cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santa Krus de la Sjerr
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1561, nügüdläižel sijal — vl 1595, 220 km päivlaskmha enččes sijadusespäi indejalaižiden londoiden tagut. Šingotaškanzihe 1950-nzil vozil kivivoin da londuseližen gazan löudmižsijidenno.
Santa Krus de la Sjerran tegimišton päsarakod oma kivivoinhimii, sömtegimišt sijaližel torhudel, mecan ümbriradmine, sauvond, turizm.
Geografijan andmused
Klimat om tropižen savannan. Tal'ven (kezaku-heinku) lämuz om +20..+22 C°, redukun-keväz'kun keskmäine lämuz om +26..+27 C°. Paneb sadegid 1321 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (37..61 mm kus). Tal'veližed suvitulleid todas vilud säd teravas. Paneb halad tal'vel lujas harvoin.
Eläjad da transport
Vl 1992 eläjiden lugu oli 1 030 000 ristituid. Läz 2,1 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2012, kahtenz' surtte lidnaglomeracii).
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos.
Homaičendad
* Kategorii:Bolivijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Sä
thumb|right|250px|Kogopil'ved edel torokad Sä om märitud kuron kaiked meteorologižiden elementoiden znamoičendad da atmosferižed nägused avaruden erazvuiččiš čokkoimiš. «Sä»-tärtuz sanub meile atmosferan joksijas olendas. Vastkarin sidä, «Klimat»-tärtuz om atmosferan keskmäižes olendas hätkeližes aigas. Sän nägused šingotadas troposferas (atmosferan alahaine pala) da gidrosferas.
Sä vajehtase lopmäta. Erašti voib mujuda vajehtusid severdas-se minutas eskai, jo pagižmata päiväs päivän jäl'ghe. Sän vajehtused jagadas periodižihe da aperiodižihe. Periodižed vajehtused oleldas päiveses (Ma punose ičeze värtmudes ümbri) da vodes (Ma pörub Päiväižes ümbri). Päivezvajehtused mapindanno oma kaikiš lujembad. Voz'vajehtused oma voz'aigoiden jono. Il'mmassoiden sirdand om aperiodižiden vajehtusiden sü. Ku tulijan il'mmassan parametrad ei kožugoi periodižiden vajehtusiden fazanke, ka sän kaikiš lujembad vajehtused tegesoiš. Aperiodižiden vajehtusiden intensivižuz poleneb korktushe mapindalpäi kactes.
Sänendustused
Sänendustuz — se om vahvištoittud tedoližikš da tehnižikš ezimeletuz atmosferan tulijas olendas märitud tahol. Sätas endustust järedoiden atmosferižprocessiden šingotesen analizan mödhe. Voz'tuhiden aigan ristitud naprihe sän endustada (primetad rahvahankalendarin mödhe, londusen kaclemižed), no vaiše 19. voz'sadal oficialižed sänendustused sünduiba.
Sädamha sänendustust — keratas verdandmusid meteostancijoil da kaimdajil atmosferan joksijas olendas. Sid' projektiruidas atmosferan olendan vajehtusid endustuzmodeliden abul. Kompjuterprogramad tehtas äjan, no ristitun ühtnemine om tarbhaine. Ristit valičeb modelin šablon, hän keradab ühtheze edahaižid aigtegoid; mugažo modelin eriližused da jüvä oma tarbhaižed, pidab teta niid süväs. Kävutadas severz'-se modelid kerdalaz, ühtetas niiden andmusid ližadamha endustusen tarkoiktust.
Äjad ristitud kävutadas sänendustusid ičeze eloho. Torokan endustused oma tarbhaižed, sikš miše kaitas elod da varandad niiden abul. Lämuden da sadegiden endustused oma tarbhaižed maižandusen da sauvondsarakon radnikoile. Lämbituzverkoile pidab lämuden da tullein vägen endustust andmaha lämuzenergijan pästusen arvod tulijoile päivile. Täuz' endustuz tariž sättutamha irdaližen voibištelendan da lebun planoid. Kaik ristitud kävutadas sänendustust kaikuččen päivän sobmähäs oikti («sähä kactes»).
Ščolkovo
Ščolkovo (Щёлково) om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan 12nz'-13nz' lidn eläjiden lugun mödhe, Ščolkovon lidnümbrikon administrativine keskuz (edel vn 2019 vilukud — rajonan).
Sä
Sän tedoidused
Meteorologii tedoidab sän — nece om tedo atmosferan da sen olijoiden processiden polhe.
Ščolkovo
Istorii
Eländpunkt mainitaškanzihe vspäi 1521 kuti Ščolkovo-külä. Se tegihe tahondan ekonomižeks keskuseks 19. voz'sadan augotišes. Kätihe radnikžiloks vl 1923. Žilo sai lidnan statusad vl 1925. Oli rajonan keskuseks vspäi 1929.
Sä
Sän tedoidused
Meteorologijan jagused:
Ščolkovo
Istorii
Ščolkovo šingotase metallurgižel tegimel i kal'hiden metalloiden ümbriradmižen tegimel, sömtegimištol (leibän edheotand, südäiveziden tegim), zell'tegimel, elektropompiden tegimel, puvillkanghiden kombinatal, kazmusiden himižen kaičendan substancijoiden edheotandal. Himižen mašinansauvomižen tedoinstitut radab lidnas.
Sä
Sän tedoidused
Mail'man meteorologine organizacii sättutab erazvuiččiden maiden meteokeskusiden radmišt.
Ščolkovo
Geografijan andmused
Lidn sijadase lidnümbrikon suvipäivlaskmas, Kläz'm-jogen molembil randoil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 15 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Fräzino 1 km pohjoižhe, Losino-Petrovskii 10 km päivnouzmha-suvipäivnouzmha, Balaših 10 km suvhe, Korolöv 4 km päivlaskmha, Ivantejevk 2 km lodeheze.
Sä
Meteorologižen kaclemižen organizacii
Meteoinformacijal om kaks' tipad: Endustusiden ozaiduz rippub eziauguižes informacijaspäi päazjas.
Venäman meteostancijoiden, meteo- da gidrologižiden postoiden avar verk om olmas. Meteostancijad oma erazvuiččidenke kaclemižprogramidenke. Sen ližaks, tehtas kaclemižid meteoradiolokatoroil (sadas niišpäi pil'višton šoiduiden, sadegiden da jumalansäiden intensivižusen avaruznäguid 250 km:hasai radiusan lokatoraspäi) da meteokaimdajil (pil'višton fotokuvad lainhen pidusen erazvuiččiš diapazoniš, atmosferan lämuden da il'man nepsuden püštoiktad profiläd). Tehtas aerologižid kaclemižid specialižil stancijoil radiozondiden abul, erašti meteorologižiden da geofizižiden raketoiden abul. Meril da valdmeril tehtas kaclemižid eriližkalutadud laivoil.
Ščolkovo
Geografijan andmused
Ščolkovo-raudtestancii radab lidnan keskuzpalas «Mitišči — Fräzevo»-keskustal vspäi 1896, elektrojonused lähttas Moskvan Jaroslavlin päraudtestancijaspäi. Čkalovskii-sodalendimport sijadase lidnan suvipäivnouzmas.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 27 209 eläjad, vl 1959 — 62 051 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 110 411 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd', ületi 100 tuhad vl 1979. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Stroican päjumalanpert' (om saudud vll 1909−1916), kuz' jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas. Islaman mečet' radab vspäi 2001.
Sä
Sän toižetuz
Maižandusen da tegimišton valatoitusen sähä om uskotajid todestusid :
Mugoižed effektad sän arvoimižiden takaimatomas vajehtusespäi oma varuližed meiden ristitkundan paloiden täht: ekosistemad, londuseližed varad, ekonomine šingotez, ristitun tervhuz.
Ščolkovo
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 92,0%, ukrainalaižed — 2,6%, totarlaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 4,1%.
Sä
Sän rekordad
Sän rekordad oma ekstremaližed meteorologižed ozutajad, kudambid registriruihe oficialižikš Man pindal. Vn 1983 21. päiväl heinkud registriruihe kaikiš madalambad lämut sän kaclemižišpäi Vostok-stancijas (Antarktid): −89,2 C°. Vn 1922 13. päiväl sügüz'kud — kaikiš korktembad, Al'azizaji-sijas, Livii: +58 C° (rideltas necen znamoičendan polhe).
Ščolkovo
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Ščolkovon kolledž i Olimpižen rezervan valdkundaline škol-tehnikum.
Sä
Edesine lugemine
Kategorii:Klimatologii
Ščolkovo
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Jerevanan flag
right|border|250px Jerevanan flag (Երևանի դրոշ Jerevani droš) om Armenijan Tazovaldkundan Jerevan-pälidnan üks' oficialižiš simvolišpäi. Flagan proporcii om 1:2.
Nügüdläine flag om vahvištadud 2004-ndel vodel, 27. päiväl sügüz'kud. Sädajad oma Karapet Abramän (Կարապետ Աբրահամյան) i Karapet Pašän (Կարապետ Փաշյան).
Zaporožje
Zaporožje (Запорі́жжя [zɐpoˈr⁽ʲ⁾iʒːɐ], edel 1921. vot Aleksandrovsk, Олександрівськ) om lidn Ukrainan keskuzpalan suvipäivnouzmas. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Zaporožjen agjan administrativine keskuz (vspäi 1939).
Jerevanan flag
Ümbrikirjutand
Jerevanan lidnanznam kuvadase vauktan flagan keskuses. Znam om ümbärtud 12 rusttal oigedsaumnikal, ned simvolizuruidas Armenijan 12 istorišt pälidnad. Armenijan flag kävutab niid-žo ližamujuid. Vauged muju ozutab puhthut i täut mel'kuvad.
Homaičendad
Kategorii:Flagad F
Zaporožje
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 952. Se sai lidnan statusad vl 1806. Sauvoškanzihe tegimišton järedoid edheotandoid 1930-nzil vozil. Toižen mail'man sodan aigan lidnan territorii oli okkupiruidud Saksanman nacistoiden sodavägil (reduku 1941 — tal'vku 1943).
Zaporožje šingotase mašinansauvomižen edheotandoil (avialikutimed, avtod, alastancijoiden transformatorad), «Dneproges»-gidroelektrostancijal, raudan i mujumetalloiden metallurgijal (alüminii, titan, magnii päpaloin), himižel sarakol, sauvondmaterialiden pästandal, sömtegimištol.
Geografijan andmused
[[Fail:Районы Запорожья.svg|thumb|left|250px| Zaporožjen administrativižed rajonad:
1. Oleksandrovskii rajon
2. Zavodskii rajon
3. Kommunarskii rajon
5. Voznesenovskii rajon
6. Hortican rajon
7. Ševčenkon rajon
]] Lidn sijadase agjan pohjoižes, Dnepr-jogen hural randal tobjimalaz, 105 metrhasai ü.m.t. korktusil. Hortic-sar' (Хортиця) om Dnepranjogen kesked. Matkad Kijevhasai om 444 km lodeheze orhal, 544 km avtotedme vai 658 km raudtedme. Lähembaine järed lidn om Dnipro 69 km pohjoižhe orhal vai 84 km avtol.
Zaporožje jagase seičemeks lidnrajonaks.
Eläjad
Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 815 300 ristitud, vl 2010 — 781 tuhad ristituid. Kaikiš suremb ristitišt oli 918 400 eläjad vl 1992.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2001): ukrainalaižed — 70,3%, venänikad — 25,4%, vaugedvenälaižed — 0,7%, bolgarijalaižed — 0,4%, evrejalaižed — 0,4%, gruzijalaižed — 0,4%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,0%.
Transport
Avtobusad, trolleibusad, tramvaid, taksid da ezilidnelektrojonused oma kundaližeks transportaks lidnas. Zaporožje I- i II-päraudtestancijad, koume avtostancijad i kaks' jogiportad oma olmas lidnas. Koume avtotesildad ühtenzoittas Dnepran randoid.
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Port Lui
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti meriport Indižen valdmeren randal. Vspäi 1735 se oli Francijan kolonijan administrativine keskuz, nimitihe Lui XV-kunigahan oiktastuseks. Sai lidnan statusad oficialižeks vn 1966 25. päiväl elokud.
Port Lui šingotase meriportal, turizmal, finansižeks keskuseks, industrijal (tekstil', himikatad, plastiktegesed, zelläd), sömtegimištol (sahar, voi, kala, tabak).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mavrikii-saren lodehes, süvän kaitud merikaran randal. Laivad tuldas ujuden merikarha katkelmusen kal't korallrifas. Moka Port Lui-mägiden sel'gad ümbärtas lidnad kuivman polespäi.
Klimat om tropine mussonine pol'kuiv. Kun keskmäine lämuz vajehtase +23..+27 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +10 C° i +35 C°. Paneb sadegid 711 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kezakus-kül'mkus (15..24 mm kus).
Eläjad
Vn 2012 Mavrikijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 149 194 ristitud.
Irdkosketused
Kategorii:Mavrikijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Medel'jin
Medel'jin (Medellín), oficialižikš Medel'jinan municipalitet (Municipio de Medellín), om Kolumbijan kahtenz' surtte lidn (Bogotan jäl'ghe), Antjokii-agjan (departamentan) pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1616. Torokanvuitte šingotez oli kuldan löudmižsijihe sidotud Antjokijas.
Geografijan andmused
Medel'jin seižub Andiden pohjoižes, sijadase 1500 m ü.m.t. korktusil, sen täht ekvatorialine klimat om pehmed.
Lujad manrehkaidused oliba Antjokii-departamentas vozil 1911 (7.2 ballad Rihteran pordhišton mödhe), 1938 (7.0), 1952 (6.7), 1962 (5.6), 1977 (6.5), 1992 (6.6/7.1).
Administrativine jagand
Medel'jinan municipalitet ühtištub 5 lidnankundad Medel'jin-lidnanke. Kaik ned alajagasoiš 271 rajonaks.
Medel'jin-lidn jagase 6 zonha, ned kogotas 16 kommunaspäi.
Eläjad
Vl 2014 lidnan eläjiden lugu oli 2 441 123 ristitud. Medel'jin om valdkundan kahtenden lidnaglomeracijan keskuz, 3 731 447 ristitud vl 2014.
Transport
Om kaks' lendimportad. Kordovan Hosen Marijan nimel nimitadud rahvahidenkeskeine lendimport (MDE) sijadase 29 km päivnouzmpolehe Rionegro-lidnas-kaimdajas (valdkundansüdäimižed da rahvahidenkeskeižed reisad). Herreran Olajan lendimport (EOH) tegeb reisid vaiše valdkundan südäimes.
Vspäi 1995 metro radab lidnas (2 jonod, 28 stancijad, 32 km raudted). Se om üks'jäine Kolumbijas.
Irdkosketused
Kategorii:Kolumbijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kokuškinan sild
thumb|right|250px|Kokuškinan sild vl 2016 Kokuškinan sild (Кокушкин мост) om Venäman Piterin üks'keskustaine metalliž-raudbetonine sild Gribojedovan kanalas päliči. Se om avtoiden da jaugnikoiden täht.
Sild sijadase Admiralteiskii-rajonas. Ühtenzoitab Stolärnii-kujod Kazanskii-sarel Kokuškinan kujonke Spasskii-sarel. Sennoi sild om ülezkanalan, Voznesenskii-sild sijadase mödvedhe.
Puine sild oli saudud kivižil alusil vodele 1768, sil-žo aigal kanalan randirdan sauvomine tuli lophu. Nügüd'aigaine sild om saudud vozil 1946−1947. Sen projektan tegijad oma «Lenmosttrest:an» projektirujan büron Boris Levin-inžener i Lev Noskov-arhitektor. Om nimitadud Vasilii Kokuškin-torgovanan kanzannimen mödhe, hänen pert' oli nügüdläižel Kokuškinan kujol.
Sildan alused da pind oma raudbetonaspäi, pind om pandud kahesha bemblenvuiččehe terasižhe balkha 68 sm kortte. Sauvuz om 20 m pitte, 13 m levette, keskust kanalan päl om 16 polenke metrad. Kaks' avtoted, oma kreptüd diabazbrusuzil. Trotuaroiden pind om asfal'tbetonine. Alusiden krepind om ozrikkivine. Sildan röun om saudud čomamahtoižen valamižen kaugedraudasižiš seglusišpäi, tulendad oma dekoriruidud valamižen arhitekturižil detalil.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Admiralteiskii rajon
Kärdl
thumb|left|250px|Lidnan kart (2012). Kärdl (Kärdla [ˈkærˑ'dlɑ], Kärrdal, Kertel) om Estinman lidn valdkundan päivlaskmas. Se om Hiju-makundan administrativine keskuz, Hijuma-saren i makundan üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1564 kuti ročilaižiden külä. Se oli Venäman imperijan palaks vll 1721−1917 (Кертель). Vspäi 1830 sobiden omblendfabrik radoi küläs, vspäi 1849 — meriport, molembad oliba pandud mantazole Toižen mail'man sodan aigan. Vl 1920 kätihe žiloks. Vl 1938 Kärdl sai lidnan oiktusid. Vl 2013 ühtenzoittihe lidnan municipalitetad Kirgessaare-volostinke da panihe Hiju-volostin alust. Vn 2017 redukul tehtihe administrativišt reformad, sen jäl'ghe Hiju-volost' om üks'jäine makundas nellän volostin sijas.
Kärdl šingotase kalanpüdandal i turizmal (lapsiden festival' kezakus, kofen navedijoiden päiväd elokus, amuine meteoritan krater 5 kilometras). Lidn om maižanduzrajonan keskuseks. Mecan varhapanendan punkt.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Hijumaa-saren pohjoižpäivnouzmaižel randal, Baltijan meren Tareste-lahten merikaranno. Nuutri-jogi i Kärdl-oja jokstas lidnadme i lanktas merhe sen territorijal. Artezianižed vezipurtked oma olmas lidnas. Matkad Tallidnhasai om 120 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 155 avtotel ehtatimenke. Vspäi 1963 Kärdlan lendimport (KDL) om avaitud 6 km päivnouzmha lidnaspäi, reisad Tallidnhasai 1..2 kerdad päiveses. Lähembaine lidn om Haapsalu 44 km päivnouzmha orhal vai 56 km avtotedme ehtatimenke. Ehtatim radab läz 10 kerdad päiväs (28 km, 90 minutad). Ei ole passažirühtenzoitust meredme.
Eläjad
Vl 1939 lidnan eläjiden lugu oli 1 524 ristitud, vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe — 3 050 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 139 eläjad vl 1989.
Rahvahad (lidnalaižed vl 2011, enamba 0,3%): estilaižed — 98,16%, venänikad — 0,89%, toižed rahvahad — 0,95%.
Lidnan edeline pämez' om Reili Rand (2015–2017), radab Hiju-makundan pämehen nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Mustmeri
thumb|right|250px|Meren da sen randpolen reljefan kart thumb|right|250px|Mustmeri [[Gelendžikas]] Mustmeri (Черно море, შავი ზღვა Šavi zgva, Marea Neagră, Karadeniz, Чорне море, Чёрное море; Εὔξενος Πόντος Euksenos Pontos «adivoičetai meri», Μαύρη Θάλασσα Maure Falassa, Pontus Euxinus) om Atlantižen valdmeren basseinan kontinentansüdäimine meri Evropan da Azijan keskes. Pezeb Venäman, Gruzijan, Turkanman, Bolgarijan, Romanijan da Ukrainan territorijad.
Pind om 422 000 km². Randanpird om 3400 km pitte. Ühtenzoitase Keskmeren Egeiženke merenke Bosfor-sal'men, Mramorižen meren i Dardanellad-sal'men kal't, mugažo Azovmerenke Kerčin sal'men kal't. Meri om znamasine transportine rajon. Basseinan pind om enamba mi 2 mln km².
Meren veden mülü om 555 tuhad km³. Mustmeri om 2210 metrad süvütte, keskmäine süvüz om 1240 m. Znamasižed langenijad joged: Dnepr, Dnestr, Dunai. Vedhuden kontinentaspäi nell' videndest tuleb meren lodeheze.
Homaičendad
Kategorii:Mered kirjamišton mödhe Kategorii:Bolgarijan geografii Kategorii:Gruzijan geografii Kategorii:Romanijan geografii Kategorii:Turkanman geografii Kategorii:Ukrainan geografii Kategorii:Venäman mered
Kropotkin
Kropotkin om venälaine kanzannimi i Venäman tahod. Se voib znamoita:
Aristotel'
Aristotel' (Ἀριστοτέλης; sünd. vl 384 edel m.e., Stagir-lidn, Frakii — kol. 322 e.m.e., Halkis, Evbejan sarel) oli amuižgrekalaine filosof, Platonan openik. Vodespäi 343 edel m. e. — Makedonijalaižen Aleksandran kazvatai da opetai. Vl 335 EME hän pani Likejan Peripatetižen školan alusen. Aristotel' oli klassižen periodan naturalist da amuižaigan lujas valatoitai dialektikantedomez'. Hän oli mugažo formaližen logikan alusenpanijan. Aristotel' om sänu tärtuzapparatan, kudambad nügüd'-ki kävutadas filosofijas da tedostiliš.
Aristotel' oli ezmäine, ken om sänu filosofijan kaikenpol'žen sisteman. Sihe sistemha mülüdas kaik ristitun šingotesen sferad — sociologii, filosofii, politik, logik, fizik. Aristotelin kaceged ontologijha oma lujas valatoitnuded ristitunmeletamišt. Hänen metafizine openduz om šingotanu Akvinalaižen Homoin sholastižen metodan abul.
Originaližed tekstad
Standartine (Berlinan) pästand (archive.org):
Kategorii:Amuižen Grekanman filosofad Kategorii:Astronomad Kategorii:Biologad Kategorii:Mehanikantedomehed Kategorii:Amuižen Grekanman tedomehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Amuižhe Grekanmaha Kategorii:Kolnuded Amuižes Grekanmas
Kečuan kel'
thumb|right|250px|Kečuan kelen levigandusen kart Kečuan kel' (ičeze nimitused: Runa simi, Nunashimi — «ristituiden kel'», Qhichwa simi, Kichwa shimi — «mägialangištoiden kel'») om kaikiš suremb indejine kel' molembiš Amerikoiš pagižijoiden lugun mödhe, kečua-rahvahan kel'. Lugetas kel'kundan üks'jäižeks keleks i paginoiden kontinuumaks, erased tedomehed — keliden joukuks.
Reguliruindorganizacii om Kečuan kelen Päine Akademii (Academia Mayor de la Lengua Quechua, AMLQ, kečuan kelel: Qheswa simi hamut'ana kuraq suntur), radab Kusko-lidnas (Peru) vspäi 1990 i lugeb kel't üks'jäižeks, otab kuskon paginad kirjankeleks.
Leviganduz
Pagižijoiden lugu om läz 8 900 000 ristitud (kut mamankelel), i völ läz 6 millionad pagištas sil toižeks keleks. Nimidä ei grazi kečuan kelen olendale.
Se om valdkundkeleks Bolivijas, om ühteks oficialižiš kelišpäi Perus, Ekvadoras, Kolumbijas. Mugažo kečuaks pagištas Argentinas da Čiliš, om Amazonijan lingva-frankaks erasiš tahoiš. Edel evropalaižiden tulendad kečuan kel' oli Inkiden imperijan päižeks oficialižeks keleks (15.-16. voz'sadad).
Kirjamišt
Om ližakirjamid velgsanoiden täht: B, D, F, G, RR.
Irdkosketused
Kategorii:Indejižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Argentinan keled Kategorii:Bolivijan keled Kategorii:Ekvadoran keled Kategorii:Kolumbijan keled Kategorii:Perun keled
Polokvane
Polokvane (sesoto i Polokwane, anglijan virkand: [ˌpɒləˈkwɑːnɪ]) om lidn Suviafrikan Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Limpopon agjan i Polokvane-municipalitetan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1886 kuti Pitersburg (afrikaans i Pietersburg). Vl 1992 se sai city-statusad town:an sijas. Udesnimitihe vn 2005 uhokus, nimituz znamoičeb «varuitoi sija» sesoto-kelel.
Polokvane šingotase bankingal, ekoturizmal, jomiden tehmižel (Coca-Cola, olud), radioladimiden pästandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalas, 1310 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ühtenzoitase raudtel Johannesburganke da toižidenke järedoidenke lidnoidenke.
Klimat om subtropine pol'kuiv mägišton. Voden keskmäine lämuz om +17,7 C°, kül'mkun-keväz'kun +20..+22 C°, kezakun-heinkun +11..+12 C°. Ekstremumad oma −3 C° i +38 C°. Paneb sadegid 478 mm vodes, enamba kül'mkus-vilukus (81..85 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kezakus-elokus (14 mm pordos).
Eläjad
Vl 2011 lidnan eläjiden lugu oli 130 028 ristitud. Kaik 629 tuhad eläjid om municipalitetas 3766 km² pindal (2011), lidn mülüb sihe.
Rahvahidenkeskeine civiline Polokvane-lendimport (PTG / FAPP, 58 tuh. passažiroid vl 2010, ende Gateway) radab ani lidnan pohjoižröunan taga. Tehtas reisid Johannesburgha.
Irdkosketused
Kategorii:Suviafrikan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Krasnodar (futbolklub)
FK «Krasnodar» (ven. ФК «Краснодар»») om Venäman futbolklub Krasnodaraspäi.
Pätrener – serbijalaine Slavolüb Muslin. Kodiaren — Kuban'-stadion.
Ezineb Venäman Prem'jer-ligas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:FK «Krasnodar» Kategorii:Krasnodar
Eta
right|160px Eta (Η, η, virkand ήτα ita [ˈita], ἦτα ē̂ta [ɛ̂ːta]) om grekan kirjamišton seičemenz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [ɛː] (eziauguižin — [h]), nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [i].
Vepsän rahkoid
Vepsläižed uskoba rahkoihe. Heiden mail'mannägendan mödhe om äi rahkoid, kut eläjiš olijoiš, mugažo elätomiš (ezmäižel kacegel) kaluiš-ki, ka eskai miččiš taht processiš (oz., lämoipalo).
Kodirahkoiden keskes erigoittas ižandaižid, emägaižid da heiden poigid (lapsid).
Eta
Kirjam libui finikijan 𐤇-kirjamespäi het, kändase «südäitanaz». Latinan H- (kirjam oli ottud grekan kirjamištospäi 8. voz'sadal EME), kirilline И- i Й-kirjamed augotižlibuihe grekan eta-kirjamespäi.
Vepsän rahkoid
Lahjad rahkoiden täht nimitadas gostincoikš.
Eta
Kävutand znamaks
Sur' Η-kirjam voib znamoita:
Vepsän rahkoid
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän mifologii Kategorii:Vepsän rahkoid
Eta
Kävutand znamaks
Ottas kävutamižhe pen't η-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
Vudard Devid
Devid Vudard (David Woodard [ˈdaːvɪt ˈwʊdɑːrd]; sünd. 6. sulaku 1964, Santa Barbar-lidn, Kalifornii-štat, AÜV) om amerikaine kirjutai, muzikankirjutai da dirižor.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden muzikankirjutajad Kategorii:AÜV:oiden kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded AÜV:oihe Kategorii:Sündnuded Kalifornijha Kategorii:Sündnuded vl 1964 Kategorii:Sündnuded sulakun 6. päiväl
Uoker Pol
Pol Uil'jam Uoker IV (Paul William Walker IV; sünd. 12. sügüz'ku 1973, Glendeil (Kalifornii), AÜV — kol. 30. kül'mku 2013, Santa Klarit, Kalifornii, AÜV) oli tetab amerikalaine akt'or da model'.
Biografii
Oli sündnu vl 1973 Kalifornijha, irlandijalaiž-amerikalaižhe kanzha. Openzihe Hristanuskondaližes školas San Velliš, i edelespäi — Kalifornijan kolledžas (meribiologaks), no jäi opendusen kinočomamahtha tartten melel.
Ezmäine rol' «sures kinos» oli Bennettan-"professoran" rol' «Monstr škapaspäi»-fil'mas (1986). Hänen kaikiš tetabamb kinomel'kuva — O'Konnoran Brajanan rol' Forsaž-fil'mfranšizas, kudamban täht hän om fil'mdanus vozil 2000 — 2013. thumb|right|250px|Uokeran Polan sebranikad — «Forsaž 5 (Viž heredad)»-fil'man akt'orad, huralpäi oiktale: [[Duein Džonson, Ludakris, Džordana Brüster, Vin Dizel', ičeksaz.]]
Vl 2013 kül'mkun 30. päiväl Pol pölištui avtokatastrofas, sebranikan avtos. Hänelpäi jäi tütär Midou Rein.
Teta
right|160px Teta (Θ, θ, kirjutamižen variantad ϴ i ϑ, nüg. virkand fita [ˈθi.ta]) om grekan kirjamišton kahesanz' kirjam. Sättui amuižgrekan kelen kulund om [tʰ], nügüd'aigaižes grekan keles lugetas kirjant [θ].
Kirjam libui finikijan 𐤈-kirjamespäi tet, kändase «kezr». Kirilline Ѳ-kirjam (fitá) augotižlibui grekan teta-kirjamespäi, mülüi venän kelen kirjamištho vhesai 1918.
Kävutand znamaks
Sur' Θ-kirjam voib znamoita:
Ottas kävutamižhe pen't θ-kirjant znamoičemha päpaloin nenid tärtusid:
Kategorii:Grekan kirjamed
El' Al'to (Bolivii)
El' Al'to (El Alto «korged») om lidn Bolivijan päivlaskmas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb La Pasan departamentha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1903 sauvomha raudted La Pasaspäi Čilin Arik-lidnhasai. Mülüi La Pasha pit'kan aigan. Om erižeks lidnaks vs 1985 keväz'kun 6. päiväspäi.
El' Al'to šingotase sauvondal, omblendtegmištol, meblin tehmižel, sömtegimištol (leibproduktad), metalltegesiden edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Andiden mägitazangištol, 4090 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab La Pas-lidnanke päivnouzmas.
She Is
«She Is» (Hän om olmas; 좋아 Džoh ah «om mel'he äjile») om Kim Džonhönan üks'jäine studine al'bom. Se om pästtud vl 2016.
El' Al'to (Bolivii)
Geografijan andmused
Vspäi 2002 El' Al'to jagoihe 9 administrativižeks rajonaks, nügüd' niid om 14.
Eläjad
Vl 2001 eläjiden lugu oli 647 350 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Bolivijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:La Pasan departament
Litvanman administrativiž-territorialine jagand
thumb|right|300px|Litvanman municipalitetoiden i statistikan agjoiden kart Ende Litvanma jagoihe kümneks administrativižeks agjaks (litvank. üks'lugu apskritis), surembad lidnad oliba ičenaižed agjad.
Nügüdläine administrativine jagand om olmas vspäi 2010. Enččed agjad jäiba statistikan regionikš, ned alajagasoiš 60 municipalitetaks (üks'lugu savivaldybė), niiden keskes seičeme oma lidnad: Alitus, Kaunas, Klaiped, Palang, Panevežis, Šäuläi, Vil'nüs. Municipalitetad oma tobmuden ezmäine tazopind, ned kogotas 546 tobminkundaspäi (üks'lugu seniūnija). Tobminkundad kogotas alajagusišpäi (üks'lugu seniūnaitija), valitas alajagusen pämest kahteks vodeks.
Homaičendad
A Kategorii:Administrativine jagand valdkundoiden mödhe
Pätigorsk
Pätigorsk (Пятиго́рск, Псыхуабэ, Պյատիգորսկ Pjatigorsk) om Venäman lidn da lebutaho Stavropolin randan suves. Se om randan kahtenz' surtte lidn, Pätigorskan lidnümbrikon administrativine keskuz. Om Kavkazižed Mineraližed Veded-regionan palaks.
Vs 2010 vilukun 19. päiväspäi Pätigorsk om Pohjoižkavkazan federaližen ümbrikon pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1780 kuti Konstantinogorskan lidnuz. Goräčevodsk-žilo (Hulad Veded) sai lidnan statusad vl 1830 udenke nügüdläiženke nimenke, läheseižujan (ei mülü lidnha) izoliruidud Beštau-mägen mödhe (Beštau — «viž-mägi», 1401 m ü.m.t.).
Pätigorskan ižandusen päsarakod oma turizm, sömtegimišt (leibänkombinat, maidkombinat, lihategim, kül'menzoittud produktoiden kombinat, mineraližiden veziden butiliruind), omblendtegimišt (nahkan i karvan ümbriradmine, sobiden omblendan pened edheotandad), mašinoidensauvomine (mašiništ sömtegimišton i lindfabrikoiden täht, maižanduzmašinad, kommunaline mašiništ), elektrotehnine (ladimed radiacijan kontrolin täht tegimištos, pened elektromašinad), torguind.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Podkumk-jogen randal (Kuman oiged ližajogi), Mašuk-mägen (993 m) pautkil da pohjanno, 500..600 m korktusil valdmeren pindan päl. Pätigorsk sab reskveden Kubanišpäi vezivedon kal't. Matkad Stavropolihesai om läz 150 km lodeheze. Lähembaine lidn om Lermontov 10 km lodeheze avtotedme.
Pätigorsk-päraudtestancii sijadase «Mineraližed Veded — Kislovodsk»-keskustal. Kaik om nell' raudtestancijad da üks' platform lidnan röunoiš.
Lidn jagase kudeks lidnanlaptaks Energetik-žilonke.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 142 511 ristitud. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 145 885 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt oli 147 861 eläjad vl 2020.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 71,5%, armenijalaižed — 13,3%, azerbaidžanlaižed — 3,1%, ukrainalaižed — 1,8%, kabardalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 8,4%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan 15 pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' päjumalanpertid, 11 jumalanpertid i kaks' časounäd. Riman katoline Sündun Toižetamižen pühäpert' om letud vll 1840−1844. Armenižen jumalankodikundan «Surb Sarkis»-jumalanpert' radab. Protestantizman kaks' loičendpertid (baptizm, seičemenden päivän adventistad) oma avaitud. Islaman pämečet' om olmas.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Pätigorskan medicinine kolledž, torguindan, tehnologijoiden i servisan tehnikum (ende agrarine tehnikum), ekonomikan i innovacižtehnologijoiden tehnikum , mugažo üläopendusen Pätigorskan valdkundaline universitet i severz'-se toižid aluzkundoid da filialad läz 40 tuhanke üläopenikoid.
Kuban' (futbolklub)
«Kuban'» («Кубань») oli nevondkundaline i venämalaine futbolklub Krasnodaraspäi.
Klub oli olmas vspäi 1928, eziauguine nimituz oli «Dinamo». Vozil 1958−1960 i 1963−2018 nimituz oli «Kuban'». Ezini NSTÜ:n üläligas vll 1980−1982, Venäman Prem'jer-ligas vozil 1992, 2004, 2007, 2009, 2011−2016. Voziden 2016/17-sezonas ezini Venäman FRL:as. Vn 2018 30. päiväl semendkud likvidiruihe futbolklubad bankrotnendan proceduran mändes, sen «Kuban'-2»-farmklub oli tühjitadud mugažo. Vn 2018 5. elokud uz' futbolklub om sätud sen sijas «Urožai»-nimitusenke, udesnimitihe professionaližeks «Kuban'»-futbolklubas (PFK «Kuban'») vn 2020 heinkus.
Futbolkluban jäl'gmäine pätrener oli Jevgenii Kalešin vn 2017 kezakuspäi.
Kodiaren oli Kuban'-stadion (om saudud vl 1960). Kluban pämujud oliba pakuine i vihand.
Irdkosketused
Kategorii:NSTÜ:n futbolklubad Kategorii:Venäman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodar
Geometrii
thumb|right|250px|Geometrijan muz [[Luvr-muzejas. Tegii om tundmatoi, mramor, Genui, 18. voz'sada]] Geometrii (γεωμετρία geōmetría «man märičend») om tedo idealiziruidud strukturoiš i kesksidoiš avarudes. Se om matematikan päjagusišpäi i kaikiš amuižemb jaguz arifmetikan ühtes.
Geometrii-tedon predmet om hibjoiden ičekeskeine sijaduz, se ozutase niiden koskendas toine toižennoks vai ühthižes röunas, olendas «keskes», «südäimes» i m.e.; hibjoiden surudel, toižin sanoin hibjoiden tazostuses, «suremba» vai «penemba»; hibjoiden toižetamižil mugažo. Geometrine hibj om abstrakcii Evklidan aigaspäi völ.
Istorii
Kut sistematine tedo geometrii sündui Amuižes Grekanmas, sen aksiomatižed sekoimižed oma ümbrikirjutadud Evklidan «Augud»-säduses. Evklidan geometrii oli otnus palatomiden figuroiden tedoidusel lapakol pindal (lapakusel) i avarudes, niiden pindan i mülün lugendal.
Taritud vl 1637 Rene Dekartal koordinatine metod venub analitižen i differencialižen geometrijoiden aluses. Sidodud pirdatandha tegendad vediba deskriptivižen i projektivižen geometrijoiden sädandannoks. Sihe aighasai kaik logižed sekoimižed jäiba Evklidan aksiomatižen tulendpolen ramuziš.
Karasun
thumb|right|250px|Karasun Karasun (Карасун) om järviden čep' Krasnodar-lidnan pohjal.
Geometrii
Istorii
Jur'vajehtused tuliba tedoho Nikolai Lobačevskii-tedomehen töidenke vl 1829, hän pučihe paralleližusen aksiomaspäi i sädi ut evklidatont geometrijad evklidan irdpolel, muga märiči tedon edesižen šingotesen i uziden teorijoiden sädandan teid.
Klassifikacii
Feliks Klein tariči geometrijan jagusiden klassifikacijad ičese «Erlangenan programas» (1872), se klassifikacii om päine meiden-ki päivil. Kleinan mödhe, joga jaguz tedoidab geometrižiden objektoiden niid ičendoid, kudambad oma invariantižed (kaičesoiš) erasen-se toižetamižiden gruppan tegendan aigan, se grupp om specifine kaikuččen jagusen täht.
Karasun
Aigemba Karasun oli jogeks. Se kändi Kubanin palaks paloin, järvikš paloin. 1870-nzil vozil kozakad sauvoškanziba dambid joges miše ehtatadas toižele randale. Manaluižed purtked jokstas järvihe.
1960−1970-nziš vozišpäi järviden znamasine pala om kuivatud i pudotadud gruntal, letihe eländfartalid niiden sijas. Kaik om kaičenus 15 järved. Ühthine Karasunan piduz om 45 kilometrad.
Homaičendad
Kategorii:Krasnodaran randan järved Kategorii:Krasnodar
Dmitrijev (lidn)
Dmitrijev (Дми́триев), mugažo Dmitrijev-L'govskii (Дми́триев-Льго́вский) äjiš oficialižiš dokumentoiš, om Venäman lidn da lidnankund Kurskan agjan lodehes. Se om Dmitrijevan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmaižen kerdan aigkirjas 12. voz'sadal kuti lidnuz nügüdläiženke nimitusenke korktas vanoikahas tahos. Sai nimed Dmitrii Solunalaine-pühämehen oiktastuseks. Dmitrijevskoje-žilo oli tetab 18. voz'sadal (nüg. Vanh Lidn-žilo ani suvhe lidnaspäi, ven. Старый Город). Dmitrijev sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1779. Udesnimitihe Dmitrijev Svapal-lidnaks (ven. Дмитриев-на-Свапе) vl 1784, vai Dmitrosvapsk. 19. voz'sadal lidn oli opendusen i torguindan sijaližeks keskuseks, tehtihe melradoid. Vspäi 1929 lidnan nimituz om eziauguine. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (8. reduku 1941 — 3. keväz'ku 1943).
Dmitrijev šingotase sömtegimištol (maidkombinat, leibänproduktoiden kombinat) i maižanduzrajonan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Svap-jogen oiktal randal (Свапа 197 km pitte, Seiman oiged ližajogi, Dnepran hurapol'ne bassein), 190 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kurskhasai om 87 km suvipäivnouzmha orhal, 108 km avtotel vai 144 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Sevsk (Bränskan agj) 40 km päivlaskmha orhal vai 79 km avtotedme, i Železnogorsk 29 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 35 km avtotedme vai 63 km raudtedme. Dmitrijev-L'govskii-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas, «Bränsk — L'gov»-keskustal.
Dmitrijev om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 7,94 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 536 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 7 728 ristitud, rajonan nell' ühesandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10..11 tuhad eläjid vll 1979−2001 (11 200 rist. vl 1992). Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkund om Dmitrijevan maižanduztehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kurskan agjan lidnad *
Sor'mikod
thumb|right|250px|Erazvuiččed sor'mikod [[Terrass-lidnan Tekstilin muzejas, Ispanii]] Sor'mikod oma sobiden erik käzivarziden täht. Kindhišpäi erineden, niiš oma erištod kaikuččele sor'mele.
Istorii
Amuižen Egiptan sor'mikod ozutiba kortktad augotižlibundad. Kaikiš amuižembad sor'mikod oma löutud Tutanhamonan kaumuses. Eziauguižešti tehtihe sor'mikoid hodroita sor'mile, kävutihe kaičemha käzid sömižen aigan i ambumha taugaspäi. Ricarin sobad mülüti täuzid sor'mikoid. Säta tervhut kenenke-ni sor'mikod päle om etiketan norman irdpolel.
Ezmäine sor'mikoiden tegimišt sündui 12. voz'sadal Italijan, sid' Francijan territorijal. Ombleškanzihe sor'mikoid künambrushesai pitte 14. voz'sadaspäi.
Palad
Kämen', irdpol', sor'med, furšetad (sor'miden laptad), gripk, kragad, putuz, räzink kaludimel, aksessuarad (oz., sor'med sensorekranan kävutandan täht).
Toižendad
Ombletas nahkaspäi, karvaspäi i kanghišpäi, sidä kesken sintetižiš (kevlar, neopren da toižed), valadas räzinaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Sobad
Makušino
Makušino (Макушино) om Venäman lidn da lidnankund Kurganan agjan päivnouzmas. Se om Makušinon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Makušino šingotase sömtegimištol (argvoitegim, villänelevator i kombisömän tehmine).
Geografijan andmused
Lidn sijadase 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vedhudetoi reskveden Vanh-järv (озеро Старое, 2,46 km²) om lidnan suvipäivlaskmas, täutase atmosferan sadegil. Matkad Kurganhasai om 125 km päivlaskmha orhal, 141 km avtol vai raudtel. Lähembaine lidn om Petuhovo 43 km päivnouzmha orhal, 55 km «Irtiš»-avtotrassadme (R-254) vai Transsib-raudtedme. Trass om lidnan pohjoižröunaks.
Makušino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 68 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 8 338 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 tuh. eläjid vl 1967.
Kurganan bazižen medicinižen kolledžan Makušinon äiprofil'ne filial (ende erine tehnikum) om professionaližen opendusen aluzkundaks.
.tg
.tg om Togon Internet-domen. Se om avaitud 1996-nden voden 5. päiväl sügüz'kud, no ei faktižešti olend kävutamas vhesai 2015.
Registracii om lasktud kahtendel i koumandel tazopindoil. Domenan kävutand verazmalaižil om harv kacmata röunadusiden olmatomudhe heiden täht.
Andersen Hans Kristian
Hans Kristian Andersen (Hans Christian Andersen [hans kʁæsdjan ˈɑnɐsn̩]; sünd. 2. sulaku 1805, Odense, Danijan i Norvegijan unii — kol. 4. eloku 1875, Kopenhagen, Danii) oli danijalaine kirjutai i runokirjutai. Sädeli danijan kelel.
Sädused
Andersen sädi läz 200 sarnoid lapsiden i täuz'kaznuziden täht, romanid i p'jesid. Kaik ned oma joudjas lähekäzižuses vspäi 1975. Äjad sarnad oma tetabad kaikes mail'mas, fil'mzihe niid i tehtihe mul'tfil'mid 20. voz'sadaspäi, möhemba ližazihe videovändoid.
Mušt
Sarnoiden süžetiden tetabuz abuti niiden kuvandoile tehtas keliden idiomikš, oz., «kunigahan uz' plat'kö». Muštpachad oma olmas neniš lidnoiš: Bratislav, Malag, Moskv, Nju Jork, Odense. Vl 1985 «2476 Andersen»-asteroid om nimitadud kirjutajan muštoks.
Irdkosketused
Kategorii:Danijan kirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Odenshe
Vasabi (fil'm)
«Vasabi» (Wasabi, 『WASABI』 / ワサビ) om vn 2001 franciž-japonine tora-kinokomedii. Ezmäine ozutez Francijas oli vn 2001 31. päiväl redukud.
Homaičendad
Kategorii:Francijan fil'mad Kategorii:Torafil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2001 fil'mad Kategorii:Fil'mad francijan kelel Kategorii:Fil'mad japonan kelel
Muzik
right|350px Muzik (μουσική mousika, libui μούσα-sanaspäi «muz») om čomamahton toižend, kudamb oletab čomamahtoižed mahtused kulundan da hillüden abul.
Muzikanvändajad (muzikantad) edestadas muziksädusid. Klassižen muzikan valitud sädusiden kulend kucub ristitul avaruden da aigan vasthaotmižen paremboičendad kümnehe minuthasai hätkte (Mocartan effekt). Muzikan vänd valatoitab imetaiživatoid i gavedid.
Neofitad openudas sol'fedžiod. Muzikantedo tedoidab muzikan teorijad: muzikkulund, muzikrivi, notacii (kirjutand notznamoil). Amuzii om muzikan tundištamižen i vändon mahtusen kadotuz päaivoiden oiktan šurupoliškon vigastusen tagut.
Istorii
Kaik ristitun heimod, eskai izoliruidud, mahttas säta muzikad. Šingotesen aigan muzik kändihe eriližeks sanaspäi, karguspäi i ritualižiš veroišpäi. Eziauguižešti sätihe muzikad märitud metoiden täht vaiše.
Muzikan avtonomižed formad (vaiše kulemha) oma olmas möhäližes Keskaigaspäi (15. voz'sada) i saiba todesišt šingotest Udessündutamižen aigan. Muzikankirjutajan melen logik sündui, i otaškanzihe sidä professijaks. Nimitaškanzihe p'jesid, operoid i toižid sädusid muite «opusoikš» da «kompozicijoikš» nomeranke, žanrata i formata. Muzik om sel'ged mail'man ristituile ripmata mamankelespäi.
Soitod
Kaikiš amuižemb soit om pismäine. Pismäižen torvut kändihe pidemb i reiguidenke, muga soitoine tuli 37..42 tuhad vozid tagaz vai sen aigemba, soit om löutud kaivandusil. Voi väta jo muzikad soitoižel, tegihe reiguid siš kulundoiden pordhišton mödhe. Aigan mändes mail'man rahvahad tegiba toižid olijoid soitoid. Elektrosoitod oma tehtud melel 20. voz'sadal (telarmonium vl 1901, termenvoks vl 1920, elektrogitar vl 1931 da tž.). Nügüd'aigan sätas miččiden taht soitoiden kulundoid muzikan täht kompjuteran abul.
Ispanijan kel'
thumb|left|300px|Ispanijan kelen leviganduz vl 2020: oficialine status kaikes valdkundas om znamoitud muzasinižel mujul, toine oficialine status om kuvatud sinižel mujul, regioniš taivazman polhe se om kul'turan kel' vai kahtenz' kel' pagižijoiden enamba mi videndesen täht Ispanijan vai Kastilijan kel' (ičeze nimitused: español, castellano) om ibero-romanine kel'. Ispanijan kirjutuzkel' om latinan kirjamišton pohjal.
Reguliruindorganizacii om «Ispanijan kelen akademijoiden associacii» (isp.: Asociación de Academias de la Lengua Española, ASALE) vspäi 1951, päfater sijadase Madridas, om 22 ühtnijad mail'madme.
Oficialine status
Ispanijan kel' om ÜRO:n kuden oficialižen kelen keskes. Se om valdkundkel' Argentinas, Bolivijas, Čiliš, Dominikanižes Tazovaldkundas, Ekvadoras, Ekvatorialižes Gvinejas, Gondurasas, Gvatemalas, Ispanijas, Kolumbijas, Kostarikas, Kubas, Meksikas, Nikaraguas, Panamas, Paragvaiš, Perus, Sal'vadoras, Urugvaiš, Venesuelas. Mugažo se om oficialine kel' EÜ:s, N'ju Meksiko-štatas (AÜV), Puerto Rikos (AÜV:oiden rippui territorii) i Päivlaskmaižes Saharas.
Pagižijoiden lugu
Pagižijoiden lugu — 480 mln ristituid mamankeleks (2017) da 90 millionad kahtendeks keleks. Kaikiš järedambad ispanijankel'žed valdkundad (2017, pagižijoid kuti mamankel' i toine kel') oma Meksik (121 mln), AÜV (58 mln), Kolumbii (49 mln), Ispanii (46 mln), Argentin (43 mln).
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Argentinan keled Kategorii:AÜV:oiden keled Kategorii:Bolivijan keled Kategorii:Čilin keled Kategorii:Dominikanižen Tazovaldkundan keled Kategorii:Ekvadoran keled Kategorii:Ekvatorialižen Gvinejan keled Kategorii:Gondurasan keled Kategorii:Gvatemalan keled Kategorii:Ispanijan keled Kategorii:Kolumbijan keled Kategorii:Kostarikan keled Kategorii:Kuban keled Kategorii:Meksikan keled Kategorii:Nikaraguan keled Kategorii:Panaman keled Kategorii:Paragvain keled Kategorii:Perun keled Kategorii:Sal'vadoran keled Kategorii:Urugvain keled Kategorii:Venesuelan keled
Svetlograd
Svetlograd (Светлогра́д) om Venäman lidn Stavropolin randan keskuzpalan lodehes. Om Petrovskojen lidnümbrikon administrativine keskuz. Edel 2017. vot lidn oli Petrovskojen rajonan Municipaline «Svetlograd-lidn»-ühtnik-lidnankundaks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1786 kuti Petrovskoje-külä. Se sai lidnan statusad vl 1965 udenke nügüdläiženke nimenke.
Svetlogradan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (sidä kesken lihakombinat, lindfabrik, elevator), sauvondmaterialiden tegimišt, mugažo bumagfabrik om olmas i kalankazvatusen edheotand radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Stavropolin ülüdel, Kalaus-jogen randal (Manič-jogen zavodind om Kalausan lanktendan-bifurkacijan sijas, Donan hurapol'ne bassein), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Stavropolihesai om 76 km suvipäivlaskmha. Lähembaižed lidnad oma Blagodarnii 50 km suvipäivnouzmha orhal, raudtedme vai 67 km avtotedme i Ipatovo 50 km pohjoižhe kaikil teil.
Svetlograd-raudtestancii sijadase «Stavropol' — Elist»-jonol, sen sauvuz om sätud vl 1915. Svetlograd-sodalendimpöud levigandeb 12 km lodeheze lidnaspäi.
Eläjad
Vl 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 38 520 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) pol'. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 36 358 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vozil läz 40 tuhad eläjid 1996−2009 (40 400 rist. vll 2000−2001).
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 94,1%, armenijalaižed — 1,1%, ukrainalaižed — 0,8%, čiganalaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 2,5%, rahvahuden ozutandata — 0,8%.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' om letud lidnas vll 1999−2007. Baptizman jumalanpert' om avaitud.
Svetlogradan regionaline maižandusen kolledž i privatine Svetlogradan äiprofil'ne kolledž oma specialižen keskopendusen sijaližikš aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Stavropolin randan lidnad *
Rusked torg
thumb|right|250px|Rusttan torgun suvipala öližel aigal (2009) Rusked torg (Красная площадь) om Moskvan da kaiken Venäman pätorg.
Sijadase Moskvan keskuzpalas, mülüb Administrativižen Keskuzümbrikon Tverin rajonha. Torgun i Moskvan Kremlin ansambl' om kul'turan da arhitekturan muštnik, mülüb UNESCO:n Man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1990.
Sijaduz
Torg sijadase Moskvan Kremlin (suvipäivlaskmha) i Kitai-lidnan torguindrividen (pohjoižpäivnouzmha) keskes. Ühtenzoitase Moskvanjogen pävagon huranke randanke, sen Kremlin randirdanke venon Vasil'jevskii-lanktendan kal't. Nened irdad lähttas päivnouzmha torguspäi: Nikol'skai, Il'jink i Varvark.
Ümbrikirjutand
Arhitekturine ansambl' kogoneb neniš sauvusišpäi: Istorine muzei i Kazanin päjumalanpert' pohjoižpalas, Jumalanmaman katken päjumalanpert' om sätud suvipalas. Ocsija, muštnik Minin da Požarskii oiktastuseks, Vladimir Leninan mavzolei i kaumišt (nekropol') Kremlin seinänno sijadasoiš torgul mugažo.
Ühthine piduz om 330 metrad, 75 m levette. Pind — 24 750 m². Torg om lavastadud brusuzil Kriman gabrodiabazaspäi.
Kävutand
Ende kävutihe torguseks, panihe pordaigaližid torguindrivid. Amuižen aigan tegihe publižid surmičendoid mugažo.
Homaičendad
Kategorii:Torgud kirjamišton mödhe Kategorii:Moskv Kategorii:Administrativine Keskuzümbrik (Moskv)
Aviči
Aviči (Avicii); todesine nimi om Tim Bergling (mugažo ročin i anglijan kelil, ročin virkmine: [tɪm ²bærjlɪŋ]; sünd. 8. sügüz'ku 1989, Stokhol'm, Ročinma — kol. 20. sulaku 2018, Maskat, Oman) oli ročinmalaine didžei da muzikprodüser.
Irdkosketused
Kategorii:Didžejad Kategorii:Ročinman prodüserad Kategorii:Prodüserad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Stokhol'mha Kategorii:Kolnuded Omanas Kategorii:Kolnuded Maskatas
Mägikarabahan Tazovaldkund
Mägikarabahan Tazovaldkund (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), ičeze nimituz om Arcah Tazovaldkund (Արցախի Հանրապետություն, vepsän kirjamil Artsakhi Hanrapetut'jun), om valdkund Azijan päivlaskmas (vai Evropan suvipäivnouzmas) rahvahidenkeskeižeta tundištuseta. Pälidn om Stepanakert. De jure Azerbaidžanan pala, ni üks' ÜRO:n ühtnii ei tundištand valdkundad (vn 2019 sulakun olend).
Istorii
Mägikarabah tedoti ripmatomut NSTÜ:späi vn 1991 2. päiväl sügüz'kud. Ende territorii röunati Armenijanke i Irananke. Kožundkirjutesen mödhe vn 2020 kül'mkuspäi Arcah om ümbärtud Azerbaidžanal kaikiš polišpäi, kontroliruiše läz 3 tuhad nellikkilometrid. Voib ličta Mägikarabahaze vaiše Armenijaspäi varjoitud Venäman kožundsädajil Lačinan koridoradme, röun Azerbaidžanan toiženke palanke om sauptud.