cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istorijanedeline kund
Kirjkel' sündui erazvuiččil rahvahil erazvuiččen aigan, ka äjile kul'turoile ei voi kävutada istorijanedeline-terminad, vai sen el'genduz i aigkeskust oma toižed, mi kaikel ristitkundal. Sen paloin, edelkolumbižen Amerikan pordhišt om toine Evrazijan i Afrikan rindataden. Järgeline pordhišt om kiviaig (ala-, kesk- i üläpaleolit; mezolit, neolit), bronzaig (ezmäižiden kirjutadud purtkiden libund), raudaig.
Ristitud eliba istorijanedeližkundaližel järgendusel. Eziauguižed tobmuden institutoiden formad i ičtazvedandan velgusižed normad formiruihe ristitkundan istorijanedeližel pordhal. Politižen tobmuden i valdkundaližiden institutoiden olmatomuz harakterizuib sidä pordast. Sen aigan socialižed normad oliba verod, verotegod i tabud. Pord edel religijad oli ristitkundal, sid' vägevad kul'tad šingotihe, no ei olend völ niiden radnikoičijoid.
Tanzanii
Tanzanii, oficialižikš — Tanzanijan Ühtenzoittud Tazovaldkund (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, United Republic of Tanzania), om valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Sen pälidn om Dodom. Käskusenandajan da radonoigendajan tombuziden päaluskundad sijadase sigä. Verazmaiden sur'oigenduzkundad da bankad sijadase toižes, vanhas (1993-vodhesai) pälidnas, Dar Es Salamas.
Istorii
Vozil 1961 da 1963 Tanzanijan erazvuiččed palad tedištotiba ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Tanzanii-nimi om saudud sana, se om tehtud enččiden kolonijoiden kahtes nimespäi: Tanganjik da Zanzibar. Niišpäi, mugažo Pemb-saren ühtes, vn 1964 26. päiväl sulakud sädihe-ki Tanzanijad.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Tanzanijan topografine kart Tanzanii röunatab Kenijan da Ugandanke pohjoižes, Ruandan, Burundin da Kongon Demokratižen Tazovaldkundanke päivlaskmas, Zambijan, Malavin da Mozambikanke suves. Indižen valdmeren randpol' om man päivnouzmas. Randanpird om 1424 km pitte.
Mägitazangištod oma enambuses valdkundan pindal. Kaikiš korktemb Afrikan čokkoim sijadase Kenijan röunal, se om Kilimandžaro-mägi, 5891,8 metrad meren pindan päl. Kaikiš järedambiden Afrikan järviden palad sijadase Tanzanijan röunoil: Viktorii-järv om pohjoižes, Tanganjik-järv sijadase päivlaskmas, Njas-järv läikab suves.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', raudkivend, tin, fosfatad, kuld, diamantad; toižed varad oma mec da gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Valdkundan rahaazjoiden da ekonomikan ministruz [[Dar Es Salamas]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident (Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, President of the United Republic of Tanzania). Ristitišt valičeb händast videks vodeks, enamba kaht strokud ei sa. Prezident paneb päministrad radnikusele.
Valdkundan Suim (Bunge la Tanzania, National Assembly) — se om üks'kodine nacionaline parlament. Deputatoiden lugu om 393 ristitud. Heišpäi kaik rahvaz valičeb ümbrikoiš 264 ristitud kerdan vides vodes, 113 deputatad oma naižed (prezident paneb heid radsijha), 5 deputatad ezineba Zanzibaran avtonomijad sen suimaspäi, prezident vahvištab völ 10 mest, i üks' ristit om parlamentan arvostadud enzne pämez'.
Tanzanijan järgenduseližed pävaličendad oliba vn 2020 28. päiväl redukud. Džon Magufuli sai 84,40% änid (vl 2015 — 58,46%) da radoi prezidentan vs 2015 kül'mkun 5. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten, koli läžundaspäi. Samia Suluhu-varaprezident kändihe prezidentaks vn 2021 keväz'kun 18. päiväspäi. Kassim Madžaliva om päministraks vs 2015 kül'mkun 20. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Tanzanijan administrativiž-territorialine jagand.
Administrativiž-territorialižikš Tanzanii jagase 30 agjaks (Mkoa), niišpäi viž agjad oma ühtenzoittud Zanzibar-avtonomijha.
Eläjad
Tanzanijas elädas tanzanijalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 49 639 138 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2010): hristanuskojad — 61,4%, islamanuskojad — 35,2% (Zanzibaran enambuz), rahvahaline uskond — 1,8%, toižed uskojad — 0,2%, religijatomad — 1,4%.
Tanzanijan järedad lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2010 ): Dar Es Salam, Mvanz, Zanzibar, Dodom (pälidn), Aruš, Mbei, Morogoro da Tang.
Vinnipeg
thumb|left|250px|Lidnan kart (2013) Vinnipeg (Winnipeg [ˈwɪnɪpɛɡ], francine virkand: [winipɛɡ]) om lidn Kanadan keskuzpalan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Manitob-provincijan administrativine keskuz.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud šotlandijalaižil vl 1812 kuti žilo Rusttanno jogenno, vai Red-riveranno. Vspäi 1870 Manitob kändihe Kanadan konfederacijan palaks. Vinnipeg sai oficiališt lidnan statusad vl 1873, sil aigal lugetihe 1860 eläjad. Lidnan nimi libub Vinnipeg-järvespäi 65 km pohjoižhe, Win nipee znamoičeb «reduvezi» kri-indejalaižiden kelel. Vl 1885 raudte läbiti lidnad, vn 1886 kezakus ezmäine jonuz tuli Monreališpäi. Raudten znamoičend poleni Panaman kanalan avaidusen jäl'ghe vl 1914. Vl 1972 ühtištuihe 13 lidnad i žilod ühteks lidnaks.
Vinnipeg šingotase provincijan aluzkundoil (Province of Manitoba, University of Manitoba, City of Winnipeg, Manitoba Hydro, Manitoba Liquor & Lotteries Corporation), torguindal, toižil valdkundaližil holitišil (tervhudenkaičend i socialine abu), transportteiden sol'meks. Läz kaikiden Kanadan rahuziden pästand tegese neciš lidnas, mugažo pästtas severziden-se kümnikoid valdkundoiden rahuzid. Lidnan kogosüdäiprodukt oli $43,3 mlrd vl 2018.
Geografijan andmused
Lidn sijadase provincijan suves, Assiniboin-jogen lanktendanno huralpäi Red Riverha (Vinnipeg-järven ližajogi), 239 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tahond alištub sur'vezile (luja oli vl 1950). Matkad AÜV:oiden röunhasai om 100 km suvhe.
Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +2,4 C°, kezakun-elokun +17..+20 C°, tal'vkun-uhokun −13..−16 C°. Ekstremumad oma −45 C° i +40,6 C°. Paneb sadegid 505 mm vodes, enamba kezakus-elokus (77..90 mm kus), vähemba kül'mkus-keväz'kus (14..25 mm kus), sidä kesken paneb lunt 114 sm tal'ves katken nägul.
Eläjad
Kaik 90 153 ristitud elihe lidnas vl 1906. Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 663 617 ristitud, heišpäi 15,4 % oma ukrainan augotižlibundan. Vl 2021 kaik 834 678 ristituid elihe lidnaglomeracijas 5285,46 km² pindal (kahesanz' surtte valdkundas), provincijan eläjiden koume videndest.
Präž
Präž (Пряжа, Priäžä / Priäžy, Prääsä) om Venäman lidnanvuitte žilo Karjalan Tazovaldkundan suves. Se om Präžan rahvahaližen rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Präžan lidnankundan keskuz.
Vinnipeg
Transport
Avtobusan läz sadad maršrutad Winnipeg Transit-organizacijan ohjandusen al, taksid i velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnas.
Elektrogorsk
Elektrogorsk (Электрого́рск) om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan pohjoižpäivnouzmas. Röunatab Pavlovskii Posadan i Orehovo-Zujevon lidnümbrikoidenke.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vll 1912−1914 kuti žilo udenno elektrostancijanno (nüg. Elektrogorskan GRES), radoi sijaližel turbhal. Vn 1926 rahvahanlugemižes om kirjutadud kuti lidnanvuitte Elektroperedač-žilo (Электропередача). Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vn 1946 25. päiväl sulakud. GRES radab londuseližel gazal vspäi 1985. Lidn om erine lidnümbrik vspäi 2009.
Vinnipeg
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Vinnipeg-lendimport (YWG / CYWG, 4,4 mln passažiroid vl 2019) sijaližen Džeims Armstrong Ričardson-biznesmenan nimed sijadase lidnan lodehes. Tehtas reisid Kanadan järedoihe lidnoihe i Nunavut-territorijha, AÜV:oiden erasihe-se lidnoihe, om sezonreisid Meksikan i Kariban meren lebutahoiže.
Präž
Istorii
Ezmäižed eländpunktad Präžanjärven randoil mainitasoiš Änižen pätinan aigkirjas vll 1582−1583. Külä Präž-nimenke mainitase ezmäižen kerdan 1640-nzil vozil.
Elektrogorsk
Istorii
Elektrogorsk šingotase elektrusen tehmižel GRES:an abul, kahtel zell'edheotandal i medicinižiden abutusiden tehmižel, sauvondmaterialiden pästandal (metalližed konstrukcijad, elektrolaudad, iknad, puižed apakod, trotuarine apakut, asfal't), sömtegimištol (kül'menzoittud sömtavarad, alkogolitomad jomad i marjasižed želed), mašinansauvomižel (avto- i aviakohenduzmašiništ, vilugoitimed), meblin i sen furnituran edheotandoil, mugažo voižimiden, himižreagentoiden i radsobiden tehmine om lidnas. Kaks' tedokeskust: keskuz AES:oiden varuitomudes i kivivoin ümbriradmižen institut.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 132 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Virk-jogi (Вы́рка 15 km pitte, Kläz'man hura ližajogi) zavodiše lidnan ani suvipäivlaskmaižen röunan taga, kävutadas lidnan puhtastadud veziden vedhuzvaluks. Om uitoid lidnan pohjoižes. Matkad Vladimiran agjhasai om 5 km pohjoižpäivnouzmha orhal. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 65 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Orehovo-Zujevo suvipäivnouzmha i Pavlovskii Posad suvipäivlaskmha.
Elektrogorsk-raudtestancii radab lidnan pohjoižapalas vspäi 1925, se om 17-kilometrižen sarakon Pavlovskii Posad-lidnaspäi lopstancijaks. Edel 1995. vot se oli kaidraižuižen raudteverkon zavodindaks. Toine om «14. km»-passažirplatform lidnan suviröunal. «Volg»-mante (M7-trass) mäneb 2 km suvhe lidnaspäi. Moskvan agjan sur' rengazavtote (A108-trass) ümbärdab lidnad 3 km pohjoižpäivnouzmha.
Belen (Par)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud portugalijalaižil Feliz Lusitânia-nimenke sodaekspedicijan aigan vn 1616 12. päiväl vilukud varjoičemha Amazonasan suhištod. Sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1655. Kabanažen-vasthalibundan aigan («golliden», 1835−1840) agjan ristitišton koumandez oli riktud. Šingotihe saharrogon kazvatandal 17. voz'sadan lophusai, živatvodindal 18. voz'sadan lophusai, kofen, risan i puvillan kazvatandan agjan keskuz 19. voz'sadan keskhesai. Londuseline kaučuk toi surid sal'hid lidnan torgovanoile 19. i 20. voz'sadoiden röunal, vei äi migrantoid.
Präž
Istorii
Toižen mail'man sodan vozil 1941−1944 Suomenman sodaväged oliba žilos, kudambad nimitihe Teru:ks sil aigal.
Belen (Par)
Istorii
Belen šingotase metallurgijal, himižel sarakol, punümbriradmižel, sauvondal, sömtegimištol, turizmal i torguindal, eksportan meriportal.
Elektrogorsk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Pavlovskii Posadan tehnikuman filial.
Präž
Istorii
Vl 1962 anttihe žilole lidnanvuiččen žilon statusad. Žilon päiv praznuičese kezakun 5. päiväl.
Elektrogorsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod
Belen (Par)
Geografijan andmused
Lidn sijadase sadas kilometras avoinuden Atlantižes valdmerespäi, Guažar-lahtenno (se-žo Par-jogen estuarii), Par-jogen randal, Guam-jogen (Guamá) lanktendan sijas, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaikis järedamb mail'mas Maražo-jogisar' om Paran vastrandal. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 2132 km suvhe.
Präž
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan päivnouzmas, ühtennimižen järven päivlaskmaižel randal. Matkad Petroskoihesai om 42 kilometrad päivnouzmha orhal vai 52 km avtotedme, se om lähembaine lidn.
Belen (Par)
Geografijan andmused
Klimat om ekvatorialine neps. Il'man lämuz vajehtase +22..+31 C° röunoiš vodes läbi. Ekstremumad oma +14 C° i +37,3 C°. Paneb sadegid 2889 mm vodes, enamba vilukus-semendkus (360..466 mm kus), vähemba redukus-kül'mkus (111..116 mm kus).
Präž
Geografijan andmused
Voden keskmäine lämuz om +2,7 C°.
Man'g-žilo (Маньга), Man'g-külä i Kindasovo-külä mülüdas lidnankundha Präžan ližaks, niiden ühthine ristitišt oli 65 eläjad vl 2013. Lidnankundan pind — 545 km².
Belen (Par)
Geografijan andmused
Belen jagase kahesaks ümbrikoks.
Präž
Tobmuz
Kaik 10 ezitajad mülüdas Lidnankundan Nevondkundha (Совет поселения). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vn 2013 sügüz'kun 8. päiväl (koumanz' kucund). Andrei Stajennii radab sen ezimehen.
Belen (Par)
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 1 393 399 ristitud. Kaikis suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz 2,5 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2020, 11. sija valdkundas), järed suvipäivnouzmaine Ananindeua-ezilidn (535 tuh. eläjid vl 2020) mülüb sihe.
Präž
Tobmuz
Aleksandr Karpov radab lidnankundan pämehen vn 2013 sügüz'kun 8. päivän valičendoiden jäl'ghe. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Varapämez' om hänele abhu.
Belen (Par)
Eläjad
Religijan mödhe: riman katolikad — 75 %, protestantad — 20 %, toižed uskojad — 5 %.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Präž
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 1 898 eläjad, vl 1959 — 2 519 eläjad. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 4 269 ristitud, vl 2010 — 3 675 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 809 eläjad vl 1979. Rajonan ristitišton nelländez eläb žilos.
Vspäi 2001 ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken kivine pühäpert' om avaitud žilos, mugažo ph. Uar Egiptalaine-moknikan puine časoun' om saudud vll 2014−2018.
Ižanduz da transport
Ižandusen sarakod oma mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, avtotekohendusen edheotandad, marjoiden ümbriradmižtegim, maižanduz, sömän pästand živatoiden täht, turizm.
«Kol»-avtote (E105-trass) ümbärdab žilod pidust' päivlaskmašt röunad. Avtote Sortavalhasai (A-129) lähteb žilospäi.
Kodirandantedištandmuzei, čomamahtoiden lapsidenškol i kaks' rajonkirjištod oma žilos. Opendusen aluzkund om keskškol.
Irdkosketused
Kategorii:Karjalan Tazovaldkundan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Cin' Šihuandi
thumb|right|75px|Ezmäižen imperatoran arvnimi (Cin'-aigan šrift) Cin' Šihuandi (秦始皇帝, pin'jin': Qín Shǐ Huáng-dì, sana sanaha: «Ezmäine Cin'-imperator»), todesine nimi om In Čžen (嬴政, pin'jin': Yíng Zhèng; sünd. 259 edel m.e., 7. uhoku, Han'dan' — kol. 210 edel m.e., 10. sügüz'ku, Päivnouzmaine Kitai) — Cin'-valdkundan ohjastai (vspäi 246 edel m.e.). Hän om Toradajiden Valdkundoiden aigan lopunpanii. Vl 221 edel m.e. hän pani ičeze üksintobmut Südäikitain kaikel mal. Se azj tegi händast ezmäižeks Kitai-valdkundan ohjastajaks istorijas. Cin'-dinastii, kudamban alusen Cin' Šihuandi pani, tahtoi valdoita Kitajal ičeze 10 tuhad sugupol'viden aigan, no oli heittud hänen surman jäl'ghe severziš voziš (vl 206 edel m.e.).
Cin' Šihuandi oli sündnu Han'danihe (Čžao-valdkundan pälidn) da oli kolnu matkan aigan Päivnouzmaižen Kitain territorijas. Hänen valdištmen jäl'gnik — Cin' Er Šihuandi (In Hu Hai), noremb poig. Lapsed (poigad): vanhemb In Fu Su, noremb In Hu Hai. Cinin znamasine tond Kitain šingoteshe om siš, miše kaik jäl'ghižed Kitain valdkundad kävutiba hänen administrativiž-bürokratišt ohjanduzsistemad.
Cin' Šihuandi sana sanha znamoičeb «Cin'(-dinastijan) imperator-alusenpanii». Ezmässai Huan- («tobmudenpidai») da Di- («imperator») tärtused kävutihe eriži toine toižespäi. Niiden ühtištuz lujeni uden ohjastajan üksintobmut. Mugoine arvnimi oli olnu vhesai 1912 — Kitain imperijoiden lophusai (Sin'hai-revolücii).
Aigaližed voded (Cin'-valdkundan van) (vv. 259 — 221 edel m.e.)
thumb|right|300px|Toradajad valdkundad vl 260 edel m.e.
In Čžen oli sündnu Han'danihe (Čžao-valdkundan pälidn). Hänen aristokratine tat, Čžuansän-van, ištui sigä plenas založnikaks. In Čženan mam, Čžao-emänd, oli valatoitajad Čžaon sugud. Jäl'ghižen sodan augotišes Čžao-valdkundan ohjastai tahtoškanzi surmita Cinin založnikoid da heiden kanzoid, ka aristokratine augotižlibund abuti Čžao-emändale da hänen poigale päzda henghe. Siloi In Čženan mamale heimolaižed andoiba katuz pän päl, a Čžuansän-van andoi oton varjoičijoile da pageni Cinin voinvägiden sijadushe. Elokaz Lüi Buvei-torgovan andoi hänele rahoid sihe azjaha da andoi toivotuz sirta händast tobmuses ülähäpäi. Sodan lopindan jäl'ghe Čžao-emänd poiganke ajoi Cin'-valdkundha. Sigä čoma tulii aig varasti hänen poigad.
Lüi Buvein koverikahiden intrigoiden tagut, vanhan Čžaosän-vanan surman jäl'ghe da hänen An'go-jäl'gnikan lühüdan ohjastandan (koli koumandel päiväl vencastusen jäl'ghe) taguiči, Čžuansän-van sai tobmuden valdatusid. Hän ohjasti Cin'-valdkundal penemb, mi koume vot, sen jäl'ghe koli 35-voččes igäs. Muga 13-vozne In Čžen vl 246 edel m.e. varastamata sai Cinin vanan valdištint.
Sil aigal Cin'-valdkund oli jo kaikiš vägevaks ičeze susedoiden keskes. Lüi Buvei — ministrišton ezimez' — arvosti tedomehid lujas. Hän kucui läz tuhad tedomehid kaikiš Amuižen Kitain valdkundoišpäi olmha koštul. Ned veiba tedoridoid da kirjutiba kirjoid. Sid' kerazihe tetabad Lüiši čun'cü-enciklopedijad.
Lüi Buvei tegihe Inan Čženan holenandajaks i zavodi avol'jaižikš eläda ühtes hänen mamanke, Čžao-emändanke. Mam sai evnuhad lahjaks. Hänen nimi oli Lao Ai. Hän keskenzi suren tobmuden ičeze käziš fal'šižiden evnuhan dokumentoiden abul. Vl 238 In Čžen sabuti täuz'igäd i sai ohjandust ičeze käzihe. Siloi-žo Lao Ai da hänen heimkund koumiš pol'viš oliba surmitud sidoiš Čžao-emändanke, valdkundaližen štampan fal'sifikacijan tagut da naprindan otta pert'kulud vägel taguiči. Vl 237 Lüi Buvei Lao Ain sidoiš oli heittud radospäi da oli oigetud küksushe Sičuanihe. Sijale matkates hän tegi ičtazrikondad. Inan Čženan mam mugažo oli oigetud küksushe, no händast pördihe pert'kuluhupäi nevojiden kibedoiden pakičendoiden jäl'ghe.
Li Si, legizman polenpidai da Sün' Dzin openik, tegihe jäl'ghižeks päministraks. In Čžen hänenke jätksi satusekahid päivnouzmpol'žid sodid. Niiden aigan hö kävutiba kaik metodad: zorijoiden verkod, otoiden andand, elonmelevoiden nevojiden abu kaikiš Amuižen Kitain valdkundoišpäi.
Keskmäižen Kitain valdkundoiš lugetihe Cin'-tahoid varvariden laptaks, no todeks sanudes Cin'-valdkundas oli järed voinvägiden sistem da äiluguine bürokratii. In Čžen sai anastaden kaik kuzid valdkundoid toine tošt jäl'ghe, kudambid oli Kitajas sil aigal: vl 230 edel m.e. Han'-valdkund oli alištadud, vl 225 — Vei-valdkund, vl 223 — Ču-valdkund, vl 222 — Čžao-valdkund da Jan'-valdkund, i vl 221 — Ci-valdkund. Ühtenzoitmižen aigan In Čžen tirpi koumed rikondnaprindad. Niišpäi ühten aigan häniče vägesti vihanikad mekal, satati händast kahesa kerdad. Han'danin anastaden, tulijan aigan imperator löuzi da käski rikta kaikid hänen kanzan vihanikoid. Sidaig hänen mamad ei olend jo hengiš.
Ohjanduz ühtenzoittud Kitajal (vv. 221 — 210 edel m.e.)
thumb|right|300px|Cin'-imperijan administrativine jagand Ezmäine Kitain imperator vei reformad, miše vahvištada sadud ühtmut.
Sän'jan-lidn valitihe pälidnaks, se seižui amuižiš Cinin valdusiš, läz nügüdläšt Sianid. Arvmehed da vel'možad kaikiš alištunuziš valdkundoišpäi oliba ajatadud sinnä, 120 tuhad kanzad kaiked. Mugoine mär abuti Cinin imperatorale sijata alištadud valdkundoiden elitoid varmdan sil'mišpidandan alle.
Li Sin lujan nevondan mödhe, imperator pani uden maiden pämehikš toižid mehid, ei ičeze heimolaižid vai läheližid. Imperii alajagoihe 36 sodaümbrikoihe («czün'», 郡), niiden pämehikš oliba ohjandajad radnikad da valdkundmehed. Sodaümbrikod alajagoihe agjoihe (縣), ujezdoihe (鄉), külävolostihe (里) 100 kanzoišpäi. Edelkävujiden erineden, nece administrativine sistem oli keskustoittud täuzin.
Anastadud alištunuziš vanoišpäi azegišt oli kogotud Sän'janha. Azegišpäi suladen tegihe sur'kulud kellod da 12 bronzašt kolossad, kudambid seižutihe pälidnas.
Veihe reformad «kaikile ajoregile — ühtenpitte värtmuz»-lozunganke. Sädihe ühthižen rahasisteman, ühthižen märiden da vedusiden sisteman. Sauvoihe ühthižen teiden verkon. Nened märad panihe Kitain kul'turan da ižandusen ühthižhe alushe i eläba jo kaks' tuhad vot, hot' Cin'-imperii oli lühüdaigaine. Nügüd'aigaine kitaine kirjkel' om sündnu arni Cinin kirjkelespäi.
Sured sauvondad
Kaičendseinäd enččiden valdkundoiden keskes oliba heittud ühtmuden znamaks. Niiden seiniden vaiše pohjoižpalan jätihe, sen pidustad oliba vahvištadud da ühtištoittud toine toiženke. Severz' sadad tuhad ristitud vedihe seinid sauvomha. Muga sättud udes Sur' Kitaine sein erigoitaškanzi Keskmäižen Valdkundan kalaidajiš varvarišpäi.
Cin' Šihuandi-imperator kävuti millioniden mahtusid toižiden-ki sur'kuluiden sauvomižiden aigan. Sauvondad oliba jügedaks ikheks ristituiden täht. Ani ičeze vencastusen jäl'ghe imperator zavodi sauda kaumuz ičeleze. Hän sauvoi teiden verkod kaiked valdkundadme. Koume likundjonod oli niiš teiš, keskmäine likundjono oli imperatoran ajoregen täht. Hänen ohjastusen aigan, vl 214 edel m.e., zavodihe (i sid' lopihe-ki) Lincüi-kanalan sauvomižen läz Guilin'-lidnad. Se 36-kilometrine kanal ühtištoiti Janczi-jogen Suvikitain ogibalan territorijanke. Vl 212 edel m.e. Epan-pert'kulun kompleks zavodihe sauda, sigä äi kalližarvoižusid varazihe da äi imperatoran naložnicoid sijazihe.
Matkad imperijadme
Elon jäl'gmäižen voz'kümnen aigan imperator oleli ičeze pälidnas harvoin. Hän kaiken aigan kodvi ičeze valdkundan tahoid, toi andoid sijaližihe pühäpert'he, sauvoi steloid ičtazkitändoidenke. Imperator pani mugoižen veron alusen, miše ohjastajale tarbiž libudas Taišan'-mägehe. Inspekcižed matkad sidoihe teiden, pühäpertiden, pert'kuluiden sauvondanke. Vn 220 augotaden oli 5 ajod severz' tuhad kilometrad kaikutte ajo. Sadad saldatoid da äi kodiabunikoid kaimziba Cinid Šihuandid matkan aigan. Tulend Tünen valdmeren randpolehe oli tetpaižen. Imperator varaiži rikondnaprindoid, sen tagut hän oigenzi teidme severz' ajoregid kerdalaz da peiti ičtaze uudimen taga. Eskai hänen saldatad ei tekoi, ajab-ik heidenke imperator vai ei.
Kolmatomuden ecind
Hanin Siman Cänin-istorikan «Ši czi»-kirjeižiden mödhe, imperator südeganzi ičeze surman polhe enamba kaiked. Matkoiden aigan imperator tegeli tundmust noididenke, völhoidenke da spravitajidenke. Hän tahtoi sada heišpäi kolmatomuden eliksiran peitust.
Konfucijan openikad pagižiba, miše kolmatomuden ecind om tühj azj, sen tagut imperator ei navedi heid. Ozutesikš, hän käski mahapanda 460 konfucijanalaižid eläbalaz. Vl 213 Li Si-päministr uskotoiti imperatorad poltta kaik kirjad, päiči maižandusen, medicinan da arboindan kirjoiš. Mugažo jättihe imperatorižen kirjoiden keraduz da Cinin ohjastajiden aigkirjad. Ei ole čud, miše jäl'ghižiden aigoiden istorikad tegiba meles Cin' Šihuandin polhe, hö oliba tendenciozižed. Ozutesikš, hö kuvazihe händast opakoks tiranaks da kirjutiba, miše imperator ei olend aristokratišt sugud.
Rahvahan täutmatomuz ohjastusespäi da imperatoran surm
Cin' Šihuandi eli jäl'gmäižid vozid ičeze pert'kulun sur'kulus kompleksas. Imperator heiti sidod järgeližidenke ristituidenke. Hän päti, miše kolmatomut sada ei voind. Heitten sidod, hän varasti, miše rahvaz jumaloičeškandeb händast. Sen sijas totalitarine ohjastuz ližazi täutmatomiden lugun kaikuččel vodel.
Ičeze valdusiden järgümbärdusen aigan, vn 210 edel m.e. sügüz'kun 10. päivän, imperatoran heng mäni Ülähäižele Šacü-lidnan pert'kulus (Päivnouzmaine Kitai) kahted kud matkad pälidnaspäi. Hän läžui da koli hillän morindan tagut, «kolmatomuden eliksiran» pilülid artutinke ottes südäimehe.
Matkan aigan In Hu Hai (valdištmen jäl'gnik), Čžao Gao (kancelärijan pämez', evnuh) da Li Si-pänevoi kaimziba imperatorad. Edel ičeze surmad Cin' Šihuandi sädi kirjutez zavetoičendanke ičeze vanhembale In Fu Su-poigale. Kirjuteses imperator andoi imperijad hänele da käski vastata kolijan kaimdajid. Čžao Gao kancelärijan pämeheks oli velgusenke tehta štampanjäl'g kirjutesen päle da oigeta, no hän ei tegend sidä.
Cin' Šihuandi koli, sen jäl'ghe Čžao Gao da Li Si ümbärziba ajoregi solakahal kalal i läz kaht kud katliba hänen surman. Hö fal'sificiruiba imperatoran zavetoičendan da paniba norembad In Hu Hai-poigad jäl'ghižeks jäl'gnikaks, kenen näradoičijal imperator oli. Hö mugažo Cin Šihuandi-nimelpäi oigenziba vanhembale In Fu Su-poigale da Men Tän-jenaralale (varjoiči valdkundan pohjoižröunad) käsk rikta ičtaze arvostusenke rahvahan edes.
Ezmäižen imperatoran surman jäl'ghe enččiden dinastijoiden polenpidajad zavodiba hänen jäl'gusen jagon. Vl 206 edel m.e. hänen jäl'gmäine heimolaine, Czi In (surman jäl'ghe Cin' San' Šihuandi — Koumanz' Cinin imperator), kudamb oli jo vanaks (ei imperatoraks), oli surmitud edhetungijoil Hanin sodavägil, i Cinin pälidn oli muretud heil.
Kaumuz i terrakotasine armii
thumb|right|250px|Bronzaine ajoregi da vall'astadud hebod Cin' Šihuandin kaumusespäi Kaumusen sauvomine zavodidas ani imperijan alusenpanendan jäl'ghe läz nügüd'aigašt Sian'-lidnad. Sima Cänin tundištusen mödhe, 700 tuhad radnikoid da mastarid oli vedatud sen mavzolejan sauvomha. Kaumusen irdaližen seinän ühthine piduz om kuz' kilometrad.
Käpin sijaduz ezmäižen imperatoran kaumžomanke oli löutud vaiše vl 1974 arheologijan tedomehil (Mao Dzedunan kul'turrevolücii mäni lophu jo). Sen tedoiduz jätkase nügüd'aigan-ki. Imperatoran kaumsija varastab völ ičeze avaidamišt. Edel meiden aigad eraz-se piramidanvuitte sauvuz oli käpin päks. Ühten versijan mödhe, kolijaižen heng lendi taivhaze necen sauvusen kal't.
Äiluguine terrakotasine armii oli sättud kaimdamha imperatorad sil mal. Läz 8 tuhad saldatoid, mugažo soitvändajad, valdkundmehed da akrobatad, om löutud sigä. Kaikuččen ristitun mod om erazvuitte, i hibjad oliba mujutadud kirjavaks enččikš (nügüd' muju om vaiše erasil sijil). Ičeze edelkävujiden erineden, imperator pučihe äiluguižiš ristituiden andakstondoišpäi, no hänen 48 naložnicoid mahapanihe eläbalaz sigä-žo.
Vl 1987 Cin' Šihuanan-kaumusen kompleks om pandud UNESCO:n Mail'man kul'turjäl'gusiden objektoiden nimikirjuteshe ezmäižeks Kitain objektoišpäi.
Homaičendad
Kategorii:Kitain imperatorad Kategorii:Kitain istorii Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kitaihe Kategorii:Sündnuded Hebeihe Kategorii:Kolnuded Kitaiš Kategorii:Kolnuded Sianiš
Kedr
Kedr (Cedrus) om Pedaižed-sugukundan igähižvihandoiden kazmusiden heim, kogoneb koumes erikospäi.
Leviganduz
Kedroiden nügüd'aigaine londuseline areal om Keskmeren mägirandoiden päivnouzm i suvi (1000..2200 m ü.m.t. korktusil), Gimalajiden päivlaskm (1500..3200 m ü.m.t.). Pud oma naturalizuidud satusekahašti Krim-pol'saren suvirandal. Om kedran mecoid Edahaižes Päivnouzmmas (26 tuhad km²). Kazvab ištutadud formal mail'madme: Britanižil saril, Avstralijan suves, Udes Zelandijas, Amerikan maiš. Liliputal'ne form kävutase bonsaikš.
Ümbrikirjutand
Änikoičeb sügüzel. Kedroiden i pedajiden käbuiden struktur om kaikiš pojavamb.
Kävutand
Ištutadas puištoiš, taivazman i hobedan polhe formad oma kaikiš enamba dekorativižed.
Erikod
Kaik lugetas koume erikod heimos:
Ende livanižen kedran toižend oli erižeks nelläks erikoks:
Homaičendad
Kategorii:Pedaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Pumaterialan sugud Kategorii:Dekorativižed kazmused
Saudan Arabii
Saudan Arabii, täuz' oficialine nimituz — Saudan Arabijan Kunigahuz (المملكة العربية السعودية, vepsän transkripcii: al' Mamläkatu al' Arabijatu as Saudijatu), om kaikiš järedamb valdkund Arabijan pol'sarel. Se sijadase Suvipäivlaskmpol'žen Azijan territorijal. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Rijad.
Saudan Arabii om araban kahtenz' valdkund ičeze ristitišton lugun mödhe (Alžiran jäl'ghe).
Istorii
Vn 1932 23. päiväl sügüz'kud nügüd'aigaižen valdkundan aluz om pandud.
Saudan Arabijan päkäskuz om Koran, sid' Sunn i valdkundan Konstitucii. Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1926. Nügüdläine kahtenz' lugul Konstitucii (النظام الأساسي للحكم‎ Al Nizam Al Asasi lil Hukm) om vahvištadud kunigahal da om publikoitud vn 1992 31. päiväl vilukud, se om väges voziden 1993, 2003, 2005, 2007 i 2013 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
Mäged oma man päivlaskmal, letkesižed rahvahatomad mad oma valdkundan päivnouzmpolel. Kaikiš korktemb čokkoim om Džabal' Savd-mägi (3133 m). Kaikiš madalamb om valdmeren tazopind. Ei ole surid kaikenaigaižid jogid, no om äi ojandehid. Ei ole olmas mecoid. Maižandusele sättujan territorijan pind om 1,8%.
Klimat om lujas kuiv da räk letetazangišton päiči korktoiš mägiš. Ani ei florad äjiš sijiš, no om äi živatoiden erikoid. Kel'dtahod ottas territorijan kaks' videndest.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz i metallad (raudkivend, vas'k, kuld).
Politine sistem
thumb|right|250px|Saudan Arabijan Islaman azjoiden ministrusen pert' [[Rijadas]] Ohjandusen form om unitarine islamine absolütine monarhii. Valdkundan pämez' om kunigaz (ملك‎ m’alik). Kaik koume tobmuden sarakod alištudas hänele. Kunigaz paneb kaikid niiden ülembaižiden organoiden ühtnijoid radnikusele. Nügüdläine kunigaz om Salman ibn Abdul-Aziz vs 2015 vilukun 23. päiväspäi, hän-žo tegeb päministraks. Radonoigendai tobmuz om Ministriden Nevondkund (ministrišt) sen ezimehenke. Kaik ministrad oma kunigahan heimolaižed. Vaiše kunigahale sab vahvištada valdkundan käskusid i vaiše islaman šariatan da Koranan ramuziš.
Käskusenandai tobmuz om Konsul'tativine Nevondkund (مجلس الشورى السعودي Medžlis aš Šura al' Saudii, parlamentan sijas) 150 ühtnijanke, kunigaz paneb kaikid heid radsijihe nelläks vodeks, vspäi 2011 naižile pidab otta koumekümne sijad nevondkundas.
Käskuzkundaline tobmuz om religiozižiden käskuzkundoiden sistem šariatanke oiktusiden aluseks. Sen pä om Ülembaine käskuzkundaline nevondkund (12 ristitud).
Tanganjik
thumb|right|250px|Järven fizine kart Tanganjik (ziwa Tanganyika, Lake Tanganyika, Lac Tanganyika) om järed järv Päivnouzmaižes Afrikas, kaikiš pidemb mail'mas reskveden järv, 676 km pitte.
Se om Man üks' kaikiš süvembiš järvišpäi (Baikalanke ühtes), mugoi-žo amuine ičeze augotižlibundal. Tanganjik om kahtenz' mail'man järviden keskes (Baikalan jäl'ghe) mülün mödhe — 18 900 kubišt kilometrad, dai süvüden mödhe — 1470 m. Järven randad sijadasoiš nelläs valdkundas: Tanzanii — päivnouzmaine rand, Zambii — järven suvine rand, KDT — päivlaskmaine rand täuzin, Burundi — järven pohjoižpäivnouzmaine rand.
Saudan Arabii
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Saudan Arabijan administrativiž-territorialine jagand.
Tanganjik
Tanganjik-järv sijadase Afrikan kaikiš süvembas tektonižes alangos. Järven tazopind om 773 metrad valdmeren pindan päl kortte. Järv om amuižen Päivnouzmaižen Afrikan riftsisteman pala. Vedenalaine pordaz jagab järven basseinad kaks'haz. Järv mülüb Kongo-jogen basseinha, nece jogi om üks' kaikiš znamasižembišpäi mail'mas.
Saudan Arabii
Administrativiž-territorialine jagand
Administrativiž-territorialižikš Saudan Arabii jagase 13 agjaks (vai provincijaks, المناطق الإدارية‎ almnat aladarih). Agjad alajagasoiš agjan pälidnoiden municipalitetoikš (aminah:oikš) i 118 muhafaz:aks.
Tanganjik
Anglijalaižed R. Börton- i Dž. Spik-matkadajad avaižiba järv kaiken mail'man täht.
Nimitusen augotižlibund
Tanzanii-valdkund om nimitadud järven mödhe.
Ümbrikirjutand
Järv om 50 km levette keskmäras, sijadase Al'bertin-riftalangos. Pind om 32 900 km², randanpird om 1828 km pitte. Keskmäine süvüz — 570 metrad. Järven kaikiš süvemb čokkoim sijadase 697 metrad valdmeren tazopindan alemba. Päivlaskmaižen randan kall'od sadas 2000 m korktusen mödhe, päivnouzmaine rand om vezo tobjimalaz. Randanpird ümbärdab äi karoid da lahtid, niišpäi Börtonan laht om kaikiš suremb.
Basseinan pind om 231 tuh. km². Kaikiš znamasižembad ližajoged oma Ruzizi — sen del't om järven pohjoižpalas, i Malagarasi — lankteb päivnouzmaižes polespäi. Üks'jäine jogi lähteb — Lukug, augotase päivlaskmaižen randišton keskpalas, se om Kongon ližajogi (Atlantižen valdmeren bassein). Veden vozne tulend järvhe — 64,8 km³, sidä kesken sadeged 63% (40,9 km³), ližajoged 37% (23,9 km³). Läz kaik tulnu vezi purustub — 94,4% (61,2 km³), i vaiše 5,6% (3,6 km³) lähteb joksten Lukugan kal't.
Pindan keskmäine lämuz om +25 C°, vajehtub +24..+30 C° röunoiš. Veden alašoidud jädas segoituseta üläšoiduihe kacten da hapanikata Mustmeren kartte. Järven tazopind rippub ližajogiden täuz'vezižusespäi. Edel 10000 vozid edel m.e. Tanganjikan tazopind oli 300 metrad alemba nügüd'aigašt, järv oli vedhudetoman. Ruzizi vajehti joksmusen čuradust i nügüd' ei mülü Nilan basseinha.
Järven koume basseinad mülün mödhe niiden kaikiš surembidenke süvüzidenke : Kigom — pohjoižpalas, 1310 metrad; Kungve — keskpalas, 885 m; Kipili — suvipalas, 1410 m.
Živateläjišt i kazmusišt
Gippopotamad, krokodilad, vezilindud, rakanvuiččed, pökonjaugaližed mollüskad elädas järves. Kala om enamba 200 erikoid, sidä kesken 170 endemišt erikod. Kalad pütas sömižhe da tabatas oigendamha akvariumoihe.
Tanganjikan äjad eläjad oma meriživatoiden pojavad. Kacmata šoll'oiden, nälüiden i hapanikan mairheze, om enamba kalad järves severdha kerdha toižihe reskveden vezištoihe rindataden — meriekosisteman kartte. Järv om olmas amussai, se ei olend kuivanu lophusai ni üht kerdad kaikes ičeze istorijas. Faun mugažo jäi i uded erikod kaik ližaduihe sihe. Tanganjik pit'kha oli vedhudetoman vezišton, sen živateläjišt evolücionirui eriži lähižiš objektoišpäi.
Mugoman invazivižen erikon hered leviganduz, kut vezigiacint (Eicchornia crassipes), telustab ujuda laivoil, sauptab hapanikan vajehtamišt.
Vezi
Järv om elänzoittud läz kaks'sadadmetrižhe süvüdehesai, necidä alemba rikvezinikan koncentracii om luja i ei ole elod ani pohjazesai. Kaikutte šoid toiženke lämudenke om läz sadametrine süvütte (korkte), i veden lämuz pohjanno om vaiše +6..+8 C°. Järven vezi om ireg (30 metrhasai nägubudenke) da solakaz lujas vähän. Veden kauktuz om magnijan soliden tagut. Vezi om muglreakcijanke, PH 8,0..9,5.
Kerdan vodes veden pindšoid sirdab suvespäi pohjoižhe suvipassatan painudel (semendku-sügüz'ku). Se kucub veden libundoid süvüdespäi, šoidud segoidas.
Znamoičend
Tanganjik om tarbhaine ekonomine baz ümbriolijoiden valdkundoiden täht. Järv om jomižveden da sömän purde, ujundtransportted oma järvedme. Rengazavtote ümbärdab järv. Randišt om sättui šingotamha ekologižen turizman, no ekologijan olend paheneb kaikuččen voden mändes, Burundin randoil tobjimalaz. Ei ole küliden jänduzveziden puhtastandad, tactas tegimišton-ki jänduzvezid, ottas vet jomižhe sišpäi-žo.
Om äi puhthid leterandoid i čomid kall'oikahid tahoid, sarid da lahtid pidust' veziröunad.
Kaikiš surembad lidnad-portad: Bužumbur (Burundin ekonomine pälidn, enamba 500 tuh. rist.), Kalemi (Lukugan joginiškan sijas, Kongo) da Kigom (Tanzanii).
Homaičendad
Kategorii:Järved kirjamišton mödhe Kategorii:Kongon bassein Kategorii:Burundin järved Kategorii:Kongon Demokratižen Tazovaldkundan järved Kategorii:Zambijan järved Kategorii:Tanzanijan järved
Saudan Arabii
Eläjad
Saudan Arabijas elädas arabialaižed (saudalaižed). Vl 2013 valdkundan eläjiden lugu oli 29 994 272 ristitud, sidä kesken läz 5,6 mln. verazmaižid radnikoid. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe: arabialaižed — 90%, afrikalaižed i azijalaižed — 10%. Vl 2019 immigrantad otiba 38% ristitištos.
Uskondan mödhe (2012): islamanuskojad (oficialine religii, rahvahanikad oma sunnitad 85..90% i šijitad 10..15%) i toižed uskojad (sidä kesken ortodoksižed hristanuskojad, protestantad, riman katolikad, judaistad, induistad, buddistad i sikhad).
Saudan Arabijan lidnad-millionerad (2013 ): Rijad (pälidn), Džidd, Mekk, Medin, Dammam, Taif. Ristitišton viž kudendest eläb lidnoiš.
Ižanduz
Saudan Arabii tegeb kivivoin üks' kaikiš suriš eksportoišpäi mail'mas. Kivivoi da sen produktad ottas ühesa kümnendest valdkundan eksportad. Vl 2012 AÜV, Kitai, Japonii, Suvikorei da Indii oliba pätorguindühtnijoikš (eksportan koume videndest da pol'importad).
Losino-Petrovskii
Losino-Petrovskii (Лоси́но-Петро́вский) om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Losino-Petrovskijan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1708 kuti nahkoiden ümbriradmižen tegim Venäman armijan täht da žilo senno. Lähine carin pert'kuln Nikol'skoje-Sobakino-žilo ühtištui nahkan Losinai-manufakturan žilonke aigan mändes. Žilon oficialine nimituz oli Petrovskai ezilidnalaine slabad (Петровская подгородная слобода). Tekstiližed fabrikad radaškanziba slabadas ümbri 19. voz'sadan keskespäi, nevondkundaližen aigan ned oliba Mononon harjvillan kombinataks (9 tuhazesai radnikoid). Kätihe slabadad radnikžiloks nügüdläiženke nimenke vl 1928. Žilo sai lidnan statusad vn 1951 12. päiväl heinkud.
Losino-Petrovskii šingotase šuukkanghiden fabrikal i holitišiden sferal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Kläz'man oiktal randal, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 28 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad om Vanh Kupavn 6 km suvhe i Ščolkovo 10 km päivlaskmha-lodeheze. Lähembaine raudtestancii om Monino 3 km suvhe.
Lidn oli Ščolkovon rajonan palaks vhesai 1996, sid' erine lidnümbrik-eländpunkt. Vl 2018 ližaduihe 17 žilod da küläd lidnümbrikho.
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 8 454 eläjad, vl 1959 lidnan — 16 688 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 550 ristutud. Otab pol't nügüdläižen lidnümbrikon ristitištos. Kaikiš suremb ristitišt om enamba 23 tuh. eläjid vspäi 2012 (25 424 rist. vl 2018). Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,4%, uzbekad — 1,7%, ukrainalaižed — 1,4%, armenijalaižed — 1,2%, tadžikalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 3,3%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Ščolkovon kolledžan strukturine alajaguz nomer 7.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Šeksn (Šeksnan rajon)
Šeksn (Шексна) om Venäman lidnanvuitte žilo Vologdan agjan suves. Se om Šeksnan rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt, mugažo Šeksnan lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Šeksn om agjan videnz' surtte eländpunkt, seižub raudten, avtoten (A114) da veziten läbitusen sijas.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 16. voz'sadan aigkirjoiš kuti Nikol'skoje-külä. Vl 1954 se sai lidnanvuiččen žilon statusad i nimitihe sidä nügüdläižikš. Vspäi 1965 žilo tegihe uden rajonan administrativižeks keskuseks.
2000-nzil vozil zavottihe täutta industriališt Šeksn-zonad päivlaskmha žilospäi.
Šeksnan lidnankund om sätud vl 2005 elokun 18. päiväl.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan keskuses, pidust' Volgan-Baltijanmeren vezited, ühtennimižen jogen hural randal da sen huran Ugl-ližajogen oiktal randpolel, mugažo Šeksnan vezivaradimen hural randal. Matkad Vologdan keskushesai om 79 kilometrad päivnouzmha orhal, 86 km avtotedme. Lähembaine lidn om Čerepovec, 34 kilometrad päivlaskmha orhal, 54 km avtotedme.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +2,6°C.
Šeksnan eländfartalad jagasoiš kahteks tarhaks: Šeksn-keskuz (Šeksn-1) da Šeksn-pohjoine (Šeksn-2). Avtotesild, Tön-ird (ven. улица Труда) da Šossejine-ird (улица Шоссейная) ühtenzoittas niid.
Tobmuz
Lidnankundan päkäskuz om vahvištadud vl 2005, se om väges nügüd' äiluguižidenke vajehtusidenke.
Kaik om viž valičendtarhad lidnankundas. 15 ezitajad mülüdas Lidnankundan Nevondkundha (ven. Совет поселения). Valitihe heid järgenduseližen kerdan vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl. Heiden valdatusiden strok om viž vot. Anatolii Prokopjev radab sen ezimehen — lidnankundan pämehen vn 2016 kezakun 28. päivän valičendoiden jäl'ghe Lidnankundan Nevondkundas sen ezitajišpäi, tegeškanzi radnikuzvelgusiden mödhe sil-žo vodel heinkun 4. päiväl. Varapämez' om hänele abhu.
Lidnankundan administracijan südäin om väges vn 2016 sügüz'kuspäi: administracijan pämez', varapämez', nell' palakundad, kaik om 16 radnikad.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 21 615 ristitud, vl 2010 — 16 890 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli vl 2009 — 21 744 eläjad. Rajonan ristitišton koume videndest eläb žilos.
Vspäi 1804 ortodoksižen hristanuskondan üks' jumalanpert' om žilos, se om Jumalanmaman Kazanin jumalaižen pühäpert', enččel — Nikolai-čudonsädajan pühäpert' Ustje-Ugol'skojes. Sen udessündutamine vedase vspäi 2013.
Ižanduz da transport
Ižandusen sarakod oma:
«Vologd — Uz' Ladog»-avtote (A114-trass) läbitab žilod, jagab sidä kaks'haz. Raudtestancii da jogiport ratas žilos.
Irdkosketused
* Kategorii:Vologdan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Lämuz
thumb|right|250px|Vauktušen al'fa-spiralin segmentan termaližed köläidused. Sen amplitud kazvab lämuden ližadusenke. Videon hätkeližuz om 1,1 sekundad, 28 kadrad. Lämuz vai temperatur (temperatura-sanaspäi «sättui segoitez», «normaline olend») om skalärine fizine suruz, harakterizuib termodinamišt sistemad, ozutab hibjoiden lämbitusen märpordhiden el'gendust.
Gojanii
thumb|left|200px|Lidnan administrativižed rajonad (2012) Gojanii (Goiânia [ɡojˈjɐniɐ]) om lidn Brazilijan keskuzpalan suves. Se om valdkundan kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gojas-štatan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1933 24. redukud kut štatan uz' pälidn, ende Gojas-lidn oli keskuseks. Valitihe nimitust štatan lehtesen konkursal. Ezmäine literaturine säduz Gojasas nimitase muga-žo, se om vn 1896 epine poem. Letihe Gojanijad planan mödhe, se ezimeleti 50 tuhad eläjid. Vozil 1937−1942 štatan ohjastuz sirdi lidnha.
Lämuz
Absolutine nol' (0 K = −273,15 C°) om lämuden minimaline voimusine znamoičend. Lämuden üläznamoičend om röunatud Plankan lämudel, sen teoretine znamoičend om 1,41679(11)⋅1032 K. Kaikiš madalamb sadud ristitul lämuz om 1,7⋅10−7 K, amerikaižed Erik Kornell i Karl Viman saiba sidä rubidijan atomoiden vilugoitusel vl 1995. Kaikiš korktemb sadud ristitul lämuz om ~ 10⋅1012 К (kuti Kaikuses sen elon ezmäižil sekundoil), Suren adronkollaideran tedomehed saiba sidä vl 2010 pigustadud läz vauktusen pigudehesai hahktinan ioniden ainastusel.
Orehovo-Zujevo
Orehovo-Zujevo (Оре́хово-Зу́ево) om Venäman lidn da raudtesol'm Moskvan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Orehovo-Zujevon lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2018 vilukud — rajonan, ei mülünd sihe).
Gojanii
Istorii
Gojanii šingotase maižanduzmašiništon, instrumentoiden da heretusiden pästandal, sauvondal, avtoiden möndal da holitišil, medicinan keskuseks.
Lämuz
Kaikiš enamba levitadud lämuded oma empirine, absolütine, termodinamine. Fazižen päličmänendan lämuded: sulamižen, kehundan, kondensacijan, sintezan, gomologine, koumekerdaine čokkoim, Debain (harakteristine), Kürin, Nejelan. Erased sättutoitud lämuded: reakcijan zavodindan, palastusen, honuzline, irdlämuz, idändan, kuivatesen, vilugoitusen, jähtundan, kül'mandan, kalindan, ühthekeitandan, kritine.
Gojanii
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan keskuzpalan suves, 749 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 209 km pohjoižpäivnouzmha avtotedme.
Lämuz
Homaičendad
Kategorii:Fizižed suruded
Gojanii
Geografijan andmused
Klimat om subekvatorialine. Kun keskmäine lämuz vajehtase +21..+24 C° röunoiš vodes läbi. Paneb sadegid 1570 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kezakus-elokus (27 mm pordos).
Orehovo-Zujevo
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud lidnan statusanke Orehovo-, Zujevo- (mainitase vl 1209 kuti Voločok Zujev) i Nikol'skoje-žiloiden ühtenzoitusel vl 1917. Žilod kazvoiba tekstil'fabrikoiden sauvomižen tagut 18. voz'sadaspäi. Vl 1890 kaik 17 fabrikad radoiba Orehovos 30 tuh. radnikoidenke. «Moskv (Kurskan päraudtestancii) — Alauz'lidn»-raudte läbiti Orehovo-žilod vl 1862. Vl 1929 mülütihe Dubrovk-žilod lidnha. Ühtištuihe 8 tekstil'fabrikad bumagkanghiden kombinataks (eile rados). Pästtihe sauvondmaterialid (pumaterialad, savič).
Orehovo-Zujevo šingotase himižel tegimel (tervad, fenoplastad, tektolitad, kleid), raudtetransportal, torguindal i erazvuiččil toižil holitišil.
Gojanii
Eläjad
Vn 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 302 001 ristitud (12. sija valdkundas sil aigal). Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 2,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 7315 km² pindal (2020, kümnenz' surtte valdkundas).
Orehovo-Zujevo
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon pohjoižes, Kläz'm-jogen molembil randoil, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vladimiran agjhasai om 7 km pohjoižpäivnouzmha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 78 km päivlaskmha. Lähembaižed lidnad (orhal) oma Likino-Dulövo 7 km suvhe, Drezn 7 km suvipäivlaskmha i Elektrogorsk 12 km lodeheze.
Gojanii
Eläjad
Kaik koume universitetad ratas lidnas.
Orehovo-Zujevo
Geografijan andmused
Orehovo-Zujevo-raudtestancii radab lidnan suves vspäi 1861 (kaks' platformad), mugažo Krutoje-passažirplatform om päivnouzmas i Severnii-seižutezpunkt suves. Moskvan raudten sur' rengaz läbitab lidnan suvipäivnouzmašt pol't (tuli vl 1899, om saudud täuzin vodele 1943), järed Orehovo-Zujevo-sortiruindstancii radab renghal vspäi 1970 lidnan suves vedimdepon ühtes. Moskvan agjan sur' rengazavtote (A108-trass) mäneb lidnan kal't, sen uz' pala ümbärdab lidnad päivlaskmaspäi. Lidn ühtenzoitase vižkilometrižel sarakol «Volg»-avtotenke pohjoižes (M7-trass).
Gojanii
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Materializm
thumb|right|250px|Vl 1747 francine [[Lametri Žül'jen Ofre de|de Lametri-lekar' da filosof tariči ristitun hengen materialistišt märhapanendad ičeze anonimižes L'Homme Machine-tedotös («Ristit-mašin»)]] Materializm (materialis-sanaspäi «materialine»), vai materialistine filosofii, om filosofižen mail'mannägendan toižend, konz materii om objektivine realižuz i om eziauguks (süks, arvomižeks, röunaduseks) olendan sferas ontologižikš, a idealine (tärtused, vald, tunde da m.e.) om sekundarine (rezul'tat, jäl'guz).
Necen filosofijan polenpidajad oma materialistad. Materializm vahvištab materijad üks'jäižeks «absolütižeks» substancijaks olendan sferas. Kaik olmused oma sätud materijaspäi. Idealižed nägused (niiden kesken tunde) oma materialižiden olmusiden ičekeskentehmižen processikš. Materialižen mail'man käskused oma väges kaikes mirus, ristitkundas i ristitus-ki.