cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Materializm
Evropan filosofijas «materialine — immaterialine»-dihotomii («idealine», «hengeline», «ülämujandline») zavodi pandas 4. voz'sadal EME. Mail'man filosofižen melen istorijas voib jäl'geta materializman šingotest sen augotižlibundaspäi meiden päivihesai. Gotfrid Leibnic toi «materializm»-terminad, hän harakterizui «materialistoikš» Epikurad (kudambad lugi ičeze edelkävujan), mugažo ičeze materializman i idealizman sintezan vastustajiden palad. Idealizm om vastal'ne mail'mannägend, siš meletuz om primarine materijan rindataden. Immaterializm eidab materijan olendad.
Orehovo-Zujevo
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,0%, totarlaižed — 1,5%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,4%.
Materializm
Homaičendad
Kategorii:Filosofižed terminad Kategorii:Ontologii
Orehovo-Zujevo
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Orehovo-Zujevon raudtetehnikum, Valdkundaližen GTU:n Professionaliž-pedagogine kolledž , Valdkundaližen GTU:n Tegimištoliž-ekonomine kolledž , Dizainan kolledž , Moskvan agjan medicinine kolledž nomer 3 , Moskvan üläopendusen aluzkundoiden koume filialad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Krasnoznamensk (Краснозна́менск) om Venäman lidn, lidnümbrik da SATÜ Moskvan agjan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Kosmoslendandoiden dublirui ohjastuzkeskuz radab lidnas, se-žo keskuz om päine valdkundan kaičendsarakon täht.
Černogolovk
Černogolovk (Черноголо́вка) om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om tedolidnan statusanke, Černogolovkan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1950 kuti žilo Golicino-2-nimitusenke Sidorovskoje-žilonno, konz edahaižen aviacijan radiokeskuz radoi jo Sidorovskojes. Kätihe sauptud radnikžiloks vl 1977 peitol'ženke Krasnoznamensk-nimenke, oficialine nimituz jäi edeližeks. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1981 14. päiväl sügüz'kud. Udesnimitihe nügüdläižikš oficialižešti vl 1994.
Černogolovk
Istorii
Černogolovl'-tahond (volost') mainitase ezmäižen kerdan moskvalaižen Ivan Kalita-ruhtinasen vn 1336 (vai 1339) zavetoičendas. Černogolovk mainitaškanzihe vl 1710 kuti külä. Vl 1956 Himižen fizikan institut da žilo senno sauvoškanzihe Černogolovkas. Vodele 1970 lidn kändihe NSTÜ:n Tedoakademijan ühteks keskusišpäi. Vl 1975 anttihe lidnanvuiččen žilon statusad. Om lidnaks vspäi 2001. Tedolidnan status om sadud oficialižikš vl 2008. Lidnümbrik om sätud 2005, erištuihe Noginskan rajonaspäi.
Černogolovk šingotase fundamentaližen tedon ühesal institutal, tedotehmištol'žil edheotandoil (uded materialad, ladimed, telekommunikacine mašiništ), mugažo limonadoiden i alkogoližiden jomiden koncernal.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Istorii
Krasnoznamensk šingotase kaičendsarakon i tedotehmištol'žen kompleksan edheotandoil, mugažo plastikkartoiden edheotand i likörvintegim ratas lidnas.
Černogolovk
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Černogolovk-jogen üläjoksmusen randoil (Черноголовка 22 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 146..154 m ü.m.t. korktusil. Jogi läbitab nell' uitoid lidnas da sen röunanno. Matkad Vladimiran agjhasai om 10 km pohjoižpäivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 43 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad (orhal) oma Noginsk 10 km suvhe, Losino-Petrovskii 15 km suvipäivlaskmha, Ščolkovo i Fräzino 20 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha, Krasnoarmeisk 20 km lodeheze.
Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) mäneb ühtes kilometras suvipäivlaskmha lidnaspäi. Raudtesarak tuleb lidnha Noginsk-stancijaspäi, se raudte kävutase vaiše jüguiden täht.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Odincovon i Naro-Fominskan lidnümbrikoiden keskes, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Uz' Moskv) om 2 km suvipäivnouzmha, Moskvan rengazavtotehesai — 27 km pohjoižpäivnouzmha. Lähembaižed lidnad (orhal) oma Aprelevk (raudtestancii) 4 km suvhe i Golicino (raudtestancii) 1 km lodeheze.
Černogolovk
Geografijan andmused
Ivanovskoje- i Makarovo-žilod (sodapalakundanke), kuz' küläd i Goräčevk-futor mülüdas lidnümbrikho Černogolovkan ližaks. Peniden eländpunktoiden ühthine ristitišt om läz kaht tuhad eläjid. Lidnümbrikon pind — 61,68 km².
Marksizm
thumb|right|250px|Marksizman alusenpanijad Marksizm om filosofine, ekonomine i politine openduz, sen alusenpanijad oma Saksanman Karl Marks- i Fridrih Engel's-tedomehed. Openduz om nimitadud Marksan kanzannimen mödhe kut teorijan pätegijan.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Geografijan andmused
«Vaugedvenäma»-avtote (M1-trass) om lidnan pohjoižröunaks. Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) mäneb 1..2 km päivlaskmha lidnaspäi.
Černogolovk
Eläjad
Vl 1979 žilon ristitišt oli 12 289 eläjad, vl 1989 — 18 488 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 983 ristutud, lidnümbrikon — 22 450 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om 20..21 tuhad eläjid vspäi 2002 (21 925 rist. vl 2015). Kaik 23 236 ristitud elihe lidnümbrikos vl 2020.
Rahvahad (lidn, 2010): venälaižed — 93,2%, ukrainalaižed — 2,4%, armenijalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,1%.
Ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' i časoun' oma avaitud lidnas.
Marksizm
Teorijan polenpidajad i tedajad oma marksistad.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Geografijan andmused
Krasnoznamensk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnfartaloiden pind om 6,09 km².
Černogolovk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma lidnan tedoinstitutad (aspirantur, doktorantur), kolledžad ratas lähižes Noginskas.
Marksizm
Lugetas veroližikš, miše nened koume vahvištust oma surenke znamoičendanke Marksan teorijas:
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Eläjad
Vl 1996 lidnan ristitišt oli 25 300 eläjad, vl 2002 — 28 044 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 103 ristutud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan Mikoi-arhangelan jumalanpert' (om saudud vll 2014−2016) i Tozioiktan Lazarin časoun' oma olmas lidnas.
Marksizm
Erasiden nügüd'aigaižiden tedoidajiden melen mödhe, Marksan teorijan keskuzline punkt kaičeb aktualižust meiden päivihesai, se koncepcii om ristitun čuradusen šingotez hänen tön produktoišpäi, hänen ičeze olmusespäi i kändand tegimištprocessan punohudeks kapitalistižes kundas. Se čuraduz om socialižiden kesksidoiden formaks, veraz ristitule socialine struktur, valdoičeb hänen päl, anastab sädamižšingotesen voimusid, murendab hänen olmust.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,4%, ukrainalaižed — 5,9%, vaugedvenälaižed — 1,9%, armenijalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,8%.
Marksizm
Marksizman istorižen rolin arvoindad vastkaroitas toine toižele, niid om pozitivižid i negativižid. Ristitišton elon tazotomuden ozutimed oma korktemba valdkundoiš socialiž-demokratižeta valatoitandata.
Krasnoznamensk (Moskvan agj)
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma privatine Krasnoznamenskan lidnalaine kolledž, valdkundaližen Odincovon tehnikuman filial i Moskvan privatižen finansiž-tehmištol'žen «Sinergii»-universitetan regionaline palakund.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
1965
1965 (tuha ühesasadad kuz'kümne videnz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe videnz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Kolnuded
Kategorii:20. voz'sada
Kadui
Kadui (Ка́дуй) om Venäman lidnanvuitte žilo Vologdan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kadujan rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1904 kuti Kadui-raudtestancii «Piter — Vologd»-keskustal. Sil vodel saudihe raudtestancijan pertid. Jonused ajaškanziba vspäi 1906. Stancii om nimitadud Kadui-külän mödhe, kudamb sijadase seičemes kilometras pohjoižpäivnouzmha. Sauvomižen aigan sirdihe raudted projektan rindataden ümbärdamha Andog-jogi, no nimitihe stancijad projektan mödhe. Vl 1927 Kadui-stancii kändihe ühtennimižen rajonan administrativižeks keskuseks. Vl 1947 kezakun 7. päiväl se sai lidnanvuiččen žilon statusad 2,5 tuhad ristitištonke.
1960-70-nzil vozil zavottihe sauda Čerepovecan GRES:ad lodeheze žilospäi. Nügüd' nece lämuzelektrostancii om žilon da rajonan kaikiš suremb edheotand, sen agj om 6 tuh. ristitištonke, mülüb municipaližhe ühtnikha.
Municipaline «Kadui-žilo»-ühtnik om olmas vspäi 2006, se völ mülütab koume pen't küläd 119 eläjanke (vl 2016): Čuprino, Koptelovo, Krükovo. Žilonpäiv praznuičese kezan jäl'gmäižel sobatal.
Kadujan ižandusen sarakod oma lämuzenergetik (Čerepovecan GRES 450 MVt vägevudenke), sauvondmaterialiden pästand (metallkonstrukcijad, sauvondblokad, faner), sömtegimišt (vintegim, möukun konserviruind), pumaterialan süvä ümbriradmine (fanerpakuitez, ezitegesed meblin täht), maižanduz, kalankazvatuz. Ende punümbriradai tegim, gofriruidud kartonan tehmine i maidtegim radoiba žilos mugažo.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan suvipäivnouzmas, läbipäzmatomiden soiden keskes, Sudanjogen (Volgan bassein) oiktal randpolen da «Čerepovec — Volhov»-raudten keskes. Sudanjogen pen' oiged Voron-ližajogi läbitab žilod. Matkad Vologdhasai om 156 kilometrad päivnouzmha orhal, 172 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čerepovec, 44 kilometrad päivnouzmha orhal, 58 km avtotedme. Rajonan toine lidnanvuitte Hohlovo-žilo sijadase 15 km päivnouzmha avtotedme, läz A114-trassad.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +3,2 C°, heinkun +17 C°, tal'vkun-uhokun −8..−10 C°.
Tobmuz
Kaik 16 ezitajad mülüdas municipaližen ühtnikan Nevondkundha (Совет муниципального образования). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Heiden valdatusiden strok om nell' vot. Aleksandr Marčenko radab sen ezimehen.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 11 798 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2010 — 11 291 ristitud. Rajonan kaikenaigaižen ristitišton kaks' koumandest eläb žilos. Vl 2016 žilon ristitišt oli 11 252 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Filipp Irapalaižen puine jumalanpert' om avaitud žilos vl 1998.
Kodirandantedištandmuzei, kul'turpert', sädamižen lapsidenkeskuz, sportškol, fizkul'turiž-tervehtamižkompleks i ujundbassein ratas žilos.
Opendusen aluzkundad oma kaks' keskškolad i energetine kolledž profopendusenke.
Transport
Avtotesarak «Vologd — Uz' Ladog»-mantespäi (A114-trassaspäi) tuleb žilho. Avtobusad oma kundaližeks transportaks žilon südäimes.
Kadui-raudtestancii radab žilos.
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vožeg
Vožeg (Вожега) om Venäman lidnanvuitte žilo Vologdan agjan pohjoižes. Se om Vožegan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1929) da kaikiš suremb eländpunkt.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1895 kuti raudtestancii sauvomha «Vologd — Arhangel'sk» raudtekeskust. Vl 1932 tal'vkun 10. päiväl radnikžilo sai lidnanvuiččen žilon statusad VCIK:an käskön mödhe.
Vožegan lidnankund om olmas vspäi 2006.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan keskuses, kukhikahas tahondas, ühtennimižen jogen oiktal randpolel, kahtes kilometras sen randaspäi. Matkad Vologdhasai om 141 kilometrad suvhe orhal, 177 km avtotedme. Lähembaine lidn om Harovsk, 58 kilometrad suvhe orhal, 72 km avtotedme.
Lidnankundan pind om 554,6 km², 606 ristitud elädas 48 küläs Vožeg-žilon ližaks.
Tobmuz
Lidnankundan päkäskuz om vahvištadud vl 2005 elokun 8. päiväl, se om väges vajehtusidenke da ližadusidenke.
Nikolai Olenev om valitud i radab Vožeg-lidnkundan pämehen vs 2013 sügüz'kuspäi, mugažo radab rajonan suiman ezitajaks. Administracijan varapämez' om hänele abhu.
Koume valičemižümbrikod om lidnankundas (1 — 4 mandatad, 2 — koumin mandatoin). Kaik 10 ezitajad mülüdas lidnankundan Nevondkundha (Совет поселения). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Heiden valdatusiden strok om nell' vot. Anatolii Kekišev radab sen ezimehen vspäi 2005 koumanden strokun jäl'geten. Varapämez' om hänele abhu.
Lidnankundan administracii kogoneb 11 radnikaspäi vl 2015.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Illöi-endustajan jumalanpert' om saudud žilho vl 1995.
Ižanduz da transport
Avtote ühtištoitab žilod Vologdanke. Ühtennimine Vožeg-raudtestancii sijadase žilon keskuses.
Kodirandantedištandmuzei, rajonan kul'turpert', sädamižen lapsidenkeskuz, sportškol, čomamahtoiden lapsidenškol, škol jumalankodinno, muzikškol, fizkul'turiž-tervehtamižkompleks da keskuzkirjištsistem oma žilos. Opendusen aluzkund om keskškol, edel 2010 vot oli kaks' keskškolad.
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sudan
(Pohjoiž)sudan (السودان), oficialižikš — Sudanan Tazovaldkund (جمهورية السودان Džumhurijat as Sudan), Republic of Sudan), om valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Sen pälidn om Hartum.
Istorii
Jäl'gmäine seičemenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vn 2005 6. päiväl heinkud, se oli väges voziden 2015−2017 vajehtusidenke. Sodakukerduz tegihe valdkundas vn 2019 sulakus, heittihe valitud prezidentad i parlamentad radmaspäi. Pordaigaline Konstitucine deklaracii kävutase Konstitucijaks vn 2019 elokuspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Sudanan da Suvisudanan topografine kart. Sudan om mavaldkundröunoiš Egiptanke pohjoižes (1275 km), Livijanke lodehes (383 km), Čadanke päivlaskmas (1360 km), Keskafrikan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas (175 km), Suvisudananke suves (2184 km), Eritrejanke (605 km) da Efiopijanke (769 km) suvipäivnouzmas. Ühthine röunoiden piduz — 6751 km. Valdkundan pohjoižpäivnouzmaižed randad lainištab Rusked meri. Randanpird om 853 km pitte.
Mägišt otab Sudanan enamban palan. Sen korktuz om 300..1000 metrad. Nil-jogen alangišt läbitab sidä suvespäi pohjoižhe. Nil-jogi augotab Vauktan Nilan- da Sinivauvhan Nilan-jogiden ühthejoksmusel, sigä-žo Hartum-pälidn seižub. Kaik man joged oma Nil-jogen basseinas.
Livijan da Nubijan rahvahatomad mad levigatas valdkundan pohjoižel. Savannad da jogirandaižed harvad mecad oma man keskuses. Mäged oma päivlaskmpolel da päivnouzmpolel. Sudanan kaikiš korktemb čokkoim om Derib Kal'der-krateran seinäd (man päivlaskmas), 3042 m meren pindan päl.
Klimat om subekvatorialine man agjahižes suves da räkän rahvahatoman man Hartumaspäi pohjoižhe.
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Provincijoiden nevondkund, se mülütab 50 ühtnijad. Valitas heid provincijoiden suimil kudeks vodeks. Alakodi om Rahvahaline Suim (المجلس الوطني السوداني‎ Al'-Madžlis al'-Vatani, National Assembly), se kogoneb 426 ristituspäi. Heid-ki valitas provincijoiden suimil kudeks vodeks.
Prezidentan i parlamentan ühtnijoiden järgvaličendad oliba vn 2015 13.-16. päivil sulakud. Parlament om pästtud radmaspäi vn 2019 11. sulakud sodakukerdusen jäl'ghe, Päličmänendpordon Rahvahaline Suim (Transitional Legislative Council) tegeb parlamentan velgusidme. Suverenine Nevondkund (angl. Sovereignty Council) om valdkundan tobmuden kollektivine pä vs 2019 elokun 21. päiväspäi, Abdel' Fattah al'-Burhan om sen ezimez' siš-žo dataspäi. Abdalla Hamduk radab päministran siš-žo päiväspäi. Jäl'gmäine valitud prezident om Omar Hasan Ahmed al' Bašir, sai 94,05% vl 2015 (68,2% vl 2010), se oli hänen videnz' strok vs 1989 kezakun 30. päiväspäi, laksi erindha vn 2019 sulakus sodakukerdusen jäl'ghe. Prezidentan i parlamentan valičendad lindäs vl 2022.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Sudanan administrativiž-territorialine jagand.
Administrativiž-territorialižikš Sudan jagase 17 provincijaks (vilajet:aks vai štataks) kuziden regioniden territorijal: Pohjoine (2 provincijad), Darfur (5), Kordofan (2), Hartum (1), Kassal (Päivnouzmpol'ne Sudan) (3) da Sinivauvaz Nil (4). Provincijad alajagasoiš 86 ümbrikoks (district).
Eläjad
Sudanas elädas sudanalaižed. Hö oma islamauskojad-sunnitad hristanuskondan vähembusenke. Vl 2013 valdkundan ristitišt oli 34 847 910 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2018): Sudanan arabialaižed — läz 70%, toižed rahvahad — 30% (fur, bedža, nuba, fallata).
Vl 2012 Sudanas oli 104 lidnad enamba 2 tuhad eläjidenke. Sudanan järedad lidnad (enamba 500 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Omdurman, Hartum (pälidn), Pohjoine Hartum, Port Sudan, Kassal.
Ižanduz
Sudanan päeksport om kivivoi da sen produktad, puvill, sahar, gummiarabik, indine kunžut.
Klassine mehanik
thumb|right|250px|Klassižen mehanikan pätedomehiden elon voded: [[Galilei, Njuton, Lagranž, Gamil'ton, Maksvell, Einštein]] Klassine mehanik om mehanikan jaguz, baziruiše Njutonan käskusil (sišpäi toine nimi om Njutonan mehanik) i Galilein relätivižusen principal. Mehanik om fizikan jaguz, tedoidab hibjoiden sijadusiden käskusid avarudes aigan mändes i sen olendan kucujid süid. Jagusen vähemba levitadud nimi om tehnine mehanik.
Klassižen mehanikan jagused:
Voib ümbrikirjutada necidä fizikan jagust nelläl matematižel mahtusel, ned oma ekvivalentižed keskneze: Njutonan käskused, Lagranžan formalizm, Gamil'tonan formalizm, Gamil'tonan — Jakobin formalizm.
Löutihe klassižen mehanikan kävutandan rounöid 20. voz'sadan augotišele. Se tedon jaguz andab tarkoiktoid rezul'tatoid lujas, no hibjoiden piguz piidab olda äjan vähemba mi vauktusen piguz (<<3 x 108 m/s; toižin se statj alištub relätivistižen mehanikan käskusile), suruded enamba znamasižešti mi atom i molekul (>>10−9 metrad; ku voib rindatada, ka kvantmehanik ümbrikirjutab statjad), keskustoil vai arvoimižil, konz voib lugeta gravitacijan levigandusen pigut lopmätoman (kendan kvantteorii kacleb relätivižid kvanteffektoid).
Päižed tärtused: avaruz, aig, mass, piguz, vägi, mehanine rad, energii, impul's.
1946
Kolnuded
Kategorii:20. voz'sada
Ruz
Ruz (Ру́за) om Venäman lidn Moskvan agjan päivlaskmas. Se om Ruzan lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2017 vilukud — rajonan), üks'jäine lidn i kahtenz' surtte eländpunkt lidnanvuiččen Tučkovo-žilon jäl'ghe.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan moskvalaižen Ivan Kalita-ruhtinasen vn 1328 vai 1339 zavetoičendas kuti Ruz'skoje-žilo (село Рузьское). Nimitihe jogen mödhe, sen nimel om parallelid baltijan keliš. Lidn oli Zvenigorodan ruhtinazkundan palaks vhesai 1462. Om alištunu Moskvan tobmudele rattemata 16. voz'sadaspäi. Varmitadud lidnuz oli Ruzas, mapudotesed jäiba sišpäi. Vl 1782 Ruz sai makundan lidnan statusad. Sauvoškanzihe tehmišton edheotandoid 19. voz'sadan keskespäi. Toižen mail'mansodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (25. reduku 1941 — 17. viluku 1942), erased pertid oliba muretud, no istorižen keskusen pertišt om kaičenus tähäsai.
Ruz šingotase sömtegimištol (leibtegim, maidtegim, likörvintegim), omblendfabrikal, meblin fabrikal, tipografijal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivlaskmas, ühtennimižen jogen alajoksmusen hural randal tobjimalaz (Руза 145 km pitte, Moskvan hura ližajogi), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ruzan vezivaradim (33 km²) om saudud ülezjogen 10 km lodeheze lidnaspäi vll 1965−1966, Ozernan vezivaradim (23 km²) om täuttud vl 1967 8 km pohjoižhe Ruzaspäi. Matkad Moskvan röunhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 72 km päivnouzmha orhal vai 80 km avtotel. Lähembaine lidn om Možaisk 24 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 29 km avtotedme.
Moskvan agjan sur' rengazavtote (A108-trass) läbitab lidnan päivnouzmašt palad. Lähembaine raudtestancii radab Tučkovo-žilos 22 km suvipäivnouzmha avtotedme.
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Moskvan čomamahtoiden kolledžan Ruzan filial i Moskvan agjan medicinižen kolledžan nomer 1 Ruzan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Bukpu
Bukpu (Fagus) om levedlehtesiden puiden heim. Mülütadas Bukpuižed-sugukundha. Pu andab pajumunid (pähkmid todeks), kut tamm i kaštan.
Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Evropan, Azijan i Pohjoižamerikan venos i subtropižes vöiš, järedlehtesine bukpu om tropikoiš Meksikan mägil. Bukpud oma Evropan kaikiš paksumbiš puišpäi. Puttas mägiden pautkil 2300 metrhasai ü.m.t. kortte. Kaikiš pakaiženvastaižemb erik om järedlehtesine bukpu, voib kazda Sibirin suves.
Pil'vesenvastaižed kazmused, lämudennavedijad. Kazdas hüvin savikoil.
Ümbrikirjutand
Pud om 30 metrhasai kortte, kazdas üksin vai sädas bukpuiden mecoid. Siled tüvi om kattud hahkal korel i oleleb kahthe metrhasai sankte. Bukpu šingotase vitkos, no voib eläda 400 vodhesai da sen hätkemba.
Erikod
Kaik 12 erikod i üks' londuseline gibrid oma heimos:
Homaičendad
Kategorii:Bukpuižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Pumaterialan sugud Kategorii:Dekorativižed kazmused
Mississipi (jogi)
thumb|300px|Mississipin basseinan kart
Mississipi (Mississippi [ˌmɪsəˈsɪpi], odžibven kelel: misi-ziibi vai Gichi-ziibi znamoičeb «sur' (znamasine) jogi») om jogi AÜV:oiš. Se om koumanz' basseinan pindan mödhe, nellänz' pitte (Missuri-ližajogenke) da ühesanz' täuz'vezižusen mödhe jogi mail'mas.
Ühthižed andmused
Jogen piduz om 3734 km, Missurinke — 6300 km. Basseinan pind om 2 981 tuh. km², se sijadase AÜV:oiš läz täuzin, pen' pala om Kanadas.
Joginišk om Nikolett-Krik-oja Minnesot-štatas, sijadase 530 metrad valdmeren pindan päl. Joksmuz om oigetud suvhe tobman palan. Jogi sädab sur't del'tad Atlantižen valdmeren Meksikan lahtes. Mississipi-jogi jokseb 10 štatan territorijoiš läbi vai om niiden röunaks (mödvedhe): Minnesot, Viskonsin, Ajov, Illinois, Missuri, Kentukki, Tennessi, Arkanzas, Mississipi da Luizian. Jogi jokseb štatan röundame päiči Minnesot- da Luizian-štatoiden palas.
Istorii
Amussai indejalaižed eliba Mississipi-jogen da sen ližajogiden randoil. Heišpäi enambuz oli mecnikoikš da keradajikš, no erased ühtniba šingotadud maižandusen kundoihe. 1500-nzil vozil evropalaižed tuliba, i se azj vajehti igähižiden rahvahiden elonmahtust kaikeks igäks. Jogi tegihe röunaks Uden Ispanijan i Uden Francijan täht, mugažo aigaližiden AÜV:oiden täht. Sen jäl'ghe jogi zavodi olda znamasižeks transportsoneks da ühtištoitusen abutuseks. 19. voz'sadal Mississipi oiktoidenke ližajogidenke, Missurinke päpaloin, tegihe AÜV:oiden päivlaskmaižen ekspansijan teikš.
Jogen alangišt om kattud nimasižiden sagedmaiden sanktal šoidul, se om AÜV:oiden üks' regionišpäi kaikiš väghiženke mahusenke. Maižandusen šingotez vei tetabale purulaivoiden erale Mississipin agjoiš. Rahvahanikoiden sodan aigan Ühtištusen sodaväged (Pohjoižen armii) anastiba Mississipid, i se kärauzi vastustelendad, sikš miše jogi om tarbhaine kuti torguind- da transportte. 20. voz'sadan augotišel jogirandaližed lidnad kazvoiba kaikenaigašti, sauvoihe äi surid jogilaivid da baržid, zavodihe masštabižid gidrotehnižid radoid. 15 pen't padoseinäd i kaks'kümne seičeme šlüzad da dambad om üläjoges nügüd'. Jogen znamoičend ližadui heredan tegimišton heredan šingotesen tagut Suriden järviden regionas Toižen mail'man sodan jäl'ghe.
Mississipin basseinan nügüd'aigaine šingotez vei ekologijan problemale — jogiveziden redustandale maižandusen jänduzvezil. Sen ližaks, jogi sirdab Atčafalai-hijaman polehe kaikuččel vodel mahusen uziden sagedmaiden da erozijan tagut, se voib mureta drenažan da pästmižen olijoid sistemid, Uz' Orlean da toižed lähižed portad voidas upota.
Fizine geografii
Mississipi jagase üläjogehe da alajogehe. Niiden röun om Illinois-štatas, Mississipin da Ogajon ühthejoksmusen sijas 100 m valdmeren pindan päl korktusel. Jogi keradab Appalačid-mägisisteman da Kall'oikahiden mägiden kesktahon veden enambust.
Vezi jokseb joginiškaspäi del'thasai läz 90 päiväd. Jogen vedhuden sekundpiguz om 7..20 tuh. m³. Vodhe 1900 rindataden (400 mln tonnad), vozil 1990−2010 sagedmaiden jogavozne lähtend om koume kerdha penemba (145 mln), sikš miše dambid sauvoihe, randoid vahvištihe i jogenvagod puhtastihe da süvetihe, tehtihe sidä-žo üläližajogil (Missuri, Ogajo).
Sur'veded oleldas joges, ned oliba vozil 1927 i 1993. Manrehkaidusiden zon (angl. New Madrid Seismic Zone) om keskmäižes joksendas. Sured kahesaballaižed manrehkaidused oliba vozil 1811−1812, Rilfut-järv sädihe jäl'ghe.
Sured portad (mödvedhe): Minneapolis da Sent Pol, Sent Luis, Memfis, Baton Ruž, Uz' Orlean.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden joged Kategorii:Meksikan laht Kategorii:Joged kirjamišton mödhe
Pähkimpu (heim)
Pähkimpu (Corylus) om penzhiden i puiden heim Koivunvuiččed-sugukundaspäi.
Leviganduz
Heimon kazmused oma levitadud Pohjoižen mapoliškon londuses (Evrazii i Pohjoižamerik). Pähkimpun erikod sätas alamecad levedlehtesižiš mecoiš kavag'mecanke. Voib löuta mecanröunas i lehtmecoiš. Elonform om penzaz päpaloin, pud oma harvemba.
Järgeline pähkimpu om kaikiš enamba levitadud heimos i sen-žo erikon ižanduseline znamoičend om kaikiš lujemb, se om ottud kul'turha amuižiš aigoišpäi. Kul'tiviruidas heimon äjid erikoid pähkmihe näht. Nimitadas fundukaks järgeližen i pontižen (Corylus avellana var. pontica) pähkimpuiden järedambid ploduid.
Ümbrikirjutand
Mužiksugun änikod šingotadas sügüzel, tal'vdudas i änikoitas aigaližel kevädel edel lehtesid völ. Plod om pähkim. Semned oma vauktušeta.
Erikod
Kaik om 17..23 erikod, kaik libudas Pohjoižes mapoliškospäi. Om sätud gibridoid saduiden täht.
Erased erikod:
Homaičendad
Kategorii:Koivunvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Pud Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Pletindmaterialad
Pakistan
Pakistan (پاکِستان Pakistan «puhthiden ma», anglijan kelel: Pakistan), vai Pakistanan Islamine Tazovaldkund (urdu-kelel: اسلامی جمہوریہ پاکِستان Islami Džumhurije Pakistan, Islamic Republic of Pakistan) om valdkund Azijan suves. Päine federacijan lidn om Islamabad.
Pakistan om mail'man kudenz' valdkund ičeze ristitišton lugun mödhe da kahtenz' valdkund islamanuskojiden lugun mödhe (Indonezijan jäl'ghe).
Istorii
Vn 1947 14. päiväl elokud Pakistan sai ripmatomut Britanižen Indijan jagon jäl'ghe. Vl 1971 Päivnouzmaine Pakistan sai ripmatomut Bangladeš-nimenke.
Vll 1958, 1977 i 1999 sodakukerdused tegisoiš valdkundas. Vn 1998 semendkuspäi ičeze südäitukuine azegišt varadase Pakistanas ezmäižen kodvpoukahtusen jäl'ghe.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1956. Nügüdläine kudenz' lugul Konstitucii (آئین‬ āin(e), Constitution) om vahvištadud vl 2002, se om nelländen Konstitucijan (1973) udištadud versii i om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Pakistanan topografine kart Pakistan om mavaldkundröunoiš Irananke suvipäivlaskmas (röunan piduz — 909 km), Afganistananke lodehes (2430 km), Kitainke homendezbokas (523 km) da Indijanke päivnouzmas (2912 km). Ühthine röunoiden piduz om 6774 km. Pakistanan randad lainištab Arabijan meri suves. Mererandan piduz om 1046 km.
Om mägid valdkundan päivlaskmas da pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om mail'man kahtenz' korktusen mödhe Čogori-mägenpä Karakorumas, 8611 m meren pindan päl.
Pakistanan päjogi om Ind, ani kaik järedad lidnad sijadasoiš sen alangištos.
Londuseližed pävarad oma väghine mahuz, londuseline gaz, raudkivend, vas'k, keitandsol, mouckivi, toižed varad — kivivoi, hil'.
Politine sistem
thumb|right|250px|Parlamentan pert' [[Islamabadas]] Ohjandusen form om federacii da prezidentiž-parlamentine tazovaldkund. Oficialine valdkundan pämez' om prezident (صدر مملکت پاکستان‬‎ Ṣadr-e Mumlikat-e Pākistān, President of Pakistan), parlament valičeb hänen kandidaturad, hän om ühteks parlamentan ühtnijoišpäi. Prezidentan valdatusiden strok om viž vot, om oiktusenke valitas tošti. Päministr om valdkundan pämez' todesižikš.
Federaline parlament om kaks'kodine (مجلس شوریٰ پاکستان‬‎ Madžlis-e-Šūrā Pākistān, Parliament of Pakistan). Senat (Senate) om üläkodi, se mülütab 100 ühtnijad. Valitas heid alakodin ühtnijoil da agjoiden suimil kudeks vodeks, sen ühtes udištadas mülükundan koumandest kaikuččes kahtes vodes. Alakodi om Nacionaline Assamblei (National Assembly), se mülütab 342 ristitud (rahvaz valičeb 272 niišpäi videks vodeks, 60 sijad andasoiš naižile, 10 sijad — religijan vähembusile).
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vl 2018: üläkodin — 3. päiväl keväz'kud, alakodin (15. kucund) — 25. päiväl heinkud. Šahbaz Šarif radab päministran vs 2022 sulakun 11. päiväspäi. Arif Alvi om valitud da radab prezidentan vs 2018 sügüz'kun 9. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Pakistanan administrativiž-territorialine jagand.
Administrativiž-territorialižikš Pakistan jagase kahesaks regionaks: nell' agjad (vai provincijad), üks' federaližikš ohjatud Heimoiden territorii, üks' federaline pälidnaine territorii da kaks' Kašmiran territorijad (ned oma ridatadud Indijal). Regionad alajagasoiš 132 ümbrikoks, Heimoiden territorii — kudeks agentuseks da seičemeks röunregionaks.
Eläjad
Pakistanas elädas pakistanalaižed. Vn 2017 valdkundan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 207,774,520 ristitud, vl 2014 — 196,174,380 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kodikelen mödhe (2020): pendžaban kel' — 48%, sindhin kel' — 12%, saraiki (pendžaban kelen toižend) — 10%, puštu — 8%, urdu — 8%, baloči — 3%, hindko — 2%, brahui — 1%, toižed keled — 8%. Anglijan kel' kävutase rahvahidenkeskeižiden kontaktoiden i valdkundan ohjastusen keleks.
Uskondan mödhe (2010): islamanuskojad (oficialine religii) — 96,4% (sunnitad 85..90%, šijitad 10..15%), toižed uskojad (sidä kesken hristanuskojad i induistad) — 3,6%.
Pakistanan lidnad-millionerad (vl 2010, surembaspäi penembha): Karači, Lahor, Feisalabad, Ravalpindi, Multan, Gudžranval, Haidarabad, Pešavar. Lidnalaižiden pala om 37,2% (2020). Läz kaik ristitišt eläb Ind-jogen alangištos.
Ižanduz
Pakistan om industrialiž-agrarine valdkund äisarakoliženke ižandusenke. Nened sarakod riptas sän arvoimižišpäi: tekstiline tegimišt (eksportan päsarak sijaližel torhudel), elektrusen tehmine (gidroelektrostancijad oma sen aluseks), maižanduz (eksportan kahtenz' sarak), vezitransport. Nižun, puvillan i saharrogon päpala kazvatase Pendžab-štatas (kahthesai koumandest). Sarakod šingoteses oma kaivuztegimišt, zelliden pästand, telekommunikacine. 2000-nzil vozil Pakistanan ekonomikan vozne produkt ližadui 7% vodes. Mail'man bankan andmusiden mödhe, gollüden tazopind poleni 64,3 procentaspäi vl 2001 21,9 procenthasai vl 2018. Ekonomine koridor levitase Kitain i Pakistanan keskes.
Vl 2012 Pakistanan päeksport oli tekstil'tegesed (läz koumed videndest), ris (kümnendez), kivivoi da sen produktad (6%); toine eksport — juvelirižed tegesed, mägisuksed, cement, hromkivendod, apel'sinad.
Finansižel vodel 2021 eksport oli 25,6 mlrd US$ ekvivalentas, import 53,8 mlrd US$.
Kambodž
Kambodž (កម្ពុជា [kam.pu.ciə]), enzne kävutadud nimi oli Kampučii, oficialižikš Kambodžan Kunigahuz (ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa, transkripcii: Preah Reatjeannatjakr Kamputjie), om valdkund Suvipäivnouzmpol'žes Azijas, Indokitai-pol'saren suves. Sen päine da kaikiš suremb lidn om Pnompen'.
Istorii
Vn 1953 9. päiväl kül'mkud Kambodž sai ripmatomut Francijaspäi.
Geografijan andmused
Om koume mägisel'gad man laptoiš: Kravan'-mäged läz randištod, Elefan-mägisel'g suves da Dangrek pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om Oral'-mägi Kravan'-mägiš, 1813 m meren pindan päl. Kambodžan päjogi om Mekong, se läbitab kaiken man da jokseb suvehe. Kaikiš suremb järv om Tonlesap-järv.
Tobmuz
thumb|right|250px|Parlamentan Nacionaližen Suiman sauvuz [[Pnompen'|Pnompeniš.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine konstitucine monarhii. Oficialine valdkundan pämez' om Norodom Siamoni-kunigaz (vn 2004 29. päivälpäi redukud), hän om Norodom Sianukan poig. Kunigahan Valdištmen Nevondkund valičeb monarhad. Monarh hüvästab alakodin päministran kandidatad. Päministr (ministrišton ezimez', នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, transkripcii vepsän kirjamil: Neajuok Rodthamontrei nei Preahreatjeannatjakr Kamputjie) om Hun Sen, radab vn 1998 30. päiväspäi kül'mkud.
Käskusenandmižtobmuz om parlament, se om kaks'kodine. Senat (ព្រឹទ្ធសភា Protsaphea) om üläkodi, mülütab 62 ühtnijad, sidä kesken 58 ezitajad valitas agjoiden suimil, kaks' — moharhal, kaks' — alakodil, kaikid — kudeks vodeks. Alakodi om Nacionaline Suim (រដ្ឋសភា Radhsphea), se kogoneb 125 ristituspäi, rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Käskuzkundaline tobmuz om Ülembaine Sudijoiden Nevondkund.
Parlamentan üläkodin järgvaličendad oliba vn 2018 25. päiväl uhokud, alakodin — vn 2018 29. päiväl heinkud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kambodžan administrativiž-territorialine jagand.
Administrativiž-territorialižikš Kambodž jagase 23 agjaks (provincijaks, khet) da 1 keskuseližikš ohjatud lidnaks. Päiči pälidnas, ned alajagasoiš 185 ümbrikoks (khmer. srok), sid' ned — 1621 kundaks (kommunaks, khmer. khum).
Eläjad
Kambodžas elädas kambodžalaižed. Khmeralaižed ottas läz ühesad kümnendest ristitištos. Eläjiden 96% pagižeb khmeran kelel.
Uskondan mödhe (2013): buddistad — 97,9% (oficialine religii), islamanuskojad — 1,1%, hristanuskojad — 0,5%, toižed uskojad i religijatomad — 0,6%.
Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012 ): Takmau, Battambang, Sisophon, Siemreap, Kampongtäm, Sianukvil'. Kaik om 25 lidnad valdkundas.
Rahvahanižanduz
Vl 2009 Kambodžan päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 80%); toine eksport — metallatoi (magnitatoi) lete (5%), kuld (4%), velosipedad (2%). Turizm om valdkundan ižandusen znamasine sarak.
Dedovsk
Dedovsk (Де́довск) om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Istran lidnümbrikho (edel vn 2017 keväz'kud — rajonha), sen kahtenz' surtte lidn i eländpunkt.
Istorii
Pustolän, ende Dedovo-külä mainitase ezmäižen kerdan aigkirjas vl 1573. Dedovo-žilo om znamoitud vn 1784 kartal.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vll 1911−1913 kuti Dedovskii-žilo udenno kezerdusen da kanghiden fabrikanno (nügüd' pästab tehnižid kanghid). Nügüd'aigaine fabrik šingoti Dedovskijad teravas, i se lainzi Dedovo-žilod aigan mändes. Kätihe radnikžiloks vn 1925 21. päiväl semendkud. Žilo kazvoi, mülütihe kümne eländpunktad sihe. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1940 nügüdläiženke nimitusenke. Toižen mail'mansodan aigan Toran Moskvas pala mäni lidnas da sen ümbrištos vn 1941 tal'vkun 2.-8. päivil.
Dedovsk šingotase tekstiližel da omblemižel sarakol (tehnižed kanghad, sportivižed i korporativižed sobad, kengiden fabrik), ladimensauvomižel (märičendkompleksad i avtomatik gazkompleksan täht), mugažo leibtegim i seinapakuden (oz., metrostancijoiden täht) edheotand ratas lidnas.
Geografijan andmused
Dedovsk-raudtestancii (lidnan keskuses, vll 1906−1965 stancijan nimituz oli Gučkovo), Malinovk- (suvipäivnouzmas) i Miitovskai- (lodehes) platformad ratas lidnas «Moskv (Rigan päraudtestancii) — Volokolamsk»-keskustal. Volokolamskan mante läbitab lidnan pohjoižpalad.
Dedovsk oli lidnankundan keskuseks edel vn 2017 keväz'kud, sen pind oli 25,52 km².
Eläjad
Vl 1939 radnikžilon ristitišt oli 13 529 eläjad, vl 1959 lidnan — 19 549 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 108 ristutud. Otab nelländest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 27..30 tuhad eläjid vspäi 1979 (30 740 rist. vl 1989). Ortodoksižen hristanuskondan Ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' (om saudud vll 2000−2005) i baptizman «Päzutand»-pühäpert' (vspäi 1948) oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,7%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 4,3%.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Istran lidnümbrik
Gorky Park (al'bom)
«Gorky Park» om ühtennimižen muzikgruppan ezmäine studioal'bom, kudamb om pästtud vl 1989.
Irdkosketused
Kategorii:Gorky Park:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1989 al'bomad Kategorii:Debütižed al'bomad
Čagod
Čagod (Чагода) om Venäman lidnanvuitte žilo Vologdan agjan suvipäivlaskmas. Se om Čagodoščan rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Čagodan lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1926 kuti Belii Bičok-sijaine (Vauged Härgvaza) sauvomha Čagodoščan stökoltegint Čagod-radnikžilonke. Panihe žilon alust mecmassivan sijha. Nece oli ühteks ezmäižiš mugoižiš projektoišpäi Nevondkundaližes Ühtištuses — tegim radnikžilonke ühtes. Projektan tegii om Noi Abramovič Trockii Leningradaspäi.
Vspäi 1932 radnikžilo sai lidnanvuiččen žilon statusad i kändihe Üläčagodoščan rajonan administrativižeks keskuseks Vauktad Ristad-külän (Белые Кресты) jäl'ghe. Vl 1935 sirdihe rajonan keskust Vauktoihe Ristoihe tagaz. Vl 1939 udesnimitihe žilod jogen mödhe. Vspäi 1965 Čagod-žilo om rajonkeskuseks möst.
Čagodan lidnankund om sätud vl 2005.
Han Šahruh
Šahruh Han (शाहरुख खान, Shahrukh Khan; sünd. 2. kül'mku 1965, Deli, Indii) om indijalaine Bollivudan akt'or, pajatai, TV-vedai i prodüser.
Čagod
Geografijan andmused
Čagod om Vologdan agjan kaikiš päivlaskmaižemb rajonankeskuz. Žilo sijadase rajonan pohjoižes, sokahas tahondas, ühtennimižen jogen molembil randoil (hural tobjimalaz) sen oiktan Pes'-ližajogen lanktendan sijan jäl'ghe ani. Čagod-jogi nimitaze Čagodoščaks žilon jäl'ghe ani. Matkad Vologdhasai om 260 kilometrad päivnouzmha orhal, 320 km avtotedme; Piterihesai om 295 i 356 km; Čerepovechasai om 148 i 204 km. Lähembaine lidn om Babajevo, 43 kilometrad pohjoižpäivnouzmha orhal, 73 km avtotedme. Lidnanvuitte Sazonovo-žilo om 10 km suvipäivlaskmha avtotedme.
Han Šahruh
Biografii
Šahruh om sündnu Udhe Delihe. Pästihe školaspäi, sid' lopi Delin universitetad ekonomiženke specialižusenke. Mamazen surman jäl'ghe hän sirdi Mumbaihe. Edel kinod hän zavodi karjerad televizijas vl 1988, edesti rolid severziš TV-serialoiš. Šahruh edesti ezmäižen rolin kinoho vl 1992, konz "Meletoi armastuz"-fil'm läksi ekranoile. Vl 1995 hän edesti pozitivišt pärolid Vargastamatoi neičeine-fil'mas Kadžol-aktrisan ühtes, muugotid tegihe Indijan kinematografan kuldasižeks paraks sen tagut. Vl 2010 edesti Rizvan Han-autistan rolid, hänen heng matkazi AÜV:oidme Mindai kuctas Han-fil'mas. Kinoakt'oran ližaks, hän om olmas TV-vedajan-ki, sidä kesken «Ken tahtoib lindä millioneraks?»-vändos. Hänel om ičeze «Red Chillies Entertainment»-kompanii.
Čagod
Geografijan andmused
Lidnankundan toine jogi om Lid', se om Čagodan hura ližajogi.
Han Šahruh
Biografii
Vspäi 1991 om nainu, Gauri Han om hänen ak. Heil om üks' tütär da kaks' poigad: Arjan-poig (om sündnu vl 1997), Suhana-tütar (om sündnu vl 2000), Abram-poig (om sündnu vl 2013).
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Indijan prodüserad Kategorii:Indijan TV-vedajad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Udhe Delihe
Čagod
Geografijan andmused
Klimat om ven. Tal'v om pehmed, keza om läm'.
Tobmuz
Municipaližen ühtnikan Nevondkundan Natal'ja Basova-ezitai om valitud da radab municipaližen Čagod-ühtnikan pämehen vs 2016 elokuspäi. Varapämez' om hänele abhu.
Municipaližen ühtnikan administracii kogoneb 9 radnikaspäi.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 432 ristitud, vl 2010 — 6 919 ristitud. Žilon Kaikiš suremb ristitišt oli 10 844 eläjad vl 1959. Rajonan ristitišton pol' eläb žilos.
Hristanuskondan koume pühäpertid om žilos: ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' da časoun' pumaterialaspäi i baptizman uskojiden loičendpert'.
Ižanduz da transport
Ižandusen sarakod oma:
«Vologd — Uz' Ladog»-avtote (A114-trass) mäneb 8 km suvipäivlaskmha, avtotesarak ühtištoitab žilod senke. Ühtennimine raudtestancii sijadase žilon päivlaskmas, se om «Kabož — Podborovje»-raudtel.
Istorijan da rahvahankul'turan muzei, rajonan kul'turkeskuz, sädamižen lapsidenkeskuz, sportškol, čomamahtoiden lapsidenškol, sportan pert'kulu, keskuzkirjištsistem i keskuzpuišt ratas žilos. Opendusen aluzkund om keskškol.
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Čuhunduz
thumb|right|250px|Puine [[vezicuhunduz Ustüžn-lidnas, Vologdan agj, Venälaine Federacii, 2015]] Čuhunduz om inženerine sauvuz korktusen znamasiženke edhudenke alusen levedusen päl.
Saudas čuhundusid erigoittud sauvusikš vai ühtenzoittud toiženke sauvusenke vai seinänke. Čuhundusen tüvi voib olda järghine (kivižiš i raudbetonižiš konstrukcijoiš) vai pall'az südäimes. Lapakoiktas leiktuses čuhunduz oleleb kehker, nellikanvuitte, äisaumaine, putub toižid-ki formid.
Čuhundusen ülähän lavuden nimi om parangod.
Homaičendad
Kategorii:Fortifikacijan sauvused
Elektrougli
Elektrougli (Электроу́гли «elektrohiled») om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Balašihan suvipäivnouzmaine ezilidn, mülüb Bogorodskan lidnümbrikho (edel vn 2018 kezakud — Noginskan rajonha). Lidnümbrikon kaikiš penemb lidn eläjiden lugun mödhe, koumanz' surtte eländpunkt.
Istorii
Kudinovo-žilo (om erižeks eländpunktaks tämbäi-ki 3 km pohjoižhe) mainitase vspäi 1742 vauktan saven löudmižsijanno. «Elektrougli»-tegim da žilo senno oliba saudud läz Kudinovo-žilod vl 1899. Lämoinvastaižen savičun kaks' tegint oliba saudud Žohovad-vellil-torgovanoil Kudinovo-raudtestancijanno vl 1900. Keramine kombinat radaškanzi niiden alusel vl 1930.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud kuti Elektrougli-radnikžilo neniden žiloiden da küliden ühtištusel vn 1934 3. päiväl heinkud: Sur' i Pen' Vasil'jevo, Kamenk (Каменка), Safonovo, Gorki, Kamčatk (ven. Камчатка), žilo Kudinovo-raudtestancijanno, «Elektrougli»- i «Mosogneupor»-tegimiden žilod. Om lidnan statusanke vs 1956 kül'mkun 2. päiväspäi. Mülütihe kaks' lähišt žilod lidnha vl 2005. Sur' kar'jer kävutihe saven samižen jäl'ghe, miše mahapanda kovid kodijändusid, se om järed «Timohovo»-poligon 5 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi, uden pertišton sauvond om röunatud sen tagut.
Elektrougli šingotase elektrohil'tegesiden tedotehmištol'žel kompleksal (elektrojoksusen himižed akkumulätorad da batarejad, elektrodad, tegesed kaičendsarakon täht i uded materialad), «Elektrougli»-tegimel, keramižen savičun kombinatal, tehnižen hil'nikan tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivlaskmas, 135..145 m ü.m.t. korktusil. Malinovk-jogi ližaojidenke lähteb päivlaskmha lidnaspäi (Малиновка, Moskvan hurapol'ne bassein). Kamenskii-uit om suviröunal. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 23 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad (orhal) oma Noginsk i Elektrostal' 12..18 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha, Balaših 2..6 km päivlaskmha i lodeheze, Vanh Kupavn 7 km pohjoižhe.
Elektrougli-raudtestancii radab lidnan pohjoižröunal «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Vladimir»-keskustal vspäi 1861. Stancijan eziauguine nimituz oli Vasil'jevo, vll 1892−1963 nimitihe Kudinovo:ks.
Viž küläd i žilo mülüihe lidnankundha Elektrouglin ližaks vn 2018 kezakuhusai. Lidnankundan pind oli 58,42 km².
Eläjad
Vl 1939 radnikžilon ristitišt oli 8 520 eläjad, vl 1959 lidnan — 14 016 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 20 136 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kümnendez. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se om enamba 20 tuhad eläjid vspäi 2007. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Stroican jumalanpert' (om saudud vll 1897−1900, kellčuhunduz vl 1908) i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,2%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,6%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Moskvanaluižen «Energija»-kolledžan (baziruiše Reutovas) Bogorodskan palakund.
Pol'veim
thumb|right|150px|Monokristalližen [[olan valuz. Sen kristallad oma kaikiš enamba levitadud pol'veimmaterialad kävutamha mikroelektronikas i fotovol'taikas.]] Pol'veim om material veimiden i dielektrikoiden keskes eriližen elektrovedandmahtusen mödhe. Se erineb veimiš-metalloišpäi eriližen elektrovedandmahtusen lujal rippundal ližasegoitusiden koncentracijaspäi, lämudespäi i erazvuiččen sädegoičendan painegespäi. Pol'veimiden päine ičend om elektrovedandmahtusen lujenduz lämuden ližadusenke, hot' pol'veimil om i veimiden, i dielektrikoiden ičendoid.
Pol'veimed oma mugomad kristalližed substancijad, kudambiden kel'dzonan leveduz om läz elektron-vol'tad (eV). Ozutesikš, mülüdas diamantad levedzonižihe pol'veimihe (läz 7 eV), indijan arsenid — kaidzonižihe (0,35 eV). Mülütadas pol'veimihe äjid himižid elementoid (germanii, ola, selen, tellur, arsen da tž.), ühthesuladusiden i himižiden ühtnendoiden ogibal lugumär (oz., gallijan arsenid). Pol'veimiden elektrovedandmahtuz rippub lämudespäi. Läz absolütišt noläd pol'veimed kätas dielektrikoikš.
Vl 1833 britanine Maikl Faradei-fizik-kodvii ümbrikirjuti ičeze «Elektrusen eksperimentaližed tedoidused»-tedotös hobedan sul'fidan elektrovedandmahtusen vaskmäšt lämuzfunkcijad, se lujeni lämuden ližadusenke, toižiden tetabiden metalloiden vedandmahtuz poleni lämbitusen aigan. Vodele 1838 Faradei avaiži völ viž substancijad mugomidenke ičendoidenke. Möhemba nimitihe niid substancijoid «pol'veimikš».
Ibn Sina
Ibn Sina, täuz' nimi om Abu Ali Husein ibn Abdullah ibn al'-Hasan ibn Ali ibn Sina ( Abū ‘Alī Husein ibn ‘Abdallāh ibn Sīnā; sünd. 16. eloku 980 Afšan-žilho Buhar-lidnanno, Samanidoiden valdkund, nüg. Uzbekistan — kol. 18. kezaku 1037 Hamadan-lidnas, Abbasidoiden halifat, nüg. Iran, mavzolei om saudud sihe kauman päl), om tetab kuti Avicenna Päivlaskmmas, oli keskaigaine persine tedomez', filosof da lekar', päivnouzmaižen aristotelizman ezitai.
Islaman keskaigaižen mail'man kaikiš tetabamb da valatoitai filosof-tedomez', eli islaman «kuldaižen aigan».
Biografii
Mez' oli Samanidoiden emiroiden i Dailemitoiden sultanoiden tanhaližeks lekarikš, radoi vizirikš Hamadanas erasen aigan.
Sädused
Kaik sädi enamba 450 tedotöd tedon 29 sarakos, sidä kesken neniš: medicin, filosofii, astronomii, mehanik, himii, geologii, logik, runoišt. Tuliba meihesai vaiše 274 tedotöd, äjad oma kirjutadud runoil.
Koume enciklopedijad oma tedotöiden keskes:
Homaičendad
Kategorii:Iranan filosofad Kategorii:Iranan runokirjutajad Kategorii:Iranan fizikantedomehed Kategorii:Iranan matematikantedomehed Kategorii:Uzbekistanan filosofad Kategorii:Uzbekistanan fizikantedomehed Kategorii:Uzbekistanan matematikantedomehed Kategorii:Astronomad Kategorii:Lekarid Kategorii:Mehanikantedomehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Enciklopedistad Kategorii:Sündnuded Uzbekistanha Kategorii:Kolnuded Iranas Kategorii:Polimatad