cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ičemoi lugemišt
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Germ
Germ om avstraline muzikprojekt. Se edestab muzikad post-blekmetal-stiliš.
Kioto
Kioto (京都市 Kyōto-shi [kʲoːꜜto.ɕi] «pälidn») om seičemenz' lidn Japonijas eläjiden lugun mödhe. Lidn om ühtennimižen prefekturan administrativine keskuz.
Germ
Muzikgruppan aluz om pandud Vullongong-lidnha vl 2003. Üks'jäine kaikenaigaine ühtnii om Tim Jatras (Tim Yatras) — än', gitar, basgitar, bangsoitod, koskimsoitod, orkestracii, programiruind.
Kioto
Istorii
Vozil 794−1869 Kioto oli Japonijan imperatoriden rezidencijaks i valdkundan pälidnaks, lidnan enzne nimi — Heian «kožundan da tünüden pälidn». Vozil 1467−1477 (torokaig) i 1864 lujad lämoipalod oliba lidnas. Vspäi 1869 imperatoran rezidencii i pälidn sijadasoiš Tokios («päivnouzmaine pälidn»), i nimitihe Kioto-lidnad lühüdaks aigaks «päivlaskmaižeks pälidnaks» (Saikö, 西京).
Germ
Irdkosketused
Kategorii:Blekmetalgruppad Kategorii:Avstralijan muzikgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2003 alusenpanendanke
Kioto
Istorii
Toižen mail'man sodan aigan AÜV:oiden bombardiruindad koskiba vähän Kioton puižid pühäpertid. Kaik om 1600 buddizman i 400 sintoizman pühäpertid lidnas, sen ližaks äiluguižed sadud da pert'kulud.
Mail'man tetabiden Nintendo-, Kyocera- i Omron-kompanijoiden päfaterad sijadasoiš Kiotos. Turizm om lidnan sal'hen päpala, matknikad ajeltas kaikes miruspäi, mugažo se om japonižiden školnikoiden lopindklassoiden matkan päsija
Geografijan andmused
Lidn sijadase prefekturan suvipäivlaskmas, Honšü-saren keskuzpalan päivlaskmas, Kansai (Kinki)-regionan keskuses, Kioton katl'uses, 9..981 m korktusil. Mägisel'gad oma lidnan röunoikš. Koume joged jokstas lidnas: Jodo-jogi Udzi-nimenke da mülüjad sen basseinha Kamo-jogi i Kacuranjogi.
Kioto jagase 11 lidnrajonha.
Eläjad
Vn 2015 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 475 183 ristitud, se oli kaikiš suremb. Vspäi 1980 ristitišt vajehtase 1,46..1,47 mln röunoiš. Lidn mülüb Osakan aglomeracijha, se om valdkundan kahtenz' surtte.
Transport
Avtobusad, kaikenvuiččed lidnelektrojonused da taksid oma kundaližtransportaks lidnas. Vspäi 1981 metropoliten radab lidnas (vl 2017 om 2 jonod, 31 stancijad, 31 km raudted). Päraudtestancii om olmas vspäi 1877. Sinkansen-kiruhjonused ühtenzoittas lidnad Japonijan toižidenke järedoidenke lidnoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Doneck (Venäma)
Doneck (Доне́цк) om Venäman lidn da lidnümbrik Rostovan agjan päivlaskmas-lodehes.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1681 kuti Gundorovskai-stanic (станица Гундоровская). Nevondkundaližen aigan se šingotihe kivihilen samižel. Stanic oli okkupiruidud nacistoil (heinku 1942 — 15.02.1943) Toižen mail'man sodan aigan. Kätihe radnikžiloks vn 1945 tal'vkus. Se sai lidnan statusad vl 1951 Gundorovk-nimitusenke (ven. Гундоровка). Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1955 30. päiväl kezakud. Mülütihe lidnanvuittušt Gundorovskii-žilod lidnha vl 2004.
Doneck šingotase tekstil'fabrikal i sauvondmaterialiden pästandal (savič). Venäman röunpäličmänendtaho Ukrainan röunanno. Kivihilen samine da ümbriradmine tuli lophu vl 2010, ekskavatortegim eile rados.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Severskii Donc-jogen oiktal randal, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, röunatab Ukrainan Luganskan agjanke päivlaskmas, lodehes i suves. Om ümbärtud Kamenskan agjan territorijal toižiš sijiš. Matkad Rostovhasai Donal om 145 km suvhe orhal vai 167 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Kamensk Šahtil 15 km päivnouzmha orhal vai 25 km avtotedme, i Sorokine (Ukrain) 15 km päivlaskmha orhal vai 23 km avtotedme.
Eläjad
Vl 1959 lidnan ristitišt oli 42 369 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 50 098 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 52 100 eläjad vl 2005. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,9%, ukrainalaižed — 3,3%, toižed rahvahad — 2,8%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Doneckan tegimištoliž-gumanitarine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Rostovan agjan lidnad Kategorii:Rostovan agjan lidnümbrikod
Livin kel'
Livin (livän) kel' (ičeze nimitused: līvõ kēļ vai rāndakēļ — «randkel'») oli suomalaiž-ugrilaine, Baltijan meren suomalaine kel'. Kelen kandajad eliba Latvijas.
Irdkosketused
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Latvijan keled Kategorii:Kolnuded keled Kategorii:Suomalaiž-ugrilaižed keled
Valensii (Venesuel)
thumb|left|250px|Lidnan da sen ümbrišton transportine kart (2016) Valensii (Valencia [baˈlensja]) om lidn Venesuelan pohjoižes. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Karabobo-štatan pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1555. Valensii oli Venesuelan pälidnaks vll 1812−1830.
Valensii šingotase mašinansauvomižel, himižel i farmaceftižel sarakoil, sömtegimištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase alangištos, 520 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kariban Andad ümbärtas lidnad. Valensii-järv (vai Takarigua, 350 km²) zavodiše 15 kilometras päivnouzmha lidnan keskusespäi. Matkad Kariban meren randišthosai om 30 km pohjoižhe (Puerto Kabel'jo-port), Karakas-pälidnhasai om 125 km päivnouzmha.
Valensii jagase 5 municipaližhe ühtnikha (isp. municipio), ned alajagasoiš 14 tulendha (isp. parroquia).
Eläjad
Vn 2011 Venesuelan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 396 322 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 2,1 mln elädas ezilidnoidenke.
Transport
Avtobusad (isp. üks'lugu bus i buseta) i maršruttaksid (isp. microbus vai colectivo) oma kundaližeks transportaks. Vspäi 2006 metropoliten radab (1 jono, 9 stancijad, 7 km raudted).
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport Arturo Mičelena-pirdajan nimed (VLN, 788 tuh. passažiroid vl 2012) sijadase 10 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Panamha, Arub-sar'he i Santo Domingoho, mugažo Venesueladme.
Irdkosketused
Kategorii:Venesuelan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ičemoi londuz
"Ičemoi londuz" om lugendkirj vepsän kelel, londusentedon openduzkirj. Sen avtor om Igor' Brodskii.
Om pästtud 2000 vodel Petroskoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Ret'k
Ret'k  (Raphanus sativus vai Raphanus raphanistrum subsp. sativus) om üks'vozne (redis) vai kaks'vozne (ret'k järgeližes el'genduses) heinäsine kazmuz, Kapustižed-sugukundan erik. Lugetas läz kahesad alaerikod da toižendad.
Ümbrikirjutand
Kul'turkazmuz libub Azijaspäi. Navedib väghišt süväd nepsakast mahust. Kävutadas pezasemendust.
Ret'kan jur' om sanged södab, erazvuiččen mujun — rusked, vauged, ruskedvauvaz, ruskedsinine, must. Jur' oleleb hoik mugažo (voiret'k). Lehtesed oma liranvuiččed, ülälaba om järedamb mi kül'glaboiden 2..6 parad. Äniklehtesed oleskeldas vauktad, ruskedvauvhad vai ruskedsinižed.
Ottas sömäks ročkujid jur'ploduid teravanke magunke i norid lehtesid.
Homaičendad
Kategorii:Kapustižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Jur'plodud Kategorii:Maplodud
Sleep of Right
«Sleep of Right» (Oiktusekahuden uni) oli italine lühüdaigaine dummetal/gotikmetalgrupp Milanaspäi, oli olmas 1994-ndes vodes. Kollektiv pästi ičeze üks'jäižen ühtennimižen demoal'boman.
Vodes päliči «Sleep of Right»-kollektivan muzikantad sädiba «Ethereal»-gotikmetalgruppan, kudamb edelespäi oli udesnimitadud «Lacuna Coil:aks».
Bränskan agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Bränsk.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Bränskan agj om olmas vs 1944 heinkun 5. päiväspäi.
Bränskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2012 20. päiväl tal'vkud Agjan Duman ezitajil da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1996 26. päiväl vilukud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bränskan agjan reljefan kart. Agj röunatab Kalugan agjanke pohjoižpäivnouzmas, Orelan agjanke päivnouzmas, Kurskan agjanke suvipäivnouzmas, Ukrainanke suves (sen Sumin da Černigovan agjoidenke), Vaugedvenämanke päivlaskmas (sen Gomelin da Mogilövan agjoidenke), Smolenskan agjanke pohjoižes. Bränskan agj om mererandatoi.
Reljef om tazo da alangoikaz tobjan palan. Desnan oiged randpol' om kukhikaz da vanoikaz. Kaikiš korktemb nimetoi čokkoim (292 m) sijadase agjan lodehes, Smolenskan agjan röunal. Kaikiš madalamb om Desn-jogen kendäk suves (125 m).
Klimat om ven kontinentaline. Tal'v om hobed, keza om pit'k. Heinkun keskmäine lämuz om +18..+20 C°, vilukun kesklämuz om −7..−9 C°. Paneb sadegid 550..600 mm vodes, sidä kesken kezal 220..230 mm, kaikes tal'ves oleleb 80..100 mm.
Londuseližed varad oma fosforitad, sauvondmaterialad (letked, saved, mouckivi, mel), mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Duman ištundoiden sija [[Bränskas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Bogomaz radab gubernatoran vs 2014 sügüz'kun 9. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, ei sa enamba kaht strokud jäl'geten. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Kümne varagubernatorad oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament. Se om Bränskan agjan Dum 60 deputatanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Vladimir Popkov radab Agjan Duman ezimeheks vs 2014 sügüz'kun 30. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Bränskan agjan Ohjastuz. Agjan departamentad, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Gubernatoran valičendad oliba edel ičeze strokud, vn 2015 13. päiväl redukud. Nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (79,96%) da radab ühtenden strokun. Agjan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 278 217 ristitud. Kaikutte seičemenz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Kaik om kuz'toštkümne lidnad agjas da 23 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 40 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Klincad da Novozibkov. Vl 2017 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 94,7%, ukrainalaižed — 1,1%, vaugedvenälaižed — 0,4%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 1,3%, rahvahuden ozutandata — 2,1%.
Sleep of Right
Gruppan mülükund oli nell' ristitud: Andrea Ferro (än'), Marko Koti Celati (än', gitar), Raffaele Cagarija (gitar) da Mikelandželo Al'gardi (barabanad).
Muzikgruppan üks'jäine pajo om Bleeding Souls 4 minutad 54 sekundad hätkte.
WinRAR
WinRAR om populärine ahtištim konvertacijale RAR- da ZIP- formatoihe. Programm voib mugažo lugeda toižed arhivfailoiden formatad-ki (ACE, ARJ, CAB, EXE, ISO i m. e.).
Homaičendad
Kategorii:Ahtištimed
Pidestunu aznoičend
«Pidestunu aznoičend» (ज़ंजीर Zanjeer «braslet») om voden 1973 indine torafil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1973 semendkun 11. päiväl, NSTÜ:s — vodel 1980.
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1973 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Kuban' (jogi)
thumb|right|250px|Kuban'-jogi [[Krasnodaras]] thumb|right|250px|Basseinan kart (2011)
Kuban' (Кубань, Къобан, Къвбина, Псыж, Псыжъ, Ύπανις, Hypanis) om Venäman jogi valdkundan suvipäivlaskmas.
Ümbrikirjutand
Jogen piduz om 870 km (sidä kesken Krasnodaran randas 662 km), basseinan pind om 57 900 km², vozne vedhuz 11 km³. Keskmäine vedhuz Krasnodaranno om 425 m³/s, voib sadas 582 m³/s (1,4 kerdha enamba) voden joksten. Krasnodaran vezivaradim (om täuttud vll 1973−1975) sijadase keskjoksmuses, se reguliruib vedhust i kaičeb alajoksmusen randoid sur'vezišpäi.
Znamasižed ližajoged (suhištospäi kacten): Afips, Psekups, Pšiš, Vauged (Белая), Lab (Лаба), Urup, Sur' i Pen' Zelenčukad.
Kävutand
Jogi sättub laivoidenlikundale mödvedhe Ust'-Labinsk-lidnalpäi. Gidroelektrostancijoiden kaskadad anttas elektrust. Jogen del't dreniruiše i kävutase maižandusen täht.
Kaik lidnad jogen randoil (mödvedhe): Karačajevsk, Ust'-Džegut, Čerkessk (Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkund), Nevinnomissk (Stavropolin rand), Armavir, Novokubansk, Kropotkin, Ust'-Labinsk, Krasnodar, Temrük (Krasnodaran rand).
Homaičendad
Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Azovmeri Kategorii:Adigejan joged Kategorii:Karačajan da Čerkesijan joged Kategorii:Krasnodaran randan joged Kategorii:Stavropolin randan joged
Abutalibov Gadžibala
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Baku Kategorii:Azerbaidžanan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Turkmenistanha Kategorii:Sündnuded vl 1944
Nikolajevsk Amural
Nikolajevsk Amural (Никола́евск-на-Аму́ре) om Venäman lidn da lidnankund Habarovskan randan päivnouzmas. Se om Nikolajevskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1850 Nevel'skii-admiralal Venäman-Amerikan kompanijan laukaks, vspäi 1854 Nikolajevskii-sodapost. Se sai lidnan statusad da Nikolajevsk-nint vl 1856. Paloi lophu vn 1920 japonižen intervencijan aigan. Udessaudihe lidnad da udesnimitihe sidä vl 1926. Vozil 1934−1956 oli Venäman NFST:n Alaamuran agjan keskuseks, sid' mülüb Habarovskan randha rajonan keskuseks.
Nikolajevsk Amural šingotase mecan, kuldan i kalan samižen keskuseks, meritorguindportaks, mugažo leibänkombinat radab. Elektruz andase Nikolajevskan LEK:aspäi vspäi 1973, radab londuseližel gazal vspäi 2008.
Geografijan andmused
Klimat om Edahaižen Pohjoižen klimatha tazostadud. Voden keskmäine lämuz om −1,8 C°, heinkun-elokun +16..+17 C°, tal'vkun-uhokun −19..−22 C°. Ekstremumad oma −47,2 C° i +35,3 C°. Paneb sadegid 660 mm vodes, enamba elokus-redukus (82..89 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (29..33 mm kus).
Nikolajevsk Amural om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 50,46 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 752 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb ristitišt oli 36 500 eläjad vl 1992.
Ortodoksižen hristanuskondan Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om udessaudud vodele 2001.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan randan lidnad *
Joy
thumb|right|250px|«Joy»-muzikgrupp «Легенды Ретро FM 2010»-radiooigendusel «Joy» («ihastuz» anglijan kelespäi, virktas: Džoi) om avstrijalaine sintipopgrupp. Keratihe muzikgruppad ezmäižen kerdan penes Bad Ausze-lebutahos (Štirii-federacijanma) vl 1984. Grupp edestab pajoid anglijan kelel.
Kaikiš tetabad gruppan pajod oma «Touch By Touch», «Valerie» i «Hello».
Mülükund
Mülükund om Freddi Jaklič, Manfred Temmel', Endi Švaicer.
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan muzikgruppad Kategorii:Sintipopgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1984 alusenpanendanke Kategorii:Disko
Tümenin agjan lidnad (avtonomižita ümbrikoita)
Kaik om viž lidnad (город) i ni üht lidnanvuittušt žilod (vspäi 2009, ven. посёлок городского типа) Tümenin agjas sen avtonomižita ümbrikoita.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Kacu mugažo
Tümenin agjha mülüjiden avtonomižiden ümbrikoiden lidnad:
Harlok
Harlok (ハーロック Harokku) om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, antivägimez', kosmine merirazbainik. Ezmäižen kerdan hän ozutihe Mitsubachi no Boken-mangas (1953), no sid' sädi kuti debütad vl 1977 ühtennimižes komiksas.
Hän sobib must vihmsoba da kostüm päle.
Selen
thumb|left|200px|Ičesündui selen
Selen (Se — selenium latinan kelel) om 34nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan päalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Selen om levitadud londuses, mülünd Man kores om 0,5 grammad tonnas. Voib löuta elementad puhthas olendas.
Ročilaižed Jons Jakob Bercelius i Gotlib Gan-himikad avaižiba selenan vl 1817. Nimitihe grekan Kudmaižen nimitusen mödhe σελήνη, selen om telluran pojav i vasttase sen ühtes, Tellus znamoičeb «Ma».
Selen da sen ühtnendad oma morijad, no element om tarbhaine biologižikš lujas peniš koncentracijoiš.
Fizižed ičendad
Ireg selen om hudr hoštai substancii. Kovan elementan nell' allotropišt modifikacijad om olmas: hahk metalline, rusked kristalline (ruskedpakuižen, muzarusttan i rusttan ližamujun), rusked amorfine, must stöklanvuitte.
Atommass — 78,971. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 4,79 g/sm³. Suladandlämuz — 490 K. Kehundlämuz — 958,1 K.
Londuseline selen kogoneb kudes stabiližes izotopaspäi: 74Se (0,87%), 76Se (9,02%), 77Se (7,58%), 78Se (23,52%), 80Se (49,82%), 82Se (9,19%). Om sätud 24 radioaktivišt izotopad 65..73, 75, 79, 81 i 83..94 atommassanke i niiden 9 izomärad.
Kävutand
Selen da sen ühtnendad oma pol'veimed, i sikš niiden znamoičend elektronikan täht om luja.
Selenan 200 mikrogramman jogapäiväline otand südäimehe poleneb rakan statjoid 40 procentas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Ion
Ion (ἰόν ion «mänii») — üks'atomine vai äiatomine heneg elektrotäutkenke, kudamb sädase siloi, konz üks' vai enamba elektronad kadodas atomaspäi vai molekulaspäi vai ühtnedas atomha vai molekulha. Ionizacii (ioniden formiruind) voib tehtas korktan temperaturan (lämuden) aigan, elektrokendan vai ionizirujan sädegoičendan painusen al. Sidä vizid, ion om atom vai molekul, kudambas elektroniden ühthine verd ei ole kohtaine protoniden ühthiženke verdanke, i se azj andab atomale pozitivišt vai negativišt elektrotäudet.
Erižiden henegiden ionad vasttasoiš kaikiš substancijan agregatižiš olendoiš — gazoiš (ozitesikš, atmosferas), nozolusiš (suladusiš da segoitesiš), kristalliš da plazmas (ozutesikš, tähthidenkeskeižes avarudes).
Faradei nimiti kationikš ionad pozitiviženke täutkenke, kudambad likuiba segoitesiš negativižennoks polüsannoks (katodannoks), i anionikš — ionad negativiženke täutkenke, kudambad likuiba pozitivižennoks polüsannoks (anodannoks).
Ionad oma himižešti aktivižed heneged, i sikš ned tarttas reakcijoihe atomoidenke, molekuloidenke da ičekesken. Ionad sündudas segoitesihe elektrolitižen dissociacijan jäl'ghe da determiniruidas elektrolitoiden ičendoid.
Raudič
Kazmuz om Šotlandijan simvolaks. Vepsän nimitused libudas «raud»-sanaspäi.
Ion
Voib säta ionad himižel vai fizižel mahtusel. Himižikš, ku neitraline atom kadotab üht vai enamba elektronad, ka sil om netto-pozitivine täude, i se kuctas kationaks. Ku atom sab elektronid, ka sil om netto-negativine täude, i kuctas sidä anionaks. Ku ion om üks'jäižen atoman formas, ka sidä kuctas atomižeks vai üks'atomižeks ionaks, a ku ionas om kaks' vai enamba atomad, ka sidä kuctas molekulärižeks vai äiatomižeks ionaks.
Raudič
Leviganduz
Raudičun erikod oma levitadud Evrazijadme i Afrikan pohjoižes. Severz'-se invazivižid erikoid om olmas toižil kontinentil (Pohjoižamerik, Avstralii).
Ion
Substancijan fizižen ionizacijan statjaks, ozutesikš, gazoiš, muga nimitadud «ionparad» sädasoiš ioniden ainastusen tagut. Kaikuččes mugoižes paras oma joudai elektron da pozitivine ion.
Raudič
Leviganduz
Heimos om dekorativižid erikoid, no kaik oma rujoheinäd.
Ion
Metallad formiruidas kationid, sikš ku niilpäi elektronad lähttas, kudaig metallatomad substancijad formiruidas anionid, konz sadas elektronid.
Raudič
Ümbrikirjutand
Erikod kazdas kahthesai metrad kortte, erasti nell'häsai. Seikh om ogakaz tobjimalaz.
Ion
Anionad da kationad
thumb|right|upright=1.75|[[Vezinikan atomas (kuvan keskuses) üks' proton da üks' elektron oma. Elektronan lähtend andab kationad (kuvan huras), sen-žo aigan elektronan tulend andab anionad (oiktas). Kaks'elektronine pil'v om tulnu vezinikan anionale, sen radius tegese enamb, mi neitraližen atoman radius, mitte ičekät äjan enamb pall'astoittud kationan protonad. Vezinik formiruib vaiše mugoine kation, miččes ei ole elektronid, ika eskai kationiš, miččiš (ei vezinikan kartte) kaik-se jädas üks' vai enamb elektronad, oma üks'-se penemba neitraližid atomoid vai molekuloid, kudambišpäi sünduiba.]] Sikš ku protonan elektrotäude ičeze surudes om kohtaine elektronan täutkenke, ka ionan netto-elektronine täude sättub protoniden verdanke ionas minus elektroniden verd siš.
Raudič
Ümbrikirjutand
Semned oma nell'tahkoižed vai ellipsanvuiččed.
Ion
Anionad da kationad
Anion (−) (ἄνω (ánō) «ülähäks») om ion, kudambas elektronid enamba mi protonid, ka se azj andab netto-negativine täude (sikš ku elektronil om negativine täude i protonil om pozitivine täude).
Raudič
Kävutand
Äjad erikod oma hüväd medenkandajad. Raudičun erased erikod oma sötkeks lipkaižiden madoiden täht. Razvakaz voi pidase idülehtesiš.
Ion
Anionad da kationad
Kation (+) (κατά (katá) «alahaks») om ion, kudambas penemba elektronid mi protonid, ka ned anttas netto-pozitivine täude.
Raudič
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Rujoheinäd
Ion
Anionad da kationad
Erasid ližanimid kävutadas ioniden äikerdoitud täutkenke täht. Ozutesikš, ion −2-täutkenke om tetab dianionaks da ion +2-täutkenke om tetab kuti dikation. Cvitterion om neitraline molekul pozitiviženke da negativiženke täutkidenke erasiš tahoiš molekulan irdpolel.
Tedoavaidusen te
Ion-sana grekaks ἰόν (ion), znamoičeb «mänii» (ἰέναι ienai «mända»-sanan nügüdläižen aigan I aktivan particip). Vl 1834 anglialaine fizikan- da himijan Maikl Faradei-tedomez' sädi nece termin ümbrikirjutamha sihepäi tundmatoman mänijan nägusen ühten elektrodalpäi toižele vezisubstancijan kal't. Faradejale ei olend tetab necen nägusen londuz, no hän tezi: sikš ku metallad segoitadas da lähttas segoiteshe ühtel elektrodal, da uz' metall tuleb segoitesespäi toižen elektrodan päl, ka om eraz substancijan toižend, mitte likkub segoitesen kal't joksijas, vedajas, ehtatajas materialižes formas üht sijaspäi toižhe.
Harakterižed pirdad
Konz ionad oma gazanvuiččes olendas (lämoi, päivänvauktuz, elektrokibinad i m.e. plazm), niil om korktad mahtust reakcijoile. Gazanvuiččed ionad reagiruidas teravašti täuttud vastališti ionidenke, da sätas neitraližid molekuloid vai ionižid solid. Ionad sädasoiš nozoludes vai substancijan kovas olendas, konz solad reagiruidas segoitajidenke (ozutesikš, vedenke). Sišpäi tuldas ionad segoitajas hätkembanke elonke, ka energijan da entropijan sido toižetase, ionad napridas sirta toine toižespäi i reagiruidas nozoludenke. Mugomad stabiližed substancijad puttas londuses madaliden temperaturiden olendoiš tobjimalaz. Sen järgeline ozutez om segoitadud soliden ionad merivedes.
Kaikil ionil täude om olmas, sišpäi ne, kaikiden objektoiden kartte:
Elektronan mass om penemb, sen avaruden täutandan ičendad oma lujemba (elektronad oma materialižed lainhed). Sikš miše elektronad märitas atomoiden da molekuloiden surut, hot' ne valdoitas elektronil da niiden suremba. Anionad (ionad negativiženke täutkenke) oma suremb maman molekulad vai atomad. Agjahižed elektronad sirtas polihe toine tošt i ližatas ionale fizišt surut, sikš ku sen suruz märičese elektroniden pil'vel. Ani mugažo kationad oma penemb maman atomad vai molekulad sen elektroniden pol'ven penemban suruden tagut. Ozutesikš, üks' vezinikan kation om ani elektronita, ka se om penemb lujas maman vezinikan atomad.
Olend olmas londuses
Kus ioniden ičendad oma kaikiš nägujembad, ümbrikirjutand andase alleanttud jagusiš; ned sijadasoiš pidusen polendusen fizižen pordhišton mödhe, astronomižes surudespäi mikroskopižhe.
Astronomine olend olmas
thumb|right|250px|[[SN 1572:n (Tiho Bragen) üläuden tähthan jändused, čihodajan plazman ogibal šur. Irdaline päluine ozutadud taivazmaks, se om röntgensädegiden emissii korktan energijan elektronil.]]
Päine kirjutuz: Plazm.
Vedetomiden gazanvuiččiden ioniden keraduz, vai eskai täuttud henegiden erasenke verdanke gaz nimitase plazmaks. Enamba mi 99.9% Mirun nägujas substancijaspäi voib olda plazman nägus. Meiden Päiväine da toižed tähthad mülüdas plazmaha, mugažo avaruz planetoiden keskes da avaruz tähthiden keskes. Plazm om nellänz' substancijan olend (kovad hibjad, nozoluded, gazad-ki), sikš ku sen ičendad oma toižed materialižkš. Elektroniden da protoniden segoitez (ioniziruidud vezinik) om olmas astrofizižeks plazmaks tobjimalaz.
Homaičendad
Kategorii:Fizik Kategorii:Plazman fizik Kategorii:Fizine himii
Hruškova Lüdmila
Lüdmila Georgijevna Hruškova (Людмила Георгиевна Хрушкова; sünd. 15. viluku 1943, NSTÜ) om tetab nevondkundal'ne da venämalaine arheolog i čomamahtontedomez', MVU:n i VVGU:n professor (1994).
Biografii
Naine om Moskvan istoriž-arhivižen institutan pästnikan. Radoi Abhazijan valdkundaližes muzejas, vspäi 1974 — Abhazijan kelen, literaturan i istorijan institutan tedoradnik (Suhum). Tedonaine vahvišti istorižiden tedoiden kandidatan «Amukeskaigaližen Abhazijan skul'ptur»-dissertacijad vl 1978, sai istorijan tedodoktoran arvod «Päivnouzmaižen Mustmererandpolen amuhristianižed muštnikad»-dissertacijan vahvištusen jäl'ghe vl 1991.
Hruškova vedi möhäantikaigaižen i Vizantijan aigoiden muštnikoiden kaivandusid Abhazijas häktemb mi 20 vot. Tegi enamba pol'tošt sadad tedotöid, sidä kesken sädi viž monografijad. Naine om otnus amuhristianižen i Vizantijan arheologijan ühthižihe problemoihe da istorijha.
Irdkosketused
Kategorii:Arheologad Kategorii:Čomamahtontedomehed Kategorii:NSTÜ:n tedomehed Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded NSTÜ:he
Fi
right|160px Fi (Φ, φ vai ϕ, virkand φι, φῖ) om grekan kirjamišton kahtenz'kümnenz' ühtenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [pʰ] (sädihe [bʰ]-kulundaspäi), nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [f].
Kirjamen augotižlibund ei ole sel'ged, ei ole kirjamen ezikuvad finikijan kirjamištos i ei olend φ-kirjant aigaližes grekan kirjamištos. Andase latinan kirjamištos kuti «ph». Kirilline Ф-kirjam libui grekan fi-kirjamespäi.
Kävutand znamaks
Sur' Φ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't φ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Mitišči
Mitišči (Мыти́щи) om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om Moskvan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn, agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Mitiščin lidnümbrikon (edel vn 2015 sügüz'kud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1460 kuti Mitišče-žilo (Мы́тище), keratihe maksmižid muitas tarabošsijal Jauzan i Kläz'man keskes. Nimitihe Sur' Mitišči (Большие Мытищи) 19. voz'sadaspäi. Vl 1861 raudte radaškanzi, vspäi 1896 — vagonantegim, vl 1908 ratud šuukun fabrik. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1925 17. päiväl elokud. Mülütihe lähižid žiloid lidnha vl 1932.
Mitišči šingotase transportižen mašinansauvomižen tegimil (metropolitenvagonad, kumaidaiavtod, ližavedamad, specialine avtotehnik), elektrotehnižel sarakol (kabeläd, tehmižavtomatik, ühthekeitandapparatad), polimeriden i himižen kuidun tehmižel, sauvondmaterialiden pästandal (cellülozvat, linol', sauvondperlit), sömtegimištol (kofen tegim, maidtegim, oludkompanii), mugažo teznamoiden edheotand radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jauz-jogen randoil (Я́уза 48 km pitte, Moskvan hura ližajogi), 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab Moskvanke (Moskvan rengazavtotenke) suvipäivlaskmas. Toižed lähembaižed lidnad oma Puškino 2 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha i Korolöv ani päivnouzmha. Rahvahaline «Hirbin Sar'»-puišt levitase suvipäivnouzmha lidnaspäi.
Mitišči-raudtestancii radab lidnan keskuzpalan päivnouzmas vspäi 1862. Matkad elektrojonusel Moskvan Jaroslavlin päraudtestancijhasai om 18 km. Viž raudteplatformad (Moskvaspäi) oma: Perlovskai, Taininskai, Mitišči, Stroitel' i Čelüskinskai. «Holmogori»-mante (M8-trass) mäneb lidnan päivnouzmaižeks röunaks.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 60 118 eläjad, vl 1959 — 98 606 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 173 160 ristutud, lidnümbrikon ühesa kümnendest. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', enamba 200 tuh. ristitud vspäi 2016. Ortodoksižen hristanuskondan nell'toštkümne jumalanpertid i kahesa časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,5%, ukrainalaižed — 2,1%, armenijalaižed — 1,9%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 4,4%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Mitiščin kolledž, Moskvan agjan medkolledžan nomer 1 (Moskv) filial, Venäman kooperacijan universitet, Moskvan valdkundaline tehnine universitet Baumanan nimed — Mitiščin filial , Moskvan üläopendusen toižiden aluzkundoiden kaks' filialad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Zelöna Gur
thumb|left|250px|Lidnan shematine kart (2005). Zelöna Gur (Zielona Góra «vihand mägi», Grünberg in Schlesien) om lidn Pol'šanman päivlaskmas. Se om ühteks Lübušan sodaveikundan pälidnoišpäi, sodaveikundan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe. Toine pälidn om Gožuv-Vel'kopol'ski.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 13. voz'sadal. Se sai lidnan statusad vl 1323. Vinan tehmine anikoičeb amussai, jogavozne «Winobranie»-festival' oleskeleb sügüz'kus. Zelöna Gur kändihe industrijan keskuseks 18. voz'sadan lopus tekstil'tegimišton šingotesenke.
Lidnan elektrotehnine sarak pästab GPS-navigacijan i signalizacijan ladimid, ühtneb Evropan kosmižihe projektoihe.
Geografijan andmused
Lidn om ümbärtud mecoil, seižub Oder-jogen alangišton hural pautkel. Matkad Saksanman röunhasai om 60 km päivlaskmha orhal, Varšavhasai om 455 km päivnouzmha avtotedme. Lähembaižed sured lidnad oma Kotbus (Saksanma) 83 km suvipäivlaskmha orhal da Gožuv-Vel'kopol'ski 91 km pohjoižhe orhal.
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 119 182 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Zelöna Guran universitet radab vspäi 2001.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Täuz'kudan'
thumb|right|250px|Täuz'kudan' Täuz'kudan' vai ünäine kudmaine (Luna plena, plenilunium) om Kudmaižen faz, konz Päiväižen i Kudmažen ekliptižiden pidusiden erižlugu om 180°.
Nedalin aigan Kudmaine näguse läz täudeks diskaks. Severz'-se časud kuvahaižid Kun pindal ei ole, i tähtazmär om kaikiš lujemb, loštabuz sase −12,7m-znamoičendhasai.
Täuz'kudan' om optimaline aig Kudmaižen astronomižiden kaclendoiden täht. Faz zavodiše kerdan 29,5 päiväs (läz kalendarine ku).
Homaičendad
Kategorii:Kudmaine
Ladva-Vetkan küläkund
thumb|right|250px|Küläkundan sijaduz. Ladva-Vetkan küläkund (Ладва-Веткинское сельское поселение) — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Administrativine keskuz om Ladva-Vetk-žilo.
Pämez' om Aleksei Filatov vn 2018 sügüz'kuspäi. Edeližed küläkundan pämehed oliba Vladimir Savčenko (2014−2018) i Leonid Selin (2010−2014).
Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan suvipäivlaskmas. «Petroskoi — Kos'kenaluine»-raudtekeskust läbitab küläkundan päivnouzmašt palad.
Eländpunktad
Kaik koume eländpunktad sijadasoiš küläkundan territorijal — 2 žilod i 1 stancii:
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 1 037 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 758 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Änižröunan rajon
Saratov
thumb|left|250px|Saratovan administrativižed rajonad: {{legend|#33CC33|, 1 Volgan rajon (ven. Волжский район)}} {{legend|#0000FF|, 2 Tegimiden rajon (ven. Заводской район)}} {{legend|#D90059|, 3 Kirovan rajon (ven. Кировский район)}} {{legend|#FFCC00|, 4 Leninan rajon (ven. Ленинский район)}} {{legend|#FF00FF|, 5 Oktäbrin rajon (ven. Октябрьский район)}} {{legend|#CCCCFF|, 6 Frunzen rajon (ven. Фрунзенский район)}} Saratov (Сара́тов) om lidn da lidnümbrik Venälaižes Federacijan suvipäivlaskmas, avtote- da raudtesol'm. Se om Saratovan agjan administrativine keskuz i kaikiš suremb lidn. Mülütihe Saratovan rajonad Saratovan lidnümbrikho vspäi 2021.
Nügüd'aigaine Saratov om äifunkcionaline da äisarakoine lidn, agjan openduzkeskuz.
Istorii
Ristitud elihe lidnan territorijan sijas nell' voz'tuhad tagaz völ. Saratov-lidnan aluz om pandud koume kerdad. Ezmäi vl 1590 Volgan randoil kuti lidnuz kaičemha Venäman suviröunoid, Samaran lidnusen (vspäi 1586) i Caricinan (vspäi 1589) keskes matkan pol'ten sijha. Sikš ku voziden 1613−1614 tal'vel lidn paloi, ka vl 1617 panihe lidnad möst, jogen hural randal. Vl 1674 sirtihe lidnan keskust oiktale, korktembale randale Aleksei I Vaikneižen käskön mödhe.
Vll 1708−1718 da 1728−1739 Saratov mülüi Kazanin gubernijha, vll 1718−1728 da 1739−1780 — Astrahanin gubernijha. Vozil 1796−1928 lidn oli Saratovan gubernijan administrativižeks keskuseks. Vspäi 1936 (5. tal'vku) lidn om Saratovan agjan keskuz.
Saratovan ižandusen päsarakod oma mašinansauvomine (energijan, kivivoin da gazan samižen i järgendusen täht, pörutüged), elektrokomponentoiden i erazvuiččiden ladimiden tehmine, kivivoin ümbriradmine, sömtegimišt (leibänkombinat, maidkombinat, jauhtegim), energetine (LEK-1, LEK-2 i LEK-5, SarGRES).
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Volg-jogen da sen Volgogradan vezivaradimen oiktal randal, keskuz om saudud 50 m korktusel valdmeren pindal päl. Matkad Moskvhasai om 858 km lodeheze. Lähembaižed sured lidnad oma Engel's kahesa kilometrad suvipäivnouzmha Volgan vastrandal, Balakovo 176 km pohjoižpäivnouzmha, Kamišin (Volgogradan agj) 169 km suvhe i Penz 196 km lodeheze. Toine lähembaine lidn om Marks 50 km päivnouzmha.
Volgan tazopind oli kuz' metrad madalamb edel Volgogradan vezivaradimen täutmišt, kudamb tegihe vozil 1958−1961. Vezivaradimen tazopind vajehtase koumes metras sezonadme.
Saratovan territorii om kukhikaz. Volgaveren ülüden koume madalad mäged oma lidnas, ned seištas pertištota. Kaks' kivivoin da londuseližen gazan löudmižsijad om lidnan territorijan al. Mahuz om mustma.
Saratov oli lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt edel 2021. vot. Lidn jagase kudeks territorialižeks rajonaks. Ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, alajagasoiš läz 70 mikrorajonaks.
Transport
Avtoümbärte da kaks' avtotesildad Volgas päliči oma läz lidnad. Raudte tuli Saratovha vl 1871 Tambovaspäi. Volgaveren raudten ohjanduz sijadase lidnas. Jügujogiport om olmas lidnas.
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, taksid da jogilaivad (kezal) oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik 21 platform elektrojonusiden täht radab Saratovas.
Vll 2012−2019 uz' civiline Gagarin-lendimport (GSV / СРО / UWSG, läz 1 mln passažiroid vl 2021) oli sauvomas 22 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi, läz Saburovk-küläd, se radab vn 2019 elokun 20. päiväspäi. Tehtas reisid Venämadme (Moskv, Piter, Soči, Surgut) i Antal'jahasai (Turkanma). Enzne rahvahidenkeskeine civiline Saratov-Keskuzline-lendimport (RTW / СРО, Саратов-Центральный, 426 tuh. passažiroid vl 2018) sijazihe ühtes kilometras pohjoižhe lidnan keskusespäi. Om sodalendimportoid-ki.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * *
Amonap
Amonap (ičeze nimituz: matipu) om kuikuro- da kalapalo-rahvahan kel', üks' Suviamerikan indejižiš kelišpäi.
Necel kelel pagištas Brazilijas; pagižijoiden lugu om läz 870 ristitud (mamankel').
Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Brazilijan keled
Väzemskii (Habarovskan rand)
Väzemskii (Вяземский) om Venäman röunanverine lidn da lidnankund Habarovskan randan suves. Se om Väzemskijan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1934).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1894 kuti Väzemskai-raudtestancii (Вяземская) Transsiban «Habarovsk — Vladivostok»-keskustal. Se om nimitadud Ussurin raudten sauvomižen Orest Väzemskii-pämehen oiktastuseks. Eländpunkt sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1938, šingotihe mecan varhapanendal. Žilo sai lidnan statusad vl 1951.
Väzemskii šingotase mecan ümbriradmižen, sömtegimišton, kaivuztehmižen i sauvondmaterialiden sarakon edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ussuri-jogen randpolel, vides kilometras suvipäivnouzmha jogespäi (Kitain valdkundröun), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Habarovskhasai om 125 km pohjoižhe avtol. Lähembaine Venäman lidn om Bikin 88 km suvipäivlaskmha orhal, 100 km raudtedme vai «Ussuri»-avtotedme, avtote läbitab lidnan suvipäivnouzmad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 14 555 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 17..19 tuhad eläjid vll 1939−2001 (19 000 rist. vl 1967).
Ortodoksižen hristanuskondan puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (1898−1901) om udessündutadud lidnas vozil 1993−2001.
Mechoz-tehnikum om Väzemskijan professionaližen opendusen aluzkundaks vspäi 1934.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Habarovskan randan lidnad *
Jalutorovsk
Jalutorovsk (Ялу́торовск) om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivlaskmas. Se om federacijan subjektan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jalutorovskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1659 kuti Jalutorovskii-lidnuz da Jalutorovskai-slabad totarlaižiden Javlu-tur-lidneihuden sijas (kändase «sodavägiden lidn» totaran kelespäi), se oli tetab 14. voz'sadaspäi. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad Jalutorovsk-nimitusenke. Oli kükstud dekabristoiden eländsijaks.
Jalutorovsk šingotase sömtegimištol (Danone-firman maidkombinat, lihakombinat, leibänproduktoiden kombinat), sauvondmaterialiden edheotandoil (metalližtorviden tegim, betonan pästand), valamižtegimel i mebel'fabrikal. Om maižandusen rajonan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tobol-jogen hural randpolel (Irtišan hura ližajogi), 65 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tümenihesai om 73 km lodeheze orhal, 85 km avtotedme vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Zavodoukovsk 21 km suvipäivnouzmha orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme. «Tümen' — Omsk»-trass (R-402) om lidnan suviröunaks.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,8 C°, kezakun-elokun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −15..−18 C°. Paneb sadegid 449 mm vodes, enamba kezakus-elokus (58..81 mm kus), vähemba tal'vkus-sulakus (15..25 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 36 493 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 39 837 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,7%, totarlaižed — 6,5%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,8%.
El'b
thumb|right|250px|El'b [[Usti El'bal|Ustiš El'bal]] El'b vai El'banjogi (Labe [ˈlabɛ], Elbe [ˈɛlbə], üläluž. i alaluž.: Łobjo; alasaks.: Elv — «jogi» norvegijaks) om jogi Čehanmas da Saksanmas, lankteb Pohjoižmerhe. El'ban kaikiš znamasižemb ližajogi om Vltav.
Jalutorovsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalan Sreten'jan päjumalanpert' (udessündutihe vll 2006−2010), Emäganpäivän «Spravitai»-jumalaižen jumalanpert' läžundkodinno, ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' i nell' časounäd.
El'b
Päandmused
Jogen piduz om 1 091 km. Basseinan pind om 148 268 km², se om nellänz' Evropas, 24,4 mln ristituid elädas siš (2018). Veden valu vajehtab jogensunno 493..1232 m³/s röunoiš, keskmäine om 870 m³/s.
Jalutorovsk
Eläjad
Jalutorovskan agrotehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
El'b
Geografine ümbrikirjutand
thumb|right|250px|El'ban bassein Joginišk sijadase Čehanman pohjoižes Pol'šanman röunanno, Krkonoše-mägil (vai Ogibalad mäged, Sudetiden pala), 1386 m ü.m.t. korktusel, sädase Vauktan El'ban (Bílé Labe) da äiluguižiden ojiden ühthejoksmusel.
Jalutorovsk
Eläjad
Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Vladimir Agapov vn 2016 sulakuspäi.
El'b
Geografine ümbrikirjutand
Vltav om znamasižemb mi El'b niiden ühthejoksmusen sijanno kaikil parametroil (piduz 434 km i 294 km, bassein, veden valu), no istorižikš penemb jogi nimitase El'baks. Jogi om sättui sur'vezile, jäl'gmäižed oliba vozil 2002, 2006 i 2013, sen tagut ehtatimed oma levitadud tähäsai, kaik radab 24 ehtatimjonod.
Jalutorovsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tümenin agjan lidnad Kategorii:Tümenin agjan lidnümbrikod *
El'b
Otand kävutamižhe
Sättub laivoiden likundale Vltavan lanktendan sijaspäi. Koume kanalad ühtenzoittas joged tarbhaižidenke sijidenke: Kil'-lidnanke (Baltijan meren port), Berlinanke i Rurštadtanke Keskuzsaksanman kanalal, koumanz' mäneb Lübekaspäi (Baltijan meren port) Braunšvaig-lidnhasai (Keskuzsaksanman kanal). Om vezivaradimid üläjoksmuses (Čehanma) i ližajogil.
Nell' rahvahališt puištod oma sätud Saksanmas jogen randoil.
Järedad lidnad jogen randoil (mödvedhe): Hradec Kralove, Pardubice, Usti El'bal (Čehanma), Drezden, Vittenberg, Magdeburg, Gamburg (Saksanma). Redustihe joged äi vot, no sen puhtastandan program om väges.
Irdkosketused
Kategorii:Čehanman joged Kategorii:Saksanman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižmeri
Soitoine (kirj vepsän kelel)
"Soitoine" om pajokirj lapsile vepsän kelel. Se om pästtud 1994 vodel.
Kirjan tegii om Vepsän rahvahaližen horan ohjandai Lüdmila Melent'jeva.
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Vägimehen pördumine
«Vägimehen pördumine» (Возвращение героя ; The Last Stand, sana-sanaližes känduses znamoičeb «jäl'gmäine tora») om voden 2013 AÜV:oiden torafil'm.
Kinotarin
Rei Ouens (Arnol'd Švarcenegger) radnikoičeb šerifaks tünes Sommerton Džankšen-lidnas AÜV:oiden da Meksikan röunanno. Äi vozid tagaz hän läksi Los Andželesan policijan palakundaspäi operacijan jäl'ghe, konz salihe surt narkotikan jügud ika hänen seičeme radsebranikad pölištuiba. Kortes Gabriel (Eduardo Nor'jega), tetab narkobaron da kartelin pämez' koumandes pol'ves, joudutab ičtaze kaičendaspäi, päzub surmičendad da ohjastades avtod (Chevrolet Corvette ZR1) oigendase Sommerton Džankšen-lidnha, kus šerif ičeze abunikoiden kerdalaz vaumičeb jäl'gmäišt torad, miše ei antta ogernikoile ülitada valdkundröun. Äjak-se azektudud hüvin toračuiden joukud tehtas ted bossan avton täht. Üks' heišpäi atakuib Sommerton Džankšen-lidnad, da torapöud levitase neciš lidnas. Šerifan käzitora narkobaronanke toračul ratud kanjonsildas tegese voibištelendan hüvuden da pahuden keskes ladvaks.
Fil'man kuvadamine
Kuvadamišt zavodihe vn 2011 17. päiväl redukud. Tegihe sidä AÜV:oiden Nju Meksiko- da Nevad-štatoiš.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2013 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel Kategorii:Režissöran debütan fil'mad
Üläsald
Üläsald (Ве́рхняя Салда́) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om Üläsaldan lidnümbrikon administrativine keskuz da pala.
Kuala Lumpur
thumb|left|250px|Lidnan valičemižrajonad vl 2009 Kuala Lumpur (mugažo malain i anglijan kelil, malajine virkand: [ˈkualə, -a ˈlumpo(r), -ʊ(r)]) om Malaizijan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Avstrii
Avstrii (Österreich), täuz' oficialine nimi — Avstrijan Tazovaldkund (Republik Österreich [ʁepuˈbliːk ˈʔøːstɐʁaɪç]), om mererandatoi valdkund Evropan keskuzpalas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Ven. Oficialine kel' om saksan kel'.
Kuala Lumpur
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1857. Kätihe britanižen Malain Ühtištuz-kolonijan pälidnaks vl 1946. Om federaližen territorijan statusanke vspäi 1974.
Üläsald
Istorii
Üläsald šingotase mail'man kaikiš surembal titanan da sen ühthesuldausiden tehmižel («VSMPO-AVISMA»-korporacii), mugažo kaugedraudanvalamižtegim i leibänkombinat ratas lidnas.
Avstrii
Valdkund om ÜRO:n ühtnijan vn 1955 tal'vkuspäi. Vspäi 1955 neitraline valdkund om i ei mülü nimiččihe sodablokoihe. Vspäi 1995 om EÜ:n ühtnijan.
Üläsald
Geografijan andmused
Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päivnouzmaižen pautken taga, Sald-jogen randoil (ven. Салда, 122 km pitte, Tagilan oiged ližajogi, Obinjogen hurapol'ne bassein), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Berözovk-järv om ani pohjoižen röunan taga. Uit-vezivaradim om saudud Saldan ülezjogen, sijadase lidnan suvipalas. Mel'ničnai-mägi (Мельничная) seižub lidnan päivnouzmas, suks'bazanke. Matkad Jekaterinburghasai om 134 km suvhe orhal, 174 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Alasald 5 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, avtol i raudtel. Üläsald-raudtestancii om lidnan päivlaskmas. Elektrojonused ühtenzoittas lidnad Alatagilanke 30 km suvipäivlaskmha i Alapajevskanke 70 km suvipäivnouzmha.
Kuala Lumpur
Geografijan andmused
Lidn sijadase Klang-jogen alangištos, Malakk-pol'saren päivlaskmas, 66 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kuala Lumpuran Port Klang-avanport om sätud 40 km päivlaskmha Klang-ezilidnan taga, Indižen valdmeren randal.
Avstrii
Istorii
Erigoittud Avstrijan gercogkund oli olmas vspäi 1156 (ende oli Bavarijan palaks) i oli absolütižen monarhijan alusenpanendaspäi. Vspäi 1276 saksan Gabsburgad-dinastii oli valdištmel. Vll 1438−1806 Avstrijan gercog oli Pühän Rimalaižen imperijan-ki imperatoran päpaloin. Vspäi 1526 Avstrii zavodi äivoččid sodoid Osmanan imperijad vaste, Čehanma i Horvatii kändihe Avstrijan palaks Mad'jaranman alištusen jäl'ghe turkoile. Vspäi 1687 Mad'jaranma eli unijas Avstrijanke. Vl 1815−1866 Germanine ühtištuz oli, i Avstrijan imperatorad oliba sen prezidentikš. Vll 1867−1918 nügüdläižen Avstrijan territorii mülüi konstitucižhe Avstrii da Mad'jaranma-monarhijha.
Üläsald
Geografijan andmused
Seičemetoštkümne žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Üläsaldan ližaks. Lidnümbrikon pind — 1695,66 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 46 221 ristitud, lidnümbrikon — 49 527 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 53..56 tuhad eläjid vll 1979−1998 (56 000 rist. vll 1986−1987). Kaik 42 733 ristitud elihe lidnas i 45 737 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017. Jäine pert'kulu, mägisuksiden kompleks i sportkompleks oma saudud lidnas.
Avstrii
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Avstrijan reljefan kart Avstrijan mavaldkundröunad oma Saksanmanke (röunan piduz — 801 km) da Čehanmanke (402 km) pohjoižes, Slovakijanke (105 km) i Mad'jaranmanke (321 km) päivnouzmas, Slovenijanke (299 km) da Italijanke (404 km) suves, Šveicarijanke (158 km) i Lihtenšteinanke (34 km) päivlaskmas. Ühthine röunoiden piduz — 2524 km. Avstrii om mererandatoi valdkund.