cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kandatez
thumb|right|250px|[[Boršš kandatesenke]] Kandatez om muiged saged maidprodukt vauktan mujun. Tehtas sidä pasterizuidud kerthudespäi i muigotesespäi kävundal, om vaumiž päiveses päliči. Erištadas razvan mülündan mödhe: 10..30% päpaloin, voib olda 58 procenthasai. Eziauguižešti slavižen i francižen sömproduktan tehmine levigandeb mail'madme samižen kebnuden tagut.
Södas muite, kürzidenke, ližatas salatoihe i toižihe blödihe kartohkanke da kalanke, tehtas voileibid. Ottas kävutamižhe kandatest mugažo kosmetižeks abutuseks kodiarvoimižiš. Hüvä kandatez om saged.
Irdkosketused
Kategorii:Maidproduktad
Stavropolin randan lidnad
Kaik om ühesatoštkümne lidnad (город) i 7 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Stavropolin randas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Azov
Azov (Азо́в) om Venäman lidn, lidnümbrik da transporttesol'm Rostovan agjan suvipäivlaskmas, Rostovan Donal suvipäivlaskmaine ezilidn. Se om agjan ühesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Azovan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (vspäi 1924), ei mülü sihe.
Istorii
Amuižgrekine Tanais oli olmas Donan vastrandal 3. voz'sadal EME — 5. voz'sadal meiden erad. Nügüdläižen eländpunktan oficialine alusenpanendan dat om 1067. voz', no se jäb vahvištuseta dokumentoil vai kaivandusil. Mainitaškanzihe vspäi 1239 kuti Kuldaižen ordan Tan-lidn (Тана), se-žo Azak-Tan. Šingotihe torguindteiden ristaks. Vl 1395 Tamerlanan sodaväged murenzihe lidnad. Italijalaižed udessaudihe Tanad torguindfaktorijaks i panihe varmdad lidnust, no Osmanan imperijan sodaväged anastiba Tanad üks'kaik vl 1475. Azovan Azak-lidnuz oli saudud turkoil sil aigalpäi, panihe lidnusen seinid mantazole vaiše 18. voz'sadan keskes. Azov sai lidnan statusad vl 1708 i oli Azovan gubernijan pälidnaks vll 1708−1711. Om Venäman palaks rattemata vspäi 1739. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (28.07.1942 — 07.02.1943).
Azov šingotase meriportal, mašinansauvomižel (diskad kezroiden täht), sauvondmaterialiden pästandal (raudbeton), sömtegimištol (konservad, päivnouzmman magedusiden konditerine fabrik), mugažo vauktušvitaminližadusiden tegim radab lidnas. Ende tagondmašiništon tegim, torguindmašiništon edheotand i seineroiden laivansauvomine oliba Azovas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Donan jogensun huran hijaman hural randal 15 kilometras jogen lanktendaspäi Azovmeren Taganrogan lahthe, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Azovk-jogi (Азовка 11 km pitte) om lidnan pohjoižpäivnouzmaižeks röunaks, lankteb Donha. Matkad Rostovan Donal keskushesai om 25 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 38 km avtotel vai raudtel. Toižed lähembaižed lidnad oma Bataisk 25 km päivnouzmha orhal, 32 km avtotedme vai 30 km raudtedme, i Taganrog 40 km lodeheze orhal i merol, 105 km avtotedme vai raudtedme. Azov-raudtestancii radab vspäi 2010, se om lopuline sarakol Bataiskaspäi.
Azov om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 25 tuhad eläjid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 82 937 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 81..83 tuhad eläjid vll 1987−2017 (83 210 rist. vl 2009).
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,5%, ukrainalaižed — 1,4%, armenijalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 1,9%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Azovan gumanitariž-tehnine kolledž, Azovan kozakišton kadetine agrariž-tehnologine tehnikum, Donan pedagogižen i Rostovan bazižen medicinižen kolledžiden filialad, mugažo Donan valdkundaližen tehnižen universitetan Tehnologine institut.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad Kategorii:Rostovan agjan lidnümbrikod *
Höna Kim
Kim Höna (김현아; sünd. 6. kezaku 1992, Seul Suvikorei) om korejalaine pajatai naine, model', kargaidai, enzne Wonder Girls- da 4Minute-muzikgruppiden solist. Tobjimalaz om tetab anglijankel'ženke Höna vai HönA-psevdonimanke nimen mödhe. Zavodi solišt kar'jerad mugažo.
Biografii
Höna om sündnu Seul-lidnha.
Almati
thumb|left|250px|Almatin rajonad: {{legend|#FFB2B6|Alataun rajon}} {{legend|#FFE9B2|Almalin rajon}} {{legend|#FEFFCC|Auezovan rajon}} {{legend|#CCFFB2|Bostandikan rajon}} {{legend|#CCE5FF|Medeun rajon}} {{legend|#CFCCFF|Naurizbain rajon}} {{legend|#FFBFFC|Turksiban rajon}} {{legend|#B2FFF1|Žetisun rajon}} Almati (vai Alma-At, kaz. i Алматы «Jablokžilo», mugažo Venämas ven. Алма-Ата, vozil 1854−1921 Верный Vernii) om Kazahstanan kaikiš suremb lidn, «Suvine pälidn». Vozil 1927−1997 oli Kazahstanan pälidnaks.
Istorii
Voz'sadoil 8.-10. severz'-se žiloid oli lidnan terroitorijal, üks' niišpäi ezimeletaden nimitihe Almatu da seižui Surel šuuktel. Vn 2016 sügüz'kus oigenzihe lidnan 1000-vottušt jubilejad Kazahstanas. Eländpunktan nügüdläine šingotez zavodihe vspäi 1854 kuti venämalaine Vernii-sodalidnuz.
Almati šingotase Keskuzazijan finansižeks keskuseks, medijankeskuseks (nacionaližed telekanalad i lugendlehtesed), Kitain tavaroiden tranzitižeks varažomaks, sömtegimištol i sauvondan edheotandoil, mugažo äjiden rahvahidenkeskeižiden kompanijoiden kazahine päfater sijadase neciš lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, Kirgizstanan röunanno, ezimägišton katl'uses, 500..1700 m korktusil valdmeren pindan päl. Sur' Almatink, Pen' Almatink da niiden ližajoged jokstas lidnas. Matkad Astan-pälidnhasai om 1240 km pohjoižhe-lodeheze avtotedme vai raudtedme. Lähembaine sur' lidn om Kirgizstanan Biškek-pälidn 230 km päivlaskmha.
Vspäi 2014 Almati jagase 8 rajonaks.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 1 471 800 ristitud, pind oli 497,8 km². Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 2,5 mln elädas lidnan aglomeracijas (2015).
Kazahstanan Tedoakademii sijadase Almatiš.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid, taksid i metropoliten (vspäi 2011, 1 jono, 9 stancijad, 11 km raudted) oma kundaližeks transportaks lidnas. Rengazavtote om sauvomas. Kaks' päraudtestancijad oma olmas: Almati-1 (tranzitine, ühtenzoitab Sibirin i Keskuzazijan regionid) i Almati-2 (lopstancijaks).
Rahvahidenkeskeine civiline Almati-lendimport (ALA / АЛА, 6,5 mln passažiroid vl 2018) sijadase 15 km pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas passažirreisid lähižihe pälidnoihe, Evrazijan järedoihe lidnoihe, čarterreisid Keskmeren i Suviazijan kurortoidennoks, mugažo om äi reisid Kazahstanan lidnoihe. Jügureisad ühtenzoittas Päivnouzmaižen Azijan i Päivlaskmaižen Evropan lidnoid. Sen ližaks, kaks' pen't lendimportad oma saudud lidnanno: Boraldai-sodalendimport (5 km lodeheze lidnaspäi, kaičemha röunmad) i Baiserke-lendimport (35 km pohjoižhe keskusespäi) opendusen i sportan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazahstanan lidnad tazovaldkundan alištusenke
Sarnipu
thumb|left|250px|Sarnipun plodud semnidenke Sarnipu vai Sarnpu (Fraxinus excelsior), mugažo Evropine sarnipu i Järgeline sarnipu, om pu. Se om Sarnipu-heimon tipine erik, mülütadas Olivanpuižed-sugukundha.
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu pu oleleb 20..30 (erasti 40) metrad kortte, tüvi kazvab ühthe metrhasai sankte. Kron ištub korktas. Kor' om hahk haugoitesekaz, noril kazmusil — hahkvihand siled.
Änikoičeb edel lehtesid kevädel. Plodud oma kaidad 5 santimetrhasai pitte, modificiruidud suugikahad pähkmed, ehttäs elokus. Sarnipu äikerdoičese niiden semnil.
Lugetas enamba 10 sortuid. Kazvab teravas, andab äjid vezoid kandospäi. Sarnipu navedib kazvatelišt mad vällänke muglreakcijanke.
Kävutand
Ištutadas dekorativižeks i meliorativižeks (tahondan kuivatoitmižen täht) kazmuseks. Ottas kävutamižhe pumaterialaks, se om varmed i kebn ümbriradmižes. Nored vezad söttas pedroid, hirvid, kodikabjživatištod.
Homaičendad
Kategorii:Olivanpuižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Dekorativižed kazmused
Höna Kim
Irdkosketused
Kategorii:Suvikorejan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kapošvar
Kapošvar (Kaposvár [ˈkɒpoʃvaːr], Ruppertsburg, Rupertgrad) om Mad'jaranman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Šomod'-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1009 dokumentas Pečan episkopan tobmuden polhe. Saudihe lidnust 15. voz'sadal. Vll 1555−1686 turkad ohjastiba lidnal. Vl 1702 rušihe lidnusen seinid Leopol'd I-imperatoran käskön mödhe. 19. voz'sadal «Budapešt — Zagreb»-raudte läbiti lidnad.
Kapošvar šingotase metallan tehmižel, avtobustegimel, sauvondan edheotandoil, soban pästandal, sömtegimištol (sahar, trahmal, lihaproduktad, sagud) i turizmal. Vspäi 2000 universitet radab lidnas (4 tedokundad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kapoš-jogen randoil (112 km pitte, Kapos, Dunain oigedpol'ne bassein), 82 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Budapešthasai om 160 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 187 km avtol vai raudtedme. Lähembaine järed lidn om Peč 46 km suvipäivnouzmha kaikil teil.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 66 245 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 72 374 eläjad vl 1980.
Bogdanovič (lidn)
Bogdanovič (Богдано́вич) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suves. Se om Bogdanovičun lidnümbrikon (edel 2006. vot — rajonan) administrativine keskuz da sen pala.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1885 kuti Overino-sol'mraudtestancii udel «Jekaterinburg — Tümen'»-raudtel. Sil-žo vodel udesnimitihe raudtestancijad žilonke Venäman imperijan jaugvägiden Jevgenii Bogdanovič-jenaralan (1829−1914) kanzannimen mödhe, hän andoi pakičendoid sauvomha «Kazan' — Tümen'»-raudted varatoitamha Permin agjoid villäl näl'gvoziden aigan kuti Transsiban ezmäine projekt. Žilo sai lidnan statusad vl 1947. Om alištunu agjan tobmudele oikti vl 1963. Vll 1973−2010 porcellanan järed tegim radoi lidnas.
Bogdanovič šingotase leskusenvastaižmaterialiden tegimel, špaloiden imetamižtegimel, sauvondmaterialiden sarakol (mouckivi, lämuzizoläcijan plitad) i sömtegimištol (lihakombinat, maidtegim), mugažo kombisömän tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kunar-jogen oiktal randal tobjimalaz (59 km pitte, Кунара, Pišman oiged ližajogi, Obin hurapol'ne bassein), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kurtuguz-järv (vai Kortoguz, 11 km²) zavodiše 6 kilometras lodeheze lidnaspäi. «Jekaterinburg — Tümen'»-avtote läbitab lidnan suvipalad. Matkad Jekaterinburghasai om 88 km päivlaskmha orhal, 94 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Suhoi Log 10 km pohjoižhe orhal, avtol i raudtel.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 670 ristitud, lidnümbrikon kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 35..36 tuh. eläjid vll 1989−2001 (36 700 rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Johann-jumalantedomehen (om saudud vll 1993−2019) i ph. Jekaterina-moknikan jumalanpertid oma olmas lidnas, mugažo islaman loičendpert' radab.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 94,5%, totarlaižed — 2,1%, toižed rahvahad — 3,4%.
Bogdanovičun politehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad *
Vul'gat
thumb|right|250px|[[Evangelii Joannan mödhe, Klimentan redakcijan Vul'gat, 1922]] Vul'gat (Biblia Vulgata «Ühthine Biblii») om Biblijan latinankel'ne kändmuz Ieronim Stridonalaižen töiden alusel. Se om katoližen jumalankodikundan oficialine Biblii latinan kelel 16. voz'sadaspäi.
Biblijan edeližed kändused nimitadas Vetus Latina (vanhad latinižed) i Itala. Ünäižen Biblijan tarbhaižuz libui pühäkirjan äiluguižiden variantoiden tagut, joga käzikirjutai vajehti kirjad vähäižin.
Saksalaine Iogann Gutenberg-tipograf pästi ezmäižeks kirjaks arni Vul'gatan tekstan vl 1456. Vul'gatan arvostelendan ezmäine kirj om pästtud Francijha Rober Etjenal vl 1528. Tridentan suiman aigan (1545−1563) Vul'gatan avtoritet om vahvištadud oficialižešti vl 1546, käskusenke sen pästandoiš quam datissime (toižin sanoin, petusita ku voib).
Literatur
Kategorii:Biblii
Aig
thumb|right|250px|Hronometr (ozutesikš, [[časud) ozutab aigan märičemižen täht]] Aig om fizine interval (pord) erazvuiččiden tegoiden keskes. Ristitun aig om röunatud vara.
Aigan järgeližed märičemižühtnikad: kuro, sekund, minut, čas, päivez, nedal', ku, voz', voz'kümne, voz'sada, voz'tuha.
Homaičendad
Kategorii:Filosofižed terminad Kategorii:Fizižed suruded
MBend
«MBend» (venänkel'žele muziktorgudele — «МБэнд», lugetas [embend]) om tetab venämalaine enzne muzikgrupp, kudamb edesti muzikad pop-, poprep- da danspop-stiliš.
Gruppan aluz om pandud Moskvha vn 2014 22. päiväl kül'mkud Konstantin Meladze-muzikankirjutajan. Mülükund om änetajiden «Tahtoin Meladzennoks»-šoun vägestajad, nügüdläine — Anatolii Coi, Nikita Kiosse, Artöm Pundüra.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Popgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2014 alusenpanendanke Kategorii:Muzikgruppad vl 2020 čihodamiženke
Halifa ibn Zaid al'-Nahajan
Halifa ibn Zaid al'-Nahajan-šeih (خليفة بن زايد بن سلطان النهيان, Khalifa bin Zayed Al Nahyan; sünd. 25. viluku 1948, El' Ain, Abu Dabi — kol. 13. semendku 2022, Abu Dabi, AÜE) oli Araban Ühtenzoittud Emiratoiden kahtenz' prezident i 18nz' Abu Dabin emir vn 2004 kül'mkun 3. päiväspäi elon hätkte.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Araban Ühtenzoittud Emiratad Kategorii:Abu Dabi Kategorii:Araban Ühtenzoittud Emiratoiden politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Naantali
thumb|left|250px|Lidnan enččiden kundoiden kart (2020) Naantali (mugažo suomen kelel, suomen virkand: [ˈnɑːntɑli], Nådendal «armahtusen alangišt») om Suomenman lidn, lidnankund da meriport Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om Turkun päivlaskmaine ezilidn, agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe üks'toštkümnespäi.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe kirjutadud purtkiš kuti Keskaigan katoline Vallis gratiae-tulend. Se sai lidnan oiktusid vl 1443. Sauptihe katolišt tulendad 16. voz'sadal, vajehtihe lüteranižeks, i Naantali šingotihe korväččiden čulkoiden tehmižel. Panihe muitad lidnha 18. voz'sadan keskes. Suomenman prezidentan kezaline «Kultaranta»-rezidencii om olmas lidnas vspäi 1922. Todesine änikoičend tuli 1950-nzil vozil mašinansauvomižen edheotandoiden sauvondanke. Vl 1964 ühtištuihe Naantalin küläkundad lidnanke, vl 2009 — koumed sar'hišt municipalitetad: Merimasku, Rümättülä (Rymättylä) i Velkua.
Naantali šingotase elektrostancijal i kivivoinümbriradajal tegimel (molembad oma «Fortum» palad), meriportal (koumanz' valdkundas jüguiden vedusen mödhe), tehnižiden voiden tegimel («ExxonMobil»), turizmal (järed spa-kurort, kaks' tematišt puištod, sidä kesken «Muumimaailma»), mugažo «Tata Steel»-kompanijan holituzkeskuz radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Baltijan meren merikaran randal. Luonnonmaa-sar' om ani suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, ristitišton tobj pala eläb kontinental. Agjan Turku-keskuz om ani päivnouzmha, 14 km sen keskushesai avtotedme. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 164 km päivnouzmha orhal vai 181 km avtotedme. Toine lähembaine lidn om Raisio ani pohjoižpäivnouzmha. Raudte i purulaiv ühtenzoittas Naantalid Turkunke.
Vl 2020 lidnankundan ühthine pind — 687,99 km², sidä kesken kuivma 312,46 km², vezi da sokaz tahond ottas 3,93 nellikkilometrad, meri — 371,6 km².
Kaik 43 valičendtarhad oma lidnas.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 11 328 ristitud, vl 2010 — 18 596 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kuz' ristitud seičemespäi elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,6%, ročin kel' — 1,3%, toižed keled — 2,1%.
Radoiba lidnanpämehen: Jorma Kallio (1976–2000), Timo Kvist (2000–2014), Martti Sipponen (2012–2014, velgusentäutai).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipäivlaskmaine Suomenma
Lome
Lome (Lomé) om Togon pälidn, kaikiš suremb lidn da meriport. Se om Mererandaližen agjan administrativižeks keskuseks mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud eve-rahvahal 18. voz'sadal. Vspäi 1882 Bei-Bič-külä kändihe torguindan keskuseks nügüdläižen lidnan sijas. Ezmäižed merivaldmad oliba saudud vl 1904, päraudtestancii — vl 1905, vaumitihe merikaran vodele 1968. Pälidn valdkundan ripmatomuden aigaspäi (1960).
Lome šingotase eksportan meriportal (kofe, kakao, kopr, pal'mvoi), metallurgižel tegimel i kivivoin ümbriradmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suves, Gvinejan lahten randal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om konurbacijas Ganan Aflao-lidnanke päivlaskmas.
Klimat om tropižen savannan. Il'man i meriveden keskmäine lämuz vajehtase +25..+28 C° röunoiš vodes läbi, ekstremumad oma +15 C° i +38 C°. Paneb sadegid 870 mm vodes, enamba kaiked semendkus-kezakus (400 mm pordos), tal'vkus-vilukus om kuiv sezon (16 mm pordos).
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 837 437 ristitud, lidnaglomeracijan — 1 477 660 ristitud 280 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 1960 kaik 85 tuh. ristituid elihe lidnas.
Lomen universitet (Université de Lomé) om Togon kaikiš suremb (alusenpanend 1970, 44,5 tuh. üläopenikoid vl 2015), vhesai 2001 sen nimituz oli Beninan universitet. Amerikan, Britanijan i Francijan rahvahidenkeskeižed školad ratas lidnas.
Coca-Cola
Jom om melestehtud vl 1886. Vodele 1902 se kändihe kaikiš populärižembaks jomaks AÜV:oiš. Nügüd'aigan jom möse oficialižeks mail'man kaikiš maiš päiči Kubas, Pohjoižkorejas i Venämas.
Coca-Cola-kompanii tegeb joman koncentratad i möb sen licenzirudud valatajile (tegimed, kiruhsömän verkod, sured restoranad) kaikedme mail'madme.
Mülünd
Coca-Cola:n klassine toižend mülütab nenid substancijoid:
Homaičendad
Kategorii:Alkogolitomad jomad Kategorii:AÜV:oiden torguindmarkad Kategorii:Torguindmarkad kirjamišton mödhe
Vaugedvenän kel'
thumb|right|300px|Vaugedvenän kelen leviganduz (2009): {{legend|#0080FF|enambusen kel'}} {{legend|#88C4FF|vähembusen kel'}} Vaugedvenän kel' (vaugedvenäkel'; ičeze nimituz: беларуская мова; biełaruskaja mova) om üks' slavižiš, indoevropižiš kelišpäi.
Ezmäine kirjankel' sündui Suren Litvan ruhtinazkundan aigan 14. voz'sadal. Nügüdläine kirjankel' om sätud udes 19. voz'sadal. Kelen reguliruindorganzacii om Vaugedvenäman Nacionaline Tedoakademii (Нацыянальная акадэмія навук Беларусі), sijadase Minskas.
Leviganduz
Vaugedvenän kelen pagižijoiden lugu om 7 818 960 ristitud (2001). Mamankeleks oli valdkundan ristitišton 37 % täht vl 1999 i 23 % vl 2009. Se om Vaugedvenäman üks' kahtes valdkundkelespäi, toine om venän kel'. Om kelen pagižijoid verhiš maiš (Pol'šanma, Venäma) röunanno Vaugedvenämanke. Vahvištihe rahvahanvähembusen keleks Čehanmas.
Kaik nell' paginoiden pägruppad om keles: pohjoižpäivnouzmaine pagin, keskuzpaginad, suvipäivlaskmaine pagin, päivlaskmaižpolesjen paginad.
Ümbrikirjutand
Vaugedvenän kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal, toine kirjamišt latinican alusel om oficialižeta statusata.
Kel' om sintetine flektivine. Kaik om kuz' kändod nominativan ližaks: viž kut venän keles i lokativ. Painend om dinamine, voib olda ližapainendad pit'kiš vaihiš. Om äi velgsanoid pol'šan i litvan kelišpäi hätken elon tagut niiden pagižijoidenke ühtes valdkundas.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Vaugedvenäman keled
.ae
.ae om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden Internet-domen. Se om avaitud 1992-nden voden 1. päiväl tal'vkud. Vn 2020 tal'vkus enamba 220 tuhad domennimid oli registriruidud .ae-zonas.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal röunadusita. Registracii koumandel tazopindal küzub rezidentan dokumentoid kompanijaspäi i personaspäi, ministrusen sertifikatad (aladomenoiš org, mil, gov, sch, ac). Kaikiš statjoiš vaiše akkredituidud registratorale sab antta domennimed, mugomid oli 22 vl 2020.
Irdkosketused
A Kategorii:Araban Ühtenzoittud Emiratad
Rembrandt
Rembrandt Harmens van Rein (Rembrandt Harmenszoon van Rijn; sünd. 15. heinku 1606, Leiden, Alamad, Ühtištadud provincijoiden Tazovaldkund — kol. 4. reduku 1669, Amsterdam, Alamad, Ühtištadud provincijoiden Tazovaldkund) — alamalaine pirdai da gravirui. Hän om kaikiš suremb Alamaiden voimujupirdandan «kuldaižen aigan» ezitai, vauktuz-pil'vesen kuvandoičendan mastar.
Rembrandtan sädused oma erazvuiččed žanral, ned avaitihe kacujale mehen palahtelendoiden da mujandoiden igähišt mail'mad ezmäižen kerdan ristitun istorijas. Kaik tetas 346 kuvad, enamba sadad pirdandkuvid i läz 300 ofortad. Voib löuta kümne da sen enamba kopijoid i replikoid ühtele Rembrandtan kuvale mail'man muzejiš. Koumekümne seičeme openikad oli Rembrandtal, jäl'getihe pirdajad. Völ 20. voz'sadan augotišes lugetihe, miše Rembrandt oli läz 800 kuvan avtor, no sid' äjiden kuviden avtoruz oli ridatadud. Kaikiš suremb kuviden lugu voib kacta Amsterdaman Reiksmüseum:as (Rijksmuseum).
Homaičendad
Kategorii:Alamaiden pirdajad Kategorii:Voimujupirdajad Kategorii:Sündnuded vl 1606 Kategorii:Pirdajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Leidenha Kategorii:Kolnuded Amsterdamas
Cvetkov Dmitrii
Ühtni Rahvahanikoiden sodha «vauktoiden» poles i pageni Estinmaha. Oli Tartun universitetan üläopenikan.
Homaičendad
Kategorii:Vodilaižed Kategorii:Estinman kelentedomehed Kategorii:Venäman kelentedomehed Kategorii:Kelentedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Piterin gubernijha Kategorii:Kolnuded Estinmas
Pepsi
thumb|right|200px|Pepsi:n logotip vspäi 2023. Pepsi vai Pepsi-Cola om gaziruidud kola-jom, alkogolitoman joman toižend. Tegii — amerikaine «PepsiCo»-kompanii.
Jom om sätud AÜV:oiš vl 1893, tegi melel amerikaine Kaleb Devis Bredem-farmaceft (Caleb Bradham) Nju Bern-lidnaspäi (Pohjoine Karolin-štat). Nimiti jomad «Bredan jom» (angl. Brad’s Drink), se mülüti saharad, vanilid i kolan pähkmiden unotest. Melestegii napri säta jomad, mitte abutiži sömänsulatusele i ližaziži energijad. Reklamirui kut abutuz dispepsijad vaste, sidodihe sihe joman ut nimitust.
Nimitihe jomad Pepsi-Cola vl 1898. Sen recept kändihe tetabaks kompanijan bankrotnendan jäl'ghe vl 1923. «Pepsi» sai populärižust Suren depressijan aigan, oti «Coca-Cola»-konkurentan torgusen palad satusekahan marketingan tagut. Lühetihe joman nimitust nügüdläižikš (Pepsi) vl 1961. PepsiCo-kompanii radab vspäi 1965, se om sätud The Pepsi Cola Company-edheotandan (vspäi 1941) ühtištusel čipsoiden Frito-Lay-kompanijanke.
Irdkosketused
Kategorii:Alkogolitomad jomad Kategorii:AÜV:oiden torguindmarkad Kategorii:Torguindmarkad kirjamišton mödhe
Jas-Nad'kun-Sol'nok
thumbnail|right|250px|Jas-Nad'kun-Sol'nok-agjan kart Jas-Nad'kun-Sol'nok (Jász-Nagykun-Szolnok megye [ˈjaːs ˈnɒckun ˈsolnok]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Sol'nok.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan keskuzpalas i päivnouzmas. Znamasine jogi om Tis sen Köröš-ližajogenke.
Röunatab kudenke agjanke: Bekešanke suvipäivnouzmas, Čongrad-Čanad sijadase suves, Bač-Kiškun om suvipäivlaskmas, Pešt levigandeb päivlaskmas, Heveš om pohjoižes, Boršod-Abaui-Zemplen-agjan lühüd röun om pohjoižpäivnouzmas.
Pind om 5 581,61 km². Ristitišt — 379 897 eläjad (2015). Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 461 307 ristitud vl 1960.
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Jas-Nad'kun-Sol'nok-agj jagase ühesaks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad seičeme kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Neciš agjas om kaks'kümne kaks' lidnad:
Lidnoihe ližaks, agjas om 78 žilod.
Abu Dabi
Abu Dabi (ابوظبي) om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden pälidn (pordaigaline vspäi 1971, kaikenaigaine vspäi 1996). Se om valdkundan kahtenz' surtte lidn (Dubain jäl'ghe), mugažo ühtennimižen emiratan pälidn (vspäi 1793). Lidnaglomeracijas elädas pol'tošt millionad ristituid.
Leont'jev Mihail
Mihail Vladimirovič Leont'jev (Михаил Владимирович Леонтьев; sünd. 12. reduku 1958, Moskv, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez', publicist, "Odnako"- (vspäi 1999) da "Sur' vänd"- (vl 2007, sid' sauptud) oigendusiden vedai Venäman televizijan Ezmäižel kanalal. "Odnako"-aiglehtesen päredaktor.
Pel'menid
thumb|right|250px|Pel'menid [[kandatez|kandatesenke]] Pel'menid (пельмени) oma venälaine rahvahan sömine. Se om keittud tegesed resktahthaspäi südäimenke čaptud lihaspäi vai kalaspäi.
Blöd putui venälaižihe sömižihe Uralan regionaspäi 15. voz'sadas. Venän «пельмени»-sana tuleb komin vai udmurtan kelespäi (пельнянь: пель «korv» + нянь «leib»).
Slokosttihe blödad venälaižikš pühäpaividme i adivoičetamha tulijoid, ei olend kävutandad verotegoil. Pojavad sömižed oma Evrazijan äjil rahvahil.
Homaičendad
Kategorii:Komin keitand Kategorii:Udmurtan keitand Kategorii:Venälaine keitand Kategorii:Sömižed
Abu Dabi
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud läz 1760 vot, ei edahan reskveden manalaižes purtkespäi. Pit'kan aigan eläjiden rad oli kalan püdo i hel'men samine. Vl 1958 löuzihe kivivoin ezmäižid manalaižid pöudoid lidnan ümbrištos. Vl 1968 levitandan ezmäine plan tuli väghe, lidn šingotaškanzi lujas.
Tegimed oma saudud ezilidnoiš: kivivoinhimine kompleks (Umm Enn Nar), cementtegim, torvenvanundan i laivansauvomižen tegimed (El' Mussafah).
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Abu Dabin fotokuva kaimdajaspäi. Lidn sijadase sarel, Persijan lahten suvirandal, sen ezilidnad — Arabijan pol'saren lähižel randal. Sarelpäi kontinenthasai om kilometran nelländez matkad, ned ühtenzoittas koumel sildal. Völ kaks' levedad sildad ühtenzoittas Abu Dabi-sart lähembaižidenke Al'-Rim- i Saadijat-saridenke.
Klimat om letetazangišton räk kuiv. Kaks'kümne puištod da viherzoittud territorijad om lidnas, kasteltas kaikid niid. Vilukun keskmäine lämuz om +18,5 C°, heinkun da elokun keskmäine lämuz — +35 C°. Paneb sadegid 57 mm vodes, sidä kesken 35 mm uhokus-keväz'kus.
Eläjad
Vl 1960 Abu Dabin eläjiden lugu oli 25 tuhad ristituid, vl 2003 — 552 000 ristituid. Pind om 67 km². 40 lidnrajonad da ezilidnad sijadasoiš Abu-Dabi-sarel, kontinental da lähižil saril. Vl 2015 kaik 1,15 mln ristituid elihe ezilidnoidenke. Nell' eläjad videspäi oma immigrantad.
Kaikiš suremb pühäpert' om islaman Zaid-šeihan sur' mečet'.
Transport
Avtobusad, laivad, punolendimed i taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Avtoted oma levedad, om koume ted kaikuččes poles. Vspäi 2013 metro sauvose lidnas, metron jono (18 km raudted) da kebnan metron kaks' jonod (28 km raudted, 45 stancijad) radaškatas lidnas da sen kaimdailidnoiš ezimeletaden vodele 2020.
Kiruhte ühtenzoitab lidnad Dubainke. Rahvahidenkeskeine civiline Abu-Dabi-lendimport (AUH) sijadase 30 km päivnouzmha lidnan keskusespäi, sišpäi tehtas reisid mail'man äjihe maihe, enamba islamanuskojiden maihe da Indijha, mugažo Arabijan pol'saredme.
Irdkosketused
Kategorii:Araban Ühtenzoittud Emiratoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Solov'jov Vladimir
Vladimir Rudol'fovič Solov'jov (Владимир Рудольфович Соловьёв; sünd. 20. reduku 1963, Moskv, NSTÜ) om tetab venämalaine lehtezmez', TV- da radiovedai, publicist, pajatai da kundaline šingotai.
Viktor om judaizman uskoi. Hän om kahesan lapsen tatan koumes akaspäi. Vspäi 2001 om nainu koumanden kerdan, El'ga Sepp om hänen ak (sünd. 1. kezaku 1972), Viktor Koklüškin-satirikan tütär.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Radiovedajad Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Moskvha Kategorii:Sündnuded vl 1963
Balabanov Aleksei
Aleksei Oktäbrinovič Balabanov (Алексей Октябринович Балабанов; sünd. 25. uhoku 1959, Sverdlovsk, Sverdlovskan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 18. semendku 2013, Solnečnoje, Sestroreck, Piter, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine režissör, scenarist da prodüser.
Biografii
Aleksei Balabanov oli sündnu Sverdlovsk-lidnha, sen školan vn 1976 pästnik. Openui Gor'kii-lidnan pedagogižes institutas, pästihe sišpäi keliden kändajaks. Mez' služi armijas vozil 1981−1983, ezmäi sodatransportaviacijan oficeraks (lendeli Azijan i Afrikan maihe), ühtni Afganistanan sodaha, lopi službad sodamerilaivištos. Vl 1990 openzihe kändmaha režissöraks Üläkursil Moskv-lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n režissörad Kategorii:Venäman režissörad Kategorii:NSTÜ:n scenaristad Kategorii:Venäman scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:Venäman prodüserad Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Jekaterinburgha
Votkinsk
thumb|left|250px|Lidnan generaližen planan rajonad (2009) Votkinsk (Вотка, Вотка кар, Во́ткинск) om Venäman lidn da municipaline ühtnik (lidnümbrik) Udmurtijan Tazovaldkundan päivnouzmas. Se om kahtendel sijal eläjiden lugun mödhe tazovaldkundas. Lidn om Votkinskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (ei ole sen palaks).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1759 kuti žilo sauvomha Votkinskan raudantegint Pötr Šuvalov-grafan tahton mödhe. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1935. Om Udmurtijan palaks vspäi 1937. Votkinskan tegim om valdkundan järed edheotand tähäsai.
Votkinskan ižandusen päsarakod oma sodakompleksan tehmine (kontinentidenkeskeižed ballistižed raketad — «Jars», «Bulav», «Topol'-M», operativiž-taktižed «Iskander»-raketad), mašiništonsauvomine (kivivoin da gazan samižen täht i kaivuzmašiništ), elektromašiništon pästand, sauvondmaterialiden tehmine (savič, bazal'tizoläcii), sömtegimišt.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Votk-jogen (Идӟи) i Votkinskan uiton randoil (Kamanjogen oigedpol'ne bassein), 130 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Iževskan keskushesai om 52 km suvipäivlaskmha orhal vai 54 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čaikovskii (Permin rand) 32 km suvhe orhal vai 42 km avtol.
Votkinsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 99 022 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 105 tuhad eläjid vozil 1991−1993.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma olmas lidnas: päjumalanpert', viž jumalanpertid i kaks' časounäd. Islaman uz' pühäpert' vanhan sijas om avaitud vl 2021.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma mašiništonsauvomižen tehnikum, Tazovaldkundan medkolledžan Votkinskan filial, muzikaliž-pedagogine kolledž, Iževskan üläopendusen aluzkundoiden kaks' filialad.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Vladimir Perevozčikov (viluku 2012 — viluku 2018).
Transport
Lähembaine lendimport sijadase Iževskas.
Eilat
Istorii
Amuine Ecion Gever-meriport oli olmas 1. voz'tuhal EME, sen jändusen oma löutud kaivandusil. Amuižen Riman aigan nimitihe lidnad Ail:aks (Aila, Aelana), sodagarnizon sijazihe täs. Vl 1949 arabine Umm Rašraš-sodapost oli anastadud Izrailil sodan ripmatomudes aigan. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1951, sai lidnan statusad vl 1959.
Eilat šingotase turizmal, meriportal (Umbemeren mineraloiden eksport), kivivoinveimen kävutamižel, šoll'oiden kazvatamižen tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Rusttan meren Akab-lahten randal, 16 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Otab Izrailin 12-kilometrišt randad täuzin. Om korktoid mägid ani lodeheze lidnaspäi. Röunatab Jordanijanke päivnouzmas i Egiptanke päivlaskmas.
Klimat om räk kuiv letetazangišton. Heinkun-ehokun keskmäine päivän lämuz om +34 C°, tal'vkun-uhokun — +16..+17 C°. Absolütine minimum oleskeli +1 C°. Paneb sadegid 29 mm vodes. Meriveden lämuz vajehtase +21 C° (uhoku-keväz'ku) .. +28 C° (heinku-sügüz'ku) röunoiš.
Eläjad
Vl 2008 eläjiden lugu oli 47 300 ristitud. Vspäi 2012 jäpert'kulu radab.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Uz' rahvahidenkeskeine Ramon-lendimport Ilan i Asaf Ramonan nimed (ETM) om avaitud Timn-alangištos vn 2019 sulakus. Se vajehti vanhad lendimportad lidnan keskuses, sijadase 18 km pohjoižhe lidnan keskusespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Izrailin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suviümbrik (Izrail')
Votkinsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udmurtijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Udmurtijan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Reikjavik
thumb|left|250px|Reikjavikan kart ezilidnoidenke (2010) Reikjavik (Reykjavík [ˈreiːcaˌviːk] «savesine merikar», Reykjavíkurborg, edel 1800. vot oli Reykjarvík) om Islandijan pälidn, kaikiš suremb lidn da kund, Pälidnan agjan administrativine keskuz, mülüb sihe. Reikjavik om kaikiš pohjoižemb valdkundan pälidn mail'mas.
Istorii
Vl 874 ezmäine tulii sarehe elämhä, Ingol'f Arnarson, sauvoi ferm pol'sarel, kus nügüd' Reikjavik om olmas. Nimitihe sijad purun (ei ole saven, isl. reykur «savi») heitandoiden tagut huliš purtkišpäi. Vn 1262 jäl'ghe Reikjavik kändihe andan da valdkundmaksoiden keradandan keskuseks Norvegijan täht, mugažo torguindan keskuseks. Vspäi 1395 Islandii kändihe Danijan palaks, i eländpunktan znamoičend lujeni.
Eländpunkt sai lidnan statusad vn 1786 18. päiväl elokud. Vspäi 1845 rippujan territorijan i vspäi 1944 valdkundan parlament da ohjastuz sijadasoiš Reikjavikas. Toižen mail'man sodan aigan lidn kändihe znamasižeks keskuseks amerikaižiden da britanižiden merisodalaivoiden täht.
Geografijan andmused
Pälidn sijadase Islandii-saren suvipäivlaskmas, Seltjarnarnes-pol'sarel. Pen' Ellid-jogi läbitab lidnad. Lidnan pind — 274,5 km².
Klimat om subarktine meren. Heinkun kesklämuz +10,6 C°, tal'vkun, vilukun, uhokun da keväz'kun — −0,5..+0,6 C°. Voden keskmäine lämuz om +4,3 C°. Merikar om jädumatoi vodes läbi lämän Gol'fstrim-merijoksmusen taguiči. Paneb sadegid 799 mm vodes, tazomäras kuidme, enamba tal'vel (70..80 mm kus).
Reikjavik jagase 10 ümbrikoks, Mitborg (Miðborg «lidnan keskuz») om istorine keskuz lidnan lodehes.
Eläjad
Vl 2015 lidnan eläjiden lugu oli 121 841 ristitud. Reikjavik sädab aglomeracijad 200-tuhaiženke ristitištonke da 5 kaimdailidnanke, Islandijan koume ristitud videspäi elädas siš. Kaimdailidnad levigatas suvhe da päivnouzmha.
Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Keblavik-lendimport (KEF, 9,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 50 km suvipäivlaskmha Reikjavikaspäi i 3 km päivlaskmha Keblavik-lidnaspäi, sišpäi tehtas reisid Evropadme da Pohjoižamerikha. Kiruhte ühtenzoitab lidnad lendimportanke. Tatanmaine civiline Reikjavikan lendimport (RKV, 400 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 3 km suvhe lidnan keskusespäi, sišpäi tehtas reisid Islandijadme, Grenlandha da Fareran Sarihe, mugažo se om transatlantine jügulendimport da varalendimport Keblavikan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Islandijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Vjetnaman Vikipedii
thumb|right|150px|Vjetnaman Vikipedijan logotip Vjetnaman Vikipedii (ičeze nimituz: Wikipedia tiếng Việt) om joudai enciklopedii vjetnaman kelel, Vikipedijan vjetnamankel'ne jaguz.
Nece jaguz om avaitud 2002-den voden kül'mkul. Sätud botoil vll 2012−2014 ezitegesed oliba koume videndest kirjutesišpäi millionanden kirjutesen pästandan aigale.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Vjetnaman kel'
Trier Lars fon
Lars fon Trier (Lars von Trier; sünd. 30. sulaku 1956, Kopenhagenan pohjoine Lundtofte-ezilidnut, Lüngbü-Torbek-kund, Danii kuti Lars Trier) om danine fil'miden režissör, scenarist (kinotarinantegii) i akt'or.
Homaičendad
Kategorii:Danijan režissörad Kategorii:Danijan scenaristad Kategorii:Danijan akt'orad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1956
Marina
Marina om Marin-mehiden nimen naiženform. Tuleb latinan adjektivaspäi marinus — "merelaine".
Tetabad nimen kandajad
Kategorii:Naižiden nimed Kategorii:Latinan augotižlibundan nimed
Araban Ühtenzoittud Emiratoiden dirham
Araban Ühtenzoittud Emiratoiden dirham (درهم إماراتي drhm ạ̹mạrạti) om Araban Ühtenzoittud Emiratoiden valdkundvalüt. Om väges vn 1973 semendkuspäi.
Dirham vajehti kataran i dubain rijalad 1:1 rindatusenke, se rijal oli kävutandas kaikiš emiratoiš Abu Dabiš päiči vspäi 1966. Dirham vajehti bahreinan dinarad Abu Dabiš 1 dirham = 0,1 dinarad kursan mödhe.
1 dirham = 100 filsad (فلس). Valütkod om AED. Simvolad: د.إ, Dh. Valütan regulätor om AÜE:n Keskuzbank.
Valütkurs om fiksiruidud AÜV:oiden dollaran rindataden: 1 US$ = 3,6725 dirhamad.
Homaičendad
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Araban Ühtenzoittud Emiratad
Ščigri
Ščigri (Щигры́) om Venäman lidn da lidnümbrik Kurskan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Ščigrin rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii
Eländpunkt oli lidnuseks 17.-18. voz'sadoil i Troickoje-žiloks senno. Žilo sai makundan lidnan oficiališt statusad nügüdläiženke nimitusenke vl 1779, nimitihe jogen mödhe. Jogen nimi znamoičeb venäkelen sijaližes paginaspäi ištutadud mecad kukhan päl varmitamha vanoid. Vl 1894 raudte läbiti lidnad. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (21. kül'mku 1941 — 5. uhoku 1943). Fosforitan samine mäni lidnas 1930−1960-nzil vozil.
Ščigri šingotase kivivoimašiništon i buraudamižčuhundusiden tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (räzinižen lavakrepindan edheotand, savičtegim), höunehfabrikal, sömtegimištol (lihakombinat, leibkombinat, voitegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ščigor-jogen oiktal randal tobjimalaz (Щигор 36 km pitte, Donan üläjoksmusen oigedpol'ne bassein), 204 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pened vezivaradimed oma saudud Ščigor-jogel da sen ližajogil lidnan südäimes. Matkad Kurskhasai om 53 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 62 km avtotel vai raudtel, se-žo lähembaine lidn. Ščigri-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas «Kursk — Voronež»-keskustal, toine raudtestancii-platform om Udobritel'nai (Удобрительная, vspäi 1931) lidnan päivnouzmas.
Ščigri om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 639 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 17 040 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuhad eläjid vll 1979−2001 (21 400 rist. vl 1992). Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Stroican päjumalanpert' (kivine om saudud vl 1801), jumalanpert' i kaks' časounäd oma olmas lidnas, baptizman pühäpert' radab.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,8%, toižed rahvahad — 2,2%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Nevondkundaline (Sovetskii) socialiž-agrarine tehnikum — Ščigrin filial i Kurskan bazine medicinine kolledž — Ščigrin filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kurskan agjan lidnad Kategorii:Kurskan agjan lidnümbrikod *
Vologdan agj
Vologdan agj (Вологодская область) om Venälaižen Federacijan subjekt (agj).
Se mülüb Lodehližhe federaližhe ümbrikho.
Agjan administrativine keskuz om Vologd.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Vologdan agj om olmas vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi.
Agjan ezmäine Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 14. päiväl sügüz'kud Käskusenandajan Suiman ezitajil.
Vologdan agjan kahtenz' Päkäskuz om vahvištadud vn 2001 3. päiväl redukud Käskusenandajan Suiman ezitajil, tuli väghe sen-žo voden 18. päiväl redukud da om väges tähäsai äiluguižidenke vajehtusidenke. Valdatusiden erištund Federacijan tobmuden aluskundoidenke om kirjutadud tarkašti Päkäskuses (1nz' jaguz 4nz' kirjutuz 3nz' pala). Venäman Konstitucijan vägi om lujemb vologdašt Päkäskust kaiken aigan (1nz' jaguz 3nz' kirjutuz).
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Vologdan agjan reljefan kart Agj röunatab Kirovan agjanke päivnouzmas, Kostroman agjanke suvipäivnouzmas, Jaroslavlin agjanke suves, Tverin da Uz'lidnan agjoidenke suvipäivlaskmas, Leningradan agjanke päivlaskmas, Karjalan Tazovaldkundanke lodehes, Arhangel'skan agjanke pohjoižes. Vologdan agj om mererandatoi.
Pind om 144 527 km². Agjan pindan enambuz om ottud taigamecoihe, soihe da novihe. Mec otab territorijan koume nelländest, necišpäi kavag'mecad oma enamba pol't.
thumb|right|250px|[[Suhon|Suhon-jogen pengr. Razbainikoiden kall'.]] Vologdan agjan pind om jagadud Vauktan, Baltijan i Kaspijan meriden basseinoiden keskes. Meribasseinoiden koumekerdaine čokkoim (üks'jäine mugoine Venämas) sijadase agjan lodehes, Vitegran rajonas, kudamb ühtenzoitab Änižjogen (Jävaldmeri), Nevanjogen (Atlantine valdmeri) da Volgan (Kaspijan meri) basseinad.
Änine om kaikiš suremb järvišpäi Evropas, se kaičeb äi verest vet. Sen suvipäivnouzmaine randišt sijadase Vologdan agjas. Vitegr- da Andom-joged oma Änižen ližajoged. Mugažo agjan päivlaskmaižed joged oma Ojatin ližajoged penes tahos. Päivlaskmpolen joged lanktas Ribinskan merhe, sen padosein om saudud läz Volgad. Ribinskan vezivaradimen znamasižed ližajoged oma Mologjogi, Sudjogi, Sogožjogi dai Šeksnanjogi.
Kaik om läz nelläd tuhad järvid agjas. Nened sured järved sijadasoiš agjas täuzin: Vaugedjärv, Kubenanjärv i Vože-järv.
Klimat om ven kontinentaline, kontinentaližuz ližadab päivlaskmaspäi päivnouzmha. Keza om lühüd da läm', heinkun keskmäine lämuz om +16..+18 C°. Tal'v om pit'k vilu. Vilukun keskmäine lämuz om −11 C° päivlaskmas i −14 C° päivnouzmas. Paneb sadegid 500..650 mm vodes. Lumikate venub 165−170 päiväd vodes. Vegetacijan pord vedase 130 päiväd vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (saved, letked), keitandsol, mec, reskvezi.
Tobmuz
Vologdan agjan parlament om üks'kodine Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 34 ezitajad videks vodeks. Andrei Nikolajevič Lucenko radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vn 2016 27. päiväspäi sügüz'kud.
Radonoigendai tobmuz om Vologdan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (62,98% änid) da radab kahtenden strokun. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud, se nimitase 2016−2021 voziden kucundaks.
Suhum
Istorii
Amuine eländpunkt sai lidnan oficiališt statusad vl 1848. Vll 1936−1992 sen oficialine nimituz oli Suhumi.
Vologdan agj
Eländpunktad da kundad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe kaik om 15 lidnad agjas, ühesa lidnanvuittušt žilod da 8006 küläd (niišpäi 2131 oma kaikenaigaižeta ristitištota). Kaik om kaks' lidnümbrikod, 22 lidnankundad da 159 küläkundad (2017, vl 2009 oli 252 küläkundad).
Suhum
Istorii
Suhum šingotase änikoiden kazvatandal, kurortaks da turizman keskuseks 1960-nziš vozišpäi.
Vologdan agj
Ümbrikod
Kaik om kaks' lidnümbrikod agjas da 26 municipališt rajonad (ümbrikod).
Suhum
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalas, Mustmeren randal, 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vologdan agj
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 202 444 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1 355 000 eläjid vl 1987. Vl 2018 kaikutte videnz' ristit seičemespäi om lidnalaine.
Suhum
Geografijan andmused
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +14,8 C°. Paneb sadegid 1453 mm vodes, läz tazomäras kuidme, vähemba semendkus (96 mm).
Vologdan agj
Eläjad
Kaik om vižtoštkümne lidnad agjas. Järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Čerepovec (tegimišton pälidn) i Vologd (administrativine pälidn). Vl 2017 kaik oli ühesa eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Suhum
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 44 299 eläjad. Vn 2011 Abhazijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 62 914 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 119 150 eläjad vl 1989.
Vologdan agj
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,2% vl 2010): venälaižed — 92,5%, ukrainalaižed — 0,7%, vaugedvenälaižed — 0,3%, azerbaidžanlaižed — 0,2%, armenijalaižed — 0,2%, čiganalaižed — 0,2%, toižed rahvahad — 1,0%, rahvahuden ozutandata — 4,9%.
Suhum
Eläjad
Rahvahad (2011): abhazijalaižed — 67,3%, venälaižed — 14,8%, armenijalaižed — 9,8%, gruzijalaižed — 2,8%, grekalaižed — 1,0%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 4,3%.
Vologdan agj
Eläjad
Erased toižed igähižed rahvahad: vepsläižed — 0,03% (412 rist.), komilaižed — 0,02% (295 rist.).
Suhum
Irdkosketused
Kategorii:Gruzijan lidnad Kategorii:Abhazijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kuressaare
thumb|left|250px|Lidnan kart (2012). Kuressaare (mugažo estin kelel «kur'giden sar'», edel 1917 vot A(h)rensburg, vll 1952−1988 oficialine nimituz oli Kingisepp, Kingiseppa) om Estinman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Saare-makundan administrativine keskuz da üks'jäine lidn, valdkundan kaikiš päivlaskmaižemb lidn. Edel vn 2017 redukud lidn oli erine municipalitet, nügüd' mülüb Saaremaa-volostihe (sar' kogonaz).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1154. Mainitaškanzihe vspäi 1381. Om olmas makundan keskuseks lidnan oiktusidenke vs 1563 semendkun 8. päiväspäi Danijan palaks. Vll 1645−1721 lidn mülüi Ročinmaha, sid' Venäman imperijha vhesai 1917. Lidnut šingotaškanzihe üläkundan kurortaks. Nevondkundaližen aigan nimitihe estilaižen Viktor Kingisepp-kommunistan kanzannimen mödhe kut hänen kodilidn, Venäman Kingisepp nimitase hänen-žo oiktastuseks tähäsai.
Kuressaare eläb sömtegimištol (oludtegim i lihan ümbriradmine), elektromäričimen andmusiden radiooigendusen südäimen «Incap»-tegimel, likutimvenehiden edheotandal, meriportal i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Saaremaa-saren suvirandal, Rigan lahten lodehližel randal, 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Roomassaare-meriport om saudud ühtennimižel pol'sarel i lidnrajonal. Matkad Tallidnhasai om 216 km pohjoižpäivnouzmha avtotel pol'časuiženke ehtatimenke Moonzundan sal'men kal't.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 166 ristitud, nügüdläižen volostin läz kaht videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 16 166 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 97,68%, venänikad — 1,21%, toižed rahvahad — 1,11%.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Nikol'skan rajon
Nikol'skan rajon (Никольский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Nikol'sk-lidn.