cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubovk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgogradan vezivaradimen (Volgan) oiktal randal, Volgaveren ülüden päivnouzmaižil pautkil, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Volgogradhasai om 37 km suvhe avtotedme vai mödvedhe, keskushesai — 52 km. Toine lähembaine lidn om Volžskii.
MOS Technology 6502
Nomer 6502 om 8-bitine processor adresan 16 lugunke, se laskeb adresuida operativižen mušton 64 kilobaitad.
Dubovk
Geografijan andmused
Dubovk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 409,83 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 14 347 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 18 203 eläjad vl 1913.
MOS Technology 6502
Homaičendad
Kategorii:Mikroprocessorad
Dubovk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma olmas lidnas: Voznesenjan naižjumalankodi (Joann-endustajan jumalanpert' i nell' časounäd), kaks' jumalanpertid i časoun'.
Dubovkan zooveterinarine i pedagogine kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Volgogradan agjan lidnad *
Usol'je
Usol'je (Усолье, Со́вдор / Усо́ллё) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan keskuzpalan pohjoižes. Se om Usol'jen rajonan administrativine keskuz.
Pidab ei segotada Sibirin Usol'jenke (lidn Irkutskan agjas).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1606 kuti keitandsolan samižen keskuz i Stroganovad-torgovanoiden pälidn Kam-jogen randal. Vl 1809 luja lämoipalo pani 1200 pertid mantazole, i sauvoškanzihe kivižid pertid. Saihe solad 20. voz'sadahasai. Erigoittihe Uz' Usol'je-žilod Berezniki-lidnaspäi vl 1940 i anttihe lidnan statusad.
Vll 1954−1956 täuttihe Kaman vezivaradint pästamha töhö Kaman GES:ad, i upotihe Usol'jen tobjad palad, sirtihe eläjid. Kacmata sihe, om kaičenus 40 endevanhad sauvust: Spasan Toižetamižen päjumalanpert', ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert', Stroganovoiden palatad (Kaman sarel), erižpertid.
Usol'je šingotase turizmal i mecan ümbriradmižel, om äi tegimid lähižes Berezniki-lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kamanjogen oiktal randal, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Berezniki-lidn seižub jogen vastrandal ühtes kilometras, lidnad ühtenzoittas avtotesildal (vspäi 1981). Matkad Permihesai om 183 km suvhe orhal.
Kaik 47 pen't žilod da küläd mülüdas lidnankundha Usol'jen ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 694 ristitud. Vl 2017 kaik 6 236 ristitud elihe lidnas i 8 988 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan koume videndest.
Summer Kisses
«Summer Kisses» (Kezaližed čoksuižed) om C. C. Catch-pajatajan kahtenz' pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, kahtenz' al'bomaspäi. Ned oma pästtud 1988-ndes vodes.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1988 pajod Kategorii:Vn 1988 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Ares
thumb|right|200px|Aresan statui [[Adrianan villaspäi]] Ares (Ἄρης Árēs [árɛːs]) — amuižgrekan mifologijas om sodan (voinan) jumal, Zevsan i Geran poig. Mäneb kahtentoštkümnen olimpalaižiden jumaloiden luguhu.
Sananmurendai da vällišpä Ares navedib manalašt sodad, voinad sen ičheze näht Afina Palladaspäi erineden, kudamb om tozimel'žen i oiktusekahan voinan jumalneižne. Aresan kaimdajad oma süduiden Erida-jumalnaine i verenhimoičii Enio-jumalnaine. Jumalan atributad oma koirad, habuk, palai fakel i keihaz. Hänen heboiden nimed oma Leskuz, Judu, Ülävaru (Opakuz), Loštabuz. Kuvatihe Aresad täuz'kaznudeks da vägevaks sodameheks tobjimalaz, raudsobad päle i šlöm päl, mekanke kädes.
Afrodita oli jumalan mel'heine da ak. Om sündnus äi lapsid Afroditaspäi da toižiš naižišpäi. Mifologijan mödhe Ares oli satatadud Geraklal kahtišti: toran Pilosha näht aigan i Kikn-poigan rikondan ühtes. Jumal rikoi nenid mifižid olijoid: Adonis, Galirrofii, Mimant- i Pelor-gigantad, Perifant.
Riman mifologijas Aresan analog om Mars. Gomeran kahesanz' gimn om sätud Aresan polhe.
Kägentäid
Kaikiš äiluguižemb klassan jaguz: nügüd'aigan enamba 54 tuhad erikoid om ümbrikirjutadud, sidä kesken 144 kividunust. Mugoi biologižiden erikoiden erazvuiččend sündui kägentäiden penen suruden tagut.
Akarologii om tedoidai kägentäid zoologijan jaguz.
Homaičendad
Kategorii:Hämähoukunvuiččed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe *
Cezii
thumb|left|250px|Cezijan kristallad
Ühthine ümbrikirjutand
Element om lujas harv londuses, sikš se om kalliž. Pala Mankores — 3,7 grammad tonnas. Germanijalaižed himikad Robert Bunzen i Gustav R. Kirhhof avaižiba cezijan vl 1860 spektraližen analizan abul. Nimitihe latinižen caesius-sanan mödhe «taivazma» znamasižiden jonoiden tagut elementan spektras.
Cezii om toksine vähän, sen solad oma toksižed, cezii-137 — radiotoksine. Antidot — «Ferrocin»-zell' Berlinan azurinke aktivižeks komponentaks.
Fizižed ičendad
Cezii om pehmed hobedaižpakuine muglmetall. Puhtaz cezii lujas koskub kuldha, no vauvhemb. Element om paramagnetik. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud.
Atommass — 132,90545. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 1,873 g/sm³. Suladandlämuz — 301,7 K (28,5 C°). Kehundlämuz — 944 K (671 C°).
Londuseline cezii kogoneb üks'jäižes stabiližes 133Cs-izotopaspäi. Tetas 39 ratud radioaktivišt izotopad 112..132, 134..151 atommassanke, i 22 izomärad.
Himižed ičendad
Metall om kaikiš aktivižemb päiči francijas, no ani ei ole londuses jäl'gmäšt. Muigotub il'mas süttundanke, reagiruib vedenke poukahtuden, segoitab järgelišt stöklad. Eile reakcijoid azotanke normaližiš arvoimižiš.
Kävutand
Ottas kävutamižhe metallad medicinas i himižes tegimištos, cezijan ühtnendoid — optikas, akkumulätoraks, elektrolampoikš. Läz 70 tuhad tonnoid om vahvištoittud mail'man löudmižsijiš. Sadas 9 tonnad vodes. Kaikiš znamasižemb sai om Kanad, cezijan mail'man varoiden seičeme kümnendest kaičese sen Tanko-löudmižsijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Kappadokii
thumb|right|250px|Kappadokijan sijaduz Rimalaižes imperijas Kappadokii (Kapadokya, Καππαδοκία Kappadokia, Cappadocia, Գամիրք Gamirk'  vai Կապադովկիա Kapadovkia, Kapado(u)kja) om istorine agj nügüdläižen Turkanman territorijas, Anatolijan pol'saren keskuzpalas da päivnouzmas.
Etimologii
Gerodotal om kirjutadud, miše persijalaižed kävutiba kappadokijaližiden ičeze nimed znamoičemha heid.
Ümbrikirjutand
Territorii harakterizuiše koverikahal landšaftal vulkaniženke augotižlibundanke, levinandeb läz 1000 m ü.m.t. korktusel. Tehtud 1. voz'tuhal EME manalaižed lidnad oma kaičenus meiden aighasai, mugažo sured jumalankodid makaroiš vedadas ičeze istorijad aigaližen hristanuskondan aigaspäi.
Rahvahaline Göreme-puišt i Kappadokijan makaraižed eländsijad mülüdas UNESCO:n Mail'man jäl'gushe. Adivpertid i avtobusmaršrutad ratas turistoiden täht, erazvuiččiden turistkompanijoiden ofisad sijadasoiš lähižiš suriš lidnoiš.
Religii
Gotoiden, armenijalaižiden i gruzijalaižiden vauktastajad da pühämehed libuiba Kappadokijaspäi: Vul'fila, Grigorii Vauktastai, Nino Kappadokijalaine. Sured kappadokijalaižed (Vasilii Sur', Grigorii Nissalaine, Grigorii-jumalantedomez') andoiba znamasišt tondad hristanuskondan šingoteshe 4. voz'sadal, hö sädiba opendust Stroicas i paniba Raštvad-pühänikan augud. Tetabad pühämehed Kappadokijaspäi oma Jurgii-vägestusenkandai i Longin-centurion.
Islaman leviganduz agjas zavodihe 11.-15. voz'sadoil.
Homaičendad
Kategorii:Istorižed agjad Kategorii:Turkanma
Gefest
thumb|right|200px|Gefest Gefest (Ἥφαιστος Hfaistos) — amuižgrekan mifologijas om lämoin jumal, sepradonmahton da melestegendoiden kaičii i kaikiš mahtavamb sep, Olimpan kaikiden sauvusiden sädai, Zevsan samaldusiden tegii.
Gomeran mödhe, Gefest om Zevsan i Geran poig, Apollonan, Aresan, Afinan, Geban da Ilifijan vell'. Afroditan mužik, sen jäl'ghe Aglaja-haritan mužik. Jumal om äiluguižiden lapsiden tataks. Kuvadase vägevaks da kambakoks, no čomudeta, mäni komborehtten molembil jaugoil.
Riman mifologijas hänen analog om Vulkan.
Homaičendad
Kategorii:Amuižgrekan jumalad Kategorii:Jumalad kirjamišton mödhe Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
Black Rebel Motorcycle Club
«Black Rebel Motorcycle Club» («BRMC» — «mustoiden toroknikoiden motoklub») om amerikalaine indi-/noiz-/psihodelikrokgrupp Los Andželesaspäi. Om olmas 1998. vlpäi.
Mugoižed muzikkollektivad tegiba valatoitust «BRMC»:ha: The Jesus and Mary Chain, The Stone Roses, My Bloody Valentine i Ride.
Mülükund
Kaik om koume ühtnijad gruppas nügüd':
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden muzikgruppad Kategorii:Indirokgruppad Kategorii:Noizrokgruppad Kategorii:Psihodelikrokgruppad Kategorii:Al'ternativižed rokgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1998 alusenpanendanke
Kampal
Kampal (angl. i Kampala) om Ugandan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Ugandan Keskagjan pälidn mugažo, ičeksaz — üks' 112 ümbrikospäi (Kampal-ümbrik).
Lidn om valdkundan politikan, ižandusen da opendusen päkeskuz.
Istorii
Vl 1906 Kampal kändihe lidnaks, sid' lidn šingotihe Bugand-kunigahusen pälidnaks. Vspäi 1962 Kampal om Ugandan pälidn sen ripmatomuden sandan jäl'ghe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase läz Viktorii-järven pohjošt randištod. Kampalan avanport om Port Bell 10 kilometrad suvhe lidnaspäi.
Klimat om subekvatorialine pehmed vihmmecoiden. Kun päiväline kesklämuz om +22..+23 C° vodes läbi. Paneb sadegid 1265 mm vodes, sidä kesken om kaks' kuivahkod sezonad: viluku-uhoku (131 mm) da kezaku-heinku (132 mm).
Eläjad
Vn 2014 Ugandan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 516 210 ristitud, läz 2 mln ristituid elihe ezilidnoidenke. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport
Rahvahidenkeskeine Entebbe-lendimport (EBB, 1,8 mln passažiroid vl 2018) om olmas vspäi 1927. Se sijadase 41 km suvipäivlaskmha avtotedme Kampalan rahaazjoiden keskusespäi Entebbe-lidnas (oli britanižen kolonialižen administracijan pälidnaks). Lendimportal soda- da civiline kävutand om olmas. Sišpäi da sihe tehtas reisid Afrikan, Päivlaskmaižen Evropan da Päivlaskmaižen Azijan verhiže maihe.
Irdkosketused
Kategorii:Ugandan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Germes
Zevs-jumalan i Maja-plejadan poig.
Homaičendad
Kategorii:Amuižgrekan jumalad Kategorii:Jumalad kirjamišton mödhe Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
AÜV:oiden dollar
thumb|right|250px|20 dollarad (avers) AÜV:oiden dollar (United States dollar [jʊˌnaɪ.tɪd ˈsteɪts ˈdɑlɚ]) om rahaühtnik, AÜV:oiden valdkundvalüt vspäi 1792. Se om kaikiš znamasižemb mail'manvalüt, oti kaks' videndest SWIFT-maksmižsistemas vn 2013 semendkuspäi vn 2014 semendkuhusai (evro koumandest sil-žo pordol).
Üks' dollar jagase 100 centaks. Valütkod om USD. Simvolad: $, US$. Valütan regulätor om AÜV:oiden Federaline Varoidensistem (Federal Reserve System) vspäi 1913. Pästtud vspäi 1861 banknotad oma väges tähäsai. Severz'-se toižid valdkundoid kävutadas pävalütaks: Ekvador, Federativižed Mikronezijan Valdkundad, Maršalan Sared, Päivnouzmaine Timor, Palau, Sal'vador, Zimbabve. AÜV:oiden dollar om Panaman kahteks valütaks.
Nened rahuded oma pörundas: 1 (penni) i 5 (nikel') centad, 1 daim (10 centad), 1⁄4 (nelländez — kuoter), 1⁄2 (pol' — haf) i 1 dollarad. Banknotad: 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 dollarad nominalanke. Om banknotoid surembanke nominalanke, no ei ole äi, i niiden pästand tuli lophu vl 1945.
Vspäi 1792 AÜV:oiden dollar vajehti olijoid valdkundan territorijal rahaühtnikoid: kontinentaline dollar i štatoiden valütad. Joudjas vajehtui valütkursan režim kävutase märičemha AÜV:oiden dollaran todesišt arvod. Kova kosketuz kuldan arvonke om tühjitadud vl 1976, konz Jamaikan valütsistem vajehti Bretton Vudsan sistemad, edel sidä kuldan trojine uncii maksoi 35 US$.
Irdkosketused
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad Kategorii:Ekonomik
Nothing But a Heartache
«Nothing But a Heartache» (Nimidä päiči hengenkibus) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan kahesanz' pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas. Se i ühtennimine singl, koumanz' al'bomaspäi, oma pästtud 1988-ndes vodes.
Pajo om sätud sintipop-žanras, sen tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegii i singlan prodüser om Diter Bolen.
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1988 pajod Kategorii:Vn 1988 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Pert'kulun sild
thumb|right|250px|Pert'kulun sild vn 2017 heinkus Pert'kulun sild (Дворцовый мост) om Venäman vižkeskustaine kuz'avtoteine avaiduzsild Piterin keskuzpalas, Nevas (Sures Nevas) päliči. Sildan avaitud keskuzpala om lidnan ühteks simvolišpäi. Stroican sild om saudud ülezjogen, Blagoveššenjan sild sijadase mödvedhe.
Sauvuz om avtoiden da jaugnikoiden täht. Vl 1997 heittihe tramvaiteid järgenduseližen rekonstrukcijan aigan.
Sijaduz
Sild sijadase lidnan Keskuzrajonan, Admiralteiskii-rajonan i Vasileostrovskii-rajonan röunal. Sauvuz ühtenzoitab Pert'kulun kujod Admiralteiskii-sarel Biržan torgunke da Universitetan randirdanke Vasil'jevskii-sarel.
Istorii
Pordaigaline ehtatim pulloišpäi oli ezmäižeks sildaks vspäi 1856. Om nimitadud lähižen Tal'veližen pert'kulun da randirdan mödhe. Ezmäine lidnas elektrine pidatuz oli kodvdud sildal vl 1878. Kaikenaigaine nügüdläine sild om metalline, se om saudud vozil 1911−1916.
Sild oli nimitadud Tazovaldkundan sildaks (Республиканский мост) vozil 1917−1944, sil aigalpäi nimitase nügüdläižikš. Vl 1967 sild eli sures kohenduses läbi.
Ümbrikirjutand
Sild om 255 m pitte da 27 m levette. Keskustoiden pidused: 39, 47, 59, 47 i 39 metrad (231 m ühtheverzin).
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Admiralteiskii rajon Kategorii:Keskuzrajon (Piter) Kategorii:Vasileostrovskii rajon
Nekrorealizm
Nekrorealizm om čomamahtoine čuraduz, kudamb sündui 1980-nziden voziden augotišes Leningradha.
Nekrorealizman tataks lugese Jevgenii Jufit. Nece žanr sündui kuti rezul'tad, konz jouk norid mehid imitirui torid mecoiš ümbriže Leningradas, lidnanläheližiš jonusiš, tanhiš, sauvondtahoiš dai fateriš. Nenid tegendoid Jufit fil'mzi 8-millimetrižhe kertheze.
Kategorii:Andegraund Kategorii:Joksmused i čuradused nügüd'aigaižes čomamahtos Kategorii:Piterin kul'tur
Fernando-de-la-Mor
thumb|left|250px|Lidnan rajonad Fernando-de-la-Mor (Fernando de la Mora, mugažo guaranin kelel, ispanine virkand: [feɾˈnando ðe la ˈmoɾa]) om lidn Paragvain suvipäivlaskmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzagjaha, Asunsjon-pälidnan suvipäivnouzmaine ezilidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1939 kuti maižandusen Zavala Cue-keskuz. Udesnimitihe Paragvain ripmatomuden ühten sädajišpäi muštoks, Fernando de la Mora.
Fernando-de-la-Mor šingotase metallurgižen i himižen sarakoiden edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundröunanno, 143 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Asunsjonan keskushesai om ühesa kilometrad. Toine lähembaine lidn om San Lorenso ani suvipäivnouzmha. Fernando-de-la-Mor jagase 15 barrio:ks.
Vl 2002 eläjiden lugu oli 113 560 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Paragvain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzagj (Paragvai)
Merilin Monro
thumb|left|250px|Merilin Monron fotokuva [[Nju Jorkan irdal «Seičemenden voden sibitez»-fil'man sädamižen aigan, vn 1954 sügüz'ku]] Merilin Monro (Marilyn Monroe), todesine nimi — Norma Džin Mortenson (angl. Norma Jeane Mortensоn; sünd. 1. kezaku 1926, Los Andželes, Kalifornii, AÜV — kol. 5. eloku 1962, sigä-žo) oli amerikalaine kinoaktris, pajatai naine i sekssimvol.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:AÜV:oiden pajatajad‎ Kategorii:Sündnuded vl 1926 Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Los Andželesha Kategorii:Kolnuded Los Andželesas
L'jež
L'jež (Liège [ljɛːʒ], Luik [lœyk], vallonijan kelel: Lîdje [liːtʃ], Lüttich [ˈlʏtɪç], Leodium / Leodicum) om lidn Bel'gijan päivnouzmas. Se om L'ježan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt om tetab Leodium-lidnaks Rimalaižen imperijan aigaspäi. Nimel om parallelid germanižiš, ukrainan i venän keliš, rekonstruiruiše kut *liudik-, libub germanižes *liudiz-tüvespäi «rahvaz». Mainitase dokumentoiš vspäi 558 kuti Vicus Leudicus. Kirjutadud purtkiden mödhe, hristanuskondan otand regionas kändihe täudeks 8. voz'sadal.
Voz'sadoiš L'jež oli sodaazegišton konstruktoroiden päsijaks. 16. voz'sadaspäi se oli hilen samižen, terasen i azegišton tehmižen kaikiš znamasižembiš keskusišpäi. Molembiden mail'man sodoiden aigan lidn oli okkupiruidud Saksanman sodavägil.
Eläjad
Vl 2015 lidnan eläjiden lugu oli 197 013 ristitud. Läz 750 tuhad ristituid elädas lidnaglomeracijas 1879 km² pindal (2008).
Valdkundaline francijankel'ne L'ježan universitet (Université de Liège) radab lidnas vspäi 1817, 26,8 tuh. üläopenikoid vl 2021.
Transport
Kundaline transport om avtobusad da taksid.
Järedad jogiport (15,8 mln tonnoid vl 2007, 3. sija Evropas) i lendimport (vspäi 1990, 660 tuhad tonnoid vl 2016, 8. sija Evropas) ratas L'ježas jüguiden täht päpaloin.
Irdkosketused
Kategorii:Bel'gijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Labidostomis martensi
Labidostomis martensi om gaved' Lehtesensöjad bumbakod-sugukundaspäi (Chrysomelidae).
Amuran agj
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Agjan pälidn da kaikiš suremb lidn om Blagoveščensk.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Amuran agj om olmas vl 1932 redukun 20. päivälpäi. Vn 1948 2. päivälpäi elokud agj om erigoitnu Habarovskan randaspäi.
Amuran agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 16. päiväl kül'mkud Agjan Suiman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sil-žo vodel tal'vkun 13. päiväl da om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Pind om 361 908 km², sidä kesken mec otab kaks' koumandest. Kaikiš pidemb Amur-jogi om Kitainke röunaks. Agjan tobj pala mülüb Amur-jogen basseinha, sen znamasižed ližajoged oma Zei da Burei. Mugažo järed jogi om Selemdž pohjoižpäivnouzmas, se om Zejan ližajogi. Olökm-jogen pala jokseb lodehes, se mülüb Lenanjogen basseinha. Kaikiš suremb reskvezišt om ratud Zejan vezivaradim.
Klimat om terav kontinentaline pohjoižil mägil da mussonine suvemb. Keza om räk, tal'v om lujas vilu. Heinkun keskmäine lämuz om +19..+22 C°, vilukun kesklämuz om −22..−31 C°. Paneb sadegid 500..550 mm vodes agjan suvipoles da 900..1000 mm pohjoižmägiden pautkil. Sadeged oleldas kezal tobjimalaz (voden norman seičeme kümnendest). Kevädel lumikatken tobj pala purustub madalan nepsuden tagut.
Londuseližed varad oma kivihil', bur hil', metallad (raudkivend, vas'k, tin, kuld, äimetalližed kivendod), mouckivi, mec, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan gubernatoran da Ohjastusen pert' [[Blagoveščensk (Amuran agj)|Blagoveščenskas.]] Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Aleksandr Kozlov radab gubernatoran vs 2015 keväz'kun 25. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine Ohjastusen varaezimez' da seičeme Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu.
Amuran agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks. Konstantin Djakonov radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2013 uhokun 12. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Amuran agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, ohjandused da inspekcijad alištudas Ohjastusele.
Vl 2015 sügüz'kun 13. päiväl gubernatorad valitihe, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural 50,64% änid satusenke. Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 830 103 ristitud. Kaikutte kahtenz' eläi koumespäi om lidnalaine.
Kaik om kümne lidnad agjas, 21 lidnanvuittušt žilod da 608 küläd. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Belogorsk da Svobodnii.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 93,4%, ukrainalaižed — 2,0%, vaugedvenälaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,5%, totarlaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,2%, rahvahuden ozutandata — 1,0%.
Erased toižed igähižed rahvahad oma evenkalaižed (1481 rist., 0,18%) i jakutalaižed (449 rist., 0,05%).
Kislov Aleksandr
Aleksandr Stepanovič Kislov (Александр Степанович Кислов; sünd. 1808, Piter, Venäman imperii — kol. 1866, sigä-žo) oli venämalaine kirjutai da kelentedon professor. Oli ranu jenaral-intendantižuden arhividen pämehen, mugažo oli venäkelen opendajan Piterin kazvatuzkodin Institutas. Kirjuti severz'-se tedoradoid mineralogijan polhe, mugažo istorižid romanid.
Homaičendad
Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Piterihe Kategorii:Kolnuded Piteriš
Voiničan käzikirjutuz
thumb|right|250px|Kirjan lehtpol' Voiničan käzikirjutuz (Voynich Manuscript, Codex Voynich) om peitol'ne kirj, kudamb om kirjutadud läz 600 vot tagaze.
Kirjan avtor om tundmatoi, kel' i sen kirjamišt oma tundmatomad mugažo. Käzikirjutuz kogoneb 272 lehtpolespäi. Pergament kirjan täht om sätud 15. voz'sadan ezmäižes poles tedoidusen mödhe.
Käzikirjutuz, ezimeletaden, om kazmusiden polhe, om kuvid. Dešifruindan naprindad jätktasoiš 17. voz'sadaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Käzikirjutused Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe
Groznii
[[Fail:Районы Грозного.png|thumb|left|250px|Groznijan rajonad (uded nimitused vspäi 2021):
1. Ahmatan rajon (ende Leninan)
2. Baisanguran rajon (ende Oktäbrin)
3. Visajitan rajon (ende Staropromislovskii)
4. Šeih-Mansuran rajon (ende Tegimiden)]] Groznii (Гро́зный, Соьлжа-ГӀала «Sunž-lidn», vll 1998−2000 oficialine nimi oli Džohar, Dƶoxar) om lidn da lidnümbrik Venäman suvipäivlaskmas. Se om Čečenijan Tazovaldkundan pälidn, lidn tazovaldkundan alištusenke da kaikiš suremb lidn, Groznijan rajonan administrativine keskuz mugažo (ei mülü rajonha).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1818 Venälaižen imperijan sodavägil kuti Groznai-lidnuz (крепость Грозная) vahvištamha Venäman tobmut Kavkazan territorijal. Sen ühtes läz 20 pen't čečeništ küläd da futorad oliba muretud sodavägil nügüd'aigaižen lidnan territorijal. Žilo lidnusenno sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1869. Čečenankel'ne Соьлжа-ГӀала-nimituz jäi vajehtuseta.
Lambare
thumb|left|250px|Lidnan 28 barrio:d (2019) Lambare (mugažo guaranin kelel, Lambaré [lambaˈɾe]) om lidn Paragvain suvipäivlaskmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskuzagjaha, Asunsjonan suvine ezilidn.
Groznii
Istorii
1830-nziš vozišpäi saihe kivivoid Groznajan ümbrištos, amuntihe madališ kaivoišpäi jodogil.
Lambare
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1766. Nimituz libub guaranin kelen El'-Ambare-sanaspäi i znamoičeb «kuvahaižiden ma», sikš miše pertišt projeciruiše kukhiže. Oli Asunsjonan palaks 19. voz'sadaspäi. Ripmatoi municipalitet vspäi 1962.
Groznii
Istorii
Groznii šingotase kivivoin samižel, elektrotehnižel tegimištol (elektromehanik, avtomatižed ohjanduzsistemad), sauvondmaterialiden tegimil (punümbriradai kombinat, savičuntegim), sömtegimištol (nell' leibäntegint, konservtegim), eksperimentaližel mebel'fabrikal, omblendfabrikal, mugažo «Čečenavto»-tegim radab ezilidnas.
Lambare
Istorii
Lambare šingotase pälidnan magaduzezilidnaks. Opendusen aluzkundad i Paragvain sportklubad (jahtsport, gol'f, mäčvändod) ratas lidnas. Enamba 9 tuhad privatižid edheotandoid om registriruidud siš.
Groznii
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuses, Sunž-jogen randoil (Соьлжа / Охь-хи, Kaspijan meren bassein) da sen alangištos. Keskuz seižub 130 m korktusel valdmeren pindan päl.
Lambare
Geografijan andmused
Lidn sijadase Paragvai-jogen randal, 47 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Argentin om jogen taga.
Groznii
Geografijan andmused
Klimat om ven kontinentaline. Keza om räk da pit'k. Tal'v om pehmed, no voib panda pakaižid −20 Cel'sijan gradushasai, sikš miše nimidä ei telusta tulda pohjoižtulleile. Voden keskmäine lämuz — +10,4 C°, kezakun-elokun +21..+24 C°, tal'vkun-uhokun −1..−3 C°. Ekstremumad oma −31 C° i +41 C°. Paneb sadegid 439 mm vodes, semendkus-heinkus oleleb niid enamba (57..72 mm kus).
Lambare
Geografijan andmused
Lambare jagase 28 nomeruidud i nimitadud lidnanlaptaks (barrio:ks).
Groznii
Geografijan andmused
Groznii jagase nelläks lidnrajonaks, niiden keskes kaikutte alajagase videks territorialiž-administrativižeks ümbrikoks. Lidn om üks'jäine eländpunkt lidnümbrikos, lidnfartalad da territorii kaikenaigaižeta ristitištota mülüdas sihe.
Lambare
Geografijan andmused
Vl 2002 eläjiden lugu oli 119 795 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Groznii
Eläjad
Rahvahad (vn 2010 rahvahanlugemine, enamba 0,4%): čečenalaižed — 93,7%, venälaižed — 3,3%, kumikad — 0,5%, ingušad — 0,4%, toižed rahvahad — 1,9%, rahvahuden ozutandata — 0,2%.
Lambare
Homaičendad
Kategorii:Paragvain lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskuzagj (Paragvai)
Groznii
Eläjad
Islamine kompleks om saudud lidnas, sidä kesken järed Čečenijan südäin-pämečet' Ahmat Kadirovan nimed om letud vll 2006−2008. Ortodoksižen hristanuskondan Mikoi-arhangelan pühäpert' om avaitud.
Nell' üläopendusen aluzkundad baziruišoiš lidnas: Čečenijan valdkundaline universitet A. A. Kadirovan nimed (Ахьмад-Хьаьжин цӀарах йолу Нохчийн пачхьалкхан университет, alusenpanend 1938, om universitetaks vspäi 1971), Čečenijan valdkundaline pedagogine universitet, Venäman islamine universitet, Groznijan valdkundaline kivivoin tehnine universitet M. D. Millionščikov-akademikan nimed.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas, ned-žo ühtenzoittas tazovaldkundan eländpunktoidenke, ajeltas Kavkazan erasihe järedoihe lidnoihe. Groznii-päraudtestancii (Соьлжа-ГӀала) om lidnas vspäi 1893, ei ole ezilidnelektrojonusid.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Groznii (Pohjoine)-lendimport Ahmat-Hadži Kadirovan nimed (ГРН / GRV / URMG, Соьлжа-ГӀалин дуьненаюкъара аэропорт, 713 tuh. passažiroid vl 2021) sijadase lidnan pohjoižes. Tehtas reisid Moskvha, Piterihe, Rostovha Donal, Stambulha, Biškekha, Šardžahaze.
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * * Kategorii:Čečenijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Joudjuden kuvapatsaz
thumb|right|250px|Joudjuden kuvapatsaz Joudjuden kuvapatsaz (Statue of Liberty) vai Joudjuden muštpacaz om arhitekturine muštnik neoklassicizman stiliš. Seižub AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, Joudjuden sarel, Nju Jork-lidnan üks' mel'heižtahoišpäi. Sen täuz' nimituz om Vauktastai mail'mad joudjuz (Liberty Enlightening the World). Muštnikan kogonaine korktuz om 93 metrad man pindaspäi, sidä kesken kuvapatshan 46 metrad.
Joudjuden sar' sijadase Nju Jorkan Üläkaras, läz koumed kilometrad suvipäivlaskmha Manhetten-saren suviagjaspäi. Joudjuden saren territorii om federaližen ohjastusen al, ei mülü nimiččehe štatha.
Kuvapatsaz om AÜV:oiden rahvahaližeks muštnikaks vn 1924 redukuspäi. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gushe vspäi 1984. Muštpachan toine funkcii om majak laivoiden täht, kahtenz' kortte AÜV:oiš.
Sauvomine
Joudjuden muštnik om saudud hüvädtegijoiden aigtegoiden i rahvahan rahoišpäi. Kuvapatshan arhitektor om Güstav Eifel', skul'ptor — Frederik Ogüst Bartol'di.
Ümbrikirjutand
Kuvapatsaz om seižui muretud raudrenghil naine (joudjuden kuvastuz) hitonan kartte soba päle. Seičemesädegine venc om naižen päl. Naine tob tervačun libutadud oiktas kädes i kivišt tablut huras kädes. Tabluden «JULY IV MDCCLXXVI»-kirjutez znamoičeb valdkundan Deklaracijan ripmatomudes vahvištandan ''4. heinku 1776''-datad. Vll 1984−1986 kuvapatcaz oli alištunu restavracijale.
Muzei kuvapatshan istorijas om kuvapatshan alusen südäimes. Kaclendparangod sijadasoiš muštnikan päs. Voib sadas muzejha i parangoihesai pordhidme vai liftan abul. Vajehtihe pordhid i eskalatoroid vl 2012.
Päzund sarehe om röunatud, matknikoiden kodvind om lendimportan kodvindan kartte.
Homaičendad
Kategorii:Nju Jork Kategorii:Muštpachad kirjamišton mödhe Kategorii:Skul'pturad kirjamišton mödhe
Čaplin Čarl'z
Čarl'z «Čarli» Spenser Čaplin (Charles «Charlie» Spencer Chaplin; sünd. 16. sulaku 1889, London, Sur' Britanii — kol. 25. tal'vku 1977, Veve-lidn, Vo-kanton, Šveicarii) oli amerikaine i britanine lamanan kinon akt'or, kinoscenarist, muzikankirjutai da režissör, üks' mail'man tetabiš akt'orišpäi.
Kar'jer
Akt'or sädi mail'man kinos Čarli-kalaidajan mel'kuvad 1910-nziden voziden Kistounan kinostudijan lühüdpiduzližil fil'mil. Vspäi 1914 Čaplin oli fil'miden ičeze ühtnendanke režissöraks i scenarijan kirjutajaks, vspäi 1916 prodüsirui fil'mid, vspäi 1918 kirjuti muzikad-ki niile.
Čarli Čaplin, Meri Pikford, Duglas Ferbenks i Devid Griffit paniba United Artists-kinostudijan alust vl 1919. Čaplin om Amerikaižen Kinoakademijan premijan vn 1973 laureat, voziden 1929 i 1972 «Oskar»-arvostuzpremijan sai (andase konkursata suriš edessatusiš).
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:Suren Britanijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Šveicarijas
Baby I Need Your Love
«Baby I Need Your Love» (Raha, minei pidab sinun armastust) om saksalaižen C. C. Catch-pajatajan kudenz' pajo nelländes «Big Fun»-studijanal'bomas (1988). Ühtennimine pajonke singl, nellänz' al'bomaspäi, om pästtud vl 1989.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan sädai i singlan prodüser om Diter Bolen. Originaline pajo om änetadud sintipop-žanras.
Kategorii:C. C. Catch:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1988 pajod Kategorii:Vn 1989 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Kondopog
Kondopog (Ко́ндопо́га, Kondupohju, Kontupohja) om Venäman lidn da lidnankund Karjalan Tazovaldkundan suves. Se om Karjalan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kondopogan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1927), mülüb rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1563. Se sai lidnan statusad vl 1938. Suren sodan aigan oli okkupiruidud Suomenman sodavägil (3. kül'mku 1941 — 28. kezaku 1944).
Kondopog šingotase cellülozbumagaižel kombinatal, gidroelektrostancijal, rajonan turizman magaduzkeskuseks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan fotokuva kaimdajaspäi Lidn sijadase Änižen lodehližel randal (Kondopogan laht), 60 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Petroskoihesai om 46 km suvhe orhal, 54 km «Kol»-avtotedme vai raudtedme.
Klimat om ven meren klimatan pirdoidenke. Paneb sadegid 580 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (60..85 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (20..30 mm kus).
Lidnankundan londuseližed varad oma mramor, raudkivend, šebin', lete, kala, reskvezi.
Eläjad
Vl 1939 lidnan eläjiden lugu oli 13 374 ristituid. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 32 987 ristituid. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36..37 tuhad eläjid vll 1989−2001 (37 400 rist. vl 1992). Vl 2018 lidnan ristitišt oli 30 299 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma olmas lidnas: Pühän Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' (saudihe vll 2004−2009), Sündun Sretenjan jumalanpert' (om letud vll 1994−1995 tehnižen sauvusen sijas), Kaikiden Pühämehiden časoun' (2001).
Petroskoin mectehnižen tehnikuman Kondopogan palakund (edel 2019. vot Kondopogan tehnikum) i Olimpižen varan valdkundaline škol oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Lidnankundan pämez' om sen Nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Dmitrii Zacepin (reduku 2018 — reduku 2022). Valerii Anhimov radoi lidnan administracijan pämehen vll 2009−2018. Sid' likvidiruihe lidnan administracijad, rajonan tobmuz tegeb sen velgusidme.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnad * Kategorii:Änine
Vikingad
thumb|right|250px|Vikingoiden laivad amukeskaigaižel miniatüral Vikingad (amuižnorv. víkingar, vikinger, vikinger, Víkingar, vikingar) oliba amukeskaigaižed skandinavižed merimatkadajad, hö eliba 8.-11. voz'sadoil. Mehed tehliba merimänendoid Evropan pohjoižpäivnouzmha (Biarmii) i Pohjoižafrikha, ujuiba Pohjoižamerikan randištonnoks (Vinland).
Vikingoiden heimoiden kodima om nügüdläižiden Danijan, Norvegijan i Ročinman territorijad. Hö ei tekoi feodalizmad völ, eliba roduil. Oliba paganičuil päiči harvoiš mehiš. Ristitišton liig i näl'g vediba vikingoid verhiže maihe.
Päivlaskmaižen Evropan purtked mainitadas vikingoid normannad-nimitusenke (Normanni). Venäs vikingad oliba tutabad kuti varägad. Skandinavijan purtkiš viking-sana oli negativižeks i znamoiči sociališt nägust, verhiden maiden anastandan processad, torguindan erineden. Islandijan sagad nimitadas vikingoikš piratoid da röstajid, verenhimoičijoid mehid.
Lugedas, miše vikingoiden aig vedihe vozil 789−1066. Heiden istorii jäi läz dokumentoita, sikš miše Skandinavijan rahvahiden kirjkel' om formiruinus vaiše hristanuskondan tulendan jäl'ghe vikingoiden aigan lopus. Suline sagad-žanr andab erast-se mel'kuvad vikingoiden elos, no sätihe i kirjutihe sagoid äjan möhemba tobjan palan. Araban purtkiš om tedoid 9.-11. voz'sadan Venän vikingoiš.
Homaičendad
Kategorii:Evropan istorii
Frolovo
Frolovo (Фро́лово) om Venäman lidn da lidnümbrik Volgogradan agjan keskuzpalas. Se om Frolovon rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Ližinskii-futoraks (Лыжинский, Ližin-kanzannimen mödhe) vl 1859, i Frolov-futoraks kahtes kilometras sišpäi. Vozil 1868−1871 saudihe raudted Caricinhasai läz nenid futorid, nimitihe stancijad jogen mödhe (Arčad, nüg. Arčed). Žilo stancijanno šingotaškanzi, lähižiden futoriden elo mugažo, i niiden territorii ühtenzoitihe aigan mändes. Nimitaškanzihe Frolovo vai Frolovskii-futor 20. voz'sadaspäi. Vl 1936 futor sai lidnan statusad, vl 1976 kätihe sidä lidnaks agjan alištusenke.
Frolovon ižandusen päsarakod oma sömtegimišt, sauvond, raudteižandusen i gazanveimen kohenduz da holituz, sauvondmaterialiden pästand (lämuzizoläcii i metalližkonstrukcijad), kivivoin, londuseližen gazan i mouckiven samine, mugažo terasen valamižtegim radab. «Sebruz»-gazanveimen kompressorstancii om läz lidnad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Arčed-jogen randoil (Арчеда́, Medvedic-jogen hura ližajogi, Donan hurapol'ne bassein), 110 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Don-jogehesai om 30 km suvhe, Volgogradhasai — 145 km suvipäivnouzmha avtotedme. Lähembaine lidn om Mihailovk 50 km lodeheze.
Frolovo om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 39 449 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 43 400 eläjad vozil 1996−1998.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma olmas lidnas: Sündun Jumalannägundan päjumalanpert' (om letud vodele 2009), kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd.
Frolovon biznesan kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Arčed-raudtestancii sijadase lidnan keskuzpalas. «Kaspii»-avtote (R-22 vai E119, Moskv — Astrahan') ümbärdab lidnad päivlaskmas.
Araban Ühtenzoittud Emiratad
Araban Ühtenzoittud Emiratad (lühenduz: AÜE) vai Araban Ühtenzoittud Valdkundad (الإمارات العربية المتحدة Davlat al-Imārāt al-‘Arabīja al-Muttaḥida) om valdkund Azijan suvipäivlaskmas. Pälidn om Abu Dabi.
Istorii
Vn 1971 2. päiväl tal'vkud AÜE tedištoitihe ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Voziden 1974−1975 krizisan aigan ližaduihe kivivoin arvoid, i se abuti udele valdkundale šingotadas.
Valdkundan Konstitucii om vahvištadud vl 1971, toihe kohendusid sihe kahesa kerdad, nügüd' vn 2009 versii om väges.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Araban Ühtenzoittud Emiratoiden topografine kart. AÜE oma mavaldkundröunoiš Omananke päivnouzmas (röunan piduz — 609 km), Saudan Arabijanke suves da päivlaskmas (457 km). Ühthine röun kuivmadme — 1066 km. Om meriröunoid Kataranke päivlaskmas da Irananke pohjoižes. AÜE:oiden pohjoižed randad lainištab Indižen valdmeren Persijan laht. Ühthine randanpird — 1318 km.
Mir
«Mir»-tärtuses voib olda kaks' erazvuittušt hamad: spekulätivine da materialine; materiališt Mirud kuctas astronomižeks Miruks (vai, harvemba, Metagalaktikaks).
Erasišti lugedas, miše om olmas kuverz'-se mirud (n. k. leveduzpirdaižed mail'mad), nece gipotetišt miruiden kundad kuctas Mul'timiruks. thumb|center|1000px| Masštaboiden ijerarhii mirus: [[Päiväižen sistem|Päiväižsistem — Päiväižen ümbrišt — Maidten alagrupp — Sijaline grupp — Sijaline üläkogoduz. ]]
Araban Ühtenzoittud Emiratad
Geografijan andmused
Klimat om tropine letetazangišton, räk kuiv vodes läbi. Paneb sadegid 100 millimetrhasai vodes, voib olda kül'mkuspäi semendkuhusai. Halad oleskeldas lujas harvoin, tal'vkun-uhokun päivän lämuz om +20..+30 C°. Letetorokad oleldas.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da londuseline gaz, toižed varad — letked, keitandsol.
Politine sistem
Ohjandusen form om federativine absolütine monarhii. Valdkundan pä om kollegialine organ — Ühtištusen Ülänevondkund. Emiratoiden pämehed oma sen ühtnijoikš (7 mest). Kivivoin varoiden suruz märičeb emiratoiden politižen valatoitusen. Abu Dabin emir radab prezidentan, Dubain emir — päministran. Prezident paneb päministrad radsijha.
Parlament om üks'kodine Federaline Nacionaline Nevondkund (المجلس الوطني الإتحادي‎ al'-Madžlis al'-Vatani al'-Ittihadi) 40 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb sen 20 ühtnijad videks vodeks, valičijoiden kollegii änestab toižid kahtkümned.
Radonoigendai tobmuz om Ministrišt (Ministriden Nevondkund, مجلس الوزراء‎ Madžlis Alvuzara).
Araban Ühtenzoittud Valdkundoiden prezident om Halifa ibn Zaid al'-Nahajan vs 2004 kül'mkun 3. päiväspäi. Päministr om Mohammed ibn Rašid al'-Maktum vs 2006 vilukun 5. päiväspäi. Federaližen Nacionaližen Nevondkundan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 3. päiväl redukud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Araban Ühtenzoittud Emiratoiden administrativiž-territorialine jagand.
AÜE jagasoiš seičemeks nimitadud pälidnoiden mödhe emirataks (إمارات imarat, üks'lugu — إمارة imara): Abu Dabi (85% territorijad), Adžman, Dubai (kaikiš suremb ristitišton mödhe), El' Fudžair, Ras El' Haim, Šardž, Umm El' Kaivain. Niišpäi kaikutte om absolütine monarhii.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli läz 4,8 millionad ristituid. Vl 2014 5 628 805 ristitud elihe valdkundas. ÜRO:n arvoindan mödhe, vn 2014 heinkul nell' videndest kaikiš eläjišpäi oliba immigrantoikš, ühthine ristitišt (sidä kesken kaikenaigaine) oli 9 445 624 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2005): islamanuskojad (oficialine religii) — 76%, hristanuskojad — 9%, toižed uskojad — 15% (induistad i buddistad päpaloin).
Lidnad-millionerad (surembaspäi penembha): Dubai, Abu Dabi (pälidn), Šardž. Vl 2008 oli kahesa lidnad enamba mi 100 tuh. ristitištonke Emiratoiš.
Ižanduz
Emiratoiden päeksport om kivivoi (48%), diamantad (10%, toštmižeksport), kuld (6%, toštmižeksport); toine eksport — nozoltadud londuseline gaz (5%), alüminii (2%), raud (1%), turbolikutimed (1%), polietilen (1%), rogosahar (1%).
Viktorii (järv)
thumb|right|250px|Viktorii-järven fotokuva kaimdajaspäi Viktorii (Lake Victoria, 'Nnalubaale, Njanza, mugažo Nam Lolve i Ukereve toižil sijaližil kelil) om Afrikan kaikiš suremb järv da koumanz' surtte reskveden järv mail'mas pindan mödhe.
Britanine Džon Henning Spik-matkadai avaiži järved evropalaižile vl 1858 i nimiti Viktoria-kunigaznaižen mödhe.
Ümbrikirjutand
Järv sündui antropogenan keskes, läz üht millionad vozid tagaz. Sijadase ekvatoran pirdal, Päivnouzmafrikan platforman tektonižes alangos, koumen valdkundan territorijal: Kenii (pen' pala), Tanzanii, Ugand. Om vezivaradimen režimas vspäi 1954, konz Ouen Fols-gidroelektrostancii (nüg. Nalubaale) radaškanzi Vauktan Nilan joginiškal.
Randanpird om koverikaz. Randad oma madalad sodunuded, suvipäivlaskmas korktad kall'oikahad. Znamasižed lahted: Vinam (Kavirondo), Spik, Smit-Saund.
Viktorii mülüb Nilan basseinha. Kaikiš znamasižemb langenii jogi om Kager (Kagera), Vauged Nil jokseb järvespäi.
Kävutand
Kalanpüdand (enamba sadad kalan erikod, äjad oma endemikad) i laivoidenlikund oma šingotadud järvel.
Nened järedad portad ratas randoil: Mvanz, Bukob (Tanzanii), Entebbe (Kampalan ezilidn), Džindž (Ugand), Kisumu (Kenii).
Ühthižed andmused
Kaik om 84 sart järves 6000 km² ühthiženke pindanke, kaikiš suremb om Ukereve-sar' järven suvipäivnouzmas.
Homaičendad
Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Kenijan järved Kategorii:Tanzanijan järved Kategorii:Ugandan järved
Vereščagino
Vereščagino (Верещагино, Верещагина) om Venäman lidn da lidnankund Permin randan päivlaskmas. Se om Vereščaginon rajonan administrativine keskuz (vspäi 1924).
Dionis
thumb|right|225px|Dionisan kuvapatsaz [[Jusupovan pert'kulu Moikal|Jusupovan pert'kulus]] Dionis (Διόνυσος / Διώνυσος Dionisos), Vakhos, Bahus (Βάκχος, Bacchus) — amuižgrekan mifologijas om noremb olimpalaižiš jumaloišpäi. Hän om kazvišton, vinmarjankazvatusen, vinantehmižen, londusen tegimištvägiden, hengaitesen da religiozižen ekstazan jumal.
Vereščagino
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1898 Očerskai-raudtestancijaks, sid' Voznesenskai-raudtestancii (станция Вознесенская) «Moskv — Vladivostok»-jonol. Vl 1904 Vasilii Vereščagin-pirdai-batalist seižutihe siš Venä-Japonižhe sodaha ajaden, hänen oiktastuseks udesnimitihe-ki stancijad vn 1915 30. päiväl sulakud da volostin keskusen mödhe. Vereščagino-žilo sai lidnan statusad vn 1942 19. päiväl kezakud.
Vereščagino šingotase transportan holitusen edheotandoil. Järedad edheotandad ratas: kalorifertegim, raudbetontegim, trikotažine fabrik i plastikpakuitesen tegim.
Dionis
Riman mifologijas Dionisan analog om Liber.
Vereščagino
Geografijan andmused
Lidn sijadase 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Raudte läbitab lidnad suvespäi pohjoižhe. Matkad Permišpäi om 90 km päivlaskmha orhal vai 130 km avtotedme. Lähembaine lidn om Očor 24 km suvhe orhal vai avtotedme.
Dionis
Homaičendad
Kategorii:Amuižgrekan jumalad Kategorii:Jumalad kirjamišton mödhe Kategorii:Mifologižed personažad kirjamišton mödhe
Vereščagino
Geografijan andmused
Kuz' küläd, üks' žilo da koume muite eländpunktad mülüdas lidnankundha Vereščaginon ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 156 ristitud, lidnankundan — 23 397 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24..25 tuh. eläjad vll 1989−2001 (25 200 rist. vl 2001). Vl 2017 kaik 22 194 ristitud elihe lidnas i 23 432 ristitud kaikes lidnankundas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Permin randan lidnad *
Grekanma
Grekanma (Ελλάδα, Elláda), täuz' oficialine nimi — Grekanman Tazovaldkund (Ελληνική Δημοκρατία, Ellīnikī́ Dīmokratía), om valdkund Evropan i sen Balkanan pol'saren suves, Adriatikan, Ionižen meren da Keskmeren randoil. Afinad oma sen pälidn, ned oma Grekanman kaikiš suremb lidn.
Valdkund om PAKO:n ühtnii vspäi 1952 (vozil 1974−1980 oli lähtnu sišpäi), vspäi 1981 om EÜ:n ühtnijan.
Istorii
Grekanman territorii lugese Päivlaskmman civilizacijan auguks. Amuižen Grekanman i Vizantijan imperijan kul'tur levini Keskmeren randoidme. Vn 1821 25. päiväl keväz'kud Grekanma tedištoiti ripmatomut Ottomanan imperijaspäi i sai sidä vl 1830 voziden 1821−1829 Päzutandsodan jäl'ghe.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Σύνταγμα της Ελλάδας, Sintagma tis Elladas) oli olmas vspäi 1822. Jäl'gmäine 13nz' lugul Konstitucii om väges vs 1975 kezakun 11. päiväspäi voziden 1986, 2001 da 2008 znamasižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Grekanman topografine kart Grekanmal om mavaldkundröunoid Albanijanke lodehes (röunan piduz — 212 km), Pohjoižmakedonijan Tazovaldkundanke (234 km) da Bolgarijanke (472 km) pohjoižes, Turcijanke pohjoižpäivnouzmas (192 km). Ühthine röunoiden piduz om 1110 km. Valdkundan pind — 131 597 km², sidä kesken kahten tuhan saren pind — 25 100 km² (valdkundan territorijan läz videndest). Sen randad lainištadas Keskmeren mered: päivlaskmaižed — Adriatik da Ionine, suvižed — Kritan da Livijan, päivnouzmaižed — Egeine da Frakine. Ühthine randanpird om 13 676 km.
Grekanma om mägikaz ma. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Olimp-mägen Mitikas-mägenpä (2917 m). Pened tazangištod oma elänzoittud tihedašti. Lujad manrehkaidused oleldas valdkundan territorijal.
Politine sistem
thumb|right|250px|Grekanman parlamentan pert' [[Afinad|Afiniš]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Próedros ti̱s Elli̱nikí̱s Di̱mokratías). Parlamentan ühtnijad valitas händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Prezident om armijan päkäsknik. Hän voib käta käskusid tagaze parlamentha toštkaclendan täht.
Parlament (Βουλή των Ελλήνων, Voulí ton Ellínon) om üks'kodine. Kaik rahvaz valičeb sen 300 ühtnijad kerdan nelläs vodes. Parlamentan tobmuden partijan lider kändase päministraks.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Grekanman administrativiž-territorialine jagand.
Grekanma jagase 13 agjaks (üks'lugu περιφέρεια, periféreia). Agjad alajagasoiš 74 agjan ühtnikha (üks'lugu περιφερειακή ενότητα, perifereiakí enótita), niiden kontinentröunoid enččikš nomoikš (54 nomad oliba Grekanman päühtnikoiš edel 2011 vot) jättihe vajehtuseta paksumba kaiked. Agjan ühtnikad jagasoiš 325 municipaližhe ühtnikha (üks'lugu δήμος, dímos). Periferijad oma seičemen decentraliziruidud administracijan (äilugu αποκεντρωμένες διοικήσεις, apokentroménes dioikíseis) ohjandusen al. Üks'jäine avtonomii — pühä Afon-mägi grekižes Makedonijas. Kaik administrativižed ühtnikad oma ičeohjandusen al.
Eläjad
Grekanmas elädas grekalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 10 775 557 ristitud, vn 2018 heinkus — 10 761 523 ristitud. Eläjiden 99% kodikel' om grekan kel'.
Rahvahad (2011): grekalaižed — 91,6%, albanijalaižed — 4,4%, toižed rahvahad — 4,0%.