cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kauhav
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipohjanma
Sofi Marinova
Sofi Marinova (Софи Маринова), todesine nimi om Sofija Marinova Kamenova (Софи́я Мари́нова Ка́менова; sünd. 5. tal'vku 1975, Sofii, Bolgarii) om bolgarine popfolkpajatai čiganiženke augotižlibundanke. Edestab pajoid bolgarijan kelel päpaloin.
Biografii
Sofija om sündnu Sofii-lidnha, hot' hänen kanz eli sil aigal pälidnan päivnouzmaižes Etropole-ezilidnas. Pajati da kargaizi lapsessai. Školan opendusen aigan hänen čoma vižoktavine än' oli homaitud, i Sofi päti kätas pajatajaks, tegi ezitusud sijaliženke orkestranke.
Vozil 1994−1999 Sofi oli «Super Ekspress»-gruppan solistan (Супер Експрес). Hän augoti solišt kar'jerad vl 1998, läksi gruppaspäi vl 1999. Vl 2012 Sofi ezini Bolgarijad Evrovizii-konkursal, kus pajati «Love Unlimited»-pajon. Sai 11-nt sijad Evrovizijan pol'finalas.
Hänel om üks'jäine Lorenco-poig.
Homaičendad
Kategorii:Bolgarijan pajatajad Kategorii:Popfolkpajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Sofijha Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Järgeline herneh
Järgeline herneh (Pisum sativum) om üks'vozne heinäsine kazmuz Bobanvuiččed-sugukundaspäi, Herneh-heimon tipine erik. Om sätud äi sortuid.
Ümbrikirjutand
Kazmusen jändused oma löutud kiviaigan i bronzaigan vaisauvusiš. Kazvatadihe amuižes Indijas, no herneh oli tundmatoman Amuižes Egiptas.
Kerdui kazmuz, 0,5..2 metrad kortte. Ozimman sortud oma pakaiženvastaižed. Änikod oma vauktad, erasti ruzad vai ruskedsinižed, 15..35 mm surtte. Bobad oma 2,5..12 × 1..2,5 sm surudel, mülütadas 2..10 šurunvuittušt sement-hernhut. Vegetacii jätktase 55..75 päiväd sorthu kactes.
Kazvatand
Kazvatadas sömkazmuseks i sötmižkazmuseks. Vl 2016 kuivatud hernhen mail'man satuz oli 14,36 mln tonnoid, kaikiš järedambad kazvatajad oliba Kanad (4,61), Venäma (2,2), Kitai (1,2) i Indii (1,02 mln tonnoid).
Keittas i haudutadas herneht, slokosttäs pudrad, keitost (toižend — rok), ližatas salatoihe. Hernhesižed pirgad nimitasoiš hernehnik i hernehsuusin, mugažo tulčenik. Olanj hernehjauhospäi lumenke om luminik.
Homaičendad
Kategorii:Bobanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Sömkazmused
Belovo
Belovo (Бело́во) om Venäman lidn Kemerovon agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan kahesanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Belovon lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud pagenuden Fedor Belov-manmehen parččomaks vl 1726, nimitihe hänen kanzannimen mödhe. Löuzihe kivihil't, zavottihe sen samišt vl 1851 läz küläd, se oli ezmäine Kuzbassan kaivuz. Vl 1921 saudihe raudted külänno, i se šingotaškanzi. Vn 1938 4. päiväl tal'vkud Belovo-radnikžilo sai lidnan statusad.
Belovo om agjan hilen samižen nellänz' surtte keskuz (koume kaivut i kaks' kar'jerad), mugažo sadas šebinäd. Raudbetonan tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kuzneckan katl'uses, Bačat-jogen hural randal tobjimalaz (Ob'-jogen oigedpol'ne bassein), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kemerovohosai om 105 kilometrad pohjoižhe orhal, 122 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Gur'jevsk 30 km suvipäivlaskmha, Leninsk Kuzneckii 35 km pohjoižhe i Polisajevo 25 km pohjoižhe.
Kuz' eländpunktad mülüdas lidnümbrikho, sidä kesken nell' järedad lidnanvuittušt žilod. Lidnümbrikon pind om 219,34 km².
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Belovon pedagogine i politehnine kolledžad, Kemerovon agjan medicinižen kolledžan filial, Kuzbassan äiprofil'ne tehnikum (ende Belovon raudtetransportan tehnikum), üläopendusen aluzkundoiden nell' filialad (Kemerovo, Novosibirsk, Tomsk).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad *
Hadižensk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kozakoil vl 1864 kuti Hadiženskai-stanic (станица Хадыженская) čerkesalaižiden tactud Hadiži-aulan sijas. Vl 1909 löutihe kivivoid stanicanno, i ristitišt ližadui teravas. Kätihe stanicad radnikžiloks edel 1936. vot. Žilo sai lidnan statusad vn 1949 28. päiväl sügüz'kud.
Hadižensk šingotase sömtegimišton (leibkombinat, oluden tegim, sijaližen mineraližen veden butiliruind), mašinansauvomižen tegimel (burauduzmašiništ, metalližkonstrukcijad, modul'pertid) i kivivoin samižen edheotandoiden keskuseks. Vspäi 1953 lidn om mineraližen veden kurortaks jodan da broman mülündanke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pšiš-jogen muugotil randoil (Пшиш, Kubanin hurapol'ne bassein), Kavkazan pohjoižel ezimägištol, 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Apšeronsk-rajonkeskushesai om 20 km päivnouzmha avtotedme, Krasnodarhasai — 80 km lodeheze orhal vai 110 km avtotedme.
Koume futorad mülüdas lidnankundha Hadiženskan ližaks. Lidnankundan pind — 203,56 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 579 ristitud, lidnankundan — 22 585 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22 733 eläjad vl 2016. Vl 2018 kaik 22 468 ristitud elihe lidnas i 23 482 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan kaks' ühesandest.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 80,1%, armenijalaižed — 6,9%, ukrainalaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 10,9%, rahvahuden ozutandata — 0,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma saudud lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan i Illä-endustajan. Protestantizman koume pühäpertid oma avaitud (baptizman kaks' i seičemenden päivän adventistoiden jumalankodikundan üks' pühäpert').
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Transport
Avtobusad da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas i rajonas. Avtostancii i ''1811. km''-raudteplatform sijadasoiš lidnas.
Hadiženskai-raudtestancii om Stancionnii-žilos kahtes kilometras päivlaskmha lidnaspäi «Armavir — Tuapse»-keskustal.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad Kategorii:Apšeronskan rajon
Surg
Surg (Никонова Гора) om vepsän külä Venäman Vologdan agjan Babajevon rajonas. Mülüb Vepsän rahvahaližhe küläkundha.
Geografijan andmused
Külä sijadase rajonan i sen küläkundan pohjoižes, Ivod-jogen hural randal. Matkad küläkundan administrativižhe Timošino-keskushesai om 42 km suvhe avtotedme, rajonan Babajevo-keskushesai om 132 km suvhe avtotedme.
Eläjad
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Surgan kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 32 ristitud (19 mest, 13 naist), heišpäi vepsläižed viž seičemendest.
Vn 2019 sügüz'kuspäi külän tobmin om Nadežda Pavlovna Mednikova.
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Vologdan agjan Babajevon rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Biržan sild
thumb|right|250px|Avaitud Biržan sild vn 2007 semendkus Biržan sild (Биржевой мост, vozil 1922−1989 nimitihe Sauvojiden sild:aks, Мост Строителей) om terasine sild Piteriš raudbetonaižil vajil Penes Nevas päliči. Ühtenzoitab Biržan torgud (Vasil'jevskii-sar') Mitninskai-randirdanke (Petrogradan pol'). Tučkovan sild sijadase mödvedhe.
Puine sild oli saudud vll 1893−1894, mülüti 25 keskustad.
«Lengiproinžprojekt»-organizacijan V.V. Demčenko- da B.B. Levin-inženerad i L.A. Noskov- da P.A. Arešev-arhitektorad sätihe nügüdläižen sildan projektad vl 1940. Se om saudud vozil 1957−1960 70 metras mödvedhe edeližes sildaspäi.
Sild om vižkeskustaine, 239 m pitte i 27 m levette. Raudbetonižed alused oma kattud ozrikkivel. Tramvaijono om demontiruidud vll 1996−1997. Avtotelikundan palan leveduz om 21 metrad, jättud avaruz om röunan i jaugnikoiden täht. Segluz kaugedraudaspäi om röunaks, se kogoneb lühüdoiš keihasišpäi. Lidnan Neptun-simvolan koumešorpižed hangod oma mülütadud seglusen kaksitadud alusihe.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Petrogradan rajon Kategorii:Vasileostrovskii rajon
Exotic
«Exotic» (Egzotine) om Prijanka Čopra-Džonas-aktrisan kahtenz' singl ühtennimiženke pajonke, Pitbull-reppajatajan ühtnendanke.
Magnum opus
Magnum opus (opus magnum — «sur' rad» latinan kelespäi) om parahim i ambiciozine rad kirjutajan, pirdajan vai muzikankirjutajan kar'jeras.
Exotic
Originaline pajo om pästtud AÜV:oihe vn 2013 9. päiväl heinkud.
Magnum opus
Äjad tetabad tedomehed da čomamahton šingotajad tegiba mugoižid surid töid, niiden sädand otab äi aigad. Ozutesikš, Čarl'z Dikkens-kirjutajan kaikiš znamasižemb tö om Devid Kopperfil'd-roman.
Homaičendad
Kategorii:Čomamahtontedon terminad
Exotic
Pajon tekst om anglijan kelel da hindi-kelel paloin.
Pajole fil'mdihe videoklipad Majamiš.
Irdkosketused
Kategorii:Prijanka Čopra-Džonasan pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2013 pajod Kategorii:Vn 2013 singlad Kategorii:Pajod anglijan i hindi-kelel
Valuikad
Valuikad (Валу́йки) om Venäman lidn da raudtesol'm Belgorodan agjan suvipäivnouzmas. Se om Valuikan lidnümbrikon (edel vn 2018 sulakud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1593 kuti röunlidnuz, nimitihe Valui-jogen mödhe. Udessaudihe sidä koume kerdad, jäl'gmäine tatarlaižiden lond suvespäi oli vl 1713. Valuikad sai lidnan statusad vl 1797.
Valuikad oma maižanduzrajonan keskuseks, šingotasoiš raudten (sortiruindstancii) i sömtegimišton (saharan tegim, pühävoitegim, maidtegim, konservtegim, lihakombinat) edheotandoil, mugažo savičun tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Oskol-jogen (Оскол, Severskii Doncan ližajogi) hural randpolel da sen huran Valui-ližajogen randoil, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ukrainan röunhasai om 10 km suvipäivnouzmha orhal (Luganskan agj) vai 30 km suvipäivlaskmha kaikil teil (Har'kovan agj), Belgorodhasai om 115 km lodeheze orhal vai 148 km avtotedme Šebekinon kal't. Lähembaine lidn om Aleksejevk 60 km pohjoižpäivnouzmha raudtedme, Ukrainan lidn — Kupänsk (Har'kovan agj) 70 km suvipäivlaskmha.
Uz' Simonovk- i Agoševk-žilod da Kuznecovk-futor mülüiba lidnankundha Valuikan ližaks. Lidnankundan pind oli 42,94 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 322 ristitud, lidnankundan — 35 799 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 35,8..35,9 tuhad eläjid vll 2000 i 2003−2008. Vl 2017 kaik 34 679 ristitud elihe lidnas i 35 112 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma avaitud: ph. Mikulai-čudonsädajan kafedraline päjumalanpert' (1840), Joann Kuldansun i Gennadii Car'lidnalaižen jumalanpertid, Valuikan Jumalanmaman Emäganpäivän mez'jumalankodi ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpertinke (letihe vll 1906−1913) i kahtenke jumalanpertinke. Lidn om Valuikan eparhijan keskuz.
Valuikan industrialine tehnikum i kolledž (pedagogine i medicinine palakundad) oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2019 kül'mkule. Sergei Kolpakov radoi sen jäl'gmäižen pämehen (heinku 2016 — reduku 2018).
Tervoil
Tervoil (ven.: Тервеничи) om Venäman külä Leningradan agjan Pöudon rajonan suvipäivnouzmas, Alöhovščinan küläkundas.
Külä om tetab 12. voz'sadaspäi. Se seižub Tervoilan järven (Ojatin bassein) päivlaskmaižel randal. Matkad Alöhovščinhasai om 18 km lodeheze (sigä om internat školanno), Pöud-rajonkeskushesai i raudtestancijhasai om 66 km lodeheze.
Vl 1910 Tervoilan ristitišt oli 21 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 307 ristitud.
P36-avtote om päivlaskmha küläspäi.
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken Tervoilan naižjumalankodi sijadase külän suvipäivnouzmas. Jumalankodin aluz om pandud vl 1991 vanhan Uspen'jan pühäpertin jändusiden sijas.
Vspäi 1992 oigetas jogavoččen regionidenkeskeižen «Enarne ma»-praznikan ezmäšt päiväd neciš küläs. Tošt päiväd oigetas Enar'v-küläs (20 km päivnouzmha). Oigenzihe praznikad 2016 vodel-ki (heinkun 2. da 3. päivil).
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Pöudon rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Šroff Taiger
Taiger Šroff (टाइगर श्रॉफ, Tiger Shroff), todesine nimi om Džai Hemant Šroff (जय हेमन्त श्रॉफ़, Jai Hemant Shroff; sünd. 2. keväz'ku 1990, Mumbai, Maharaštr, Indii), om indijalaine akt'or da toračomamahtoiden mastar.
You Can Win If You Want
«You Can Win If You Want» (Void vägestada, ku tahtoid) om Modern Talking-muzikgruppan kahtenz' pajo debütižes «The 1st Album»-al'bomas (1985, viluku), sintipop-žanras. Ühtennimine singl om pästtud 1985-nden voden keväz'kul, sadad tuhad egzemplärid.
Pajon tekst om anglijan kelel. Sädi Diter Bolen.
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1985 pajod Kategorii:Vn 1985 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Maler Gustav
Gustav Maler (Gustav Mahler [ˈmaːlɐ]; sünd. 7. heinku 1860 Kalište-külähä (nüg. Čehanmas), Bogemii, Avstrijan imperii — kol. 18. semendku 1911, Ven, Avstrijan da Mad'jaranman imperii) oli avstrine muzikankirjutai. Elon aigan hän oli tetab professionaližes kundas kuti operoiden da simfonijoiden dirižor. Kirjuti saksan kelel.
Biografii
Mez' oli sündnu aškenazi-evrejalaižiden Bernhard i Mari kanzha kahtenden lapsen nell'toštkümnespäi. Kändihe Venan konservatorijan pästnikaks vl 1878. Maler sai tetabut kuti simfonijoiden kirjutai pol'voz'sadas ičeze surman jäl'ghe, hänen muzik löuzi avarod el'gendust 1960-nziš vozišpäi.
Gustav oli nainu vl 1902, Al'ma Marija Šindler (möhemba Maler-Verfel', 1879−1964) oli hänen ak. Sündutihe kaht neičukašt naimiželos: Marija i Anna, vaiše Anna oli täuz'kaznudeks.
Sädamine
Muzikankirjutai sädi ühesa nomeruidud simfonijad (nomer 1 — nomer 9) vll 1884−1909, toine mäneb toižen jäl'ghe i lähteb edeližespäi. Kümnenz' simfonii jäi kesken. Toižed sädused oma pajoiden kogodused: «Matkadajan alamastaran pajod» (Lieder eines fahrenden Gesellen, 1885−1886), «Prihaižen noidustai sarvut» (Des Knaben Wunderhorn. Humoresken — 12 pajod, 1892−1901), «Pajo Mas» (saks. Das Lied von der Erde, 1908−1909).
Mez' tegi kuti sildad 19. voz'sadan saksalaižen romantizman i 20. voz'sadan modernizman keskes. Maleran sädusiden lugu ei ole sur', no niiden edestused oma levitadud avaros.
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Gräzi
Gräzi (Гря́зи) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Lipeckan agjan päivnouzmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gräzin rajonan administrativine keskuz. Lipeckan suvipäivnouzmaine kaimdailidn.
Batum
Batum (ბათუმი Batumi) om Gruzijan lidn, meriport da kurort Mustmeren randal. Se om Adžarijan pälidn, valdkundan turistine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 4. voz'sadal EME kuti Batus (Βαθύς) Aristotel'-filosofan tedotöiš. Keskaigal i vhesai 1878 nimitihe lidnad Batomi. Sid' lidn oli mülünu Venäman imperijha, nimituz oli Batum gruzijan kelel vhesai 1936. Vl 1883 raudte ühtenzoiti lidnad Bakunke da sen kivivoin löundmižsijidenke. Batum sai oficiališt lidnan statusad vl 1888.
Gräzi
Istorii
Gräzi šingotase mašinansauvomižen tegimil (gidromašiništ, kul'tivatorad, elevatorjauhmašiništ, raudtekonteinerad), sömtegimištol (järed sahartegim, sömkoncentratoiden kombinat, elevator), raudten edheotandoil, mugažo semniden tegim radab lidnas.
Batum
Istorii
Batum šingotase omblendtegimištol (kengäd, sobad), sömtegimištol (čai, kofein, tabak) i zell'fabrikal. Kivivoiterminal i konteinerterminal ratas meriportas.
Gräzi
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Matir-jogen hural randal tobjimalaz (Матыра 180 km pitte, Donan hurapol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Baigor-jogi (ven. Байгора 115 km pitte) lankteb Matirha huralpäi lidnan päivnouzmas. Matiran vezivaradim zavodiše ani mödvedhe lidnaspäi. Matkad Tambovan agjhasai om 6 km pohjoižpäivnouzmha orhal. Matkad Lipeckan röunhasai om 2 km päivlaskmha-lodeheze orhal vai teidme, 20 km keskushesai.
Batum
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren Batuman lahten mererandaližel alangištol, 2..3 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Gräzi
Geografijan andmused
Koume raudtestancijad ratas lidnas: Gräzi-Orlovskije (ende Gräzi-Jeleckije) vspäi 1868, Gräzi-Volgogradskije vspäi 1869 i Gräzi-Voronežskije (keskuses) vspäi 1868. Sportivine Gräzi-aerodrom radab 5 km suvhe lidnaspäi.
Batum
Geografijan andmused
Klimat om subtropine neps. Elokun lämuz om +23,1 C°, vilukun-uhokun — +6,6 C°. Voden keskmäine lämuz om +14,5 C°. Lämuden absolütine minimum om −8,2 C°, lumi katab mad 2 nedalid vodes. Paneb sadegid 2435 mm vodes, vähemba sulakus-semendkus (108..113 mm kus).
Gräzi
Geografijan andmused
Gräzi om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 38,61 km².
Putin (sömine)
thumb|right|250px|Putin Putin (poutine) om kanadine rahvahaline sömine fri-kartohkaspäi, sagudespäi i painatosespäi. Se om lujas populärine Kvebek-provincijas.
Gräzi
Eläjad
Vl 1897 žilon ristitišt oli 1 700 eläjad. Vl 1939 kaik 25 900 ristitud elihe lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 46 807 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 46..49 tuhad eläjid vspäi 1989 (49 300 rist. vl 2001). Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Putin (sömine)
Kategorii:Kiruhsöm Kategorii:Sömižed kartohkaspäi
Gräzi
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,8%, čiganalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Gräzin tehnine kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Lipeckan agjan lidnad *
Batum
Geografijan andmused
Batum jagase 7 ümbrikoks vspäi 2008.
Eläjad
Vn 2014 Gruzijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 152 839 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Lidnan pind oli 19 km² vhesai 2012. Vn 1989 ristitišt (136 930 eläjad) poleni vodele 2002 (121 806 rist.).
Rahvahad (2014): gruzijalaižed (adžarialaižed) — 93,4%, armenijalaižed — 3,0%, venänikad — 1,9%, ukrainalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,3%.
Seičemen uskondan pühäpertid om avaitud lidnas, enamba kaiked ortodoksižen hristanuskondan.
Irdkosketused
Kategorii:Gruzijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Medicin
thumb|right|250px|«Elon tähtaz» — medicinan üks' simvolišpäi Medicin (medicina, ars medicina-sanoišpäi «spravitandan čomamaht» medeor-verbaspäi «spravitan») vai tervhuztedo om tedoiden da praktižen radmižen sistem, kudamban met om tervhuden varmituz da kaičend, elon hätkeližusen ližaduz, ristitun i živatoiden (veterinarii) läžundoiden profilaktik da spravitand, fizižiden i psihižiden mokičendoiden kebnenduz mugažo.
Bumag
thumb|200px|Labodeh bumagoid
Bumag om kuidukaz material mineraližidenke ližadusidenke. Sadas sidä kazmusiden cellülozaspäi, kudamb oleleb verez i toštmižtorhudespäi.
Medicin
Istorii
Amuižes mirus lekarid da arboid kävutiba racionaližid spravitajid metodoid i rahvahanmedicinan abutusid ühtes rives spravitandan formidenke mistikan da magijan sferoišpäi. Antikaigaižed valdkundad sabustiba znamasižid satusid medicinan šingoteses: istorižed dokumentad i aigalaižiden todištused toiba meihesai amuižgrekižen Gippokrat-lekarin sädusid, rimalaižen Klavdii Galen-londusentedoidajan rezul'tatoid, aleksandrijan Gerofil- i Erasistrat-lekariden töid.
Bumag
Sädamine
Bumagan ezmäine tegii om kitajalaine Cai Lun'. Vl 105 hän sädi sen kleidüd läbi toižendad bapshaižiden pezoihe kacten. Sil aigalpäi bumagan tehmižen process paremboičese kaikenaigašti, ližaškanzihe trahmalad da mujutimid, mugažo mel, tal'k i kaolin. 11.-12. voz'sadoil bumagan tehmižen tehnologii putui Evropha arabalaižišpäi Ispanijan kal't. Vspäi 1803 kävutadas bumagantegendmašinoid pästmaha bumagod. Vspäi 1857 zavottihe bumagan massižen tehmižen pumaterialaspäi. thumb|200px|Kod ozutab bumagan toštmižümbriradmižen voimust (paper «bumag»).
Medicin
Istorii
Medicinižiden praktižiden kaclendoiden kogodamine jätksihe keskaigan-ki, araban mail'mas eriližešti (Ibn Sina), islam kucub ecmähä zellid läžundoid vaste i kitäb spravitajid ristituid. Medicin šingotihe Evropan jumalankodiš i tegi znamasižid haškuid Udessündundan pordol (15.-18. voz'sadad). Šveicarine Paracel's-lekar' propagandirui medicinan kävutandad mahtusiden da tedoiden alusel, toi lekariden praktikha erazvuiččid himižid ühtnendoid i mineraližid vezid.
Bumag
Toižendad
Om bumagan erazvuiččid sortuid kävutamha äjil teil: kirjoiden da lugendlehtesiden pästand, kirjutamine, pirdand, pakuitez, pertin elo, čomitesed, bobuštused, sauvondmaterial (špalerad i kleindlent), tegimištladimed (fil'trad, izolätorad), letebumag, indikatorbumag, fotobumag, banknotad.
Medicin
Homaičendad
Kategorii:Tervhudenkaičend
Bumag
Toižendad
Sanktuz om bumagan parametraks, märičese grammil nellikmetras. Bumag kadotab vahvut ühten nepstoindan jäl'ghe.
Standart kävutandan pordon klassan mödhe
Meloitud i melatoi bumag da karton jagadas kävutandan pordon mödhe DIN 6738-standartan mödhe (vspäi 1999):
Irdkosketused
Kategorii:Materialad Kategorii:Pumaterialad Kategorii:Pakutezmaterialad Kategorii:Informacijan kandajad Kategorii:Kancelärižed tavarad
Čkalovsk (Alalidnan agj)
Čkalovsk (Чкаловск) om Venäman lidn Alalidnan agjan päivlaskmas. Se om Čkalovskan lidnümbrikon (vhesai 2015 — rajonan) administrativine keskuz da pala.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 12. voz'sadal kuti Vasilöva Slabad (Василёва Слобода) Jurii I Pit'kkäded-ruhtinasen Vasil'ko-poigan-sodavejan nimen mödhe. Panihe slabadan alust Vasil'kon käskön mödhe kuti varalidnuz Gorodecan täht Volgan vastrandal. Vspäi 1764 Vasilövo oli ekonomižeks žiloks. Läz 25 astiinikoiden edheotandad radoi siš 19. voz'sadan keskes. Laivanlikund madalzdujadme jogedme ližadui, i vl 1883 sauvoškanzihe žilos kohenduzedheotandoid jogen pohjan süvendusen laivišton täht.
Udesnimitihe žilod vn 1937 elokus sündnuden žilho Vasilii Čkalov-lendajan kanzannimen mödhe hänen lendandan jäl'ghe Pohjoižnaban kal't Amerikannoks. Čkalovskan pala putui upotamižen zonha Gor'kijan GES:an sauvondan aigan 1950-nzil vozil, ka udessaudihe erasid pertid i laivansauvomižen tegint udel sijal. Žilo sai lidnan statusad vl 1955.
Čkalovsk šingotase verfil, «Polöt»-tegimel (tarkoiktad metalližed tegesed ladimiden, avtoiden i raudten täht), omblendfabrikal i elektromehanižel tegimel, mugažo šampanj-vinan tegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpäivnouzmas, Volgan oiktal randal (Gor'kijan vezivaradim) i langenijal sihe Sanaht-jogen hural randal (Санахта 28 km pitte), 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ivanovon agjan röunhasai om 10 km pohjoižhe orhal, Alauz'lidnan keskushesai om 67 km suvipäivnouzmha orhal vai 103 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Gorodec 20 km suvipäivnouzmha orhal vai 50 km avtotedme, Zavolžje (lähembaine raudtestancii) 17 km suvipäivnouzmha-suvhe orhal vai 39 km avtotedme, i Pučež (Ivanovon agj) 25 km pohjoižhe orhal vai 44 km avtotedme.
Vll 2004−2015 lidn oli rajonan lidnankundaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 368 ristitud, lidnümbrikon viž ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 15 tuhad eläjid vll 1989−1998 (15 100 rist. vl 1996).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Anastasija-sol'menpätajan jumalanpert' (1995) i Sündun Eläbzdusen časoun'.
Emeral'das
Homaičendad
Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:Animen i mangan personažad
Čkalovsk (Alalidnan agj)
Eläjad
Čkalovskan transportan i informacižtehnologijoiden tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Polärnije Zori
Polärnije Zori (Поля́рные Зо́ри, «polärižed zor'ad») om Venäman lidn Murmanskan agjan suvipäivlaskmas. Se om municipaližen «Polärnije Zori-lidn»-ühtnikan keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1968 kuti žilo atomelektrostancijan sauvojiden täht Apatitan rajonha läz Zašejek-žilod. Oficialižešti Polärnije Zori-radnikžilo om kirjutadud vl 1973 tal'vkun 20. päiväl, alištui Apatitad-lidnale. Polärnije Zori tegihe lidnaks agjan alištusenke vl 1991 sulakun 22. päiväl.
Polärnije Zorin ižandusen päsarakod oma energetik da sauvond. Kolan AES sijadase läz lidnad, siš om severz' stancijan holitajid edheotandoid. Mugažo Niva GES-1 Pirengan vezivaradimenke oma olmas (saudihe niid vll 1950−1954). Sportturizman infrastruktur om olmas: koume adivpertid, ujundbassein, jästadion suks'trassanke, «Salma»-kompleks mägisuksil štargumha.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Municipaližen «Polärnije Zori-lidn»-ühtnikan sijaduz agjan kartal (2011) Lidn sijadase Nivanjogen randal i Pinjärven (Пинозеро) pohjoižrandal, 116 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Murmanskhasai om 179 km pohjoižhe orhal vai 220 km «Kol»-avtotedme. Lähembaine lidn om Kandalakš 25 km suvhe orhal, 37 km «Kol»-avtotedme.
Afrikand- (Африканда) da Zašejek-žilod mülüdas municipaližhe «Polärnije Zori-lidn»-ühtnikha mugažo, om Venäman sodavägid sigä. Ühtnikan pind om 1000 km².
Sindi
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart Sindi (mugažo estin kelel, Zintenhof) om Estinman lidn valdkundan suvipäivlaskmas, Pärnun pohjoižpäivnouzmaine ezilidn. Mülüb Pärnun makundha. Om Torin volostin palaks vspäi 2017.
Polärnije Zori
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 096 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 428 eläjad vl 1989. Kaik 14 644 eläjad oli lidnas vl 2017.
Sindi
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1833 radnikžiloks tekstil'fabrikanno. Raudteühtenzoituz om olmas vspäi 1928. Žilo sai lidnan statusad vl 1938. Vll 1957−1991 oli alištunu Pärnu-lidnan tobmudele oikti.
Polärnije Zori
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' om olmas lidnas vspäi 2002.
Polärnije Zorin energetine kolledž om lidnan specialižen professionaližen opendusen aluzkundaks.
Sindi
Istorii
Sindi šingotase Pärnu-kurortan «magaduzsijaks». Pärnu-jogen padoseinän mantazolepanend zavodihe vn 2018 redukus i linneb vaumiž vodele 2021.
Kalininsk
Kalininsk (Кали́нинск) om Venäman lidn da lidnankund Saratovan agjan suvipäivlaskmas. Se om Kalininskan rajonan administrativine keskuz.
Polärnije Zori
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Kalininsk
Istorii
Ende tahondan nimituz oli Balandinskii-jurt, poimihe marjoid, saihe met, vahad, kalad, senid, živatoiden karvoid. Eländpunktan aluz om pandud vl 1680, nimitihe jogen mödhe: Balandinskii-lidnut, Baland (Баланда). Vl 1895 raudte tuli torguindžilho, saudihe Bokovai-stancijad (Боковая). Vspäi 1897 oli Baland-slabadaks. Kätihe radnikžiloks vl 1939. Žilo sai lidnan statusad vl 1962 udenke nügüdläiženke nimitusenke, nevondkundaližen valdkundan Mihail Kalinin-šingotajan kanzannimen mödhe. Kalinin edesti žilon raudtedepon i Rusttan armijan saldatoiden suimil vn 1919 20. päiväl heinkud.
Polärnije Zori
Transport
Ühtennimine raudtestancii om «Petroskoi — Murmansk»-raudtekeskustal, ezilidnelektrojonused ajadas Kandalakšan da Apatitoiden keskes.
Kalininsk
Istorii
Kalininsk šingotase himižel tegimel, sauvondmujuiden tegimel, sömtegimištol (lihakombinat, oludtegim).
Polärnije Zori
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Murmanskan agjan lidnad Kategorii:Murmanskan agjan lidnümbrikod
Kalininsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baland-jogen oiktal randal tobjimalaz (Баланда 164 km pitte, Don-jogen hurapol'ne bassein), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Saratovhasai om 103 km päivnouzmha orhal, 114 km avtotedme vai 130 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Žirnovsk (Volgogradan agj) 61 km suvhe orhal vai 84 km avtotel, i Atkarsk 55 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 78 km avtotedme vai raudtedme. Kalininsk-Saratovskii-lopraudtestancii radab lidnan päivlaskmas.
Sindi
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pärnu-jogen hural randal. Matkad Pärnu-lidnan röunhasai om 4 km suvipäivlaskmha kaikil teil. «Pärnu — Rakvere»-avtote i raudte oma saudud Pärnu-jogen oiktal randal, avtote ühtenzoitase Sindinke sildal.
Kalininsk
Geografijan andmused
Kalininsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnan administracii om likvidiruidud vn 2014 redukus, rajonan administracii tegeb sen velgusidme.
Sindi
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 076 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 548 eläjad vl 1989.
Kalininsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 441 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18..20 tuhad eläjid vll 1979−2009 (20 100 rist. vll 1998−2001).
Sindi
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 81,06%, venänikad — 14,84%, ukrainalaižed — 1,47%, suomalaižed — 0,81%, toižed rahvahad — 1,82%.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pärnun makund
Kalininsk
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,2%, ukrainalaižed — 3,8%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,9%.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Ol'gan jumalanpert' om avaitud lidnas vl 1989 enččen bankan i torgovanan pertiš. Islaman mečet' radab toštmižsaudud vanhas puižes pertiš vspäi 1994.
Kalininskan agrobiznesan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Strub
thumb|right|250px|Pert' saudud strubanke norvegižen mahtusen mödhe. Strub (sauvoz) om puižen sauvusen päpala. Sen seinäd oma saudud ümbriratud (čaptud) parzišpäi.
Strubad Venämas oliba da oma puarhitekturan sauvusiš: küläpertiš, pühäpertiš, puižiden kremliden rehtoiš da čuhundusiš.
Tehmižen tehnologii
Puižiden pertiden sauvond tegese kavag'puiden da lehtezpuiden parzišpäi. Seinparziden diametr pidab olda 18...40 sm. Material sauvomha pidab olda kuivan, lahotoman, siledan (haugelmatoman), senüdeta da korensöjita.
Kabaitud puid valitas, čapeltas parzikš suruden mödhe. Pakutadud ladvoid kävutadas aluižikš. Sid' kordäs parzid, ezmäižen kerdan ei lophusai, miše kuivoiži tazomäran.
Strubas parded pandas päleti («stajaks»). Struban üks' rivi nimitase vencaks. Saumoiden ühtenzoitusen mahtused: «staučha» — parziden agjad iškese, vai «zamkha» — korvusita, oma toižed-ki.
Ezmäine venc (aluzparz ', maparz ' ) pandas sanktembaižiš parzišpäi. Vencad kingitadas kesknezoi pazha, kudambad tehtas kaikuččen parden alahaspäi. Pazan leveduz om 13...15 sm, se rippub klimataspäi mugažo. Pazan parahim form om pol'ümbruz, a kaikiš hondomb form om koumesaumnik. Erazvuiččed lämudenpidajad materialad kävutase pazoiden täutamha: amussai — samal, pölvazkabe, hob; nügüd'aigaižed — lentad džutanke pohjaks. Pertin saudes vencad varmitadas kesknezoi pandud pil 12-15 sm korktusel, muga seinäd seištas vahvembikš. Seiniš pid tehtas kaikuččel 1,5-2 metral pardedme da šahmatjärgendusen mödhe struban korktusedme. Pihoiš pid pandas toine toižen al (kaks' da sen enamba ühthe pardhe).
Pertin sauvomižen lopun jäl'ghe (konz pert' om strubil) ezmäižil 1-1,5 vozil saudud seinäd išttas ičeze 1/20-1/30 korktusel pun kuivomižen da lämuzizoläcijan kingitamižen tagut. Ozutesikš, sikš ku honusen korktuz pidab olda 3 m lopuks, ka sauvomižen aigan strubad tehtas ülemb sidä 15-20 santimetraks. Sen ližaks, süvendust pin täht tehtas 1,5-2 sm pidemb pid. Puižen sauvusen iknan da uksen reiguiden al jättas erilišt keskustad ištumha 1/20 reigun korktusel. Necidä keskustad täuttas lämudenpidajal materialal, a ištusen jäl'ghe sihe pandas brusuden da samaltas.
Saudas südäiseinid irdseinidenke sidoiš sadamha pit'kid saudud seinid seižujas olendas. Nenid seinid sijatas, ozutesikš, kaikuttušt 6,5 m irdaližen parden 22 sm sanktusenke da 8,5 m — 25 sm sanktusenke. Ku südäiseinita, a irdsein om pit'k, ka irdseinid vahvištadas ahtištandladlusil.
Cilindruind
Cilindruidud parz' — se om frezeruidud, kehker brus pazanke alahanpäi panemha edeližen vencan päle. Nenid parzid ühtejiččen diametranke pil'däs erazvuiččen pidusen mödhe i eriližel ladlusel tehtas staučoid läz agjoid, a sid' tarkoiktašti čaptas pazad alahanpäi. Tulese paloiden keraduz sauvomha, konstruktor ičesaz. Se odvendab da kebnendab sauvomišt (tegese vaiše jo ičeze sijal). Kaikiš jügedambad operacijad mehaniziruidas, voib kirvezmehid sauvatoitta kacmata heiden mahtha. No om-ki todesižid vigoid: brusan kalibruindan aigan pun pindan pala heittas, se kucub lujetud haugelmasiden tegendad parziš da niiden kurčištundad, strub ištuse erazvuiččile süvüzile, jo eile voimust oigeta brusad seiniš pohjoižpolel irdale.
Norvegine sauvondan mahtuz (Lafet)
Nügüd'aigan üks' norvegižen sauvomižen tipišpäi otab populärižut Venämas. Seinid panemha kävutadas pil'düd kaksiš polišpäi parzid (pol'brusad), ei kehkrid parzid. Pagištes norvegižes sauvomižes, Venäman sauvondkompanijad nimitadas pol'brusad paksus värin lafet:aks (pojav norv. Lafteverk-sanha). Saumad ühtenzoitmaha kehkran staučan sijas tehtas «norvegišt zamkad» — nece om tilgunvuitte heitand peittud čokkoiduzpiden da pazanke. Pol'brusad napridas tehta parzišpäi 40-50 sm poikheze da sen enamba, miše lujeta effektad.
Pol'brus tegese pardespäi kaksiden sel'gmaiden vastal'žel pilindal piloramas. Vai vesttas vai haugaidas čurid kirvhel, no nece azj om jügedamb. Sadud sel'gmal ottas seinid, aidoid. Pol'brusan pol'kehkrid pindoid kordäs, a lapakoid pindoid vol'däs elektrovolimel siledaks-vauktaks.
Jäl'ghine pord om pol'brusoiden panend strubaks. Ümbriratud parz' pandas alahaižel pardel, azotadas molembid parzid lapakoil čuril. Sid' pirtas pirdjäižel parden paza, pazad tehtas kädel eriližel kirvhel — vestimel (kokšal). Muga pol'brusad išttas toine toižel kinktas, paza om levedambaine i voib panda äi lämudenpidajad materialad. Sauvomha saumad zamkha, sauman ühtenzoitusen sijad märitas da pirtas äi kerdoid, ottas pumaterialad tautal läz staučan nägud, a sid' märitas da pirtas möst trapecijanvuiččid pirdoid, muga zamkan kontur tuleb-ki. Kirvhel ottas tilgunvuittušt zamkad, sen pindoid siledoittas. Ku zamk om vaumiž, ka tehtas üks' da enamba peittud pid ühtenzoitmaha ližaks alembaižen pardenke. Pid tehtas kovas puspäi, ottas tautal kaks' süvendust vastaiti, sid' čokkoidas pid miččehe taht pardhe (paremba alahaižhe). Südäiseiniš panda pid eile tarbhaižust. Mugoine piden panend ližadab pertile kovut da lämuzizoläcijad.
Lugetas, miše «norvegine zamk» om paremb «kehkert staučad». Struban kuivamižen da ištmižen aigan se om kuti tilguiš, ned ei antkoi parzile käroutas ičeze südäikingitesišpäi. Aigan mändes zamk vaiše vahveneb.
Kanadine sauvondan mahtuz
Kanadižen sauvomižen aigan parzid ühtenzoittas korktan tarkoiktusenke, piluid parziden keskes eile, stauč om trapecijanvuitte, seinäd nägudas järghižeks massivaks, lämudenpidajad materialad irdalpäi nägu ei. Parzid kingitamha kävutadas erilišt znamastuzladlust. Lämudenpidai material sijadase pidust' part izoliruindkanalas. Kaik londuseližed parden kandelmused jättas, se andab kaikuččele pertile, kaikuččele seinäle toštmatomut da individualižid pirdoid. Parziden saumoiden ühtištoitused venudas kinktašti, eile millimetrad-ki piluid, se om punsauvojan parahim maht. Parziden ičeze jüguz kinktoiden ühtištoitusidenke anttas pertile vahvut da varmdust. Pun kova irdkaičendšoid (irdaližed 3-5 sm) om necen tehnologijan eriližuz, sen tagut seinäd ei kül'menzoikoiš läbi pakaižen aigan da seištas pit'kembaks strokuks. Kaitud pun pind fil'truib il'mad oikti, sädab hüväd mikroklimatad sauvusen südäimes, andab kezal — vilud, tal'vel — lämäd. Sen ližaks mugoine pumaterial seižub paremba ümbrišton painut vaste, vilik da senüt ei tulgoi, pu ei siništu, sen struktur vajehtase vähän päiväižen ul'traruskedsinižiden sädegiden painmižen al (londuseline kaičendšoid om olmas).
Edesine lugemine (Literatur)
Kategorii:Sauvondelementad da konstrukcijad Kategorii:Eländkodid Kategorii:Puarhitektur Kategorii:Vepsän rahvahaline eländkodi
Kirovan agjan lidnad
Kaik om kahesatoštkümne lidnad (город) i 40 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа, sidä kesken üks' SATÜ) Kirovan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Brašov
Brašov (Brașov [braˈʃov], Brassó, Kronstadt) om Romanijan lidn valdkundan keskuzpalas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Brašovan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1235 kuti Koron-fartal jumalanpertinno, lidnan latinan nimi om Corona tähäsai. Industrii radaškanzihe kahten mail'man sodan aigkeskustal, se vedi äi radnikoid valdkundan toižiš paloišpäi. Pästtihe toralendimid, sid' jüguavtoid, möhemba traktorid.
Brašov šingotase ROMAN-jüguavtoiden pästandal, mašinansauvomižen edheotandoil (avtopalad, gidravližed transmissijad, pörutüged, käziinstrument), sauvondmaterialiden tehmižel, tekstil'tegimištol, oluden keitandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, 538 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud Karpatoiden suvipalal. Matkad Buharesthasai om 166 km suvhe.
Eläjad
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 253 200 ristitud, ezilidnoidenke — 382 896 ristitud 1368,5 km² pindal. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 331 240 eläjad vl 1983.
Rahvahad (lidnalaižed, enamba 0,4 % vl 2011): romanijalaižed — 91,3 %, mad'jaralaižed — 7,1 %, Transil'vanijan saksalaižed — 0,5 %, čiganalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 0,7 %.
Irdkosketused
Kategorii:Romanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jašdären Iona
Iona Jašdären vai Iona Jäšjarvelaine (Иона Яшезерский; sünd. Šokš, kol. 1592, Šokš) oli Venäman ortodoksine pühämez', Süvären Aleksandran openik. Oli vepsläine. Vl 1562 pani jumalankodin alusen kodimaižen Šokšun ümbrištho.
Jašdären Ionan muštonpäiv (5. reduku) linni vepsän rahvahanpraznikaks.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän pühämehed Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Šokšhu Kategorii:Kolnuded Šokšus Kategorii:Kolnuded vl 1592
Belinskii (lidn)
Belinskii (Бели́нский, Белинской ош) om Venäman lidn da lidnankund Penzan agjan päivlaskmas. Se om Belinskijan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 18. voz'sadan augotišes kuti Nikol'skoje-žilo (село Никольское) vai Pen' Čenbar (ven. Малый Ченбар). Žilo mainitase ezmäižen kerdan vn 1723 valdkundmaksoiden revizijas. Se sai makundan lidnan statusad vl 1780 Čembar-nimitusenke (Чемба́р), nimitihe jogiden mödhe. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1948 17. päiväl semendkud literaturan Vissarion Belinskii-arvostelijan da publicistan (1811−1848) muštoks, hänen laps'aig (1816−1829) mäni neciš lidnas.
Belinskii šingotase elektronikan komponentoiden «Kermet»-tegimel i sömkombinatal. Venämalaižen literaturan abutuzfond radaškanzi lidnas vl 2008.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pen' Čembar-jogen (Малый Чембар 33 km pitte) oiktal randal tobjimalaz, Sur' Čembar- i Pen' Čembar-jogiden ühthejoksmusenno (Donan hurapol'ne bassein), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Penzhasai om 109 km päivnouzmha orhal vai 127 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Kamenk (raudtestancii) 49 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 55 km avtotedme, i Kirsanov (Tambovan agj, raudtestancii) 58 km suvipäivlaskmha orhal vai 83 km avtotedme. «Penz — Tambov»-avtote ümbärdab lidnad ühtes kilometras pohjoižespäi.
Belinskii om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 8,33 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 006 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 565 ristitud, rajonan koumandez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba vai läz 9 tuhad eläjid vll 1989−2009 (9 700 rist. vll 2000−2001).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas: jumalanpert' i časoun'.
Professionaližen opendusen aluzkund om Kamenkan tehmižtehnologijoiden da edheotaikundan tehnikum, sen Belinskijan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Penzan agjan lidnad *
Gusev (lidn)
Gusev (Гусев, pruss.: Gumbinni, Gussew, Gusiew / Gąbin / Głąbin, Gumbinė / Gusevas; edel 1946. vot — Gumbinnen) om Venäman lidn Kaliningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Gusevan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1539 kuti kalanpüdajiden Kulligkemen-külä (Kulligkehmen), sid' vn 1558 kirjeižes kuti Pisserkaim («külä Pissanjogel»). Voziden 1709−1711 mustmorpošavan jäl'ghe sirdnikad Saksanman ruhtinazkundoišpäi, Avstrijaspäi, Šotlandijaspäi da toižiš Evropan maišpäi tuliba elämhä. Žilo sai lidnan oiktusid vn 1724 25. päiväl semendkud i vhesai 1945 oli Päivnouzmaižen Prussijan päivnouzmaižen polen — Litvan deputacijan administrativižeks keskuseks.
Vl 1770 lidn oli elänu lujas sur'vedes läbi. Vl 1860 «Berlin — Kaunas»-jono läbiti lidnad, vspäi 1908 om raudtesol'meks. Ezmäižen mail'man sodan aigan vl 1914 tora tegihe lidnanno. Suren sodan aigan vn 1945 21. päiväl vilukud Rusttan Armijan 3. Vaugedvenäman frontan sodaväged anastiba lidnad. Nimitihe NSTÜ:n vägimehen Sergei Gusev-kapitanan kanzannimen mödhe.
Gusev-lidn šingotase TV-sandapparatoiden i mikroelektronikan tegimil, pertidensauvondkombinatal i kartonfabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Piss-jogen randoil (Pissa, Pregolin bassein), 45 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kaliningradhasai om 110 km päivlaskmha orhal, 115 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Černähovsk 27 km päivlaskmha kaikil teil i Ozörsk 24 km suvipäivlaskmha orhal vai 28 km avtol.
Kaik 40 pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Gusevan ližaks. Lidnümbrikon pind — 642,66 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 28 260 ristitud, lidnümbrikon (vozil 2008−2014 — rajonan) koume nelländest. Vspäi 1989 lidnan ristitišt om kaikiš suremb i vajehtase 27..28 tuh. eläjid röunoiš (28 542 rist. vl 2012).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas (om nell' niid kaikes lidnümbrikos): Jumalanmaman Emäganpäivän (vspäi 1992) i Kaikiden Pühämehiden (vspäi 2016). Lüteranine pühäpert' om olmas mugažo.
Agrotehnologijoiden da londusensauvomižen kolledž om Gusev-lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad Kategorii:Kaliningradan agjan lidnümbrikod
Aktinii (himine element)
thumb|left|300px|Aktinijan spektr
Aktinii (Ac — actinium latinan kelel) om 89nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagruppas), tabluden seičemendes periodas.
Nimituz libui ἀκτίς aktis-sanaspäi «sädeg».
Ühthine ümbrikirjutand
Element om lujas harv Man kores, metallan vähemb mi 2600 tonnad om olmas siš. Löutas urankivendoiš. Francine Andre-Lui Deb'jern-himik sai aktinijan ezmäižen kerdan vl 1899.
Aktinii om lujas radiotoksine!
Fizižed ičendad
Aktinii om jüged radioaktivine hobedaižvauged metall. Ičeze irdnägul se koskub lantanha lujas. Kristalline segluz om kubine tahkoncentriruidud. Metall pästab sinivauvhid sädegid radioakivižusen tagut, voib nähta niid pimeduses.
Nojabr'sk
Nojabr'sk (ven. i Ноябрьск, Ноябрськ, venälaine virkand [nɐˈjabrʲsk], Нюдя Пэвдей марˮ, sijaline Нюча пэ”дя”й марˮ) om Venäman lidn da lidnümbrik Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon suviröunanno. Se om ümbrikon kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om ümbärtud Puran rajonan territorijal.
Istorii
1975. voz' lugetas lidnan oficialižen alusenpanendan vodeks, sen voden sulakul ezmäine desant ištutihe Itujah-jogen (Итуяха) jäle otmaha Holmogoran kivivoin löudmižsijad kävutamižhe. Zavottihe eländpunktan i Nojabr'skai-raudtestancijan sauvondad vn 1976 kül'mkus (ven. ноябрь) kuti kivivoin samižen radnikoiden žilo. Nimitihe Nojabr'skii-žiloks sauvomižen zavodindan kun mödhe. Vn 1978 lopus lendimport (NOJ / НОЯ) radaškanzi 8 km päivlaskmha lidnaspäi.
Aktinii (himine element)
Fizižed ičendad
Atommass — 227,0278. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 10 g/sm³. Suladandlämuz — 1500 K (1227 C°, ezimeletaden). Kehundlämuz — 3500±300 K (3200±300 C°, ekstrapoliruiden).
Nojabr'sk
Istorii
Nojabr'sk sai lidnan statusad vn 1982 28. päiväl sulakud. Se šingotase kivivoin da sen gazan samižel («Gazprom») i Vingapuran gazanümbriradajal tegimel («SiburTümen'Gaz»), kivivoikompanijoiden holitusen edheotandoil i sauvondkompanijoil, Nojabr'skan purugazelektrostancijal, maižanduzkompleksal i sömtegimištol (leibän i pol'fabrikatoiden tehmine, veden pakuitez).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nankpöh-jogen randoil (Нанкпёх 32 km pitte, vanh. Pösl'-Nan Пёсль-Нана, Pur-jogen bassein), 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Obin i Puran vezijagandanno. Om taigad i penid järvid lidnan ümbrištos, kaikiš suremb om Tetu-Mamontotäi-järv (31 km²) 8 km suvipäivnouzmha. Matkad Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon röunhasai om 10 km suvhe, Salehardhasai om 557 km lodeheze orhal vai 1140 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Muravlenko 80 km lodeheze orhal vai 119 km avtol, i Kogalim (Hantin da Mansin avtonomine ümbrik) 120 km suvhe orhal, raudtedme i avtotedme.
Klimat om ven terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om −3,4 C°. Paneb sadegid 550 mm vodes, vähemba uhokus.
Aktinii (himine element)
Fizižed ičendad
Tetas 32 izotopad i seičeme izomärad, ei ole stabiližid. Koume izotopad oma löutud londuses: 225Ac, 227Ac i 228Ac. Kaikiš hätkemb čihodai om 227Ac-izotop (T½=21,772 vot).
Himižed ičendad
Muigotandmärad: +3 (päpaloin) i +2. Aktinii pojav 14 jäl'geližhe elementha himižil ičendoil.
Nojabr'sk
Geografijan andmused
Nojabr'sk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se kogoneb znamoitud projektirujil mikrorajonišpäi (oz., Д-1, И-2, Ц-1, Е, К) i edahaižes Vingapurovskii-mikrorajonaspäi (žilo edel 2004 vot, 80 km päivnouzmha avtotedme pidust' ümbrikoiden röunad). Lidnümbrikon pind — 189,05 km².
Kall' (külä)
thumb|left|250px|Ph. Dmitrii Solunalaižen jumalanpert'. Vn 1985 fotokuva restavracijan aigan Kall' (Ще́лейки) om pen' vepsän külä Leningradan agjan Kos'kenaluižen (Podporožjen) rajonan pohjoižpäivnouzmas, sen Ust'kan lidnankundas.
Aktinii (himine element)
Himižed ičendad
Metall kattase hapanduzkerthel il'mas. Reagiruib vedenke.
Nojabr'sk
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 110 620 ristitud, se oli kaikiš suremb lidnan ristitišt. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid, baptizman pühäpert' i islaman pämečet' (vspäi 2004) oma olmas lidnas.
Kall' (külä)
Geografijan andmused
Kall'-külä sai ičeze vepsän nimen järgeližetoman kall'sel'gan tagapäi läheli eländpunktad, kudamb om atipine reljef sile tahondale. Se om 1,4 kilometran pitte, i pordhan korktuz om 50 metrhasai. Nece kall'sel'g om Venäman eriline varatud londuzterritorii.