cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
.az
thumb|right|250px|Domenan logotip .az om Azerbaidžanan Internet-domen. Se om avaitud 1993-nden voden 28. päiväl elokud. Vn 2021 redukus kaik oli läz 38 tuhad saitoid .az-zonas.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal, Azerbaidžanan rezidentoile vaiše. Domennimen arv om 20 manatad, mugoi-žo maksmine om sen tehnižen pid'oitelendan vodes. Domenan eraz-se leviganduz om amerikaižes Arizon-štatas mugažo.
Maskat
Istorii
Torguindmeriport om tetab 1. voz'sadaspäi meiden erad. Erazvuiččil pordoil mülüi Persijan i Ottomanan imperijoihe, oli Portugalijan i Suren Britanijan kolonijan palaks.
Maskat šingotase torguindal, meriportal i kivivoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Arabijan pol'sarel, valdkundan pohjoižpäivnouzmaižel mererandal, 69 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnfartaloiden territorii — 273,9 km².
Eläjad
Vn 2015 semendkul eläjiden lugu oli 1 288 330 ristitud, valdkundan koumandez. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. 17. voz'sadaspäi se ližadub znamasižes märas Indijan i Pakistanan eläjil, hö ratas inžiniringan kompanijoiš, sauvondsarakos i torguindas.
Päuskond om islam, toižile religijoile voib panda pühäpertid (induizm, hristanuskond), no ei sa lugeta pühäpaginoid toižiš sijiš.
Irdkosketused
Kategorii:Omanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Rube
Rube (Roubaix, Robaais) om lidn da kommun Francijan pohjoižes, O-de-Frans-regionas, Nor-departamentas. Se om departamentan kahtenz' surtte lidn.
Eländpunkt om mainitadud ezmäižen kerdan 9. voz'sadal Turne-lidnan arhijerejiden valduses. Šingotihe Flandrijan kezerdusen i kudondan keskuseks amussai, industrijan keskuseks 19. voz'sadaspäi — trikotažan i puvillasižen kanghan pästand. Ezmäižen mail'man sodan jäl'ghe kanghiden tehmižen industrii sai kilt mugoižen industrijan lähižiš keskusišpäi, i ristitišt poleni.
Lidn sijadase 11 km päivnouzmha Lillišpäi, ani röunanno Bel'gijanke, 17..52 m ü.m.t. korktusil.
Vl 2014 Rube-lidnan eläjiden lugu oli 95 600 ristitud.
Bridžtaun
thumb|left|250px|Bridžtaunan i kaiken saren kart (2021) Bridžtaun (Bridgetown) om Barbadosan pälidn da kaikiš suremb lidn. Mülüb Sent Maikl-tulendha, om sen administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1628, i hätken se oli orjantorguindan keskuseks. Sai nimitust Anglijan Tobaias Bridž-polknikan kanzannimen mödhe (Tobias Bridge), hän oli oigetud sarele vl 1666, käski sodavägil toras Tobagod vaste vl 1673 i ühtni saren ohjanduzkundha vspäi 1674, koli-ki nimitadud hänen oiktastuseks lidnas ezimeletaden. Vl 1958 lidn sai siti-statusad (city) sijaližen käskusen alusel. Vspäi 1966 Bridžtaun om ripmatoman Barbadosan pälidnaks saudud vl 1961 merikaran tagut.
Bridžtaun šingotase valdmeriportaks, valdkundan profopendusen keskuseks, saharrogon ümbriradmižel, turizmal kruizlaivoil i finansižeks keskuseks (ofšor). Barbadosan fondbirž (Barbados Stock Exchange / BSE) radab lidnas vspäi 1987.
Geografijan andmused
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +16 C° i +35 C°. Paneb sadegid 1260 mm vodes, enamba elokus-kül'mkus (150..180 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (39..42 mm kus). Relätivine nepsuz om 75..82 % vodes läbi.
Eläjad
Religijan mödhe: protestantad ottas koume videndest ristitištos, ezitatoiden veroližiden religijoiden polenpidajad — 12 %, katolikad — 4 %, ateistad i religijatomad ottas koumandest.
Irdkosketused
Kategorii:Barbadosan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Antsl
thumb|left|250px|Vn 2012 Antslan volostin kart Antsl (Antsla) om lidn municipaližeta statusata Estinman suvipäivnouzmas. Mülüb Virun makundan Antslan volostihe. Makundan kahtenz' lidn kahtespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
thumb|right|150px|Lidnan enzne flag Antsla-nimi mainitase dokumentoiš 14. voz'sadan augotišespäi i libub saksan Anzen-nimespäi. Hauk-futor (Hauka «habuk», manmehen ližanimi) oli olmas Vana-Antsl-mizan (Vana-Antsla) valdoičendas 18. voz'sadal. Vl 1887 Siksälä-traktir oli saudud futoran maiš, Siksälä / Hauk-eländpunkt formiruihe siš ümbri. Vl 1889 vaumitihe «Valg — Petseri»-raudtekeskustad eländpunktanno, nimitihe lähembašt raudtestancijad Antsel:ikš (Anzen) kahten amuižen mizan mödhe: Vastse-Antsl i Vana-Antsl (nügüd'aigaine ühtennimine žilo zavodiše 2 km pohjoižhe lidnaspäi). Ostaškanzihe umid stancijanno sauvomha i torguimha. Lidnan suvipäivnouzmaižen palan nimituz om Villalinn ühtenzoittud 1900-nzil vozil Villankülän mödhe. Vodel 1922 kaik 920 ristitud elihe eländpunktas.
Hauk-žilo sai lidnanvuiččen žilon statusad Antsl-nimitusenke vl 1920. Kätihe Antslad lidnaks vl 1938. Suren sodan aigan Antslan nacistine okkupacii jätkustui enamba koumed vot (9. heinku 1941 — 14. eloku 1944), sen jäl'ghe lidnan pol' oli pandud mantazole. Vll 1950−1959 lidn oli Antslan rajonan keskuseks. Vl 1999 lidn kadoti municipališt statusad, ühtištuihe sidä Antslan volostinke. Antslan raudtestancii lopi radod vl 2001. Vn 2017 reforman jäl'ghe ližatihe Urvaste-volostid Antslan volostihe.
Antsl šingotase valdkundaližen büdžetan aluzkundoil: gimnazii, päivkodi, muzikškol lapsiden täht, kul'turan i sportan keskuz, kirjišt. Pened edheotandad oma torguindkeskuz, laukad, likkuimiden kohendusen radhonuz i «Veski»-adivpert', tervhudenkaičendan organizacijad. Pehmdan meblin i furnituran tehmine om olmas lähižes Antsu-küläs (6 km lodeheze, akcionerine Antsla-Inno-sebr, 213 radajad vl 2019).
Geografijan andmused
Lidn sijadase makundan lodehes, 85 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lambahann-oja (Lambahanna) om lidnan pohjoižröunaks, se sädab ratud pen't Nässmizanjärved, lankteb Antsl-jogehe kümnes kilometras lodeheze lidnaspäi. Enzne raudtestancii radoi lidnan keskuzpalas.
Matkad makundan Viru-keskushesai om 27 km päivnouzmha. Toižed lähembaižed lidnad oma Valg 37 km päivlaskmha avtotedme i Otepä 40 km pohjoižhe avtoteil.
Eläjad
Vn 2000 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 547 ristitud. Vodele 2011 se poleni i oli 1 402 ristitud, sidä kesken estilaižed — 98,4%, toižed rahvahad — 1,6%. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 2 453 eläjad vl 1959, sid' se poleni i vl 1989 oli 1 688 ristitud.
Nügüd'aigan volostin koume ristitud kümnespäi eläb lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Virun makund
San Marino
San Marino, oficialine nimi — San Marinon Tazovaldkund, täuz' nimituz om San Marinon Vauvhembaine Tazovaldkund (Serenissima Repubblica di San Marino), om valdkund Evropan suves. Pälidn — ühtennimine San Marino — sijadase valdkundan keskuzpalas. Ei ole EÜ:n i PAKO:n ühtnii, no mülüb evron zonha.
Etimologii
Hristanuskoi ph. Marin om San Marinon alusenpanijaks. Valdkund om nimitadud hänen oiktastuseks.
Istorii
Vn 301 3. päiväl sügüz'kud San Marino tedištoiti ripmatomut Rimalaižes imperijaspäi.
Valdkundan üks'jäine Konstitucii (sen päpala nimitase Leges Statutae Republicae Sancti Marini) tuli väghe vn 1600 8. päiväl redukud, se om väges voziden 1974 i 2002 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|San Marinon geografine kart. San Marino om mavaldkundröunoiš Italijanke kaikiš poliš. Ühthine röunoiden piduz — 39 km. San Marino om mererandatoi valdkund.
Valdkund sijadase Apenninoiden pol'sarel, koumepäižen Monte Titano-mägimassivan suvipäivlaskmaižel pautkel. Sen kaikiš korktemb čokkoim om 749 m valdmeren pindan päl. Kall'massivad ottas valdkundan territorijan nell' videndest. Eile tazangištoid i järvid. Znamasižed joged oma Aus, Marano, San Marino.
Klimat om Keskmeren subtropine pehmed, ei oleskele lujad räkad. Keskmäine lämuz kezal om +24 C°, tal'vel — +4 C°. Paneb 800..900 mm sadegid vodes, sügüzel-tal'vel tobjimalaz.
Londuseližed pävarad oma sauvondkivi, saved, mec.
Politine sistem
thumb|right|150px|Parlamentan ištundoiden sija [[San Marino (lidn)|San Marino-lidnas]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Nece om kaikiš amuižemb tazovaldkund mail'mas. Valdkundan pämehed oma kaks' regentkapitanad (Capitani reggenti) — mugoi järgenduz jätktase vspäi 1243. Parlament valičeb heid pol'vodeks, valdatusiden strok zavodiše sulakun 1. päiväl da redukun 1. päiväl. Om 10 sekretariatad ohjastuseks. San Marinon röunantagaižiden azjoiden da politikan sekretariatan pämez' om Luka Bekkari vs 2020 vilukun 7. päiväspäi, hän tegeb äi päministran funkcijoišpäi.
Parlament om üks'kodine Sur' Generaline Nevondkund (ital. Consiglio Grande e Generale). Se kogoneb 60 ühtnijaspäi, heiden valdatusiden strok om nell' vot. Ühtele partijoišpäi i blokoišpäi pidab olda enambuses (ühtnijoiden enamba pol't) valičendoiden satusidme.
San Marinon parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed pävaličendad oliba vl 2019 ühtel tural (8. tal'vku), kahtenz' tur tegihe fakul'tativižeks vn 2019 kezakun referenduman jäl'ghe. Valdkundan pämehed-regentkapitanad oma Oskar Mina i Paolo Rondelli vs 2022 heinkul 1. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: San Marinon administrativiž-territorialine jagand.
San Marinos om ühesa lidnankundad (municipališt ühtnikad, castello «lidnused»).
Eläjad
Vl 2012 valdkundan eläjiden lugu oli 32,576 ristitud.
Toižed sured lidnankundad (enamba 5 tuh. ristutuid): Serravalle, Borgo Madžore. Lidnalaižiden pala om 97,5% (2020).
Ižanduz
Kožundkirjutusen EÜ:nke mödhe, San Marinole sab löda evro-rahuzid ičeze simvolidenke.
Bankoiden da varmitusen sarak otab 18,6% valdkundan kogosüdäiproduktad. Turizm om lujas šingotadud, kaikuččes vodes läz 3 mln turistoid tuldas valdkundha.
Vl 2011 San Marinon päeksport oli sauvondkivi, keramik, nižu, laimad, vinad, lihaproduktad, pumaterialad, lambhan nahkad — kaik US$3,827 mln.
Elektruz importiruiše Italijaspäi.
Fräzino
Fräzino (Фря́зино) om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Om tedolidnan statusanke vn 2003 tal'vkuspäi.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe voziden 1584−1586 aigkirjas kuti Fräzinov- vai Samsonov-külä (деревня Фрязинова, а Самсонова тоже). Külän da lähižiden žiloiden (Fränovo, Fräzevo) nimi libub Venän italijalaižiden fräzad (fräzinad)-nimitusespäi, hö sauvoiba Moskvan Kremlid. Fräzino (Fräzin) om kirjutadud vll 1784−1926 küläks. Se oli muretud edel tegimištzonan sauvomišt 1960-nzile vozile, sirtihe eläjid Novofräzino-külähä. Vll 1901−1929 šuukkanghiden fabrik radoi küläs, udesprofiliruihe vl 1933 radiolampoiden tegimeks. Vl 1936 raudte tuli Fräzinho Ivantejevkaspäi. Kätihe Fräzinod radnikžiloks vl 1938. Se sai lidnan statusad vl 1951, šingotihe üläkorktan paksuden elektronikal. Alištub agjan tobmudele oikti vspäi 1968.
Fräzino šingotase «IRE-Polüs»-tedoühtelmasel (stökolkuidun lazerad), «Istok»-tedoedheotandal (ladimed gastroenteroskopijan täht, kulumižapparatad, lämuzdiodad). Eläjiden znamasine pala radab Moskvas.
Geografijan andmused
Fräzino-raudteplatform (vspäi 1949) radab keskustan Bolševo-stancijaspäi (Korolöv) lopstancijaks lidnan keskuses, elektrojonused lähttas Moskvan Jaroslavlin päraudtestancijaspäi. Fräzino-jügustancii om saudud lidnan päivlaskmas.
Fräzino om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt, lugemata pen't Čižovo-küläd (4 rist. vl 2018). Lidn om ümbärtud Ščolkovon lidnümbrikon territorijal.
Surmanlabirint
«Surmanlabirint» (House of 9 «Ühesan pert'») om voden 2004 britanine triller. Režissör — Stiven Monro.
Fräzino
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,0%, ukrainalaižed — 2,0%, armenijalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 3,8%.
Surmanlabirint
Süžet
Tedmatoi vargastab ühesa läz tundmatomid keskneze ristitud i paneb heid izoliruidud pertihe kameroiden alle. Tedotab, miše üks'jäine jäi elegiš sab viž millionad dollaroid arvlahjaks.
Fräzino
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Venäman tehnologižen universitetan (ende MIREA, Moskv-lidn) Fräzinon filial i Ščolkovon kolledžan palakund.
Surmanlabirint
Süžet
Lopuks, Lija kändase vägestajaks, no putub lähižhe pert'he mugomižidenke-žo «vägestajidenke», i vänd toštase.
Deli
thumb|left|250px|Deli-nevondterritorijan kart vl 2014. Deli (दिल्ली Dilli, Delhi, دِلّی Dli, ਦਿੱਲੀ Dilī) om kahtenz' surtte lidn Indijas. Delin lidnaglomeracii om mugažo kahtenz' surtte valdkundas Mumbain jäl'ghe.
Administrativine jagand
Deli om Nacionaline pälidnan territorii administrativižikš, mülüb Indijan nevondterritorijoihe. Se mülütab koume lidnad ičeksaz, kaikutte lidn om ičeze ohjastusen al: Delin municipaline korporacii (1397,3 km²), Uz' Deli-pälidnan municipaline komitet (42,7 km²) da Delin Sodanevondkund (43 km²).
Deli jagase 9 ümbrikoks, kaikutte niišpäi alajagase koumeks alaümbrikoks (tehsil:aks).
Fräzino
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod Kategorii:Tedolidnad
Deli
Istorii
Žilod lidnan sijas mainitadas ezmäižen kerdan 6. voz'sadaspäi EME.
Vl 1911 britanine administracii pani Uz' Deli-pälidnan alust.
Geografii
Deli sijadase Indijan pohjoižes Gangan oiktan Džamn-ližajogen («Jamun:an» Mahabharatan mödhe) molembil randoil. Lidnan keskmäine korktuz om 293 metrad meren pindan päl. Territorii röunatab Uttar Pradeš-štatanke päivnouzmas, Har'jan-štatanke toižiš poliš.
Transport
Kundaline transport om avtobusad, kiruhavtobusad, taksid i motorikšad, kaik ned ratas ahtištadud londuseližel gazal. Jonused ühtenzoittas ezilidnoidenke. Delin metro (दिल्ली मेट्रो Dillī Meṭro) radab vn 2002 tal'vkuspäi, se mülütab 8 jonod raudteiden 343 km pitte, 250 stancijanke vl 2018.
Indira Gandi nimel nimitadud rahvahidenkeskeine lendimport (DEL, 69,9 mln passažiroid vl 2018, sidä kesken 18,5 mln verazmalaižid) om Indijan kahtenz' surtte. Se om civiline täuzin, sijadase 16 kilometrad suvipäivlaskmaha lidnan keskusespäi (Udes Delišpäi). Tehtas reisid mail'man järedoihe lidnoihe, Persijan lahten i Suvipäivnouzmaižen Azijan maihe, mugažo Indijan äjihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Indijan štatad da territorijad
Surmanlabirint
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan fil'mad Kategorii:Trillerad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Rossoš
Rossoš (Ро́ссошь, Розсош) om Venäman lidn, lidnankund da transporttesol'm Voronežan agjan suvipäivlaskmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Rossošin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Rossoš šingotase mineraližiden heretusiden tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (mouckivi, savič), sömtegimištol (maidkombinat, sömkombinat, voitegim), mugažo vedimdepo radab lidnas. Slobodan ukrainan kul'turan jogavozne festival' oleli lidnas 2000-nzil vozil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan lodehes, Must Kalitv-jogen hural randal (Чёрная Калитва 162 km pitte, Don-jogen oiged ližajogi) sen huran Rossoš-ližajogen (70 km pitte) lanktendanno, 85 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Voronežhasai om 167 km pohjoižhe orhal, 210 km avtotel vai 214 km raudtel. Lähembaine lidn om Pavlovsk 49 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 75 km avtotedme. Rossoš-raudtestancii radab lidnan päivnouzmas «Voronež — Rostov Donal»-keskustal.
Rossoš om lidnankundan üks'jaine eländpunkt. Lidnankundan pind — 59,06 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 17 200 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 62 865 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 62..64 tuhad eläjid vspäi 1996 (64 400 rist. vl 2001). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 62 884 eläjad.
Rahvahad (2010): venälaižed — 84,6 %, ukrainalaižed — 12,9 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 2,5 %.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: Ill'a-endustajan päjumalanpert' (om saudud vll 2001−2006) i koume jumalanpertid.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Rossošin kaks' kolledžad (liha- da maidtegimišton, medicinine ) i kaks' tehnikumad (himiž-mehanine , maižanduz- i sauvondtransportan ), mugažo Gubernijan pedagogižen kolledžan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Voronežan agjan lidnad *
Red Velvet
Gruppan aluz om pandud Seul-lidnha vl 2014.
Homaičendad
Kategorii:Suvikorejan muzikgruppad Kategorii:Popgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2014 alusenpanendanke
Armenii (lidn, Kindio, Kolumbii)
Armenii (Armenia) om lidn Kolumbijan päivlaskmas. Se om Kindio-agjan (departamentan) administrativine keskuz. Om valdkundan kofen kazvatandan pälidnaks.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1880 kuti Villa Ol'gin  (Villa Holguín). Sai oficiališt statusad vl 1889. Om nügüdläiženke nimitusenke armenijalaižiden ühten usadiboišpäi nimen mödhe i voziden 1894−1897 niiden genocidan muštoks. Vn 1999 vilukun 25. päivän manrehkaiduz (M6,2) mureni läz kaiked lidnad, 1230 eläjid pölištuiba.
Lidn sijadase agjan pohjoižpalas, 1551 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2012 eläjiden lugu oli 292 008 ristitud. Kaik 500 tuh. eläjid om ezilidnoidenke (2018).
Irdkosketused
Kategorii:Kolumbijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ekvatorialine Gvinei
Ekvatorialine Gvinei, täuz' oficialine nimituz — Ekvatorialižen Gvinejan Tazovaldkund (ispanijaks: República de Guinea Ecuatorial; francijaks: République de la Guinée Équatoriale), om valdkund Keskmäižes Afrikas. Sen pälidn om Malabo.
Istorii
Vn 1968 12. päiväl redukud Ekvatorialine Gvinei tedištoiti ripmatomut Ispanijaspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Ekvatorialižen Gvinejan fizine kart. Ekvatorialine Gvinei om mavaldkundröunoiš Kamerunanke pohjoižes (röunan piduz — 189 km), Gabonanke päivnouzmas da suves (350 km). Ühthine röunoiden piduz — 539 km. Suvipäivlaskmpoles om meriröun sar'hiženke San Tome da Prinsipi-valdkundanke.
Ekvatorialižen Gvinejan päivlaskmaižed da sar'hižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Gvinejan laht. Randanpird om 296 km.
Valdkund kogoneb kahtes palaspäi: sar'hine (enamba 2 tuh. km²) da kontinentaline (Rio Muni, läz 26 tuh. km²). Kaikiš suremban Bioko-saren (enzne Fernando Po-sar', 40 km Kamerunan randpol'hesai) da kaiken valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Bazil'-mägenoc (se-žo Malabo-mägi), 3008 m valdmeren pindan päl.
Klimat om ekvatorialine. Valdkund sijadase Man ekvatoral.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, tropine mec; toižed varad (radmatomad löudmižsijad) oma kuld, marganc, uran.
Tobmuz
thumb|right|250px|Prezidentan pert'kulu [[Malabos, Ripmatomuden torgul.]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund dominirujanke partijanke. Valdkundan pämez' om prezident, hän-žo ohjastusen-ki pämez', paneb päministrad radsijha. Kaik rahvaz valičeb prezidentad seičemeks vodeks, strokuiden lugul eile röunad.
Käskusenandai tobmuz — ohjastuz da parlament. Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (70 ühtnijad: 55 — valitud, 15 — pandud radsijha prezidental). Alakodi om Rahvahan Ezitajiden Kodi 100 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb niiden ühtnijoid videks vodeks.
Ekvatorialižen Gvinejan parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vl 2013 semendkun 26. päivän, oppozicii sai vaiše ühten sijan kaikuččes Kodiš. Valitihe prezidentad järgkerdan vl 2009 kül'mkun 29. päiväl viden kandidatan keskes, Teodoro Obiang Ngema Mbasogo sai 95,4%, hän om kahtenz' Tazovaldkundan prezident, radab vspäi 1979.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Ekvatorialižen Gvinejan administrativiž-territorialine jagand.
Kaik om 7 agjad-provincijad Ekvatorialižes Gvinejas. Ühtenzoittas niid kahthe regionha: Sar'hine — koume agjad, i Kontinentaline nellänke agjanke. Provincijad alajagasoiš ümbrikoikš.
Eläjad
Ekvatorialižen Gvinejan sured lidnad (enamba 150 tuh. ristituid vl 2010): Bat i Malabo (valdkundan pälidn). Ned molembad oma ičeze regioniden pälidnad.
Ižanduz
Ekvatorialine Gvinei om üks' elokahiš Afrikan valdkundoišpäi. Vl 2009 sen 97% eksportad oli kivivoi da nozoltadud londuseline gaz.
Mark Tven
Mark Tven (Mark Twain), todesine nimi Semüel Lenghorn Klemens (Samuel Langhorne Clemens; sünd. 30. kül'mku 1835, Florid-žilo, Missuri-štat, AÜV — kol. 21. sulaku 1910, Redding-lidn, Konnektikut-štat, AÜV) oli amerikalaine kirjutai, lehtezmez' da ristitkundan šingotai, ozaitelemižromaniden sädai lapsiden täht. Kirjuti anglijan kelel.
Kanz
Oli sündnu kanzha britaniženke augotižlibundanke, Džon Maršall Klemens (1798−1847) oli hänen tat, Džein Lempton (1803−1890) oli mam. Semüel oli kudenz' laps' seičemespäi. Olivija Lengdon Klemens oli Tvenan ak vn 1870 uhokuspäi. Naimiželos sündutihe Lengdon-poig (koli vagahaižel) i koume tütärt: Sjuzi (1872−1896), Klara (1874−1962) i Džein (1880−1909).
Biografii
Tatan kolendan jäl'ghe Oraijon-veik pästaškanzi lugendlehtest, i laps'aigan Semüel radoi tipografijas keradajaks, sädi kirjutusid-ki. Sur' jogi kucui prihad, i tulijan aigan kirjutai läksi rata purulaivan locmanaks, ujui Mississipi-jogedme vhesai 1861. Rahvahanikoiden soda lopi personaližiden laivoiden likundad, i Semüel vellenke sirdiba Nevad-štatha samha hobedad. Kaivajan professii oli jüged hänele, sid' vspäi 1864 radoi San Franciskon lugenlehtesen korespondentan i ühten aigan ühtištui kirjutusid, ümbriradoi literaturižiks sädusiks jumoran, fantastikan i publicistikan žanroiš.
Leviti kirjoid ezipakitoitusen mödhe Mark Tven-psevdonimanke, matkazi mail'madme äjan. Naindan jäl'ghe sirdi Baffalo-lidnha (Nju Jork-štat), sid' Hartfordha (Konnektikut, muzei om kaičenus), kus kirjutaškanzi satirad AÜV:oiden kundan polhe.
Sädused
Mark Tven sädi tetabid kirjoid, erased oma:
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Missurihe Kategorii:Kolnuded Konnektikutas
.zw
Irdkosketused
Z Kategorii:Zimbabve
Miluoki
thumb|left|250px|Lidnan transportine kart (2014) Miluoki (Milwaukee [mɪlˈwɔːki], sijaline [mɪˈlwɔːki]) om AÜV:oiden lidn da port Suril järvil, pohjoižes Viskonsin-štatas. Se om štatan kaikiš suremb i valdkundan 31nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Miluokin ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Ende ho-čank-, menomini-, foks-, maskuten-, sauk-, potavatomi- i odžibve-indejalaižed eliba neniš tahoiš. Evropalaižiden eländpunktan aluz om pandud Žak Vio-kanadalaižel vl 1795 kuti torguindžilo. Nimituz libub algonkinižes indejižes millioke-sanaspäi i znamoičeb «čoma ma». Kaznu eländpunkt sai lidnan statusad vn 1846 31. päiväl vilukud, se om Miluokin alusenpanendan oficialine dat.
Miluoki šingotase tervhudenkaičendan aluzkundoil, finansižil fondoil, pästandkodil, mašinansauvomižel (kaivuztransportine mašiništ — Komatsu, akkumulätorad — Johnson Controls), sömtegimištol (oludtegimed). Neniden kompanijoiden päfaterad sijadasoiš lidnas: Northwestern Mutual (varmituz, rahapanendad), Manpower (personalan rekruting), Rockwell Automation (tegimišton avtomatizacii), Harley-Davidson (motociklad, aviapalad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan suvipäivnouzmas, Mičigan-järven päivlaskmaižel randal, 188 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Koume joged ühthejokstas da lanktas järvhe: Menomoni, Kinnikinik i Miluoki. Matkad štatan administrativižes Madison-keskushesai om 124 km päivlaskmha. Lähembaine toine järed lidn om Čikago 150 km suvhe.
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 592 025 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 741 324 eläjad vl 1960. Vspäi 2000 lidnan eläjiden lugu om stabiline. Läz 2 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (33nz' surtte valdkundas).
Augotižlibundan mödhe (2010): afrikalaižed — 40,0%, evropalaižed (ispanijalaižita) — 37,0%, ispanijalaižed i latinoamerikalaižed — 17,3%, azijalaižed — 3,5%, toiženke augotižlibundanke — 2,2%.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Viskonsinan lidnad
Kepler Johannes
Johannes Kepler (mugažo saksan kelel, virktas [joˈhanəs ˈkɛplɐ, -nɛs -]; sünd. 27. tal'vku 1571, Vail' der Štadt, Pühä Rimalaine imperii — kol. 15. kül'mku 1630, Regensburg, Pühä Rimalaine imperii) oli saksalaine optikantedomez' i matematikantedomez', astronom da filosof. Kirjuti latinan kelel.
Tedomez' avaiži Kepleran koume astronomišt käskust ičeze i Tiho Brage-astronoman kaclemižiden alusel, mi laski Isaak Njutonale löuta Mail'man jügusen käskust.
Biografii
Johannes openui školas jumalankodinno, sid' Tübingenan universitetas. Sen aigan religiozižes kundas matematik i astronomii mülüiba čomamahtoihe, i mez' sai čomamahtoiden bakalavran arvod (1588) da magistran arvod (1591). Vll 1594−1600 radoi Gracan universitetas, no kut protestant pageni Pragha, möhemba eli Lincas i Ul'mas.
Kepler oli naižiš kahtišti. Kaks' last kazvoihe ezmäižes naindaspäi i nell' jäihe elegil kahtendes akaspäi, sil aigal paharuben pošav oli Evropas.
Valitud sädused
Kaik om pästtud 22 tomad tedoiduztöid Kepleran surman jäl'ghe. Tedotöiden arhivan pen' pala om kadonu, Piterin Tedoakademii osti tobjad palad (18 tomad) vl 1774. Kepleran arhiv kaičese Piteriš.
Homaičendad
Kategorii:Saksanman fizikantedomehed Kategorii:Saksanman matematikantedomehed Kategorii:Astronomad Kategorii:Saksanman filosofad Kategorii:Saksanman tedomehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Regensburgas
Šadrinsk
Šadrinsk (Шадринск) om Venäman lidn da lidnümbrik Kurganan agjan lodehes. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, mugažo Šadrinskan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü sihe.
Istorii
Jurii Malečkin (Juška Solovei «sadakelič») pani slabadan da lidnusen alust Šadrinskan parččoman sijas kuti Šadrinskai-slabad (Шадринская слобода) vl 1662. Se sai lidnan statusad vl 1712 Arhangel'skii Šadrinskii-lidneihut-nimenke, mugažo Maloarhangel'sk. Vl 1733 lämoipalo mureni lidnad. Vspäi 1737 om nügüdläiženke nimenke. Vll 1737−1744 oli Isetin agjan keskuseks, vspäi 1781 om makundan lidnan statusanke. Vn 1941 semendkuspäi alištub agjan tobmudele oikti (vn 1943 uhokuhusai Kurganan agjan territorii mülüi Čeläbinskan agjaha).
Šadrinsk šingotase avtoradiatoriden tegimel, pressformiden tegimel i valamižtegimel, sauvondmaterialiden tehmižel (metalližkonstrukcijad, raudbetontegesed, elektrodad), sömtegimištol (maidkonservkombinat, oludtegim, leibproduktoiden kombinat, konditerine edheotand), pakuitesen edheotandoil, mebel'fabrikal, vedimiden kohenduzedheotandal i proppantan tehmižel samha kivivoid.
Geografijan andmused
Šadrinsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 77 756 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 86..88 tuh. eläjid vll 1986−2001 (88 500 rist. vl 1997).
Professionaližen opendusen aluzkundad: Uralantagaine fizkul'turan da tervhuden kolledž, Šadrinskan politehnine, medicinine i finansiž-ekonomine kolledžad, proftehnologijoiden i kooperativine tehnikumad, Šadrinskan valdkundaline pedagogine universitet.
Mokšan kel'
thumb|left|250px|Koumekeline tablut [[Saranskas: venäks, mokšaks i erzäks]] thumb|right|250px|Mokšan kelen paginoiden kart Mordovijas, oma ozutadud rusttal mujul Mokšan kel' (ičeze nimituz: мокшень кяль) om suomalaiž-ugrilaine kel', mokšalaižiden kel'.
Mokšan kel' om Mordovijan Tazovaldkundan üks' koumes oficialižes kelespäi. Pagižijoiden lugu — 228 tuhad ristituid (2020). Kelenkandajad elädas Mordovijan keskuzpalas i päivlaskmas, lähižiš i toižiš Volgaveren agjoiš. Lähembaine heimkel' om erzän kel', sen pagižijad ei el'gekoi mokšan kel't fonetikan, vaihišton i grammatikan erindoiden tagut.
Kävutadas kirjkel't kirillican alusel. Mokšan i venän keliden kirjamištod oma ühtejiččed nügüd'aigan.
Nened paginad oma olmas, erištadas niid Mordovijan terrirorijha kacten: keskuzpagin (vai krasnoslobodskan-temnikovan, viž paginoiden gruppad), päivlaskmaine pagin (kaks' paginoiden gruppad), suvipäivnouzmaine pagin. Mugažo päličmänendpagin om olmas (päivlaskmaižen i suvipäivnouzmaižen keskes), i om segoitadud paginoid Mordovijan irdpolel ezikät.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Kariban meri
thumb|right|400px|Kariban meren da [[Meksikan lahten topografine kart]] Kariban meri (Caribbean Sea, Mar Caribe, hait. kreol.: Lamè Karaïb, Mer des Caraïbes, alam.: Caraïbische Zee) om meri Pohjoižamerikan da Suviamerikan keskes. Sijadase suvipäivnouzmha Meksikan lahtespäi, sidä lugetas mereks mugažo. Mert mülütadas Atlantižen valdmeren basseinha. Ühtenzoitase Tünen valdmerenke Panaman kanalal.
Pind sarita — 2 754 tuh. km².
Veden mülü — 6 860 tuh. km³.
Etimologii
Kariban meri-nimituz (Mare Caribaeum) om sündnu karibalaižed rahvahiden joukun nimespäi. Karibalaižiden heimod tuliba elämhä meren päivnouzmha randištho 1. voz'tuhan jäl'ghe meiden erad Orinoko-jogensuspäi.
Geografijan andmused
Vest-Indijan Antilan sared, Suviamerikan pohjoižed mad da Keskuzamerikan kontinentaližed mad ümbärtas Kariban mert. Se lainištab neniden valdkundoiden randad (častomaraižen mödhe):
Kariban meren järedad lahted: Guakanajabo, Gonav, Venesuelan, Darjenan, Moskitos da Gondurasan lahted.
Sured sared: Jamaik (täuzin), Kuba, Haiti da Puerto Riko. Sarištod: Antilan pened sared, Kaimanan sared, Islas-de-la-Baj.
Znamasižed langenijad joged Kariban merhe (častomaraižen mödhe): Magdalen (Kolumbii), Atrato (Kolumbii), Koko (Nikaragua) da Patuk (Gonduras).
Sured lidnad da portad: Santjago de Kuba, Kingston, Port-o-Prens, Santo Domingo, Karakas, Barrankil'j.
Irdkosketused
Kategorii:Mered kirjamišton mödhe
Videnz' kanal (Venäma)
thumb|right|150px|Nügüdläine logotip. Videnz' kanal (Пятый канал) om Venäman federaline (vn 2006 redukuspäi) venäkel'ne TV-kanal. Sen tedotelendan keskuz sijadase Piteriš. Rahvahidenkeskeine versii om olmas vn 2018 sulakuspäi («Videnz' kanal International»).
Istorii
TV-kanal om NSTÜ:n da Venäman kaikiš vanhembaks. Ezmäine oigenduz läksi efirha voden 1938 7. päiväl heinkud «Leningradan eksperimentaližes televizijan keskusespäi». Lähteb efirha päiveses läbi vn 2008 tal'vkun 20. päiväspäi.
Videnden kanalan mödičezkalunikad oma «Nacionaline Media Grupp» (72,4%) i Piterin ohjastuz (27,6%). Kanalan pädirektor — Jurii Šalimov vn 2017 1. päiväspäi uhokud. Kanal om nügüdläiženke nimenke vn 2010 15. päiväspäi keväz'kud.
Irdkosketused
Kategorii:TV-kanalad kirjamišton mödhe Kategorii:Piter
Ksi
right|160px Ksi (Ξ, ξ, virkand ξι [ksi], ξῖ) om grekan kirjamišton nellänz'toštkümnenz' kirjam. Nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [ks] tekstas.
Kirjam libui finikijan 𐤎-kirjamespäi samek, kändase «kambič» vai «abu». Latinan X- i kirilline Ѯ (ksi)-kirjamed augotižlibuihe grekan ksi-kirjamespäi. Kirilline kirjam kävutase jumalanpertin slavižes keles tähäsai.
Kävutand znamaks
Sur' Ξ-kirjam voib znamoita:
Kävutadas mugažo E-kirjamen sijas logotipiden stilizacijan täht, oz., kompanijad Razer (RΛZΞR), Tesla (TΞSLA), muzikantad Banners (BANNΞRS).
Ottas kävutamižhe pen't ξ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Šoutjärv'
Šoutjärv', Šoutarv' (venän kelel: Шёлтозеро / Шолтозеро, karjalan kelel: Šoutjärvi, suomen kelel: Soutjärvi) om vepsän žilo (ven. село) Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Oli rajonankeskuseks (Šoutjärven rajon; Vepsän rahvahaline volost'). Nügüd' se om Šoutjärven vepsän küläkundan administrativine keskuz.
Istorii
Šoutjärv' mainitase ezmäižen kerdan vl 1543. Nimituz libub eziauguižen Kodijärven nimespäi, kuspäi Šoutjärv'-jogi lähteb.
Geografijan andmused
Žilo sijadase Änižen suvipäivlaskmaižen randal, Šoutjärv'- (Šoutozerk-) i Sarbaht-jogiden lanktendan sijas järvhe. Šoutjärv'-žilon agjad: Alažagd', Kukeinposad, Petreinmättaz, Hamamättaz, Minamättaz, Markumättaz, Üläžagd', Papinposad, Mel'kamättaz, i Jeremišt (Jeremejanposad) om keskuses.
Avtomatk Šoutjärven da Petroskoin keskes om 83 kilometrad, regionaline R19-te (Petroskoi — Šušt) mäneb siriči Šoutjärves.
Eläjad
2002. voden Venäman rahvahanlugemižen andmusiden mödhe Šoutjärven eläjiden lugu om 1039 ristitud, enamba 30% eläjid — vepsläižed.
Šoutjärves oma Šoutjärven vepsläine etnografine muzei (Mel'kinan-torgovanan pertiš), sur' kirjišt, keskškol, lapsiden muzikškol, läžundkodi da kul'turkodi.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän küläd Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkund
Ekkleziastan kirj
thumb|right|250px|Solomon-car' rauhaks meheks, Güstav Dore-grafikanpirdajan gravüran (1866) mujutadud versii Ekkleziastan kirj (קֹהֶלֶת Kohelet, Ἐκκλησιαστὴς Ekklesiastes, Ecclesiasticus, Книга Екклесиаста) om evrejan Tanah-biblijan Ktuvim-jagusen 7. kirj i hristanuskondan 21. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj om sätud faktižikš 5.-3. voz'sadal EME, original om evrejan kelel. Kaik om 14 jagust. Solomon-car' (10. voz'sada EME) om vaiše nominaline kirjan tegii.
Süžetad i kundan kuvid kirjas ei ole, se om järgeline Päivnouzmmal melevuden literatur.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Oficerad (fil'm)
Oficerad (Офицеры) om vn 1971 nevondkundaline čomamahtoline sodafil'm.
Ezmäine ozutez oli NSTÜ:s, vn 1971 26. heinku. Kaik enamba 53 mln ristituid kacuiba fil'mad kinoteatriš. Vll 2010−2011 mujutihe fil'mad.
NSTÜ:n kaičendministruz pakitoiti fil'man oficeriden akoiden jügedas elos. «Oficerad»-fil'm starinoičeb 1920−1960-nziden voziden pordos, sidä kesken Venäman Rahvahanikoiden sodas i Toižes mail'mas voinas. Fil'man hengiden muštkompozicii sijadase Venäman kaičendministrusen pertinno Moskvas.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n fil'mad Kategorii:Sodafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1971 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Samarii
thumb|left|200px|Samarijan palaižed
Samarii (Sm — samarium latinan kelel) om 62nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv Man kores (8 grammad tonnas).
Vozil 1878−1879 francijalaižed himikad Pol' Emil' Lekok de Buabodran i Mark Delafonten avaižiba samarijan spektroskopijan abul. Hö analiziruiba samarskit-mineralad — sen formul om ((Y,Ce,U,Fe)3(Nb,Ta,Ti)5O16).
Fizižed ičendad
Samarii om hobedaižvauged mametall. Om varmed radiacijad vaste.
Atommass — 150,36. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,520 g/sm³. Suladandlämuz — 1345 K (1072 C°). Kehundlämuz — 2173 K (1900 C°).
Nell' stabilišt izotopad da koume vähänradioaktivišt izotopad mülüdas londuseližhe samarijha: 144Sm (3,07%), 147Sm (14,99%, pol'čihodamižen pord — 106 mlrd vozid), 148Sm (11,24%; T½ — 7 × 1015 vot), 149Sm (13,82%; T½ > 2 × 1015 vot), 150Sm (7,38%), 152Sm (26,75%), 154Sm (22,75%). Sen ližaks, tetas 31 ratud radioaktivišt izotopad 128..143, 145, 146, 151, 153, 155..165 atommassanke, i 12 izomärad.
Himižed ičendad
Samarii muigotub il'mas hilläšti. Ezmäi se katase Sm2O3-hapandusen kerthel, sid' kändase paikuižeks tuhkaks.
Kävutand
Ottas kävutamižhe ülävägeviden kaikenaigaižiden magnitoiden tehmižes. Hapandusel kreptas stöklid infrarusttad sädegoičendad vaste, kävutadas lämoinvastaižeks materialaks.
Samarijan monosul'fid (SmS) om andmiden aluz märičemha konstrukcijoiden mehanižid kingitesid. Sen monokristall generiruib termoELV 50% TTV:nke, 130 C° lämudel — 67..85%, mi endustab avarod ted elektrolikutimile avtoiden täht.
Mail'man vozne tehmine om severz'-se sadad tonnoid. Samarijan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Italii
Italii (italijan kelel: Italia [iˈtaːlja]), täuz' oficialine nimituz — Italijan Tazovaldkund (Repubblica Italiana), om valdkund Suvievropas, Adriatižen, Tirrenižen, Ionižen meriden da Keskmeren randal. Vspäi 1949 PAKO:n ühtnii (üks' alusenpanijoišpäi), vspäi 1958 EÜ:n ühtnii (mugažo üks' alusenpanijoišpäi). Valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Rim.
Istorii
Amuižen aigan Rimalaine imperii šingotaškanzihe nügüdläižen Italijan territorijaspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Italijan topografine kart. Italii otab nenid territorijoid: Apenniniden pol'sar', Balkaniden pol'sar' (pen't palad), Padanan tazangišt, Al'piden suvipautked, Sicilii- da Sardinii-sared, severz'-se penid sarid. Pind penita sarita — 301 230 km².
Valdkund om mägekaz ičeze enambuses. Sen kaikiš korktemb čokkoim sijadase röunal Francijanke — Monblan-mägi, 4808 metrad meren pindan päl. Apenniniden pol'saren kaikiš korktemb čokkoim om Korno Grande-mägi, 2914 m. Kaikiš pidemban Po-jogen piduz om 682 km. Kaikiš järedamb järv om Gard-järv.
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, kivihil', bitum, boksitad, marganc, kaliisol.
Politine sistem
thumb|right|250px|Italijan parlamentan Alakodin Montečitorio-pert'kulu [[Rimas.]] Ohjandusen form om decentralizuidud unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente della Repubblica). Parlamentan Kodiden ühthižen ištundan aigan valitas prezidentad seičemeks vodeks. Erindprezident kändase Senatan ühtnijaks ičeze elon hätkte. Parlamentan enambusen lider valičese päministraks — Ministrišton ezimeheks (Presidente del Consiglio dei Ministri), i prezident vahvištab händast radsijha formaližikš. Päministr om radonoigendajan tobmuden pämez'.
Rahvaz valičeb kaks'kodišt parlamentad videks vodeks. Sen üläkodi om Senat (Senato) 320 ühtnijanke (valitas 315 i pandas 5 elon hätkte), alakodi — Deputatoiden Kodi (Camera dei Deputati) 630 ristitunke. Kaik om 950 ezitajad parlamentas.
Serdžo Mattarella om prezidentaks, valitihe händast vn 2015 31. päiväl vilukud. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 4. päiväl keväz'kud. Džuzeppe Konte radab päministran vs 2018 kezakun 1. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Italijan administrativiž-territorialine jagand.
Italii jagase 20 agjaks (regionaks, üks'lugu regione) ičeohjandusenke, niišpäi viž oma avtonomijad. Agjad alajagasoiš 110 provincijha (üks'lugu provincia), 9 niišpäi oma järedad lidnad (üks'lugu città metropolitana). Provincijad alajagasoiš 8092 kommunha (üks'lugu comune). Jagadas kommunid municipaližihe ühtnikoihe (äilugu municipi, municipalità, zone di decentramento da quartieri). Agjad ühtenzoittas vidhe statistižhe regionha.
Eläjad
Italijan eläjad oma italijalaižed. Vl 2017 valdkundan eläjiden lugu oli 60,498,700 ristitud. Antižen aigan Italijan territorijan ristitišt oli läz 20 mln eläjid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', illegitimižidenke migrantoidenke.
Uskondan mödhe (2010): hristanuskojad — 83,3% (riman katolikad lujas enambuses), islamanuskojad — 3,7%, religijatomad — 12,4%, märhapanendata — 0,6%.
Toižed järedad lidnad (enamba 500 tuh. ristituid vl 2013, surembaspäi penembha): Milan, Napol', Turin, Palermo, Genui.
Ižanduz
Vl 2012 Italijan päeksport oli mehanine mašiništ (läz 25%) (sidä kesken varapalad, koditehnik), sobad (10%), avtod (7%); toine eksport — zelläd, furnitur, tomatpast, vin.
1964
1964 (tuha ühesasadad kuz'kümne nellänz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe koumanz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Kolnuded
Kategorii:20. voz'sada
San Francisko
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1766 kuti Jerba Buen-lidnut (Yerba Buena), lidnuz i ph. Franciskan missii. Vl 1848 Kalifornijan kuldsäruläžund zavodihe i udesnimitihe lidnad nügüdläižikš. Se šingotaškanzihe teravas raudten sauvondan jäl'ghe i oli Kalifornijan kaikiš surembaks vhesai 1920, konz Los Andželes ezišti.
Vn 1906 18. päiväl sulakud luja manrehkaiduz (7,7 magnitudanke) mureni lidnan nell' videndest, se eli lämoipaloiš läbi i oli udessündutadud teravas.
San Francisko šingotase finansižil edheotandoil i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tünen valdmeren ühtennimižen lahten randal, 0..285 m korktusil, 16 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühthine pind 600,6 km², sidä kesken kuivma 121,4 km², vezi 479,2 km².
Eläjad
Vodel 2014 eläjiden lugu oli 852 469 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, ehtatimed da BART-metropoliten oma kundaližeks transportaks lidnas. Kuldaine Verai-avtotesild om lidnan mel'heižtahoks, ühtenzoitab San Franciskon lahten randoid lidnan pohjoižes.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (SFO, 55,8 mln passažiroid vl 2017) om saudud lahten ratud randal 21 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Evropan, Azijan i Amerikan maihe, mugažo AÜV:oidme. Regionan kaks' tošt rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš läz Oklendad (OAK, 32 km päivnouzmha) i San Hosed (SJC, 70 km suvipäivnouzmha).
Kodima, Vepsänma
«Kodima, Vepsänma» om Karelija-pästandkodin i Juminkeko-fondan pästand. Se om vepsän kelel täuzin, mülütab 69 lehtpol't, kaik om 72 lehtpol't.
Kirjas-al'bomas om Markkun Niemižen Vepsänman äiluguižid mujufotokuvid i neniden vepsläižiden runokirjutajiden runoid: Marja Abramova, Nikolai Abramov, Alevtina Andrejeva, Mihail Bašnin, Ol'ga Jeršova, Viktor Jeršov, Gul'a Polivanova, Nina Potaševa, Valentina Rogozina, Nina Zaiceva. Redaktor om Markku Nieminen. Kirjankoren formitai Ahti Heikkinen.
Irdkosketused
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Alijev Il'ham
Il'ham Geidar ogli Alijev (İlham Heydər oğlu Əliyev; sünd. 24. tal'vku 1961, Baku, Azerbaidžanan NST, NSTÜ) om 4. da nügüdläine Azerbaidžanan prezident (vs 2003 redukun 31. päiväspäi).
Vepsän tätüine
Vepsän tätüine (ven.: вепсская кукла) om populärine vepsän bobaine da kaičez.
Alijev Il'ham
Mez' radoi 7. Azerbaidžanan päministran vn 2003 keskustas (4. eloku — 4. kül'mku), pordaigaližešti.
Vepsän tätüine
Mučak
Mučak («mučuine akaine» sanoišpäi) om ripaktätüine. Lugetas, miše rahkoi kucub polunočnicad penile lapsile ka muga telustab uinota. Samha rahkoin tarkust, Änižrandal vagahaižen örigad vaste kävutihe noidhasai. Hän oli omblenu mugošt tätüšt da azotanu itketesen sanoid. Sid' mučakod panihe kätkehe (bajuhu) pölusen alle, i rahkoi vändiži sil, läksi lapsennopäi.
Kategorii:Bobaižed Kategorii:Vepsän kul'tur
Alijev Il'ham
Biografii
Vspäi 1983 om nainu, Mehriban om hänen ak. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Leila-tütär (om sündnu vl 1985), Arzu-tütär (om sündnu vl 1989) da Geidar-poig (om sündnu vl 1997).
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Azerbaidžan Kategorii:Azerbaidžanan prezidentad Kategorii:Azerbaidžanan päministrad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Bakuhu Kategorii:Azerbaidžanlaižed
Kosmine Harlok-merirazbainik
Kosmine Harlok-merirazbainik (宇宙海賊キャプテンハーロック, virkand: Utü Kaidzoku Käputen Harokku) om japonine manga da anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Rintaro.
Serialas om 42 epizodad. Se läksi ekranoile vodes 1978. Om tehtud vozil 1978−1979 japonižen «TV Asahi»-kanalan täht. Om ozutadud Francijas «Albator»-nimitusenke.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan TV-serialad Kategorii:Animeserialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1978 serialad Kategorii:TV-serialad japonan kelel
Kamedi Klab
Kamedi Klab (Comedy Club) om Venäman populärine venäkel'ne TV-šou.
Tehtas vlpäi 2005. Lähteb ekranoile TNT-telekanalal. Vn 2021 sügüz'kule mäni 17 sezonad, tuli ekranoile 739 pästandad. Videon sädamižen sijad oma Moskv, Jurmal i Soči.
Vedai — Pavel Volä (vspäi 2015).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman TV-šoud Kategorii:TV-šoud kirjamišton mödhe
.zm
.zm om Zambijan Internet-domen. Se om avaitud 1994-nden voden 25. päiväl keväz'kud.
Domenan registratorile pidab olda internet-palakundanke Zambijas. .com-domen kävutase valdkundan territorijal paksumba.
Domennimen registracii om lasktud koumandel tazopindal päiči eriližiš statjoiš (oz., Zambijan bank, järed internet-provaider). Kaik om 11 kahtenden tazopindan domenad:
Irdkosketused
Z Kategorii:Zambii
Madžuro
thumb|left|250px|Madžuro-atollan nägu Man kaimdajaspäi (2000) Madžuro (Mājro [mʲæzʲ(ɛ͡ʌ)rˠɤ͡oo̯], Majuro [ˈmædʒəroʊ]) om Maršalan Sariden pälidn da municipalitet, kaikiš suremb lidn da meriport, üläopendusen keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Germanijan torguindpostaks vl 1884. Vll 1920−1945 oli Japonijan imperijan territorijal, sid' AÜV:oiden territorijal. Sai pälidnan statusad valdkundan ripmatomuden aigaspäi vl 1986.
Madžuro šingotase kalanpüdandan i turizman portal, lendimportal, kokosvoin samižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivnouzmas, ühtennimižel atollal, koume metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel, kogoneb 64 sarespäi. Ristitišton tobj pala eläb koumel sarel atollan päivnouzmas: Delap, Ulig (Uliga), Džarrit. Azjaline i turistine keskuz om Ulig. Ohjastusen aluzkundad oma saudud Delap-sarel. Lagunan pind — 295 km².
Klimat om tropižiden vihmmecoiden. Kaikenaigaine tullei puhub paksus meren päl, no taifunad oleldas harvoin. Kun keskmäine lämuz om +27,7..+28,1 C°. Ekstremumad oma +20 C° i +36 C°. Paneb sadegid 3334 mm vodes, enamba sügüz'kus-kül'mkus (320..350 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (194..220 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 77..82 % röunoiš.
Eläjad
Vl 2008 lidnan eläjiden lugu oli 30 tuhad ristituid, valdkundan kaks' videndest.
Homaičendad
Kategorii:Maršalan Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Maršalan Sariden municipalitetad
Tronheim
Tronheim (Trondheim [ˈtrɔ̂n(h)æɪm], mugažo Trondhjem, Tråante, toižed istorižed nimitused oma Kaupangen i Nidaros) om lidn da municipalitet (kommun) Norvegijan keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tröndelag-agjan kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Olaf I-kunigahal vl 997 kut torguindan Kaupangr-post. Se oli Norvegijan ezmäižeks pälidnaks vll 1030−1217. Raudte ühtenzoitab Oslonke vspäi 1877.
Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil ühten aigan valdkundanke (9. sulaku 1940 — 8. semendku 1945). Saksalaižed sauvoiba vedenalaižiden laivoiden bazad i zavottihe Nordstern-lidnan («Pohjoižen tähtaz») sauvondad 300 tuhad eläjiden täht, projektan jändused oma läz lidnad.
Tronheim šingotase elektrotehnižen sarakon edheotandoil, sauvondal, tedoiduzkeskusil i turizmal, profopendusen keskuseks.