cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Odense
Istorii
Eländpunkt oigenzi ičeze voz'tuhad vl 1988. Mainitase ezmäižen kerdan vn 988 keväz'kun kirjeižes saksan Otton III-imperatoraspäi, han andoi oiktusid Odensele i lähižile žiloile. Odense kandihe erigoittud Gamburgaspäi eparhijan keskuseks sil-žo vodel. Vikingad sädiba äiluguižid varmitesid jogiden randoidme, miše kaita lidnan anastajid vaste meren polespäi. Lugetihe Odensed znamasižeks lidnaks vodel 1070. Pühän Marian jumalanpert' om saudud 12. voz'sadan lopus. Toižed znamasižed pühäpertid oma Pühän Joannan jumalanpert' jumalankodinke i letud 13. voz'sadan lopus Pühän Kanutan päjumalanpert' (Kanut IV oli vikingoiden jäl'gmäižen kunigahan). Lidn oli Odensen ümbrikon keskusen vhesai 1970. Sid' Odensen kund om sätud, i lidn oli Fünen ümbrikon keskusen vll 1970−2007.
Odense šingotase järedal Odense Steel Shipyard-verfil, turizmal (pühäpertid, zoopark), elektrotehnižil edheotandoil, oluden tehmižel, söndtavaroiden pakuitesel, radsoban pästandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Fün-saren keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas, Odense-jogen randal, 13 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Odense-fjord i port sil (Odense Havn) oma pohjoižhe. Matkad Kopenhagenhasai om 167 km pohjoižpäivnouzmha, Orhushasai om 144 km pohjoižhe avtoteidme.
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +8,4 C°, kezakun-elokun +15..+17 C°, tal'vkun-keväz'kun +1..+3 C°. Ekstremumad oma −21,6 C° i +33,6 C°. Paneb sadegid 561 mm vodes, enamba sügüz'kus-redukus (57..58 mm kus), vähemba uhokus (30 mm) i sulakus (32 mm).
Kundan pind om 305,6 km².
Eläjad
Ristitišt ületi 100 tuhad eläjid Toižen mail'man sodan aigan. Vl 2010 lidnan ristitišt oli 166 305 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaiken kundan ristitišt om 205 978 eläjad (2022, nellänz' valdkundas), agjan seičemendez.
Odensen universitet oli olmas vll 1964−1998. Mülütihe sidä udhe Suvidanijan universitetha (Syddansk Universitet / SDU). Kaik 29,6 tuhad üläopenikoid om siš (2016), päine kampus sijadase Odenses.
Irdkosketused
Kategorii:Danijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvidanii
Rabarbar
Rabarbar (Rheum) om järedoiden äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim. Läz 20 erikod, mülütadas Grečanvuiččed-sugukundha.
Ümbrikirjutand
Jurišt om sanged. Manpäline pala om üks'vozne. Järedad sor'meliž-labasižed vai piižed lehtesed kazdas jurespäi. Seikh lopiše löstkekahal änikusel. Änikod oleskeldas vauktad vai vihandan polhe, harvoin ruzad vai sandal'žed.
Änikoičend lopib arvokahiden lehtesiden kazvandad. Äikerdoičese semnil vai čokvezoil. Plod om pähkmut.
Kävutand
Ottas erasiden erikoiden jurid zelläks, ned mülütadas hrizofan-glikozidad.
Lumi
thumb|right|250px|Lumi [[Arhangel'skan agjan taigas]] Lumi om atmosferižiden sadegiden toižend, kudamb kogoneb jän kristalloišpäi.
Ümbrikirjutand
Kaikenaigaine lumikate om tal'ven tarbhaine atribut. Lumi tuleb lumenlähtendoil i vezipurun kondensacijal (hala). Kogoneb lumuzišpäi paksumba kaiked, mugažo lumisurin oleleb.
Znamoitas lunt toižendoid nenil parametroil: hel'pkiden form, kogodamižen piguz i formad man pindal, lumikate. Lumikatken harakteristikad oma sanktuz, lämuz, veden lugumär, vahvuz.
Kävutand
Verez lumi om hüvä lämuzizoläcii, pidab äi likumatont il'mad, sen tagut lumen muju om vauged. Kävutadas lumiapakoid pordaigaližiden pertiden sauvondan täht (oz., iglu). Lumi tegese märgaks da sulab 0 C° lämudel, dai sen korktemba. Ei oleskele lunt ekvatorialižes, subekvatorialižes i tropižes vöiš.
Pandas laudoid pöudoiden veril rividen nägul tal'vaigaks, miše kaita sadegid maižandusen täht.
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed sadeged
Gaz
thumb|250px|Azotan dioksid-gaz ([[Azotan hapanduz (IV)|NO2)]]
Gaz (gas, sündui χάος / «haos»-sanaspäi) om substancijan agregatine olend, kudamban molekuloiden, atomiden, ioniden sidod oma välläd lujas. Ližaks, nened heneged likudas gazas hotkas lujas.
Gazad oma lujas levitadud londuses, mail'mas, enamba kaiked plazman (ioniziruidud gaz) nägus. Erasti lugetas gazaks mugažo elementarižiden henegiden ühtmut (fotoniden, elektroniden). Gazad voidas valuda i vastustadas deformacijale nozoluziden kartte, no gazoil ei oleskele fiksiruidud mülüd, ned täuttas kaiked mülüd i oma pindata. Man atmosferan gaz pidase gravitacijan vägel.
Ičendad
Gazoiden tobjan palan kaclend om koverikaz, vai ei voi kacelta ristitun mujandoil ladimita. Ümbrikirjutadas gazoid nenil fizižil harakteristikoil: painuz, mülü, henegiden lugumär (mol' himijas), lämuz.
Realine gaz nahodib lujas idealižhe gazha tobjan palan, se om ülälämbitadud puru (üks'fazine olend). Ku voib säta nozolut vai kovad hibjad gazaspäi, ka nimitadas sidä puruks (kaks'fazine olend). Nozoluden kändand gazaks nimitase «purustuz» i sen tagaprocess — «kondensacii», kovan hibjan gazaks — «sublimacii» i sen tagaprocess — «ištutamine».
Realine gaz om hüvä lämuzizoläcii. Ioniziruidud gaz i vilugoittud märitud temperaturhasai gaz vedadas elektrust hüvin.
Homaičendad
Kategorii:Himii
Kaste
thumb|right|250px|Kastken tippuižed [[heinäs]] Kaste om atmosferižiden sadegiden form, kudamb tegese man pindha, kazmusihe, avtomobilihe da toižihe kaluihe. Se om vezipurun kondensat, nozolan veden tippud vilugoittud objektoil. Oleleb ehtoidme, öidme i homendesidme (homenckaste).
Päiväižen laskman jäl'ghe man pind vilugoičese teravas lämuzsädegoičendan tagut. Kajoz taivaz i pindad lujanke lämuzsädegoičendanke (kazmused) abutadas kastken lanktendale, hein kändase märgaks.
Kastken luja sädand tegese tropikoiš, kus nepsuz man pindan päl om znamasine, äi vezipurud. Kaste om reskveden tarbhaine purde suvižil letetazangištoil. Tippud ühtenzoittas da lanktas maha juriden päle.
Paneb halad lämuzil alemb mi nol' Cel'sijan gradusad. Kastepunkt om il'man necenke relätiviženke nepsudenke lämuz, konz vezipurun küllästamine linneb täudeks.
Kirov (Kalugan agj)
Kirov (Ки́ров) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Kalugan agjan suvipäivlaskmas. Se om agjan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Kirovan rajonan administrativine keskuz.
Kaste
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed sadeged Kategorii:Vezi
Armastusen tippud
«Armastusen tippud» (Gotita de amor) om meksikaine TV-serial dram-žanras, om tetab Čabelita-nimenke Azijan erasiš tahondoiš. Se om vn 1978 braziližen serialan (Pingo de gente) rimeik.
Kirov (Kalugan agj)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1744 kuti Pesočnenskii Tegim-žilo (Песочненский Завод) sauvomha da holitamha kaugedraudan valamižtegint. Vl 1752 kahtenz' mugoine tegim radaškanzi Bolvan mödvedhe, vspäi 1839 se pästi tošt produkcijad — fajansižid astjoid sijaližes vauktas savespäi. Kändihe Pesočn'-radnikžiloks (посёлок Песочня) vn 1925 kül'mkus. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1936 19. päiväl vilukud, nevondkundaližen Sergei Kirov-šingotajan muštoks. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (4. reduku 1941 — 11. viluku 1942).
Armastusen tippud
Kaik om 75 epizodad serialas. Se om üks'sezonine, läksi ekranoile Meksikan Televisa-verkos, vn 1998 elokuspäi kül'mkuhusai.
Kirov (Kalugan agj)
Istorii
Kirov šingotase sauvondporcellanan, keramikan i astjoiden tegimel, sauvondmaterialiden pästandal (pertinsauvondan kombinat, raudbetonkonstrukcijoiden tegim), sömtegimištol (liha- i leibkombinatad), mugažo omblendfabrik radab.
Armastusen tippud
Irdkosketused
Kategorii:Meksikan TV-serialad Kategorii:TV-serialad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1998 serialad Kategorii:TV-serialad ispanijan kelel
Kirov (Kalugan agj)
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas, Bolv-jogen (Болва́ 213 km pitte) kahten vezivaradimen i Pesočn'-jogen randoil (Песочня, Bolvan ližajogi, Desnan hurapol'ne bassein), 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kalughasai om 138 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 176 km avtotel vai 170 km raudtel. Lähembaine lidn om Lüdinovo 24 km suvhe orhal vai 29 km teidme. Fajansovai-sol'mraudtestancii radab vspäi 1934 «Väz'm — Bränsk»-keskustal, se om lidnan päivnouzmaižeks röunaks. «Suhiniči — Roslavl'»-keskust läbitab lidnan pohjošt mugažo.
Kirov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt, jagase koumeks mikrorajonaks: Ülärajon, Alarajon i Fajansovai-raudtestancijan. Lidnankundan pind — 47,41 km², lidnan — 36,48 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 15 313 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 882 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40 700 eläjad vl 1996. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Aleksandr Nevalaižen päjumalanpert' i kuz' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,6%, toižed rahvahad — 2,4%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Kirovan industrialiž-pedagogine kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad *
Brazilia
Brazilia (Brasília [bɾaˈziʎɐ]) om Brazilijan administrativine pälidn. Se om Pälidnan federaližen ümbrikon keskuz, nellänz' surtte lidn valdkundas eläjiden lugun mödhe.
Vn 2014 Mail'man futbolčempionatan i vn 2016 Kezaližiden Olimpižiden vändoiden erased futbolvändod mäniba neciš lidnas.
Istorii
Vn 1891 Brazilijan uz' Konstitucii mainitihe uden pälidnan sijan — savannan 14 tuh. km² tuhas kilometras mererandaspäi. Valitihe sijad edahan olijoiš keskusišpäi šingotamha territorijad, mugažo sodameletusišpäi. Olnu vspäi 1955 prezidentaks Žuselinu Kubiček sädi käsköid sauvomha ut pälidnad da avaita sidä hänen tobmuden vižvoččen strokun aigan. Vl 1956 vahvištihe Lusio Kostan «lipkaine»-koncepcijad, sid' vl 1957 5550 ristitud projektiruihe lidnad. Kaik 60 tuhad radnikoid (kandangus) sauvoiba lidnad 41 kud vozil 1956−1960. Vn 1960 21. sulaku lugese alusenpanendan dataks da lidnan avaiduseks, sid' sirdihe valdkundan pälidnad Braziliaha Riospäi.
Brazilia šingotase pälidnan funkcijoil, sauvondal, mecan ümbriradmižel, sömtegimištol, zelliden pästandal, reciklingan kompanijoil, telekommunikacijoiden i vizualižen čomamahton sarakoil, poligrafijal i programholitusen tehmižel, bankingal i finansižil holitišil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Brazilijan keskusen suvipäivnouzmas Brazilijan mägitazangištol, 1000..1200 m korktusil, 1141 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pälidn seižub Paranoa-vezivaradimen randoil 80 km pitte (pind 40 km²), ümbärdab sidä.
Klimat om subekvatorialine. Voden keskmäine lämuz om +20,6 C°, čurazund kuidme neciš znamoicendaspäi om koumhe Cel'sijan gradushasai. Heinkun lämuz om +18,3 C°, sügüz'kun-sulakun +20,9..+21,7 C°. Ekstremumad oma +0,1 C° i +39,9 C°. Paneb sadegid 1540 mm vodes, om kaht sezonad: kuiv (semendku-sügüz'ku, 10..55 mm kuidme) da neps (reduku-keväz'ku, 170..245 mm kus).
Vn 1988 valdkundan Konstitucijan mödhe, ei ole municipalitetoid federaližes ümbrikos de jure, no lugetas Brazilijad lidnaks todeks.
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 469 489 ristitud, hot' lidnan projektiruidud ristitišt oli vaiše 400 tuh. eläjid. Vl 2007 läz 3,5 mln ristituid elihe Brazilian lidnaglomeracijas (nellänz' surtte valdkundas), sihe mülütadas jo lähižiden štatoiden-ki paloid.
Vl 2011 kaikiš suremb KSP ühthe henghe Brazilijas oli neciš lidnas (US$25,062). Kaik KSP oli R$133,4 mlrd (US$64,1 mlrd), nece oli läz Vaugedvenäman surtte.
Openduz
Üläopendusen valdkundaližed aluzkundad:
Lupin koumanz' (fil'm)
«Lupin koumanz'» (ルパン三世 Rupan sansei, Lupin the 3rd) om vn 2014 japonine torafil'm. Nece fil'm om sätud ühtennimižiden mangan (ezmäine pala om pästtud vll 1967−1969) da animen mödhe.
Brazilia
Openduz
Privatižed aluzkundad:
Lupin koumanz' (fil'm)
Fil'mdand mäni vn 2013 redukus-tal'vkus Japonijan, Honkongan (Kitai), Singapuran i Fillipinoiden territorijoil, no tobjimalaz (kaks' kud) oli Tailandas.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2014 fil'mad Kategorii:Fil'mad japonan kelel
Brazilia
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks. Vspäi 2001 metropoliten radab lidnas (vspäi 2010 om kaks' jonod, 24 stancijad, 42,4 km raudted). Mugažo vspäi 2010 saudas kebnmetron jonoid (vspäi 2014 om kaks' jonod).
Rahvahidenkeskeine civiline Brazilia-lendimport Žuselinu Kubiček-prezidentan nimed (BSB / SBBR, 16,7 mln passažiroid vl 2019, heišpäi rahvahidenkeskeižil reisil 617 tuh.) sijadase 11 km suvhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Brazilijadme tobjimalaz, mugažo Suviamerikan maihe, AÜV:oihe i Lissabonha.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Federaline ümbrik (Brazilii)
Kirilline kirjamišt
Kirilline kirjamišt (vai kirillic) om kirjutandsistem, kudamb om heimos grekan kirjamištonke da glagolicanke. thumb|420px|[[Venän kel'|Venäkelen nügüd'aigaine kirilline kirjamišt]]
Kirjamišt om sätud Kirillal i Mefodijal Evropan suvipäivnouzmas 9. voz'sadal, nimitase Kirillan nimel.
Kirilližen kirjamišton kävutand vepsän kirjkeles
1930-nziden voziden kahtendes poles «Krasnoje Šoltozero»-lehtez lähtli pordon aigad vepsänkel'židenke materialoidenke, ka paindihe niid kirilližel (venälaižel) kirjamištol.
Vl 1991 pästtihe Petroskoihe abekirj vepsän kelen pohjoižpaginal. Se kirjutihe mugažo kirilližel kirjamištol. Nece naprind jäi läz jäl'gusita (kacu Nikolai Abramovan vn 2013 Оять-ёген рандал...-runokogodust i VKontakte-verkon vepsän gruppiden kommentarijoid). Nügüd' kaik vepsänkel'žed kirjad Karjalas paindas latinan kirjamištol.
Orokalaižed
thumb|right|250px|Oroklaižed (Uil'ta) Japonijan tobmuden aigan, fotokuva om tehtud edel 1945. vot. Orokalaižed (orok.: ульта / уйльта, ороки) oma igähine rahvaz Venäman Edahaižes Päivnouzmas.
Vn 1897 rahvahanlugemine löuzi 749 orokalašt. Nügüdläine lugu om läz 400 ristitud (2002), sidä kesken koume nelländest elädas Sahalinan agjas (Poronaisk i Noglikin rajon). Rahvahan keled oma orokan da venän keled.
Venäman imperijas, Japonijas i nevondkundaližen aigan rahvahan päradmižed oliba pedranvodind da kalapüdo. Eliba čumas tal'vel i but'kaižes kezaaigan. Uskoihe londusen rahkoihe. Nügüd'aigan rahvahan ezitajiden tobj pala ei veda verolišt elonmahtod.
Homaičendad
Kategorii:Venäman rahvahad Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižen igähižed rahvahad
Zaozörnii
Zaozörnii (Заозёрный) om Venäman lidn da lidnankund Krasnojarskan randan suvipäivnouzmas. Se om Ribnojen rajonan administrativine keskuz, mülüb sihe vspäi 2008.
Istorii
Ende evenkalaižiden da Jenisein kirgizlaižiden žilo oli olmas lidnan sijas. Vl 1694 löuzihe keitandsolan purtkid da saudihe tegint samha sidä.
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vn 1776 elokul kuti Troicko-Zaozörnai-slabad (слобода Троицко-Заозёрная) samha loštkivid pühäpertiden iknoiden täht, nimitihe Stroican Turuhanskan jumalankodin — külän uman pidajan mödhe. 19. voz'sadal külä oli tetab villän torguindkeskuseks. Zaozörnii-radnikžilo sai lidnan statusad vn 1948 13. päiväl redukud.
Zaozörnii šingotase raudtestancijal, maidtegimel i Vizir-mebel'fabrikal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Barg-jogen randal (Барга, Jenisein oigedpol'ne bassein), 210 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnojarskhasai om 120 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad — Borodino 15 km suvipäivnouzmha avtotedme i Zelenogorsk 20 km pohjoižhe avtotedme. Transsiban Zaozörnai-raudtestancii (Заозёрная) om saudud lidnan suves.
Zaozörnii om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 681 ristitud. Kaik 10 286 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 34 724 ristitud vl 1959, Borodinon erištundan jäl'ghe vn 1981 kezal (sil aigal 12 tuhad eläjid) — 15..16 tuhad ristitud vhesai 1996.
Ortodoksižen hristanuskondan Ioann-jumalantedomehen jumalanpert' om avaitud vl 2000.
Krasnojarskan juridižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' om Jurii Miklin (sügüz'ku 2013 — kül'mku 2018).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad *
Mägi
thumb|right|250px|Sur' [[Ararat-mägi (relätivine korktuz om 4365 m), Armenijaspäi kacten]] thumb|right|250px|[[Demavand-mägi tal'vel (Iran)]] Mägi om reljefan pozitivine form. Se om izoliruidud ümbrišton libutez tazon tahondan päl vai pä mägitahondas (mägenpä). Mägel om nägubid pautkid da agj.
Kaikuččel mägel om kaks' korktust: absolütine (meren tazopindanke rindataden) i relätivine (ümbärdajan tahondan mödhe). Kaikiš korktemb Man mägi om Džomolungm (8848 m ü.m.t.). Ku libuda vastmägehe, ka tegese vilumb da närakomb, klimatižed vöned vajehtadas toine toižen jäl'ghe.
Mägiden mikroreljefan elementad oma mägenpäd, mägenagjad, pautked, ülämäneged, mägialangištod, mägiharjad, jäžomad i morenreljef (jäžoman lähtendan jäl'ghe).
Klassifikacii
Mägenpäiden harakteran mödhe jagadas niid gruppikš: pikanvuiččed, platonvuiččed, kumplonvuiččed da toižed. Vedenalaižiden mägiden päd tegesoiš erasti sarikš. Erištadas tektonodenudacionižid i vulkanižid mägid sündundan mödhe.
Jagadas mägid korktusen mödhe:
Mäged i ristit
Mägiden ristitišt om harvemb mi reljefan alembil formil i mägitazangištoil, vilumb klimat i jüged transportine ühtenzoituz oma sen süikš. Elon arvoimižed mägiden pautkil oma jügedamb, tarbhaitas vahvembad tervhust.
Mägisistemad sättujita ülämänegita vedadas erižiden etnosiden sädandannoks hätken izoläcijan tagut.
Ozoitez
Ivoi itkeb mägen päs (tohuz palab).
Homaičendad
Kategorii:Reljefan formad Kategorii:Geografižed terminad
Ford Genri
Genri Ford (Henry Ford; sünd. 30. heinku 1863 läz Detroitad, Mičigan, AÜV — kol. 07. sulaku 1947 Dirbornas, Mičigan, AÜV) oli amerikaine tegimištonmez', inžener-melestegii, avtotegimiden pidai kaiked mail'madme.
Fordan lozungan oli «avto kaikiden täht» — hänen tegim pästli kaikiš odvambid avtoid. Fordan «Ford Motor Company»-kompanii radab nügüd'-ki.
Genri Ford zavodi ezmäižen kävutada konvejerad. Konvejer oli kävutadud edel-ki Fordad, no vaiše hänen tegimiš se radaškanzi kommertižidenke satusidenke. Fordan «Minun elo i minun satused»-kirj om klassine säduz radon tedoorganizacijas.
Biografii
Tuleban aigan edheotai oli sündnu emigrantoiden Irlandijaspäi kanzha, Uil'jam Ford i Mari Ford oliba hänen kazvatajad. Pereh eli fermal läz Detroitad. Kuz'toštkümnevozne Genri läksi kodišpäi radamha Detroitas. Vll 1891−1899 mez' radnikoiči inženeran-mehanikan i päinženeran «Edisonan elektrižes kompanijas» (Edison Illuminating Company).
Vl 1893 Ford konstruirui ičeze ezmäšt avtod joudal. Vll 1899−1902 mez' pidi «Detroitan avtoiden kompanijad» toižidenke valdoičijoidenke. Oli erižmelid heidenke, i vl 1903 melestegii pani ičeze kompanijan alust (Ford Motor Company). Edheotandan ezmäine model' oli Ford A. Kompanii sai tetabut Ford T-modelin pästandanke. Konvejeran kävutand oli ezmäine suriden kaluiden tehmižen sferas, se laski lüheta avton ühthekeradamižen aigad kahthe kerdha.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden edheotajad Kategorii:Melestegijad Kategorii:Ford Kategorii:AÜV:oiden tegimištonmehed Kategorii:Edheotajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Mičiganha Kategorii:Kolnuded Mičiganas
Daniilan kirj
thumb|right|250px|Daniilan vastuz carile vai Daniil levoiden rovas, britanižen [[Braiton Rivjer-voimujupirdajan vn 1890 kuva, reprint vn 1892 kirjpästandas]] Daniilan kirj (דָּנִיֵּאל Daniel' , Δανιὴλ Daniil, Danielis, Книга пророка Даниила) om evrejan Tanah-biblijan 9. kirj Ktuvim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 27. kirj.
Kirj om sätud Daniil-endustajal (eli 7.-6. voz'sadoil EME) vai möhemba, 2. voz'sadal EME. Original om kirjutadud evrejan i aramejan kelil, kanonitomad ližadused — amuižgrekan kelel.
Daniil-endustajan kirj jagase kahteks palaks: istorine (1.-6. jagused) i endustused (6.-12. jagused). Koumanz' pala (13. i 14. jagused) ei mülü kanonha. Ezmäine pala starinoičeb endustajan elos da Vavilonan i Midiiž-Persijan car'kundoiden aigtegoiš, kudambihe endustai sebranikoidenke ühtni. Kahtendes palas om anttud Daniilale nägudesid Judejan i paginikoiden car'kundoiden ozahudes, ned endustused valatoitiba evrejalaižiden istorijha.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Lumenlähtend
thumb|right|250px|[[Piterin ird lumenlähtendan jäl'ghe]] Lumenlähtend om lumen lanktendan näguz pil'višpäi.
Lumenlähtendan hätkeližuz om tagaproporcijas sen intensivižusenke tobjimalaz. Ku kova tullei puhub ühtenaigašti, ka se om tuho (uho).
Lujad lumenlähtendad sätas übusid da pudotesid teil, muretas elektrojonoiden veimid i sauvusiden katusid. Lumen sur' lugumär mägiden pautkil vedab lumilaskmidennoks. Keväzline lumenlähtend voib kucta plodkul'turoiden änikoiden pölištust i maižanduzsatusen kadondad.
Harakteristikad
Lumenlähtendan palaižed oleldas kuivad, nepsad (tarttas kaluile) i märgad (sulatas iškten).
Ku ei ole toižid sännägusid (sumeg), ka nägubuz man pindanno om 4..10 km vällen i 1..3 km venon lumenlähtendan aigan, penemb mi tuha metrad tihedas lumenlähtendas.
Homaičendad
Kategorii:Lumi
Kirkjubajarklöistür
Kirkjubajarklöistür (Kirkjubæjarklaustur [ˈcʰɪr̥cʏˌˈpaiːjarˌˈkʰlœistʏr̥] «jumalanpert' + ferm + jumalankodin südäitanaz», sijaline lühenduz om Klaustur) om külä Islandijan suves. Mülüb Suvižen agjan Skaftaurhreppür-kundha (6946 km², läz 500 eläjad), sen kaikiš suremb eländpunkt.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1186. Külä mülüb turistoiden popularižihe matkoihe čoman londusen tagut.
Külä sijadase avtotel Vik-žilospäi, kudamb om kaikiš suvemb valdkundas. Matkad Reikjavik-pälidnhasai om 190 km päivlaskmha.
Eläjad
Vl 2011 kaikenaigaižiden elajiden lugu oli 120 ristitud.
Bankan palakund i počt, supermarket i avtotäutandstancii ratas küläs, ned holitadas ümbärdajiden fermoiden-ki eläjid.
Irdkosketused
Kategorii:Islandijan küläd Kategorii:Suvine agj (Islandii)
Vehkoi
thumb|left|250px|Sündun Raštvoiden jumalanpert' vn 2018 kezakus — kul'turjäl'gusen objekt Vehkoi (Вехручей, Vehkaoja) om vepsän külä Venäman Karjalan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas, sen Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Mülüb Šoutjärven vepsän küläkundha.
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 16. voz'sadal.
Külä sijadase Änižen suvipäivlaskmaižel randpolel. Matkad küläkundan Šoutjärv'-keskusespäi om kahesa kilometrad lodeheze «Petroskoi — Vitegr»-avtotekeskustadme.
Eläjad
Vl 1905 kaik 158 ristitud elihe Vehkojas. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe külän eläjiden lugu oli 84 ristitud. Vl 2013 külän kaikenaigaine ristitišt oli 77 eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma letud küläs: Sündun Raštvoiden kivine jumalanpert' (om saudud vll 1912−1915, om kaičenus paloin i ei ole väges) i phh. Pedran da Pavlan puine časoun' (saudihe vll 2010−2014).
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vepsän küläd Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan rajonas
Viflejem
Viflejem (בֵּית לֶחֶם‎ Beit Lehem «leibän kodi», بيت لحم Bait Lahm «lihan kodi») om Izrailin lidn Palestinas.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud läz 1400. vot EME. Biblijan mödhe, lidn om David-carin i Hristan sündundan sija. Vanh lidn om kaičenus hüvin, läz vit tuhad eläjid om siš. Znamasine avraamižiden religijoiden täht Rahilin kaumuz sijadase pohjoiženno tulendanno Viflejemha.
Viflejem šingotase sijaližiden dekorativižiden tegesiden torguindal i turizmal (kaks' millionad matkadajid vodes, 30 adivpertid, 300 käzitöiden radhonust), tekstil'tegimištol, sömtegimištol (makaronad, konditerižed tegesed), sauvondmaterialiden pästandal (mramoran i toižiden kividen samine), himižel tegimištol (mujud, plastik, räzin, zelläd).
Geografijan andmused
Lidn sijadase 10 km suvhe Jerusaliman keskusespäi, röunatab senke. Levitase 775 m ü.m.t. keskmäižel korktusel (38 m korktemba mi Jerusalim), Judejan mägiden pautkil.
Eläjad
Vl 2007 lidnan eläjiden lugu oli 25 266 ristitud. Heiden tobj pala om islamanuskojad, enambuses lidnas vn 1967 rahvahanlugemižen aigaspäi (sil sigal otiba 54%, 7 790 ristitud, kaik eläjid oli 14 439). Hristanuskojiden kund otab kümnendest-videndest ristitištos. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', 22 453 eläjad oli vl 1961. Läz 100 tuh. ristituid om ezilidnoidenke (2017).
Bohtar
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud oazisha 1.-3. voz'sadoil meiden erad Kušanan car'kundan aigan. Lidn oli muretud lujas rahvahanikoiden sodan aigan vll 1992−1997.
Lidn om udesnimitadud vn 2018 20. päiväl vilukud, edel nimitihe sidä Kurgan-Tübe (Қурғонтеппа).
Geografijan andmused
Bohtar sijadase Vahš-jogen oazisan keskuses (Amudarjan üks' kahtes joginiškaspäi), 428 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dušanbe-pälidnhasai om 100 km pohjoižhe.
Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 101 600 ristitud. Kaik 266 300 ristitud elädas ezilidnoidenke (2018).
Nene üläopendusen aluzkundad ratas lidnas: Valdkundaline universitet Nosir Husravan nimed (vspäi 1978), Tadžikistanan energetikan institut (2006).
Lendai alamalaine
thumbnail|right|250px|«Lendai alamalaine» (pirdai — Čarl'z Templ Diks) thumbnail|right|250px|«Lendai alamalaine» „[[Kariban meren piratad“-fil'maspäi. Se om tipine laivan mahtuz kinos.]] «Lendai alamalaine» („De Vliegende Hollander“, „The Flying Dutchman“) om legendine näguzpurehlaiv, kudamb ei voi ujuda randha, i kudambale pidab igäks kalaita meredme.
Veron mödhe, ristutud nähtas «Lendajad alamalaišt» edahanpäi, erasti vauvasen oreolan ümbrištos. Konz «Alamalaine» vasttab toižen astjan, sen mez'kund naprib andmaha tedotusid ristituiden kal't ičeze heimolaižile (om tetpas, miše hö koliba rištan). Merenlegendiden mödhe, vasttuz necen laivanke tob goräd.
Se om čomamahton populärine objekt.
Kacu mugažo
Kategorii:Lidnalaižed legendad Kategorii:Legendad kirjamišton mödhe Kategorii:Fantastižed astijad da laivad Kategorii:Näguzlaivad Kategorii:Soiverdused
Isaijan kirj
thumb|right|250px|Isaijan nägund [[Vavilonan murenduses (Is. 13:1-22). Francižen Güstav Dore-pirdajan gravür Doré's English Bible-kirjas, 1866.]] Isaijan kirj (יְשַׁעְיָהוּ Iešaja, Ἠσαΐας Hsaias, Isaiae, Книга пророка Исаии) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan 23. Vanhan Zavetan kirj.
Kirj kogoneb 66 jagusespäi. Originalan 1−39 jagused oma sätud Isaija-endustajal 8. voz'sadan EME lopus. Jagused 40−66 mainitadas 6.-5. voz'sadoiden aigtegoiš.
Homaičendad
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Olhav
thumb|right|250px|Olhavanjogen nägu [[Sur' Uz'lidn|Sures Uz'lidnas]] Olhav vai Olhavanjogi (Волхов, Olhavanjoki / Olhava) om jogi Venäman Evropan palan lodehes, Uz'lidnan da Leningradan agjoiš.
Ühthižed andmused
Piduz om läz 224 kilometrad. Basseinan pind — 80 200 km² (61% — Uz'lidnan agj, 21% — Pskovan agj, 10% — Tverin agj i 8% Leningradan agj). Keskmäine veden valu suhištos — 593 m³/s. Jädub kül'mkun lopuspäi sulakun aughusai.
Znamasižed ližajoged (mödvedhe): oiktad — Višer, Pčouž, Oskui; hurad — Kerest', Tigod.
Lidnad jogen randoil (mödvedhe): Sur' Uz'lidn, Kiriši, Volhov, Uz' Ladog. Čudovo sijadase Kerest'-ližajogel.
Ümbrikirjutand
Olhav om üks'jäine läksii Il'mjärvespäi jogi, augotase Sures Uz'lidnas 18,1 m ü.m.t. korktusel. Jokseb Il'mjärveveren alangišton kal't i lankteb Ladogha läz Uz' Ladog-lidnad 5,1 m ü.m.t. korktusel.
Jogi sättub laivoiden ujumaha kaikiš pidustoiš. Olhav voib seišta vai joksta tagaz severz'-se päiväd sättujiš arvoimižiš: madal tazopind Il'mjärves i sur'vezi ližajogiden tahondoiš.
Kävutand
Volhovan GES om saudud alajoksmuses. Jogi kävutase erazvuiččiden laivoiden likundan täht. Kalan äi erikod eläb joges, ka se om kalanikoiden joudan sijaduz.
Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Uz'lidnan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Kirišin rajon Kategorii:Volhovan rajon Kategorii:Il'mjärv Kategorii:Ladog
Eht
thumb|right|250px|Eht [[Kohtusel'g-küläs (Karjalan Tazovaldkund)]] Eht om aigan keskust, mändud jäl'ges päiväd da ön edes.
Necen aigan Päiväine sabustab gorizontad da zavodiše tikahtuz; nece rippub voz'aigaspäi i sikš libub erazvuiččiš časuiš.
Ehtha sidodud vepsän muštatišed
Kategorii:Päivez
Stol'berg Kaarlo Juho
Kaarlo Juho Stol'berg (Kaarlo Juho Ståhlberg [ˈkɑːrlo ˈjuho ˈstoːlbæri], Carl Johan Ståhlberg [kɑːrl ˈjuːhɑn ˈstoːlbærj]; sünd. 28. viluku 1865, Suomussalmi, Suomenman Sur' ruhtinazkund, Venäman imperii — kol. 22. sügüz'ku 1952, Hel'sinki, Suomenma) oli Suomenman Tazovaldkundan ezmäižen prezidentan (1919, 26. heinku — 1925, 2. keväz'ku), ročin augotižlibundanke.
Biografii
Tuleban aigan politikanmez' oli sündnu pastoran kanzha. Zavodi opendust Laht-lidnan keskškolas, no pereh sirdi Ouluhu tatan surman jäl'ghe jügedan rahaolendan tagut. Vl 1889 Kaarlo Juho sai oiktusen bakalavran arvod opendusen jäl'ghe Aleksandr-imperatoran universitetas (Hel'sinki), siš-žo vaumiči doktoranturad vl 1893 i kändihe docentaks jäl'ghižel vodel. Molembiden oiktusiden tedodoktor. Vll 1908−1918 oli universitetan administrativižen oiktusen professoran Hel'sinkiš.
Vll 1898−1903 mez' radoi Suomenman senatan sekretarin, vll 1914−1915 — parlamentan ezimehen. Vl 1917 oli Konstitucižen Nevondkundan ezimehen, sen aluzkundan pämet oli valdkundaližen sisteman sädand sanuden ripmatomut Suomenman täht. Prezidentan strokun jäl'ghe Stol'berg oli otnus politikha elon lophusai, ühtni prezidentan valičendoihe kandidataks kaks' kerdad.
Kanz
Mez' oli naižiš vspäi 1893, oti Irena Väl'bergad akaks (Hedvig Irene Wåhlberg), sündutihe kuz' last naimiželos: Kaarlo (1894–1977), Aino (1895–1974), Elli (1899–1986), Aune (1901–1967), Juho (1907–1973), i Küllikki (Kyllikki, 1908–1994).
Vl 1917 Irena-ak koli, i Stol'berg oli naižiš kahten kerdan vspäi 1920, Ester-kirjutai da pedagog oli hänen ak (1870–1950, Ester Ståhlberg, neiččel Elfving, ezmäižen lähtendan mehele jäl'ghe Hällström). Ester oli Suomenman Ezmäižen Emändan.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Suomenman prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Vašington (lidn)
Vašington (anglijan kelel: Washington, D.C. [ˈwɑʃɪŋtən ˌdiː ˌsiː]) om Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden pälidn. Oficialine nimi om Kolumbijan federaline ümbrik. Se om ičenaine territorii, kudamb ei mülü toižihe štatoihe.
Lidnan deviz om (latinan kelel): Justitia Omnibus (Justice for All, «Oigedsudind kaikiden täht»).
Lidnan nimed
Lidn sai ičeze nimen ezmäižen Ühtenzoittud Štatoiden prezidentan Džordž Vašingtonan mödhe. Vodespäi 1871 Vašington, Džordžtaun da toižed rajonad oma ühtenzoittud Kolumbijan federaližhe ümbrikho (anglijan kelel: District of Columbia, lühüdas: D.C.). Amerikalaižed tobjimalaz kuctas paginas lidnan «Di-Si»:kš vai «Vašington Di-Si»:kš, miše erištada lidnad ühtennimižes štataspäi AÜV:oiden lodehel.
Istorii
Vašingtonan augonpanendan dat om 1791 voz'.
Geografii
Vašington sijadase AÜV:oiden pohjoižpäivnouzmas, 53 kilometras Atlantižen valdmeren randištospäi. Lidnan sijaduz om Potomak-jogen pohjoižrandal, sil om röunad Virginii-štatanke suvipäivlaskmal da Merilend-štatanke kaikil toižil polilpäi. Puištod ottas lidnan videndest, saum vezid om kümnendez (18 nellikkilometrad).
Klimat om subtropine neps. Heinkun keskmäine lämuz om +26,6 C°, vilukun — +2,2 C°. Paneb sadegid 1010 mm vodes (67..101 mm kuidme).
Ristitišt
Kaikiš suremb ristitišt oli 1950-ndel vodel, 802 178 eläjad. Sid' ristitud sirdaškanziba ezilidnoihe, i vl 2010 kaikenaigaižiden eläjiden lugu oli 601 723 ristitud lidnan röunoiden südäimes. Köläidimenvuičcen migracijan taguiči ezilidnoišpäi ristitišt sureneb muupäivin ühthe millionhasai. Vl 2017 Vašingtonan lidnaglomeracijan eläjiden lugu om 6,1 millionad ristituid (kudenz' surtte AÜV:oiš).
Eläjad religijan mödhe (vl 2000): hristanuskojad — 58,1% (katolikad, baptistad), islamanuskojad — 10,6%, judaizman uskojad — 4,5%, toižiden religijoiden polestajad i religijatomad — 26,8%.
Tobmuz
Vs 2015 vilukun 2. päiväspäi Müriel Elizabet Bauzer radab 8. lidnan pämehen. Nece naine vajehti endišt Vinsent Grei-pämest.
Valdkundan koumen tobmuden oksiden ezitaikundad sijadasoiš Vašingtonas, sidä kesken AÜV:oiden prezidentan rezidencii (Vauged Pert') om, mugažo rahvahaližen znamoičendan muzejad da muštpachad. Mail'man bankan, Rahvahidenkeskeižen valütfondan, Amerikan valdkundoiden organizacijan (AVO), Amerikoidenkeskeižen bankan da Panamerikaižen tervudenorganizacijan päfaterad oma lidnas.
Transport
Koume lendimportad om läz lidnad, kaikid niid kävutadas tazomäras:
Lidnan nägud
center|750px|thumb| Vašingtonan monumentan panoram.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad * Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad
Tuho
thumb|right|250px|«Tuhod vastha», German Kaufman-vanhemban kuva (1808−1889)
Tuho (vai uho) om londuseline näguz atmosferas, libutadud man pindaspäi lumen sirdand koval tulleil.
Voib nähta lumesišt piikoipimedust edel tuhod i sen jäl'ghe, konz tullein piguz om pen'. Tuho voib jäda ülähäks i ei sadas man pindhasai, mugomid tuhoid ei mülügoi oficialižihe meteokartoile. Pölütorok lumenke om tuhon analogaks i oleleb tal'vaigan viluiš tahondoiš lumisadegiden vajagudenke.
Intensivižuz
Nägusen intensivižuz rippub lumenvalun pigudespäi i turbulentižusespäi, lumenlähtendan pigudespäi, lumen paloiden formas da surudespäi, il'man nepsudespäi i lämudespäi. Lugetas nenid tuhon toižendoid lumen sirdandan mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Atmosferižed nägused Kategorii:Lumi
Jefremov (lidn)
Jefremov (Ефре́мов) om Venäman lidn Tulan agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jefremovan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 1630-nzil vozil kuti pen' Jefremovskai-külä. Puine lidnuz oli saudud senno Mihail Födorovič-carin käskön mödhe vl 1637, muretihe lidnusen hudroid seinid 1680-nzil vozil. Sen aigan eländpunkt mainitase kuti Ofremovan (Afremovan) lidneihut (Офремова (Афремова) городище), möhemba Ofremov vai Afremov (ven. Офремов, Афремов). Jefremov sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1719 vai vl 1777. Šingotihe villän kazvatandal da torguindal. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (20. kül'mku — 13. tal'vku 1941). Jefremov alištui agjan tobmudele oikti vll 1951−2006.
Jefremov šingotase koumel himižel tegimel (sintetižen kaučukan, rikmuiktusen, biohimine — sötmižližadused), kazmusiden mikrobiologižiden kaičendabutusiden tegimel i sömtegimištol (leibtegim, maidkombinat, amerikaižen «Cargill»-kompanijan glükozan da patokan kombinat).
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon päivlaskmas, Čoma Meč-jogen hural randal (Краси́вая Меча́ 244 km pitte, Donan oiged ližajogi), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Lipeckan agjhasai om 10 km suvhe orhal. Matkad Tulhasai om 121 km pohjoižhe orhal, 143 km avtotel vai 166 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Dankov (Lipeckan agj) 71 km päivnouzmha orhal, 78 km avtotedme vai 140 km raudtedme, i Jelec (Lipeckan agj) 64 km suvhe orhal, 72 km avtotedme vai 81 km raudtedme.
Jefremov-raudtestancii radab lidnan päivnouzmas «Tul — Jelec»-keskustal vspäi 1874. «Don»-avtote (M4-trass) mäneb 6..10 km päivnouzmha lidnaspäi, ühtenzoitase senke kahtel sarakol.
Eläjad
Vl 1897 lidnan ristitišt oli 9 tuhad eläjid, vl 1939 — 26 708 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 42 350 ristitud, lidnümbrikon koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 51..58 tuhad eläjid vll 1973−2001 (58 tuh. rist. vll 1986−1987). Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman «Pölištunuziden aznoičend»-jumalaižen päjumalanpert' (om saudud vll 1990−1996), kuz' jumalanpertid i nell' časounäd oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Jefremovan himiž-tehnologine tehnikum i Räzanin medicinižen universitetan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tulan agjan lidnad *
Pokrov (lidn, Venäma)
Pokrov (Покро́в «kate» vai «kaičend») om Venäman lidn Vladimiran agjan päivlaskmas. Mülüb Petuškan rajonha lidnankundaks, sen kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1506 kuti külä läz Antonii Pokrovskijan jumalankodid. Vozil 1678−79 se sai partiarhan Pokrovskoje-külä-nimed. Pokrovskijan jumalankodi oli olmas vhesai 1711, tühjitadud. Vspäi 1778 külä tegihe lidnaks nügüdläiženke nimenke.
Pokrovan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (järed šokoladfabrik i pränikoiden tehmine), biopreparatoiden i raudbetontegesiden pästand, mugažo juvelirine i elektromehanine tegimed ratas, omblendfabrik om olmas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šitkanjogen randal (lankteb Vol'ganjogehe) vides kilometras Kläz'man randaspäi, sen hural randpolel, 125 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pokrov om ümbärtud penil järvil da pedaimecoil. Matkad Petuškad-lidnhasai om 18 km päivnouzmha, Vladimirhasai — 81 km päivnouzmha. Lähembaižed järedad lidnad sijadasoiš Moskvan agjas: Jegor'jevsk 60 km suvhe orhal, Orehovo-Zujevo 20 km suvipäivlaskmha i Noginsk 45 km päivlaskmha orhal.
Pokrov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 17 756 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om 17..18 tuhad eläjid vozil 2010−2017.
Socialiž-gumanitarine kolledž (Pokrov) om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnan Administracijan pämez' om Oleg Kotrov vn 2018 heinkuspäi.
Transport
Federaline «Volg»-avtote (M7) läbitab lidnad. Avtobusstancii radab trassan teverel.
Pokrov-raudtestancii sijadase nelläs kilometras suvipäivnouzmha lidnan keskusespäi «Moskv — Vladimir»-raudtekeskustal.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vladimiran agjan lidnad Kategorii:Petuškan rajon
Evro
thumbnail|right|350px|Evron banknotad da monetad Evro (€) om üks' mail'manvalütoišpäi, kudambad kävutadas EÜ:s. Vajehti EKÜ:d 1:1 rindatuses vn 1999 vilukuspäi. Evro personaližmaksuikš om olmas vn 2002 vilukuspäi.
Ühtes evros om sada evrocentad. Valütkod om EUR. Valütan regulätor om Evropine Keskuzbank.
Kahtenz' valüt mail'mas levigandusen mödhe AÜV:oiden dollaran jäl'ghe, evro oti läz koumandest SWIFT-maksmižsistemas vl 2014.
EÜ:n ühtnijad
Bolgarii i Romanii planiruidas kävutada evrod üks'jäižeks valütaks vspäi 2024.
Effektad ühthižen valütan tondaspäi
Evron tondan ližad oma sidodud valütkursoihe riskoiden olmatomuz, mitte kebnenzoitab investicijoid valdkundoiden-ühtnijoiden keskes, i evrozonan finansoiden torgusiden vastustelendmaht krizisan statjas. Toižed pozitivižed effektad oma arvoiden tazostuz i konkurentine refinansiruind.
Kaičijoiden ičeze valütad valdkundoiden melen mödhe, evron tond voib sirta ližoid toižihe maihe, se azj poleneb socialižid programid.
Irdkosketused
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Evropan Ühtištuz
Sent Pol (lidn, Minnesot, AÜV)
Sent Pol (Saint Paul [ˌseɪnt ˈpɔːl], lüh. angl. St. Paul) om AÜV:oiden lidn, Minnesot-štatan pälidn sen alusenpanendan aigaspäi (kuti territorii — vspäi 1849), sen kahtenz' surtte lidn. Lidn om konurbacijas Minneapolisanke, ned ühtes oma tetabad kuti «kaks'jäižed-lidnad» (angl. Twin cities). niiden aglomeracii otab kudendentoštkümnenden sijan AÜV:oiš ristitišton lugun mödhe (3,4 mln vl 2014).
Lidn om punümbriradmižen da himižen tegimišton keskuz, mugažo järedan maižanduzrajonan keskuz.
Istorii
Vl 1805 amerikaižen armijan Zebulon Paik-oficer osti tarh 400 km² pindal indejalaižil Mississipi-jogen molembil randoil sauvomha fortad. Vl 1819 Snelling-lidnuz oli saudud. Sid' pagenijad Francižes Kanadaspäi zavottihe sirtas sihe. Vl 1841 Lüsjen Gal'ter-pap' Kvebekaspäi sauvoi časounäd Ph. Pauloin nimel nimitadud. Časounän mödhe žilod udesnimitihe-ki. Sent Pol-žilo sai lidnan oficiališt statusad vl 1854 keväz'kun 4. päiväl, sil-žo vodel kapitolii oli saudud.
1860-nzil vozil Sent Pol oli röunaks civilizuidud Amerikan Päivnouzman da Mecpäivlaskmpolen keskes.
Geografijan andmused
Sent Pol sijadase štatan päivnouzmas. Se om štatan kahtenz' surtte lidn. Minnesotan kaikiš suremb Minneapolis-lidn sijadase päivlaskmpolehe pälidnaspäi.
Lidn seižub jogiden da järviden keskes 214 metrad keskmäižel korktusel, sijadase Mississipi-jogen hural randal, sen ühthejoksmusel Minnesot-jogenke.
Klimat om kontinentaline. Kaks'jäižid-lidnoiden aglomeracii om kaikiš vilumb sija AÜV:oiden aglomeracijoiden keskes enamba mi 500 tuh. eläjidenke. Vodenkeskeine lämuz om +7,6°C. Vilukun kesklämuz om -9°C, heinkun — +23°C. Paneb sadegid 827 mm vodes. Tal'v om kuiv (72 mm), keza om vihmakaz (350 mm).
Sent Pol alajagase 17 administrativižhe ümbrikho (angl. planning district), vai 15 istorižhe lidnanlaptha (angl. neighborhood).
Ižanduz
3M- da Ecolab-mail'mkompanijoiden päfaterad sijadase lidnas.
Transport
Avtobusad da kiruhlidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline «Minneapolis/Sent Pol»-lendimport (MSP) sijadase 16 kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Kanadha, Meksikha, Japonijha da Paivlaskmaižen Evropan maihe, mugažo AÜV:oiden südäimes.
Irdkosketused
Kategorii:Minnesotan lidnad Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Suomenkel'ne Vikipedii
thumb|right|150px|Suomenkel'žen Vikipedijan logotip Suomenkel'ne Vikipedii (ičeze nimituz: Suomenkielinen Wikipedia) om joudai enciklopedii suomen kelel, Vikipedijan suomenkel'ne jaguz latinan kirjamišton pohjal.
Se jaguz om avaitud 2002-nden voden 21. päiväl uhokud.
Nügüdläine kirjutusiden lugu om (vn 2023  1. päivän), süvüz —.
Suomen kelen Vikivajehnik zavodihe vn 2004 2. päiväl semendkud.
Irdkosketused
Kategorii:Vikipedijad Kategorii:Suomen kel'
Točiro Ojama
Točiro Ojama (大山トチロー Ōjama Točirō) om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, kosmine merirazbainik. Ezmäižen kerdan hän ozutihe Gun Frontier-mangas (1972). Maju Ojaman tat.
Tuho (znamoičendad)
Tuho voib znamoita:
Osijan kirj
thumb|right|250px|Osija i [[Gomer, vn 1372 Biblijan francižen «Bible Historiale»-kändusen lehtpol'. Kuvan tegii om tundmatoi.]] Osijan kirj (הוֹשֵׁעַ Hošea, Ὡσηὲ Osie, Osee, Книга пророка Осии) om evrejan Tanah-biblijan kirj Neviim-jagusespäi i hristanuskondan Vanhan Zavetan 28. kirj.
Original om sätud evrejan kelel läz 750. vot EME, tegii om Osija-endustai. Kirjutandan sija om Samarii. Kirj kogoneb 14 jagusespäi.
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Il'mjärv
thumb|right|250px|Il'mjärven i [[Olhavan bassein]] thumb|right|250px|Il'mjärven nägu läz [[Sur' Uz'lidn|Suren Uz'lidnan randad]] Il'mjärv (Ильмень [ˈilʲmʲɪnʲ], nimi Venäs Илмерь, Ilmajärvi, Ilmjärv) om reskveden järv Venäman Uz'lidnan agjan päivlaskmas. Järv mülüb Baltijan meren basseinha. Voib ümbärta kaiked järved avtotedme.
Ühthižed andmused
Järven keskmäine pind om 982 nellikkilometrad, se vajehtab 733..2090 km² röunoiš, kaikiš penemb oleskeleb keväz'kus, kaikiš suremb semendkus. Veden mülü om 2,85..12 km³. Sur'veden aigan järv levitase päivlaskmha, pohjoižhe i päivnouzmha äjikš kilometrikš. Il'mjärven alangišt mülütab järved. Vezišton järgeližed suruded oma 45 x 35 kilometrad.
Ümbrikirjutand
Il'mjärven randad oma alangoikahad sodunuded päpaloin, ližajogiden suhištoidenke, om äi lapakoid sarid luhtoiš. Lodehline rand om kukhikaz. Suvirandan relätivižed korktused oma znamasižed, 16 metrhasai. Randad oma kattud segoitadud mecal.
Znamasižed Mstanjogi, Lovat' da Šelon' lanktas Il'mjärvhe. Kaik om läz 50 ližajoged. Järven bassein levigandeb Uz'lidnan (päpaloin), Pskovan i Tverin agjoiš, Lovat'-jogi zavodiše Vaugedvenämas. Üks'jäine Olhav jokseb Il'mjärvespäi pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha i ühtenzoitab Ladoganke.
Nügüd'aigan järv nimadub. Järven vezi om pakuižen mujun organižiden substancijoiden tagut.
Il'mjärven pind oli severz'-se kerdoid suremb ende. Tahondan geologine libund laski zavodida järven ümbrišton elänzoitandad viž tuhad vozid tagaz, kiviaigaspäi. Sur' Uz'lidn šingotase järven pohjoižčoganno.
Kategorii:Venäman järved Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Uz'lidnan agjan geografii
Kristiinankaupunki
Kristiinankaupunki (mugažo suomen kelel, suomen virkand: [ˈkristiːnɑŋˌkɑu̯puŋki], Kristinestad [krɪsˈtîːnɛˌstɑːd], sijaline ročin virkand: [krisˈtiːneˌstɑːd]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Pohjanma-agjan videnz' lidnankund kudespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Külä sai lidnan oiktusid vl 1649, nimitihe Ročinman Kristina-kunigaznaižen (eli vll 1626–1689) mödhe. Mülütihe koumed küläkundad Kristiinankaupunkihe vl 1973: Lapväärtti, Siipüü (Siipyy) i Tiukk (Tiukka).
Kristiinankaupunki šingotase tegimištoližen mašiništon pästandal, kartohkan kazvatandal (27 km² vl 2009) i čipsoiden tehmižel sišpäi, mugažo turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suves, Botnižen lahten merikaran randoil. Matkad agjan Vas-keskushesai om 92 km pohjoižhe orhal vai 101 km avtol, Hel'sinki-pälidnhasai om 302 km suvipäivnouzmha orhal vai 344 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Kaskinen 15 km lodeheze orhal vai 30 km avtotedme, i Närpes 22 km pohjoižhe orhal vai 31 km avtol.
Vl 2020 lidnankundan pind — 1678,98 km², sidä kesken kuivma 683,04 km², vezi i sokaz tahond ottas 14,50 km², meri om 981,44 km².
Eläjad
Vl 1980 lidnan eläjiden lugu oli 9 043 ristitud, vl 2010 — 7 157 ristitud. Municipalitetan kaikiš suremb ristitišt oli 9 081 eläjad vl 1985. Kaks' ristitud koumespäi elädas lidnankundan keskuses.
Kodikel' (2016): suomen kel' — 40,9%, ročin kel' — 55,1%, toižed keled — 4,0%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjanma
Zelenogorsk (Krasnojarskan rand)
Zelenogorsk (Зеленого́рск) om Venäman sauptud lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipalan päivnouzmas.
Istorii
Ezmässai Ust'-Barg-žilo (посёлок Усть-Барга) mainitase vl 1920, nimitihe sijaližen penen jogen mödhe. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1956 kuti Zaozörnii-13, sid' Krasnojarsk-45 uranan küllästamižfabrikan («elektrohimine tegim») da Krasnojarskan GRES-2 sauvomižen ühtes. Vspäi 1988 pästtas uranad AES:oiden täht vaiše.
Zelenogorsk šingotase metalltegesiden i plastikprofilän edheotandoil, leibtegimel i mebel'fabrikal mugažo. «Sibvolokno»-tegim om okaidud.