cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francijan kel'
Pagižijoiden lugu om 274 millionad ristituid (2014) kuti mamankel' i toine kel', sidä kesken 76 mln ristituid (2012) kuti mamankel'. Francijan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Reguliruindorganizacijad oma Francijan akademii (fr.: Académie Française, vspäi 1635, sijadase Parižas) i Francijan kelen Kvebekan ohjastuz (fr.: Office québécois de la langue française, OQLF, vspäi 1961, sijadase Monreališ).
Francijan kel' kävutase ÜRO:n i EÜ:n ühteks radkelišpäi.
Irdkosketused
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Bel'gijan keled Kategorii:Burkina Fason keled Kategorii:Burundin keled Kategorii:Čadan keled Kategorii:Francijan keled Kategorii:Kanadan keled Kategorii:Kongon Demokratižen Tazovaldkundan keled Kategorii:Kot d'Ivuaran keled Kategorii:Lüksemburgan keled Kategorii:Monakon keled Kategorii:Ruandan keled Kategorii:Šveicarijan keled
Ustüžnan rajon
Ustüžnan rajon (Устюженский район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Ustüžnanlidn (rajonan eläjiden pol').
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heittihe ümbrikod, i vhesai 1937 rajon mülüi Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 1927.
Geografijan andmused
Znamasine jogi om Molog, läz kaik joged mülüdas sen basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, mouckivi, mel, letked, mec, reskvezi.
Tobmuz
Vs 2014 sügüz'kun 20. päiväspäi Igor' Petrov om rajonan pämez' da Sijaližen Suiman ezimez'.
Vs 2014 keväz'kun 28. päiväspäi Mihail Makarov om rajonan administracijan pämez'. Seičeme ohjandust alištudas rajonan administracijale.
Vspäi 1996 rajonan parlament — Sijaline Suim (ven. Земское Собрание) — radab rajonas (15 ühtnijad). Edel 2006 vot sidä nimitihe Ičeohjastusen Nevondkundal (ven. Совет самоуправления).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 19 716 ristitud.
Kaik om 225 eländpunktad rajonas, sidä kesken üks' lidn, 8 žilod, 214 küläd da 2 futorad.
Toine sur' eländpunkt om Želäbovan nimed žilo (1,0 tuh. rist. vl 2010).
Olland Fransua
Fransua Olland, täuz' nimi om Fransua Žerar Žorž Nikolä Olland (François Gérard Georges Nicolas Hollande; sünd. 12. eloku 1954, Ruan, Francii) om ranu 24. Francijan prezidentan da 66. Andorran ruhtinasen (15. semendku 2012 — 14. semendku 2017). Emmanuel' Makron vajehti händast radsijas.
Biografii
Fransua om sündnu Ruan-lidnha, Žorž-lekarin da hänen Nikol'-akan kanzha. Hän openzihe Valdkundaližen ohjandusen školas.
Olland eläb naimatoman. Hänel om nell' last. Vodespäi 2014 Fransua besedoičeb Žuli Gajie-aktrisanke.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Francijan prezidentad Kategorii:Andorran pämehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ruanha
.ad
.ad om Andorran Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 9. päiväl vilukud. Administriruiše Andorra Telecom-kompanijal. Vl 2015 pol'tošt tuhad domennimid oli .ad-zonas.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal i om röunatud nenil kategorijoil: Andorran rahvahanikad i Andorran torguindmarkoiden pidajad. Ühten ristitun domennimed oma röunatud koume-lugul. Ei sa kävutada specialižid simvolid domennimes. Andorran ohjastuz kodvib kaikuttušt registracijad.
Irdkosketused
A Kategorii:Andorr
San Kristobal' (lidn, Venesuel)
thumb|left|250px|Lidnan kart ezilidnoidenke (2012) San Kristobal' (San Cristóbal [saŋ kɾisˈtoβal]) om lidn Venesuelan päivlaskmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tačir-štatan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
San Kristobal' šingotase cementan, keramikan, tekstilin i kengiden pästandal, sömtegimištol sijaližen torhuden kävutandanke (kofe, tabak, sahar, kukuruz, maplodud, lihaproduktad).
Geografijan andmused
Panamerikaine mante mäneb läz lidnad.
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 743 924 ristitud.
Štatan kaks' universitetad ratas lidnas: eksperimentaline (UNET) i katoline (UCAT).
Homaičendad
Kategorii:Venesuelan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jaunde
Jaunde (Yaoundé [ja.un.de], mugažo anglijan kelel, virktas [ˌjɑːʊnˈdeɪ]) om Kamerunan pälidn da üks' kahtes kaikiš surembas lidnaspäi (toine om Dual-port). Lidn om Keskuzagjan da sen Mfundi-departamentan (fr. Mfoundi, 297 km²) administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Germanijan protektoratan aigan vll 1887−1889 kuti maižanduseline tedoiduzstancii i torguindan keskuz (kaučuk, elefantanlu). Vll 1922−1940 oli Francijan Kamerunan pälidnaks, vspäi 1960 om valdkundan pälidnaks.
Jaunde šingotase sauvondal, sömtegimištol (maid, olud, kofe, kakao, sahar), punümbriradmižel, savesižiden i stökoltavaroiden tehmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, Kamerunan mägitazangištol, 750 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dual-porthasai om 202 km päivlaskmha orhal vai 263 km avtotedme. Sur'veded oleldas paksus (130 vll 1980−2014).
Jaunde om departamentan üks'jäine kommun i jagase seičemeks nomeruidud rajonaks (Jaunde-I..-VII).
Eläjad
Vspäi 1962 Jaunden universitet (I i II) om olmas lidnas. Üläopendusen toižed aluzkundad ratas lidnas: maižandusen üläškol, Nacionaline politehnine üläškol, Pedagogine üläškol, Nacionaline administriruindan škol, Rahvahidenkeskeižiden kontaktoiden institut, sodaškol, privatine Keskmäižen Afrikan katoline universitet.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad i jonused ühtenzoittas Dual-meriportanke.
Rahvahidenkeskeine civiline Jaunde-Nsimalan-lendimport (NSI, 209 tuh. passažiroid vl 2009) sijadase 27 km suvhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Afrikan lähižihe i järedoihe pälidnoihe, Parižha i Kasablankha, mugažo Kamerunadme. Toine Jaunde-lidnan lendimport (YAO) kävutase vaiše sodaaviacijal i sijadase 3 km suvhe lidnan keskusespäi.
Mail'manpän Sar' (ATOW1996)
Jäl'gmäižiden andmusiden mödhe, Mail'manpän Sar' a. k. a. ATOW1996 om kaikiš pohjoižemb punkt Mas. Mülüb Grenlandha (Danii), sijadase severziš-se kilometriš pohjoižemb Morris-Džesup-nemespäi.
Se om lujas pen' elätoi sar' (šher) 10 metrad pitte da üks' metr levette. Sar' sai sen päižen ATOW1996-nimen «Top of the World» (vepsäks — „Mail'manpä“) -ekspedicijan oiktastuseks, kudamban aigan, 1996-ndes vodes, «ATOW1996» om avaitud. Lühenduz anglijan kelen «American Top of the World»-frazan ezmäižiš kirjamišpäi.
Toižed pretendentad Man kaikiš pohjoižemban punktan arvol oma:
Kategorii:Grenland Kategorii:Danijan sared Kategorii:Sared kirjamišton mödhe
Kamišin
thumb|left|250px|Lidnan nägu Man kaimdajaspäi (2007, päivnouzm om ülähäs) Kamišin (Камы́шин) om Venäman lidn da lidnümbrik Volgogradan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan koumanz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Kamišinan rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1668 kuti lidnuz. 18. voz'sadan augotišespäi sen nimi oli Dmitrijevsk, ph. Mitrein (Salonikilaižen) nimen mödhe. Vl 1780 se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Om kaičenus äi torgovanoiden vanhid pertid.
Lahdenpohj
Istorii
Vl 1812 eländpunkt kuti Viipurin gubernijan pala oli mülünu Suomenman surhe ruhtinazkundha, vspäi 1917 — Suomenmaha. Edel 1924. vot eländpunkt oli Jakkimankülän palaks Sieklahti-nimenke. Vspäi 1925 zavottihe sauda fanertegint. Lahdenpohj om Karjalan palaks Tal'vsodan jäl'ghe, vspäi 1940. Vl 1945 Lahdenpohj-radnikžilo sai lidnan statusad. Nügüd' Jakkimanžilo mülüb Lahdenpohjaha, vastkarin enččele.
Kamišin
Istorii
Kamišinan ižandusen päsarakod oma valamiž-mehanine (gazkranad, montažinstrumentan zbrujad), stökoltaran i puvillkanghiden pästand, sömtegimišt (leibänkombinat, maidon edheotand, sömproduktoiden kombinat), mugažo valamiž-ferroühthesuladusiden tegim i omblendedheotand oma olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgaveren ülüdel, 50 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Reljef om kukhikaz. Kamišin vedase Kamišink-jogensun randištol (Камышинка 10 km pitte), pidust' Volgogradan vezivaradimen (Volgan) oiktad randad 11 kilometras. Matkad Volgogradan röunhasai om 180 km suvipäivlaskmha, Saratovhasai — 194 km pohjoižhe. Nikolajevsk-lidn seižub Volgas päliči (vides kilometras), toine lähembaine lidn om Petrov Val 10 km päivlaskmha raudtel vai avtol.
Lahdenpohj
Istorii
Lahdenpohjan sured edheotandad oma faneran pästandan kombinat, leibäntegim, likörantegim.
Kamišin
Geografijan andmused
Kamišin om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt, jagase läz 23 lidnanlaptaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 119 565 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 127..129 tuhad vozil 1993−1998 i 2002−2003. Vl 2017 kaik 111 775 ristitud eliba lidnas.
Lahdenpohj
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas, seižub Ladoganjärven lodehližel randištol, sen 12-kilometrižen Jakimvaran lahten edembaižel randal. Pen' Auranjogi (Аурайоки 19 km pitte) lankteb Ladogha lidnan territorijal. Matkad lidnaspäi Petroskoihesai om 223 km päivlaskmha orhal vai 289 km avtotedme. Matkad Piterihesai om 176 km suvhe orhal vai 231 km A121-avtotedme. Matkad Suomenman röunhasai om 25 km lodeheze orhal. Lähembaine lidn om Sortaval 33 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 42 km avtotedme.
Kamišin
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 94,6%, ukrainalaižed — 1,4%, saksalaižed — 0,9%, armenijalaižed — 0,6%, totarlaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 2,0%.
Lahdenpohj
Geografijan andmused
Lahdenpohj om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Kamišin
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan kafedraline päjumalanpert' (1825) i koume jumalanpertid. Islaman pühäpert' om olmas.
Lahdenpohj
Eläjad
Vl 1959 lidnan eläjiden lugu oli 7 787 ristitud. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 813 ristitud. Rajonan ristitišton viž ühesandest eläb lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 600 eläjad vl 1996. Vl 2017 kaik 7 449 ristitud elihe lidnas.
Karjalan sild (Piter)
thumb|right|250px|Karjalan sild vn 2013 sügüz'kus Karjalan sild (Карельский мост) om teraraudbetonine üks'keskustaine avtotesild Piterin Merenrandaižes rajonas. Se om letud Mustjoges päliči. Saudihe vozil 2010−2012, nimitihe Karjalan kujon mödhe.
Lahdenpohj
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: Ill'a-endustajan jumalanpert' (letihe vll 1997−2005), ph. Valentin-moknikan časoun' (vspäi 2004), ph. Jurgii-vägestusenkandajan časoun' (om saudud vodele 2003 vai aigemba). Vozil 1850−1977 lüteranine jumalanpert' oli Jakkim-žilon territorijal, se pühäpert' mülüti koumed tuhad ristituid, paloi, jändused oma kaičenus.
Kamišin
Eläjad
Profopendusen aluzkundad oma Kamišinan industrialiž-pedagogine, politehnine , biznesan i medicinan kolledžad, Kamišinan tehnologine institut (Volgogradan valdkundaližen tehnižen universitetan filial), Volgogradan čomamahtoiden institutan filial , üläopendusen toižiden aluzkundoiden palakundad.
Karjalan sild (Piter)
Sild om 33 m pitte i 13 m levette. Se sijadase Karjalan kujon ladvas da Železnäk-merimehen irdan zavodindas, om saudud ühtenzoitmaha niid kuti Kolomäžskii-teveimen pala (letihe vspäi 2007). Sildan projekt om sätud «Lenpromtransprojekt»-organizacijal i sen A.A. Holomjov-inženeral. «Lenmostostroi»-trestan SU-2-palakund sauvoi sildad Je.S. Simonov-inženeran ohjandusen al.
Lahdenpohj
Eläjad
Sortavalan kolledžan palakund Lahdenpohj-lidnas om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Kamišin
Eläjad
Lidnan Duman ezimez' om Vladimir Ponomaröv vn 2014 uhokuspäi. Edel vn 2018 redukud Duman ezimez' oli lidnümbrikon pämehen, sid' Administracijan pämez' kändihe lidnümbrikon pämeheks. Stanislav Zinčenko radab lidnan Administracijan pämehen vn 2014 keväz'kuspäi.
Transport
Ühtennimine raudtestancii om lopstancijaks «Tambov — Petrov Val — Kamišin»-jonol vspäi 1894. Borodinan avtotesild ühtenzoitab Kamišinkan randoid (vanh lidn da uz' lidn).
Ehtatimed ujudas Volgas päliči jädumatomal pordol (järgeližešti 15. sulaku — 15. kül'mku), avtod il'mpölusel — tal'vel. Jogiport om lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad Kategorii:Volgogradan agjan lidnümbrikod *
Lahdenpohj
Eläjad
Lidnankundan pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeližed lidnankundan pämehed oma Jurii Filimonov (keväz'ku 2017 — reduku 2019) i Irina Kakovka (2014 — keväz'ku 2017). Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2021 sulakus, rajonan administracii tegeb sen velgusidme. Lidnan Administracijan jäl'gmäine pämez' om Ramiz Kazimov (Рамиз Казымов, uhoku 2017 — uhoku 2021).
Karjalan sild (Piter)
Sauvuz kogoneb 12 päižes balkaspäi, ned oma ühtištudud keskneze i avtotepalan monolitižel raudbetonižel apakol. Keskust om 20,4 m pitte. Alused oma tehtud monolitižes raubetonaspäi vajil. Kaks' ted oma avtolikundan täht. Trotuarad jaugnikoiden täht oma erigoittud avtoteišpäi metalližel šoudul. Metalline aid koveritomanke kuvanke röunatab sildad, sanktad pachad ozrikkivespäi sijadasoiš aidoiden agjoiš alusiden päl.
Lahdenpohj
Transport
Üks'jäine avtobusmaršrut ühtenzoitab Jakkim-stancijad Huuhkanmäki-seižutezpunktanke. Avtobusad ajeltas Sortavalhasai, Petroskoihesai i Piterihesai.
Jakkim-raudtestancii (Яккима, avaitihe vl 1893) om «Piter — Sojärv»-raudtekeskustal. Venehstancii om lidnan randal.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad * Kategorii:Ladog
Cerii
thumb|left|200px|Cerii
Cerii (Ce — cerium latinan kelel) om 58nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period).
Saturn
thumb|right|250px|Saturnan fotokuva [[Kassini—Güigens-stancijaspäi]]
Cerii
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harvahk Man kores, pala — 70 grammad tonnas. Om nimitadud penen Cerer-planetan mödhe (Ceres), sen nimi libub rimalaižiden man vägen Cerera-jumalnaižespäi. Vl 1839 ročilaine Karl Gustav Mosander-himik sai metallad ezmäižen kerdan.
Saturn
Planet om tetab ristitkundale amuižiš aigoišpäi. Rahvahidenkeskeine nimituz om anttud Amuižen Riman manümbriradmižen Saturn-jumalan mödhe.
Ümbrikirjutand
Saturnan perigelii om 1 353 572 956 km (läz 9 astronomišt ühtnikad), afelii om 1 513 325 783 km (läz 10,1 astronomišt ühtnikad). Planet punose ümbri Päiväižes da tegeb kogonaižen punondan 29,46 maižes vodes. Päivesen hätkeližuz om 10 časud 32..33 minutad. Lujad kovad tulleid puhudas Saturnal, 1800 kilometrhasai časpigudenke. Keskmäine radius om 58 232 ± 6 km (vaiše videndesen penemba mi Jupiteral). Planetan mass om 95,2 kerdad enamba mi Man mass. Keskmäine ninevuz om 0,687 g/sm³, se om sisteman üks'jäine planet, kudamban ninevuz om vähemba mi vedel. Joudjan lanktusen pigustuz ekvatoral om 10,44 m/s² (läz mugoine om Mal i Neptunal).
Cerii
Fizižed ičendad
Cerii om pehmed tagokaz notked raudhahk mametall. Voib olda nell' kristallišt modifikacijad.
Saturn
Ümbrikirjutand
Planet kogoneb vezinikaspäi (96%) i gelijaspäi (3%) tobjimalaz. Südäitukun mass om 9..22 Man massad, se om pen' Saturnan suruzihe kacten i mülütab raudad, nikelid i jäd, metalline vezinik kattab sen pindad. Lämuz südäitukun keskuses sase 11 700 C°. Planet sädegoičeb avarudehe kahthe polenke kerdha energijad enamba, mi sab Päiväižespäi, sel'gitadas Kel'vinan — Gel'mgol'can mehanizmal (lämuden ližaduz planetan ahtištandan tagut) i kondensiruidud gelijan tippuiden lanktendal südäitukun pindale.
Cerii
Fizižed ičendad
Atommass — 140,116. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,757 g/sm³. Suladandlämuz — 1068 K (795 C°). Kehundlämuz — 3716 K (3443 C°).
San Kristobal'
San Kristobal' (San Cristóbal [saŋ kɾisˈtoβal] «pühä Hristofor») om toponim ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Cerii
Fizižed ičendad
Londuseline cerii kogoneb nelläs stabiližes izotopaspäi: 136Ce (0,185%), 138Ce (0,251%), 140Ce (88,450%) i 142Ce (11,114%). Sen ližaks, tetas 35 ratud izotopad 119..135, 137, 139, 141, 143..157 atommassanke, i 10 izomärad, kaikiš hätkemb om 144Ce-izotop 284,89 päiväd pol'čihodamižen pordonke.
Saturn
Ümbrikirjutand
Kaik om olmas 83 Saturnan kaimdajad. Titan om kaikiš suremb niišpäi.
Cerii
Himižed ičendad
Cerii om seižmatoi il'mas i kändase hilläšti hapanduseks. Muigotandmärad: +4..+1. Element om hüvä katalizator.
Saturn
Homaičendad
Kategorii:Planetad Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe
Cerii
Kävutand
Ottas kävutamižhe cerijad metallurgijas, optikas, medicinas.
Stronghold (vändoiden serii)
Stronghold om kompjuterižiden vändoiden strategijan žanras serii.
Serijan säi om Firefly Studios.
Vändod
Kategorii:Stronghold
Bangi
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1889 kuti francine sodapost. Se oli kolonijan administrativižeks keskuseks, vspäi 1960 ripmatoman valdkundan pälidn. Bangin universitet om avaitud vl 1970.
Bangi om torguindan i kommercijan keskuz. Valdkundan kaik irdpol'ne torguind tegese pälidnas, puvill, pumaterialad, kofe i sizal' lähttas eksportaks. Tehtas nenid produktoid Bangiš: tekstil', sömtavarad (sidä kesken olud), kengäd, muilad. Jogiport i rahvahidenkeskeine lendimport ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan suvipäivlaskmas, Ubangi-jogen oiktal pohjoižel randal (Kongo-jogen oiged ližajogi), 369 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nimituz znamoičeb «kos'ked», ned oma jogen mödvedhe. Kongon Demokratine Tazovaldkund da sen Zongo-lidn levinedas jogen vastrandal, lidnad ühtenzoittas ehtatimel.
Eläjad
Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 734 350 ristitud. Valdkundan ristitišton tobj pala eläb pälidnas da läz sidä.
Homaičendad
Kategorii:Keskafrikan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Matematik
thumb|right|250px|«[[Afinad|Afinoiden škol» (kuvan pala). Rafael', voziden 1509−1511 keskes.]] Matematik (μᾰθημᾰτικά mafematika < μάθημα mafema — «tedoiduz», «tedo») om strukturiden, järgendusen, kesksidoiden tedo. Se libui istorižil teil objektoiden lugendan, maričemižen da forman ümbrikirjutamižen operacijoišpäi. Nügüd' sätas matematižid objektoid realižusen objektoiden idealizacijal i kirjutadas niiden ičendoid formalizuidud kelel, vajehtui om sen «kirjameks».
Eziauguižešti ottas avaruden i verdan kosketusid, märitas niid luguikš i sadas abstraktižid kosketusid. Tedoitud objektoiden ičendad formuliruišoiš kut aksiomad vai märitas jo matematižen objektan nimikirjuteseks. Sid' tehtas todesižid ühthevendoid (teoremoid) niiš ičendoišpäi logikan ohjandimiden mödhe. Teorii sädase, i objektan idealine matematine model' om vaumitud. Nügüd'aigaine matematik tedoidab niid modelid mugažo.
Matematik ei mülü londusentedoho, no sen apparat kävutase levedali naturaližil tedoil sädamha tarkoiktan ümbrikirjutamižen modelid da samha uzid rezul'tatoid.
Tedon pätemad:
Matematikan päjagused:
Magadanan agjan lidnad
Kaik om kaks' lidnad (город) i 23 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Magadanan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Muretud lidnad:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Indii
Indii (भारत Bhārat, India), oficialižikš Indijan Tazovaldkund (भारत गणराज्य Bhārat Gaṇarājya, Republic of India), om kaikiš suremb valdkund Suviazijas ristitišton da pindan mödhe. Pälidn om Uz' Deli.
Keled
Indijan regionaližed oficialižed keled, kaik om 21: assaman, bengalan, gudžarati, dogri, konkani, maithili, marathin, nepalan, orijan, päivnouzmpandžaban, sanskrit, sindhin, urdu, kašmiran, kannadan, malajalam, tamilan, telugun, santali, bodo, manipuri.
Istorii
Vn 1947 17. päiväl elokud Indii tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi da linni sen dominionaks.
Vn 1950 26. päiväl vilukud Indii kändihe tazovaldkundaks, sai täut ripmatomut. Ezmäine i nügüdläine vn 1949 Konstitucii (भारतीय़ संविधान Bhāratīja sanvidhāna, Constitution of India) tuli väghe sil-žo päiväl, se om väges läz jogavoččidenke vajehtusidenke.
Vl 1974 Indii kodvi ičeze ezmäšt atombombad manaluižel poukahtusel.
Geografii
thumb|left|250px|Indijan topografine kart. Indii om mavaldkundröunoiš Pakistananke päivlaskmas, Kitain, Nepalan da Butananke pohjoižpäivnouzmas, Bangladešan da Mjanmaranke päivnouzmas. Sen ližaks, Indijal om meriröunoid Indonezijanke suvipäivnouzmas, Šrilankanke suves da Mal'divan Saridenke suvipäivlaskmas. Džammu da Kašmir-štat om olnu ridasižeks territorijaks, se röunatab Afganistananke lodehes.
Valdkundan pind om 3 287 590 km². Randanpirdan piduz om 7 517 km, niišpäi 5 423 km om kontinentižel Indijal, 2 094 km — Andamanan, Nikobaran da Lakkadivan saril Andamanan meres. Indijan päivlaskmaižed randad lainištab Indižen valdmeren Arabijan meri, i päivnouzmaižed randad — Bengalijan laht.
Gimalajad da niiden ezimägištod oma Indijan pohjoižel da pohjoižpäivnouzmaižel röunal. Dekan-mägitazangišt otab Indostan-pol'saren südäipalad. Kaikiš korktemb čokkoim om Kančendžang-mägi (8586 m, koumanz' kortte Mas), se sijadase Nepalan da Butanan keskes. Znamasižed joged oma Gang ližajogidenke da Brahmaputra. Surid järvid ei ole.
Klimatan nell' toižendad om Indijas: neps tropine, kuiv tropine, subtropine mussonine da korktoiden mägiden. Valdkundan tobmas palas koume sezonad oleleb vodes: neps da räk (suvipäivlaskmaine musson, kezaku-reduku, paneb sadegid nell' videndest), viluhk da kuiv (pohjoižpäivnouzmaine passat, kül'mku-uhoku), lujas räk da kuiv (keväz'ku-semendku). Vilukun keskmäine lämuz om +15 C° pohjoižes da +27 C° suves. Kaikiš räkämb ku om semendku +28..+35 C° kesklämudenke ani kaiktä. Paneb sadegid 1500..3000 mm vodes valdkundan territorijan tobmal palal, 12 tuh. millimetrihesai (Čerrapundži päivnouzmas). Lodehpolen da Dekan-platon päivlaskman klimat om kuivamb, 400..750 mm vodes.
Tobmuz
thumb|oiged|250px|Valdkundan ohjastusen sauvuz [[Uz' Deli|Udes Deliš.]] Ohjandusen form om federativine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (राष्ट्रपति Raštrapati «car'kundan käskii»), elektoraline kollegii (kogoneb parlamentan ühtnijoid molembiš kodišpäi) änestab händast da varaprezidentad videks vodeks. Prezident om käskusenandajan, radonoigendajan da käskuzkundaližen tombuziden formaline pä, hän om armijan päkäsknik, paneb päministrad radsijha. Kaik ohjastusen ministrad oma miččen-se parlamentan kodin ühtnijad.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed pävaličendad oliba seičemepordhaižed vl 2019 sulakun 11. päiväspäi semendkun 19. päivhäsai. Indijan prezident om Ram Nath Kovind, änestihe händast vn 2017 17. päiväl heinkud (sai 65,65% änid), tuleb radho heinkun 25. päiväspäi. Nügüdläine päministr om Narendra Modi vs 2014 semendkun 26. päiväspäi. Pranab Kumar Mukerdži om edeline prezident (2012−2017).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Indijan štatad da territorijad.
Indii jagase 28 štataks da 8 nevondterritorijaks (2019). Štatad alajagasoiš 732 ümbrikoks (distriktaks).
Eläjad
Vn 2016 heinkus valdkundan eläjiden lugu oli 1 266 883 598 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Indii otab kahtenden sijan mail'mas ristitišton lugun mödhe (Kitain jäl'ghe).
Etnižed gruppad (2000): indiž-arižed rahvahad — 72%, dravidižed rahvahad — 25%, mongoližed da toižed rahvahad — 3%.
Mamankelen mödhe (2011): hindi — 43,6%, bengalan kel' — 8,0%, marathin kel' — 6,9%, telugun kel' — 6,7%, tamilan kel' — 5,7%, gudžarati — 4,6%, urdu — 4,2%, kannadan kel' — 3,6%, orijan kel' — 3,1%, malajalam — 2,9%, päivnouzmpandžaban kel' — 2,7%, assaman kel' — 1,3%, maithili — 1,1%, toižed keled (sidä kesken regionaližed dogri, konkani, nepalan, sanskrit, sindhin, kašmiran, santali, bodo, manipuri) — 5,6%. Anglijan kel' om valdkundan opendusen, torguindan da politikan rahvahidenkeskeine kel'. Hindustani om levitadud valdkundan pohjoižes paginkel' oficialižeta statusata.
Religijan mödhe (2011): induistad — 79,8%, islamanuskojad — 14,2%, hristanuskojad — 2,3%, sikhad — 1,7%, toižed uskojad i märhapanendata — 2,0%.
Indijan lidnad-millionerad (vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, enamba 3 mln. ristituid, 10 lidnad): Mumbai, Deli, Bangalor, Haidarabad, Ahmedabad, Čennai, Kolkat, Surat, Pun, Džaipur.
Ižanduz
Indijan rupijan znam: 7px.
Vl 2012 Indijan päeksport oli kivivoi (19%), juvelirižed tegesed da brill'jantad (7%), zelläd (4%); toine eksport — ris (2%), avtod (2%), himižtegimišton produkcii, sobad.
Tavi
thumb|right|250px|Tavin munad Tavi (dial. mugažo čiruškaine, davič, redusorz; Anas crecca) om kezalindun erik. Se mülüb Sorzanvuiččed-sugukundha, kaikiš peneb jogisorzišpäi. Putub vastha Evrazijadme päiči Arktikas i Keskuzazijan letkesižiš maiš, Afrikan pohjoižes.
Uden voden kuz'
Vero libui Saksanman lidnalaižes kul'turaspäi Uden voden zavodindal. Tegihe populärižeks Venämas i anglijankel'žiš maiš 19. voz'sadaspäi.
Tavi
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznuded eričud oma 34..38 sm pitte, suugiden maihutuzkeskust sase 58..64 santimetrhasai. Ižačun veduz oleleb 250..450 g, emäčud kazdas 200..400 grammhasai. Teravad da kaidad suugad abutadas leta läz püštoikti kaidoiš pil'vesekahiš uitoišpäi. Täuz'kaznuded tavid oma mectusen objektaks.
Uden voden kuz'
Tradicijan mödhe čomitadas kuzid pranzikale. Kuz' oleleb ratud vai londuseline. Erasti vajehtadas sidä erigoittud oksil kaičemha eläbad pud vai čomitadas eläbid kuzid pertin ezitanhas. Kävutadas toižid-ki igähižvihandoid kavag'puid: piht, pedai. Pandas kuzid irdal i pertiš praznikan aigaks.
Tavi
Ümbrikirjutand
Lind pezoitelese paroil, toižen aigan elädas joukuil.
Uden voden kuz'
Homaičendad
Kategorii:Uz' voz' Kategorii:Raštvad
Tavi
Söte
Tavinpoigaižed mahttas söttas vedel elon ezmäižes päiväspäi i kätas täuz'kaznuzil elon ezmäižel vodel. Tavi sötlese madalas vedes vai nimakahil čirakoil. Otab sömäd pohjaspäi kärauten veden pindal, čukloitelendata. Söb živatoid kevädel da kezaaigal (mollüskad, madod, gavedid, rakanvuiččed), kazmusid sügüzel da tal'vel (vezikazmusiden semned, sarahein da toižed heinäd, risan villäd).
Homaičendad
Kategorii:Sorzanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Latinan kel'
Latinan kel'  (ičeze nimituz: lingua latina [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna]) om kolnu indoevropine kel', kudamban znamoičend om luja ristitkundan istorijan täht. Se om Vatikanan i Mal'tan ordenan oficialine kel', mugažo katoline jumalankodikund i biologad kävutadas sidä levedali.
Istorii
thumb|right|250px|Kelen kaikiš lujemb leviganduz — Rimalaine imperii Trajanan ohjandusen lopus (117. voz' m.e.) Latinan kel' oli Mad'jaranman kunigahusen üks'jäine oficialine kel' 11. voz'sadaspäi vhesai 1844. Kel' augotihe nügüdläižen Riman ümbrištos 2. voz'tuhaspäi EME. Literaturine kel' šingotihe Rimalaižen imperijan aigan. Romanižed keled šingotihe latinan kelespäi 9.-12. voz'sadal meiden erad.
Läz 100 ristituid kävutadas kel't jogapäiväližes elos (2013). Lähembaižed nügüdläižed keled oma sardinijan kel' i italijan kel'.
Reguliruind
Latinan kelen Papan akademii (latin. Pontificia Academia Latinitatis) sijadase Vatikanas. Nece kelen akademii om reguliruindorganizacijaks vspäi 2012, edel sidä oli Papan tedoakademijan palaks. Erižed organizaciad reguliruidas botanikan i zoologijan kirjkelid. Rahvahidenkeskeižen associacijan kazmusiden taksonimijas keskuz sijadase Bratislavas (Slovakii), rahvahidenkeskeine laudkund zoologižes nomenklaturas — Londonas (Sur' Britanii).
Homaičendad
Kategorii:Kolnuded keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Vatikanan keled
Zaharova Marija
Marija Vladimirovna Zaharova (Мария Владимировна Захарова; sünd. 24. tal'vku 1975, Moskv, NSTÜ) om Venäman diplomat, radab Venäman röunantagaižiden azjoiden ministruses, sen Informacijan i painmižsanan departamentan direktor. Venäman röunantagaižiden azjoiden ministrusen oficialine ezitai (vs 2015 elokun 10. päiväspäi). Hän om istorižiden tedoiden kandidat (2003).
Tuleban aigan diplomat mäneti laps'aigad Pekinas, kus hänen kazvatajad radoiba. Vl 1998 Marija Zaharova kändihe MGIMO:n rahvahidenkeskeižen žurnalistikan fakul'tetan pästnikaks «päivnouzmmantedo»- i «žurnalistik»-specialižusidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venäman diplomatad Kategorii:Venäman politikanmehed Kategorii:Diplomatad kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Moskvha
Prai
Prai (Praia [ˈpɾajɐ] «kül'bendrand») om Kabo Verden pälidn da kaikiš suremb lidn, Atlantižen valdmeren port (kahtenz' surtte valdkundas).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ülüdel sättujanno merikaranno 16. voz'sadal, kalanpüdajiden Praia de Santa Maria-külä mainitase vl 1516. Sirtihe sariden keskust sihe vl 1770. Porto-Prai sai lidnan statusad oficialižešti vl 1858. Kätihe ripmatoman valdkundan pälidnaks vn 1975 heinkus.
Prai šingotase kalan püdandal i ümbriradmižel, sauvondmaterialiden tehmižel (raudbeton, keramik), meblin pästandal, rahvahanpramozlan edheotandoil, turizmal i bankoil, mugažo omblendtegmištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Santjagu-saren suvipäivnouzmaižel randal, 1 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Istorine Plato-keskuz om saudud ülüdel.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 130 271 ristitud, valdkundan nelländez i saren pol'. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Nell' eläjad videspäi om katolikad.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Taksid ühtenzoittas saren toižidenke eländpunktoidenke. Meriportan eksport om apel'sinad, sahar i kofe.
Rahvahidenkeskeine Prai-lendimport (RAI, 662 tuh. matknikoid vl 2017) sijadase 3 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Lissabonha i Kasablankha, Afrikan lähižihe pälidnoihe, mugažo Kabo Verden tahoiže.
Irdkosketused
Kategorii:Kabo Verden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Kotel'nikovo
thumb|left|250px|[[MiG-21 Kačan lendajiden školan alajagusen muštoks (oli olmas vhesai 1998)]] Kotel'nikovo (Коте́льниково) om Venäman lidn Volgogradan agjas, suvipäivlaskmaiženno röunanno. Se om Kotel'nikovon rajonan administrativine keskuz da lidnankund.
Istorii
Kotel'nikovo šingotase leibäntegimel i sauvondmaterialiden tehmižel. Kaliisolan järed Gremäčinskii-küllästamižtegim om sauvomas läz lidnad.
Geografijan andmused
Kotel'nikovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 20 428 ristitud, rajonan ristitišton viž ühesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 20 800 eläjad vozil 1996−2001.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om avaitud lidnas.
Biznesan kolledž i profškol oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Peugeot 308
thumb|right|250px|Peugeot 308 «Peugeot 308» (Pežo 308) om francižen Peugeot-kompanijan C-klassan avto.
Pästandan augotiž — voden 2007 sügüz'ku. Vspäi 2013 tehtihe kahtent pol'ved. Vajehti Peugeot 307-avton model'rives. Vn 2021 semendkus koumanden pol'ven ühthekeradamine zavodiše, avton transmissii kändihe gibridižeks (benzin/dizel' elektrolikutimenke).
Ezmäižiden pol'viden dizainan toižendad: hetčbek (5 uksed i 5 sijad, 3 uksed i 4 sijad), universal (5 uksed, 5 sijad), sedan (4 uksed i 5 sijad), kupe (2 uksed i 4 sijad).
Bränsk
thumb|left|250px|Bränskan administrativižed rajonad: {{legend|orange|Bežican rajon}} {{legend|green|Fokinan rajon}} {{legend|yellow|Nevondkundaline rajon}} {{legend|fuchsia|Volodarskijan rajon}} Bränsk (Брянск) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Bränskan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ph. Ipatijan jumalankodin aigkirjas vl 1146 kuti Debränsk-lidn. Kaivandusiden andmusiden mödhe, eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadan lopus, lugetas vl 985.
Bränsk šingotase transportižel mašiništonsauvomižel (soda- i jüguavtoiden šassid, traktorad, avtovedimed, lämuzvedimed, vagonad, asfal'tanpanijad, libutimed), Bežickan terasenvalamižtegimel, sauvondmaterialiden pästandal (beton, lämuzizoläcii), sömtegimištol (vin, konditerižed tegesed, jauh, olud, maid- da lihaproduktad), himižel tegimel, bumagfabrikal i omblendedheotandoil.
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +6,2 C°, paksud sulasäd oleldas tal'vel. Ekstremumad oma −41,8 C° i +38,4 C°. Paneb sadegid 683 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (63..87 mm kus).
Kaik koume žilod mülüdas lidnümbrikho Bränskan ližaks: Vauktad Randad, Sur' Polpino, Radica-Krilovk. Lidnümbrikon pind — 186,73 km². Bränsk-lidn jagase nelläks (vspäi 1956) administrativižeks rajonaks, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš. Žilod alištudas lidnan rajoniden tobmudele.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 415 721 ristitud, lidnümbrikon — 435 245 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 460 tuhad eläjid vozil 1991−1999 (462 tuh. rist. vl 1997). Vl 2018 kaik 405 723 ristitud elihe lidnas i 423 981 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Kaik viž üläopendusen aluzkundad, toižiden lidnoiden (Moskv, Piter) koume filialad, viž tehnikumad i seičeme kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš. Kaikiš znamasižemb om Bränskan valdkundaline universitet (alusenpanend 1930, nügüdläine nimi vspäi 2001, kümne fakul'tetad).
Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Hlimankov (reduku 2014 — sügüz'ku 2019).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, ezilidnelektrojonused, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas i ezilidnas. Bränsk om järed raudtesol'm. Avtote ümbärdab lidnad päivlaskmaspäi.
Rahvahidenkeskeine civiline Bränsk-lendimport (BZK / БРЯ / UUBP, 20,4 tuh. passažiroid vl 2017) sijadase 14 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, seičemes kilometras röunaspäi Oktäbr'skoje-žilonno. Tehtas reisid Piterihesai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * * Kategorii:Bränskan agjan lidnümbrikod
Medvežjegorsk
Medvežjegorsk (Медвежьего́рск, Karhumägi, Karhumäki) om Venäman lidn Karjalan Tazovaldkundan keskuzpalas. Se om Medvežjegorskan rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn, mugažo Änižentagaižen znamasine keskuz. Rajonan ristitišton pol' eläb lidnas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1916 kuti žilo Medvežja Gor-raudtestancijanno (Медвежья Гора) udel «Piter — Murmansk»-raudtekeskustal. Stancijan nimi om mugoi-žo nügüd'. Vozil 1930−1933 žilo oli Vaugedmeren-Baltijanmeren veziten sauvondan ohjastuzkeskusen i kazvoi lujas. Veziten ohjastuzkeskuz sijadase täs nügüd'-ki. Vl 1938 Medvežja Gor-radnikžilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke.
Medvežjegorskan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine i laivansauvomine. Mugažo šebin'tegim, leib- da maidtegimed, jogiport i raudten depo ratas lidnas. Kaks' turizmkompleksad i adivpert' ratas matknikoiden täht.
Geografijan andmused
Klimat om ven meren pirdoidenke.
Vičk-žilo da Pergub-stancii mülüdas lidnankundha (om sätud vl 2004) Medvežjegorskan ližaks, niiden ühthine ristitišt oli 216 eläjad vl 2016.
Tobmuz
Järgenduseližed valičendad lidnankundan Nevondkundha (Совет поселения) oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud (koumanz' kucund). Kaik rahvaz valičeb sen 15 ezitajid videks vodeks.
Lidnan Nevondkundan edeline ezimez' om Tat'jana Kaštanova vn 2017 tal'vkuhusai. Lidnankundan Administracijan edeline pämez' om Aleksei Molčanov (2013 — heinku 2016). Administracii om likvidiruidud vn 2020 keväz'kule, sen jäl'ghe Lidnankundan Nevondkundan ezimez' om lidnan pämehen. Ende Administracijan pämez' radoi lidnankundan pämeheks.
Eläjad
Vl 1939 lidnan eläjiden lugu oli 12 108 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20 373 eläjad vl 1989. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 15 533 ristitud.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Illä-endustajan jumalanpert' (om letud vl 1994 nevondkundaližen sauvusen alusel) i Jumalanmaman Emäganpäivän časoun' (om saudud vl 2008).
Segežan Pohjoižen kolledžan alajaguz (edel 2019. vot Medvežjegorskan tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Kol-avtote (R-21, mülüb E105-avtotehe) mäneb läz lidnad päivlaskmpolel. Lidn om federaližen A-119-avtoten loppunkt (Vologd — Medvežjegorsk).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad * Kategorii:Änine
Armastuz
thumb|right|200px|[[Südäimen simvol|Südäin om armastusen simvol]] thumb|right|250px|«Keväden aig», [[Pjer Ogüst Kot-pirdajan voikuva (1873)]] Armastuz om mujand, harakterine ristitun täht, süvä siduz toiženke ristitunke vai objektanke, süvän simpatijan mujand.
Armastuz om üks' fundamentaližiden i ühthižiden temoiden mail'man kul'turas i čomamahtos. Sekoimižed armastuses i sen analiz nägusen ladus puttas jo amuižiš filosofižiš sistemoiš i literaturižiš muštnikoiš.
Amuižed grekalaižed erištiba armastusen toižendoid: kanzas («storge»), sebranikoiden keskes («filija»), romantine armastuz («eros») i ičtazandmižen armastuz («agape»).
Mel'dünd om lühüdaigaine mujand i armastusen naceine edelkävui. Vastal'ne armastusele mujand om nenalöudand, mugažo üks'kaikižuz. Armastuz om koumen hüvän keskes hristanuskondas (uskond, toiv, armastuz).
Armastushe sidodud vepsän muštatišed
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi.
Homaičendad
Kategorii:Filosofižed terminad
Pälidn
thumb|right|250px|[[Moskv om Venälaižen Federacijan pälidn]] Pälidn om ripmatoman valdkundan vai avtonomižen territorijan oficialine vanhemb lidn. Valdkundaližen tobmuden ülembaižed organad sijadasoiš siš — parlament, ohjastuz i valdkundan pämehen ofis, Ülembaine käskuzkund, mugažo verhiden maiden sur'oigenduzkundad. Valdkundan organoiden pala radab erasti toižiš lidnoiš, ozutesikš, Suviafrikan Tazovaldkundas.
Palaruvi
Palaruvi (പാലരുവി «langenii maid») om indine toponim. Se voib znamoita:
Pälidn
Päine lidn om valdkundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun i ižanduzpotencialan mödhe päpaloin. Erased valdkundad sauvoihe specialižid lidnoid tehta pälidnan funkcijoiden mödhe, kut AÜV:oiden Vašington-pälidn, vai sirttas pälidnad geografižhe keskuzpalaha šingotamha territorijad, kut Naip'jido i Brazilia.
Kätas pälidnad valdkundan erižeks administrativižeks ühtnikaks paksumba kaiked, ičeze ohjanduzrežimanke. Valdkundan toižiden agjoiden päižed lidnad oma administrativižed keskused, pagišten tarkoikti.
Homaičendad
!
Atirappilli
thumb|right|250px|Atirappilli-vezilanktend Atirappilli (अथिरापिल्ली Athirapilli, Athirappilly Falls, അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം Atirappiḷḷi veḷḷaccāṭṭaṁ) om vezilanktend Indijan suvižes Keral-štatas.
Vezilanktendan piduz — 120 metrad, leveduz om sadha metrhasai, ühthine korktuz — 25 metrad, keskmäine vedhuz om 52 m³ sekundas. Sijadase Čalakudi-jogel 145 km pitte (Arabijan meren bassein). Nece om «segmentiruidud» vezilanktend, jagase nelläks kaskadaks.
Atirappilli saskendeb populärižust fil'mantegijoil i kesked turistoid, läz 7 millionad tulijoid vodes, enamba kaiked vihmsezonan (mussonan) aigan kezakus-sügüz'kus. Lähembaine lendimport radab Kočči-lidnas 55 km suvipäivlaskmha. Vezilanktendan tahond om džunglid, äi harvoid imetaiživatoid elädas niiš.
Homaičendad
Kategorii:Indijan geografii Kategorii:Vezilanktendad kirjamišton mödhe Kategorii:Keral
Gräzovecan rajon
Gräzovecan rajon (Грязовецкий район) om rajon Vologdan agjas.
Administrativine keskuz om Gräzovec-lidn.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1929 heinkun 15. päiväl Pohjoižen randan Vologdan ümbrikos. Vl 1930 heinkun 30. päiväl heitihe ümbrikod, i vhesai 1936 rajon mülüi Pohjoižhe randha kuti administrativine ühtnik, sid' vozil 1936−1937 — Pohjoižhe agjaha. Vs 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi mülüb Vologdan agjaha. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Gräzovecan rajon om Vologdan agjan suvine taho. Pind — 5 029 km². Sen piduz pohjoižespäi suvhe — 70 km, päivlaskmaspäi päivnouzmha — 150 km. Mec otab territorijan koume nelländest (3723 nellikkilometrad).
Om röunoid 7 Venäman rajonanke:
Znamasižed joged oma Lež da Monz. Joged mülüdas Suhonan (Jävaldmeren) da Volgan (Kaspijan meren) basseinoihe.
Londuseližed varad oma kivivoi, turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved, gravii), mec.
Vs 2013 keväz'kun 7. päiväspäi rajonan territorii alajagase 7 municipaližhe ühtnikha: 2 lidnkundha da 5 küläkundha.
Tobmuz
Mihail Lupandin om rajonan pämez' vs 2003 tal'vkuspäi, hän-žo radab Sijaližen Suiman ezimehen vs 2009 keväz'kuspäi.
Käskusenandai tobmuz om rajonan parlament — Sijaline Suim (ven. Земское Собрание) 29 ühtnijanke. Sen aluz om pandud vl 1993 redukun 23. päiväl. Suim om ezmäine mugoine Venälaižes Federacijas, no jätktab edelrevolücišt tradicijad.
Vs 2009 semendkuspäi Andrei Kazunin om rajonan administracijan pämez'. 5 ohjandust alištudas rajonan administracijale.
Eläjad
Toine sur' eländpunkt om lidnanvuitte Vohtog-žilo (5,8 tuh. rist. vl 2015).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine, sauvondmaterialiden tehmine, raudte- da tor'vikveimtransport, maižanduz da sömtegimišt, omblendtegimišt da turizm.
Supra
Supra voib znamoita:
Karjalan sild
Karjalan sild om sildoiden rivi Venäman lidnoiš:
Plener
thumb|right|250px|«[[Mone Klod|Klod Mone mecanröunanal», Sardžent Džon Singer]] Plener (en plein air «avoinudes il'mas») om objektoiden kuvadandan voimujupirdandan tehnik londuseližes päivänvauktuses i londuseližiš arvoimižiš. Kuvan sädamižen aig om röunatud vajehtujal säl i päivän hätkeližusel.
Augotižlibund
Pleneran mahtod augotihe Sures Britanijas (Anglii) 19. voz'sadan zavodindal, Džon Konstebl- i Ričard Parks Bonington-pirdajad oliba edelkävujikš. Plenerizm kändihe pirdajiden estetikan aluseks, vauktuz da il'm sadas ičevuittušt znamoičendad i mel'hetartust. Kuvan predmet tegese sel'ktoita konturoita vai kadob kompozicijaspäi eskai. Pleneran tehnik leviganzi avaros francižiden impressionistoiden keskes, arni sen tagut plener-termin sai tetabut francijan kelespäi.
Voimujupirdandan sädand vauktusel om tetab amussai, kävutihe sidä pirdmaha eskizoid. Francijan pirdajad andoiba sille tehnikale ut elod.
Homaičendad
Kategorii:Voimujupirdand Kategorii:Voimujupirdandan tehnikad
Hapanik
thumb|left|200px|Kolb puhthanke hapanikanke
thumb|250px|Hapanikan spektr Hapanik (O — oxygenium latinan kelel) om kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan päalagruppas), kahtendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Hapanik om lujas levitadud londuses. Man koren massan 47% kogoneb hapanikaspäi ühtnendoiš (silikatad da tž.), valdmeren vezi i reskvezi mülütadas 86% hapanikad massan mödhe, Man atmosferas joudjaližen hapanikan pala om 23,1%. 3,5 mlrd vot tagaz ani ei olend hapanikad Man atmosferas, se libui olijoiden fotosintezan tagut. Nügüd'aigan valdmeren fitoplankton i mecad pästtas joudjališt hapanikad. Valdmeren viluvezi mülütab enamba hapanikad mi läm' vezi ekvatoral.
Nened himikad avaižiba hapanikad puhtas olendas vll 1771−1775: ročilaine Karl Šeele, angline Džozef Pristli i francijalaine Antuan Lavuazje. Francine himik nimiti elementad oxygène «sündutai muiktust (hapandust)» amuižgrekan kelen sanoišpäi ὀξύς — «muiged» i γεννάω — «sündutan».
Fizižed ičendad
Atommass — 15,9994. Ninevuz: gaz (normaližiš arvoimižiš) — 0,00142897 g/sm³, jügedamb vähäižel mi il'm, nozoluz — 1,141 g/sm³. Suladandlämuz — 54,36 K (−218,79 C°). Kehundlämuz — 90,19 K (−182,96 C°). Tetas koume stabilišt izotopad (16O — 99,759%, 17O — 0,037%, 18O — 0,204%) i 10 radioaktivišt 12..24 atommassanke, kaikiden niiden pol'čihodamižen pord om sekundiš.
Hapanik om kaikiš kebnemb mujutoi magutoi hajutoi gaz, paramagnetik. Nozol da kova hapanikad oma sinivauvhad. Hapanikan molekul om kaks'atomine — O2 (dihapanik). Toine gaz om hajukaz sinine ozon O3.
Kävutand
Ristitun i kaiken londusen olend olmas ripub hapanikan oiktas südäiolendspäi, mugažo maižandusen šingotez. Sadas il'maspäi tobjimalaz tegimišton täht. Nozol hapanik om olmas ühthekeitandan täht. Gazsegoituz il'manke kävutase metallurgijas poltusen paremban palandan täht. Sadas äi ühtnendoid himižes tegimištos, kahtenz' aktivine metallatoi substancii ftoran jäl'ghe.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe Kategorii:Hal'kogenad
Araban Vikipedii
thumb|right|250px|Araban Vikipedijan logotip Araban Vikipedii (ičeze nimitused: ويكيبيديا العربية‎ Wīkībīdyā al-ʿArabiyya vai ويكيبيديا، الموسوعة الحرة Wīkībīdyā, al-Mawsūʿa al-Ḥurra) om joudai enciklopedii araban kelel, Vikipedijan arabankel'ne jaguz.
Nece jaguz om sätud vn 2001 sügüz'kus, sid' pättihe tehnižid aspektoid vn 2003 uhokun 7. päivhäsai. Arabankel'ne Vikipedii om avaitud redaktiruimha 2003-nden voden heinkun 9. päiväl.
Kotovo
Kotovo (Ко́тово) om Venäman lidn da lidnankund Volgogradan agjan pohjoižes. Se om Kotovon rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Araban Vikipedii
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Kotovo
Istorii
thumb|right|150px|Edeline lidnanznam Eländpunktan aluz om pandud vozil 1710..1720 kuti Kotovo-slabad, ezmäižen tulnuden elämižhe kanzan nimen mödhe. 1950-nzil vozil saudihe kivivoin samižen radnikžilod. Vl 1966 Kotovo sai lidnan statusad.
Araban Vikipedii
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Araban kel'
Kotovo
Istorii
Kotovon ižandusen päsarakod oma londuseližen gazan ümbriradmine (Korobkovon tegim) i buraudamižmašiništon eksperimentaline pästand. Varuline tegimištzon sijadase kümnes kilometras lidnan röunaspäi. Sadas kivivoid da londuselišt gazad lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pen' Kazank-jogen randal (Малая Казанка 53 km pitte, Donan hurapol'ne bassein), 150 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Volgogradhasai om 180 km suvhe orhal vai 225 km avtotedme. Lähembaine järed lidn om Kamišin, 55 km suvipäivnouzmha avtotedme.
Kotovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind om 41,62 km².
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikoi-arhangelan pühäpert' om avaitud lidnas, letihe vl 1791.
Kotovon tegimištoliž-ekonomine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeližed lidnankundan pämehed oma Svetlana Kalinina (sügüz'ku 2015 — tal'vku 2017), Miron Pjankov (uhoku 2018 — heinku 2020) i Vasilii Golosov (reduku 2020 — reduku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Škoda Yeti
thumb|right|250px|Škoda Yeti vl 2010 «Škoda Yeti» (Škoda Jeti) vai «Škoda 5L» om čehijalaine avto, Škoda Auto-kompanijan ezmäine krossover.
Pästtihe vozil 2009−2017. Model' eli restailingas läbi vl 2013. Vn 2015 redukus tehtihe 500-tuhaižen ekzempläran. Jäl'ghetulii — «Škoda Karoq» vspäi 2017.
Modelin dizainer om Jozef Kaban.