cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estinma
Ižanduz
Vl 2011 Estinman eksport oli telefonad (15%), kivivoi (10%), elektromašiništ da kodielektrotehnik (läz 10%); toine eksport — pu (5%), avtod da niiden palad (3%), raud (3%), elektruz (2%), räzinšinad (1%), kakaonbabud (1%).
Džeksonvill
Džeksonvill (Jacksonville) om AÜV:oiden lidn Florid-štatan pohjoižpäivnouzmas. Se om Floridan kaikiš suremb i AÜV:oiden kahtenz'toštkümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Floridan nelländehe surtte lidnaglomeracijha.
Istorii
Timukua-indejalaižiden žilod oliba olmas niil tahoil 6 tuhad vozid tagaz. Vll 1562−1565 francijalaižed sirdanuded mehed paniba Fort Kerolain-žilod, no ispanijalaižed anastiba tahod, rikoiba äjid i paniba San Nikolas-fortad, se oli olmas 17. voz'sadan lophusai. Britanijalaižed valdoiba Floridal vll 1763−1783 i paniba Kouford-žilon alust (Uakka Pilatka seminol-indejalaižil), sid' Florid oli ispanine möst, i äjad britanižed sirdnikad tuliba Koufordha elämhä pol'saren suvižiš rajonišpäi. Vl 1821 Ispanii möi Floridad AÜV:oile.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud amerikalaižil sirdnikoil vl 1822, se sai lidnan statusad vl 1832 nügüdläiženke nimenke valdkundan seičemenden Endrü Džekson-prezidentan (kaks' strokud, 1829−1837) oiktastuseks. 20. voz'sadan augotišes lidn oli bigikinon tehmižen keskuseks edel Gollivudan sädandad.
Džeksonvill šingotase importan meriportal (avtod, kofe, bumag), om Floridan järedaks avto- i raudtesol'meks. Bankad (sidä kesken Deutsche Bank) i finansižed rahapanendan kompanijad ratas. Kurortlidn, turizman valu oli 2,8 mln ristituid vl 2008. Koume sodameribazad om lidnas (AÜV:oiden koumanz' surtte sodamerikeskuz). Tegimišton sarakod: laivansauvomine, sauvond, zelliden i himižsubstancijoiden tehmine, soban, sömän, merikaičendan i muziksoitoiden pästand.
Geografijan andmused
Klimat om subtropine neps. Voden keskmäine lämuz om +20,3 C°, absolütine minimum — −14 C°. Paneb sadegid 1331 mm vodes.
Džeksonvill jagase enamba mi 500 susedkundha (angl. neighborhood).
Eläjad
Vodel 2010 eläjiden lugu oli 821 784 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 1,6 mln eläjad om ezilidnoidenke (2017).
Transport
Avtobusad, kiruhavtobusad, ezilidnelektrojonused, avtomatine monorel's (angl. Jacksonville Skyway, vspäi 1989, 4 km pitte, 8 stancijad) da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (JAX, 5,6 mln passažiroid vl 2016) sijadase 21 km pohjoižhe lidnan keskusespäi. Om penid lendimportoid penen aviacijan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Floridan lidnad
Baiburt (lidn)
Baiburt (Bayburt, Բաբերդ Baberd, pont.: Παϊπούρτ Paipourt) om lidn Turkanman pohjoižpäivnouzmas. Se om Baiburtan agjan administrativine keskuz (vspäi 1989).
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Suren Armenijan Baberd-lidnuz 5. voz'sadal meiden erad. Lidnuz om kaičenus tähäsai, sijazihe Surel šuuktel.
Baiburt om agjan tegimišton da torguindan keskuz. Živatvodind i meden tehmine oma agjas.
Leo Klaudio
Klaudio Leo (Claudio Leo; sünd. 1. kül'mku 1972, Čel'je Messapik, Italii — kol. 17. viluku 2013, Milan, Italii) oli italine gitarist.
Baiburt (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Čoroh-jogen randoil (Çoruh nehri, lankteb Mustmerhe), 1550 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud korktoil mägil, hobedan, vas'ken, hahktinan i cinkan samižen kaivusil.
Leo Klaudio
Muzikant zavodi kar'jerad vl 1994. Lacuna Coil-muzikgruppan üks' alusenpanijoišpäi, ühtni sihe vspäi 1994 vhesai 1998. Hän pani gotikmetalan Cayne-gruppan alust vl 1999, vändi siš surmhasai i pästi koume al'bomad.
Baiburt (lidn)
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +7,5 C°, kezakun-elokun +16..+19 C°, tal'vkun-uhokun −3..−5 C°. Ekstremumad oma −31 C° i +38 C°. Paneb sadegid 475 mm vodes, enamba sulakus-semendkus (67..78 mm kus), vähemba heinkus-sügüz'kus (17..26 mm kus). Voib panda lunt tal'vel ühthe metrhasai kortte.
Leo Klaudio
Mez' koli edel aigad, rak-läžundaspäi.
Baiburt (lidn)
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 35 654 ristitud, vl 2015 — 37 946 eläjad, agjan koumandez.
Leo Klaudio
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an ühtnijad Kategorii:Italijan gitaristad Kategorii:Gitaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Italijha Kategorii:Kolnuded Milanas
Baiburt (lidn)
Eläjad
Baiburtan universitet radab vspäi 2008 (Bayburt Üniversitesi, BÜ), 5,3 tuhad üläopenikoid).
Irdkosketused
Kategorii:Turkanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Jemanželinsk
Jemanželinsk (Еманжели́нск, Яманъелга) om Venäman lidn da lidnankund Čeläbinskan agjan keskuzpalan pohjoižes. Se om Jemanželinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Jemanželinskije hilenvarad-radnikžiloks (Еманжелинские угольные копи) vll 1930−1931 samha kivihil't, nimitihe penen jogen mödhe. Žilo sai lidnan statusad vn 1951 25. päiväl sügüz'kud. Vspäi 1997 kaivused oma sauptud.
Geografijan andmused
«Čeläbinsk — Magnitogorsk»-avtote mäneb 1 km päivlaskmha lidnaspäi. Matkad Čeläbinskan röunhasai om 30 kilometrad pohjoižhe orhal vai avtotedme. Lähembaine lidn om Korkino 15 km pohjoižhe orhal vai avtotedme. Jemanželinsk-raudtestancii om saudud rajonan Zaural'skii-žilos 5 km lodeheze lidnaspäi.
Koume žilod mülüdas lidnankundha Jemanželinskan ližaks. Lidnankundan pind — 64,34 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 11 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 216 ristitud, lidnankundan — 31 136 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 tuhad eläjid vl 1967. Kaik 29 077 ristitud elihe lidnas i 29 921 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 87,9%, totarlaižed — 4,3%, ukrainalaižed — 2,6%, baškiralaižed — 1,2%, saksalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 2,8%.
Roz
Roz (Rosa) om levitadud penzhiden, pezhaižiden i lianiden heim, kogoneb 360..370 erikospäi. Mülüb Rozanvuiččed-sugukundha. Om sätud enamba mi 10 tuhad sadrozan sortuid heimon erikoiden alusel.
Jemanželinsk
Eläjad
Edeline lidnankundan pämez' om Aleksandr Hrulev (keväz'ku 2005 — kül'mku 2020).
Roz
Leviganduz
Heimon erikod kazdas Evropan i Pohjoižamerikan äjiš tahondoiš, Azijas päiči räkiš maiš, Afrikan pohjoižes i suves. Erikoiden kaikiš suremb erazvuiččend om olmas subtropižes vös i mägitahondoiš. Roz om introduciruidud Avstralijha i Udhe Zelandijha. Lugetas mecerikoid rujoheinäks i travidas Udes Zelandijas.
Ümbrikirjutand
Kazmuz oleleb igähižvihand (kus eile tal'varvoimižid) vai lanksijanke lehthištonke tal'veks. Seikh om püštoiged vai ujelii, sen korktuz voib olda 15..25 santimetraspäi kahesha..kümnehe metrhasai. Lianan form om kaikiš amuižemb heimos. Heinäsižed formad Pohjoižamerikas — kaikiš norembad, niiden seikhed kuidas tal'veks. Jurišt om värtmenvuitte, eläb 8..13 vot, ličeb erasti vižmetrišt süvüt, no 15..40 sm süvütte päpaloin. Äjad erikod äikerdoitas vegetativižikš i sätas žomid severz'-se metrid diametral.
Homaičendad
Kategorii:Rozanvuiččed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused
Hassii
thumb|left|200px|Hassii
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole hassijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži hassijan vl 1984 hahktinan-208 i raudan-58 südäitukreakcijas.
Vspäi 1997 element om nimitadud Saksanman Hessen-man mödhe (Hassia), Darmštadt oli sen keskaigaižeks pälidnaks.
Himižed ičendad oma osmijan kartte.
Fizižed ičendad
Hassii om radioaktivine päličmänendmetall. Metallan muju om hobedaiž-vauged ezimeletaden. Ei ole sadud znamasižes lugumäras heredan čihodamižen tagut.
Atommass — 269. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 40,7 g/sm³ (ezimeletaden).
Vodele 2010 kaik om 12 avaitud izotopad 263..271, 273, 275 da 277 atommassanke, i niiden koume izomärad. Kaikiš hätkemban hassii-269-izotopan pol'čihodamižen pord om 9,6 sekundad. Kaikiden izotopoiden čihodamine tegese α-sädegoičendanke, lopiše siborgijan sädandal. Sen ližaks kebnemb hassii-264 jagase erazvuiččikš südäitukuikš.
Evklid
Evklid (amuižgrekan kelen Εὐκλείδης-sanaspäi — Eukleidēs «hüvä hoštuz»; sünd. läz 325. vot edel m.e. — koli 265. voden aigemba e.m.e., Aleksandrii ezimeletaden, Ellinistine Egipt) oli amuižgrekalaine matematikantedomez'.
Tedomez' om ezmäine matematikan tedai Aleksandrijan školkundaspäi.
Sädused
Evklidan päine «Augud»-tedotö (Στοιχεῖα Stoikseja vai «Elementad» latiniziruidud formas) kogoneb 13 kirjaspäi. Se mülütab starinoičendoid planimetrijas, stereometrijas i luguiden teorijan küzundoiden rives. «Auguiš» Evklid kävuti aigaližembiden tedomehiden töid, tegi amuižgrekan matematikan ühthevendoid i sädi alust tedon edeližen šingotesen täht. Tedotö kändihe levitadud openduzkirjaks, ahtišti toižid geometrijan openduzkirjoid. Arhimed, Apollonii Pergelaine i toižed antikaigaižed tedomehed otiba «Auguid» aluseks, todištadud niiš vahvištused lugesoiš tetabikš kaikile.
Toižiden tedotöiden keskes oma kaičenus araban känduses «Figuroiden jagamižes», nell' «Konižed čapatesed»-kirjad (niiden material om Apollonii Pergalaižen ühtennimižen sädusen palaks), «Porizmad» (citiruišoiš Papp Aleksandrijalaižen «Matematižes kogoduses»).
Evklid om tedotöiden riven tegii astronomijas, optikas i muzikas.
Mušt
Nügüd'aigan algoritm, avaruz i Evklidan geometrii nimitasoiš Evklidan nimel.
Kazahstan
Kazahstan ( [qɑzɑqˈstɑn], Казахстан), täuz' oficialine nimi — Kazahstanan Tazovaldkund (, Республика Казахстан), om valdmererandatoi valdkund Azijas da Evropas paloin. Pälidn om Astan.
Kazahstanan pind om 2 724 902 km² (ühesanz' sija mail'mas).
Keled
Üks'jäine valdkundaline kel' om kazahan kel'. Venäkel' om oficialiženke statusanke kaiked valdkundadme.
Istorii
Vn 1991 16. päiväl tal'vkud Kazahstan tedištoiti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Ühesas päiväs päliči, 25. päiväl, ripmatomuz kändihe täudeks.
Valdkundan edeližed Konstitucijad oliba vahvištadud vll 1926 (kuti Venäman NFST:n pala), 1937, 1978 i 1993. Nügüdläine videnz' lugul Konstitucii om ottud kaiken rahvahan referendumal vn 1995 30. päiväl elokud. Se om väges voziden 1998, 2007, 2011, 2017 da 2019 znamasižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Han Tengri-mägenoc (6995 m).
Politine sistem
thumb|right|250px|Kazahstanan parlamentan pertid [[Astanas]] Ohjandusen form om unitarine segoitadud tazovaldkund dominiruijanke partijanke. Valdkundan pämez' om prezident, kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om (päiči ezmäižes prezidentas). Prezident om sodavägiden päkäsknik, valičeb päministrad da paneb händast radsijha parlamentan alakodin hüvästusen sandan jäl'ghe videks vodeks, paneb ministrid radsijha päministran nevondan mödhe.
Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat 47 ühtnijanke (32 oma delegatad kaksin kaikuččes regionaspäi, 15 — prezident paneb radnikusele) kudeks vodeks, Senatan pol' vajehtase kerdan koumes vodes. Mugažo kaik enččed valdkundan prezidentad oma Senatan ühtnijoikš ičeze elon pitte. Senatan ühtnijad pandas radnikusile Ülembaižen Käskuzkundan sudijoid prezidentan nevondan mödhe. Alakodi om Mažilis 107 ühtnijanke (98 — kaik rahvaz valičeb, 9 — Kazahstanan Rahvahiden Suim oigendab) videks vodeks.
Prezidentan jäl'gmäižed valičendad oliba edel strokud, vn 2015 26. päiväl sulakud. Nursultan Nazarbajev sai vägestust (oti 97,75%), se oli hänen videnz' strok vspäi 1990. Kasim-Žomart Tokaev radab prezidentan vodes 2019 keväz'kun 20. päiväspäi vn 2020 valičendoihesai. Parlamentan ühtnijoiden valičendad oliba edel strokud möst, vn 2016 20. päiväl keväz'kud. Vodes 2019 uhokun 25. päiväspäi Askar Mamin radab päministran.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kazahstanan administrativiž-territorialine jagand.
Kazahstan jagase 14 agjaks (üks'lugu ) da koumeks lidnaks tazovaldkundan alištusenke (Astan-pälidn, Alma-At i Šimkent). Völ Baikonur-lidn om olmas eriliženke statusanke, se om kortomdüd Venämal vhesai 2050. Agjad alajagasoiš 180 rajonaks (üks'lugu kaz.: ауданы), sidä kesken 20 oma lidnoiš (Alma-At — 8, Astan — 4, Šimkent — 4, Karagandi — 2, Aktobe — 2).
Mugažo valdkund jagase videks statistižeks regionaks.
Eläjad
Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 17 221 097 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Vl 2014 enamba 65% Kazahstanan eläjid oliba kazahlaižed, 21,8% — venänikad, 3% — uzbekalaižed, 1,8% — ukrainalaižed, 1,4% — uigurad, 1,2% — totarlaižed.
Kel'mahtod (2017): kazahan kel' — 83,1%, venäkel' — 94,4% (vl 2009); trilingvad (kazahan, venän i anglijan keled) — 22,3%.
Uskondan mödhe (2009): islamanuskojad — 70,2%, hristanuskojad — 26,2% (ortodoksižed hristanuskojad päpaloin), toižed uskojad — 0,2%, ateistad — 2,8%, märhapanendata — 0,6%.
Kazahstanan järedad lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2014 ): Alma-At, Astan-pälidn, Šimkent, Karagandi, Aktobe, Taraz, Pavlodar, Ust' Kamenogorsk, Semei. Lidnalaižiden pala om 57,7% (2020).
Rahvahanižanduz
Kazahstanan tengen znam: 10px.
Kazahstanan päeksport om kivivoi (59%), raud, sen ühthesuladused da tegesed (10%); toine eksport — londuseline gaz (5%), radioaktivižed elementad (4%), vas'k da sen ühthesuladused (4%), nižu (3%), kuld (3%), kivihil' (1%), cink (1%), korund (1%). Kitai om valdkundan eksportan päühtnijaks. Venäma om valdkundan importan päühtnijaks.
Barabinsk
Barabinsk (Бара́бинск, sibirin totaran kelel: Көгүтей-тура) om Venäman lidn da lidnankund Novosibirskan agjan päivlaskmaižen palan keskuses. Se om Barabinskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1893 žiloks raudtestancijanno sauvomha da holitamha Transsib-raudted. Vl 1917 anttihe žilole lidnan statusad.
Barabinsk šingotase raudten edheotandoil (koume vedimdepod i vagonoiden kohenduzdepo, raudten distancii), «Sibpromsväz'»-tegimel (konstrukcijad i materialad sauvomha joksuzoigendamižpirdoid) i sömtegimištol (oluden i leibän edheotandad, maidtegim, kalankazvatuz, kombisötken tegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Päivlaskmaižen Sibirin tazangišton Barabinskan alangištos, 115 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Nell' järved om lidnan pohjoižpäivnouzmaižel röunal. Matkad Novosibirskaspäi om 293 km päivlaskmha orhal, 315 km avtol vai raudtedme. Lähembaine lidn om Kuibišev kuz' kilometrad pohjoižhe orhal, raudtel (ajelemha jüguid vaiše) vai avtotedme.
Barabinsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 30 394 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaik 29 122 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 36..40 tuh. eläjid vll 1959−2001 (40 878 eläjad vl 1959).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ilo»-jumalaižen pühäpert' (om pühästadud vl 1998 Jumalanmaman Katken pühäpertikš), puine phh. Petran da Fevronijan jumalanpert' (vspäi 2017), ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' (vspäi 1997) kaumžomal i časoun'.
Barabinskan medicinine kolledž i Novosibirskan agjan kul'turan da čomamahtoiden kolledžan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Kuprin Aleksandr
Aleksandr Ivanovič Kuprin (Александр Иванович Куприн; sünd. 7. sügüz'ku 1870, Narovčat-lidn, Penzan gubernii, Venäman imperii — kol. 25. eloku 1938, Leningrad, NSTÜ) oli venämalaine kirjutai.
Barabinsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Novosibirskan agjan lidnad *
Kuprin Aleksandr
Biografii
Kuprinan laps'aig mäni Moskvas. Mez' oli pästnus sodaškolaspäi, služi armijas i läksi erindha poručikan arvonke vl 1894. Sirdi Kijevha, ajeli imperijadme, kodvi ičtaze äjiš radmižiš. Vl 1901 sirdi Piterihe i radoi literaturižiš aiglehtesiš. Vspäi 1909 Kuprin eli Gatčinas kanzanke ičeze pertiš. Vozil 1920−1937 kirjutai eli Parižas, sid' pördui Venämaha, no koli pigai rakaspäi.
Mez' oli naižiš kahtišti. Kaks' tütärt, üksin jogahižes naimiželospäi, kändihe täuz'kaznuzikš. Jäl'gnikad koliba lapsetomil, oiktoid eläbid jäl'gnikoid ei ole.
Uz' Zavet
Uz' Zavet (Ἡ Καινὴ Διαθήκη «Hē Kainḕ Diathḗkē») om Biblijan toine pala. Kaik om 27 kirjad Udes Zavetas.
Uden Zavetan vepsän kel'he kändi Nina Zaiceva. Kirj om pästtud 2006. vodel Biblijan kändmižen institutan abunke.
Evrazii
thumb|right|250px|Evrazii thumb|right|250px|Evrazii mail'man kartal Evrazii om Man kaikiš suremb kontinent kudespäi. Pind — 53,6 millionad km², kuivman enamba koumandest. Eläjiden lugu — 5 349 mln. (vn 2019 heinkus), planetan enamba seičemed kümnendest. Kogoneb kahtes mail'man palaspäi: Evrop i Azii, ei ole sel'ktad röunad niiden keskes.
Avstrijalaine Eduard Züss-geolog kävuti Evrazii-nimitust ezmäižen kerdan 1880-nzil vozil.
Geografii
Kontinent sijadase Pohjoižes i Päivnouzmaižes mapoliškoiš päpaloin. Kaik klimatižed vöd i londuseližed zonad oma Evrazijas.
Fergan
Fergan (Fargʻona/Фарғона, Фарғона,, Фергана) om lidn Uzbekistanan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ferganan agjan administrativine keskuz.
Evrazii
Geografii
Evrazii-kontinent om üks'jäine röunatab nellänke valdmerenke: Tün' valdmeri om päivnouzmas, Indine suves, Atlantine päivlaskmas, Jävaldmeri pohjoižes. Vedase 16 tuhazesai kilometrid päivnouzmaspäi päivlaskmha, 8 tuh. km levette. Lähižiden sariden pind om läz 3,45 mln km².
Fergan
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1876 Uz' Margilan -nimitusenke i lidnan statusanke. Lidnan nimituz oli Skobelev vll 1907−1924, sid' nügüdläine, nimitihe alangišton mödhe.
Fergan šingotase kivivoin ümbriradmižel, himižel tegimištol (mineraližed heretused), elektromašinansauvomižel, avtopaloiden pästandal, puvillanpuhtastandan i söndtavaroiden edheotandoil.
Evrazii
Geografii
Kaik 94 valdkundad om olmas kontinental.
Fergan
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ferganan alangišton suves, 580 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Taškent-pälidnhasai om 420 km päivlaskmha.
Evrazii
Geologii
Evrazijan geologine struktur erineb toižiš kontinentoišpäi, severz'-se platformid oma sen aluseks. Kontinent om kaikiš noremb, formiruihe mezozoiš i kainozoiš. Toižed kontinentad oma amuižiden platformiden ülüded, ned platformad sädiba milliardad vozid tagaz.
Fergan
Geografijan andmused
Klimat om kontinentaline kuiv. Voden keskmäine lämuz om +14,3 C°, kezakun-elokun +25..+27 C°, tal'vkun-uhokun 0..+3 C°. Ekstremumad oma −27 C° i +42 C°. Paneb sadegid 193 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (3..6 mm kus), enamba tal'vkus (24 mm) i uhokus-semendkus (21..25 mm kus).
Fergan jagase videks rajonaks: Kadiri (ende Ahunbabaevan), Kirguli, Markaz (ende Keskuzline), Oibek (ende Frunzen), Jassavii (ende Kalininan).
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 171 064 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Vl 2013 kaik oli 350 600 eläjad, heišpäi ühesa kümnendest uzbekad.
Ferganan valdkundaline universitet (Fargʻona Davlat Universiteti, 10,5 tuh. üläopenikoid vl 2019) om sätud vl 1991 pedagogižen institutan alusel (oli olmas vspäi 1930).
Irdkosketused
Kategorii:Uzbekistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Boksitogorsk
Boksitogorsk vai Boksit (Бокситого́рск) om Venäman lidn da lidnankund Leningradan agjan suvipäivnouzmas. Se om Boksitogorskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1952).
Istorii
Ende Pärdoman pogast oli lidnan sijas, amuiženno tarabošsijanno. Eländpunktan aluz om pandud vl 1929 kuti Boksiti-külä läz boksitoiden da mouckiven löudmižsijid. Vl 1935 külä kändihe žiloks, nimitihe nügüdläižikš. Žilo sai lidnan statusad vl 1950.
Boksitogorsk šingotase RUSAL-kompanijan boksittegimel i elektromehanižel edheotandal. Ende biohimine tegim radoi sijaližel turbhal mugažo.
Geografijan andmused
Lidnan tobj pala seižub Pärdoml'-jogen oiktal randal (Säs'-jogen bassein), 100 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterihesai om 271 kilometrad orhal. Lähembaine lidn om Pikalövo 20 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 30 km avtotedme.
Kaik kümne pen't küläd mülüdas lidnankundha Boksitogorskan ližaks. Lidnankundan pind — 213 km².
Tobmuz
Lidnankund jagase videks valičemižümbrikoks. Lidnankundan Deputatoiden Nevondkund mülütab 15 deputatad, sen pämez' om Irina Titova vn 2019 sulakuspäi.
Lidnankundan edeližed pämehed (Nevondkundan ezimehed):
Lidnankundan Administracii om likvidiruidud vn 2014 lopus, rajonan tobmuz tegeb sen velgusidme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe kaik 16 585 ristitud elihe lidnas, 16 716 — kaikes lidnankundas. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 15 406 eläjad, lidnankundan 15 516 eläjad. Boksitogorskan rajonan ristitišton läz koumandest eläb Boksitogorskas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 23 212 eläjad vl 1979.
Ortodoksižen hristanuskondan puine Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om avaitud lidnas vspäi 2007. Om äi pühäpertid i jumalankodi lähižiš küliš.
Leningradan valdkundaližen universitetan Puškinan nimed (Puškin) Boksitogorskan institut (filial) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Kundaline transport om avtobusad lidnan südäimes, ümbrištos da Piterihesai.
Lidnan Boksitad-raudtestancii radab vedamha jüguid vaiše. Lähembaine järed raudtestancii passažiroiden täht om Pikalövo I, se sijadase 27 kilometras pohjoižpäivnouzmpolehe avtotedme.
Galerei
thumb|center|1000px| Lidnan ühthine nägu pohjoižpäivnouzmaspäi vn 2020 kezakus
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Iisusan elo
«Iisusan elo» om kirj vepsän kelel läpsiden täht. Siš om lühüdoid starinoid Iisusan Hristan elon polhe i Evangelijoiden ümbristarinoičendad kebnal kelel läpsiden täht.
Nece om ezmäine kirj udel vepsän kirjkelel. Kirj om paindud Suomenmas vl 1991, painai — Biblijan kändmižen Institut.
Kategorii:Hristanuskondliteratur Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Jumalankäzi
Jumalankäzi (Orchis) om äivoččiden mugulakahiden heinäsižiden kazmusiden heim. Se om Orhidejižed-sugukundan tipine. Kaik om 21 erikod i 37 erikoidenkeskešt gibridad heimos (vn 2014 kezakun andmused). Luja gibridizacii ozutab, miše erikoiden sädamine jätkustub.
Leviganduz
Jumalankäden erikoiden tobj pala navedib nepsad mahust mouckivenke, lankteb unhe kuivan kezaräkän pordol, kazvab sijil hüvänke päivänvauktusenke (nit, mecanröun, harv mec). Subtropižed erikod oma lämudennavedijad.
Ümbrikirjutand
Seikh oleleb 10..50 sm kortte. Kaks' mugulad oma jurel. Lehtesed oma levedad lancetanvuiččed, sebaitas seikhed. Penen änikon muju oleskeleb lilaiž-ruskedpakuižen i muzavišnän keskes. Änikuz om tähkanvuitte, 7..9, erasti 15 sm pitte. Änik om verez 7..10 päiväd ku ei olend pölüstoitandad, no ku oli, ka näidub teravas.
Cagarija Raffaele
Raffaele Cagarija (Raffaele Zagaria) om italijalaine gitarist Cayne-gruppas. Hän om Lacuna Coil-muzikgruppan enzne ühtnii.
Jumalankäzi
Ümbrikirjutand
Jumalankäzi änikoičeb sulakus-elokus. Äikerdoičese vaiše semnil, no erased erikod voidas äikerdoitas mugažo muguloiden jagundal.
Cagarija Raffaele
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an ühtnijad Kategorii:Italijan gitaristad Kategorii:Gitaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Topol'
Topol'  (Populus) om lehtesižiden puiden heim. Mülüb Raidaižed-sugukundha. Tipine erik om Populus alba. Levitadud erik om Hab (Populus tremula).
Jumalankäzi
Homaičendad
Kategorii:Orhidejižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Topol'
Kaik 25..35 erikod om olmas heimos, i enamba 10 erikoidenkeskešt gibridad.
Leviganduz
Erikoiden tobj pala kazvab jogiden alangištoiš nepstud hüvin pautkidme. Sen ližaks hab (Populus tremula) elänzoitab solmahusid, kazvab dubmecoiden i kuššiden mecoiden sijas. Voib vastata erazlehtesižid topolid (Populus heterophylla) düniden letkil. Ištutadud topol' kazvab mitte taht mahusil. Londuses pu tarbhaičeb mahusen kazvateližust i aeracijad, no seižui sodundad vaste.
Ümbrikirjutand
Järedad pud 40..60 m kortte, tüvi oleleb üht metrad da sen enamba sankte. Kor' i oksad oma hahkad mujul vai hahkanke ližamujunke. Jurišt om madal, levigandeb edahaks kronaspäi.
Topol' sädab ploduid 10..12-voččes igäspäi. Kazvab teravas, eskai pil'düd. Eläb 60..80 vot, sid' koleb senüdespäi.
Kävutand
Ištutadas topolid puhtastamha mahusid i melioracijan täht, üks' 15-vozne topol' purustab 82 m³ vet sezonas. Andab heid'omad mezjäižile.
Cellülozbumagaine i tekstiline tegimištod ottas pun südänt torhudeks. Tehtas sauvondmujuid lehtesišpäi (pakuine) i urbišpäi (ruskedsinine). Ottas pumaterialaks viriden, koveritomiden tegesiden täht, haugoikš, špaloikš.
Homaičendad
Kategorii:Raidaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud
Erdenet
Erdenet (Эрдэнэт «kalližarvoine») om lidn Mongolijan keskuzpalan pohjoižes. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Orhonan agjan administrativine keskuz (vspäi 1992).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1972 otmaha kävutamižhe vas'kižmolibdenižen Erdenetijn-ovoo-löudmižsijan. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1975 11. päiväl tal'vkud. Järed küllästamižtegim radab vspäi 1978, saudihe nelläs vodes. Sen pästand ližadub, vl 2007 ümbriradoihe kivendon 25 mln tonnoid, vl 2021 — 32 mln tonnoid, voziden 2020−2022 rekonstrukcii i ližajono laskeb ümbrirata 38 mln tonnoid vodes. Edheotand pästab vas'ken sadad tuhad tonnoid i molibdenan tuhad tonnoid koncentratas. Pälöudmižsijan varoid täudub, miše rata vhesai 2060.
Erdenet šingotase mugažo kebnal tegimištol (kourad, villtegesed) i sauvondmaterialiden tehmižel (sidä kesken mecan ümbriradmine).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Selengan i Orhonan jogidenkeskeižes, 1280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ulanbatarhasai om 340 km suvipäivnouzmha. Erdenet-stancii radab sarakon Salhit-stancijaspäi lopus, se Salhit sijadase Transmongoližel raudtel.
Klimat om terav kontinentaline mägiden, tal'v om pit'k kuiv. Voden keskmäine lämuz om +1,3 C°, kezakus-elokus +16..+18 C°, kül'mkus-keväz'kus −8..−13 C°. Paneb sadegid 341 mm vodes, niišpäi 228 mm kezakus-elokus.
Eläjad
Vn 2000 Mongolijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 68 310 ristitud, vn 2011 — 92 tuhad ristituid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Om äi radnikoid enččen NSTÜ:n maišpäi tähäsai.
Mongolijan tedon da tehnologijan universitetan (Ulanbatar) filial radab lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Mongolijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ladv (Karjalan Tazovaldkund)
thumb|left|250px|Ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert', vn 2020 nägu Ladv (Ladv / Ladvu, Ла́два, Latva) om vepsän i venän žilo Venäman Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonan suves, Leningradan agjan röunanno. Se om Ladvan küläkundan administrativine keskuz.
Heimjogi
Heimjogi (ven.: Гимрека) om pen' jogi Venämas, Leningradan agjas (Kos'kenaluižen rajon). Joginišk sijadase Karjalan Tazovaldkundas (Änižröunan rajon). Piduz om läz 12 kilometrad.
Ladv (Karjalan Tazovaldkund)
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 16. voz'sadal. Enččes oli lidnanvuiččeks žiloks, sädihe 19 toižes eländpunktaspäi. Vll 1946−1962 Änižröunan rajonan keskuz sijazihe Ladvas.
Heimjogi
Jogi lankteb Änižhe Leningradan agjas. Jokseb Heimd'ogi-külän lodehes.
Ladv (Karjalan Tazovaldkund)
Istorii
Ladv šingotase mecan varhapanendal, sömtegimištol (saguden tehmine), živatvodindan «Majak»-edheotandal (lehmiden äikerdoičend i maidon tehmine).
Heimjogi
Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan joged Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Änižröunan rajon Kategorii:Kos'kenaluižen rajon Kategorii:Joged kirjamišton mödhe
Ladv (Karjalan Tazovaldkund)
Geografijan andmused
Žilo seižub pidust' Ivin /Ivenk-jogen randad (Ивина / Ивенка, Süvärin oigedpol'ne bassein). Kaik om 14 irdad i nell' kujod žilos. Matkad Petroskoihesai (rajonkeskuz) om 50 km pohjoižhe.
Ladv-raudtestancii sijadase Ladv-Sarak-žilos kahesas kilometras päivlaskmha orhal, 13 km avtotedme vai Ivinan ülezjogen, se stancii om lähembaine.
Eläjad
Vl 1959 radnikžilon eläjiden lugu oli 4 170 ristitud. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 145 ristitud.
Rahvahad oma vepsläižed da venälaižed.
Valdkundaližed büdžetižed aluzkundad oma keskškol nomer 4, päivkodi, kul'turkeskuz.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän küläd Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Fell'bah
Fell'bah (Fellbach) om lidn Saksanman suvipäivlaskmas, Baden-Vürtemberg-federacijanmas. Lidn om Štuttgartan pohjoižpäivnouzmaine ezilidn, mülüb sen administrativižhe regionha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1121 kuti Velbah-külä (saks. Velbach). Vl 1357 Velebah-nimi sündui (saks. Velebach), vl 1800 nimitihe küläd Felbah:aks (saks. Fehlbach). Se sai lidnan statusad vl 1933. Vspäi 1973 lidn om ühtištudud Šmiden-eländpunktanke (saks. Schmiden), vspäi 1974 — Effingen:anke (saks. Oeffingen), ned oma lidnrajonikš.
Fell'bahan kompanijad oma otnus metallanümbriradmižhe, mugažo lidn om maižanduzrajonan keskuseks (vinmarj, vill').
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nekkar-jogen oiktal randpolel (saks. Neckar, Reinan oiged ližajogi), kukhikahas tahondas, 287 m korktusel valdmeren pindan päl.
Vspäi 1974 Fell'bah jagase 3 lidnrajonha, viž küläd mülüdas sihe mugažo.
Eläjad
Vl 1970 eläjiden lugu oli 28 962 ristitud. Vl 2000 lidnan ristitišt ületi 43 tuhad i ližadub vitkos sil aigalpäi. Kaikiš suremb ristitišt oli 42 501 eläjad vl 1975 (municipalitetoiden ühtenzoitusen jäl'ghe) i om nügüd'.
Lidnan edeline pämez' oli Kristof Palm (2000−2016).
Transport
Štuttgartan kebnan metron U1-jonon agj om olmas lidnas. Lidnaglomeracijan avtobusad (5 maršrutad) i elektrojonused (kaks' seižutest) oma kundaližeks transportaks lidnas. Voib sadas molembil ezilidnelektrojonusil lendimporthasai. Kaks' tonnelid oma saudud lidnan kiruhteil.
Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport (STR) sijadase suvhe Štuttgartaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baden-Vürtemberg
Saarijärvi
Saarijärvi (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsɑːriˌjærʋi]) om Suomenman lidn da municipalitet valdkundan keskuzpalan suves. Mülüb Kesksuomenma-agjaha, sen videnz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Lidnankundan territorii om elänzoittud ristituil jo 8 tuhad vozid arheologijan kaivandusen andmusiden mödhe. Jumalanpertin tulend om olmas vspäi 1639. Municipalitetan aluz om pandud vl 1866. Raudte tuli Saarijärvihe vl 1960, se om vaiše jüguiden täht vspäi 1978. Kund sai lidnan statusad vl 1986. Mülütihe Pülkönmäki-kundad lidnha vspäi 2009.
Saarijärvi šingotase sauvondmaterialiden pästandal (puižed pertid, cellülozine lämuzizoläcii, lämbituzsisteman torved i fitingad, vuivodad), terasižiden mülütimiden edheotandal («Saarijärven Säiliövalmiste Oy»), «Serres Oy»-kompanijal (medicinine kaluišt läžundkodiden täht), lämbituzsistemiden sauvondkompanijal, sadmahusiden i heretusiden tehmižel («Tikalan Oy»). Mecpuiden ištutezbarboiden «Fin Forelia»-kazvatandtarh i niiden semniden «Siemen Forelia»-tarh (valdkundan kulutuzmäran pol') kazvatasoiš da pakuitasoiš lidnankundan Häkkilä-küläs.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, Saarijärven pohjoižpäivnouzmaižel randal (14 km², 117 m ü.m.t.) da toižiden penembiden järviden randoil: Iso-Lumperoinen (3,2 km²), Pieni-Lumperoinen (3 km²), Herajärvi (0,5 km²). Matkad agjan Jüväskülä-keskushesai om 57 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 66 km avtotedme, Hel'sinki-pälidnhasai om 282 km suvhe orhal vai 333 km avtol. Lähembaine lidn om Äänekoski 27 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme.
Vl 2020 lidnan ühthine pind — 1422,72 km², sidä kesken kuiv ma 1251,7 km², vezi da sokaz tahond ottas kahesandest (171,02 km², 241 järved). Kaikiš znamasižembad järved oma Pühäjärvi, Summanen, Saarijärvi.
Eläjad
Vl 1980 nügüdläižen lidnan territorijan eläjiden lugu oli 11 871 ristitud, vl 2010 — 10 580 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 12 026 eläjad vl 1990. Ristituiden nell' seičemendest elädas lidnankundan keskuses.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 98,7%, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 1,2%.
Janne Kinnunen radoi edeližen lidnanpämehen vll 2008–2013.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kesksuomenma
Phumipon Adul'jadet
Phumipon Adul'jadet (ภูมิพลอดุลยเดช [pʰūːmípʰōn àdūnjādèːt]; sünd. 5. tal'vku 1927, Kembridž (Massačusets), AÜV — kol. 13. reduku 2016, Bankok, Tailand), mugažo oli tutab Rama IX-arvnimenke, oli Tailandan kunigaz vodes 1946 kezakun 9. päiväspäi i ičeze surmhasai. Oli mülünu Čakri-dinastijha.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Tailand Kategorii:Monarhad Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Massačusetsha Kategorii:Kolnuded Bankokas Kategorii:Čakri (dinastii)
Meitnerii
thumb|left|200px|Meitnerii
Meitnerii (Mt — meitnerium latinan kelel) om 109nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühesandes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Minun rahvhan fol'klor
«Minun rahvhan fol'klor» om Rürik Loninan kirj vepsän kelel, vepsän fol'kloran kogoduz. Kirj om pästtud Petroskoihe vl 2000.
Sterlitamak
Sterlitamak (Стерлитамак [stʲɪrlʲɪtɐˈmak], Стәрлетамаҡ / Stärletamaq [stær.ˌlɪ̞.tɑ.ˈmɑq] «Sterlin jogensu», Стәрлетамак, Çтерлĕ) om Venäman lidn da lidnümbrik Baškortostanan Tazovaldkundan keskuzpalan suves. Se om tazovaldkundan kahtenz' surtte lidn, mugažo Sterlitamakan rajonan administrativižeks keskuseks vspäi 1930 (ei mülü sihe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Savva Tetüšev-torgovanan taričendan mödhe vodel 1766 kuti Aškadaran valdmad i Sterlitamakan solvaldmad (Стерлитамакская солеводная пристань) tomha solad Ileckaspäi Keskuzvenämaha. Vl 1781 sai makundan lidnan statusad, mülüi Orenburgan gubernijha. Vozil 1920−1922 oli Baškiran avtonomijan pälidnaks.
Minun rahvhan fol'klor
Nened sädused oma kogotud kirjaks: erazvuiččed rahvahaližed sarnad, pajod, muštatišed, anekdotad da toižed fol'kloran ozutesed.
Meitnerii
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole meitnerijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Sterlitamak
Istorii
Sterlitamakan ižandusen päsarakod oma himine, kivivoihimine, mašiništonsauvomine (tömašinoiden tegim, vagonoiden kohenduz), sauvond da sauvondmaterialiden tehmine (cement), sömtegimišt (spirtkombinat, oludtegim, leibkombinat, kaks' maidkombinatad, lihan edheotandad).
Minun rahvhan fol'klor
Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad vepsän kelel
Meitnerii
Ühthine ümbrikirjutand
Saihe meitnerijan severt-se atomoid vaiše, čihodase teravas.
Avaiduz
Germanižiden fizikantedomehiden grupp Jügedoiden ioniden Institutaspäi (Darmštadt) avaiži meitnerijan vl 1982, sai sen izotopad-266 vismutaspäi i raudaspäi. Kaik toižed izotopad oliba sadud jüžmakombiden elementoiden čihodamižes.
Sterlitamak
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vaugedjogen hural randal, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ufahasai om 120 km pohjoižhe orhal, avtotedme vai raudtedme. Sädab aglomeracijad lähižidenke Salavat- i Išimbai-lidnoidenke.
Sterlitamak om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Raudte jagab lidnad päivnouzmaižhe i päivlaskmaižhe palaha, om kahesa mikrorajonad kaikuččes palas, kaik niid om 16.
Meitnerii
Avaiduz
Vspäi 1997 element nimitase avstrižen Liza Meitner-fizikantedomehen muštoks.
Fizižed ičendad
Meitnerii om radioaktivine päličmänendmetall.
Sterlitamak
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 273 486 ristitud, lidnaglomeracijan läz 600 tuhad ristituid. Kaikiš suremb ristitišt oli 280 233 eläjad vl 2017.
Meitnerii
Fizižed ičendad
Atommass — 278. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 37,4 g/sm³ (ezimeletaden).
Sterlitamak
Eläjad
Edeline lidnümbikon Administracijan pämez' oli Vladimir Kulikov (sügüz'ku 2016 — reduku 2021).
Transport
Trolleibusad, avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad da rel'sobusad ühtenzoittas lähižidenke järedoidenke lidnoidenke.
Meitnerii
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Sterlitamak
Transport
«Uf — Orenburg»-avtote ümbärdab lidnad da Salavatad päivlaskmaspäi. Sterlitamak-raudtestancii om olmas vspäi 1934.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnümbrikod *
Venöv
Istorii
Edeline Venev-eländpunkt (Венева) sijazihe, ezimeletaden, 7 km pohjoižhe lidnaspäi Osötr-jogen randal. Se mainitase dokumentoiš 1390-nziš vozišpäi. Alusenpanendan dat — 1371. voz'. Nimitihe jogen mödhe.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud Ivan Šeremetev-bajaril 16. voz'sadan keskes kuti Gorodenesk Veneval-lidnuz (Городенеск на Веневе), vspäi 1572 om udesnimitadud nügüdläižikš. Lidnuz oli alištunu kalaidajiden heimoiden londoile, oli polttud sen tagut vl 1633. Vl 1719 kändihe lidnad distriktan keskuseks, vspäi 1727 — makundan. Venöv sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1777. Šingotihe Moskvan regionan leibänvaratoitandal, leibän mär om ozutadud lidnanznamal. Raudte läbiti lidnad 1890-nzil vozil i ühtenzoiti Moskvad Jelecanke, raudtestancii radaškanzi vl 1903. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (24. kül'mku — 9. tal'vku 1941). Buran hilen samine tegese läz lidnad 1970-nziš vozišpäi, lidnan ristitišt ližadui läz kahthe kerdha vll 1979−1989.
Venöv šingotase mašinansauvomižel (instrument ratud diamantanke), sömtegimištol (pühävointegim, maidtegim, leibtegim), gigijenan bumagtegesiden tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, Venövk-jogen oiktal randal (Венёвка 32 km pitte, ende Венева, Okan oigedpol'ne bassein), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan agjhasai om 15 km päivnouzmha orhal. Matkad Tulhasai om 45 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 50 km avtotel vai 90 km raudtel. Toine lähembaine lidn om Novomoskovsk 38 km suvhe orhal, 60 km avtotedme vai 45 km raudtedme.
Raudte om lidnan päivlaskmaižeks röunaks, Venövk-jogi — päivnouzmaižeks. Venöv-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas. «Don»-avtote (M4-trass) mäneb päivlaskmha lidnaspäi, kaks' avtoted ühtenzoittas lidnanke: 4 km päivlaskmha i 7 km lodeheze trasshasai.
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 5 200 eläjad, vl 1939 — 5 576 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 224 ristitud, rajonan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15..16 tuhad eläjid vll 1996−2011 (16 200 rist. vl 2003). Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' (1817−1825) i kuz' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,2%, armenijalaižed — 3,5%, ukrainalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,0%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Tulan maižanduzkolledžan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tulan agjan lidnad *
Läžund
thumb|right|250px|Läžui neičukaine (Den syge pige), pirdi Mikael' Anker, 1882 Läžund (morbus) om organizman olend, ozutase sen normaližen elonradmižen murenduses, elon hätkeližuses, i sen mahtuses pid'oitelda ičeze gomeostazad. Olend om eläban sisteman röunatud energetižiden i funkcionaližiden voimusiden jäl'guz sen vastustuses patogenižid faktoroid vaste.
Vastal'ne tärtuz om tervhuz. Spravitamine tegese lekariden kaclendan al, sen kundaližed aluzkundad oma läžundkodi, klinik, poliklinik.
Läžundan el'genduz vajehtui medicinan istorijan aigan. Keskaigan Ibn Sina toi materialistišt el'gendust läžundan augotižlibundas. Läžund-termin ei ole märhapandud tarkoikti tähäsai, kacmata töiden äjüdhe siš problemas. Läžujan ičeze pidand läžundha om znamasižen faktoran, se voib programmiruida ristitud kut spravitandha, muga löumendushe-ki.
Klassifikacii
Paksumba kaiked ühtenzoittas läžundoid gruppikš heimtundusiden mödhe (nozologine gruppiruind):
Voib klassificiruida läžundoid neniden tundusiden mödhe mugažo:
Suraž
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kuti Suražiči-külä (Суражичи) 17. voz'sadan augotišes. Se sai makundan lidnan statusad eziauguiženke Suraž Iputil-nimenke (Сураж-на-Ипути) vl 1781. Om olmas nügüdläiženke nimenke vspäi 1797. Vozil 1803−1919 lidn oli mülünu Černigovan gubernijha, sid' Gomelin gubernijha, vspäi 1926 mülütihe Bränskan gubernijha.
Suražan ižandusen päsarakod oma kartonan tehmine (kartonfabrik ) i sömtegimišt (maidedheotand da leibtegimen filial), mugažo omblendfabrik om saudud.
Holodnaja Vera
Vera Vasil'jevna Holodnaja, neiččes — Levčenko (Вiра Василівна Холодна (Левченко), Вера Васильевна Холодная; sünd. 5. eloku 1893, Poltav, Venäman imperii — kol. 16. uhoku 1919, Odess, Venäman Suvi), oli ukrainalaiž-venälaine bigikinon aktris.
Suraž
Geografijan andmused
Lidn sijadase Iput'-jogen oiktal randal tobjimalaz (Dnepran bassein), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Bränskhasai om 134 km päivnouzmha orhal vai 170 km avtotedme, Vaugedvenäman röunhasai — 15 km lodeheze avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Klincad 32 km suvhe avtotedme da Uneč 27 km suvipäivnouzmha avtotedme. Suraž-raudtestancii radab «Uneč — Orš»-keskustal.
Holodnaja Vera
Holodnaja oli üks' ezmäižiš todesižiš Venäman fil'mdivoišpäi. Fil'mzihe läz 35..50 bigifil'mas, no vaiše kahesa oma kaičenus. Hänen kar'jer tegihe vll 1914−1919.
Suraž
Geografijan andmused
Suraž om lidnankundan üks'jäižeks eländpunktaks. Lidnankundan pind — 15,67 km².
Holodnaja Vera
Irdkosketused
Kategorii:Venäman aktrisad Kategorii:Ukrainan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Poltavha Kategorii:Kolnuded Odessas
Suraž
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 11 640 ristitud, rajonan ristitišton pol'. Kaik 10 979 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 tuhad eläjid vl 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma saudud lidnas: Pühän Jumalanmaman Blagoveššenjan jumalanpert' (om udessündutadud vozil 1993−2005) i Iskrickijad-bajariden časoun'-kaumuz (1907). Niiden ližaks Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (1889) ei ole kaičenus.
Suražan pedagogine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnankundan pämez' om Rahvahandeputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Inna Špakova (uhoku 2017 — reduku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bränskan agjan lidnad *
Bogotol
Bogotol (Богото́л) om Venäman lidn, lidnümbrik da järed raudtestancii Krasnojarskan randan suvipäivlaskmas. Se om Bogotolan rajonan administrativine keskuz, ei mülu rajonha, om lidnaks randan alištusenke.
Istorii
Sibirin traktan Bogotol'skai-stancii oli olmas 18. voz'sadan kahtendes polespäi. Se om nügüd'-ki kuti erine Bogotol-külä (Čuliman oiktal randal). Bogotol-lidnan aluz om pandud vl 1893 žiloks Bogotol'skai-raudtestancijanno holitamha Transsibad. Žilo sai lidnan statusad vl 1911.
Bogotolan ižandusen päedheotandad oma sidodud raudten radonke (depod, vagonoiden kohenduztegim). Mugažo söndtavaroiden pästand sijaližes torhudespäi i instrumentan lukkolsepoiden da montažnikoiden täht tehmine oma olmas.
Geografijan andmused
Transsib-raudte läbitab lidnad. Bogotol sijadase mecstepin zonas, 290 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Reljef om kukhikaz. Matkad lidnan keskusespäi Čulim-jogehesai (Obin oiged ližajogi) om kuz' kilometrad suvhe, röunaspäi — kaks' kilometrad suvhe, Krasnojarskhasai om 252 km päivnouzmha. Lähembaine järed lidn om Ačinsk 70 km päivnouzmha «Sibir'»-avtotedme (R255). Avtote mäneb lidnan i Bogotol-külän keskes, Čuliman oiktal randpolel.
Bogotol om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 051 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 30 874 eläjad vl 1959 i 30 100 eläjad vl 1975. Kaik 20 245 ristitud elihe lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas: Mikulai-čudonsädajan (uz', om letud vll 1988−1991) i ph. Aleksandr Nevalaižen (om sauvomas vspäi 2010).
Bogotolan transportan tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Krasnojarskan randan lidnümbrikod *
Sovetsk
Sovetsk om Venäman lidnoiden nimituz:
Forti Leonardo
Leonardo Forti om italijalaine gitarist No Names-gruppas. Hän om Lacuna Coil-muzikgruppan eksühtnii.
Homaičendad
Kategorii:Lacuna Coil:an ühtnijad Kategorii:Italijan gitaristad Kategorii:Gitaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Viborg (Danii)
Viborg (mugažo danijan kelel, virktas [ˈviˌpɒˀ]) om lidn Danijan pohjoižpalas. Se om Keskjutlandii-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt om kaikiš amuižembišpäi Danijas, mainitase 8. voz'sadan lopuspäi kut vikingoiden žilo. Lidnan nimituz libub amuižskandinavijan kelespäi i kogoneb kahtes palaspäi: vé «pühäsija» i borg «lidnuz».
Danijan kaikiš amuižemb opendusen aluzkund radab lidnas, se om Viborgan kafedraline škol (Viborg Katedralskole, 1150 üläopenikad), vspäi 1060. Päjumalanpertin aluz om pandud 12. voz'sadal (Viborg Domkirke), nügüd'aigan se om lüteranižen Danijan jumalankodikundan Viborgan eparhijan keskuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan pohjoižes, 51 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Vl 2022 Viborgan kundan eläjiden lugu oli 96 847 ristitud 1474 km² pindal.
Irdkosketused
Kategorii:Danijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Lumikelloine
Lumikelloine (Galanthus) om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim Amarillisaižed-sugukundaspäi.
Heim kogoneb 19 erikospäi, sen ližaks kaks' londuselišt gibridad om olmas. Erikoiden erazvuiččend om Kavkazal, 16 erikod. Kaik erikod oma kaičendan al.
Latinine nimi libub grekan kelen γάλα- (gála) i ἄνθος- (ánthos) sanoišpäi, znamoičeb «maidänikod». Anttihe nimitust änikoiden mujun mödhe.
Ümbrikirjutand
Lumikelloine änikoičeb aigaližel kevädel kesked lunt, änikon elo om ühten kun hätkte.
Kazvatand
Kul'tiviruidas dekorativižikš 2 erikod levedali. Ei piida lumikelloižele äjid arvoimižid, äikerdoičese semnil i laukkeroil kebnas. Voib ištutada udhe sijha kerdan vides-kudes vodes.
Kazmusen kaik palad mülütadas galantamin-alkaloidad, se om tarbhaine zell'.
Homaičendad
Kategorii:Amarillisaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Evrejan kel'
thumb|right|200px|Kelen kirjamišt Evrejan kel' vai ivrit (ičeze nimituz: עברית ivrit [ʔivˈʁit] vai [ʕivˈɾit]) om üks' afroazijalaižiš, semitižiš kelišpäi, evrejalaižiden kel'.