cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peresvet (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1948 kuti Novostroik-radnikžilo (Новостройка «uz' eländsija») kuti raketižkosmižen tehnikan poligon. Lugetihe sidä Krasnozavodsk-lidnan mikrorajonaks vhesai 2000. Erištuihe Novostroik-radnikžilod vl 2000 i panihe lidnaks nügüdläiženke nimitusenke Kulikovon toran Aleksandr Peresvet-vägimehen mödhe.
Peresvet šingotase raketižkosmižen tegimišton tedokeskusel (kosmostehnikan kodvindad), sauvondmaterialiden pästandal (teraztorved, stekloplastiktorved, pompstancijad), gaz- i lämbituzmašiništon edheotandal. Biatlonan suks'kompleks om saudud koverikahal rel'jefal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kunj-jogen randal (Кунья́, amuine Куньема 46 km pitte, Dubnan hura ližajogi), 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimiran agjhasai om 10 km päivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 77 km suvipäivlaskmha-suvhe, lidnümbrikon Sergijev Posad-keskushesai om 12 km suvipäivlaskmha-suvhe. Lähembaine lidn om Krasnozavodsk 3 km pohjoižpäivnouzmha.
«Holmogori»-avtote (M8-trass) mäneb 3 kilometras päivlaskmha lidnaspäi.
Eläjad
Vl 2001 lidnan ristitišt oli 14 500 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 147 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kuz' procentad. Kaikiš suremb ristitišt oli läz 14 700 eläjad vll 2002−2007 (14 719 rist. vl 2002). Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Iverižen jumalaižen pühäpert' i Joann-sodamehen jumalanpert' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,5%, ukrainalaižed — 2,3%, toižed rahvahad — 3,2%.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš, ende Sergijev Posadan radiomehanine tehnikum oli lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Sergijev Posadan lidnümbrik
Mezitort
thumbnail|right|250px|Mezitortan pala Mezitort (vai medovik, медовик) om populärine Venämas desert.
Nece om äišoiduine biskvittort, kudamban recept om tetab venälaižes keitandas 18. voz'sadaspäi. Päingridientad — mezi, sagidud maid, pähkmed dai (opcionaližišti) paštikod.
Slokostindan mahtuz
Segoitadas sulatud margarinad medenke, pandas kanamunad, hostäs saharanke, ližatas cedrad, jauhod i sodad. Pašttas koume koržad voitud formas. Vaumitadas krem munišpäi, argvoišpäi, sahartuhkaspäi i pekstud kandatesespäi. Voitas kremal koržiden keskes i tortan ülähäspäi.
Krasnoufimsk
Krasnoufimsk (Красноуфимск, Кызылъяр) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas. Se om Krasnoufimskan lidnümbrikon administrativine keskuz. Mugažo lidn om Krasnoufimskan ümbrikon (edel 2006. vot — rajonan) administrativižeks keskuseks, om ümbärtud sil i ei mülü sihe.
Istorii
Krasnoufimsk šingotase sauvondmaterialiden tehmižel (raudbetontegesed, gips, gravii), mecan ümbriradmižel (mebel', pilindmaterialad, parziden cilindruind) i sömtegimištol (dietproduktoiden tegim, maidtegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Uf-jogen oiktal korktal randal tobjimalaz (Kamanjogen hurapol'ne bassein), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. «Kazan' — Jekaterinburg»-raudte läbitab lidnad. Matkad Jekaterinburghasai om 170 km päivnouzmha orhal, 195 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Mihailovsk 85 km päivnouzmha orhal vai 101 km avtol.
Nell' pen't žilod mülüdas lidnümbrikho Krasnoufimskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 127 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 765 ristitud, lidnümbrikon — 40 445 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44..46 tuhad eläjid vll 1989−2001 (46 100 eläjad vl 1992). Vl 2017 kaik 38 371 ristitud elihe lidnas i 39 304 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 88,3%, totarlaižed — 6,7%, baškiralaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 3,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma avaitud lidnas: Ph. Stroican i ph. Aleksandr Nevalaižen päjumalanpertid, kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd. Islaman «Al'-Hafiz»-mečet' radab lidnas.
Krasnoufimskan agrarine, pedagogine kolledžad i äiprofil'ne tehnikum , mugažo Uraližen raudtetehnikuman filial i Sverdlovskan agjan medicinižen kolledžan filial (molembad — Jekaterinburg) oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Vadim Artemjevskih (keväz'ku 2012 — keväz'ku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod *
Limburgan kel'
thumb|right|200px|Limburgan kel' [[Benilüks|Benilüks:an kartal]] Limburgan kel' (ičeze nimitused: Plat [plɑt] «järgeline», Limburgs / Lèmbörgs [ˈlɛmbœʁxs]) om üks' germanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Se om limburgalaižiden rahvahankel', pagištas Alamaiden, Bel'gijan i Saksanman palas.
Pagižijoiden lugu om läz 1,3 millionad ristituid (2001). Järedad lidnad kelen levigandusen territorijal: Hasselt (Bel'gii), Maastriht (Alamad), Düssel'dorf (Saksanma). Lugese alaman kelen paginaks Bel'gijas, saksan kelen paginaks Saksanmas, oficialine status om Alamaiš vaiše kuti regionaline kel'. Arealan territorijal Bel'gijas i Alamaiš eläjiden 50..90 % kävutadas limburgan kel't muupäiväližes besedoičendas.
Kelen levitadud nimituz libub Limburg-lidnan (limburgaks Laeboer ['læ:buʁ]) da sen grafkundan nimespäi. Limburgan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Šingotadud tonsistem om keles, ümbärdajiden keliden erineden. Ei ole ni amušt kirjverod kelel, ni ühthišt orfografijad. Valdkundröunad ei telustand kelenkandajiden ičekeskeižele el'gendusele.
Homaičendad
Kategorii:Germanižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Alamaiden keled Kategorii:Bel'gijan keled
Tähklind
Leviganduz
Lind tegeb pezoid Evropas, Azijan stepin zonas, tal'vdub Afrikan suvipäivnouzmas.
Ümbrikirjutand
Hibj om 27..30 sm pitte i 80..200 grammad vedutte, suugiden maihutuzkeskust 46..53 sm. Ižačud oma järedamba i hahkamba mi emäčud. Kagl om pit'kahk, pä om kehker. N'ok om läz konine, lühüd i vahv, ruskedvauvhan mujun polhe.
Lind oleskeleb täuz'kaznu elon ezmäižen voden lopus. Munib pezha 5..14 munad, haudumižpord 16..19 päivest, voib mundä kaks' kerdad vodes. Tähklind vereb heinkus-elokus i ei voi leta sil aigal.
Eläb peitoiči korktal heinän žomiš, läz ei lenda, no lendab tuhad kilometrid migracijan aigan. Lindud elädas 5..7 vot, oma ristitun mectusen objektaks.
Söte
Sötlese hämähöukuil da toižil gavedil, mollüskoil, erasti penil löcoil i imetaiživatoil. Mugažo söb erazvuiččiden tähkheiniden da toižiden heiniden semnid da lehtesid.
Homaičendad
Kategorii:Kräksunlindunvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Port of Spein
thumb|left|250px|Lidnan ümbrikoiden sijaduz Port of Spein (Port of Spain «ispanine port») om Trinidadan da Tobagon pälidn da üks' agjmunicipalitetoišpäi. Järed meriport, om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, sen politine i finansine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1560 kuti Ispanijan sodagarnizonan sijaduz indejalaižiden amuižen Konkerabii-žilon sijas (Conquerabia). Ispanijalaižed nimitihe žilod enččel indejižel nimel i paniba portan alust läz sidä mugažo, isp. Puerto de los Españoles, möhemba Puerto de España. Aigan mändes se kändihe žilon kahtendeks nimeks. Žilo sai lidnan i pälidnan statusad vl 1757, konz sirtihe tänna kolonijan ohjastust. Oli alištunu Suren Britanijan tobmudele vl 1797, sil-žo vodel nimitihe lidnad nügüdläižikš. Kätihe sureks lidnaks (city) vl 1914.
Port of Spein šingotase bankingal (Kariban regionan kaks' kaikiš järedambad bankad), meriportal, turizmal. Mail'man kivivoin da gazan samižen kompanijoiden alajaguziden päfaterad oma saudud lidnas. Kariban meren valdkundoiden kaikiš järedamb da satusekahamb fondbirž sijadase täs.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Trinidad-saren lodehližel randištol, Kariban meren Parii-lahten randal (angl. Gulf of Paria), 66 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, lidnan keskuz — 3 m ü.m.t. korktusel. Pertišt ülendase kukhidme i alangištoiden randoidme. Valdkundan kahtenz' kortte El'-Tukuče-mägenpä (936 m) Marakas-vezilanktendanke (91 m) oma päivnouzmha lidnaspäi.
Klimat om subekvatorialine, neps da räk. Kuiv sezon oleskeleb vilukus-sulakus (17..43 mm kus).
Lüksemburgan kel'
Lüksemburgan kel' (ičeze nimituz: Lëtzebuergesch ['lətsəbuərjəʃ]) om üks' germanižiš, indoevropižiš kelišpäi. Sai oficiališt statusad vl 1984, erasti kaclese kut saksan kelen pagin. Se om lüksemburgalaižiden rahvahankel' da Lüksemburgan valdkundkel'. Toižed oficialižed keled oma francijan i saksan keled.
Port of Spein
Eläjad
Vn 2011 Trinidad da Tobagon rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 37 074 ristitud, 81 tuhad eläjid ezilidnoidenke i 250 tuh. ristitud jogo päivän matkadajidenke da turistoidenke. Mülüb «Päivnouzm — Päivlaskm»-koridor-aglomeracijha 600 tuh. eläjidenke.
Lüksemburgan kel'
Pagižijoiden lugu om läz 320 tuhad ristituid (1998), muupäiväližen besedoičendan kel'. Om levitadud Lüksemburgas da lähižiden valdkundoiden röunmaiš (Bel'gii, Francii, Saksanma). Lüksemburgan kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal. Reguliruindorganzacii om ohjastusen Kaikenaigaine nevondkund lüksemburgan keles (Conseil fir d'Lëtzebuerger Sprooch), radab vspäi 1998.
Port of Spein
Eläjad
Lidnan eläjad oma afrikaižen (pol' vl 2011) i indižen (kümnendez) augotižlibundanke, äiverižed ristitud ottas 30%.
Lüksemburgan kel'
Kelen paginad: Areler, Eechternoocher, Kliärrwer, Miseler, Veiner, Weelzer da toižed.
Homaičendad
Kategorii:Germanižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Lüksemburgan keled
Kärmoja
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Eifelin čuhunduz
thumb|right|250px|Eifelin čuhundusen frontaline nägu Marsan pöudospäi vn 2010 redukus Eifelin čuhunduz (la Tour Eiffel [tu.ʁ‿ɛ.fɛl]) om terasine čuhunduz Parižan keskuzpalas, lidnan kaikiš znamasižemb simvol i sen kaikiš korktemb sauvuz. Korktuz om 324 metrad udenke antennanke (vspäi 2010).
Čuhunduz om saudud vll 1887−1889 Sen-jogen hural randal, vn 1889 Mail'man ozutelendan täht kuti pordaigaline sauvuz, ozutelendan tulendan bembelüläh, Suren francižen revolücijan sadavoččele jubilejale. Arhitektor — Stefan Sovestr. Om nimitadud Güstav Eifel'-konstruktoran kanzannimen mödhe, hän nimiti čuhundust «300-metrižeks čuhunduseks» (tour de 300 mètres). Se om kaikiš paksumb rižatud i fotografiruidud maksline mel'heižtaho mail'mas. Vl 2006 kaik 6 719 200 ristitud oli čuhundusel, 6,91 mln vl 2015, kaikes istorijas (edel vn 2008 zavodindad) — 236 445 812 ristitud.
Kaik koume žirud i kahesa liftad oma čuhunduses. Sauvuz oli kaikiš korktemb mail'mas vhesai 1930, Nju Jorkan Kraisler Bilding kändihe rekordižeks. Čuhundusen ühthine veduz om 10 100 tonnad, om saudud betonalusel. Köläidused ei ületagoi 15 santimetrad parangoil torokan aigan. Jäb rosttumatoman sauvondmujun krepindan tagut, kävutadas 57 tonnad seičemeks vodeks.
Irdkosketused
Kategorii:Pariž Kategorii:Francijan arhitektur Kategorii:TV-čuhundused
Arabiž-izrailine rida
Istorii
Zavodihe 19. voz'sadan lopus evrejalaižiden borcuindaspäi sädamha ičeze valdkundad. Vl 1948 Izrailin i Palestinan olendan aluz om pandud, no araban mail'man valdkundad pučtas Izrailin täudes tundištamižespäi tähäsai päiči Egiptad (vn 1979 kožundkirjutez) i Jordanijad (vn 1994 kožundkirjutez).
Palestiniž-izrailine rida om regionaližeks. Etnosankeskeižen konfliktan vägi lujeneb erazvuiččen uskon taguiči (judaizm i islam), mail'man Suriden valdkundoiden valatoitandaspäi.
Pölünimurič
thumb|right|250px|«Panasonic MCE8013»-pölünimurič kodielon täht Pölünimurič om elektrine ladim, kudamb keradab pölüd da toižid henoid redustandoid pindaspäi il'mvalul imeden.
Arabiž-izrailine rida
Problemad
Ridan päproblemad: Jerusaliman jagund, pagenijad mehed (evrejalaižed araban maišpäi i arabialaižed Palestinaspäi), uziden eländpunktoiden leviganduz.
Pölünimurič
Likutim poleneb painut i sädab vakuumad. Sen tagut pölü i redustajad substancijad kogotas mülüs-pölünkeradimes, tariž joudutada mülüd regulärižikš. Ezmäižed ladimed oma tehtud AÜV:oiš vl 1869.
Arabiž-izrailine rida
Problemad
Äiluguižed sodad da incidentad, terroran aktad kaimdas Izrailin šingotest. Kaik läz 55 tuhad sodamehid pölištuiba konfliktan aigan.
Snežinsk
Snežinsk (Сне́жинск, mugažo totaran i baškiran kelil) om Venäman sauptud lidn Čeläbinskan agjan pohjoižes. Se om Snežinskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Arabiž-izrailine rida
Homaičendad
Kategorii:Izrailin istorii Kategorii:Palestin Kategorii:Lähembaine Päivnouzmma Kategorii:Arabialaižed Kategorii:Evrejalaižed Kategorii:Sodad ripmatomudes Kategorii:Etnosankeskeižed ridad Kategorii:Egiptan istorii Kategorii:Irakan istorii Kategorii:Jordanijan istorii Kategorii:Livanan istorii Kategorii:Sirijan istorii
Pölünimurič
Jagadas pölünimuričuid kävutandan mödhe: kodielon täht, tegimišton täht, puhtastamha avtoteid da tehuzid. Oleldas likujad i stacionarižed.
Snežinsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1955 kuti Eländžilo nomer 2 (Жилой посёлок № 2) tedoidamha da sädamha südäitukuižšlibakoid. Se sai lidnan statusad vn 1957 23. päiväl semendkud Kasli-2-nimitusenke. Nimitihe lidnad Čeläbinsk-50 vll 1959−1966, Čeläbinsk-70 vll 1966−1993. Vspäi 1993 lidn om olmas nügüdläiženke nimenke oficialižikš. Sen perimetr kaičese seičemel ambundpalakundal.
Pölünimurič
Homaičendad
Kategorii:Puhtastand
Snežinsk
Istorii
Snežinsk šingotase Venäman südäitukuižkeskusel — tehnižen fizikan tedoinstitutal (läz 9 tuhad radnikoid), elektroladimiden tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (keramine ozrikkivi, betonantegim), maižandusen abuedheotandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon pohjoižpalas, Keskuralan päivnouzmaižel ezimägištol, 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Sinar-järv (Синара, 24 km²) om lidnan pohjoižrandaks, Silač-järv — suvirandaks (Илашты, 18 km²). Matkad Sverdlovskan agjahasai om 17 km pohjoižhe orhal, Čeläbinskhasai om 111 km suvipäivnouzmha-suvhe orhal vai 128 km avtotel. Lähembaine lidn om Kasli 22 km suvhe orhal vai 27 km avtotedme.
Lähine Randžilo (Ближний Береговой, 275 rist. vl 2010) i Klüči-külä (101 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Snežinskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 357,36 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 48 810 ristitud, lidnümbrikon — 49 186 ristitud. Vspäi 1996 lidnan ristitišt vajehtase 48..50 tuhad eläjad röunoiš (50 500 rist. vll 2003−2005, 50 759 rist. vl 2017), kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaik 51 113 eläjad oli lidnümbrikos vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,4%, totarlaižed — 3,6%, baškiralaižed — 2,9%, ukrainalaižed — 1,6%, toižed rahvahad — 1,5%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma: keskopendusen — Ozörskan tehnižen kolledžan Snežinskan filial, üläopendusen om Snežinskan fiziž-tehnine institut — Nacionaližen MIFI-südäitukuižtedoiduzkeskusen filial (MIFI-6).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Senatan torg
thumb|right|250px|«[[Vas'kne raccastai (muštnik)|Vas'kne raccastai» Senatan torgul]] Senatan torg (Сенатская площадь vll 1763−1925 i vn 2008 elokuspäi, vozil 1925−2008 — Dekabristoiden torg) om üks' keskuztorguišpäi Piteriš (Venäma).
Sijadase lidnan Admiralteiskii-rajonas. Om Piterin amuižembiden torguiden keskes.
Torg sai nügüdläšt nimitust vl 1763, konz Venäman imperijan ohjastusen Senat oli sijatud Bestužev-Rümin-varakancleran enččes erižpertiš. Nügüd'aigan sauvuz kävutase Venälaižen Federacijan Konstitucižen Käskuzkundan rezidencijaks.
thumb|left|250px|Nägu Senatan torguhu [[Isaakijan päjumalanpert'|Isaakijan päjumalanpertišpäi]]
Valans'jen
Valans'jen (Valenciennes [va.lɑ̃.ˈsjɛn]) om lidn da kund Francijan pohjoižes. Lidn om ühtennimižiden ümbrikon i kantonan administrativižeks keskuseks. Mülüb O-de-Frans-regionha i sen Nor-departamentha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 693. Valans'jen kadoti lidnusen statusad vl 1890, i panihe sen lidnust mantazole. Molembiden mail'man sodoiden aigan lidn oli muretud znamasižikš.
Valans'jen šingotihe valdkundan üks'jäiženno kivihilen löudmižsijanno. Avtosauvomine om päsarakoks 20. voz'sadan lopuspäi. Kružavan sijaline pramozl om tetab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase regionan pohjoižpäivnouzmas, Bel'gijan röunanno, Esko (Šel'd)-jogen randal, 17..56 m ü.m.t. korktusil. Matkad Parižhasai om 200 km suvipäivlaskmha.
Vn 2011 Francijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 43 471 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 46 626 eläjad vl 1968.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:O-de-Frans
Reins Roman
Liti Džozef «Džo» Anoa'i (Leati Joseph "Joe" Anoaʻi; sünd. 25. semendku 1985, Pensakol, Florid, AÜV) om amerikaine sportnik-restler. Vspäi 2010 ezineb restlingan čempionatas Roman Reins-psevonimanke (Roman Reigns) WWE:n kontraktan ramuziš.
Biografii
Liti om sündnu Florid-štatan Pensakol-lidnha. Openui Džordžijan tehnologižes institutas. Om restleroiden Anoa'i-roduspäi samoan da italijan augotižlibundanke.
Eläb naižiš amuiženke sebranikanke vn 2014 tal'vkuspäi, Galina Džoel' Bekker om hänen ak. Heil om üks' tütär DžoDžo (sünd. 2008).
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden sportnikad Kategorii:Sportnikad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Floridha
Mal'tan kel'
Mal'tan kel' (ičeze nimitused: malti, lingwa Maltija) om üks' afroazijalaižiš, semitižiš kelišpäi. Om üks' Mal'tan valdkundkelišpäi, oficialine kel' vspäi 1936 (panihe italijan kelen sijas), toine om anglijan kel'. EÜ:n üks' oficialižiš kelišpäi vspäi 2004.
Reguliruindorganzacii om sätud vl 2005 kirjkelen täht valdkundan uden Käskusen keles mödhe. Se organ om Rahvahaline nevondkund mal'tan keles (mal't. Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti), baziruiše Vallettan Florian-ezilidnas.
Homaičendad
Kategorii:Afroazijalaižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Mal'tan keled
Napoleon-tort (venälaine variant)
thumbnail|right|250px|Venälaine napoleon
Napoleon-tort (sen kodima — Francii) tegihe populärižeks kaiked mal'madme.
Sen venälaine variant (ven.: наполеон) erineb originaližes receptaspäi. Tortan korktuz om läz kutnežo francijalaižes variantas-ki, no om enamb šoiduid. Hal'gašti kreptud pähkimiden pälpäi. Tobjimalaz (no ei kaikušti) paštase treugolkan nägus.
Recept sädi Venäman imperijan aigan, no kaikiš enamb leviganduz sai NSTÜ:s. Nügüdläižes nece om ühteks kaikiš populärižiš desertoišpäi Venämas.
Kacu mugažo
Kategorii:Tortad Kategorii:Venäman keitand
Makati
Makati (mugažo filippinoiden kelel, virktas [maˈkati]) om lidn Filippinoiden pälidnan agjas, Luson-sarel.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 529 039 ristitud i pind — 21,57 km².
Barangeid
thumb|right|250px|Makatin rajonad vl 2012. Lidn jagase 30 barangei:ha — municipaližhe ühtnikha sijaliženke ičeohjastusenke.
Irdkosketused
Kategorii:Filippinoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnan agj (Filippinad)
Argentin
Argentin (Argentina [aɾxenˈtina]), täuz' oficialine nimituz — Argentinan Tazovaldkund (República Argentina), om valdkund Suviamerikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Buenos Aires.
Istorii
Vn 1816 9. päiväl heinkud Argentin tedištoiti ičeze ripmatomudes Ispanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Constitución) oli väges vspäi 1811. Nügüdläine kümnenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1983, se om kudenden Konstitucijan (1853) ümbriradmine i om väges vn 1994 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivivoi, metallad (raudkivend, vas'k, tin, hahktin, cink, uran), mahuz.
Tobmuden organad
Ohjandusen form om federativine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de la Nación Argentina). Kaik rahvaz valičeb händast nelläks vodeks.
Parlament om kaks'kodine Nacionaline Kongress (Congreso de la Nación Argentina). Üläkodi om Senat (Senado) 72 ühtnijanke kudeks vodeks, kaik rahvaz valičeb koumandest kaikuččel kahtel vodel. Alakodi om Eztajiden kodi (Cámara de Diputados) 257 ühtnijanke nelläks vodeks, kaik rahvaz valičeb sen pol't kaikuččel kahtel vodel.
Valdkundan järgenduseližed pävaličendad oliba vn 2019 27. päiväl redukud, valitihe prezidentad, parlamentan alakodin ühtnijoid i Senatan koumandest. Nügüdläine Argentinan prezident om Al'berto Fernandes (sai 48,1%, radoi Argentinan päministran vll 2003−2008), varaprezident — Kristina Fernandes de Kiršner (oli valdkundan prezidentan 10.12.2007−10.12.2015), päministr om Santjago Kafiero, kaik koume ratas nenil radnikusil vn 2019 tal'vkun 10. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Argentinan administrativiž-territorialine jagand.
Argentin jagase 23 agjaks (provincijaks), sen ližaks 1 pälidnan avtonomine Buenos Aires-ümbrik om olmas.
Eläjad
Argentinas elädas argentinalaižed. Vl 2010 eläjiden lugu oli 40 091 359 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Valdkundan ristitišt augotižlibundan mödhe (2010): evropalaižed (Italijaspäi i Ispanijaspäi tobjimalaz) da mestizo — 97,2%, indejalaižed — 2,4%, afrikalaižed — 0,4%.
Religijan mödhe (2020) 92% eläjid oma riman katolikad (valdkundaline religii; vaiše videndez tuleb pühäpertihe), protestantad — 2%, judaizman uskojad — 2%, toižed uskojad — 4%.
Toižed sured lidnad (vl 2007, surembaspäi penembha): lidnad-millionerad oma Kordov, Rosario; enamba 500 tuh. ristituid — Mendos, San Migel' De Tukuman, La Plat, Mar Del' Plat. Lidnalaižiden pala om 92,1% (2020).
Ekonomik
Vl 2012 Argentinan päeksport oli soi da soivoi (22%), avtod da toižed likkuimed (10%), kukuruz (6%); toine eksport — kivivoi (5%), fruktad, lehmänliha da nahkad.
Irdkosketused
Kategorii:Argentin
Vehkoja (Pöudon rajon)
Vehkoja om Venäman oja Leningradan agjan päivnouzmas, sen Pöudon rajonas. Oja om Kärmojan ližajogi i jokseb Kuz'järvespäi.
Kategorii:Ojatin bassein Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pöudon rajon
Georgijevsk
Georgijevsk (Гео́ргиевск, Գեորգիևսկ Georgievsk) om Venäman lidn Stavropolin randan suves. Se om Georgijevskan lidnümbrikon administrativine keskuz, Georgijevskan rajon mülüi sihe vn 2017 kezakuspäi. Om Kavkazižed Mineraližed Veded-regionan palaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1777 kuti ''Ph. Jurgii-vägestusenkandajan lidnuz'' (крепость св. Георгия Победоносца). Vl 1783 päivnouzmaižen Gruzijan Iraklii II-car' allekirjuti Georgijevskii-kožundtraktatad alištuses Venämale neciš lidnuses. Vl 1786 lidnuz sai makundan lidnan statusad. Vl 1875 «Rostov — Vladikavkaz»-raudte läbiti lidnad, Georgijevsk-raudtestancii radab.
Krosbi Bing
Kaikiš enamba kirjutadud artist istorijas, enamba kaht tuhad kommertižid änetusid, radioänetoitandan šingotai. Kaik 41 pajod saihe ühtent sijad valdkundan muzikčartas. Krosbin tetabad pajod oma «White Christmas» («Vauktad Raštvad») i «In the Cool, Cool, Cool of the Evening» («Kauktal, rainhel i vilukhol ehtal»). Edesti rolid läz 50 fil'miš. Anttihe vn 1944 «Oskar»-premijad «Mända ičeze tel»-fil'man O'Molli-papin rolin edestamižes.
Georgijevsk
Istorii
Georgijevsk šingotase sömtegimišton kaikenvuiččil edheotandoil (jauhtegim, makaronanedheotand, maidtegim, pühävoitegim, konservtegim, lihakombinat, lindkombinat, kalanümbriradmižen tegim, oludentegim, vintegim, lapsiden sömižen fabrik), karvanfabrikal i omblendfabrikal, metallan ümbriradmižen tegimil (armatur, instrument).
Krosbi Bing
Pajatai oli nainu kaks' kerdad. Ezmäine ak oli Diksi Li-aktris, sünduti Krosbile nell' poigad. Nai kahtendel kerdal, Ketrin Grant-aktris oli hänen ak i kändihe koumen lapsen mamaks: Harri- i Natanjel'-poigad, Meri Frensis-tütär. Bing Krosbi koli südäikeran kurospäi gol'fvändan aigan, navedi vinad.
Georgijevsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Podkumk-jogen hural randal (Подкумок 160 km pitte, Kuman oiged ližajogi), Kavkazan ezimägišton tazangištol, 300 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stavropolihesai om 210 km lodeheze. Lähembaižed lidnad oma Novopavlovsk 25 km suvipäivnouzmha, Pätigorsk 30 km avtotedme suvipäivlaskmha i Mineraližed Veded 30 km päivlaskmha.
Krosbi Bing
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Vašington-štatha
Georgijevsk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 72 153 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), nügüdläižen lidnümbrikon kaks' videndest. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 67 714 eläjad.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 81,3%, armenijalaižed — 11,5%, ukrainalaižed — 1,0%, azerbaidžanlaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 5,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan kafedraline päjumalanpert' (om saudud vll 2001−2013), ph. Mikulain puine Georgijevskan lidnuses, Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' kaumžomal i ph. Panteleimon-spravitajan türman territorijal. Armenižen jumalankodikundan Surb Gevorg-jumalanpert' om pühästadud vl 2011.
Georgijevskan kolledž (ekstraordinarižiden situacijoiden ministrusen radnikad), Georgijevskan mehanizacijan, avtomatizacijan da ohjandusen tehnikum i Regionaližen «Integral»-kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Stavropolin randan lidnad *
2015
Rahvahidenkeskeine mahusiden voz'. Rahvahidenkeskeine pidatusen i pidatuztehnologijoiden voz'. Literaturan voz' Venämas.
Kolnuded
Kategorii:21. voz'sada
Bekeš (agj)
thumbnail|right|250px|Bekeš-agjan kart Bekeš (Békés megye [ˈbeːkeːʃ]) om üks' Mad'jaranman agjoišpäi. Sen administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Bekeš'čab.
Geografijan andmused
Agj levigandeb valdkundan suvipäivnouzmas. Mad'jaranman londuseližen gazan videndez om löutud agjas.
Röunatab koumenke agjanke: Čongrad-Čanadanke päivlaskmas, Jas-Nad'kun-Sol'nok levigandeb lodehes, Haidu-Bihar om pohjoižes. Romanijan röun om päivnouzmas i suves.
Pind om 5 629,71 km².
Administrativine jagand
thumb|right|250px|Agjan rajonad vspäi 2013 Bekeš-agj jagase ühesaks jarašaks (rajonaks). Edel vn 2013 administrativišt reformad kahesa kišteršegad (rajonad) oli niiden sijas.
Lidnad
Kaik om 75 eländpunktad agjas, niiden kesken kaks'kümne kaks' lidnad:
Lidnoihe ližaks, Bekešas om kahesa žilod i 45 küläd.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe agjan eläjiden lugu oli 359 948 ristitud. Vl 2015 agjan ristitišt oli 351 148 eläjad. Vl 1949 kaik 471 561 ristitud elihe agjas, i siš aigaspäi ristitišt poleni kaiken. Koume ristitud videspäi elädas lidnoiš.
Rahvahad (2011, kaks'jaižidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 83,4 %, čiganalaižed — 2,6 %, slovakalaižed — 2,0 %, romanijalaižed — 1,4 %, toižed rahvahad — 1,0 %, rahvahuden ozutandata — 14,7 %.
Gagauzijan kel'
Gagauzijan kel' (ičeze nimitused: gagauz dili, gagauzça) om gagauzalaižiden rahvahankel'. Pagištas Moldovas, sen avtonomižes Gagauzii-regionas tobjimalaz, mugažo Ukrainan Odessan agjan lähižiš tahondoiš.
Pagižijoiden lugu om 140 tuhad ristituid (2009, mamankel'). Kirjkel' om latinan kirjamišton pohjal, vll 1957−1993 oficialine kirjkel' oli olmas kirillical.
Irdkosketused
Kategorii:Türkižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Moldovan keled
Šugjärv
thumbnail|right|250px|Šugjärv Šugjärv (Шугозеро) om järv Leningradan agjan Tihvinan rajonas, mülüb Pašjogen hurapol'žhe basseinha.
Kezaolimpiad-2012
thumb|right|250px|London-lidnan-kandidatan banner vl 2005. Kezaolimpiad-2012 (2012 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2012) om 30-nz' Kezaolimpiad. Oigetihe sidä Suren Britanijan London-pälidnas vl 2012.
Šugjärv
Vezišt om kehker formal, om ümbärtud madalil kukhil. Järv' om läz 4 kilometrad pitte, keskmäine leveduz om 2 kilometrad. Pind — 5,9 km², sijadase 76,5 m ü.m.t. korktusel. Üläjogi lankteb Šugjärvhe, sišpäi lühüd Šugjogi lähteb.
Rik
thumb|left|250px|Ičesündui rik
Kezaolimpiad-2012
Deviz — «Inspire a Generation» (Hengaitamha pol'ved). Naižed ühtniba boksan voibuižihe ezmäižen kerdan, muga hö ühtneškanziba kaikes 26 sportansugus.
Šugjärv
Šugar'v-žilo om kaikiš suremb eländpunkt järven randoiš.
Kezaolimpiad-2012
Olimpiadan sportobjektoiden enambuz sijazihe Suren Londonan röunoiš. Ned oliba jagadud koumhe zonha: olimpine Olimpižes puištos, jogizon (pidust' Temzad lidnan päivnouzmas) i keskuzzon regionan keskuses da päivlaskmas.
Šugjärv
Homaičendad
Kategorii:Paksjogen bassein Kategorii:Leningradan agjan järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman järved Kategorii:Tihvinan rajon
Rik
Rik (S — sulphur latinan kelel) om 16nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan päalagruppas), tabluden koumandes periodas.
Etimologii
Latinine nimi sündui ezimeletaden indoevropižen *swelp-tüvespäi «palada». Rahvahidenkeskeine tio-prefiks om olmas rikin ühtnendoiden täht, θεῖον-sanaspäi «rik». Vepsän nimituz om surmha sidotud.
Ühthine ümbrikirjutand
Rik om mail'man kümnenz' element levigandusen mödhe i Man videnz' element massan mödhe, voib löuta sidä puhthas olendas kaiked mail'madme, om järedoid löudmižsijid maiš vulkanoiden aktivižusenke. Arboid kävutiba rikid verotegoiš edel meiden erad völ, kitajalaižed tegiba meles porhad rikin aluseks. Nügüd'aigan sadas londuseližen gazan puhtastandan laptaližeks produktaks.
Ireg rik eile toksine, no kaik sen gazanvuiččed ühtnendad oma morijad.
Fizižed ičendad
Enamba 30 allotropišt modifikacijad voib olda rikil, se om kaikiš suremb lugu elementoiden keskes. Rik voib säta renghid ičeze atomoišpäi, kaikiš levitadud form om S8. Ireg rik om hahkpakuine hudr metallatoi substancii hajuta, palab il'mas. Sulamižen jäl'ghe ližadab mülüd 15 procenthasai i polimerizuiše.
Atommass — 32,066. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 2,070 g/sm³. Suladandlämuz — 386 K (112,85 C°). Kehundlämuz — 717,824 K (444,67 C°).
Londuseline rik kogoneb nelläs stabiližes izotopaspäi: 32S (95,02%), 33S (0,75%), 34S (4,21%), 36S (0,02%). Tetas 20 ratud radioaktivišt izotopad 26..31, 35 i 37..49 atommassanke, i üks'jäine rik-43m-izomär om olmas.
Kävutand
Pästtas severziš-se tavarformiš: tukuil, nozol, formuidud, granuliruidud, jauhtud, kolloidne, puhtaz. Ottas kävutamižhe rikin pol't tehmaha rikmuiktust, sid' tehtas räzinad, pirotehnikad i virid. Kävutadas puhtastadud rikid pästamha zellid i kosmetižid abutusid.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Persijan kel'
thumb|right|250px|Kelen levigandusen kart Persijan kel'  vai Farsi (ičeze nimituz: زبان فارسی [zæ'bɒːne fɒːr’siː]) om üks' indoevropižiš kelišpäi. Se om Iranan (farsi ičeksaz), Afganistanan (dari) i Tadžikistanan (tadžikan kel') valdkundkel'.
Pagižijoiden lugu om läz 110 millionad ristituid (2019), sidä kesken 60 mln ristituiden mamankel' (40 mln Iranas).
Kelen reguliruindorganizacii om Iranan Persijan kelen i literaturan akademii (Tehran) vspäi 1935.
Persijan kel' om rahvahidenkeskeižiden kosketusiden kel' islaman mail'man päivnouzmas 10.-12. voz'sadaspäi. Farsi- i dari-toižendoiden kirjkel' om sätud araban kirjkelen alusel persijan kirjamišt. Kirilline kirjamišt kävutase tadžikan kelen täht vspäi 1939.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Iranan keled Kategorii:Afganistanan keled Kategorii:Tadžikistanan keled
Reboinnena
thumb|left|250px|Reboinnena (Lisii Nos) Piterin kartal Reboinnena (Лисий Нос (Lisii Nos), Revonnenä) om Venäman radinžilo i municipaline ühtnik Piterin Merenrandaižes rajonas. Sijadase Suomen lahten randal.
Istorii
Küläeländpunkt mainitase Vodin pätinan aigkirjas vl 1500 kuti Reboinžilo Korinannemel (село Лисичье в Корине носу). 17. voz'sadal tahond oli Ročinman tobmuden al.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1854 kuti redut azegidenke da žilo senno kaičemha Piterid Anglijan laivištod vaste. Sai radnikžilon statusad vn 1948 sulakus, alištadihe Leningradan tobmudele vn 1950 21. päiväl keväz'kud.
Geografijan andmused
Sestroreck-lidnan rajonad levigatas pohjoižhe žilospäi.
Meriveden keskmäine lämuz om +18..+20 C° kezakus-elokus, no absolütine voib olda i +10 C°, i +30 C° niil kuil.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 4 759 ristitud, vn 2002 — 2 563 ristitud. Kaikiš suremb radinžilon eläjiden lugu oli 5 032 ristitud vl 2015.
Transport
Piterin ümbärten nolänz' kilometr sijadase žilos. Reboinnena-žilo ühtenzoitase läbiajajil avtobusmaršrutoil lähižidenke lidnoidenke (Sestroreck, Zelenogorsk, Kronštadt) i metropolitenan erazvuiččiden linijoiden koumenke stancijanke («Begovaja», «Staraja Derevnä», «Čornaja rečka»).
Ühtennimine raudtestancii radab žilos vspäi 1894. Edel 1928. vot sen nimi oli Razdel'nai (Раздельная), i Reboinena-nimi oli toižel stancijal (1894−1928), sarakol Razdel'najaspäi, no tühjitihe sarakod i stancijad vl 1928 i anttihe nimed nügüdläižele stancijale.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin geografii Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Merenrandaine rajon (Piter)
Rugižhein
Rugižhein (Apera), mugažo Kostr i Ozrikhein paginoiš, om üks'voččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Mülütadas Tähkheiniden sugukundha.
Areal
Kazvab rujoheinäks semetud sügüzel maižandusen vill'kazmusiden keskes. Eziauguine leviganduz om Evrazii i Afrik, nügüd'aigan invazivine heim Venäman Edahaižes Päivnouzmas i Amerikas.
Navedib jogiden luhtoid, letemaid, pustolänid. Putub mahusil lujetud muiktuzmäranke paksumb.
Ümbrikirjutand
Küpsnuded semned putkotadas maha kebnas, i rugižhein levigandeb. Idüb sügüzel tobjimalaz.
Erikod
Rugižheinän heim kogoneb vides erikospäi:
Koumanz' i nellänz' erikod kazdas Venäman-ki territorijal.
Gai (lidn)
Gai (Гай, «puišt» vaugedvenän kelespäi) om Venäman lidn Orenburgan agjan päivnouzmas. Se om Gain lidnümbrikon (edel 2016. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Rugižhein
Homaičendad
Kategorii:Tähkheinäd Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Gai (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1959 9. päiväl semendkud samha vas'kkivendod. Kätihe lidnanvuiččeks žiloks vl 1965. Sai lidnan statusad vl 1979.
Gai šingotase küllästamižkombinatal i mujumetalloiden ümbriradmižen tegimel, mugažo pästtas kaivuzpäzutandmašiništod i lindferm om olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suviuralan pautkil, 380 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Orenburghasai om 245 km päivlaskmha orhal. Lähembaižed lidnad oma Orsk 30 km suvhe raudtedme i Novotroick 30 km suvhe orhal.
Kaik 34 eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Gain ližaks. Lidnümbrikon pind — 2 923,55 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 301 ristitud, lidnümbrikon nell' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 44 800 eläjad vl 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Johann Kronštadtlaižen päjumalanpert' (om saudud vll 2008−2014) i phh. Pedr- da Pauloi-apostoloiden jumalanpert' (letihe vll 1993−1998) oma väges, islaman pühäpert' om sauvomas vspäi 2012.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 81,8%, baškirаlaižed — 4,7%, ukrainalaižed — 4,1%, totarlaižed — 3,9%, kazahlaižed — 1,9%, toižed rahvahad — 3,6%.
Karvmarjad
Karvmarjad (Ribes uva-crispa) om madal plodpenzaz. Nece om Ríbes-heimon erik, mülüb Karvmarjanvuiččed-sugukundha.
Gai (lidn)
Eläjad
Orskan indistrialižen i medicinižen kolledžiden filialad oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Karvmarjad
Leviganduz
Kazmuz libub Päivlaskmaižes Evropaspäi i Afrikan pohjoižespäi. Voib vastata meckazmuseks Evropan keskuses i suves, Kavkazal, Keskuzazijas, Afrikan pohjoižes, Pohjoižamerikas.
Gai (lidn)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orenburgan agjan lidnad Kategorii:Orenburgan agjan lidnümbrikod
Karvmarjad
Leviganduz
Kazvab penzhištos mägiden kivipautkil. Ištutadas saduiš, ka lindud todas semnid lähižihe mecoihe, i muga karvmarjad kändasoiš meckazmuseks.
Ümbrikirjutand
Penzaz kazvab 1..1,2 metrhasai kortte. Kor' om muzahahk vai muzabur, koritase, vezoil om hahkan mujun. Barbad oma ogakahad, noril om penid mustoid čokkoimid. Urbad oma karvakahad koričmad. Lehtesed oma kehkrakahad koume-vižlabaižed härmäkod kudhe santimetrhasai pitte, piiženke röunanke. Vihandan vai rusttan polhe änikod kazdas semendkus, 1..3 änikod lehtesen kaimlospäi.
Plodud oma ellipsan vai šurun kartte sonekahad marjad 12..40 mm surtte, oleldas siledad vai karvakahad. Küpsnedas kezakus-elokus. Ehtnüded marjad oleskeldas pakuižen, purpurižen vai vihandan mujun. Mülütadas saharad 13,5 procenthasai.
Kävutand
Ottas sömäks veresid ploduid vai tehtas nenid söndtavaroid: keitiž, tisel', konfetsüdäin, kompot, žele, ližatas vinoihe. Voib kuivata, marinuida marjoid, vai henota i pudotada saharad.
Tetas enamba pol'tošt tuhad karvmarjoiden sortuid, kul'tiviruidas venos vös. Kazmuz alištub gavedijile-travijoile paksus.
Rahvahaline medicin kävutab marjoid substancijoiden vajehtusen palahtelendad i razvdust vaste, utandzelläks, kuti kuzen- i sapinajai abutuz.
Homaičendad
Kategorii:Karvmarjanvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Plodpenzhad Kategorii:Marjad Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Mezikazmused
Amsterdam
Lidn om valdkundan finansine da kul'turkeskuz, järed transporttesol'm, mail'man port. Lidnan pämez' om Kaisa Ollongren (vs 2017 sügüz'kun 18. päiväspäi), vajehti Eberhard van der Lanad (07.2010—09.2017), ende oli hänen varapämehen.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1275 kuti Aemstelredamme-külä läz dambad Amstel-jogel. Se om saudud voziden 1170 i 1173 sur'veziden jäl'ghe. 15. voz'sadale lidn tegihe Alamaiden torguindan kaikiš surembaks keskuseks.
Vn 1928 kezal Amsterdam vastsi 9. Kezaližid Olimpiadvändoid.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Amsterdaman lidnrajonad. Amsterdam sijadase valdkundan päivlaskmas, agjan suves, 2 metrad alemba valdmeren tazopindaspäi. Lidn seižub Amstel-jogensun da tehtud Eisselmer-järven randoil. Reljef om tazo, kogoneb pol'deroišpäi. Enamba sada kilometrad kanaloid sätas 90 sart, 1200 sildad ühtenzoittas niid. Nordze-kanal ühtenzoittab Amsterdamad Pohjoižmerenke. Lidnan municipalitetan pind om 219 km², sidä kesken saum vezid om nelländez (53,5 km²), puištod da kel'dtahod ottas kahesandest.
Klimat om ven. Paneb sadegid 838 mm vodes, enamba voden kahtendel polel. Lumi lankteb 26 päiväd vodes.
Amsterdam jagase 8 lidnrajonha.
Eläjad
Vl 1564 Amsterdaman eläjiden lugu oli 30 900 ristituid. Kaikiš suremb ristitišt oli vl 1960 — 869 602 ristitud. Vl 2010 Amsterdaman eläjiden lugu oli 767 773 ristitud.
Vl 2000 eläjiden keskes 27% oliba hristanuskojad (protestantad tobjimalaz), 14% — islamanuskojad (sunnitad tobjimalaz).
Transport
Velosipedad, metro, tramvai, avtobusad da ehtatimed oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1977 metro radab lidnas da sen kaimdailidnoiš (vl 2016 4 jonod, 52 stancijad, 42,5 km raudted).
Kuz' kiruhted augotase lidnas i lähttas radialižikš, ümbärte ühtenzoitab niid. Rahvahidenkeskeine civiline Shiphol-lendimport (AMS) om nellänz' surtte Evropas, se seižub 3 metrad alemba valdmeren tazopindaspäi, sijadase 17 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid mail'man äjihe maihe, om äi čarterreisid lebutahoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Alamaiden lidnad Kategorii:Alamad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad
Hatang
Hatang (Хатанга) voib znamoita:
Orenburgan agj
Se mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Orenburg-lidn.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Orenburgan agj om olmas vs 1934 tal'vkun 7. päiväspäi. Vozil 1938−1957 sen nimituz oli Čkalovan agj.
Orenburgan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2000 25. päiväl redukud Käskusenandajan Suiman ezitajil, tuli väghe sen-žo voden 20. päiväl kül'mkud da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1994 19. päiväl redukud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Orenburgan agjan reljefan kart. Agjal om röunoid Kazahstananke päivnouzmas da suves (sen Kostanain, Aktoben da Päivlaskmaiž-Kazahstanan agjoidenke), Samaran agjanke päivlaskmas, Tatarstanan Tazovaldkundanke lodehes, Baškortostanan Tazovaldkundanke da Čeläbinskan agjanke pohjoižes. Ühthine röunoiden piduz om 3700 km. Orenburgan agj om mererandatoi.
Pind om 123 702 km². Künttud ma otab territorijan pol't, mec otab 5%. Znamasine jogi om Ural sen Sakmar- da Ilek-ližajogidenke, mugažo Samar- da Sur' Kinel'-joged (mülüdas Volgan basseinha). Kaikiš suremb järv om Šalkar-Ega-Kar (96 km² pindal, 96 km randanpirdanke, 1 m süvütte) Kazahstananke päivnouzmaižel röunal. Kaikiš suremb ratud vezišt om Iriklinan vezivaradim (260 km² pindal).
Reljef om Suviuralan madalad mäged. Kaikiš korktemb čokkoim om Nakas-mägi (667,6 m).
Klimat om kontinentaline. Vodes paneb sadegid 450 mm lodehes da 350 mm suvipäivnouzmas.
Londuseližed varad oma londuseline gaz, kivivoi, palab šoidkivi, bur hil', raudkivend, vas'k, nikel', kuld, sauvondmaterialad (mouckivi, dolomit, sauvondkivi, sauvondgips, saved, letked, gravii), fosforitad, kaliisol, mel, azbest, pol'kalližarvoižed kived, keitandsol, reskvezi, gidroenergii.
Administrativine jagand
Kaik om 9 lidnümbrikod (sidä kesken sauptud Komarovskii-žilo) Orenburgan agjas da 35 municipališt rajonad. Ühthemänho om 4 lidnankundad da 566 küläkundad rajoniš (2015). Küläkundad ühtetas 1707 küläd.
Tobmuz
thumb|right|250px|Nevondkundoiden pert' om Agjan gubernatoran, Käskusenandajan Suiman da Ohjastusen ištundsija [[Orenburgas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Jurii Berg radab gubernatoran vs 2010 kezakun 15. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine varagubernator da nell' muite varagubernatorad oma hänele abhu, kaik hö oma Ohjastusen ezimehen varapämehed mugažo.
Orenburgan agjan parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 47 ezitajad videks vodeks. Kümne komitetad ratas kaikenaigašti. Vaiše parlamentale sab vahvištada käskusid agjan territorijal, gubernator allekirjutab vai pördab toštmižkaclendha süd sel'gitaden. Sergei Gračov radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2011 keväz'kun 24. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten.
Radonoigendai tobmuz om Orenburgan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, komitetad, inspekcijad da üks' ohjanduz alištudas Ohjastusele.
Vn 2014 14. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (80,28% änid) da radab kahtenden strokun. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 033 072 ristitud. Kaikutte kudenz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kaks'toštkümne lidnad agjas i ei ole lidnanvuiččid žiloid. Toižed järedad lidnad (enamba 80 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Orsk, Novotroick da Buzuluk. Vl 2017 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 74,7%, totarlaižed — 7,5%, kazahlaižed — 5,9%, ukrainalaižed — 2,4%, baškiralaižed — 2,3%, mordvinalaižed — 1,9%, čuvašalaižed — 0,6%, saksalaižed — 0,6%, armenijalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 3,1%, rahvahuden ozutandata — 1,5%.
Öhabuk
Öhabuk vai Ökägi (Caprimulgus europaeus) om levitadud kezalind. Mülüb Todesižed öhabukad-sugukundha. Erištadas kuz' alaerikod.
Leviganduz
Lind pezoitelese Evropas, Azijan päivlaskmas da keskuses, Afrikan Keskmeren randišton päivlaskmas. Navedib harvoid kanghid, čapatesid, bizirkoid, pustolänid, Suvievropas eläb ogahakahas penzhištos.
Ökägi tal'vdub Afrikas Saharan suvemb.
Ümbrikirjutand
Eläb aktivižešti öidme. Suguküpsnend tuleb elon ühten voden jäl'ghe. Sötlese gavedil il'mas. Äi gavedid oleleb kabjživatišton al, sišpäi lind sai latiništ nimed, kändase «kozoiden lüpsai».
Homaičendad
Kategorii:Todesižed öhabukad Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Ken tahtoib lindä millioneraks?
«Ken tahtoib lindä millioneraks?» (Кто хочет стать миллионером?) om TV-vänd, kudambas kaikutte ühtnii voib sada 3 millionad rubläd, ku andab oiged vastuz 15 küzundoile erazvuiččiš tedon agjoišpäi («Who Wants to Be a Millionaire?»- originaližen anglijalaižen TV-viktorinan analog).
Vedajad — Maksim Galkin (2001—2008) i Dmitrii Dibrov (1999—2001 da 2008— ).
Rai Satjadžit
Satjadžit Rai (সত্যজিত রায় vai সত্যজিৎ রায়, Satyajit Ray; sünd. 2. semendku 1921, Kal'kutt, Britanine Indii — kol. 23. sulaku 1992, Kolkat, Päivlaskmaine Bengalii, Indii) oli indine režissör, prodüser da scenarist. Kirjuti muzikad äjile ičeze fil'mile. Lapsiden kirjutai, kirjoiden kuvatai da pästai. Ezmäine indine «Oskar-premijan» sai (1992, suriden satusiden tagut kinematografas). Sädi bengalan kelel tobjimalaz, om sädusid anglijan i hindi-kelil, Indijan erasil toižil kelil.
Kaolak
Kaolak (Kaolack, كاولاك Kaolak, Kawlax) om lidn Senegalan päivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kaolakan agjan administrativine keskuz. Islaman znamasine openduzkeskuz.
Rai Satjadžit
Biografii
Satjadžit oli sündnu Sukumar Rai-kirjutajan i hänen Suprabha Rai-akan pereheze i jäi üks'jäižen poigan. Voib löuta tatan ezitatoid kümnehe pol'vhesai, kanz oli otnus literaturha i čomamahtho. Tat koli pošavad taguiči vl 1923, i Satjadžit eli mamanke gollüdes. Openui školas, sid' Kolkatan universitetan Prezidentan kolledžas (ekonomik, fizik). Oli pästnus kolledaspäi vl 1940, opendusen aigan Päivlaskmman klassižen muzikan i kinon tedoiduz tegihe hänen navedijaks radoks. Tedoizi grafikan tehnikad kaks' vot Visva-Bharata-universitetas.
Kaolak
Istorii
Kagone-eländpunkt oli tetab 16. voz'sadaspäi, se oli Salum-kunigahusen (1494–1969) pälidn da torguindkeskuz. Vspäi 1911 raudtejono ühtenzoiti Dakarad Francine Sudan-kolonijan (nüg. Mali) Kajes-lidnanke, sid' sen kolonijan Bamako-pälidnanke Niger-jogen randal, i Kaolakan ristitišt ližadui lujas. Kagone om Kaolakan päivnouzmaižeks palaks nügüd'.