cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
MP3-plejer
thumb|right|250px|[[Creative MuVo-MP3-plejer 512 Mb muštonke, 2000-žed voded]] MP3-plejer om elektronine ladim, kudambad kävutadas, miše kundelta änetadud muzikad MP3-formatas. Ezmäine MP3-plejer nimitihe «MPMan F10», se om pästtud torgushe suvikorejižel «SaeHan Information Systems»-kompanijal vl 1997, kova disk oli sen südäimuštoks. I-Pod i MP3-ladimed avtoiden täht šingotihe digitaližen mušton torgust edel Internetan radiooigendusen avarod levigandust.
Digitaline plejer kaičeb, organizuib i vändab muzikfailoid ičeze muštospäi vai diskaspäi, analoganplejeran erineden. Ladim voib kävutada tošt muštod: kart, flešk.
Nügüd'aigan MP3-plejeran funkcii om saudud äjiden kodiladimiden südäimehe.
Homaičendad
Kategorii:Elektrotehnik
Kel'ce
thumb|left|250px|Lidnan shematine kart Kel'ce (Kielce [ˈkʲɛlt͡sɛ], Venäman imperijas venän nimituz oli Kel'ci) om lidn Pol'šanman keskuzpalan suves. Se om Sventokšistan sodaveikundan pälidn, vozil 1919−1998 oli Kel'cen sodaveikundan keskuseks.
Istorii
Kel'cen ižandusen nügüdläine päsarak om mašinansauvomine (pörutüged, pnevmatik, likutimed, pompad, kalindtohused).
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +8,2 C°, kaikiš lujemb pakaine oleli −29 C°. Paneb sadegid 631 mm vodes, enamba kaiked semendkus-elokus (68..94 mm kus).
Jel'cin Boris
Boris Nikolajevič Jel'cin (Борис Николаевич Ельцин; sünd. 1. uhoku 1931, Butk-žilo, Uralan agj, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 23. sulaku 2007, Moskv, Venäma) oli Venälaižen Federacijan ezmäine prezident (1991−1999). NÜKP:n ühtnii vll 1961−1990, sid' ei ühtnend partijoihe.
Kel'ce
Eläjad
Vl 2016 Kel'cen eläjiden lugu oli 197 724 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 215 tuhad eläjid vl 1991.
Jel'cin Boris
Venäman kundaliž-politižen i ekonomižen sauvusen radikaline reformator. Prezidentan strokud mülütiba nenid aigtegoid: valdankukerdusen naprind vn 1991 elokus, NSTÜ:n čihodamine, tavararvoiden liberalizacii vn 1992 augus, valdkundaližiden edheotandoiden massine privatizacii, borcuind VFKP:d vaste, impičmentan naprindad vll 1993 i 1999, Ülembaižen Nevondkundan küksend, kaks'kodižen parlamentan alusenpanend i vn 1993 Venäman konstitucijan vahvištand, ezmäine soda Čečenijas (1994−1996), vn 1998 defolt.
Kel'ce
Eläjad
Lidnan openduzaluzkundoiden keskes päižed oma Kel'cen tehnologine universitet (Politechnika Świętokrzyska, alusenpanend 1965, 7,3 tuhad üläopenikoid vl 2018), Sventokšistan akademii, Kommercijan üläškol, Ekonomikan i ohjandusen üläškol.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jel'cin Boris
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Venälaižen Federacijan prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Ahvenhein
Ahvenhein (Potamogeton) om äivoččiden vezikazmusiden heim. Mülüb Ahvenheinižed-sugukundha. Heimon tipine erik om ujui ahvenhein (Potamogeton natans). Kaik om 80..100 erikod heimos i läz 50 niiden londuselišt gibridad.
Lüksemburg (lidn)
Lüksemburg (Lëtzebuerg; Luxembourg; Luxemburg) om ühtennimižen valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, üks' 12 kantonaspäi.
Ahvenhein
Leviganduz
Kazmusen erikod oma levitadud kaikes mail'mas. Kazdas reskveden sauptud vai joksijoiš vitkos vezištoiš, sädas žomid paksus.
Lüksemburg (lidn)
Istorii
Ezmäižen kerdan Lüksemburgas kirjutadas vn 963 aigkirjas, se sai lidnan statusad vl 1244. Vozil 1606–1684 da 1697–1724 Lüksemburg alištui Ispanijan tobmudele, vozil 1684–1697 da 1794–1815 — Francijan tobmudele, i vozil 1714–1794 — Avstrijale. Vspäi 1855 om olmas Lüksemburg-valdkundan pälidnaks.
Ahvenhein
Ümbrikirjutand
Äikerdoičese semnil vai vegetativižikš, lindud i vezi levitadas semnid.
Lüksemburg (lidn)
Geografijan andmused
Klimat om pehmed ven valdmerine, poud oleskeleb harvoin.
Ahvenhein
Kävutand
Vezimollüskad, kalad da gavedid södas ahvenheinäd. Kala kudob kazmusen vezipalas i lehtesiden alapalas. Erased erikod oma sömäks vedenujujiden linduiden täht, ondatr i majag södas heinäd mugažo. Ottas südäimehe ploduzid gastrolitoikš.
Ristitud kävutadas ahvenheinid muglheretuseks, mouckiven ekvivalent. Kazmusen žomad telustadas tehnikan ujundale, vezištod heindudas heredamb.
Homaičendad
Kategorii:Ahvenheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Vezikazmused
Lüksemburg (lidn)
Transport
Avtobusad oma kundaližeks pätransportaks lidnas (27 maršrutad). Ümbärte da viž maksutont avtoseižundtahod oma lidnas.
Valdkundan üks'jäine lendimport — rahvahidenkeskeine civiline Findel-lendimport (LUX), se sijadase 6 km päivnouzmpolehe lidnaspäi lähižes Sandveiler-kommunas, tehtas reisid äjihe maihe Evropadme. Se om Evropan videnz' surtte jügulendimport.
Irdkosketused
Kategorii:Lüksemburgan lidnad Kategorii:Lüksemburg Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad
Solsberi (znamoičendad)
Solsberi om Suren Britanijan lidn. Grafanarv, markizanarv, kanzannimi i severz'-se toponimoid libudas lidnan nimusespäi:
Angeloiden sebranikad
«Angeloiden sebranikad» (anglijankel'ne Angel's Friends-nimituz kävutase originalas) om italine mul'tserial fentezi-žanras. Kaik 104 epizodad om serialan kahtes sezonas (52 epizodad jogos) i jagadud 7 epizodha täuz'piduzline mul'tfil'm. Serial läksi ekranoile vodes 2009. Om tehtud vll 2009−2013 «Italia 1»-kanalan täht. Kaikutte epizod om 13..14 minutad hätkte. Venäkel'ne känduz om tehtud Venäman «TV3»- i «Multimania»-kanaliden täht (nügüd' ei ole olmas sidä) vl 2012.
Seksard
Seksard (Szekszárd [sɛksaːrd]) om Mad'jaranman lidn valdkundan suves. Se om Tol'n-agjan pälidn, Mad'jaranman agjan kaikiš penemb administrativine keskuz.
Istorii
Ende kel'tine Alisk-eländpunkt (Aliska) oli lidnan sijas. Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1015. Benediktižen jumalankodin sauvomine zavodihe vl 1061 Bela I-kunigahan käskön mödhe. Edel i jäl'ghe Osmanan imperijad Seksard oli znamasine lidn, ümbrišton jarmankkeskuz. Kändihe makundan keskuseks vl 1779.
Seksard šingotase turizmal, kabel'tegimel, matkliphiden i matkaksessuaroiden fabrikal. Lidn om vinan tehmižen rajonan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šio-kanalan randal (Sió 120 km pitte, ühtenzoitab Balaton-järved Dunainke), Dunain oiktal randpolel (keskuz — 15 kilometras jogespäi), kukhikahas tahondas, 100..180 m ü.m.t. korktusil.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 296 ristitud, agjan kudendez. Kaikiš suremb ristitišt oli 36 840 eläjad vl 1990.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): mad'jaralaižed — 84,7 %, saksalaižed — 4,6 %, čiganalaižed — 2,0 %, toižed rahvahad — 0,4 %, rahvahuden ozutandata — 8,3 %.
Religijan mödhe (2011): katolikad — 36,8 %, kal'vinistad — 7,0 %, lüteranižusen polenpidajad — 2,4 %, toižed uskojad — 1,3 %, religijatomad — 23,6 %, jätiba vastuseta — 28,9 %.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Mesill
Mesill (Mesilla, La Mesilla) om AÜV:oiden lidn (angl. town) Nju Meksiko-štatan suves, Las Kruses-lidnan suvine ezilidn. Mülüb Donja Ana-ümbrikho.
Istorii
Oficialine status om anttud eländpunktale vl 1848, ani sodan Meksikad vaste jäl'ghe. Tirpi londoid apači-indejalaižiden polespäi 1850-nzil vozil. Rahvahanikoiden sodan aigan kaks' torad oli Mesillanno, i se oli Arizon-territorijan pälidnaks Amerikan Konfederativižiš Štatoiš vll 1861–1862.
Mesillan ristitišt radab tervhudenkaičendan, opendusen i ohjandusen sferiš päpaloin.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalas, 1183 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rio Grande-jogi jokseb päivlaskmha lidnaspäi.
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 2 196 ristitud, se oli kaikiš suremb ristitišt.
Homaičendad
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nju Meksikon lidnad
Lüksemburg
Lüksemburg (Lëtzebuerg), täuz' oficialine nimituz — Lüksemburgan Sur' Gercogkund (Groussherzogtum Lëtzebuerg, Grand-Duché de Luxembourg, Großherzogtum Luxemburg), om pen' mererandatoi valdkund Evropan päivlaskmpoles. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Lüksemburg-lidn.
Vl 2014 Lüksemburg oli kaikiš elokaz valdkund mail'mas kogosüdäiproduktan ühtele hengele mödhe (ÜRO:n andmused).
Vspäi 1949 Lüksemburg om PAKO:n ühtnijan (üks' alusenpanijaks). Vspäi 1957 om EÜ:n ühtnii. Mülüb Benelüks:ha ühtes Bel'gijanke da Alamaidenke.
Istorii
Vn 1815 9. päiväl kezakud Lüksemburg tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Valdkundan ezmäižed Konstitucijad (Konstitutioun) oliba voziden 1841, 1848 i 1856. Jäl'gmäine nellänz' lugul Konstitucii om vahvištadud vn 1868 17. päiväl redukud. Se om väges znamasižidenke möhembaižidenke vajehtusidenke, oz., vspäi 2009 Surele Gercogale sab vaiše tarita käskusid, ei vahvištada.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lüksemburgan topografine kart. Lüksemburg om mavaldkundröunoiš Germanijanke pohjoižpäivnouzmas da päivnouzmas (röunan piduz — 128 km), Francijanke suves (69 km) da Bel'gijanke päivlaskmas (130 km). Ühthine röunoiden piduz om 327 km. Lüksemburg om mererandatoi valdkund.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Ardenniden Knaiff-kukkaz, 560 metrad meren pindan päl. Kaikiš madalamb om Mozel'-jogen tazopind (133 m). Joged mülüdas Reinan hurapol'žhe basseinha.
Klimat om ven Atlantižen valdmeren valatoitandanke. Paneb sadegid 800 mm vodes suves i 1200 mm pohjoižpalas.
Politine sistem
thumb|right|200px|Lüksemburgan valdkundan parlament [[Lüksemburg (lidn)|Lüksemburg-lidnas.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om Sur' Gercog, Anri (Genrih) vs 2000 redukun 7. päiväspäi. Hänele sab heitta parlamentad radmaspäi da panda uziden valičendoiden dat koumes kus. Monarh paneb päministrad (Premierministere vu Groussherzogtum Lëtzebuerg, Premier ministre du Grand-duché de Luxembourg) da ministrid radnikusile valičendoiden parlamentha kacten.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament — Deputatoiden Kodi (Chamber vun den Deputéierten, D'Chamber, Chambre des Députés, Abgeordnetenkammer) 60 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 14. päiväl redukud. Nügüdläine päministr om Ksavje Bettel' vs 2013 tal'vkun 4. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Lüksemburgan administrativiž-territorialine jagand.
Lüksemburg jagase koumeks ümbrikoks (lüksemb. i Distrikt, District). Ümbrikod alajagasoiš 12 kantonaks, ned — 102 kundaks (kommunaks, edel 2018 vot niid oli 116). Pälidn jagase fartaloikš.
Eläjad
Kodikelen mödhe (2011): lüksemburgan kel' — 55,8%, portugalijan kel' — 15,7%, francijan kel' — 12,1%, saksan kel' — 3,1%, italijan kel' — 2,9%, anglijan kel' — 2,1%, toižed keled — 8,3%.
Uskondan mödhe (2010): hristanuskojad (riman katolikad tobjimalaz) — 70,4%, islamanuskojad — 2,3%, toižed uskojad — 0,5%, religijatomad — 26,8%.
Ižanduz
Lüksemburgan päkesport om raud, teraz, tegesed niišpäi da niidenke (20%), elektromašiništ da radiopalad (läz 10%); toine eksport — plastik (5%), avtod (4%), bumag kirjutamha (3%), alüminii (3%), sobad (3%), šinad avtobusoiden täht (2%), stökoltegesed (2%), maidproduktad (2%), išketadud kanghad (1%), poliester (1%), vas'k da sen ühthesuladused (1%), varapalad lendimiden täht (1%).
Bijsk
Bijsk (Бийск) om Venäman lidn da municipaline ühtnik (lidnümbrik) Sibirin suves, Altajan randan päivnouzmas. Se om Bijskan rajonan administrativine keskuz mugažo (ei mülü rajonha). Om lidnaks randan alištusenke, randan kahtenz' surtte lidn eläjiden lugun mödhe, tedolidn, avtoteiden sol'm.
Istorii
Bijsk šingotase himižen i farmaceftižen sarakon tegimil, mašiništonsauvomižel (ladimed, lämbitamižmašiništ), sauvondmaterialiden tehmižel (raudbeton, stekloplastik), sömtegimištol (leib, surmiden fasuimine, voitegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Bii-jogen randoil (Бия, Obin oiged joginišk), oiktal randal tobjimalaz. Matkad Barnaulhasai om 131 km orhal lodeheze vai 165 km avtotedme, mugažo raudte ühtenzoitab lidnoid.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Altajan randan lidnad * Kategorii:Altajan randan lidnümbrikod Kategorii:Tedolidnad
Bremen
thumb|left|250px|Bremen-lidnan ümbrikod. Bremen (mugažo saksan kelel, virktas: [ˈbʁeːmən]) om lidn Saksanman lodehes, Bremen-federacijanmas (sen toine nimi om Joudjaline Ganzejan Bremen-lidn), kudambha mülüb Bremerhafen-lidn-port-ki.
Istorii
Karl Sur' pani eländpunktan alust vl 787 arhiepiskopoiden rezidencijaks. Vl 1260 Bremen ühtni Ganzejha. Lidnas tegihe torguindlaivoid («koggoid») kaiken Ganzejan täht.
Bremen šingotase aerokosmižel industrijal (palad Airbus-kompanijan täht, kosmižen EADS Astrium-kompanijan tegim), avtosauvomižel (Daimler-gruppan Mercedes-Benz-kebnavtoiden tegim), mašiništon tehmižel (torvarmatur i purukondensatižen sisteman ladimed), sömtegimištol (olud, merenproduktad i kül'menzoittud söndtavarad, kofe, šokolad, paštikod) da sen kompanijoiden päfateroil, mugažo kaikiš suremb mail'mas villan kompanii sijadase lidnas. Kogosüdäiprodukt ühthele hengele oli US$53,379 vl 2013.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vezer-jogen randoil 60 km sen jogensuspäi, 10..32 m korktusil valdmeren pindan päl (11 m om keskmäine). Alasaksonii-federacijanma ümbärdab Bremenad kaikiš polišpäi. Lähembaižed sured lidnad oma Gamburg 110 km pohjoižpäivnouzmha da Gannover 120 km suvipäivnouzmha.
Bremen jagase 5 ümbrikho (saks. Stadtbezirk): Pohjoine, Suvi, Päivlaskm, Päivnouzm, Keskuz (saks. Nord, Süd, West, Ost, Mitte).
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 542 707 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 607 184 eläjad vl 1969. Läz 2,4 mln ristituid elädas lidnas ezilidnoidenke («Bremen — Ol'denburg»-region).
Transport
Avtobusad da tramvaid oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidnelektrojonused (saks. Bremen S-Bahn) ühtenzoittas ezilidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline Bremen-lendimport (BRE, 2,5 mln passažiroid vl 2017) sijadase 3 km suvhe lidnan keskusespäi, Vezeran hural randpolel. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe surihe lidnoihe da čarterreisid Keskmeren lebutahoihe, Saksanman surihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sured järved
thumb|250px|Suriden järviden topografine kart Sured järved (Great Lakes, Grands Lacs) oma reskveden järvišt Pohjoižamerikas, AÜV:oiden i Kanadan röunal, kaikiš suremb mugoine mail'mas. Järved mülüdas Pühän Lavrentijan jogen basseinha (lankteb Atlantižhe valdmerhe).
Nened järved oma (mödvedhe): Üläjärv, Mičiganjärv (AÜV:oiš täuzin), Guronjärv, Erinjärv da Ontarionjärv, erasti Sent Kler-järv ližatas sihe. Järviden pindan kaks' koumandest sijadase AÜV:oiš, koumandez om Kanadas. Järved ühtenzoittas keskneze jogil, sal'mil da kanalil.
Järvišt sädihe jäl'gmäižen jäpordan lopus kümne tuhad vozid tagaz jäžoman vedusen tagut.
Suriden järviden ühthine pind om 244 106 km². Basseinan pind — 768 tuh. nellikkilometrid (järvidenke). Veden ühthine mülü — 22 671 km³. Randanpird saridenke om 18 tuh. km. Kaikiš süvemb om Mičiganjärv, 281 m süvütte.
Laivoiden likund i kalanpüdand oma šingotadud järviš. Sured järved ühtenzoitasoiš kanalil Gudzon-jogenke i Mississipi-jogen basseinanke. Päižed portad järviden randoil oma Buffalo, Čikago, Detroit, Klivlend, Miluoki, Toronto.
Homaičendad
Kategorii:Pühän Lavrentijan jogi Kategorii:Man regionad Kategorii:AÜV:oiden järved Kategorii:Kanadan geografii Kategorii:Järvištod kirjamišton mödhe
Avtonomerad
thumb|right|250px|Tipine [[Venäman avtonomer. 35 — Vologdan agjan avtokod]] Avtonomer om individualine registracine avtoznam. Kuvadase vauktusenpördujal metalližel platal vai plastiklehtesel kahtišti — avton nenal da peral. Pordaigaline bumagnomer sijadase likkuimen tulleistöklan vai tagastöklan taga.
Mödas «čomid» avtonomerid aukcionaspäi. Endevanhad avtonomerad oma kollekcioniruindan objektad.
Kaik om koume standartad mail'mas avtonomeran suruden täht. Nomer mülütab valdkundan agjad vai štatad paksus.
Samai Soluna
Soluna Samai Kettel'-Zigler (Soluna Samay Kettel-Ziegler; sünd. 27. eloku 1990, Gvatemal-lidn, Gvatemal) om danine pajatai. Edestab pajoid anglijan kelel neniš žanroiš: akustine pop i rok, poprok, softrok, folkrok.
Biografii
Naine om sündnu saksalaižen Gerd G. Kettel-tatan (scenine nimi Gee Gee Kettel) i šveicarižen artistan Annelis Ziegler-maman kanzha. Nimi libui ispanijan sol- i luna-sanoišpäi, znamoitas Päiväine i Kudmaine. Sirdi Danijha kazvatajidenke vl 2000, hö ostiba fermad Bornholm-sarel. Soluna zavodi muzikkarjerad vižvoččen, ezini tatanke Evropan irdoil. Kaks'toštkümnevoččes igäs Soluna Samai vändaškanzi gitaral i sädaškanzi ičeze pajoid. Vll 2001−2011 ühtni severziden-se al'bomoiden änetamižhe tatanke ühtes, sid' naižen soline kar'jer zavodihe.
Vl 2012 naine ezini Danijaspäi «Evrovizii»-konkursal, siš pajati «Should've Known Better»-pajon. Soluna sai 23-nden sijan finalas (21 čokkoint).
Irdkosketused
Kategorii:Danijan pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Evrovizijan ühtnijad Kategorii:Sündnuded Gvatemal-lidnha Kategorii:Sündnuded vl 1990
Toksovo (stancii)
thumb|right|250px|Toksovo-stancii tal'vel Toksovo (Токсово) om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen stancii. Radab passažiroiden i jüguiden täht.
Sijadase Leningradan agjan Vsevoložskan rajonan lidnanvuiččes Toksovo-žilos, Kuz'molovo- i Kavgolovo-platformiden keskes. Regulirui päličmänendtaho radab avtotel suvemba stancijad.
Stancii om avaitud vl 1917, sen puine sauvuz radoi vn 2021 sulakuhusai, panihe sidä mantazole lendamha ut kivišt sauvust. Viž ted om raudtestancijal, niišpäi nell' alištuihe elektrifikacijale vl 1958. Sar'hine passažirplatform sijadase kahtenden i koumanden teiden keskes, nevondkundaliženke kattud betonseižutesenke. Platform i stancijan sauvuz oliba restavriruidud 2000-nziden voziden keskes. Läz kaik läbitajad ezilidnelektrojonused azotadas stancijal, sidä kesken ekspressad.
Homaičendad
Kategorii:Leningradan agjan raudtestancijad Kategorii:Raudtestancijad kirjamišton mödhe Kategorii:Vsevoložskan rajon
Ol'štin
Ol'štin (Olsztyn [ˈɔlʂtɨn], vhesai 1945 Allenštain, Allenstein) om lidn Pol'šanman pohjoižes. Se om Varminiž-Mazuran sodaveikundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1334 kaičendčuhunduseks jogen randal. Se sai lidnan oiktusid vl 1353. Vanhan lidnan pertišton irdoiden verk i varmitusiden pala oma kaičenus tähäsai.
Ol'štin šingotase Michelin-kompanijan järedal šintegimel (šintegim radab vspäi 1967), punümbriradmižel da meblin tehmižel, sömtegimištol (leib-, liha- da maidproduktad, olud), poligrafižel sarakol, tehtas mugažo likkuimid, sobid, sauvondmaterialid.
Grenlandine kit
Grenlandine kit vai polärine kit (Balaena mysticetus) om Kitanvuiččiden infraheimkundan levitadud meriživat. Balaena-heimon üks'jäine erik, mülüb Siledad kitad-sugukundha.
Eristalis intricaria
Eläb Venämas, Kazahstanas, Kirgizijas dai päivlaskmaižes i pohjoižes Evropas. Gaved' elänzoitab mecoid i sokhid tahondoid.
Grenlandine kit
Leviganduz
Ned kitad elädas Pohjoižen mapoliškon viluiš polärižiš veziš kaiken elon, koume millionad vozid jo. Kaikiš suvižemb populäcii eläb Ohotskan meres 54 gradushasai pohjoižlevedust, kaclend vedase Šantarižiš sarišpäi. Živatan oiged kaclend om jüged soraviden arvoimižiden tagut.
Ol'štin
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lin- (pol'š. Łyna, pruss. Alna), Vadong- (pol'š. Wadąg) da Kortuvk- (pol'š. Kortówka) jogiden da 15 penen järven randoil 7,2 km² ühthiženke pindanke, 88..154 m korktusil valdmeren pindan päl.
Grenlandine kit
Leviganduz
Erik kaičese vspäi 1935 ristitun mectust vaste. Nügüdläine populäcii om keskitadud Čukotkan, Beringan i Bofortan meriš tobjimalaz, lugumär ülitab kümne tuhad eričuid.
Eristalis intricaria
Živat kävutab ürghiden imitacijad.
Grenlandine kit
Ümbrikirjutand
Grenlandižen kitan kaikiš suremb piduz om 18 m ižoil i 20..22 m emil, veduz — 75..100 tonnad i 150 tonnhasai.
Živatad sätas migracijoid suvhe sügüzel i pohjoižhe kevädel, ei navet'koi eläda jänke pindal. Äikerdoičemine zavodiše keväz'kezal. Kohtuz jätktase 13 kud, läz nell'metrine poigaine sündutase formiruidud razvšoidunke. Elon keskmäine hätkeližuz om 40 vot, no püdihe ižačuid enamba mi sada vot igänke, i voib eläda kaks'sadaha vodhesai ezimeletaden. Se om kaikiš hätkemba eläjiš imetaiživatoišpäi, ühtes rives grenlandiženke Somniosus microcephalus-akulanke.
Ol'štin
Eläjad
Vn 1988 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe 159 051 ristitud eliba lidnas. Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli kaikiš suremb — 176 522 ristitud.
Grenlandine kit
Ümbrikirjutand
Kit čukloitelese 200 metrad süvüdehesai, voib jäda čuklos 40 minuthasai. Ujub läz 20 kilometrad časpigudenke keskmäras. Sötlese planktonal vaiše, üks' erič voib söda sidä 1,8 tonnhasai päiveses. Fil'truindplatod oma henomb mi toižil kitoil.
Ol'štin
Eläjad
Sodaveikundan opendusen päkeskuz, Varmijan da Mazuran universitet radab vspäi 1999 koumen üläopendusen aluzkundoiden ühtištusen jäl'ghe.
Should've Known Better
«Should've Known Better» (Minei pidaiži teta necidä paremba) om Soluna Samai-pajatajan singl akustine pop-žanras, edestihe vn 2012 vilukus. Möhemba kompozicii tegihe kahtenden «Soluna Samay»-studijanal'boman (2013) kahtendeks pajoks.
Ol'štin
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Should've Known Better
Pajon tekst om anglijan kelel. Sen kirjutajad oma Remee, Šef 1 (Lars Pedersen), Amir Suleiman i Isam Bakiri.
Pajo oti 23. sijad Evrovizii-2012-konkursal Bakus. Singl oli satusekaz vaiše Danijas, kus sai «kuldaižen» statusad.
Homaičendad
Kategorii:Samai Soluna:n pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 pajod Kategorii:Vn 2012 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel Kategorii:Evrovizijan pajod
Grenlandine kit
Homaičendad
Kategorii:Kitanvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Imetaiživatad
Taurage
Taurage (Tauragė, Tauroggen, Taurogi, jidiš: טאווריק/Tovrig, Таураге, Тауроги vai Таурогген) om lidn Litvanman päivlaskmas.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1507 kut usadib, žilo senno i vaiše vaumitud puine katoline kostöl školanke. Nimituz sel'genzoitase litvan kelen kahtes sanaspäi: tauras «tur (mechärg)» i ragas «sar'v» tegesiden torhuden mödhe.
Žilo oli Litvanman lüteranine keskuz, lüteranine pühäpert' oli saudud vl 1567. Sil-žo vodel muit radaškanzi, žilo seižui röunmal. Vll 1691−1793 mülüi Prussijha, sid' oli Venäman imperijan palaks. Kändihe ripmatoman Litvanman žiloks vl 1920, sai lidnan statusad vl 1924.
Taurage šingotase tegimišton parkal (3 km², sidä kesken keramine tegim sijaližel savel), avtoiden torgusel, turizmal (Tauragen lidnuz, bobuštuzpark).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jurajogen hural randal (litv. Jūra, Nämunasan oiged ližajogi), 36 m korktusel valdmeren pindal päl. Matkad Vil'nüshasai om 201 km suvipäivnouzmha. Ühtenzoitase Šäuläinke raudtedme, matkad sihesai om 102 km pohjoižpäivnouzmha.
Vn 2011 Litvanman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 389 ristitud, heišpäi 98% oma litvalaižed. Kaikiš suremb ristitišt oli 30 119 eläjad vl 1989.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Alatagil
thumb|left|250px|Lidnan nägu Man kaimdajaspäi edel 2006. vot Alatagil (Нижний Тагил) om Venäman lidn da järed tegimištoline keskuz Sverdlovskan agjan päivlaskmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Alatagilan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Vl 1696 löutihe vas'kkivendod da raudmägid nügüdläižen lidnan ümbrištos. Tagilan raudtegim (Тагильский завод) i Vijan raudtegim (Выйский завод) oliba saudud Demidovad-dinastijan ohjastusen al Suren Petran käskön mödhe vn 1714 jäl'ghe. Alatagil-eländpunktan alusenpanendan oficialine dat om vn 1722 19. (8.) päiv redukud, sil päiväl saihe ezmäšt kaugedraudad Vijan tegimel. Žilo oli tetab metallal (vas'k i raud) «Vanh näd»-torguindznamanke, kuvatadud lehtraudaižil kandičuil. Vl 1800 tegihe melel velosipedan täs, vl 1833 — puruvedimen.
Vn 1919 20. päiväl elokud koume ühtenzoittud volostid (Tagilan, Vijan-Mikulain i Stroican-Aleksandran) saiba lidnan statusad nügüdläiženke nimenke, sil aigal ristitišt oli 30..40 tuhad eläjid. Vspäi 1963 lidn om alištunu agjan tobmudele oikti.
Alatagil šingotase raudan Korgedmägen küllästamižfabrikal i Alatagilan metallurgižel tegimel, mašiništonsauvomižel («Uralvagonzavod» — vagonad, tramavaid, cisternad, sodatankad, traktorad, ekskavatorad, kormadimed, toižed edheotandad — palad raudtemašiništon täht, kriotehnik), sauvondmaterialiden sarakol (leskusenvastaižed materialad, metalližed konstrukcijad, lämuzizoläcii, asfal't, cement, apakut), himižel tegimel («Uralhimplast») i sömtegimištol (leibtegim, jähine), mugažo mebel'fabrik radab.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Alatagilan rajonad: {{legend|fuchsia|Leninan rajon (ven. Ленинский)}} {{legend|yellow|Tagilstroin rajon (ven. Тагилстроевский)}} {{legend|orange|Dzeržinskijan rajon (ven. Дзержинский)}} Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päuvnouzmaižel pautkel, Tagil-jogen üläjoksmusen da sen huran Vii-ližajogen (34 km pitte, Выя, Tur-jogen oigedpol'ne bassein) randoil, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tagilan uit om saudud lidnan suvipalas, Vijan uit — päivlaskmas. Kahesa mäged seištas lidnas ani: Medved'-Kivi, Korged, Pit'k, Pall'az Kivi da toižed, 250..388 m ü.m.t. korktusil.
Matkad lidnaspäi Jekaterinburghasai om 125 km suvhe orhal, 143 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma 30..50 km lidnaspäi: Nevjansk, Kirovgrad, Ülätagil i Novoural'sk suvhe, Kušv, Ülätur i Krasnoural'sk pohjoižhe, Üläsald i Alasald päivnouzmha.
Alatagil jagase koumeks lidnrajonaks. Ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš, kaikuččel ičeze administracii om olmas. Kaik 23 pen't žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Alatagilan ližaks. Lidnümbrikon pind — 4 105,80 km², se levineb suvhe i päivlaskmha lidnaspäi.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 361 811 ristitud, lidnümbrikon — 365 433 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 425..439 tuhad eläjid vll 1985−1994 (439 521 rist. vl 1989). Vl 2018 kaik 353 950 ristitud elihe lidnas i 356 844 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 92,9%, totarlaižed — 2,0%, ukrainalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 4,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume päjumalanpertid, 15 jumalanpertid, kaks' časounäd, mez'- i naižjumalankodid oma avaitud, i islaman augškol (medrese) om olmas lidnas. Mugažo om protestantizman, islaman, induizman, judaizman i buddizman kundoid.
Transport
Avtobusad, tramvaid, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks. Kaks' päraudtestancijad, päavtostancii i koume lidnoidenkeskešt avtostancijad ratas lidnas. Kiruhjonuz ühtenzoitab Alatagilad Jekaterinburganke, ezilidnelektrojonused ajadas lähižihe lidnoihesai.
Enzne Salk-sodalendimport (Салка) om aviacijan kodvlendimport vspäi 2005, sijadase 7 km pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod
Uten
thumb|left|250px|Lidnan shematine kart Uten (Utena) om lidn Litvanman pohjoižpäivnouzmas. Se om Utenan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Uten om trikotažan ühtelmasen sijaduz. Sömtegimišt om šingotadud nevondkundaližes aigaspäi: maidproduktoiden tegim, lihan i oludenkombinatad ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vižuon-jogen (Vyžuona) oiktal randal tobjimalaz, om nimitadud sen ližajogen mödhe (litv. Utenaitė, Utenėlė). Matkad Vil'nüshasai om 92 km suvhe.
Klimat om ven. Kaikiš lujemb pakaine oleskeli −42 C°.
Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 28 997 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 34 430 eläjad vl 1989.
Utenan kolledž (Utenos kolegija) om sätud valdkundal vl 2000 profopendusen sijaližiš aluzkundoišpäi, andab üläopendusen pordhid.
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Langepas
Langepas (ven. i Лангепас, «oravmectusen tahond») om Venäman lidn da lidnümbrik Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon päivnouzmas. Om ümbärtud Nižnevartovskan rajonan territorijal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1980 kuti Langepas-žilo otmaha kävutamižhe kivivoin löudmižsijid («Langepasneftegaz») da sauvomha Lokosovon kivivoingazan ümbriradajad tegint (benzin, nozoltadud gaz, kebnoiden hil'vezinikoiden segoituz), nügüd' molembad edheotandad mülüdas «Lukoil:an» gruppha. Langepas om ezmäižeks kirjamaks Lukoil-nimituses. Vn 1981 9. päiväl sulakud kätihe radnikžiloks. Vn 1985 15. päiväl elokud žilo sai lidnan statusad ümbrikon alištusenke.
Langepas šingotase kivivoin samižel da ümbriradmižel i maidtegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Obin oiktan Langepas- (vai Kajukovan, Каюковская протока) hijaman oiktal randal, 15 kilometras pohjoižhe Obin pävagospäi, 45 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, «Surgut — Nižnevartovsk»-raudtel. Langepasovskii-raudtestancii om saudud lidnan pohjoižpäivnouzmas. Langepas om ümbärtud segoitadud taigamecal. Matkad Hanti-Mansiiskhasai om 332 km päivlaskmha orhal vai 419 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Megion 55 km suvipäivnouzmha orhal, 65 km raudtel vai avtol, i Pokači 59 km pohjoižhe orhal vai 69 km avtol.
Langepas om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidn sauvose avaros, generaližen planan mödhe ezmässai, kogoneb 10 mikrorajonaspäi da Suvifartalaspäi.
Eläjad
thumb|left|250px|Lidnan gimnazii nomer 6 (2011) Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 41 670 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 60,2%, totarlaižed — 9,9%, ukrainalaižed — 7,3%, vaugedvenälaižed — 6,4%, tadžikalaižed — 2,9%, baškiralaižed — 2,4%, lezgilaižed — 1,4%, azerbaidžanlaižed — 1,2%, uzbekad — 1,0%, toižed rahvahad — 7,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine pühäpert' om olmas lidnas, se om Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen jumalanpert', om letud vll 1998−2001. Islaman pämečet' om avaitud vspäi 2010.
Viž sportkompleksad ratas lidnas. Langepasan politehnine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Dorogobuž
Dorogobuž (Дорогобу́ж) om Venäman lidn da lidnankund Smolenskan agjan keskuzpalas. Se om Dorogobužan rajonan administrativine keskuz i kahtenz' surtte eländpunkt.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 13. voz'sadan augotišes Venän arhijerejan «О погородии»-kirjeižes («Lidnoiden mödhe»). Sen aluz om pandud kuti lidn kaičemha Smolenskan ruhtinazkundan päivnouzmad londoišpäi. Nimituz libub amuižvenän kelen дороги бужать-sanoišpäi «sildatada teid», буж znamoiči «mägi» mugažo.
Vll 1404−1503 lidn oli Suren Litvanman ruhtinazkundan palaks. Sid' lidn oli makundan keskuseks Venäs, puine lidnuz oli saudud siš. Vl 1530 järedan Boldinon mez'jumalankodin aluz om pandud 13 kilometras päivnouzmha lidnaspäi, lidnusenke. Lidnan territorii oli sodaridan objektaks Pol'šanman i Venäman keskes 17. voz'sadan ühtendel polel. Dorogobuž eli läbi lujiš lämoipaloiš vll 1763 i 1812. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud (5. reduku 1941 — 15. uhoku 1942, 7. kezaku 1942 — 1. sügüz'ku 1943) i muretud läz täuzin, Boldinon jumalankodi oli pandud mantazole.
Dorogobuž šingotase himižel tegimel (mineraližed heretused i niiden substancijad) kudes kilometras päivnouzmha lidnaspäi i avtodromal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Dnepr-jogen üläjoksmusen molembil randoil, 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Smolenskhasai om 80 km päivlaskmha orhal vai 87 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Jel'n' (raudtestancii) 38 km suvhe orhal vai 41 km avtotedme, Jarcevo (raudtestancii) 42 km lodeheze orhal vai 63 km avtotedme, i Safonovo (lähembaine passažirraudtestancii) 22 km pohjoižhe orhal vai 24 km avtotedme. Kaks' avtotesildad om saudud Dnepras päliči. Raudtesarak tuleb lidnha Safonovo-lidnaspäi, se radab vaiše jüguiden täht. Rajonan znamasine lidnanvuitte Verhnedneprovskii-žilo om 10 km pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha.
Dorogobuž om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 13,84 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 8 522 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahalugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 100 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vll 1913, 1992−2000 (13 600 rist. vl 1996). Vl 2017 lidnan ristitišt oli 9 966 eläjad.
Skandii
thumb|left|250px|Skandijan palad ühten kubsantimetran kohtha
Dorogobuž
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,1%, ukrainalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 2,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid, koume časounäd i ph. Dimitrijan Solunalaižen naižjumalankodi oma olmas lidnas, sidä kesken phh. Pedroin da Pauloin jumalanpert' i puine Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert'.
Skandii
Skandii (Sc — scandium latinan kelel) om 21nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Dorogobuž
Eläjad
Lähembaine professionaližen opendusen aluzkund om Verhnedneprovskijan tehnologine tehnikum.
Edeline lidnankundan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Irina Bahmat (reduku 2015 — reduku 2020). Vll 2005−2015 lidnankundan Administracii oli olmas, nügüd' rajonan administracii tegeb sen velgusidme.
Skandii
Ühthine ümbrikirjutand
Ireg skandii ei ühtne biologižihe čepiižihe i eile toksine, no sen ühtnendad voidas olda morijoikš.
Dharmendra
Dharmendra (mugažo anglijan kelel, ਧਰਮਿੰਦਰ, धर्मेन्द्र), todesine nimi om Dharam Singh Deol (mugažo anglijan kelel; sünd. 8. tal'vku 1935, Nasrali-külä läz Ludhijanad, Britanine Indii) om indijalaine akt'or, prodüser da politikanmez'.
Biografii
Dharam om sündnu Nasrali-külähä (nüg. Pendžab-štatas). Tuli lavale ühtnendan kinovaličendha kal't: «Filmfare»-aiglehtez tedoti konkursad ecimha uzid personid fil'mdamha, i fil'miden navedii Dharam oti šansad kävutamižhe.
Dharamal om ičeze «Vijeta Films»-kompanii.
Kanz
Om nainu kahtenden kerdan, kaks' akad om oficialižešti. Prakaš Kaur om ezmäine ak vspäi 1954, Dharam om nainu ühesatoštkümnevoččel kazvatajiden valičendan mödhe, da Hema Malini om hänen kahtenz' nügüdläine ak vspäi 1980. Hänel om kuz' last: nell' ezmäižes akaspäi — Sanni-poig (om sündnu vl 1956), Bobbi-poig (om sündnu vl 1969), Vidžita-tütär i Ažita-tütär, i kaks' last kahtendes akaspäi — Eša-tütär (om sündnu vl 1981) da Ahana-tütär. Poigad da tütred jätktas tatan radod, ratas akt'orin mugažo.
Skandii
Fizižed ičendad
Skandii om kebn hobedakaz harv mametall pakuiženke ližamujunke. Element oleskeleb kahtes kristalližes modifikacijas: α-Sc magnijanvuiččenke geksagonaliženke seglusenke, da β-Sc kubiženke mülücentriženke seglusenke, α↔β-toižetamine oleskeleb 1336 C° lämudel.
Atommass — 44,95591. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 2,99 g/sm³. Suladandlämuz — 1814 K (1541 C°). Kehundlämuz — 3109 K (2836 C°).
Londuseline skandii kogoneb üks'jäižes stabiližes 45Sc-izotopaspäi. Tetas 25 ratud radioaktivišt izotopad 37..44, 46..60 atommassanke, i 13 izomärad, niiden keskes kaikiš hätkemb om 46Sc-izotop 83,8 päivest pol'čihodamižen pordonke.
Kävutand
Sadas severz'-se tonnoid vodes mail'mas. Ottas kävutamižhe kovitamha alüminijan, titanan i raudan ühthesuladusid. Pästtas üläveimid i lazerid skandijanke. 47Sc-izotop andab pozitronid paremba äjid toižid.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Dorogobuž
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Hydnellum peckii
Senen pähuden suruz om 6,5 santimetrhasai. Sai nimitust amerikalaižen Čarl'z Horton Pek-mikologan (1833−1917) kanzannimen mödhe.
Kazvab vaiše sügüzel kavag'mecoiš, üksin i kogoil, eläb simbiozas kavag'puiden juridenke. Eziauguine areal om Pohjoižamerikan venon vönen päivlaskm. Nügüd'aigan sen' putub mugažo Evropas (Italii, Saksanma, Šotlandii), Korejas i Venäman Burätii-regionas.
Sen' om karged lujas, sidä kesken kuivatud olendas, no eile toksine, heimon toižiden erikoiden erineden. Ottas sauvondmujutimeks. Micelii levineb koumhe metrhasai nägujas senespäi i voib kogota radioaktivišt cezii-137-izotopad 9 procenthasai ičeze mülün mödhe, ka sättub puhtastamha mahusen üläšoidud kümne santimetrad sankte.
Homaičendad
Kategorii:Bankerižed Kategorii:Sened kirjamišton mödhe Kategorii:Koiransened Kategorii:Sened vepsän nimeta
Väriden zirkloiden kunigahuz (fil'm, 2007)
Homaičendad
Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Režissöran debütan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2007 fil'mad Kategorii:Fil'mad venän kelel
Kroikoi
Kroikoi (Corvus corax) om Kroikoinvuiččiden sugukundan levitadud lind, eläb Pohjoižes mapoliškos. Erištadas läz kümned alaerikod. thumb|right|250px|Kroikoin munad
Se om Pasklindunvuiččed-heimkundan kaikiš järedamb lind. Hibj oleleb 60..70 sm pitte, 0,8..1,6 kg vedutte, suugiden maihutuzkeskust sase 120..150 santimetrhasai. N'ok om terav, korged da massivine. Kurkunno om pit'kid suugid (muga nimitadud «bard»). Kroikoi tegeb severzid-se hüpkid edel lendahtandad. Lendai kroikoi maihutab harvemba mi heimon toižed lindud, hänen suugad oma pidemb da kaidamb, händ om tilgunvuitte. Ei voi erištada sugud mujuhu kacten, no ižačud oma järedambad mi emäčud.
Varukaz lind, mahtab varastada severzid-se minutoid. Socializacijan mär om madal, kroikoid elädas paroil, voidas ühtneda joukhu edel ödumišt sügüzel i tal'vel. Kroikoi söb kaik: habukan söm, reptilijad, kazmused, ristitun sömjändused. Äikerdoičese elon kahtendel-koumandel vodel. Monogamine elon hätkte, om kahtenden ižačun tulendan pezha statjoid ühtenden olmatomuden aigan. Toine peza toižespäi sijadase üks'-viž kilometrad keskustal da sen enamba. Lind eläb 10..15 vot londuses, 75 vodhesai ristitun eländtahoiš.
Homaičendad
* Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Novovoronež
Novovoronež (Нововоро́неж) om Venäman lidn da lidnümbrik Voronežan agjan lodehes. Se om agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om ümbärtud Kaširskojen i Hohol'skijan rajoniden territorijal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1957 kuti lidnanvuitte Novo-Gresovskii-žilo (Ново-Грэсовский), sid' Novovoronežskii, sauvomha da holitamha atomelektrostancijad. Atomstancii om rados vn 1964 sügüz'kuspäi, vl 2020 nell' reaktorad radoiba. Vll 1959−1963 žilo oli Novovoronežskijan rajonan keskuseks. Se sai lidnan statusad vn 1987 23. päiväl keväz'kud nügüdläiženke nimitusenke. Lidnümbrik om sätud vl 2008.
Novovoronež šingotase AES:al (elektrusen i lämuden tehmine) da sidotud sihe edheotandoil, sidä kesken radiacižjändusiden ümbriradmine, kalankazvatuz.
Geografijan andmused
Lidn vedase pidust' Don-jogen hurad randad i sijadase AES:an vilugoitajan uiton (läz 6 km²) randal Don-jogenno, 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. AES:an rad zavodiše 3,5 kilometras suvhe lidnan keskuzfartaloišpäi. Matkad Voronežhasai om 39 km pohjoižhe orhal, 47 km avtotel vai 62 km raudtel. Toine lähembaine lidn om Liski 41 km suvipäivnouzmha-suvhe orhal, 80 km avtotedme vai 54 km raudtedme.
Novovoronežskai-jügustancii (Нововоронежская) radab lidnan suves vspäi 1963 9-kilometrižen sarakon lopstancijaks «Voronež — Rossoš»-raudtekeskustaspäi, sarak läbitab kaiked lidnad. «Don»-avtote (M4-trass) mäneb 25 km päivnouzmha orhal lidnaspäi.
Novovoronež om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 46,13 km².
Eläjad
Vl 1959 žilon ristitišt oli 3 011 eläjad, vl 1979 — 25 750 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 635 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 39,8..40 tuhad eläjid vll 1996−2001 (40 tuh. rist. vl 1998). Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,9%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 0,9%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Novovoronežan politehnine kolledž — Nacionaližen südäitukuižen «MIFI»-tedoiduzuniversitetan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Voronežan agjan lidnad Kategorii:Voronežan agjan lidnümbrikod
Kül'mänik
Kül'mänik (Anemone nemorosa) om Evropan äivozne heinäsine kazmuz. Erik mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha.
Leviganduz
Kazmuz om levitadud Evropan päivlaskmas, keskuzpalas i pohjoižen suves, Keskmeren regionan pohjoižes, Venäman evropižen palan meczonas.
Voib löuta kazmusid levedlehtesižiš mecoiš päpaloin. Ku putub kuzištos, ka ende dubmec kazvoi sen sijal tobjimalaz. Kül'mänik voib dominiruida heinkatkes.
Ümbrikirjutand
Kazvab 25 santimetrhasai kortte. Jurišt om sanged lapakoiged cilindrine, andab sarakoid i levigandeb teravas, muga kazmuz sädab žomid.
Üks'jäine änik om kazmusel, sase 2..6 santimetrhasai diametral. Londuseližen kazmusen änikoiden muju om vauged ruskedsiniženke ližamujunke äniklehtesen irdpolespäi. Äniklehtesiden form om munanvuitte, niiden lugu oleleb kudespäi kaheshasai. Kazmuz änikoičeb sulakun lopuspäi semendkun keskhesai. Äiluguižed semned küpsnedas kezakus i anttas idüid tulebal vodel.
Kävutand
Dekorativine kazmuz, kazvatadas enamba 70 sortud saduiden änikgrädoil. Äniklehtesiden i lehtesiden muju voib olda toine sortuidme.
Kül'mänik andab heid'omad i nektarad mezjäižile. Kazmusen palad oma toksižed, no kävutadas medicinas.
Homaičendad
Kategorii:Vesnuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Mezikazmused
Čennain ekspress
«Čennain ekspress» (चेन्नई एक्सप्रेस, சென்னை எக்ஸ்பிரஸ், Chennai Express) om vn 2013 indine torafil'm. Režissör — Rohit Šetti.
Kiriši
Kiriši (mugažo suomen kelel, Ки́риши) om Venäman lidn Leningradan agjan keskuzpalan suves. Se om Kirišin rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha vspäi 2006, rajonan üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Uz'lidnan gubernijan pen' Kiriši-külä vl 1693, möhemba Kireš- i Kireši-nimidenke mugažo. 18. voz'sadaspäi mülüi Piterin gubernijan Sol'cin volostihe, sodaoficerad oliba külän pidajikš.
Vspäi 1927 Kiriši-raudtestancii da raudtesild Olhavas päliči oma olmas «Piter — Pestovo»-keskustal. Vl 1931 udesnimitihe Sol'ci-žilod Kiriši-radnikžiloks, sirtihe Andrejevon rajonan keskust sihe da udesnimitihe rajonad. Zavodihe sauda mechimijan tegint da virifabrikad žilos, no roimahti planoid Toižen mail'man sodan tagut. Sodan aigan radnikžilo oli pandud mantazole, i sirtihe rajonan keskust Budogošč-radnikžilho.
Vl 1961 sauvoškanzihe kivivoin ümbriradajad tegint udenke radnikžilonke. Vodel 1965 Kiriši-žilo sai lidnan da rajonkeskusen statusad. Vozil 1967−2005 alištui agjan tobmudele oikti.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kirišin rajonan keskuzpalan päivlaskmas. Kiriši seižub Olhav-jogen oiktal randal tobjimalaz, 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnankund röunatab Uz'lidnan agjanke suvipäivlaskmas. Matkad Piterin röunhasai om 95 km lodeheze orhal vai raudtedme, 140 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Čudovo (Uz'lidnan agj) 42 km suvipäivlaskmha orhal vai 57 km avtotedme i Lüban' 45 km päivlaskmha vai 73 km avtotedme.
Kiriši om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (Совет депутатов) 20 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgenduseližed valičendad sihe oliba vn 2019 sügüz'kun 8. päiväl. Konstantin Timofejev radab sen ezimehen da lidnankundan pämehen vn 2019 14. päiväspäi sügüz'kud, hän-žo radab Kirišin rajonan pämehen. Edeline lidnankundan i rajonan pämez' oli Anatolii Levin (lidnankundan vn 2017 27. päiväspäi uhokud, rajonan sen-žo voden 14. päiväspäi keväz'kud).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 309 ristitud, rajonan nell' videndest. Kaik 51 930 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 54..55 tuhad eläjid vll 1996−2009 (55 900 rist. vl 1998).
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Pühän Jumalanmaman Sündundan i Eläban Eziauguižen Stroican.
Professionaližen opendusen aluzkundad: Kirišin politehnine tehnikum, Tihvinan medicinižen kolledžan filial i Piterin ohjandusen da kommercijan kolledžan filial.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Virrat
Virrat (mugažo suomen kelel; Virdois) om Suomenman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pirkanma-agjan üks'toštkümnenz' lidnankund 12:späi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1868 kuti kund. Kätihe lidnudeks vl 1974, se sai lidnan statusad vl 1977.
Virrat šingotase maižandusen rajonan keskuseks sen produkcijan ümbriradmižen edheotandoidenke, mugažo turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižröunanno, Toižvezi-järven (suom. Toisvesi) suvirandoil, mugažo peniden Sekkis- (suom. Siekkisjärvi) da Härkössel'gan (suom. Härkösselkä) jarviden keskes. Kuz' avtoted ühtenzoitasoiš lidnas. Matkad agjan Tampereh-keskushesai om 105 km suvhe, Jüväskülähäsai om 114 km päivnouzmha, Porihesai — 152 km suvipäivlaskmha, Seinjogihesai — 90 km lodeheze, Hel'sinkihesai — 240 km suvhe orhal vai 290 km avtotedme.
Vl 2018 lidnan ühthine pind — 1 299,07 km², sidä kesken kuivma 1 162,55 km², vezi i sokaz tahond ottas 136,52 nellikkilometrad.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 9 621 ristitud, sil aigalpäi kaik poleneb. Rahvahantiheduz om 5,98 rist./km² (2016).
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,7%, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 2,2%.
Tapani Leppänen radoi lidnan edeližen pämehen vozil 1993−2010.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pirkanma
Uren'
Uren'  (Уре́нь) om Venäman lidn, lidnankund da avtotesol'm Alalidnan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Urenin rajonan administrativine keskuz, ümbrik om sätud sen territorijal vn 2020 semendkus.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1719 kuti vanhuskolaižiden Tröhsvätskoje-žilo (село Трёхсвятское). Uren'-raudtestancii radab 1920-nziden voziden keskespäi. Oli radnikžiloks vspäi 1959. Sai lidnan statusad vl 1973.
Uren' šingotase biohimižen tegimel, sömtegimištol (voitegim, leibtegim), mugažo mebel'- i omblendfabrikad ratas lidnas.