rezidentikš. Valdkundan kogosüdäiprodukt ostmižmahtusen paritetan mödhe om 570,7 mlrd US$ ekvivalentas (2019) vai 55 265 US$ ühtele hengele.
Ročinman päeksport om mašiništ tegimišton täht da koditehnik (läz 10%), bumag kirjutamha (8%), telefonmašiništ (6%), kivivoi (6%), likkuimed (lumiavtod, gol'favtod) da niiden palad (6%), zelläd (5% — penicillin, streptomicin); toine eksport — teraz da raudkivend (4%), tehnik sauvomha transportteid (2%), mebel' (1%).
Truganini
Truganini, paksus mugažo Trugernanner (Truganini, Trugernanner; sünd. läz 1812, Bruni-sar', Tasmanii — kol. 8. semendku 1876, Hobart, Tasmanii) oli naine, kudambad lugedas jäl'gmäižeks puhtazverižeks tasmanijalaižeks. Pagiži mamankelel, Tasmanijan ühtel kelišpäi.
Korsakov (lidn)
thumb|left|250px|Lidnansauvomižen zonoiden kart (2018) Korsakov (Корса́ков, コルサコフ Korusakofu, edel 1946. vot — 大泊 Ootomari) om Venäman lidn da meriport Sahalinan agjan Sahalin-saren suves. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Korsakovan lidnümbrikon (edel 2006. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Japonižed purtked mainitadas Kusunkotan-žilod (久春古丹) vspäi 1679. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Venäman imperijha Muravjovskii-kaičendsodapostaks vn 1853 4. päiväl redukud, ainalaižiden Tomari-Aniv-külän sijas (Томари-Анива). Se oli imperijan ezmäine eländpunkt sarel. Evakuiruihe postad Kriman sodan zavodindan tagut vl 1854 i panihe alusen tošti vl 1869 kuti Korsakovskii-sodapost. Molembad nimitused sünduiba Päivnouzmaižen Sibirin jenaral-gubernatoriden kanzannimišpäi. Šingotihe katargan sijaks. Vll 1905−1945 udesnimitadud Otomari:kš žilo oli Japonijan palaks sodan rezul'tataks. Suren sodan aigan Rusked Armii anasti lidnad vn 1945 16. päiväl elokud. Om lidnan statusanke vspäi 1946. Edel 2006 vot lidn alištui agjan tobmudele oikti.
Lidn šingotase Tünen valdmeren torguindmeriportaks, sömtegimištol (severz-se kalanümbriradajid tegimid, kalanpüdandan laivišton baz, agar-agaran tegim), mugažo londuseližen gazan järed nozoltai tegim radab eksportha lidnanno vspäi 2009.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tünen valdmeren Anivan lahten randal, lahten kaidan sijan — Lohiden pohtan (бухта Лососей) — pohjoižel nemel, 30 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Korsakovk-jogi (Корсаковка) om 17 km pitte, se lankteb lahthe. Matkad Suvisahalinskan keskushesai om 36 km pohjoižhe orhal, 40 km avtotedme vai raudtel. Toine lähembaine lidn om Aniv 20 km lodeheze orhal lahtedme vai 71 km avtotedme.
Kaik 17 žilod mülüdas lidnümbrikho Korsakovan ližaks. Lidnümbrikon pind — 2623,58 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 526 ristitud, lidnümbrikon — 41 411 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 45 300 eläjad vl 1992. Vl 2018 kaik 40 478 ristitud elädas lidnümbrikos. Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Voznesen'jan jumalanpert' (vspäi 1999) Jumalanmaman Katken mez'jumalankodinke i baptizman «Elon purde»-pühäpert' (vspäi 2014) oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 86,4%, korejalaižed — 6,1%, ukrainalaižed — 3,2%, toižed rahvahad — 4,3%.
Professionaližen opendusen aluzkundad:
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sahalinan agjan lidnad Kategorii:Sahalinan agjan lidnümbrikod
Kara
Kara voib znamoita:
Armenijan valdkundznam
Ezmäižen Armenijan Tazovaldkundan (1918−1920) znam om ottud nügüdläižen valdkundznaman aluseks. Aleksandr Tamanän-arhitektor i Akop Kodžojan-pirdai sätihe sidä znamad.
Ümbrikirjutand
Somuzlaud kuvadase valdkundznaman keskuses, sil om Ararat-mägi — armenijalaižed-rahvahan simvol. Noin laiv om mägenpäl, sikš miše sur'veden jäl'ghe laiv seižuti arni necil mägel Biblijan veroližen traktuindan mödhe. Somuzlaud om jagadud nelläks tazostadud sekcijaks, miččed oma nellän ripmatoman armenižen car'kundan simvolikš Armenijan istorijas:
Lev i Orl pid'oiteldas somuzlaudan polišpäi, hö oma živatišton carikš, melevuden, ülenpäižusen, tirpandan da hüvän rodun znamad. Ned živatad oliba cariden roduiden simvolikš äjiš voz'sadoiš.
Valdkundznaman mujud tošttas Armenijan flagan mujuid.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundznamad V
Portsmut (Nju Gempšir)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1630, evropalaižiden ezmäine žilo štatan territorijal. Kirjutihe peneks lidnaks (town) vl 1653. Štat sai nimitust Anglijan Hemp-grafkundaspäi, i lidn om nimitadud sen järedan Portsmutan mödhe. Sai siti-statusad vl 1849. Kožundakt om allekirjutadud neciš lidnas Venäman i Japonijan keskes sodan lopindaks vl 1905.
Portsmut om laivansauvomižen taho lidnan alusenpanendaspäi. Štatan üks'jäine valdmeriport radab siš. AÜV:oiden armijan vedenalaižiden laivoiden sauvomine tegese lidnanno, sodabaz-ki oli Vilusodan aigaspäi. Lidn šingotase mugažo verhiden maiden dokumentoiden valdkundaližel keskusel, biotehnologižen «Lonza Biologics»-kompanijan palakundal, «Liberty Mutual»-varmituzkompanijan palakundal, kül'menzoittud jogurtan edheotandal, pakuitadud programholitusen «Bottomline Technologies»-kompanijal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om ven neps. Voden keskmäine lämuz om +8..+9 C°. Ekstremumad oma −32 C° i +40 C°. Paneb sadegid 1287 mm vodes, läz tazomäras kuidme (91..126 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 233 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 25..26 tuhad eläjid vll 1960−1990 (26 900 rist. vl 1960).
Profopendusen koumen aluzkundan kampusad ratas lidnas, niiden keskes Franklin Pirs-universitetan kampus (päfater om štatan Rindž-lidnudes) i kahten kolledžan.
Edeline lidnan pämez' (mer) om Džek Blelok (radoi vspäi 2016, Jack Blalock).
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nju Gempširan lidnad
Vergilii
Vergilii, täuz' nimi Publii Vergilii Maron (Publius Vergilius Marō [ˈpuː.blɪ.ʊs wɛrˈɡɪ.lɪ.ʊs ˈma.roː]; sünd. 15. reduku 70 edel m.e. Andes-külähä (nüg. Virdžilio-kommun Italijan pohjoižes) läz Mantui-lidnad, Rimalaine imperii — kol. 21. sügüz'ku 19 edel m.e. Brundizijas, Rimalaine imperii), oli sur' hristanedeline rimalaine runokirjutai.
Mez' eli ühtel pordol Oktavian Avgust-imperatoranke, kožui valdkundaliženke Mecenat-šingotajanke i Goracii-runokirjutajanke.
Vergilii kirjuti poemid:
Kävutihe runokirjutajan sädusiden süžetoid keskaigaižen Evropan voimujupirdandas i operoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Amuižen Riman runokirjutajad Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Rimalaižhe imperijha Kategorii:Kolnuded Brindiziš
Dzeta
Kirjam libui finikijan zen-kirjamespäi (𐤆), kändase «azeg». Latinan Z-kirjam i kirilline З-kirjam libudas grekan dzeta-kirjamespäi.
Kävutand znamaks
Ottas kävutamižhe penid kirjamid päpaloin znamoičemha:
Bolton Maikl
Maikl Bolton (Michael Bolton; todesine nimi — Mihail Bolotin, sünd. 26. uhoku 1953, Nju Heiven, Konnektikut-štat, AÜV) om amerikalaine pajatai da muzikankirjutai venän augotižlibundanke.
Biografii
Maikl om sündnu Nju Heiven-lidnha. Vl 1975 hän pästi ičeze ezmäine Michael Bolotin-al'bom.
Pajatajal om koume tütärt: Isa, Holli, Tarin, da üks' Dilan-poig. Tähäsai kaks' tutrentutärt om olmas.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Konnektikutha Kategorii:Sündnuded Nju Heivenha
Poronaisk
Poronaisk (Поронайск, ポロナイスク Poronaisku, edel 1946. vot — 敷香 Sikuka augotižlibundanke ainan kelespäi) om Venäman lidn da meriport Sahalinan agjan Sahalin-saren päivnouzmas. Se om Poronaiskan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel 2006. vot — rajonan).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Venäman imperijan Tihmenevskii-kaičendsodapost igähižiden rahvahiden külidenno vn 1869 elokus. Šingotihe pästnuzil mehil katargaspäi, tehtihe jarmankoid. Vozil 1905−1945 oli Japonijan palaks. Cellülozbumagaine tegim, cement i omblendfabrik radoiba 1990-nzihe vozihesai.
Lidn šingotase poltuzenergetižel sarakol (sadas hil't, järed Sahalinan GRES) i sömtegimišton edheotandoil (maidtegim, leibkombinat, kalan ümbriradmine), mugažo torguindmeriportal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Poronai-jogensun oiktal randal tobjimalaz i Tünen valdmeren Ohotskan meren suvipäivlaskmaižel randal (Tirpandan laht, залив Терпения), 3 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Suvisahalinskhasai om 250 km suvhe orhal, 290 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Makarov 70 km suvhe orhal, 77 km avtotedme vai raudtel i Uglegorsk 77 km suvipäivlaskmha orhal vai 220 km avtotedme.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sahalinan agjan lidnad *
Jerevanan lidnanznam
right|250px Jerevanan lidnanznam (Երևանի զինանշան Jerevani zinanšan) om Armenijan Tazovaldkundan Jerevan-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine versii om vahvištadud vl 1995. Sädi Al'bert Sohikän.
Ümbrikirjutand
Lidnanznaman geral'dine ruskedpakuine laud om franciženke formanke, sen röun da kuvad oma sinivauvhad. Lev venc päl sijadase znaman keskuses. Levan oiged käbäl piidab skipetrad, Ararat-mägi kuvadase rindhal. Lidnan nimituz armenijan kelel om znaman alapalas.
Kacu mugažo
Kategorii:Lidnanznamad L
Rusked Sulin
Rusked Sulin (Кра́сный Сули́н) om Venäman lidn da lidnankund Rostovan agjan päivlaskmas. Se om Rusttan Sulinan rajonan administrativine keskuz da pala.
Istorii
Ezmäižen eländpunktan aluz om pandud vl 1797 kuti Sulin-futor. Möhemba panihe toižiden futoriden alusid, sidä kesken Skelevatskii-futor. Sulinan metallurgine tegim (teraz, raudtegesed) oli lidnan päedheotandaks vll 1874−2009, tegimen tobj pala om likvidiruidud. Vl 1926 ühtištuihe Sulinad lähižidenke eländpunktoidenke da anttihe lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke. Lidn oli okkupiruidud nacistoil (21.07.1942 — 14.02.1943) Toižen mail'man sodan aigan.
Rusked Sulin šingotase terazpalliškoiden tehmižel («Južstal'»), sauvondmaterialiden pästandal (stökollehtesed, šebin', mineraline izoläcii), leibän edheotandal i villän elevatoral.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suviröunanno, Kundrüčj-jogen hural randal tobjimalaz (Кундрючья 244 km pitte, Severskii Doncan oiged ližajogi) i sen huran Gniluš-ližajogen randoil (ven. Гнилуша), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nesvetaiskoje-vezivaradim (viž nellikkilometrad) om ani suvipäivlaskmha lidnaspäi, saudihe vll 1936−1937.
Matkad lidnaspäi Rostovhasai Donal om 72 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 98 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Šahti 15 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 25 km avtotedme vai raudtedme, Novošahtinsk viž kilometrad suvipäivlaskmha orhal, kümne km avtotedme vai raudtedme, Gukovo 15 km lodeheze orhal, avtotedme vai raudtedme, i Zverevo 15 km pohjoižhe orhal, 35 km avtotedme vai 20 km raudtedme. Sulin-raudtestancii radab lidnan päivnouzmaižes palas vspäi 1871. «Don»-mante (M4) mäneb päivnouzmha lidnaspäi kudes kilometras.
Rusked Sulin om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 33 900 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 40 866 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 43..47 tuhad eläjid vll 1989−2006 (47 200 rist. vl 1996). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 38 567 eläjad.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,1%, ukrainalaižed — 1,4%, armenijalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,2%.
Rusttan Sulinan tehmižtehnologijoiden kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad *
Venäman valdkundznam
right|250px Venäman valdkundznam (Герб России) om Venälaižen Federacijan üks' oficialižiš simvoloišpäi. Sen ezmäine versii oli väges vspäi 1497 (Ivan III-carin vahvištoituzznam). Nügüdläine versii om vahvištadud Venäman prezidentan käsköl vn 1993 30. päiväl kül'mkud, sädai — Jevgenii Uhnalöv-pirdai.
Ottas kävutamižhe valdkundznaman täut versijad, geral'dižeta laudata i monohromišt toižendad.
Ümbrikirjutand
Kuldaine kaks'päine orl kuvadase rusttal geral'dižel laudal. Orl maihuti suugil ülähäks. Üks' sur' venc i kaks' pen't vencad ühtenzoittas lental orlan päl. Skipetr om orlan oiktas käpšus, deržav — huras. Pen' rusked laud sijadase orlan rindhal, siš hobedaine raccastai sinine vihmsoba päl ištub hobedan hebon rachal i rikob keihasel mustad venujad drakonad.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundznamad V
Smit Fanni Kokrein
Vl 1903 hänen pajod oma änetadud vahasižile cilindroile, i nügüd' nece om Tasmanijan keliden üks'jäine änetamine.
Arhimed
Arhimed (Ἀρχιμήδης Arhimedes; sündnundan i kolendan sijaduz: Sirakuzad, Sicilii, Amuine Grekanma; eli vozil 287−212 edel m.e.) oli amuižgrekine matematikantedomez', astronom, mehanikantedomez' da inžener Sirakuzišpäi, eli siš elon tobjad palad.
Mez' tegi äjid avaidusid geometrijas, pani mehanikan, gidrostatikan alusid. Arhimed om äjiden tarbhaižiden löudusiden avtor: mašinad bibun alusel, Arhimedan puno, paraboližed linzad.
Nügüd'aigaižiden arvoiden mödhe, Arhimedan avaidused tegihe matematikan edesižen šingotesen aluseks, mitte zavodihe Evropas vozil 1550−1650. Sen paloin, panihe amuižen Arhimedan tedotöid matematižen analizan alushe. Nened mail'man tetabad matematikantedomehed i fizikantedomehed otiba kävutamižhe Arhimedan töid 16.-17. voz'sadas: Johannes Kepler, Galileo Galilei, Rene Dekart, Pjer Ferma.
Biografii
Arhimed oli sündnu Amuižen Grekanman Sirakuzad-kolonijha, eli siš elon tobjad palad. Arhimedan üks'jäižen mainitesen mödhe, Fidii-tedomez' oli hänen tatan. Kanz ei olend elokahan, i Fidii andoi opendust poigale ičeze tedoišpäi vaiše, niiš ei olend levitadud filosofijad i literaturad. Gieron-sodamez' oli Fidijan kanzan heimolaižen, anasti tobmut Sirakuziš i kändihe kolonijan carikš. Sen jäl'ghe voimuz opeta Aleksandrijas avaižihe norele Arhimedale — antikaigaižen mirun tedon ühtes keskusišpäi.
Opendusen aigan Arhimed sai tedoid Aleksandrijan kirjištospäi, tegi sebrust Konon-astronomanke i Eratosfen-tedomehenke. Pördui Sirakuzihe i kut carin heimolaine voi ei tehta nimidä, tedo ičeksaz oli mel'hetartuine hänele. Gieron-car' eci tedon praktižid kävutandoid i uskotoiti tedomest säta mašinoid da mehanizmoid, kudambad toiba Arhimedale hoštust hänen elon aigan völ.
Irdkosketused
Kategorii:Inženerad Kategorii:Amuižen Grekanman matematikantedomehed Kategorii:Mehanikantedomehed Kategorii:Astronomad Kategorii:Amuižen Grekanman tedomehed Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Sirakuzha Kategorii:Kolnuded Sirakuzas
Toksovo
thumb|left|250px|[[Toksovo (stancii)|Raudtestancijan pert' Toksovos vl 2008]] Toksovo (То́ксово, Toksova) om Venäman lidnanvuitte žilo Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan keskuzpalas.
Istorii
Nell' lähišt küläd nügüdläiženke nimenke mainitasoiš Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vl 1500. Nimituz libub suomen kelen tuoksuva-vaihespäi «hajui hüvin». Vll 1930−1939 Toksovo oli rajonkeskuseks. Suomenkel'ne ristitišt oli enambuses žilos edel Sured sodad. Kezaküläpertiden žilo sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1963.
Toksovo šingotase betonantegimel, sömtegimištol (olud, jabloksidr), meblin tehmižel, noroiden edheotandal (mugažo kervačud, verkod), agjan hihtandsportan keskusil i turizmal.
Geografijan andmused
Lidnanvuiite žilo sijadase kahteskümnes kilometras pohjoižpäivnouzmha Piterin röunaspäi. Se om Toksovon lidnankundan administrativine keskuz. Matkad Vsevoložsk-rajonkeskushesai om 24 km suvipäivnouzmha.
Saksan kel'
thumb|right|300px|Saksan kelen oficialine status mail'madme thumb|right|300px|Kelen oficialine status Evropan valdkundoiš thumb|right|250px|Saksan kirjamišt thumb|right|400px|Dialektan kart Saksan kel' vai Germanijan kel' (ičeze nimituz: Deutsch [ˈdɔʏ̯tʃ], deutsche Sprache [ˈdɔʏ̯tʃə ˈʃpʁaːχə]) om valdkundkel' Saksanmas, Avstrijas, Lihtenšteinas, üks' valdkundkelišpäi Lüksemburgas, Šveicarijas, Belgijas da kaikes EÜ:s. Pagižijoiden lugu — 90 mln ristituid. Mülütadas indoevropižen kel'kundan germanižiden keliden päivlaskmaižhe gruppha.
Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, ližatihe koume grafemad umlautoiden täht (ä, ö, ü) i escet-ligaturad (ß). Kelen kaikiš amuižembad kirjutadud dokumentad datiruišoiš 8. voz'sadal. Nügüd'aigaine saksan kirjankel' šingotase 17. voz'sadan kahtes polespäi, om sündnus päivnouzmaižes kesksaksan paginaspäi. Ičeze saksan kirjankelen standart om kaikuččes koumes valdkundaspäi: Saksanma, Avstrii i Šveicarii. Gannoveran ümbrištonke eläjad pagištas kaikiš lähižemb Saksanman saksan kirjankelen standartannoks.
Toksovo
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 6135 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 7616 eläjad vl 1970.
Saksan kel'
Kelen molembad reguliruindorganzacijad sijadasoiš Manheim-lidnas (Saksanma):
Toksovo
Eläjad
Rahvahad (2002): venälaižed — 88,6%, ukrainalaižed — 4,1%, suomalaižed — 2,1%, vaugedvenälaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 3,6%.
Saksan kel'
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Avstrijan keled Kategorii:Bel'gijan keled Kategorii:Lihtenšteinan keled Kategorii:Lüksemburgan keled Kategorii:Saksanman keled Kategorii:Šveicarijan keled
Toksovo
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikoi-arhangelan i Kaikiden taivhaližiden vägiden päjumalanpert' om saudud žilos vl 1999−2003. Lüteranine pühäpert' om restavriruidud vspäi 1990 i om avaitud.
Ristitišt ližadub kezaaigan 40 tuhazesai. Hihtandsportan nell' bazad i mägisuks'kurort sijadasoiš žilos ümbri.
Irdkosketused
Kategorii:Vsevoložskan rajon Kategorii:Leningradan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Slobodskoi
Slobodskoi (Слободско́й) om Venäman lidn da lidnümbrik Kirovan agjan keskuzpalas. Se om Kirovan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn i mülüb sen aglomeracijha, agjan koumanz'-nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe. Om Slobodskoin rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha vspäi 1944.
Istorii
Varmitadud sauvused oliba lidnan sijas 13. voz'sadaspäi kaivandusiden mödhe. Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Moskvan Ivan III Sur'-carin kirjeižes, konz hän oigendab Slobodskoi-(ülä)lidnudhe (Слободской (верхний) городок) Andrei Plemännikov-sodavejad vl 1505, lugetas sidä oficialižen alusenpanendan vodeks. Sai lidnan oficiališt statusad vl 1780. Vll 1913−1921 raudte ühtenzoiti Vätkanke, umbikraudtestancijan nimituz om Slobodskoje, nügüd' se radab vaiše jügujonusiden täht. Vl 2005 mülütihe lidnanvuittušt Pervomaiskii-žilod lidnha mikrorajonaks.
Slobodskoi šingotase mašinansauvomižen tegimel (sötkenandlimed da toine maižanduztehnik), fanerankombinatal, sömtegimištol (lihakombinat, konditerine fabrik, maid- i leibänkombinatad), omblendtegimištol (sobad karvaspäi i tekstiližed), turizmal, mugažo virifabrik radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vätk-jogen oiktal korktal randal, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad agjan Kirov-pälidnan keskushesai om 33 km suvipäivlaskmha orhal, 36 km avtotedme vai 75 km raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Vauged Holunic 40 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 45 km avtotedme, i Kirovo-Čepeck 22 km suvhe orhal, 46 km avtotedme vai 70 km raudtedme.
Kaks' žilod i kaks' küläd mülüdas lidnümbrikho Slobodskoin ližaks, üks' külä kahtespäi seižub kaikenaigaižeta ristitištota. Lidnümbrikon pind om 49,6 km², sidä kesken territorii Vätkan hural-ki randal.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 33 981 ristitud, lidnümbrikon — 34 460 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 39 tuhad eläjid vll 1989−1992 (39 249 ristitud vl 1989). Kaik 33 829 ristitud elihe lidnümbrikos vl 2016.
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,0%, udmurtalaižed — 1,7%, totarlaižed — 0,8%, toižed rahvahad — 1,5%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Slobodskoin tehnologine tehnikum i Slobodskoin pedagogikan i socialižiden kosketusiden kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirovan agjan lidnad Kategorii:Kirovan agjan lidnümbrikod *
Santa Krus de la Sjerr
thumb|left|250px|Lidnan ümbrikod (2006) Santa Krus de la Sjerr (Santa Cruz de la Sierra [ˈsanta ˈkɾuz ðe la ˈsjera]) om lidn Bolivijan keskuzpalas. Se om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, Santa Krusan departamentan administrativine keskuz.