cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dominik
Ižanduz
Vl 2009 Dominikan päeksport oli bananad (39%), muil (22%); toine eksport — kakao (4%), medicinižed instrumentad, raud, sobad, kived, elektromašiništ, laivad da venehed. Vl 2017 valdkundan päeksport oli laivad passažiroiden i jüguiden täht (32%), himižed substancijad (10%: pirdandmujud, void-essencijad, produktad hibusiden täht, specialižed zelläd), kakao (8%), tabak (7%), medicinižed instrumentad (5%); toine eksport — toine söm da jomad, raud da sen ühthesuladused, sobad, transmissijad, elektromašiništ, plastiktegesed.
Dominik om beneficiarii (sal'hensai) Kariban valdkundoiden röunmaksatomas torguindaspäi AÜV:oidenke.
Suvisahalinsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1882 kuti Vladimirovk-külä (село Владимировка) elänzoitmaha tahod oigetud küksushe da katargha mehil. Vspäi 1905 se oli nimitadud Tojohar-žiloks japonižen vägitungendan jäl'ghe. Žilo sai lidnan statusad vl 1915, i vodhe 1946 kezakun 4. päivhäsai Tojohar-lidn oli (豊原市 Tojohara-si). Sid' nimitihe nevondkundališt lidnad udes, geografižen sijadusen mödhe.
Suvisahalinsk šingotase sömtegimišton edheotandoil i elektroenergetikal, om sauvondmaterialiden tegimid. Agjan kalanpüdandan, kivivoin da gazan samižen kompanijoiden päfaterad sijadasoiš Suvisahalinskas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sahalin-saren suves, 50 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Mägisel'g levineb päivnouzmpolehe lidnaspäi. Matkad Moskvhasai om 6680 km orhal (lendimel leten) vai 9400 km tedme. Voib olda 8-ballaižid manrehkaidusid magnitudan mödhe.
Beats Electronics
Kompanii zavodi tehmižen Santa Monikas vl 2006. Severz'-se vozid sen pala oli osttud HTC-kompanijal. Vn 2014 lopuspäi «Beats Electronics» mülüb Apple-korporacijan strukturha, se osti kompanijad alusenpanijoil 3 mlrd US$ summas. Nügüd'aigan firm pästab mugažo saudud südäimehe audiosistemid avtoiden täht i kompjuterprogramad onlainmuzikan täht.
Suvisahalinsk
Geografijan andmused
Suvisahalinsk om mererandpoleta, no meri om läz kaikihe polihe: 40 km pohjoižhe (Ohotskan meri, Dolinsk-lidn), 25 km päivnouzmha (Ohotskan meri), 20 km suvhe (Ohotskan meren Anivan laht, Aniv- i Korsakov-lidnad), 50 km päivlaskmha (Japonijan meren Tataran sal'm da Holmsk-lidn).
Beats Electronics
Kompanijan produkcii lähtleb reklamas, fil'miš, muzikklipoiš da SMIš.
Suvisahalinsk
Geografijan andmused
Kümne küläd mülüdas lidnümbrikho Suvisahalinskan ližaks. Lidnümbrikon pind om 905 km².
Beats Electronics
Irdkosketused
Kategorii:Elektronikan tegijad Kategorii:Änentoštmižen ladimiden tegijad Kategorii:AÜV:oiden kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe
Suvisahalinsk
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 181 728 ristitud, lidnümbrikon — 189 010 ristitud, agjan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd'. Vl 2018 206 140 ristitud elädas lidnümbrikos, 315 tuh. eläjid om lidnaglomeracijas.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Sahalinan agjan lidnümbrikod
Koz'modem'jansk
Koz'modem'jansk (Козьмодемьянск, Цикмӓ, Чыкма) om Venäman lidn da lidnümbrik Marii Elan Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Se om Mägimarin rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Lidn om mägimarilaižiden kul'turan päkeskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud lidnuseks vl 1583 Ivan Grazijan käskön mödhe kahten pühämehen päivän oiktastuseks: Koz'ma i Dem'jan. Mainitase lidnaks vspäi 1609. Koz'modem'jansk sai makundan lidnan statusad vl 1718, oficialine lidnan status om vspäi 1781.
Luja lämoipalo tegihe lidnas vn 1833 semendkus. Om kaičenus äi endevanhid istorižid pertid, severz'-se znamasižid muzejid ratas lidnas. Koz'modem'jansk šingotase jogiportal i elektroladimiden tegimil (katkaižimed, štepselid, avtotraktorine elektronik), mugažo pälembaižen soban omblendal i turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan oiktal randal (Čeboksaran vezivaradim), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Joškar-Olhasai om 104 km pohjoižpäivnouzmha. Ehtatim ühtenzoitab jogen randoid. Lähembaižed lidnad oma Čuvašijan Čeboksarad 49 km suvipäivnouzmha orhal vai 73 km avtotedme i Jadrin 49 km suvipäivlaskmha vai 86 km avtol.
Koz'modem'jansk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 21 257 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 25 300 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 61,5%, marilaižed — 30,9%, totarlaižed — 0,9%, čuvašalaižed — 0,7%, ukrainalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 0,6%, rahvahuden ozutandata — 5,0%.
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Smolenskan jumalaižen päjumalanpert' (om letud vll 1866−1872), nell' jumalanpertid i kaks' časounäd.
Ühtištuihe sauvondindustriališt tehnikumad i elektrotehnikan kolledžad vn 2014 sügüz'kus, i Koz'modem'janskan industrijan da edheotaikundan kolledž om professionaližen opendusen üks'jäižeks aluzkundaks.
Lidnümbrikon mer (administracijan pämez') om Mihail Kozlov vn 2017 heinkuspäi. Edeline lidnümbrikon pämez' (deputatoiden nevondkundan ezimez') om Andrei Burmistrov (sulaku 2014 — reduku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Marii Elan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Marii Elan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Nal'čik
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1724. Nal'čik-lidnuz om saudud vozil 1818−1822, nimitihe jogen mödhe. Se sai lidnan statusad vl 1921.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalas, Kavkazan ezimägištol, Nal'čik-jogen randoil (Terekan i Kaspijan meren bassein), 420..849 m korktusil valdmeren pindan päl, 512 metrad om korktusen keskmäine znamoičend. Matkad Moskvhasai om 1430 km pohjoižhe orhal.
Nell' žilod mülüdas lidnümbrikho Nal'čik-lidnan ližaks: Adijuh, Hasanj (Хасанья), Kenže, Vauged Jogeihut (Белая Речка). Lidnümbrikon pind om 133,31 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 240 203 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 275 tuhad eläjid vozil 2002−2003. Vl 2017 kaik 239 200 ristitud elihe lidnas i 265 162 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Islaman Keskuzline mečet', kahesa organizacijad i Pohjoižkavkazan islamine universitet Abu Hanifa-imaman nimed ratas lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Marija Magdalinan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 2004−2010) i Simeon Stolpnikan jumalanpert' oma avaitud. Judaizman pühäpert' om saudud mägievrejalaižiden täht.
Lidnan üläopendusen aluzkundad oma Kabardinijan da Balkarijan valdkundaline universitet H. M. Berbekovan nimed, Kabardinijan da Balkarijan valdkundaline agrarine universitet V. M. Kokovan nimed, Pohjoižkavkazan valdkundaline čomamahtoiden institut, Kabardinijan da Balkarijan biznesan institut, kahten akademijan i koumen universitetan filialad (Rostov Donal, Belgorod, Taganrog, Krasnodar). Venäman Tedoakademijan Mägiterritorijoiden ekologijan institut radab mugažo.
Lidnümbrikon pämez' om Sijaližen ičeohjandusen nevondkundan ezimez'. Lidnümbrikon Administracijan pämez' om Taimuraz Ahohov vn 2018 sulakuspäi.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Haiti
Haiti, täuz' oficialine nimituz — Haitin Tazovaldkund (Repiblik Ayiti, République d'Haïti), om valdkund Kariban meres, otab Haiti-saren päivlaskmpol't (saren läz koumandest). Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Port-o-Prens.
Istorii
Vn 1804 1. päiväl vilukud Haiti tedištoiti ezmäižen kerdan ičeze ripmatomudes Francijaspäi. Francii tundišti ripmatomut vn 1825 sulakun 17. päiväl.
Vn 1934 1. päiväl elokud Haiti tedištoiti ičeze ripmatomudes AÜV:oišpäi.
Vn 2004 29. päiväl uhokud sodakukerduz tegihe valdkundas, küksihe prezidentad, sen jäl'ghe AÜV:oiden sodaväged otiba mad.
Vl 2010 luja manrehkaiduz mäni valdkundadme.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1801. Jäl'gmaine 28nz' lugul Konstitucii om hüvästadud parlamental vl 1987, sen versii om väges vs 2012 kezakun 20. päiväspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Haitin reljefan kart. Haiti om mavaldkundröunoiš Dominikanižen Tazovaldkundanke päivnouzmas, röunan piduz — 376 km. Mererandan pird om 1771 km.
Rel'jef om mägikaz. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om La Sel'-mägenoc, 2680 m kortte valdmeren pindan päl.
Klimat om tropine passatine. Paneb sadegid 2500 mm vodes pautkiden tulleipolil, 500..800 mm pautkiden tulleinalaižil polil. Om kaks' vihmsezonad (sulaku-kezaku, sügüz'ku-kül'mku). Voden keskmäine lämuz om +25 C° penidenke köläidusidenke. Murenijad tropižed ciklonad oma paksud (kezakus-sügüz'kus tobjimalaz).
Londuseližed varad oma boksitad, vas'k, mouckivi, kuld, mramor, gidroenergii, väghine mahuz.
Politine sistem
Ohjandusen form om unitarine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Prezidan peyi Repiblik Ayiti, Président de la République d'Haïti). Prezident paneb parlamentan ezipartijan liderad radsijha päministraks, sid' parlament ratificiruib päministrad radnikusele. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas vaiše viden voden mändes prezidentištintata.
Parlament om kaks'kodine Nacionaline Suim (Asanble Nasyonal, Assemblée Nationale). Üläkodi om Senat (Sénat) 27 ühtnijanke, kaikuččel kahtel vodel valitas udes sen koumandest. Alakodi om Ezitajiden Kodi (Chanm Depite, Chambre des Députés) 119 deputatanke. Kaik rahvaz valičeb sen ühtnijoid nelläks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vl 2015 (9. eloku, 25. reduku) i vl 2016 (20. kül'mku), vn 2019 redukun valičendad oma pidestunuded 26. sügüz'ku 2021-dathasai. Prezidentan pidestunuded (protestad i luja londuseline torok) valičendad oliba ühtes turas vn 2016 kül'mkul. Žovenel' Mojiz radoi prezidentan vs 2017 uhokun 7. päiväspäi, sai 55,7%, nece oli hänen ühtenz' strok, rikoihe händast ičeze rezidencijas vn 2021 7. päiväl heinkud. Klod Žozef tegi päministran velgusidme vs 2021 sulakun 14. päiväspäi, tegeb prezidentan velgusiden mödhe Mojizan rikondan jäl'ghe. Valitud prezidental päministr om Ariel' Anri vn 2021 heinkun 5. päiväl.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Haitin administrativiž-territorialine jagand.
Valdkund jagase 10 agjaks (departamentaks). Agjad alajagasoiš 42 ümbrikoks (arrondissement), ümbrikod — 140 kommunaks.
Eläjad
Haitiš elädas haitilaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 9 996 731 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe: afrikalaižed — 95%, segoitadud augotižlibundanke i evropalaižed — 5%.
Uskondan mödhe (2003): riman katolikad — 54,7%, protestantad — 28,5%, vudu — 2,1%, toižed uskojad — 4,5%, religijatomad — 10,2%. Eläjid äjüz' praktikuib vudu-religijan veroid toižen uskondan ližaks.
Valdkundan toižed sured lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Karrefur, Del'm, Petjonvil' (nene koume lidnad mülüdas pälidnan agjaha), Gonaiv, Kap Aitjen. Lidnalaižiden pala om 57,1% (2020).
Ižanduz
Vl 2009 Haitin päeksport oli erazvuiččed sobad (läz 90%); toine eksport — fruktad, kakao, parfümerižed void, muil, kofe.
Andorr la Vel'jan lidnanznam
right|250px Andorr la Vel'jan znam (Escut d'Andorra la Vella) om Andorran Andorr la Vel'j-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi.
Geral'dine somuzlaud om ellipsan formal. Se om jagadud seičemeks püštoiktaks lainhenvuiččeks šoiduks, sinižed i vihandad šoidud čereduišoiš kuti lidnan flagul. Kunigahan kuldaine venc panese somuzlaudan ülähäspäi.
Vihand muju znamoičeb joudjut, sinine ozutab joksijan lidnan kal't Valir-jogen vezid. Venc kuvadab tobmut, eläjiden i tobmuden ühtnendad.
Homaičendad
Kategorii:Lidnanznamad L
Nazran'
thumb|left|250px|Nazranin administrativižed ümbrikod: {{legend|yellow|Al'tievon ümbrik}} {{legend|orange|Gamurzievon ümbrik}} {{legend|purple|Nasir-Kortan ümbrik}} {{legend|fuchsia|Keskuzümbrik}} Nazran' (Назра́нь, Наьсаре / На́на-Наь́саре) om Venäman lidn da lidnümbrik Ingušetijan Tazovaldkundan keskuzpalas. Se om tazovaldkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Nazranin rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1781 kuti venämalaižiden varjoičendpost Nazrank-jogel kaičemha ted Gruzijha sijaližiden heimoiden londoišpäi. Mainitase redutaks ezmäižen kerdan vl 1810. Vl 1894 raudte tuli žilho. Vll 1944−1959 nimitihe žilod Kosta-Hetagurovo osetižen runokirjutajan muštho, oli Pohjoižosetijan palaks. Nazran' sai lidnan statusad vn 1967 16. päiväl redukud, elektroinstrumentan tegim radoi. Ühtištuihe lähižidenke žiloidenke vl 1995. Oli Ingušetijan faktižeks pälidnaks vll 1992−2000, edel Magasan sauvondad.
Nazran' šingotase mujumetalloiden tegimištol (alüminijasižen profilän tegim läz lidnad, kebnad ühthesuladused), peniden elektrolikutimiden tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (beton, savič, katuzmaterialad), sömtegmištol (leibän paštandsija, maidtegim), poligrafijan kombinatal i omblendedheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 522 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Lähembaine om Magas-pälidn nelläs kilometras suvipäivnouzmha Nazranin röunaspäi. Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkund levigandeb ani lidnan suvipäivlaskmaižen röunan taga.
Nazran' om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidn jagase nelläks administrativižeks ümbrikoks, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 93 335 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 116 020 eläjad. Vll 2001−2009 severz'-se lähižid žiloid oli mülütadud lidnha, sid' jagadihe niid rajonidme, i Nazranin kaikiš suremb ristitišt oli 136 991 eläjad vl 2009.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): ingušad — 98,8%, čečenalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 0,8%.
Islaman kaks'kümne pühäpertid oma olmas lidnas, niišpäi viž oma surembad. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Stroican časoun' om avaitud sodapalakundanno.
Edeline lidnan pämez' (Administracijan pämez') om Alihan Tumgoev (2012 — sügüz'ku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ingušetijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Ingušetijan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Mordovijan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om seičeme lidnad (город, ош, ош / ошсь) i 13 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, ошкондямо од веле, ошсь) Mordovijan Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Žirinovskii Vladimir
Vladimir Vol'fovič Žirinovskii (Владимир Вольфович Жириновский; sünd. 25. sulaku 1946, Alma-At, Kazahstanan NST, NSTÜ — kol. 6. sulaku 2022, Moskv, Venälaine Federacii) oli tetab nevondkundaline i venämalaine valdkundmez'.
Mez' radoi Valdkundaližen Duman varaezimehen (2000−2011). Venäman liberaliž-demokratižen partijan (VLDP) alusenpanii da ezimez' ičeze surmhasai, Evropan Ministrišton parlamentižen assamblejan delegat (1996−2008). Žirinovskii ühtni Venäman Prezidentan valičendoihe kuz' kerdad (1991, 1996, 2000, 2008, 2012, 2018).
Biografii
Tuleban aigan politikanmez' openui i lopi opendust Almatin keskškolas nomer 25 Dzeržinskijan nimed. Vll 1964−1970 Žirinovskii sai üläopendust Päivnouzmman keliden institutas (Azijan i Afrikan maiden institut vspäi 1972, Moskvan valdkundaližen universitetan pala) «Turkan kel' da literatur»-specializacijanke. Vll 1965−1967 openui Marksizman-leninizman universitetas mugažo, sen rahvahidenkeskeižiden kosketusiden fakul'tetas. Institutan jäl'ghe služi armijas. Vll 1972−1977 mez' openui MVU:s Lomonosovan nimed toižen kerdan, sen ehtaližes palakundas, i sai juridišt opendust.
Žirinovskii zavodi oficialižen politižen radmižen vl 1988. Mez' mahtoi pagišta nelläl kelel venäkelen ližaks: anglijan, francijan, saksan i turkan kelil.
Homaičendad
Kategorii:Venäman liberaliž-demokratine partii Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Almatihe
Narv
Narv (Narva, Нарва) om toponim Estinmas, Venämas i Vaugedvenämas, mugažo estin kanzannimi. Se voib znamoita:
Antresol'
Mugažo antresol' om korktan pertimpolen ülähäine pala, ku pert' jagase kahteks žiruks.
Nevondkundaližiš pertiš antresolid oma kaikenaigaižen seinškapan üläpala vai pen' škap uksen päl.
Kacu mugažo
Kategorii:Arhitektur Kategorii:Interjer
Veraz mask
«Veraz mask» (Чужая маска) om venämalaižen Aleksandra Marinina-kirjutajan säduz, detektivine roman policijalaižiden ühtnendanke, kirjserijaspäi Anastasija Kamenskajan polhe. Säduz om kirjutadud i pästtud ezmäižen kerdan vl 1996.
Roman kosketab avtoroiktusiden temad kommertižihe bestselleroihe, se oli aktualine romanan sädandan aigan. «Veraz mask» om ekraniziruidud Jurii Moroz-režissöral «Kamenskaja»-TV-serialan ezmäižes sezonas.
Kategorii:Romanad Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Aleksandran Marininan sädused
Petseri
Petseri vai Pečori (Печо́ры) om Venäman lidn Pskovan agjan päivlaskmas. Se om lidnankundan i Petserin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1472 kuti mez'jumalankodi čurukivižes kukhas da külä-posad läz sidä. Ümbärtihe seinäl jumalankodid vl 1565, kävutihe Petserin lidnuseks vhesai 1721. Petseri sai makundan lidnan statusad vl 1782. Vozil 1920−1944 lidn oli mülünu Estinmaha Petseri-nimenke (Пе́тсери), nece-žo nimi om varanus vepsäks-ki.
Petserin ižandusen päsarak om sauvondmaterialiden tehmine: keramine apakut, jauh mouckivespäi.
Geografijan andmused
Lidn om röunanverine, om üks' kilometr matkad Estinman röunhasai pohjoižhe i kaks' kilometrad päivlaskmha, no tulend om joudai kaikile tahtnikoile vspäi 2007. Petseri sijadase penen Pačkovk-jogen randoil (Peipusjärven bassein), 85 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Pskovhasai om 42 km päivnouzmha orhal vai 50 km avtotedme Izborskan kal't. Om kaks' röunpäličmänendtahod, sidä kesken avtoiden täht: «Šumilkino — Luhamaa» i «Kuničinan mägi — Koidul». Estin Virun makundan Meremäen volost' sijadase röunan taga. Lähembaine Venäman lidn om Pskov, Estinman — Viru 36 km päivlaskmha orhal i raudtedme vai 67 km avtotedme, Pilv 42 km lodeheze orhal i raudtedme vai 57 km avtotedme, Räpin 33 km pohjoižhe vai 39 km avtotedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 195 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 100 eläjad vl 1998. Vl 2017 kaik 10 034 ristitud elihe lidnas i 13 825 ristitud kaikes lidnankundas. Äjad eläjad ostiba Estinman-ki pasportad ičeze aigan.
Ortodoksižen hristanuskondan Pskovan i Petserin Pühän Emäganpäivän mez'jumalankodi pühäpertidenke (kaks' päjumalanpertid, kahesa jumalanpertid, koume časounäd) da seinänke sijadase ani suvhe lidnan keskusespäi, pol'millionad turistoid oleleb siš joga vot. Sen ližaks, ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid, kuz' časounäd i lüteranižen jumalankodikundan Ph. Pedroin pühäpert' (kirh, 1926) oma väges lidnas.
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Pskovas.
Edeline lidnan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Stanislav Tatarinovič (reduku 2015 — reduku 2020). Lidnankundan Administracijan pämez' om Jekaterina Morozova vn 2016 keväz'kuspäi.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Avtobusstancii om lidnas, tehtas rahvahidenkeskeižid-ki reisid.
Pskovan Petseri-raudtestancii om lidnas vspäi 1899, radab vaiše jüguiden täht vspäi 2014.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Neodim
Neodim (Nd — neodymium latinan kelel) om 60nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand ​
Element om harv Man kores, 25..37 grammad tonnas.
Avstrijalaine Karl Auer fon Vel'sbah-himik avaiži neodiman vl 1885 didim-segoitusen jagamižel, erigoiti neodimad prazeodimaspäi. Sikš nimitihe elementad grekan kelen sanoispäi νέος «uz'» i δίδυμος «kaks'nik».
Fizižed ičendad
Neodim om pehmed tagokaz notked hobedaižvauged mametall kuldaiženke ližamujunke.
Atommass — 144,242. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,007 g/sm³. Suladandlämuz — 1297 K (1024 C°). Kehundlämuz — 3347 K (3074 C°).
Londuseline neodim kogoneb seičemes stabiližes izotopaspäi, niišpäi kaks' oma vähänradioaktivižed: 142Nd (27,2%), 143Nd (12,2%), 144Nd (23,8%, T½ — 2,38 × 1015 vot), 145Nd (8,3%), 146Nd (17,2%), 148Nd (5,7%), 150Nd (5,6%, T½ — 7 × 1018 vot). Sen ližaks, saihe 31 ratud radioaktivišt izotopad 124..141, 147, 149, 151..161 atommassanke, i 13 izomärad.
Himižed ičendad
Neodim muigotub il'mas lujas kebnas i kändase hapanduseks.
Kävutand
Ottas neodimad kävutamižhe metallurgijas, optikas, magnitoiden tehmižes i m. e. Tehtas ühthesuladusid alüminijanke i magnijanke sauvomha lendimid da raketoid. Puhthan titanan legiruind (neodiman 1,5%) ližadab sen varmdust pol'tošt kerdha.
Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om neodiman löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas. Maksoi 70 US$ kilogrammas vl 2014.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Riz Keisi
Keisi Edvin Barker Riz (Casey Edwin Barker Reas, lüh. Casey Reas i C.E.B. Reas; sünd. 1972 Troi-lidnha, Ogajo, AÜV), om amerikaine pirdai-kuvatai da kompjuterine dizainer. Sädi programiruindan Processing-kel't Ben Frain ühtes vl 2001.
Karr Sara Rouz
Sara Rouz Karr (Sarah Rose Karr; sünd. 13. kül'mku 1984, Kalifornii-štat, AÜV) om amerikalaine enzne aktris, fil'mdihe laps'aigan vozil 1990−1995. Hänen kaikiš tetabambad rolid oma «Päivkodin policijalaine»-, «Bethoven 1»- da «Bethoven 2»-fil'miš. Edesti rolid TV-serialoiš mugažo.
Riz Keisi
Sen paloin, Riz radoi Uitnin amerikaižen čomamahton muzejan, Ars Electronica-, ZKM-sauvusiden nägutesel. «Transmediale»-festivalin üks' ühtnijoišpäi.
Karr Sara Rouz
Edelespäi 2003-ndes vodes hän lopi «New College»-openduzsijan Florid-štatas. Hänen edesine elo om tundmatoi.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:Lapsenakt'orad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kalifornijha Kategorii:Sündnuded vl 1984
Volžsk
thumb|left|250px|Lidnan ühthine nägu lendimespäi (2013) Volžsk (Волжск, mugažo totaran kelel, mägimar. i Юлсер-Ола) om Venäman lidn da lidnümbrik Marii Elan Tazovaldkundan kaikiš suvižembas čokkoimes. Se om Volžskan rajonan administrativine keskuz mugažo, ei mülü rajonha.
Istorii
Eziauguine eländpunkt oli Lopatino-külä, mainitase 19. voz'sadaspäi. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1938 Lopatino-žiloks sauvomha cellülozbumagašt kombinatad. Se sai lidnan statusad Volžsk-nimenke vl 1940.
Geografijan andmused
Lidn seižub Volg-jogen hural randal, 60 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Joškar-Olhasai om 97 km pohjoižhe avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Tatarstanan Zelenodol'sk 10 km päivnouzmha avtotedme, Kazan' 49 km päivnouzmha avtotedme, Innopolis 28 km suvipäivnouzmha avtotedme, Čuvašijan Kozlovk 3 km suvipäivlaskmha orhal (Volgan vastrandal), Novočeboksarsk 60 km päivlaskmha avtotedme.
Volžsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Kaik ühesa lidnanlaptad, kaks' tegimištrajonad i koume žilod oma lidnan territorialižikš paloikš.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 55 659 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 60 tuhad eläjid vozil 1987−2001 (62,5 tuh. ristitud vl 1992).
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 67,9%, marilaižed — 13,5%, totarlaižed — 13,2%, čuvašalaižed — 1,6%, ukrainalaižed — 0,5%, mordvinalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,1%, rahvahuden ozutandata — 1,8%.
Nadežda Len'kova radoi lidnümbrikon pämehen (Deputatoiden nevondkundan ezimez') hätken aigan, vn 2006 vilukuspäi vn 2019 redukuhusai.
Lidnümbrikon Administracijan pämez' om Rafis Šagvaleev vn 2022 uhokuspäi.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad da ezilidnelektrojonused ühtenzoittas Kazaninke, Volžsk-raudtestancii om olmas vspäi 1940.
Kaks' valdmad om Volgan randal.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Marii Elan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Marii Elan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Neon
thumb|left|200px|Kolb neonanke
thumb|250px| Neonan emissine spektr Neon (mugažo latinan kelel, znamoitas Ne) om kümnenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan päalagruppas), tabluden kahtendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Anglijalaižed Uil'jam Ramzai- i Moris Travers-himikad avaižiba neonan il'mas nozoltandan jäl'ghe vl 1898. Nimitihe grekan kelen νέος-sanaspäi «uz'».
Neon om videnz' element londuses levigandusen mödhe, mail'man massan 0,13%. Se om äjiden tähthiden koumanz' element vezinikan i gelijan jäl'ghe. Pala Man atmosferas om 18,2 × 10−6 mülün mödhe, vai 1 / 55 000. Neon om lujas harv Man kores, 7 × 10−11 massan mödhe.
Fizižed ičendad
Neon om inertine üks'atomine gaz mujuta, maguta da hajuta. Vauvhatub rusttal elektrojoksusen olendan aigan.
Atommass — 20,1797. Ninevuz (−246 C° lämudel) — 1,204 g/sm³. Suladandlämuz — 24,56 K (−248,59 C°). Kehundlämuz — 27,1 K (−246,05 C°).
Londuseline neon kogoneb koumes stabiližes izotopaspäi: 20Ne (90,48%), 21Ne (0,27%) i 22Ne (9,25%). Tetas 16 ratud radioaktivišt izotopad 16..19, 23..34 atommassanke, izomärid ei ole. Kaikiš hätkemb ratud izotop om 24Ne 3,38 minutad pol'čihodamižen pordonke.
Himižed ičendad
Ei ole himižid ühtnendoid, neon om kaikiš inertižemb element mail'mas gelijan kartte. Om vaiše toižetujid segoitesid-klatratoid, oz., vedenke Ne·6Н2О. Muigotandmär om 0. Neonan ionad oma olmas: Ne+, (NeAr)+, (NeH)+ i (HeNe)+.
Kävutand
Neon kävutase segoituses gelijanke okeanavtoiden hengaidusen täht. Kucub asfiksijad korktas koncentracijas. Ottas kävutamižhe vilugoitimiden agentaks tobjimalaz. Sadas il'maspäi laptaližeks produktaks fil'tracijan abul.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Neoneuromus coomani
Johannes-Antuan Lestaž-entomolog (1879−1945, Johannes-Antoine Lestage) avaiži da ümbrikirjuti erikod vl 1927.
Necil gavedil ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Koridalidad Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Porhov
Enzne
Eländpunktan aluz om pandud vl 1239 pulidnuseks lidnan statusanke, nimitihe Porhovan lidneihut (Порховский городок). Vl 1387 uz' kivine lidnuz om saudud, om kaičenus hüvin, kävutadas muzejaks. Mülüi Venäman 12 kaikiš znamasižembha lidnushe ühtenzoitusen jäl'ghe Uz'lidnan tazovaldkundanke vl 1478. Panihe makundan lidnaks Uz'lidnan gubernijan Pskovan agjaha vl 1777, oli Pskovan gubernijas vspäi 1796.
Porhovan ižandusen päsarak om sömtegimišt (argvoin da saguden tegim). Sadas mouckivid lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šelon'-jogen randoil (Il'mjärven bassein), 55 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Šelon' jokseb suvespäi pohjoižhe, läbitab lidnan keskust. Matkad Pskovhasai om 70 km päivlaskmha orhal, raudtedme vai 85 km avtotedme. Lähembaine lidn om Dno 26 km päivnouzmha orhal, raudtedme vai avtotedme.
Porhov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 608 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaik 8 926 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 14 400 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan viž jumalanpertid om kaičenus, niiden keskes kaks' oma väges. Časoun' om saudud koncentracižen «Dulag-100»-oigenduzlagerin (eloku 1941 — uhoku 1944) i kadodud kahten päjumalanpertin muštho.
Dedovičin äiprofil'žen tehnikuman Porhovan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, edel vn 2015 heinkud Porhovan maižanduztehnikum radoi.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidn om avtotesol'meks, kaik transport läbitab lidnan keskust.
Porhov-raudtestancii i 580 km-platform oma lidnan südäimes «Pskov — Bologoje»-jonol.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Isaakijan päjumalanpert'
thumb|right|250px|Isaakijan päjumalanpert', vn 2012 nägu Isaakijan päjumalanpert' (oficialine nimituz — Pühän Isaakijan Dalmacijaspäi päjumalanpert') (Исаакиевский собор, Собор преподобного Исаакия Далматского) om Piterin kaikiš suremb hristanuskondan ortodoksine pühäpert'. Sijadase Isaakijan torgul.
Pühäpert' om saudud vll 1818−1858, oli alištunu restavracijale vozil 1947−1951 i 1954−1963. Isaakii Dalmacijalaine oli kaikiš arvostadud Petr I-imperatoral pühämehen. Ende koume pühäpertid Isaakijan oiktastuseks oli saudud i rušitüd Piteriš, koumanz' oli päjumalanpert' nügüdläižel sijal. Piterin eparhijan kafedraline päjumalanpert' vll 1858−1929 (nügüd' kafedraline om Kazanin päjumalanpert'). Vspäi 1929 se om muzeikompleksan. Tehtas jumalanradnikoičendoid päjumalanpertiš joga päiväl vspäi 1991.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin jumalanpertid Kategorii:Jumalanpertid kirjamišton mödhe Kategorii:Admiralteiskii rajon
Klüjev Nikolai
Homaičendad
Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:NSTÜ:n runokirjutajad Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Koštugihe Kategorii:Kolnuded vl 1937 Kategorii:Kolnuded Tomskas
Man'kin Ivan
Ivan Pavlovič Man'kin (Иван Павлович Манькин; sünd. 9. reduku 1924, Karpovk, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 9. keväz'ku 1984, Petroskoi, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ) oli nevondkundaline valdkundmez' da kompartijan šingotai. Vepsläine.
Vll 1971−1979 mez' oli Karjalan ANST:n ministrišton ezimehen varameheks i ezmäižeks varameheks. Vll 1979−1984 hän radoi necen tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan prezidiumas sen ezimeheks.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän politikanmehed Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:NÜKP Kategorii:Vepsläižed Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Karjalan Tazovaldkundha Kategorii:Kolnuded Petroskoiš
Irlandii
Irlandii (Éire [ˈeːɾʲə], Ireland [ˈaɪərlənd], sijaline [ˈaɾlənd]), nece om oficialine nimi, kävutadas Irlandijan Tazovaldkund-nimitust mugažo (Poblacht na hÉireann, Republic of Ireland), om valdkund Evropan pohjoižes. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Dublin, sen aglomeracii mülütab man ristitišton koumandest.
Valdkund eile PAKO:n ühtnii, no neitraline om. Vspäi 1973 om EÜ:n ühtnijaks.
Etimologii
Valdkundan nimi sündui irlandijan kelen «Éire»-sanaspäi, kudamb «valdkund» znamoičeb-ki.
Istorii
Vn 1922 6. päiväl tal'vkud Irlandii sai dominion-statusan Sures Britanijaspäi. Täuden ripmatomuden päiv oli vn 1931 11. tal'vku.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Bunreacht na hÉireann) oli olmas vspäi 1919. Irlandijan koumanz' lugul Konstitucii om pandud eloho vn 1937 29. päiväl tal'vkud kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe. Se om väges äiluguižidenke kohendusidenke, vn 1996 tundujidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Irlandii otab ühtennimižen saren tobmad palad. Valdkund sijadase Atlantižen valdmeren Kel'tan da Irlandijan meriden randoil. Irlandijal om mavaldkundröunoid Surenke Britanijanke (443 km). Randanpird — 1448 km.
Kaikiš korktemb čokkoim om Karantuill-mägi, 1041 m valdmeren pindan päl.
Klimat om ven mererandaline. Tal'v om hobed, kezal om viluhk.
Londuseližed varad oma cink, hahktin, hobed, vas'k, kuld, londuseline gaz, turbaz.
Politine sistem
thumb|right|250px|Irlandijan parlamentan pert' [[Dublinas]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Uachtarán na hÉireann, President of Ireland), kaik rahvaz valičeb händast seičemeks vodeks, voib valitas kahtišti.
Parlament (Oireachtas, virktas «Erahtas», znamoitas «nevondkund») om kaks'kodine, prezident om parlamentan ühtnijan mugažo. Üläkodi om Irlandijan Senat (Seanad Éireann) 60 ühtnijanke, heišpäi päministr paneb radnikusele 11 mest, Rahvahaline i Dublinan universitetad valitas 6 mest, valičijoiden kollegii kundoiden nimikirjutesišpäi — 44 ristitud, täuz'valdoiktusiden strok om seičemehe vodhesai. Alakodi om Irlandijan Suim (Dáil Éireann) 158 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 26. päiväl uhokud. Maikl D. Higgins radab prezidentan vs 2011 kül'mkun 11. päiväspäi (56,8% änid kahtendes turas) kahtenden strokun, sai 55,8% änid ezmäižes turas vn 2018 valičendoil. Mikal Martin radab päministran vn 2020 kezakun 27. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Irlandijan administrativiž-territorialine jagand.
Vl 1994 Dublin-grafkundan sijas tegihe 3 grafkundad da 1 lidn (Dublin). Vspäi 2014 valdkundas om 31 administrativišt ühtnikad sijaliženke ohjastusenke: 26 grafkundad (county), 2 lidnad-grafkundad (Limerik, Uoterford) da 3 lidnad (Dublin, Kork, Goluei). Sen ližaks, nügüd' municipaližiden ümbrikoiden sistem om peniden lidnnevondkundoiden sijas.
Istorižikš Irlandijan Tazovaldkund jagase nelläks agjaks (province): Lenster, Manster, Konnaht, Ol'ster. Mugažo valdkund jagase kahesaks planiruindan regionaks.
Eläjad
Irlandijas elädas irlandijalaižed. Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 4 593 100 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 6 528 799 eläjad vl 1841 i om nügüd'. Ende se poleni näl'gan da emigracijan tagut, minimaline ristitišt oli 2 818 341 eläjad vl 1961.
Uskondan mödhe (2016): riman katolikad — 78,3%, Irlandijan jumalankodikund — 2,7%, toižed hristanuskojad — 1,6%, ortodoksižed hristanuskojad — 1,3%, islamanuskojad — 1,3%, toižed uskojad — 2,4%, religijatomad — 9,8%, märhapanendata — 2,6%.
Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe ): Kork, Limerik, Goluei, Uoterford. Lidnalaižiden pala om 63,7% (2020).
Ižanduz
Vl 2012 Irlandijan päeksport oli zelläd (läz 60%), elektromašiništ (13%), medicinižed instrumentad (7%); toine eksport — olud, argvoi, lehmänliha. Sur' Britanii da AÜV oma torguindan päühtnijad.
Praznikad
Irlandijan praznikad alajagasoiš oficialižihe da oficialitomihe. Nened jäl'gmäižed praznikad jäiba paganičiden aigoišpäi, praznuitas niid paksus oficialiženke praznikanke ühtel päiväl.
Kaičenus paganudessai praznikad oma znamoitud kon'akol šriftal alemba kirjutadud tabludes.
Pohlöbkin Vil'jam
Vil'jam Vasil'jevič Pohlöbkin (Вильям Васильевич Похлёбкин, täuz' nimi om Вильям-Август; sünd. 20. eloku 1923, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 30. keväz'ku 2000, Podol'sk, Moskvan agj, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine istorik, skandinavist, specialist rahvahidenkeskeižiš sidoiš i geral'dikas.
Pohlöbkin openui Moskvan valdkundaližes universitetas vspäi 1945, oli pästtud sen Rahvahidenkeskeižiden kosketusiden fakul'tetaspäi (nüg. MGIMO). Vahvištihe dissertacijad vl 1952, hän kändihe istorižiden tedoiden kandidataks. Radoi NSTÜ:n Tedoakademijan Istorijan institutas vll 1952−1963.
Mez' oli kaikiš tetabamb kuti kulinarijan tedoidai da populärizator. Tedoiži gastronomijan istorijas, keitandan semiotikas i kulinarijan antropologijas. Pästtihe tošti hänen kirjoid kulinarijas lugujoiden pakičendoiden mödhe.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n istorikad Kategorii:Venäman istorikad Kategorii:Kulinarii Kategorii:Istorikad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
11 (lugu)
11 (üks'toštkümne) om naturaline numeral' (lugusana) 10 da 12 keskes.
Lugun ičendad
Kategorii:Lugusanad Kategorii:Palatomad lugud
12 (lugu)
12 (kaks'toštkümne) om lugu 11 da 13 keskes.
Religii i mifologii
Kategorii:Lugusanad
13 (lugu)
13 (koumetoštkümne) om lugu 12 da 14 keskes.
Lugun ičendad
Kategorii:Lugusanad
Lindemann Till'
Till' Lindemann (Till Lindemann; sünd. 4. viluku 1963, Läipcig, GDT) om germanijalaine muzikant, Rammstein-gruppan vokalist i tekstoiden kirjutai, "Messer"-runoiden kogodusen tegii. Ühtni Apocalyptica- i Puhdys-gruppiden erasiden pajoiden änetamižhe. Vändi 8 fil'mas.
Biografii
Till' om sündnu Läipcig-lidnha. Hänen tat oli kirjutai, runoid-ki kirjuti. Till' sportazi lapsessai, vl 1978 hän oli GDT:n ühthižjoukun ühtnijaks Evropan ujundčempionatas junioriden keskes.
Tilläl om kaks' tütärt: Nele (sünd. 1985) i Marija-Luiza (sünd. 1993). Vl 2007 vanhemb Nele-tütär' om sündutanu Fric Fidel'-tütrenpoigad.
Homaičendad
Kategorii:Rammstein Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Läipcigha Kategorii:Sündnuded vl 1963
Altajan rand
Altajan rand (Алтайский край) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.
Randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Barnaul.
Istorii
Altajan rand om olmas vs 1937 sügüz'kun 28. päiväspäi.
Altajan randan Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 5. päiväl kezakud Käskusenandajan Suiman ezitajil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Altajan randan reljefan kart. Altajan rand sijadase Päivlaskmaižen Sibirin suvipäivnouzmpoles.
Randal om röunoid Kemerovon agjanke päivnouzmas, Altajan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Kazahstananke (843 km) suves (sen Päivnouzmaižen Kazahstanan agjanke) da päivlaskmas (sen Pavlodaran agjanke), Novosibirskan agjanke pohjoižes. Altajan rand om mererandatoi.
Pind om 167 996 km². Mecad ottas territorijan nelländest. Znamasižed joged oma Ob' sen ližajogidenke (Čumiš, Alei, Čariš), mugažo Katun' da Bii. Kaikiš suremb järv om solakaz Kulundanjärv (728 km²) päivlaskmas.
Reljef om kukhikaz sijil da alangoikaz sijil, om Altajan ezimägišt suvipalas. Kaikiš korktemb čokkoim om Šanginan Majak-mägenpä (2490 m) randan suves Altajan Tazovaldkundanke röunal.
Klimat om ven, terav kontinentaline sijidme. Kezal pohjoižtulleid oma paksud. Heinkun keskmäine lämuz om +20 C°. Vilukun keskmäine lämuz om −15 C°. Paneb sadegid 230 mm vodes päivlaskmas da 600..700 mm suvipäivnouzmas.
Londuseližed varad oma bur hil', raudkivend, nikel', kobal't, magnii, kuld, äimetalližed kivendod (vas'k, cink, hobed), sauvondmaterialad (mouckivi, mramor, granit, sauvondgips, saved, letked), pol'kalližarvoižed kived, natrijan sul'fat, sod, keitandsol, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Altajan randan Administracijan ištundsija [[Barnaulas.]] Randan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Karlin radab gubernatoran vs 2005 elokun 25. päiväspäi, edel 2007 vot (29. kül'mku) sen radnikusen nimi oli Administracijan pämez'. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo randan Administracijan pämez', märičeb sen strukturad, paneb radnikusile ičeze varamehid sättutaden parlamentanke.
Altajan randan parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 68 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Romanenko radab Suiman ezimeheks vs 2016 redukun 6. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Altajan randan Administracii sihesai, kudai randan Ohjastuz formiruiškatas. Randan ohjandused da departamentad alištudas Administracijale.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe nügüdläšt gubernatorad möst, hän sai vägestust ezmäižes turas (72,97%) da radab koumanden strokun jäl'geten. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (7. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 419 755 ristitud. Lidnalaižiden pala om viž ühesandest. Vl 2017 kaik oli 23 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Kaik om kaks'toštkümne lidnad randas. Toižed järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penemha): Bijsk i Rubcovsk.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 92,3%, saksalaižed — 2,1%, ukrainalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 2,6%, rahvahuden ozutandata — 1,7%.
Erased toižed igähižed rahvahad: altajalaižed — 0,07% (1763 rist.), kumandinalaižed — 0,06% (1401 rist.).
Panam
Panam (Panamá), täuz' oficialine nimituz — Panaman Tazovaldkund (República de Panamá [re̞ˈpuβ̞lika ð̞e̞ panaˈma]), om valdkund Keskuzamerikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Panam-lidn.
Istorii
Vn 1821 28. päiväl kül'mkud Panam tedištoiti ičeze ripmatomudes Ispanijaspäi.
Vl 1903 kül'mkun 3. päiväl Panam tedoti ripmatomut Kolumbijaspäi.
Vl 1968 sodakukerduz tegihe valdkundas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli vahvištadud vl 1904, sid' voziden 1941 i 1946 Konstitucijad oliba väges. Nügüdläine nellänz' lugul Konstitucii om vahvištadud parlamental vn 1972 11. päiväl redukud, tuli väghe sil-žo vodel. Vozil 1978, 1983, 1993, 1994, 2004 vajehtihe peneks necidä Konstitucijad.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Panaman topografine kart. Valdkund sijadase Panaman kaglhal. Sen Panaman kanal om znamasine mail'man torguindan täht.
Panam om mavaldkundröunoiš Kostarikanke (röunan piduz — 348 km) päivlaskmas da Kolumbijanke (339 km) päivnouzmas. Ühthine röun kuivmadme — 687 km. Valdkundan pohjoižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Kariban meri, suvižed randad — Tün' valdmeri. Läz Tünen valdmeren randištod om tuha pen't sart. Ühthine randanpird om 2490 km.
Tazangištod levigatas pidust' Panaman molembid valdmererandoid. Reljef om mürk, mäged oma man südäimehe. Kaikiš korktemb čokkoim om Baru-vulkan (toine nimi — De Čiriki) man päivlaskmpoles, 3475 m valdmeren pindan päl. Kaikiš znamasižembad joged oma Rio Čepo, Rio Čagres da Rio Tuir. Langenijad Tünhe valdmerhe joged oma kaikiš surembad da pidembad. Sured vezivaradimed (ratud järved) oma Gatun (Panaman kanalal) da Bajano.
Klimat om meren subekvatorialine mussonine, neps da pil'vekaz. Kaikuččen kun kesklämuz om +24..+29 C° päiči mägiš. Semendkul-vilukul paneb sadegid, voden toižel aigal om kuiv sezon. Vodes paneb sadegid 1300..3000 mm regionidme.
Londuseližed varad oma vas'kkivend, kuld, mec, merenproduktad, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Valdkundan parlamentan pert' [[Panam (lidn)|Panam-lidnas.]] Panam om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de Panamá). Kaik rahvaz valičeb händast da varaprezidentad videks vodeks. Toižen strokun ei ole voimust. Prezident om ohjastusen pämez', paneb ministrid radsijha. Ministrad da üks' varaprezident oma abuiš prezidental. Ohjastusele sab säta käskusid.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (Asamblea Nacional), mugažo rahvaz valičeb sen 71 ühtnijad videks vodeks.
Valdkundan järgenduseližed generaližed valičendad oliba vn 2019 semendkun 5. päiväl, valitihe parlamentan ühtnijoid da prezidentad. Nügüdläine Laurentino Kortiso-prezident sai 33,3%, tuleb radho heinkun 1. päiväspäi. Edeline Huan Karlos Varela-prezident (2014−2019) vägesti 39,1% rezul'tatanke.
Smolensk
Smolensk (Смоле́нск) om lidn da lidnümbrik Venäman i agjan päivlaskmas. Se om Smolenskan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, järed raudtesol'm, vägilidn vspäi 1985. Lidn om olmas Smolenskan rajonan administrativižen keskusen mugažo (ei mülü rajonha), om ümbärtud sen territorijal.
Istorii
Vl 863 eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ustügan aigkirjas kuti järed lidn — krivičuiden heimoiden keskuz. Vl 882 Oleg Endustai anasti lidnad da mülüti sidä Kijevan Venähä.
Panam
Administrativiž-territorialine jagand
Panam jagase 10 agjaks-provincijaks (provincia) da 3 avtonomižeks agjaks (isp. comarca indígena). Völ om 2 avtonomišt ümbrikod agjoiden paloikš. Agjad alajagasoiš 66 ümbrikoks (isp. distrito), niiden keskes 10 oma lidnümbrikod. Ümbrikoid alajagasoiš 630 municipalitetaks (isp. corregimiento).
Smolensk
Istorii
Vozil 1127−1387 Smolensk oli ühtennimižen ruhtinazkundan pälidnaks.
Panam
Eläjad
Panamas elädas panamalaižed. Vl 2014 kaik 3 608 431 ristitud elihe valdkundas. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Äjad panamalaižed oma kaks'kel'žed, 18% tetas francijan kel't, 14% mahttas pagišta anglijan kelel.
Smolensk
Istorii
Smolensk šingotase transportižen mašiništonsauvomižen edheotandoil (SM-lendimed, agregatad jüguavtoiden täht), mašiništonsauvomižel (gazmäričimed, tömašinad ümbriradamha metallad painuden al), brill'jantoiden tehmižen järedal «Kristall»-kompanijal , elektrotehnikal pästandal, sömtegimišton sarakol (maid i sagud, leib i makaronad, liha- i kalaproduktad), mugažo trikotažanfabrik, laboratorižen mašiništon edheotand i painuzkombinat ratas.
Panam
Eläjad
Rahvahad augotižlibundan mödhe (2010): mestizo ottas 65% ristitištos, indejalaižed — 12,3%, afrikalaižed — 9,2%, mulatad — 6,8%, vaugedverižed — 6,7%. AÜV:oiden amerikalaižiden znamasine sodakund. Uskojad oma hristanuskojad: riman katolikad — 85%, protestantad — 15%.
Smolensk
Geografijan andmused
[[Fail:Районы Смоленска.png|thumb|left|250px|Smolenskan administrativižed rajonad vspäi 1979:
Panam
Eläjad
Lidnalaižiden pala om 68,1% (2019). Panaman toižed sured lidnad (enamba 70 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): San Migelito, Tokumen (nened kahted oma Panaman ezilidnad), David, Las Kumbres, Kolon.
Pitalovo
Pitalovo (Пыта́лово, Pitalova) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Pitalovon rajonan administrativine keskuz.
Panam
Ižanduz
Panaman päeksport om antibiotikad (28%), kivivoi (11%); toine eksport om laivad (6%), zelläd (5%), sobad, kuld, bananad, kala, kofe, sahar.
Smolensk
Geografijan andmused
1. Dneprantagaine rajon
2. Leninan rajon
Pitalovo
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1863 kuti pol'stancii raudtel. Vozil 1920–1944 se rajonanke oli mülünu Lätänmaha. Vozil 1925–1937 eländpunktan latvijan nimi oli Jaunlatgale («Uz' Latgalii», Я́унлатгале), vozil 1937–1945 — Abrene (А́брене). Vl 1933 se sai lidnan statusad. Suren sodan aigan lidn oli nacistižen Germanijan okkupacijan zonas (5. heinku 1941 — 22. heinku 1944).