cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sialkot
Istorii
Sialkot šingotase eksportan edheotandoil: sporttavaroiden tehmižel vspäi 1895 (mäčud futbolan täht sijaližes nahkaspäi, mail'man pästandan koume videndest, tennisraketuded, toine inventar'), pästtas instrumentoid hirurgijan täht. Se om valdkundan nellänz' lidn elokuhuden mödhe, vozne kogosüdäiprodukt om 13 mlrd US$ ekvivalentas (nominaline), 18,5 tuhad US$ ühtele hengele (2021).
Geografijan andmused
Lidn sijadase 256 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, severziš-se kilometriš Indijan röunaspäi. Matkad štatan Lahor-keskushesai om 106 km suvhe orhal vai 145 km avtotedme.
Klimat om subtropine mussonsezonanke. Voden keskmäine lämuz om +22,6 C°, sulakun-sügüz'kun +25..+32 C°, tal'vkun-uhokun +12..+14 C°. Ekstremumad oma −3 C° i +49 C°. Paneb sadegid 1000 mm vodes, enamba heinkus-elokus (277..312 mm kus), vähemba redukus-kül'mkus (9..14 mm kus).
Eläjad
Vl 1998 eläjiden lugu oli 421 502 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 3,9 mln ristituid elihe Sialkotan lidnümbrikos 3016 km² pindal vl 2017.
Irdkosketused
Kategorii:Pakistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pendžab (Pakistan)
Morris Anna Mersedes
Anna Mersedes Morris (Anna Mercedes Morris; sünd. 6. kül'mku 1977, Šarlott (Pohjoižkarolin), AÜV), om mugažo tetab kut Mišel' Daimond (angl.: Michelle Diamond), om amerikalaine professionaline kaskadör da Gollivudan aktris.
Kar'jer
Ezini kaskadöran ningoiš TV-serialoiš da fil'miš kut «Rindhankatuz», «Noid Beverli Hillzaspäi», «CSI», «Forsaž 2» i m. e.. Hän mugažo om aktrisan-ki.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:Kaskadörad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Afganistanan valdkundznam
thumb|right|250px|Valdkundznam vll 2013−2021 Afganistanan valdkundznam (puštu: د افغانستان نښان D Afgẖạnstạn nsˌạn) om Afganistanan Islamižen Tazovaldkundan üks' oficialižiš simvolišpäi. Nügüdläine valdkundznam om vahvištadud 2013-ndel vodel. Kirjutused oma tehtud puštun kelel. Valdkundznam om Afganistanan flagas-ki.
Ümbrikirjutand
«افغانستان»-kirjutuz lentaižel valdkundznaman alahas znamoičeb: «Afganistan». Arabankel'ne «Allahu Aqbar»-takbir znamoičeb: «Ülähaine om sur'», se sijadase valdkundznaman ülähäs päiväižen sädegiden al.
Homaičendad
Kategorii:Valdkundznamad V
Jun Hen Sik
Jun Hen Sik (윤현석; sünd. 7. eloku 1984, Inčhon, Suvikorei — kol. 26. sulaku 2003, Seul, Suvikorei), baptine nimi oli Antonio, oli suvikorejalaine runokirjutai da LGBT- (gei-) aktivist.
Hän kirjuti Jukvudang- (육우당), Sol'geon- (설헌) da Midong- (미동) psevdonimiden al. Sulakun vl 2003 Jun Hen Sik rikoi ičtaze protestuides gejiden diskriminacijad vaste.
America Tour
«America Tour» om 2001-žen voden Modern Talking-duetan koncertine tur sen kümnenden al'boman promotiruindan täht.
Kategorii:Modern Talking:an koncertižed turad Kategorii:Koncertižed turad kirjamišton mödhe
Käpaz (futbolklub)
Pätrener om azerbaidžanlaine Jašar Vahabzade vspäi 2019. Kodiaren om Gändž-lidnanstadion.
Klub om valdkundan koumekerdaine čempion. Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas. Azerbaižanan futbolkupkan nell'kerdaine pidai (sezonad 1993/94, 1996/97, 1997/98, 1999/2000).
Istorii
Kluban istorii augotihe vl 1959 «Tekstil'ščik»-nimitusenke, Gändž oli Kirovabad:aks. Toižed nimed oliba «Dinamo», «Tereggi» (Tərəqqi «progress») i «Tohudžu» (azerb. Toxucu «kudojad»). Vl 1989 futboljouk sai nügüdläšt nimitust Gändžan Käpaz-mägen mödhe. Vll 2005−2011 kluban nimi oli «Gändž».
Akaniši Dzin
Dzin Akaniši (赤西仁 Akaniši Dzin; sünd. 4. heinku 1984, Tiban prefektur, Japonii) om japonijalaine pajatai da akt'or.
Biografii
Dzin om sündnu Tiban prefekturha, Sur' Tokio.
Vozil 2006-2009 Dzin oli «KAT-TUN»-gruppan solistan.
Vl 2014 hän lopi «Johnny’s Entertainment»-kompanijan kontraktad, kerazi ičeze parahimid sebranikoid da sädi änetamižen «Go Good Records»-markad.
Vspäi 2012 om nainu, Meisa Kuroki om hänen ak, aktris, pajatai mugažo. Sil-žo vodel Dzin tegihe tataks, Teia-tütär om sündnu.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan pajatajad Kategorii:Japonijan akt'orad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tiban prefekturha Kategorii:Sündnuded vl 1984
Kohm
Kohm (Ко́хма) om Venäman lidn da lidnümbrik Ivanovon agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, om ümbärtud Ivanovon rajonan territorijal.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe kuti Roždestveno-Kohm-žilo (Рождествено-Кохма) vspäi 1619, möhemha Kohm-žilo. Nimitihe tahondan amuižen nimitusen mödhe. Šingotihe kanghiden tehmižel 18.-19. voz'sadas. Žilo sai lidnan statusad vl 1925. Vll 1935−1948 oli Kohman rajonan keskuseks, sid' mülüi Ivanovon rajonha. Vspäi 2005 om erižeks lidnümbrikoks.
Kohm šingotase bumagkanghiden kombinatal, pölvazkahghiden fabrikal i «Strommašina»-čuhunduzlibutimiden tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Uvod'-jogen molembil randoil (Уводь 185 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ivanovon röunhasai om 1 km lodeheze orhal vai avtotel, 10 km raudtel, keskushesai — 10 km lodeheze orhal vai avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Šui 15 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal, 17 km avtotedme vai raudtedme, i Teikovo 35 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal, 45 km avtotedme vai raudtedme. Kaks'kilometrine raudtesarak tuleb lidnan pohjoižhe «Ivanovo — Vladimir»-keskustaspäi, se om vaiše jüguiden täht.
Kohm om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 18 983 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 411 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om 29..30 tuhad eläjid vspäi 2010 (30 500 rist. vl 2018).
Rahvahad (2010): venälaižed — 94,3%, ukrainalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 4,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma olmas lidnas: Jumalanmaman Blagoveššenjan jumalanpert' (om saudud vll 1998−2007) i koume časounäd. Nell' jumalanpertid oma kadonuded.
Kohman industrialine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnümbrikon pämez' om Roman Vlasov (kezaku 2017 — tal'vku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad Kategorii:Ivanovon agjan lidnümbrikod
Kein Tailer
Tailer Kein (Tyler Kain; sünd. 20. viluku 1982, Čattanug, Tennessi, AÜV) om amerikalaine aktris.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tennessihe
Alamaiden valdkundznam
right|250px Alamaiden valdkundznam (Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden) om Alaman Kunigahusen üks' oficialižiš simvolišpäi, monarhan personaline znam. Se om vahvištadud vn 1907 10. päiväl heinkud vn 1815 versijan alusel. Ottas kävutamižhe mugažo keskmäšt variantad (kangazkodita) i pen't (vaiše laud).
Kacu mugažo
Kategorii:Valdkundznamad V
Rävan (futbolklub)
FK «Rävan» (azerb.: Rəvan Peşəkar Futbol Klubu) om Azerbaidžanan futbolklub Bakuspäi.
Pätrener om azerbaidžanlaine Bahman Hasanov. Kodiaren om Baijil-stadion vspäi 2012.
Ezineb Azerbaidžanan Prem'jer-ligas.
Kluban istorii augotihe vl 2009.
Irdkosketused
Kategorii:Azerbaidžanan futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Baku
Must reig
thumb|right|250px|Üläjüžmak must reig [[Messje 87|M87-galaktikan keskuses, 54 mln vauktuzvozid Maspäi. Se om mustan reigun kuvahaižen ezmäine fotokuva (sulaku 2017), om tehtud radiodiapazonas, polärizuidud vauktuses.]] Must reig om agj avarudes-aigas lujas surenke gravitaciženke kendanke. Kendan vedand om mugoi luja, miše eskai likujad objektad vauktusen pigutte da vauktusen kvantad ei voigoi lähtta neciš agjaspäi. Kosmižen objektan evolücijan toižed ted oma poukahtuz i vitk hajenend avarudes sädegoičendoiden tagut.
Reigun röun nimitase aigtegoiden gorizontaks. Ku otta järgelišt statjad — simmetrine sferižikš must reig, ka se om sfer Švarcšil'dan raduisanke. Se radius rippub objektan massaspäi, oz., Maidte-galaktikan keskusen mustan reigun radius om 16 mln km, Päiväižen gravitacine radius om 2,9 km, Man 8 mm. Lugetas sidä radiusad mustan reigun harakterižeks surudeks.
Mustad reigud voidas ühtištuda, sen aigan gravitacižed lainhed sädasoiš.
Sündund
Tetas nell' scenarijad mustan reigun sündundan täht:
Kaks' tošt oma gipotetižed:
Kipr
Kipr (grekan kelel Κύπρος, turkan kelel Kıbrıs, anglijan kelel Cyprus), täuz' oficialine nimituz — Kipran Tazovaldkund (Κυπριακή Δημοκρατία, Kıbrıs Cumhuriyeti), om valdkund Azijas (britanižiden purtkiden mödhe — Evropas), Keskmeren ühtennimižel sarel. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Nikosii.
Valdkund om EÜ:n ühtnijan vspäi 2004.
Kipran Tazovaldkundan tobmuden organad kontroliruidas saren territorijan koume videndest, Pohjoižen Kipran Turkan Tazovaldkund kontroliruib 38% de fakto, jättud kaks' procentad oma Suren Britanijan ohjandusen al.
Istorii
Vn 1960 1. päiväl redukud Kipr tedištoiti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi. Vl 1964 ÜRO:n kožundansädai kontingent tuli sar'he heitmaha ridoid grekalaižiden (hristanuskojiden) i turkoiden (islamanuskojiden) keskes. Rid lujeni vl 1967. Vl 1974 tulnu tobmudele sodakukerdusen rezul'tataks Grekanman ohjastuz napri ühtištoitta sar't Grekanmaha, no Turkanma okkupirui saren 36% kaičemha turkoid i oti vägestust lühüdaigaižen sodan aigan (20. heinku — 17. eloku). Sil aigalpäi sar' om jagadud, i Sur' Britanii jätktab ičeze sodabazoiden radod.
Valdkundan Konstitucii (Σύνταγμα, Sintagma) om vahvištadud vn 1960 16. päiväl elokud da tuli väghe sen-žo voden 31. päiväl tal'vkud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kipran topografine kart. Kipran Tazovaldkund om mavaldkundröunoiš Suren Britanijan kahtenke sodameribazanke (nell' eksklavad), röunoiden piduz — 156 km. Pohjoižkipran Tazovaldkundan territorii rahvahidenkeskeižeta tundištuseta (vaiše Turkanma tundišti) sijadase saren pohjoižes, südäinröun nimitase «vihandaks pirdaks» (eksklav de fakto mugažo). Keskmeren randanpird om 648 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Olimbos-mägi, 1951 m meren pindan päl.
Londuseližed varad oma vas'k, azbest, mramor, sauvondgips, mec, keitandsol, mujutimed.
Politine sistem
thumb|right|250px|Prezidentan pert'kulu [[Nikosii|Nikosijas.]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Proedros tis Kipriakis Dimokratias), hän-žo ohjastusen da sen ministrišton (Υπουργικό Συμβούλιο, Ipoirgiko Simvoilio) pämez'. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, strokuiden lugu om röunatusita.
Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 vilukun 28. da uhokun 4. päivil. Nügüdläine prezident om Nikos Anastasiadis (sai 55,99% kahtendel tural (57,48% 2. tural vl 2013), kahtenz' strok), radab vs 2013 uhokun 28. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 22. päiväl semendkud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kipran Tazovaldkund jagase 6 agjaha (eparhijha, επαρχίες, eparhies), niišpäi kaks' kontroliruiše rahvahidenkeskeižikš tundištadud tobmudel täuzin, 3 — paloin, 1 — ani ei. Kontroliruidud Kipran Tazovaldkundal territorii jagase 33 kundaks (δήμος, demos).
Eläjad
Uskondan mödhe (2011, Kipran pala oficialižen ohjastusen al): ortodoksižed hristanuskojad — 89,1%, riman katolikad — 2,9%, protestantad — 2,0%, islamanuskojad — 1,8%, buddistad — 1,0%, toižed uskojad — 1,4%, märhapanendata — 1,2%, religijatomad i ateistad — 0,6%.
Ižanduz
Kipran päeksport om kivivoi (21%), zelläd (12%), radiopalad da telefonad (8%); toine eksport — raud da sen ühthesuladused (4%), laivad da astjad (4%), medicinine kaluišt (4%), fruktad da niiden südäiveded (2%), sagud (2%), sigarad (2%), kartohk (1%), mebel' (1%), vas'k (1%), avtod (1%).
Frankfurt
Frankfurt (mugažo saksan kelel) voib znamoita:
Lian Ross
Lian Ross (mugažo saksan kelel), todesine nimi — Žozefina Hibel'  (Josephine Hiebel; sünd. 8. tal'vku 1962, Gamburg, Saksanma) om saksalaine pajatai da muzikankirjutai.
Ühtni «Fun Factory»- (1999—2003) i «2 Eivissa»- (1997—2005) gruppihe. Žozefina ezini Josy-, Lian Ross- (tobjimalaz tetab arni muga), Creative Connection-, Dana Harris-, Divina-, Tears 'n Joy-psevdonimidenke.
Hänen soline karjer augotase 1980-ndes vodes. Kaikiš tetabamb pajo — «Say You'll Never», toižed populärižed kompozicijad oma «Fantasy», «It's Up to You» da «Scratch My Name» (jäl'gmäine kut Creative Connection). Lian Rossan debütine al'bom («I Got The Beat»), kut ni čudokahašti, om pästtud vaiše 2013-ndes vodes.
Luis Rodrigesan (Modern Talking:an enččen prodüseran) ak.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Gamburgha Kategorii:Sündnuded vl 1962
Ščokino
Ščokino (Щёкино) om Venäman lidn da lidnankund Tulan agjan keskuzpalas. Se om agjan nellänz'-videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ščokinon rajonan administrativine keskuz (vspäi 1932), mülüb rajonha vspäi 2006, rajonan kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1870 kuti žilo Ščokino-raudtestancijanno. Kätihe radnikžiloks vn 1934 1. päiväl heinkud, mülütihe sen ühtes lähižid žiloid. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1938 27. päiväl kül'mkud. Toižen mail'man sodan aigan lujad torad mäniba lidnan ümbrištos vn 1941 lopus. Lidn oli alištunu agjan tobmudele oikti vll 1950−2006.
Ščokino šingotase himižel tegimištol (azotheretused, kivivoinhimine produkcii, kapronkuidud) i špalanimetamižtegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan pohjoižpäivnouzmas, 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tulan keskushesai om 22 km pohjoižhe orhal, 23 km avtotel vai raudtel; röunhasai — 10 km. Toine lähembaine lidn om Sovetsk 11 km suvipäivnouzmha orhal vai 18 km avtotedme. Ščokino-raudtestancii radab lidnan keskuzpalan lodehes «Tul — Orel»-keskustal, mugažo om raudted Uzlovai-lidnhasai. M2-avtotrass om lidnan päivlaskmaižeks röunaks.
Ščokino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 14,54 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 11 334 eläjad, vl 1959 — 45 556 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 58 139 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 70 tuhad eläjid vll 1976−1987 (70 318 rist. vl 1979). Ortodoksižen hristanuskondan üks'jäine jumalanpert' om olmas lidnas, se om Jumalanmaman «Kaikiden gorähižiden ihastuz»-jumalaižen pühäpert' (om saudud vll 1994−1999).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,1%, toižed rahvahad — 3,9%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Ščokinon politehnine kolledž i Tulan ekonomine kolledž (baziruiše Ščokinos kacmata nimitushe).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tulan agjan lidnad *
Raid
Raid (Salix) om lehtezpuiden, penzhiden i penzhaižiden heim. Kogoneb 550 erikospäi, mülütadas Raidaižed-sugukundha (1220 erikod kaikes sugukundas).
Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Pohjoižes mapoliškos, Evrazijan venos vös tobjimalaz, om severz'-se erikoid tropižes vös i enamba mi 65 erikod kazdas Pohjoižamerikas. Arktine raid om penzhaine 2,5 sm kortte samlon keskes.
Raidan lehtesiden jäl'ged oma löutud melpordon (145..66 mln vot tagaz) mineraloiden pindal. Erikoidenkeskeine gibridizacii om paks. Kazvab teravas, sädab žomid — raidišt, raidžom.
Kävutand
Kävutadas pehmdad da kebnad pumaterialad, tehtas raidaižid kodiastjoid. Jurišt sarakoičese lujas i teravas, ka ištutadas varmitamha mägipautkid, letkesižid mahusid stepiš. Pandas varha pajud-kor't pajutukuikš i ottas dubindsubstancijaks.
Ištutadas mail'man venos i tropižes vöiš kuti dekorativine kazmuz. Äi aigaližid medenkandajid erikoid.
Homaičendad
Kategorii:Raidaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Penzhad Kategorii:Penzhaižed
Kus (lidn)
Kus (Куса́, Ҡуҫа) om Venäman lidn da lidnankund Čeläbinskan agjan lodehes. Se om Kusan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1940).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1778 kuti žilo sauvomha da holitamha Kusan raudantegint. Nimitihe Kus-jogen mödhe (Ҡуҫа 59 km pitte). Šingotihe kaugedraudan čomamahtoližel valamižel 19. voz'sadan aigan. Kätihe Kusinskii Tegim-radnikžiloks vn 1928 28. päiväl elokud, se sai lidnan statusad vn 1943 8. päiväl vilukud.
Kus-lidn šingotase valamižmašinansauvomižen tegimel (katilmašiništ), mecan ümbriradmižen mašiništon tegimel, henoiden diamantoiden ümbriradmižel, sömtegimištol (lihaproduktad, olud).
Geografijan andmused
Kus-raudtestancii (Куса) om olmas lidnan lodehes, edel 2012 vot se radoi passažiroiden-ki täht.
Koume žilod mülüdas lidnankundha Kusan ližaks, niiden ühthine ristitišt oli 87 eläjad vl 2010.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 18 792 ristitud, lidnankundan — 18 879 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 21..22 tuhad eläjid vll 1959−1998 (22 800 rist. vl 1992). Kaik 17 368 ristitud elihe lidnas i 17 436 ristitud kaikes lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 86,9%, baškiralaižed — 7,7%, totarlaižed — 3,8%, toižed rahvahad — 1,6%.
Professionaližen opendusen lähembaižed aluzkundad ratas Zlatoustas.
Edeline lidnankundan pämez' om Valerii Vasenöv (kül'mku 2015 — tal'vku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad *
Protistad
Protistad (amuižgrekan kelel πρώτιστος protistos «ezmäine ezmäižišpäi») om parafiline grupp. Mülütadas sihe kaikid eukariotoid, kudambid ei voi lugeda živatoikš, kazmusikš da senikš. Šingotadas pol'tošt milliardad vozid.
Saksalaine Ernst Gekkel'-londusentedoidai da filosof tariči «protista»-nimitust vl 1866. Tärtuz kävutase nügüd'aigaižes el'genduses vspäi 1969, konz Robert Uitteker oti sidä viden biovaldkundan sisteman ümbrikirjutandan täht.
Jagadas protistoid koumeks gruppaks, kaik ned oma parafiližed mugažo: živatanvuiččed (Protozoa), kazmusenvuiččed (Protophyta) i senenvuiččed organizmad. Protistoiden klassifikacii vajehtase lujas, erigoittas monofiližid erikoid genetižen evolücijan uziden andmusiden mödhe.
Protistad oma üks'stajižed päiči erasiš-se rusttoiš šoll'oiš, voidas eläda kolonijaks paksus, kudehiden sädandata. Üks'stajižed sätas cistad (sanktad kor't) sättumatomiš arvoimižiš, no jädas elegiš.
Homaičendad
Kategorii:Biologii
Kulund
thumb|right|250px|Kulundlainhed il'mas oma ahtištandan i harvuden čeredujad tarhad Kulund om fizine näguz, kinktoiden lainhiden leviganduz gazanvuiččes, nozolas vai kovas ümbrištos. Kaidos hamas el'getas kulundaks niid-žo lainhid, no mujandelimiden vasthaotmižhe sidodud.
Tegii mehanižid köläidusid fizine hibj voib olda kulundan purtkeks. Ühthižes statjas kulund om erazvuiččiden paksuziden lainhiden ühtmudeks. Intensivižusen järgendused paksuzidme dI/df oleldas rattematomikš vai znamasižidenke maksimumoidenke, konz (diskretižikš). Paksus keskitadas märitud paksuden ühtel lainhel ümbrikirjutandan koveritomuden täht.
Akustik tedoidab kulundoid. Märičendühtnik om herc, Hc. Kulundan heneg om fonon.
Toižendad
Järgeline ristit voib kulda kulundan köläidusid paksuziden diapazonas 16..20 hercaspäi 15..20 kiloherchasai (kHc). Ku kulund om madalamb mi ristitun kulundoiden vasthaotmižen mahtuz, ka se om infrakulund, ku korktemba, ka edel 1 GHc se om ul'trakulund, ülemb mi 1 GHc om giperkulund.
Ristit kuleb fonetižid (suline pagin) i muzikaližid kulundoid, mugažo juduid.
Parametrad
Kulundan fizižed parametrad oma spektr, intensivižuz, hätkeližuz, piguz, komeduz.
Koveritomašti kulundan komeduz diktuiše lainhen amplitudal, ton (korktuz) andase paksudel. Tarkoiktemba komeduz rippub nenišpäi: effektivine kulundpainuz, köläidusiden paksuz da form. Kulundan korktuz rippub kulundpainuden surudespäi mugažo.
Generacii
Järgeližes statjas köläidajad hibjad kävutasoiš sädamha kulundoid, ned kuctas il'man köläidusid, ozutesikš, än' (muite i änenlujendimenke), kamerton. Soitoiden tobj pala kävutab sidä-žo mahtust, päiči hengsoitoiš, niiš kulund sündub il'man vastamižpainendaspäi koveroidenke.
Kävutadas kulundan (singaliden) generatoroid tehnikas. Muga nimitadud kulundlazerad, vai fononlazerad, ottas sädamha kogerentišt kulundad.
Homaičendad
Kategorii:Kinktad lainhed
Tarus
Tarus (Тару́са) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Tarusan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1246 Černigovan ruhtinasen aigkirjas. Lidnan aluz om pandud 11.-12. voz'sadal arheologijan kaivandusiden andmisiden mödhe. Nimitihe lidnad jogen mödhe, ende jogen nimi oli mugažo Torus (Торуса) i Tarusk (Таруска). Tarus sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1776, hot' lidnusen jäl'gmäižed varmitused oliba muretud vn 1760 sur'vedel. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil lühüdan aigan (24. reduku — 19. tal'vku 1941) i kaiči ičeze istorižid näguid, regulärine sauvuz zavodihe vn 1779 lämoipalon jäl'ghe. Lidn eli külähižeks poleks, muga läheli suridennoks lidnoidennoks, i oli čomamahton šingotajiden sijaduseks 19. voz'sadan lopuspäi, dissidentoiden peitsijaks nevondkundaližen aigan.
Tarus šingotase sauvondmaterialiden pästandal (savič da keramik), poimetišiden fabrikal i čomamahtoližiden pramozloiden edheotandoil, turizmal (lebupert', pansionat, istorine pertišt, 7 muzejad). Azegišton da kosmosan kaks' konstruktorbürod ratas lidnas. Mouckiven samine lidnan ümbrištos sauvondan täht.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmaižel röunal, Tarusan (Таруса 88 km pitte) oiktal randpolel, Okan hural randal, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tarus-jogi lankteb Okha lidnan pohjoižpäivnouzmas. Transport Okan-jogedme kävutase turistoiden täht päpaloin. Matkad Tulan agjhasai om 1 km päivnouzmha. Matkad Kalughasai om 64 km suvhe orhal vai 73 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Protvino (Moskvan agj) 16 km pohjoižhe orhal vai 29 km avtotedme, Serpuhov (Moskvan agj, raudtestancii) 26 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 32 km avtotedme, Aleksin (Tulan agj, raudtestancii) 26 km suvhe orhal vai 39 km avtotedme, i Žukov 44 km lodeheze orhal vai 59 km avtotedme.
Tarus om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 3 994 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 660 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 200 eläjad vll 1996−1998. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,9%, ukrainalaižed — 2,1%, armenijalaižed — 1,5%, toižed rahvahad — 4,5%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Tarusan äiprofil'ne tehnikum (ende Proflicei nomer 34).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad *
Espoo
thumb|left|200px|Lidnan rajonad da kundad vl 2010. Espoo (mugažo suomen kelel, virkand: [ˈespoː]; Esbo [ˈɛsːbʊ]) om lidn Suomenman suves, Udenman provincijas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe (vspäi 1991), Hel'sinkin päivlaskmaine ezilidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1431. Nimitihe penen Espoonjogen mödhe (Esbo å, 7 km pitte). Vl 1920 oli 9 tuhad eläjid, i seičeme kümnespäi oliba ročinkel'žed. Espoo kändihe lidnudeks vl 1963 i sai lidnan statusad vl 1972.
Victory Tour
«Victory Tour» om saksalaižen Modern Talking-duetan vn 2002 koncertine tur üks'toštkümnenden studijanal'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
Espoo
Istorii
Fortum-, Neste- i Nokia- kompanijoiden päfaterad oma saudud lidnan territorijal.
Victory Tour
Setlist
Kategorii:Modern Talking:an koncertižed turad Kategorii:Koncertižed turad kirjamišton mödhe
Espoo
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suomen lahten pohjoižrandal. Randanpird om 58 km pitte, 165 merisart. Severz'-se penid reskveden järvid om lidnan pohjoižpalas. Erine Kauniainen-lidn om anklavaks Espoon keskuses.
Vl 2020 lidnan ühthine pind — 528,03 km², sidä kesken kuiv ma 312,29 km², vezi i sokaz tahond — 17,94 km², meren pind om 197,80 km².
Espoo jagase 7 nimitadud rajonaks, ned alajagasoiš 56 kundaks.
Eläjad
Vl 1970 lidnan ristitišt oli 92 655 ristitud. Vl 2000 eläjiden lugu oli 209 667 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 77,5%, ročin kel' — 7,3%, toižed keled — 15,2%. Lidn om kaks'keline oficialižikš.
Aalton nimel nimitadud universitet om professionaližen opendusen päaluzkundaks. Edeline lidnan pämez' oli Marketta Kokkonen vll 1995−2010.
Transport
Avtobusad da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Vn 2017 kül'mkuspäi lidnan keskuz om ühtenzoittud Hel'sinkinke metropolitenal. Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport sijadase lähižes Vantaa-lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udenma
Keblavik
thumb|left|250px|Reikjanesbair-kundan sijaduz valdkundan kartal Keblavik (Keflavík [ˈcʰɛplaˌviːk] «hagoiden (kokoroiden) merikar») om lidn Islandijan suvipäivlaskmas. Se om Südürnes-agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe 16. voz'sadaspäi. Vs 1994 kezakun 11. päiväspäi mülüb Reikjanesbair-kundha.
Valdkundan kaikiš suremb rahvahidenkeskeine Keblavik-lendimport (KEF / BIKF, 8,7 mln passažiroid vl 2017) om saudud koumes kilometras päivlaskmha lidnaspäi. Vll 1942−2006 AÜV:oiden armijan il'mbaz radoi täs, nügüd' Islandijan randkaičendvägiden sijaduz, üks'-se PAKO:n baz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Reikjanes-pol'saren lodehes, 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Merikar om lidnan randanno. Bazal'tpöudod harvoidenke änikkazmusidenke i samloidenke oma ümbrištos. Matkad Reikjavik-pälidnhasai om 30 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal vai 50 km avtotedme. Lähembaine lidn om Gardür 10 km pohjoižhe.
Klimat om subarktine neps valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +4,4 C°, heinkun-elokun +10..+11 C°, tal'vkun-keväz'kun 0..+1 C°. Ekstremumad oma −20 C° i +24 C°. Paneb sadegid 1310 mm vodes, kuidme läz tazomäras, enamba tal'vkus (130 mm), vähemba kezakus (64 mm).
Eläjad
Vl 2015 lidnan da lähižen Njardvik-lidnan eläjiden lugu oli 14 821 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kundan ristitišt om 18 920 eläjad 145 km² pindal (2019).
Pevek
thumb|left|250px|Lidnan kart (2020) Pevek (Пээкин / Пээк, Певе́к) om Venäman lidn da lidnümbrik Čukotkan avtonomižen ümbrikon pohjoižes.
Keblavik
Irdkosketused
Kategorii:Islandijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Pevek
Istorii
Vspäi 2016 (1. viluku) enččen Čaunan rajonan kundad da kundoidenkeskeine territorii mülüdas Pevekan lidnümbrikho. thumb|right|250px|Čaunan LEK vl 2004
Lihamaidkombinat radab Pevekas, geotedištelendan edheotand, kuldan samižen koume edheotandad, avtotesauvondan kompanii, meteostancii i «Vrangelän sar'»-kel'dtahon administracii. Čaunan LEK lämbitab lidnad da varatoitab sidä elektroenergijal, planiruidas udištada sidä täuzin vspäi 2026. Ujui atomine lämuzelektrostancii radab lidnanno vspäi 2020, se vajehtaškandeb Bilibinon AES:ad aigan mändes.
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon pohjoižes, ühtennimižen sal'men päivnouzmaižel randal, Jävaldmeren Päivnouzmaižen Sibirin meren suvirandal. Sal'm ühtenzoitab merod sen Čaunan lahtenke. Matkad Anadirihesai om 640 km suvipäivnouzmha.
Klimat om meren subarktine. Voden keskmäine lämuz om −9,5 C°, kezakun-elokun +6..+9 C°, tal'vkun-keväz'kun −22..−27 C°. Ekstremumad oma −50 C° i +29,2 C°. Kova suvitullei mägipautkilpäi («fön») voib puhuškata äkkid, se lujeneb 40 metrad sekundpigudehesai ühtes časus i voib puhuda severz'-se päivesid. Paneb sadegid 221 mm vodes, enamba heinkus-redukus (24..36 mm kus), vähemba keväz'kus-semendkus (8..10 mm kus). Il'man keskmäine relätivine nepsuz om 73..81 % kuidme. Polärine ö oleleb kül'mkun 27. paiväspäi vilukun 16. päivhäsai, polärižen päivän hätkeližuz om enamba kaht kud (18. semendku — 27. heinku).
Kaik nell' elanzoittud žilod (1 053 rist. vl 2015) da seičeme tactud eländpunktad mülüdas lidnümbrikho Pevekan ližaks. Lidnümbrikon pind om 58 100 km², ristitišt — 5 551 eläjad (vl 2017).
Eläjad da ekologii
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän pühäpert' om avaitud lidnas vspäi 1994.
Vozil 1949−1957 türmatud ristituiden kolonii sijazihe lidnas. Uranfabrik oli lidnas, 1950-nzil vozil sauptihe sidä. Sen jändusiden varažom om avoin taivhale, sijadase 18 km päivnouzmha lidnaspäi.
Lähembaine professionaližen opendusen aluzkund radab Bilibinos.
Pevekan lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeline lidnümbrikon pämez' om Nikolai Levanov (heinku 2016 — reduku 2021).
Transport
Civiline «Pevek»-lendimport (ПЕВ / PWE) sijadase Apapel'gino-žilos (Апывэлгын) kaikenaigaižeta ristitištota, 15 kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi. Sišpäi tehtas reisid Moskvha, Magadanha da Čukotkadme. Sen ližaks, se om varalendimport rahvahidenkeskeižiden reisiden täht Pohjoižes Amerikaspäi Azijan maihe.
Meriport sijadase lidnan randištol, se om federaliženke znamoičendanke, kävutase kezal kut sodamerivägiden štab Päivnouzmaižes Arktikas i kivihilen tomižen täht Jakutijaspäi Kitaihe. Sen valdmad oma vanhtunuded.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čukotkan avtonomižen ümbrikon lidnad Kategorii:Čukotkan avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod
Pomorad
thumb|right|250px|Pomorad (edel 1917. vot fotokuva) Pomorad (ven. i pom.: поморы) oma venälaižiden etnografine grupp (vai erine rahvaz, miše om ridküzund).
Elädas Venäman pohjoižes, sen Arhangel'skan (tobjimalaz) i Murmanskan agjoiden mererandal, langenijoiden merhe jogiden randoidme (Änižjogi, Pohjoine Dvin, Mezen', Pečor). Ühthine oficialine lugu om 3113 ristitud (vn 2010 rahvahanlugemine). Pagištas venäkelen pomoran dialektal, sen kandajid om enamba äjan mi pomoroid.
Rahvahal om avaroid sidoid suomalaiž-ugrilaižidenke rahvahidenke, sidä kesken vepsläižidenke, eriližikš Karjalan päivnouzmas. Uskon mödhe pomorad oma ortodoksižed hristanuskojad vanhan i uden verotegon. Erine kul'tur ozutase soban elementoiš, pit'kiš sarnoiš ozaitelemižidenke.
Venäman 19. voz'sadal nimitihe pomoroikš otnus kalapüdushe i karvanpramozlha ristituid Arhangel'skan gubernijan Arhangel'skan, Mezenin, Onegan, Kemin i Kolan makundoišpäi, hö püduiba meros tröskad i sel'did möndan täht, sidä kesken Murman i Norvegijan pohjoižen randoidenno.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Etnografižed gruppad kirjamišton mödhe
Krefel'd
thumb|left|250px|Krefel'dan lidnrajonad Krefel'd (Krefeld [ˈkʁeːfɛlt], vhesai 1925 kirjutihe Crefeld) om lidn Saksanman i sen Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanman päivlaskmas.
Istorii
thumb|right|250px|Lidnan ohjandusen sauvuz vl 2005 Eländpunktan aluz om pandud Rimalaižen imperijan aigan völ.
Vl 1702 mülütihe lidnad Prussijan kunigahushe. Tora Krefel'danno tegihe Seičemevoččen sodan aigan vl 1758. Ezmäižen mail'man sodan aigan Bel'gijan armii kävuti lidnad bazaks Reinan agjan okkupacijan täht vl 1918.
Vl 1929 ühtištuihe lidnad Erdingen-lidnanke päivnouzmas (alusenpanend 1255), i vhesai 1940 eländpunktan nimituz oli Krefel'd-Erdingen, sid' nügüdläine.
Ende lidn šingotihe tekstilin manufakturoil. Nügüd'aigaižen Krefel'dan znamasine edheotand om terazlehtesiden tegim, mugažo živatsötken kompanijan päfater sijadase lidnas. Toižed sarakod oma mašinansauvomine, himine i logistik.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Rein-jogen hural randal, 38 m korktusel valdmeren pindan päl. Duisburg-lidn om vastrandal.
Krefel'd jagase ühesaks ümbrikoks (bezirk), ned alajagasoiš 19 lidnrajonaks (saks. Stadtteil).
Eläjad
Vl 2013 eläjiden lugu oli 222 058 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 249 tuhad eläjid vll 1993−1995.
Alareinan universitet baziruiše lidnas (Hochschule Niederrhein, 14 tuhad üläopenikoid), se om sätud vl 1971 äjiden sijaližiden profopendusen aluzkundoiden ühtištusel. Kaik ühesa tedoinstitutad i 14 kompetencijan keskust mülüdas universitetha.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoine Rein da Vestfalii
Laitil
Laitil (Laitila, suomen virkand: [ˈlɑitilɑ], Letala) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas. Se om agjan kaikiš penemb lidn üks'toštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1868. Se sai lidnan statusad vl 1986.
Laitil šingotase mašinansauvomižen tegimil: armaturan šurunke järed tegii («Naval Oy», vspäi 1975), mašiništ mecan varhapanendan täht («Laitilan Metalli Laine Oy», vspäi 1973), mašiništ pumaterialan pilindan täht («Tommi Laine Trading Oy», vspäi 1993), avtoiden palad (tulleistöklad, plastiktegesed, kurdištimed — «Metpela Oy», «Pilkington Automotive Oy», «Coreplast Laitila Oy», «Finnlamex Oy»). «Amitec Oy»-kompanii montiruib tegimid i torvveimid. «Mattiovi Oy» om honuzkeskeižiden uksiden tegii vspäi 1911. Alkogolitomiden jomiden tegim radab lidnas mugažo («Laitilan Wirvoitusjuomatehdas Oy»). «Kasitie»-bizneskeskuz abutab metallanümbriradmižen sarakon uzile edheotandoile.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan lodehes, penen Härinänjogen hural randal. Matkad agjan Turku-keskushesai om 57 km suvipäivnouzmha orhal vai 61 km avtol. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 194 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha orhal vai 225 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Uusikaupunki 20 km päivlaskmha i Raum (Sadakund) 30 km lodeheze-pohjoižhe.
Eläjad
Edeližed lidnanpämehed oma Jukka Alkio (1994−2017) i Johanna Luukkonen (2017−2020).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipäivlaskmaine Suomenma
Bernar Sara
Sara Bernar (Sarah Bernhardt), oli sündnu Genriett Rozin Bernar-nimenke (Henriette Rosine Bernard; sünd. 22. reduku 1844, Pariž, Francii — kol. 26. keväz'ku 1923, sigä-žo) oli francijalaine aktris.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan aktrisad Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Parižha
Suvisuhokumsk
Suvisuhokumsk (Ю́жно-Сухоку́мск, Салануб, Кьибле-Сухокумск) om Venäman lidn da lidnümbrik Dagestanan Tazovaldkundan lodehes.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1958 samha kivivoid. Lidnanvuitte žilo sai lidnan statusad vl 1988.
Suvisuhokumsk šingotase kivivoin samižel, elektromehanižel tegimel (ohjanduzpul'tad, avtodetalid) i leibtegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nogain stepiš, Kumanjogen suvižel kuivajal hijamal, 10 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Stavropolin randhasai om 10 km lodeheze avtotedme, Mahačkalhasai om 240 km suvipäivnouzmha orhal vai 305 km avtol. Lähembaine lidn om Neftekumsk (Stavropolin rand) 60 km päivlaskmha avtotedme.
Suvisuhokumsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 91,7 km². Om ümbärtud Nogain rajonal. Lidnan Päivnouzmaižsuhokumsk-mikrorajon (Восточно-Сухокумск, 300 rist. vl 2012, edel 1995. vot erine žilo) sijadase 27 km pohjoižpäivnouzmha.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 035 ristitud. Vl 2018 kaik 10 611 ristitud elihe lidnas. Kaikiš suremb ristitišt oli 12 400 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 4% vl 2010): avarad — 46,1%, darginalaižed — 21,1%, lezginalaižed — 10,3%, lakalaižed — 9,2%, kumikalaižed — 4,8%, venälaižed — 4,2%, toižed rahvahad — 4,1%, rahvahuden ozutandata — 0,2%.
Islaman Džuma-mečet' i fartal'ne mečet' oma avaitud lidnas.
Tazovaldkundan Holitišiden sferan kolledžan (Hasavürt) filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnümbrikon Deputatoiden suiman ezimez' om Magomed Gadučaev vspäi 2022.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Muiktuz
Muiktuz om himine ühtnend, kudamb voib antta vezinikan kation (m. n. Brönstedan muiktuz), vai ühtnend, kudamb voib otta ičheze elektronine par kovalentižen sidon sündumiženke (L'juisan muiktuz).
Meiden elos da tehnikas, konz pagištas muiktusiden polhe, pidadas tärtmižes Brönstedan muiktusid. Nened muiktused sätas vezisegoitesihe gidroksonijan ioniden (H3O+) liig. Neniden ioniden olemine segoiteses andab muiktad magud, ned voidas vajehtada indikatoriden muju. Gidroksonijan ioniden luja koncentracii ajab ärdutandan.
Muiktusiden vezinikan likujad atomad voidas vajehtuda metalloiden atomoidenke; siloi sündudas solad, kudambihe mülüdas metalloiden kationad da muiktuzjändusiden anionad.
Muiktused oma tetabad amuižiš aigoišpäi. Niiden teorijad sädandan naprindad jätkustuiba 18. voz'sadaspäi. Muiktusiden da alusiden Brönstedan — Lourin i L'juisan teorijad oma sätud molembad vl 1923, ottas kävutamižhe niid avaros nügüd'aigan-ki.
Homaičendad
Kategorii:Himii
Universe Tour
«Universe Tour» (Universe-Tournee) om saksalaižen Modern Talking-muzikkollektivan vn 2003 koncertine tur kaks'toštkümnenden da jäl'gmäižen studijanal'boman pästandan jäl'ghe sen promotiruindan täht.
Setlist
Kategorii:Modern Talking:an koncertižed turad Kategorii:Koncertižed turad kirjamišton mödhe
Noril'sk
thumb|left|250px|«Eziauguine lidnan pert'»-muzei, om saudud vl 1921. Noril'sk (Норильск [nɐˈrʲilʲsk]) om Venäman lidn Krasnojarskan randan pohjoižes. Se om lidn randan alištusenke, randan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Noril'skan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Bronzaigan seižutez om löutud Päsino-järven randal suladuzpäčinke da ičesündujanke vas'kenke. 16.−17. voz'sadoil Mangazei-lidnan eläjad otiba kävutamižhe sijališt vas'kkivendod.
Noril'skan aluz om pandud vl 1935 sauvomha metallurgijan kompleksad GULAG:an türmatud mehil i samha metalloid sijaližes äimetalližes kivendospäi (vas'k, nikel', platin, kobal't). Se sai lidnan statusad vl 1953.
Vn 2001 tal'vkuspäi verazmalaižiden tulend lidnha om röunatud, voib olda lidnas tobmuden laskendan vaiše.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ani suvhe Taimiran pol'sarelpäi, igähižen rougun zonas, Pohjoižen nabakehkruden südäimes, 90 m korktusel valdmeren pindan päl, Noril'skan mägiden pautkidenno. Om ümbärtud mectundral da redustadud territorijoil. Päsino-järven pala om lidnümbrikon pohjoižes, Madal-järven pala (озеро Мелкое) — päivnouzmas (mülüdas Karan meren basseinha). Matkad Krasnojarskhasai om 1500 km suvhe orhal, Jenisein randhasai (Dudink-lidn) om 90 km päivlaskmha raudtedme.
Klimat om sorav subarktine tulleikaz. Tal'v da lumikate oleldas 7..9 kud vodes, voden keskmäine lämuz — −9,8 C°. Polärine päiv da polärine ö oleskeldas lidnas. Paneb sadegid 341 mm vodes, elokus enamba kaiked (52 mm).
Koume lidnrajonad, niiden ümbrišt da pen' lidnanvuitte Snežnogorsk-žilo (887 rist. vl 2010) sädas lidnümbrikod. Vspäi 2005 enččed Talnah- (pohjoižpäivnouzmha) i Kaijerkan- (päivlaskmha) kaimdailidnad mülüdas Noril'skha lidnrajonikš, koumanz' rajon nimitase Keskuzrajonaks (Noril'sk edel 2005 vot). Taimiran Dolganiden da Nenciden rajon om lidnas ümbri.
Eläjad da transport
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnümbrikon eläjiden lugu oli 175 365 ristitud. Kaikiš suremb lidnümbrikon ristitišt oli vl 2006 — 213 200 ristitud, Noril'sk-lidnan edel lidnümbrikod — vl 1985, oli 185 tuhad eläjid. Specialižen opendusen aluzkundad oma industrialine institut, medicinine škol, pedagogine kolledž, servisan da tehnologijoiden professionaline licei.
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližtransportaks lidnas. Päraudtestancii om saudud vozil 1951−1953, om sauptud vspäi 1998, tühjitihe ezilidnelektrojonusid. Raudte ühtenzoitab Talnah-rajonanke da Dudink-meriportanke, vspäi 1998 om ajamha jüguid vaiše. Tatanmaine soda- da civiline Noril'sk (Alikel')-lendimport (NSK / НАК) sijadase 52 km päivlaskmha lidnan keskusespäi, tehtas reisid matkadajiden täht Venäman surihe lidnoihe da Taimiradme, mugažo jügureisid.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Krasnojarskan randan lidnümbrikod
Armenijalaižed
thumb|250px| Armenijalaižiden kanz [[Boston-lidnas, AÜV, 1908. voz'.]] Armenijalaižed (ičeze nimituz: Հայեր, vepsän kirjamil: hajer [hɑˈjɛɾ], üks'lugus — hai) oma amuine rahvaz. Armenijalaižiden rahvahankel' om armenijan kel' (valdkundkel' Armenijas), se om üks' indoevropalaižiš kelišpäi.
Lugu
Ühthine lugu om läz 12 millionad ristituid. Armenijalaižed elädas Armenijas (sen ristitišton enambuz, no vaiše nelländez kaikes rahvahaspäi), Venämas, Francijas, AÜV:oiš, Turkanmas, Livanas, Gruzijas, Sirijas, Iranas, Ukrainas, mugažo enččen Nevondkundaližen Ühtištusen toižiš maiš, Päivnouzmaižen Evropan maiš i Suviamerikas.
Enzne
Rahvahan etnogenez oli tehnus todud Evropaspäi eziarmenijan kelen alusel 13.−6. voz'sadoil edel meiden erad Armenižel mägištol, kudamb sijadase Anatolijan pol'saren i Iranižen mägišton keskes. Sen pen' pala om armenijalaižiden kodima tähäsai. Turkanma, Azerbaidžan i Iran otiba mägišton tobmad palad.
Erased rahvahad — hamšenalaižed (Turkanman Mustmeren pohjoižpäivnouzmaižel randištol), frangalaižed (Armenijan pohjoižes i Gruzijan suves) da čerkesogajalaižed (Krasnodaran rand) — lugetas armenijalaižiden etnosikš. Äiluguižed diasporad (սփյուռք - spürk) oma olmas verhiš maiš. Mugažo peittud armenijalaižed elädas Turkanmas.
Religii
Religijan mödhe 21. voz'sadan augotišes armenijalaižiden enambuz oma armenižed apostoloiden hristanuskojad da ateistad, om vähemba katoližid hristanuskojid (frangalaižed) i islamanuskojid (hamšenalaižed).
Irdkosketused
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Ingušetijan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om viž lidnad (город, пхьа / пхье / гIала) Ingušetijan Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Šond'al
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vn 1563 Änižen pätinan aigkirjas kuti 8 pen't küläd (1..2 tanhad kaikuččes) в Шондовичах на Ояти, alištuiba Sudakovad-pomeššikoile. Vl 1905 oli 6 küläd, vll 1920−1970 — kaks' jagatud jogel küläd, sid' ühtenzoittihe niid.
Külä sijadase rajonan suves, Ojatin molembil randoil. Matkad küläkund administrativižhe Vingl-keskushesai om 30 km pohjoižhe orhal.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 84 ristitud, vepsläižed tobjimalaz.
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Tedo (znamoičendad)
Tedo om tärtuz äjidenke znamoičendoidenke. Se voib znamoita:
Frankfurt Mainal
thumb|left|250px|Lidnan 16 administrativišt ümbrikod i lidnrajoniden röunad (2005) Frankfurt Mainal (Frankfurt am Main [ˈfʁaŋkfʊɐt am ˈmaɪn]) vai muite Frankfurt «frankoiden ehtatuz») om järed lidn Saksanman päivlaskmas, Gessen-federacijanman suves. Se om videnz' surtte lidn valdkundas da kaikiš suremb lidn Gessenas.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 794, arni necil aigal Sur' Karl kucui Frankfurtan keragad edel Pühän Rimalaižen imperijan sädandad. Toižen mail'man sodan jäl'ghe lidn oli amerikaižiden sodavägiden evropižeks keskuseks.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 679 664 ristitud, i 2 295 000 ristituid elihe kaikes lidnaglomeracijas.
Edeline lidnan pämez' om Peter Fel'dmann (Peter Feldmann, heinku 2012 — kül'mku 2022).
Ižanduz
Amussai lidn om bankoiden keskuz. Evropan keskuzbank, Saksanman federaline bank da Frankfurtan fondbirž sijadasoiš lidnas. Saksanman viden järedan bankan päfaterad oma lidnas (Deutsche Bank, Commerzbank, DZ Bank da tž.).
Frankfurtan jarmank mainitase vspäi 1150. Nügüd' lidn om äiluguižiden ozutelendoiden da festivaliden sija. Ozutelendad: avtod (IAA), kirjad (Frankfurter Buchmesse), kulutajiden tavarad (Ambiente), muzik (Musikmesse), himii da farmacii (Achema), bumag (Paperworld), Raštvad (Christmasworld), čomuz (Beautyworld), elonmahtuz (Tendence Lifestyle), pidatuz (Light and Building). Festivaliden objektad: Muzejiden randird (Museumsuferfest), keramik (Dippemess), mecan päiväd (Wäldchestag), üläkorktad pertid (Wolkenkratzer Festival).
Transport
Avtobusad, tramvaid, lidnelektrojonused, taksid da velosipedad oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik transportan toižendad mülüdas aglomeracijan kundaližhe Rhein-Main-Verkehrsverbund-transportsistemha (RMV). Vspäi 1968 metro radab lidnas da ezilidnoiš (saks. U-Bahn, vspäi 2010 om 9 jonod, 65 km raudteid, 86 stancijad, sidä kesken 27 manalaižed), sen ližaks lidnelektrojonused (saks. S-Bahn) ühtenzoittas Frankfurtad ezilidnoidenke.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (FRA) sijadase 12 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi, sil om 4. sija Evropas matknikoiden mödhe (64,5 mln passažiroid vl 2017) da 1. sija jüguiden mödhe. Sišpäi tehtas reisid mail'man äjihe maihe, mugažo Saksanmadme.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Gessen
Orhus
Orhus (Aarhus [ˈɒːˌhuˀs], vll 1948−2010 kirjutihe Århus) om lidn Danijan keskuzpalas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskjutlandii-agjaha. Om Orhus-kommunan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 948. Nimitihe jogen mödhe (Aarhus Å), lidn seižub sen sun randoil. Šingotihe katoližeks keskuseks 10.-13. voz'sadoil, no tuli lanktushe, i 14. voz'sadan mustmor pall'asti lidnad. Ižandusen korged aig tuli 19. voz'sadal raudten sauvondan jäl'ghe.
Orhus šingotase masinansauvomižel (Danfoss-kompanijan tegim), himižel sarakol, tekstiližel tegimištol, söndtavaroiden pästandan edheotandoil. Järedan Arla Foods-maidkompanijan päfater sijadase lidnas. Torguindan keskuz, raudtesol'm. Valdkundan kahtenz' znamasine meriport radab siš.
Geografijan andmused
Klimat om ven valdmeren. Voden keskmäine lämuz om +9,8 C°, kezakun-elokun +16..+18 C°, tal'vkun-uhokun +2..+4 C°. Paneb sadegid 722 mm vodes, enamba sügüz'kus-kül'mkus (72..80 mm kus), vähemba uhokus (41 mm) i sulakus (42 mm).
Kundan pind om 468,87 km².
Eläjad
Vl 2009 lidnan ristitišt oli 239 865 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaiken kundan ristitišt om 355 238 eläjad (2022), agjan nelländez.
Orhusan universitet (Aarhus Universitet) radab lidnas vspäi 1928. Kaik om 27 departamentad universitetan videl fakul'tetal, 32 tuhad üläopenikoid (2021), 15 tedoiduzkeskust, nell' muzejad, observatorii, Orhusan botanižed sadud.
Irdkosketused
Kategorii:Danijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Keskjutlandii
LM-2008
thumb|right|250px|LM-2008 [[Moskvan prospekt (Piter)|Moskvan prospektal Piteriš vl 2012]] LM-2008 (ЛМ-2008) om Venäman üks'pol'ne tramvaivagon nelläl värtmudel. Se om sätud Piterin tramvaiž-mehanižel tegimel vl 2008.
Kaik om pästtud 64 vagonad vhesai 2012. Kaikiš lujemb piguz om 75 km/čas.
Kategorii:Tramvaid