cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kir II Sur'
thumb|left|250px|Kiran kaumust istorižes [[Pasargad-lidnas tehtihe ezikuvaks Leninan mavzolejan täht.]] Kir II Sur'  (amuižpers.: 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁 Kūruš, nüg. Kūrosh, aram.: Kwrš, Κῦρος Kiros, כֹּרֶשׁ Koresh; sünd. läz 593 vot edel m.e., Anšan-lidn, Persii — kol. 530 e.m.e. Jaksart-jogen randpolel) oli Ahemenidoiden valdkundan (se-žo Ezmäine Persijan imperii) alusenpanii da ezmäine ohjandai (vspäi 559 EME surmhasai). Ezmäi Pasargad, sid' Suzi da Vavilon kändiba sen pälidnoikš.
Ohjanduzmahtuz
Tulendan tobmudele jäl'ghe Kir kävuti Midijan vasthalibundad da anasti sidä vozil 553−550 EME, muga Persijan valdkund oli ühtenzoittud (läz Iran nügüdläižiš röunoiš). Kir II oti valdkundan tobmuden strukturad Midijaspäi, oli heimoiš sen ohjastajidenke, Midijan Ekbatanu-pälidn kävutihe Kiran kezaližeks rezidencijaks. Vodele 547 EME Anatolijan pol'sar' alištui Kirale. Vl 539 EME sodamatk Vavilonan car'kundha toi satust. Lopuks, imperii leviganzi Indan randoišpäi Livijhasai, car' koli-ki sodamatkas.
Vajehti Kambis I-tatad tobmuden ohjandusenno.
Kanz
Kassandane (567−537) oli hänen akan, sünduti kaks' tütärt da kaks' poigad, üks' heišpäi Kambis II kändihe Kir-carin jäl'ghetulijan valdištmel.
Znamoičend
Torguindvaldkundad alištuiba Kiran tobmudele tahtonke samha suren valdkundan varuitomut torguindteiden täht. Kiran tulend oli statjaks toižiden valdkundoiden täht, kudambid rida söi südäimespäi. Hüvä car' jäti elegiš vastustajid, andoi tobmut alištunuzile ičetahtol. Kir kändihe pit'kas varastadud carikš aramejalaižiden živatližusiden i Persijan möhembaižen despotizman keskes, necišpäi panihe ümbärdajiden rahvahiden muštho.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Monarhad Kategorii:Ahemenidoiden valdkund Kategorii:Iranan istorii Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Persijha Kategorii:Ahemenidad
Sitmarjad
Sitmarjad (Sambucus racemosa) vai Järgeližed sitmarjad, oma penzhad, Sitmarjad-heimon üks' erikoišpäi. Mülütadas Adoksanvuiččed-sugukundha.
Leviganduz
Kazmusen alaerikod oma levitadud Pohjoižen mapoliškon maiš venonke klimatanke — Evrazijadme i Pohjoižamerikan päivlaskmas. Eziauguine areal Evropas om mägirajonad, levitihe dekorativižen kazvatandan tagut puištoiš.
Putub vastha londuses vanoiš, lehtez- i segoitadud mecanröunoiš. Sitmarjad kazdas eländpunktoiden pustolänil, rujoil, okaidud pertiden katusil.
Ümbrikirjutand
Voib käta latiništ racemosa-ližanimitust kuti «tophikaz». Penzaz oleleb pol'tošt-viž metrad kortte. Seikhed oma püštoiktad, kazmuz sarakoičese lujas. Burahkon kebnan südäimen mülü om sur', ka oksad muretas kebnas. Lehtesed oma viž-seičemepalaižed, erasti koumepalaižed, vastmel'ženke hajunke.
Änikoičeb pol'kud semendkus-kezakus, ühten aigan lehtesiden šingotesenke. Änikuz om toppaz 20 santimetrhasai surtte. Kaik änikod išttas jaugoil, mustoiden sitmarjoiden erineden. Plod om lumarj, rusttan mujun. Plodud küpsnedas heinkus-elokus, ned oma vastmel'ženke hajunke i magunke. Lindud södas niid tahtonke i muga levitadas semnid. Äikerdoičese mugažo čokvezoil möhäižel sügüzel.
Kävutand
Ištutadas dekorativižeks kazmuseks, om sätud sortuid. Mitte taht mahuz sättub, sidä kesken savikaz. Medenkandai. Lugetas, miše hired ei navet'koi sitmarjoiden oksid. Ottas veresid ploduid pezmaha vas'kžid astjoid kerthespäi.
Kävutadas tisel't ploduišpäi uitzelläks. Vaumitadas unotest änikoišpäi i jodas spravitamha kül'mehtusen läžundoid, bronhiališt upehtundläžundad, pän kibuid i revmatizmad. Ottas sidä unotest kut irdpol'ne-ki zell', huhtoidas kurkud da suhavadad anginan i sun palatusen aigan. Kvercetin-flavonoid mülüb änikoihe.
Alaerikod
Üks'jäine gibrid om ümbrikirjutadud vl 2006: Sambucus × strumpfii, järgeližiden i mustoiden sitmarjoiden gibrid.
Homaičendad
Kategorii:Adoksanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Zell'kazmused
Krasnozavodsk
thumb|left|200px|Jumalanmaman Iveronan jumalaižen pühäpert' (om saudud vll 2005−2006) Krasnozavodsk (Краснозаво́дск) om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Sergijev Posadan lidnümbrikho (edel vn 2019 sulakud — rajonha), sen kaikiš penemb lidn nellän kesken eläjiden lugun mödhe, nellänz' surtte eländpunkt.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1916 udenno Troickii-šlibaktegimenno (radaškanzi vn 1915 heinkuspäi, nüg. himine tegim). Vhesai 1937 žilon nimituz oli Zagorskii i Radnikžilo tegimenno nomer 11, vl 1938 — Vozroždenije, vl 1939 — Lesnoi, vl 1940 — Krasnozavodskii. Se sai lidnan statusad vl 1940 nügüdläiženke nimitusenke.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, Kunj-jogen randal (Кунья́, amuine Куньема 46 km pitte, Dubnan hura ližajogi), 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimiran agjhasai om 8 km päivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 80 km suvipäivlaskmha-suvhe, lidnümbrikon Sergijev Posad-keskushesai om 15 km suvipäivlaskmha-suvhe. Lähembaine lidn om Peresvet 3 km suvipäivlaskmha.
«Holmogori»-avtote (M8-trass) mäneb 3..6 kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi. Vanh Jaroslavlin mante läbitab lidnan suvipäivnouzmad i ühtenzoitab Sergijev Posadanke oikti. Lähembaine passažirraudtestancii om Bužaninovo 7 km suvipäivnouzmha «Sergijev Posad — Aleksandrov»-keskustal, sišpäi kümnekilometrine sarak tuleb lidnha, kävutadas vaiše jüguiden täht.
Vhesai 2019 lidn oli lidnankundan keskuz, sen pind oli 40,42 km², mülütihe Semönkovo- i Rogačovo-külid Krasnozavodskan ližaks.
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 13 382 eläjad, vl 1959 lidnan — 19 523 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 13 392 ristutud. Otab lidnümbrikon 5..6% ristitištos. Kaikiš suremb ristitišt oli 29 900 eläjad vl 1992. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 95,0%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,9%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Krasnozavodskan kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Sergijev Posadan lidnümbrik
Cunku
Cunku (つんく), todesine nimi om Micuo Terada (寺田 光男 Terada Micuo; sünd. 29. reduku 1968, Higašiosak, Osak, Japonii), om japonijalaine pajatai, prodüser da muzikankirjutai.
Biografii
Cunku om sündnu Osak-lidnha.
Vozil 1988–2000, 2006–2015 Cunku oli «Sharam Q»-gruppan solistan.
Vspäi 2006 om nainu, Kanako Idemicu om hänen ak. Heil om kaks' tütärt da üks' poig.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan pajatajad Kategorii:Japonijan prodüserad Kategorii:Japonijan muzikankirjutajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Osakha
Bez nazvanija
«Bez nazvanija» (Без названия, Nimituseta), toine nimi «Mezi» (Мёд), om Nikolai Noskovan 6. al'bom, kudamb om pästtud vl 2012. Al'bom om änetadud Saksanmas, Horst Šnebelän studijas. Oli voimust ostta al'boman licenziruidud kopijad Noskovan koncertal vaiše.
Kaik om kuz' pajod al'bomas. Kahtenz' i nellänz' pajod oma kirjutadud Nikolai Gumilöv-runoidenke. «Noč'»-pajo Vladimir Majakovskii-runoidenke oli kel'tud nevondkundaližen aigan artistan repertuaras i om pästtud ezmäižen kerdan. «Mezi»-pajo om nostal'gii Jamaikan matkaspäi i jonuzmatkoišpäi Venämadme.
Irdkosketused
Kategorii:Noskovan Nikolain al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 al'bomad
Istr (lidn)
Istr (И́стра) om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Istran lidnümbrikon (edel vn 2017 keväz'kud — rajonan) administrativine keskuz, kaikiš suremb lidn i eländpunkt.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1589 kuti Safatovo-žilo (Сафа́тово). Udesnimitihe sidä Voskresenskoje-žiloks vl 1636 Sündun Eläbzdusen (ven. Воскресение) jumalanpertin mödhe. Žilo sai makundan lidnan statusad Voskresensk-nimitusenke vl 1781. Oli muite lidnaks vspäi 1796 vhesai 1921, sid' makundan i rajonan keskuseks. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1930 jogen mödhe. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil lühüdaks aigaks vn 1941 lopus (26. kül'mku — 10. tal'vku), no oli muretud läz täuzin.
Istr-lidn šingotase elektrotehnikan i elektromehanikan tedotegimištaluzkundoil (masiništ üläkingitusiden täht, laivišton täht, elektrotermine, röntgenapparatad), metallanümbriradmižen tegimel, savičtegimel, sömtegimištol (maidproduktad, söm lapsiden täht), zell'edheotandal («KRKA»), mebel'tegimel i omblendfabrikal, kurortižel industrijal.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnümbrikon tobmuden pert'. Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan päivnouzmas, ühtennimižen jogen hural randal tobjimalaz (Истра 113 km pitte, Moskvan hura ližajogi), 165 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan avtorengaztehesai) om 35 km päivnouzmha. Lähembaižed lidnad oma Dedovsk 15 km päivnouzmha orhal, avtotel vai raudtel, Zvenigorod 20 km suvhe orhal vai avtotedme, i Moskvan Zelenograd-rajon 20 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 25 km avtotedme.
Novojerusalimskai-raudtestancii (Новоиерусалимская, vspäi 1901, suvipäivlaskmas) i Istr-platform (suves) ratas lidnas «Moskv (Rigan päraudtestancii) — Volokolamsk»-keskustal, se keskust om lidnan suviröunaks. Moskvan agjan pen' avtorengaz (A107-trass) mäneb 3 km päivnouzmha lidnaspäi.
Istr oli lidnankundan keskuseks edel vn 2017 keväz'kud, sen pind oli 22,88 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 323 eläjad, vl 1959 — 6 982 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 35 111 ristutud. Otab nelländest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb ristitišt oli 35 800 eläjad vl 1992 i 35 139 eläjad vl 2014. Ortodoksižen hristanuskondan Novojerusalimskii-mez'jumalankodi (vspäi 1656, viž pühäpertid), kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3%, ukrainalaižed — 1,8%, toižed rahvahad — 3,9%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Krasnogorskan kolledžan Istran filial i Istran profkolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Linnei Karl
Karl Linnei (Carl von Linné ['kɑ:ɭ 'fɔn: lɪ'ne:], edel 1761 vot Carl Linnaeus, Carl Linné; Carolus Linnæus, jäl'ghe 1761 vot mugažo Carolus a Linné; sünd. 23. semendku 1707, Roshul't-külä, Ročinma — kol. 10. viluku 1778, Uppsal-lidn, Ročinma) oli ročilaine londusentedoidai (botanikantedai, zoolog, mineralog), fiziolog da lekar'.
Biografii da tedotöd
Openui Lundan i Uppsalan universitetoiš. Vozil 1735−1738 oli ajanu Alamaihe, sikš miše Ročinman ižanduz oli väll' Pohjoižen sodan kilan tagut, i pästi äi kirjoid, ezmäi «Londusen sistem»-tedotön (1735, latin. Systema naturae). Necen radon 10nz' pästand (1. viluku 1758, Stokhol'm) andoi zoologižen nomenklaturan augunpanijan datan. Linnein pästnuded Alamaiš kirjad paniba nügüdläižen biologijan alusen.
Vl 1738 Linnei ajeli Parižha, sid' pörzihe tatanmaha da oli siš surmhasai, voib olda verhiden keliden i sur'il'man vajagiden mahtoiden taguiči. Karl Linnei (vanhemb) linni ročin kirjkelen ühteks alusenpanijoišpäi. Vspäi 1741 surmhasai oli Uppsalan universitetan professoran. Vl 1761 mülüi bajarišton kundha.
Linnei sai medicinan doktoran arvnimen Harderveikan universitetas (1735, Alamad), vahvišti tedotöd malärijan sündundas.
Homaičendad
Kategorii:Biologad Kategorii:Mineralogad Kategorii:Lekarid Kategorii:Ročin kel' Kategorii:Ročinman tedomehed Kategorii:Ročinman kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ročinmaha Kategorii:Kolnuded Ročinmas Kategorii:Kolnuded Uppsalas
Pakuine muju
Pakuine muju om spektraline (jumalanbemblen) muju. Se om sinižen ližaduzmuju RGB-sistemas.
Pakuižiden ližamujuiden diapazon märičese spektras lainhiden pidusil 550..590 nanometrad dominantanke 575..585 nm, se sättub paksuzile 521..512 teragercad.
Pakuižel mujul om minimaline häiktuz il'mas, sen tagut kävutadas sidä signalikš, kucumha keda-se olda varukahan, mustoiden jonoidenke paksus (kontrastad ližadamha).
Järgeline maimkala
Järgeline maimkala (Silurus glanis), evropine maimkala vai muite maimkala, om reskveden somusetoi kalan erik. Mülütadas Maimkalaižed-sugukundha.
Leviganduz
Levigandmižavaruz om Evropan i Venäman evropižen palan joged da järved, päiči Jävaldmeren basseinas. Järgeline kala Aralmeren basseinas. Om püduzkalaks amussai, räkištadas. Voib eläda vezištoiš vällänke solakahusenke.
Naro-Fominsk
Naro-Fominsk (На́ро-Фоми́нск) om Venäman lidn Moskvan agjan suves-suvipäivlaskmas. Se om Naro-Fominskan lidnümbrikon (edel vn 2017 kezakud — rajonan) administrativine keskuz, kaikiš suremb lidn koumespäi. Sai «sodahoštusen lidn»-arvod vl 2009.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1339 kuti Nar (Нара) Ivan Kalita-ruhtinasen zavetoičendas, nimitihe jogen mödhe. Fominskoje-žilo mainitase Naran sijas vspäi 1654. Se paloi täuzin francižen armijan lähtendan jäl'ghe vl 1812, no oli udessündutadud. Bumagkezerduzfabrikan aluz om pandud Dmitrii Skuratov-pomeššikal ühtes Nikolai Lukinanke vl 1840 Pen' Nar-külänno (ven. Малая Нара) i läz Fominskoje-žilod. Žilo nimitaškanzihe Naro-Fominsk:aks vspäi 1864. Oli makundan keskuseks vspäi 1918. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1926 15. päiväl keväz'kud, mülütihe lähižid külid sil-žo aigal. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil vn 1941 lopus (22. reduku — 26. tal'vku), äjad pertid i kanghiden fabrik oliba muretud.
Järgeline maimkala
Leviganduz
Kala kudob kevädel zonas randanno vezikazmusišton keskes. Aktivine öline lihansöi, päiväl navedib venuda pohjanno, sen kovil haudoil i kokruškoil. Edel vezišton jädundad maimkalad keradasoiš haudoil viž..kümne eričud joukuks.
Naro-Fominsk
Istorii
Naro-Fominsk šingotase mašinansauvomižel tegimel (reaktivižiden likutimiden palad, energetine mašiništ), pertinsauvondkombinatal i lämoipalovastaižiden tegesiden kompanijal, trikotažan fabrikal, pakuitesen edheotandoil (alüminiibankad, plastikpakuitez), «Avon»-kompanijan kosmetikan edheotandal, sömtegimištol (lihakombinat, maidtegim). Nevondkundaližen aigan šuukkombinat radoi mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon päivnouzmas, Nar-jogen molembil randoil (На́ра 158 km pitte, Okan hura ližajogi), 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Gvozdn'- i Berözovk-joged (ven. Гвоздня, Берёзовка) lanktas Narha lidnas. Matkad Moskvhasai om 7 km pohjoižpäivnouzmha (Uden Moskvan Troickan ümbrik), Moskvan rengazavtotehesai — 53 km pohjoižpäivnouzmha. Toižed lähembaižed lidnad oma Kubink pohjoižhe i Balabanovo (Kalugan agj) suvhe.
Järgeline maimkala
Ümbrikirjutand
Täuz'kaznu kala om järed, voib sadas severziden-se metrid pitte i centneran vedutte suriš jogiš (Dnepr, Dnestr, Oder). Kaikiš suremb registriruidud oficialižikš evropine maimkala oli 306 kg vedutte, enamba mi koumen metrad pitte, läz 80 vot igänke. Nügüd'aigan maimkalad enamba mi sada kilod oma harvad lujas.
Naro-Fominsk
Geografijan andmused
Nar-raudtestancii (Нара) radab lidnan keskuzpalas vspäi 1899 «Moskv (Kijevan päraudtestancii) — Obninsk»-keskustal. «Ukrain»-avtote (M3-trass) om lidnan suvipäivnouzmaižeks röunaks.
Järgeline maimkala
Ümbrikirjutand
Maimkalan händanalaine suug om pit'k, ei ole razvsuugad, paratomad suugad oma ogahita. Hibjan muju om bur tobjimalaz koričmavihandan ližamujuidenke, pök om vauged. Hibjan muju voib vajehtadas läz mustaspäi pakuižvauvhasai elämižtahondha kacten, om al'binosoid.
Naro-Fominsk
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 31 613 eläjad, vl 1959 lidnan — 35 419 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 64 665 ristutud. Otab kaht videndest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb ristitišt oli 70..71 tuhad eläjid vll 2002−2009 (71 630 rist. vl 2009). Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (om saudud vll 1852−1864), jumalanpert' i nell' časounäd oma olmas lidnas, mugažo islaman i protestantizman (baptistad, evangelistad) kundad.
Järgeline maimkala
Söte
Kazvandan aigan maimkala söb planktonad, piskuid i vezigavedid. Täuz'kaznu maimkala sötlese habukan sömäl päpaloin, mugažo eläbil kaloil, mollüskil, voib tabata veziujuid linduid i penid kodiživatoid.
Naro-Fominsk
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,5%, ukrainalaižed — 2,9%, uzbekad — 1,2%, toižed rahvahad — 5,4%.
Järgeline maimkala
Söte
Tal'vel kalad oma aktivitomad i elädas sötketa.
Naro-Fominsk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Naro-Fominskan tehnikum, privatine Nügüd'aigaine biznes-kolledž i Moskvan agjan medicinižen kolledžan nomer 1 filial.
Järgeline maimkala
Homaičendad
Kategorii:Maimkalaižed Kategorii:Kalad Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Püduzkalad
Naro-Fominsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Noginsk
Noginsk (Ноги́нск, edel 1930. vot oli Bogorodsk, ven. Богоро́дск) om Venäman lidn Moskvan agjan päivnouzmas. Se om Bogorodskan lidnümbrikon (edel vn 2018 kezakud — Noginskan rajonan) administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn koumespäi.
Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purktiš vspäi 1389, nimed oliba Rogož, Vanh Rogožan Jam (Рогож (Рогожа, Рогожи), Старый Рогожский Ям). Rogož-žilo sai makundan lidnan statusad vn 1781 5. (16.) redukud Bogorodsk-nimitusenke Jekaterina II-imperatornaižen käskön mödhe. Vspäi 1825 äi tekstil'fabrikoid (šuuk, bumag) oli saudud da radoi lidnas ümbrištonke, se oli Moskvan gubernijan kaikiš enamba elänzoittud makund 19. voz'sadal. Udesnimitihe lidnad i stancijad nügüdläižikš vn 1930 vilukus Viktor Nogin-bol'ševikan (1878−1924) kanzannimen mödhe. Gluhovon bumagkanghiden kombinat radoi vhesai 1990.
Noginsk šingotase mašinansauvomižel (poltuzapparatur, tagondtegesed, katilsijiden, elektronine i konditerine mašiništ), ladimensauvomižel (defektoskopad i produkcijan ladun kontrolin sistemad, pjezoelektroladimed, ladimed sodašlibakoiden täht), sauvondmaterialiden pästandal (betontegim, sauvondsegoitusiden tegim, katuzmaterialad, tegesed erazvuiččiš londuseližiš kivišpäi, keramine tegim, tegesed sauvondporcellanaspäi), sömtegimištol (leibänkombinat, vilunkombinat, maidtegim, lihanümbriradai tegim, kalaedheotand), meblin i interjeran kahesal edheotandal, mugažo radsobiden omblendfabrik i tekstilin edheotand, «Oriflame»-kosmetikan tegim ratas lidnas. Noginskan eläjiden nelländez radab Moskvas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalan pohjoižes. Meššoran alangišton lodehližel röunal, Kläz'm-jogen üläjoksmusen randoil (Кля́зьма 686 km pitte, Okan hura ližajogi), 145 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 35 km päivlaskmha. Lähembaine lidn om Elektrostal' 1 km suvhe.
Noginsk-raudtestancii radab lidnas vspäi 1885. Sen ližaks, Zaharovo-platform radab. Stancii ühtenzoitase Černogolovk-lidnanke, se sarak om vaiše jüguiden täht. «Volg»-avtote (M7-trass) i Moskvan agjan pen' avtorengaz (A107-trass) ristikoitas lidnas.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 81 004 eläjad, vl 1959 — 94 522 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 100 072 ristutud. Otab lidnümbrikon ristitišton läz pol't. Kaikiš suremb ristitišt oli 120..123 tuhad eläjid vll 1982−1994 (123 020 rist. vl 1989), vhesai 2010 lugetihe severziden-se sodalidnuziden ristitištod lidnan palaks, se oli läz 15 tuhad eläjid. Ortodoksižen hristanuskondan Jumalannägundan päjumalanpert' (1876), ühesa jumalanpertid i seičeme časounäd oma olmas lidnas, mugažo islaman päjumalanpert'.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,8%, ukrainalaižed — 1,5%, totarlaižed — 1,2%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 2,4%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Noginskan kolledž, Moskvan agjan medkolledžan nomer 3 Noginskan filial , üläopendusen aluzkundoiden nell' filialad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Čakraborti Mithun
Mithun Čakraborti (মিঠুন চক্রবর্তী, मिथुन चक्रवर्ती, Mithun Chakraborty), todesine nimi om Gourang Čakraborti (sünd. 16. kezaku 1950, Kolkat, Indii) om indijalaine ak'tor, TV-vedai da politikanmez'.
Biografii
Gourang om sündnu Kolkat-lidnha.
Om naižiš kahtenden kerdan. Jogita Bali om hänen nügüdläine ak, aktris. Heil nell' last om olmas: Mahaakšai-poig (om sündnu vl 1984), Rimoh-poig, Namaši-poig da Dišani-tütär.
Hänel om ičeze «Mithun's Dream Factory»-kompanii.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Indijan TV-vedajad Kategorii:Indijan politikanmehed Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kolkatha
Matondkar Urmila
Urmila Matondkar (mugažo anglijan kelel; marathi i उर्मिला मातोंडकर; sünd. 4. uhoku 1974, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris, TV-vedai da kargadai. Ezineb Bollivudan hindikel'žid rolid tobjimalaz.
Biografii
Urmila om sündnu Mumbai-lidnha, opendajan kanzha. Fil'mzihe händast kinos ezmäižen kerdan lapsen völ, vl 1977.
Vll 2015−2017 aktris tegi keskustad kar'jeras.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan aktrisad Kategorii:Indijan kargnikad Kategorii:Indijan TV-vedajad Kategorii:Lapsenakt'orad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Kargnikad kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Malaizii
Malaizii (Malaysia), nece om täuz' oficialine nimi, om kaks'palaine valdkund Azijan suves. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Kuala Lumpur. Vspäi 1999 federaline ohjastuz ištub 20 km suvhe sišpäi — Putradžai-lidnas (federaline territorii).
Istorii
Vn 1957 31. päiväl elokud Malaizii tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Malaizijan kaik palad saihe ripmatomut da ühtniba federacijha vn 1963 16. päiväl sügüz'kud.
Valdkundan üks'jäine Konstitucii (Perlembagaan Malaysia) tuli väghe ripmatomuden päiväl (31.08.1957). Se om väges nügüd'-ki, voziden 1963, 1977, 1993 da 2002 znamasižidenke vajehtusidenke. Läz kaikuttušt vot toihe penid vajehtusid, sen satuseks Konstitucii mülütab 60 tuhad vaihid.
Geografijan andmused
thumb|left|150px|Malakkan pol'saren reljefan kart. thumb|left|150px|Päivnouzmaižen Malaizijan topografine kart. Malaizijan kaks' palad oma jagadud Kitain suvimerel: Malakkan pol'saren suvipala da Kalimantan-saren lodehpala.
Malaizii om mavaldkundröunoiš Tailandanke (röunan piduz — 595 km) da Bruneinke (266 km) pohjoižes, Indonezijanke suves (1881 km). Ühthine röunoiden piduz — 2742 km. Sen ližaks, om meriröunoid Singapuranke, Indonezijanke da Filippinoidenke. Ühthine randanpird — 4675 km, sidä kesken pol'sarhine Malaizii om 2068 km, päivnouzmaine (Sabah da Saravak) — 2607 km. Sabahan päivnouzmpol'žed randad lainištab Sulumeri. Valdkundan pind om 329 750 km².
Klimat om tropine mussonine.
Londuseližed pävarad oma tin, kivivoi, londuseline gaz, raudkivend, vas'k, boksitad, toižed varad — mec, kala.
Politine sistem
Parlament om kaks'kodine 292 ezitajanke. Üläkodi om Nacionaline Kodi vai Senat (Dewan Negara) 70 ühtnijanke (kaksin kaikuččes 13 štataspäi da völ kunigaz paneb radsijha 44). Alakodi om Rahvahaline Kodi (Dewan Rakyat) 222 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Kunigaz-ki om parlamentan ühtnijaks.
Federaline ohjastuz ohjandab federaližil territorijoil, se-žo paneb rasijha nellän štatan gubernatoroid.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 9. päiväl semendkud. Nügüdläine päministr om Ismail Sabri Jaakob vn 2021 elokun 20. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Malaizijan administrativiž-territorialine jagand.
Malaizii jagase 16 federacijan subjektaks: 13 štataks (Negeri, niišpäi 7 oma sultankundad, 1 radžankund, 1 monarhan Yang Dipertuan Besar-arvnimenke, 4 gubernatorkundad) da 3 federaližeks territorijaks (Wilayah Persekutuan).
Eläjad
Malaizijas elädas malaizijalaižed. Vl 2005 eläjiden lugu oli 25 720 000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Valdkundan ristitišton nell' videndest elädas Malakkan pol'sarel, toine videndez — Kalimantan-sarel.
Rahvahad (2017): bumiputera (malajalaižed da toižed igähižed rahvahad) — 61,7%, kitajalaižed — 20,8%, indijalaižed — 6,2%, toižed rahvahad — 0,9%, ristitud rahvahanikuseta — 10,4%.
Uskondan mödhe (2010): islamanuskojad (sunnitad päpaloin, oficialine religii) — 61,3%, buddistad — 19,8%, hristanuskojad — 9,2%, induistad — 6,3%, konfucijanizm, daoizm da toižed Kitain veroližed uskondad — 1,3%, toižed uskojad — 0,4%, religijatomad — 0,8%, märhapanendata — 0,9%.
Toižed järedad lidnad (enamba 700 tuh. ristituid vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Džordžtaun, Džohor Baru, Klang, Subang Džai. Seičeme ristitud ühesaspäi elädas lidnoiš (2020).
Rahvahanižanduz
Šingotadud industrialiž-agrarine valdkund. Radnikoiden 11% oma ottud maižandushe, 36% ratas industrijas, toižed oma holitišiden sferas (53%, 2012). Znamasižed sarakod oma elektrotehnine, kivivoin da londuseližen gazan samine, turizm.
Malaizijan päeksport om radio-, digitaline ladimišt da sen palad (läz 40%), elektromašiništ (6%), nozoltadud londuseline gaz (6%), kivivoi (6%), pal'mvoi (6%); toine eksport — himižed produktad (2%), palad meblän täht (1%). Koume valdkundad oma pätorguindpartnörikš, eksportan i importan nell' ühesandest: AÜV, Japonii, Singapur.
Linneb homnine päiv vai ei
«Linneb homnine päiv vai ei» (कल हो ना हो, Kal Ho Naa Ho) om vn 2003 indine dramfil'm. Režissör — Nikhil Advani.
Fil'mdand
Fil'mdihe kinod Nju Jorkas i Torontos.
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2003 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Kurosava Akira
Akira Kurosava (黒澤 明 Kurosava Akira; sünd. 23. keväz'ku 1910, Tokio, Japonijan imperii — kol. 6. sügüz'ku 1998, Setagai, Tokio, Japonii) oli tutab japonine režissör, scenarist, fil'miden prodüser. Lahjoitud nevondkundaližel Rahvahiden kožundan ordenal (1991).
Pästi 30 znamasišt fil'mad 57-voččes kar'jeras (1936−1993), neniden fil'miden enambust lugetas mail'man kinon klassikaks. Sai kaks' «Oskar»-arvlahjad parahimas verazkel'žes fil'mas: 1951 vodes («Rašömon») da 1975 vodes (venäkel'ne «Dersu Uzala»). Oli tetab mail'mas enamba, mi Japonijas. Läheni Päivnouzmman i Päivlaskmman veroid toštmatomiš fil'miš, erased süžetad oma sätud mail'man literaturan klassižiden kirjoiden mödhe (Dostojevskijan «Idiot», Lev Tolstoin «Ivan Il'jičan surm», Gor'kijan «Pohjas»-pjes, Šekspiran «Makbet» i «Lir-kunigaz»).
Oli sündnu Tokioho, Isamu da Šima Kurosavan kanzha, oli norembaižen kahesan lapsen keskes. Ozuti čomamahton mahtoid noressai, pirdi kuvid. Vl 1945 naiži, japonine Joko Jaguči-aktris oli hänen ak, elihe ühtes hänen surmhasai vl 1985. Sünduihe kaks' last.
Homaičendad
Kategorii:Japonijan režissörad Kategorii:Japonijan prodüserad Kategorii:Japonijan scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tokioho Kategorii:Kolnuded Tokios
Colours
«Colours» (Mujud) om japonižen Ajumi Hamasaki-pajatajan 15. al'bom. Se om pästtud vl 2014.
Pajoiden nimikirjutez
<OL> <LI> Feel the love (5:19, Muja armastust) <LI> XOXO (4:18) <LI> What is forever love (4:14, Mi znamoičeb armastuz kaikeks igäks) <LI> Hello new me (4:14, Holl'oo uz' minä) <LI> Pray (6:17, Loičend) <LI> Angel (3:44) <LI> Terminal (5:41) <LI> Merry-go-round (5:08, Karusel') <LI> Lelio (3:35) <LI> NOW & 4EVA (4:35, Nügüd' i kaikeks igäks) </OL>
Irdkosketused
Kategorii:Ajumi Hamasakin al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2014 al'bomad
Hot'kovo
Hot'kovo (Хотько́во) om Venäman lidn Moskvan agjan pohjoižes. Mülüb Sergijev Posadan lidnümbrikho (edel vn 2019 sulakud — rajonha), sen kahtenz' surtte lidn i eländpunkt.
Istorii
Eländpunkt mainitase vspäi 1308 kuti Jumalanmaman Katken naižjumalankodi i žilo senno. Vl 1862 saudihe ut Hot'kovo-raudtestancijad, i panihe žilon senno alust. Šingotihe erazvuiččiden kanghiden penil manufakturoil, majolikan sädandal, rahvahanpramozloiden edheotandoil 1920-nzihe vozihesai. Kätihe žilod raudtestancijanno radnikžiloks vl 1939. Hot'kovo sai lidnan statusad vl 1949.
Hot'kovo šingotase elektroizoläcijan materialiden tehmižen kahtel tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (polipropilentorved, lämuzizoläcii, sildkonstrukcijad, lehtezvanund), kanghiden fabrikal, punleiktandan čomamahtoližiden tegesiden fabrikal. Hil'plastikan konstrukcijoiden tedoinstitut radab lidnas mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Paž-jogen randoil (Пажа 30 km pitte, Kläz'man hurapol'ne bassein), 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vor'-jogi (ven. Воря 108 km pitte, Paž-jogi lankteb sihe huralpäi 10 kilometras suvhe) om lidnan suvipäivlaskmaižeks röunaks. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 52 km suvhe-suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Sergijev Posad nelläs kilometras pohjoižpäivnouzmha orhal da kaikil teil i Krasnoarmeisk 16 km suvipäivnouzmha orhal.
Hot'kovo-stancii radab lidnan päivnouzmas vspäi 1862 «Moskv — Sergijev Posad»-raudtekeskustal. Abramcevo-usadib da ühtennimine raudtestancii sijadasoiš ani suvhe lidnaspäi. «Holmogori»-mante (M8-trass) mäneb kudes kilometras suvipäivnouzmha lidnaspäi.
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 257 eläjad, vl 1959 lidnan — 14 341 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 505 ristutud. Otab kümnendest lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 22..23 tuhad eläjid vll 1979−2001 (23 400 rist. vl 1992). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 21 444 eläjad.
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,0%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 2,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Katken Hot'kovon naižjumalankodi (mainitase vspäi 1308, kahtenke päjumalanpertinke, sauvusiden tobj pala om olmas 19. voz'sadaspäi) i kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Abramcevon čomamahtoliž-tehmištoline kolledž i Sergijev Posadan socialiž-ekonomine tehnikum, molembad baziruišoiš Hot'kovos kacmata nimitushe.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Sergijev Posadan lidnümbrik
Anatomii
thumb|right|250px|Nügüd'aigaine anatomine tehnik, ozutab pän sagittaližid sekcijoid [[magnitrezonansine tomografii|MRT:n skaniruindal, 2008. Video om 5,6 sekundad hätkte, 140 kadrad.]] Anatomii (ἀνα- ana- «tošti; ülähänpäi» + τέμνω temno «leiktan, čapan») om tedo, biologijan i sen morfologijan (tedon formas) jaguz. Tedoidab organizman (hibj) da sen paloiden sauvondad tazopindal korktemb mi kudehed.
Tedon predmet om organizman irdpol'ne sauvond, sen südäimine form i elimiden struktur. Anatom tedoidab anatomijad.
Nügüd'aigaine anatomii leviganzi tedoidusiden avarut leiktud preparatoiden mikroskopijan abul, mikroskopine anatomii erištui. Se om sidodud ahthas gistologijanke (tedo kudehiš) i citologijanke (tedo stajiš). Anatomii, gistologii, citologii i embriologii oma morfologii-tedon paloikš, se om tedo organizman formas, ontogenezas i sauvondas.
Kaikiš enamba levitadud sarakod oma kazmusiden anatomii, živatoiden anatomii, ristitun anatomii, rindatuzanatomii.
Läžundoiden enambuz kaimdase erazvuiččiden elimiden i niiden kudehiden sijadusen vai sauvondan strukturižil vajehtusil. Niiden vajehtusiden tedoiduz om patologižen anatomijan predmetaks.
Tedoidusen metodad
Nügüd'aigaižes tedos om avaroid mahtusid ristitun i živatoiden hibjan sauvondan tedoidusen täht. Metodan valičend rippub tedoidusen metospäi i tegendaspäi. Erištadas :
DruGoy
Pajoiden nimikirjutez
<OL> <LI> Струны (Jäntked) (3:28) <LI> Голос (feat. Anna Netrebko) (Än' ) (2:58) <LI> Гибну я (Minä pölištun) (3:07) <LI> Пара королеве (Para kunigaznaižele) (3:04) <LI> Новый герой (Uz' vägimez') (2:54) <LI> Без тебя (Sinuta) (2006) <LI> Любовь без любви (Armastuz armastuseta) (3:16) <LI> Ты всё увидишь сам (Iče nägišta kaiked) (3:01) <LI> Снег (Lumi) (4:48) <LI> Я так люблю тебя (Olen liigan armastan sindai) (3:50) <LI> Я просто счастлив (Olen prosto ozakaz) (3:52) <LI> Я отпускаю тебя (Pästan sinei) (4:08) <LI> Это же жизнь (Nece om-žo elo) (3:02) <LI> Гимн уходящим мечтам (Üläihastuzpajo lähtnuzile unikuvile) (feat. Ani Lorak) (3:42) <LI> Бабочки в кармане (Lipkaižed kormanas) (3:46) <LI> Любовь (Armastuz) (feat. Pavel Volä) (3:45) <LI> La Voix (Än') (2:48) </OL> <OL> <LI> Дева-вода (Vedeneižne) (3:40) <LI> Лейла (Leila) (3:52) <LI> Знойные ночи (Räkäd öd) (3:24) <LI> В саду Эдемовом (Edeman sadus) (5:12) <LI> Дископартизаны (Diskopartizanad) (4:48) <LI> Любовь всегда права (Armastuz om kaiken oiged) (2:56) <LI> Дискобой (Diskoboi) (4:16) <LI> Помню (Muštan) (3:52) <LI> Спроси у моря (feat. Ani Lorak) (Küzu merel) (3:37) <LI> Моя звезда (Minun tähtaz) (3:42) <LI> Встретились (Vasttiba) (4:24) <LI> Милая-2 (Sula-2) (3:36) <LI> Целая ночь любви (Armastusen kogonaine ö) (3:56) <LI> Белый флаг (Vauged flag) (3:56) <LI> Kalimba de luna (2:55) <LI> Галки (Näkad) (2:56) <LI> Верните мне крылья (Pördagat minei suugud) (3:44) </OL> <OL> <LI> Зу-зу (Zu-zu) (3:58) <LI> Таньки грязи не боятся (Tan'kad ei varaigoi redud) (3:11) <LI> В этот час (Necidä časud) (3:25) <LI> Даже если ты уйдёшь (Ku eskai lähted) (4:55) <LI> Птица в груди (Lind rindhas) (3:18) <LI> Мир без твоей любви (Mail'm sinun armastuseta) (3:34) <LI> Мы так нелепо разошлись (Mö muga uradmelevašti lähtiba ičekeskespäi) (4:24) <LI> Алла (Alla) (3:28) <LI> Кристина (Kristina) (5:52) <LI> На миллион одна (Üks' mil'jonaspäi) (4:13) <LI> Аспирин (Aspirin) (3:51) <LI> В 40 лет (Om 40 vot) (3:40) <LI> Я такой нежный (Olen ningoi herk') (3:44) <LI> Без тебя, моя любимая (Sinuta, minun armaz) (4:32) <LI> Верни мне музыку (Pörtte minei muzik) (3:44) <LI> А что ты такого сказала? (A midä mugošt sanuid?) (3:45) <LI> Джулия (Džulija) (2:56) <LI> Просто подари (Anda vaiše lahj) (4:00) </OL>
Kategorii:Kirkorovan Filippan al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2011 al'bomad
Plazma
«Plazma» (plazm venän kelespäi) om tutab Venäman anglijankel'ne muzikgrupp, kudamb edestab muzikad sintipop- da poprok-stiliš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Sintipopgruppad Kategorii:Poprokgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2000 alusenpanendanke
Stavanger
thumb|left|250px|Stavangeran lidnrajonad (vl 2006 vai sen aigemba) Stavanger (mugažo norvegijan kelel, virktas [stɑˈvɑ̀ŋːər]) om lidn da municipalitet (kommun) Norvegijan suvipalan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe i kivivoin samižen Pohjoižmeres päkeskuz, Rugalann-agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan eziauguine nimen virkand oli Stavangr, libub sanoišpäi stafr («seibaz», «batog») i anrg («fjord»). Se sai lidnan oiktusid vl 1125, sil aigal Stavangeran päjumalanpert' om saudud i episkopatan keskuz oli pandud. Lidn kändihe sijaližen administracijan keskuseks i znamasižeks torguindlidnaks suvipäivlaskmaižel mererandal. Lidn oli sel'din samižen znamasižiš keskusišpäi 16. voz'sadal. Vl 1825 emigracii Skandinavijaspai Amerikoihe zavodihe necen lidnan portaspäi. Kalakonserviden tegimišt oli lidnas 1880-nziš vozišpäi vhesai 1965.
Vl 1969 lidnan šingotez sai jätktandad, konz löutihe kivivoid Pohjoižmeren al. Stavanger oli valitud niiden löudmižsijiden otandan kävutamižhe bazaks. Kivivoin da gazan samižen kompanijad paniba ičeze tegimištbazoid lidnha da sen ezilidnoihe (oz., Gansfjordan sar'), kaikiš suremb om valdkundaline Equinor-kompanii. Norvegijan Kivivoin Direktoratan päfater sijadase lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Stavangeran pol'sarel i sen fjordan saril päpaloin. Municipalitetan tobj pala venub 0..50 m ü.m.t. korktusil, kaikiš korktemb čokkoim om Bandosen-mägi (514 m, Bandåsen).
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +8,4 C°, kezakun-sügüz'kun +13..+16 C°, tal'vkun-keväz'kun +2..+4 C°. Ekstremumad oma −19,8 C° i +33,5 C°. Paneb sadegid 1256 mm vodes, enamba redukus (148 mm), vähemba sulakus-kezakus (62..67 mm kus).
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 123 850 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2022 kaik 319 822 eläjad om ezilidnoidenke 2598 km² pindal, se om koumanz' surtte lidnaglomeracii valdkundas.
Stavangeran universitet (Universitetet i Stavanger) om sätud vn 2005 vilukus, läz kümned tuhad üläopenikoid.
Edeline lidnan pämez' om Kristine Sagen Helgö (reduku 2011 — reduku 2019, Christine Sagen Helgø).
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Abe Sindzo
Sindzo Abe (安倍 晋三; sünd. 21. sügüz'ku 1954, Nagato, Jamagučin prefektur, Japonii — kol. 8. heinku 2022, Kasihar-lidn, Naran prefektur, Japonii) oli japonijalaine politikanmez', 57. Japonijan päministr (2006−2007, 2012−2020), 90., 96., 97. i 98. ohjastusiden pämez'. Oli Japonijan liberaliž-demokratižen partijan lideraks niil-žo aigoil.
Biografii
Sindzo oli sündnu Nagato-lidnha. Hänen dedoi Nobucuke Kisi (mamoin kanzaspäi) oli ranu päministran (1957−1960), hänen tat Sintaro Abe, oli Japonijan ohjastusen ministran.
Vl 1977 Sindzo openzihe Seikei-universitetha. Vl 1979 hän openzihe Suvikalifornijan universitetha. Vspäi 1982 radoi Japonijan valdkundan hüvüdeks, ohjastusen ministran (hänen tatan) sekretarikš.
Irdkosketused
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Japonii Kategorii:Japonijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Jamagučin prefekturha Kategorii:Kolnuded Naran prefekturas
Faradei Maikl
Maikl Faradei (Michael Faraday ['fæ.rəˌdeɪ]; sünd. 22. sügüz'ku 1791, Njuington Batts-külä (nüg. Sur' London), Anglii, Sur' Britanii — kol. 25. eloku 1867, Hempton-Kort-erižpert', Anglii, Sur' Britanii) oli anglijalaine fizikantedomez'-londusentedoidai, himik da melestegii.
Tedosädamine
Mez' sauvoi elektrolikutimen ezmäižen modelin (1821), sid'päi eciškanzihe sen modelin otandoid kävutamižhe. Avaiži elektromagnitižen indukcijan nägusen (1831), se kävutase nügüd' kaikel sijal tehmaha elektrust. Faradein toižed avaidused: joksusen ezmäine transformator, elektrojoksusen himine tegend, elektrolizan ohjandimed, magnitkendan valatoituz elektrolämoihe, diamagnetizm da paramagnetizm. Nened tärtused vasttas Faradein tedotöiš ezmäižen kerdan mail'mas: ion, katod, anod, elektrolit, dielektrik.
Faradei om opendusen elektromagnitižes kendas alusenpanii, kudambad Džeims Maksvell šingoti matematižikš. Endusti elektromagnitižid lainhid. Vajehti Njutonan «loithotegend»-tärtust fizižen kendan modelil, sädi melel ičekeskentegijoid substancijanke «vägipirdoid» avaruden rattematomas ümbrištos.
Aiglehtesiden 450 kirjutusen ližaks, Faradei pästi 5 kirjad vozil 1827−1861.
Mušt
Oma nimitadud Faradein muštho:
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan fizikantedomehed Kategorii:Himikad Kategorii:Suren Britanijan tedomehed Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Surhe Britanijha Kategorii:Kolnuded Sures Britanijas
Pikš
Pikš (Melanogrammus aeglefinus) om merikala, Pikšad-heimon üks'jäine erik. Mülütadas Tröskižed-sugukundha.
Leviganduz
Kalan joukud elädas täuzin solavas merivedes (32..33 ‰), Atlantižen valdmeren pohjoižes kontinentiden randanno i Islandijas ümbri, Jävaldmeren Norvegižes meres i Barencan meren suves. Vähäluguine kala Vauktas meres i läz ei ole Baltijan meres reskveden äjüden tagut niiš.
Elädas meren pohjanno i merivetme, 65..650 m süvüzil veden lämudenke +2..+10 C°. Sätas surid joukuid. Nor' pikš eläb merivetme üks'voččehe igähäsai i sötlese penemb mi sada metrad süvüdel, sid' zavodib elonmahtust pohjanno. Kala lähteb kontinentaližen šel'fan irdpolele harvoin.
Ümbrikirjutand
Hibj om massivine, ellipsan formal, ahtištadud vähän kül'gišpäi. Se om kattud henol cikloidižel somusel, somusuzed venudas toine toižel päl. Ülälöug om edel alalöugud vähän. Su ei ole sur', kazvab alapalas. Kaik om koume sel'gsuugad, om penid keskustoid niiden keskes, i kaks' händanalašt suugad. Pal'clud oma kaikiš suugiš, no ned ei ole ogahikahad. Lateraline pird om täuz'.
Sel'g om muzahahk ruskedsinižen vai sirenižen ližamujunke, kül'ged oma vauvhamb, hobedakahan mujun, pök om maidon kartte vauged vai hobedakaz. Lateraline pird om must. Alemba sidä must vai mustan polhe läip om hibjan joga polel, sijadasoiš rindsuugan i ezmäižen sel'gsuugan keskes.
Sase 100..110 sm pitte surudel, järgeline pikšan piduz om 50..75 santimetrad. Keskmäine veduz om 2..3 kg, no puttas järedambad-ki eričud 9..12 kilogrammhasai vedutte. Rekordine oficialižikš registriruidud pikšan hibjan mass om 16,8 kg. Kala voib eläda 24 vodhesai.
Homaičendad
Kategorii:Tröskižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalad Kategorii:Püduzkalad
Televizii
thumb|right|300px|Televizijan alusenpanend mail'man valdkundoiš, voz'kümnidme: Televizii (τῆλε tele «edahan» + visio «nähta»), vai TV, om [[elektrosidon tehnologii oigendamha likujad kuvad keskustale.
Kulund oigendase kuvanke ühtenaigašti statjoiden tobjas palas. Järgeližes elos televizii-termin kävutase mugažo znamoičemha kaikid otnus teleoigendusiden sädandha da levigandushe organizacijoid. Televizii kändihe kaikiš znamasižembaks massinformacijan abutuseks 20. voz'sadan kahtendes polespäi, se om kožui bobuštusen, opendusen, uzištusiden i reklaman oigendusen täht.
Pästtud efirha TV-oigendusiden varhapanendan tehnologijad, oz., videomagnitofon i optižed diskad, ližaduiba päzumižmahtust kinematografan produkcijale, laskiba kacta fil'mid kodiš televizoral, ei ole vaiše kinoteatras. Vl 2013 mail'man kodiižandusiden 79 % oliba hot' ühtenke televizoranke. Televizijal päine rol' oli kundaližen mel'pidegen formiruindas 1950-nziš vozišpäi, zavodi kadotada sidä 2010-nziden voziden keskes korgedpiguzližen internetan i kormankompjuteriden šingotesen tagut. TV-tehnologijan suren rolin tagut biznesas da politikas ÜRO pani jogavottušt Mail'man televizijan päiväd (World Television Day) vspäi 1997, praznuičese 21. kül'mkud.
Belomorskan rajon
Belomorskan rajon (Беломорский район, Belomorskan piiri, Belomorskin piiri) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.
Administrativine keskuz om Belomorsk-lidn. Rajonan ristitišton koume videndest eläb siš.
Istorii
Rajon om sädud vl 1927 kuti Sorokan rajon, Sorok-külä oli sen keskusen. Vl 1938 sügüz'kun 2. päiväl ühtištuihe Sorok-küläd kahtenke lähiženke radnikžilonke da Sorok-raudtestancijan žilonke Belomorsk-lidnha, rajonad udesnimitihe lidnan nimen mödhe.
Geografijan andmused
Belomorskan rajon om Karjalan Tazovaldkundan päivnouzmaine taho. Pind — 12 797 nellikkilometrad (6nz' sija tazovaldkundas 18späi). Sod kattas enamba pol't rajonan territorijaspäi. Mec otab territorijan kaks' videndest, se om kavag'mec tobmas palas (pedai, kuz').
Om röunoid 5 Venäman rajonanke: Vauktan meren Onegan laht lainištab rajonan päivnouzmaižid randoid.
Vig-jogi sen suhištonke om kaikiš znamasine. Kaik om 40 järved da 10 joged rajonas.
Klimat om ven pehmed. Uhokun keskmäine lämuz om -11,2°C, heinkun kesklämuz om +15,9°C. Tal'v vitkodase 200 päiväd da sen lühüdamb, keza oleleb 60 päiväd da sen vähemb.
Londuseližed varad oma turbaz, metallad (molibden, kuld), sauvondmaterialad (rugižkivi, ozrikkivi, letked), mec, kala, merenproduktad, reskvezi.
Vspäi 2005 rajonan territorii alajagase 4 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnankund da 3 küläkundad.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 24 003 ristitud, vl 2010 — 19 118 ristitud.
Kaik om 59 eländpunktad rajonas (vl 2014), sidä kesken 1 lidn, 20 külänvuittušt žilod, 6 raudtestancijad-eländpunktad, 28 küläd, 3 raudtesarakod da 1 sijaine.
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma kalankazvatuz, kalanpüdand i kalan ümbriradmine, mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, rugižkiven samine, šebnän tehmine, gidroenergetik (Belomorskan GES), ujund- da raudtetransport, turizm.
Pudožan rajon
Pudožan rajon (Пудожский район, karj.: Puudožin piiri, Puudožin piiri vai Puutoisten piiri) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.
Administrativine keskuz om Pudož-lidn.
Istorii
Rajon om sädud vl 1927, sügüz'kun 23. päiväl.
Suren Tatanman sodan aigan ei olend Suomenman sodavägid rajonas.
Rajon om olmas nügüdläižil röunoil vs 1994 kezakun 2. päiväspäi.
Geografijan andmused
Pudožan rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvipäivnouzmaine taho. Pind — 12 745 nellikkilometrad (7nz' sija tazovaldkundas 18späi). Mec otab territorijan seičeme kümnendest, se om kavag'mec tobmas palas (pedai, kuz').
Om röunoid 6 Venäman rajonanke: Änine lainištab rajonan päivlaskmaižid randoid.
Erigoitai pird jagab Änižjärven i Vauktan meren basseinoid, läbitab rajonan keskust madalikš kukhikš. Andoman ülüden pohjoine pala (kudendez) sijadase rajonan suvipäivnouzmas.
Rajonan kaikiš suremb järv-vezivaradim om Vodlajärv (334 km²). Vodlajärven rahvahaline puišt (4683 km², sidä kesken kel'dtaho — 994 km²) om kaikiš suremb Evropas, sijadase röunal Onegan rajonanke.
Klimat om ven pehmed. Vilukun keskmäine lämuz om −12,1 C°, heinkun kesklämuz om +16,5 C°.
Londuseližed varad oma metallad (titan, vanadii, hrom, äimetalližed kivendod), sauvondmaterialad (rugižkivi, ozrikkivi, šebin'), mec, kala, reskvezi.
Vspäi 2005 rajonan territorii jagase 8 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnankund da 7 küläkundad.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 27 538 ristitud, vl 2010 — 21 659 ristitud.
Kaik om 73 eländpunktad rajonas (vl 2005), sidä kesken 1 lidn, 24 külänvuittušt žilod da 48 küläd.
Toižed sured eländpunktad oma Šal'skii-žilo (1,6 tuh. rist. vl 2013) da Päl'm-žilo (1,4 tuh. rist. vl 2013), molembad sijadasoiš Änižen randpolel.
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma mecan varhapanend, mecan ümbriradmine, rugižkiven samine, turizm.
Termodinamik
thumb|right|250px|Butulkan [[vändai vin|vändajan vinanke avaiduz, korgedpiguzline fotografii. Painuden äkkiline vajehtuz kucub lämuden znamasišt hüpked. Purutuz il'mas jädub i sädab sumeged jän henoiš kristalloišpäi.]] Termodinamik (θέρμη termi «lämuz» i δύναμις dinamis «vägi» sanoišpäi) om fizikan jaguz, tedoidab makroskopižiden sistemiden kaikiš ühthižembid ičendoid, energijan oigendamižen i toizetamižen mahtusid niiš sistemiš.