cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Odincovo
Geografijan andmused
Lidn jagase nomeruidud (1..9) mikrorajonaks, om severz'-se nimitadud lidnanlaptoid i tehmištzonoid. Odincovo-raudtestancii radab lidnan keskuses «Moskv (Vaugedvenäman päraudtestancii) — Smolensk»-keskustal vspäi 1870. Kaks' raudteplatformad: Otradnoje (päivlaskmas) i Bakovk (päivnouzmas). «Vaugedvenäma»-avtote (M1-trass) om lidnan suviröunaks, sen maksline dublör om lidnan lodehližeks i pohjoižeks röunaks. Možaiskan mante läbitab kaiked lidnad. Rahvahidenkeskeine Vnukovo-lendimport (VKO / ven. ВНК) radab 6 km suvhe lidnaspäi. Aeroekspress ühtenzoitab Šeremetjevo-lendimportanke.
Marilaine veroline religii
Monoteizm (islam da ortodoksine hristanuskond) dai susedrahvahiden paganad uskondad tegiba valatoitusen neche religijha, päine jumal om olmas 19. voz'sadaspäi.
Odincovo
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 12 548 eläjad, vl 1959 lidnan — 20 337 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 138 930 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt om 135..141 tuhad eläjid vspäi 2010 (141 493 rist. vl 2017). Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid i kaks' časounäd oma olmas lidnas.
Marilaine veroline religii
Marilaine religii otab uskod londusen vägihe aluseks, mehele pidab arvostada londust. Politeizm oli veroline edel lähižiden rahvahiden monoteizman levigandust.
Irdkosketused
Kategorii:Etnižed religijad
Odincovo
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Odincovon tehnikum i MGIMO:n filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Kosmine Harlok-merirazbainik (fil'm)
«Kosmine Harlok-merirazbainik» (宇宙海賊キャプテンハーロック Utü Kaidzoku Käputen Harokku) om japonine draman mul'tfil'm tedoližen fantastikan žanras. Nece mul'tfil'm om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen mödhe. Ezmäine ozutez Japonijas oli vn 2013 7. päiväl sügüz'kud, Venämas — kahesas kus sen jäl'ghe (14. semendku 2014).
Kinotarin
Tulebas aigas ristitud lendaškanzihe päivänvauktusen pigutte i levitihe kolonijoid toižihe planetoihe. Vižsadad milliardad ristituid letas kodimaižhe Mahasai resursoiden mairhen tagut toižil planetoil. Se tegihe «Pördumine pördumišt vaste»-toran zavodindaks.
Sur' Munamägi
thumb|right|250px|Kukhanpä Sur' Munamägi (Suur Munamägi) om mägi (vai kukkaz) Estinman suvipäivnouzmas. Se om kaikiš korktemb londuseline čokkoim Estinmas da Baltižiš valdkundoiš.
Mägen korktuz om 318 metrad meren pindan päl. Munamägi sijadase Estinman Virun makundas, läz Häänj-küläd.
Nügüdläine videnz' lugul ümbrikacundan čuhunduz om saudud raudbetonaspäi kukhanpäl vl 1939. Se om kaičenus hüvin Toižen mail'man sodan aigan. Čuhundusen korktuz sase 29 metrhasai vn 1969 rekonstrukcijan jäl'ghe. Ümbrikacundan raduis om 50 km čuhundusen pälpäi, se sijadase 346,7 m ü.m.t. korktusel.
Homaičendad
Kategorii:Estinman geografii Kategorii:Mäged kirjamišton mödhe
Pavlov Arsen
Arsen (Arsenii) Sergejevič Pavlov (Арсен (Арсений) Сергеевич Павлов; sünd. 2. uhoku 1983, Uht, Komin ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 16. reduku 2016, Doneck, Ukrain), mugažo tetab kut Motorola (ven. Моторола) oli Sodakonfliktan Ukrainan päivnouzmpoles ühtnii, tankanvastaižen specialižen «Sparta»-alajagusen käsknik.
DNR:an armijan polknik. Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan vägimez' (21. uhoku 2015).
Homaičendad
Kategorii:Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund Kategorii:Sodamehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Mihejev Sergei
Sergei Aleksandrovič Mihejev (Сергей Александрович Михеев; sünd. 28. semendku 1967, Moskv, NSTÜ) om venämalaine politolog.
Sergei om paks adiv erazvuiččil kundaližpolitižil tok-šouil televizijal. Vodespäi 2015 hän vedab «Raudlogik»-oigendust Vesti FM radiostancijal.
Irdkosketused
Kategorii:Radiovedajad Kategorii:Venäman politologad Kategorii:Politologad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Moskvha
Čelentano Adriano
Adriano Čelentano (Adriano Celentano; sünd. 6. viluku 1938, Milan, Italii) om italijalaine pajatai, akt'or, režissör da prodüser.
Nozoluz
thumb|right|250px|Levitajad lainhed nozoluden pindadme Nozoluz om olii nozolas agregatižes olendas substancii. Se olend otab sijadust kovan i gazanvuiččen olendoiden keskes.
Čelentano Adriano
Biografii
Adriano om sündnu Milan-lidnha. Vl 1957 sai vägestust italižen rok'n'rollan ezmäižel konkursal. Vl 1961 pajatai ühtni ezmäižen kerdan Sanremon muzikfestivalihe Ventiquattromila baci-pajonke. Kaičendministran eriline laskend pidi olnudele armijas sodamehele ühtemha neche festivalihe. Pajatai kärouzi sel'gäl kacujile ezinendan zavodindas, laudkund lugi necidä ustavatomaks da andoi vaiše kahtenden sijan. Sil-žo vodel hän lopi kontraktad Jolly:nke, kerazi ičeze parahimid sebranikoid da sädi änetamižen «Clan Celentano»-markad.
Nozoluz
Nozoluden i kovan hibjan agregatižed olendad oma kondensiruidud, niiden heneged (atomad, molekulad, ionad) oma himižiš sidoiš keskneze. Kondensiruidud olendan fizik tedoidab molembid olendoid. Gidrostatik i gidrodinamik oma järghižiden ümbrištoiden fizikan jagusikš, ezmäine tedoidab nozoluziden tazoolendad, toine — niiden likundad i vastamižpainegid kovidenke hibjoidenke.
Čelentano Adriano
Biografii
Vl 1987 Adriano akanke ajelihe Nevondkundaližhe Ühtištushe üks'jäižen kerdan ičeze Dzoan Lui-fil'man ezmäižele ozutesele. Kacmata sihe, miše hän mokičese aerofobijaspäi, pajatai tegi erind NSTÜ:n täht da tuli lendimel. Artist andoi kaks' koncertad Moskvan «Olimpijskii»-sportkompleksas, se oli hänen ezmäine ezituz kahesas vodes. Keskuztelevizii fil'mzi koncertan TV-versijad.
Nügüd' Adriano jätktab sädamižradmižen i eläb erižpertiš, Lacio-agjas.
Adriano om nainu vn 1964, Klaudia Mori om hänen ak. Heil om kaks' tütärt da üks' poig: Rosita, Rosalinda da Džakomo. Tähäsai üks'jäine Samuel'-poiganpoig om Adrianol Klaudianke.
Irdkosketused
Kategorii:Italijan pajatajad Kategorii:Italijan akt'orad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1938
Nozoluz
Nozoluden päine ičend om mahtuz vajehtada formad röunadusita kosketajiden mehanižiden kingitesiden painegen al (välliden eskai), toižiden agregatižiden olendoiden erineden. Sen aigan substancijan mülü jäb kaikenaigaižen praktižikš. Nozoluden ahtištand om jüged azj. Pindan kingitez harakterizuib nozoluzid i erigoitab niid gazoišpäi. Nozoluden ninevuz om enamba mi gazan tobjimalaz, no oleleb vähemba-ki, oz., nozol vezinik ujub gazanvuiččes gelijas 20 K lämuden i 3 MPa painuden arvoimižiš. Substancii om nozol lämuziden märitud keskustas, sen röunad rippudas painudespäi.
Jagadas kaikid nozoluzid puhthikš i segoitusikš. Erased segoitused znamoitas äjan elon täht: veri, merivezi da tž.. Nozoluded voidas olda segoitesikš. Nozoluziden ičendad: valundmahtuz, notktuz, pindaline kingitez, märgastamižmahtuz, segoitamižmahtuz, diffuzii.
Lobn'
Lobn' (Ло́бня) om Venäman lidn da lidnümbrik Moskvan agjan keskuzpalan pohjoižes.
Istorii
Lobn' šingotase sauvondmaterialiden pästandal (sauvondhimii, manalaižed raudbetonkonstrukcijad, metalližed tegesed da konstrukcijad, sauvondporcellan, keramine tegim), «Aeroflot»-kompanijan edheotandoil, elektrotehnižel i liftoiden tegimil, sömtegimištol (sömkoncentratad, pühävoi), mugažo bobaižiden tegim, pakuitesen kaks' tegint (plastik i «Tetra Pak»), puvillan kezerduzfabrik i mužiksobiden edheotand ratas lidnas. Kaiken Venäman sötkiden tedoinstitut V.R. Vil'jamsan nimed om olmas Lobnin Tedolidnudes.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan transportkart (2018). Lidn sijadase Lobn'-jogen randoil (Лобня 7 km pitte, Kläz'man hura ližajogi), 195 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lobnin uit om saudud lidnha. Matkad Moskvhasai (Moskvan rengazavtotehesai) om 15 km suvhe. Toižed lähembaižed lidnad (orhal) oma Dolgoprudnii 1 km suvhe, Himki 10 km suvhe i suvipäivlaskmha sen Šeremetjevo-lendimportanke 2 km suvipäivlaskmha, Moskvan Zelenograd-rajon 12 km päivlaskmha.
Lobn'-raudtestancii radab lidnan suves «Moskv (Savölovon päraudtestancii) — Taldom»-keskustal vspäi 1901. Toižed lidnan raudteplatformad oma Depo i Lugovai (ven. Луговая) 2 i 5 km pohjoižhe. «Moskv — Dubn»-avtote (A104-trass) ümbärdab lidnad 2..3 kilometras päivnouzmaspäi.
Eläjad
Vl 1959 žilon ristitišt oli 12 249 eläjad, vl 1979 lidnan — 51 811 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 74 252 ristutud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Ortodoksižen hristanuskondan kuz' jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 90,2%, ukrainalaižed — 2,4%, armenijalaižed — 1,4%, totarlaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 4,9%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Klin-lidnan «Moskvanaluine»-kolledžan palakund (ende Lobnin sauvondtehnikum).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Moskvan agjan lidnümbrikod
Radioaktivine čihodamine
thumb|right|200px|Voib täuzin azotada [[al'faheničuid bumagan lehtesel, betaheničuid alüminijan lehtesel. Gammasädeged oleldas poletud vaiše enambal massal, kut hahktinan lujas sanged valuz.]] Radioaktivine čihodamine om stabilitomiden atomoiden südäitukuiden mülündan (Z-täude, A-masslugu) vai südäiolendan spontanine vajehtuz elementarižiden henegiden, gammakvantoiden vai/i südäitukuiden palaižiden laskendal.
Radioaktivižen čihodamižen processan toine nimi om radioaktivižuz, nua sättujad nuklidad oma radioaktivižed (radionuklidad). Radioaktivižed oma substancijad radioaktiviženke südäitukunke mugažo. Radioaktivižusen südäitukuiden kaks' toižendad om sandan mödhe: putujiden londuses om londuseline, sadud ratud tel (südäitukreakcijoiš) om ratud radioaktivižuz.
Alištui čihodamižele om mamsüdäituk, sündui sen čihodamižen jäl'ghe om tütärsüdäituk. Soddin sirdusen ohjandim ümbrikirjutab tütärsüdäitukun masslugun i täutken vajehtuz mamsüdäitukun rindataden. Paksus izotopad čihotas kahtel vai sen enamba tel ühtenaigašti. Sündui čihodamižes tütärsüdäituk om radioaktivine erasti i čihodab aigan mändes mugažo. Radioaktivižen čihodamižen process mäneb sihesai, kuni kaik südäitukud kändasoiš stabiližikš. Mugomiden čihodamižiden järgenduz nimitase čihodamižen čepiižeks, sen aigan sündujiden nuklidoiden järgenduz om radioaktivine rivi.
Francine Antuan Anri Bekkerel'-fizikantedomez' avaiži radioaktivižust vl 1896. Löutihe kodviden kal't, miše tehnecii, prometii i kaik himižed elementad 83 nomeranke (vismut) da sen enamba oma radioaktivižed, toižin sanoin niil ei ole stabiližid izotopoid.
Homaičendad
Kategorii:Radiobiologii
Tolstih Mihail
«DNR:an» armijan polknik. Doneckan Rahvahaližen Tazovaldkundan vägimez' (24. uhoku 2015).
Pölistui radhonuses ičeze sodapalakundan territorijal Makejevk-lidnas ambundan vai poukahtusen tagut.
Homaičendad
Kategorii:Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund Kategorii:Sodamehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Ilovaiskha Kategorii:Kolnuded Makejevkas
Brunei
Brunei, täuz' oficialine form — Brunein Darussalaman Valdkund (Negara Brunei Darussalam), om valdkund (sultankund), kudamb om olnu 16. voz'sadalpäi Suvipäivlaskmpol'žes Azijas. Sen pälidn da kaikiš järedamb lidn om Bandar Seri Begavan.
Etimologii
14. voz'sadaspäi valdkund nimitadas Barunai:kš. Nece sana om sündnu sanskritan «varuṇ» (वरुण)-sanaspäi. Sil om kaks' znamoičendad: valdmeri vai mifilogine valdmeren rahkoi. «Borneo»-saren nimitusen sündund om mugoi-žo.
Valdkundan nimen täuz' oficialine form, Negara Brunei Darussalam malaikš, «Brunei om kožundan olendsija» znamoičeb.
Istorii
Vn 1984 1. päiväl vilukud Brunei sai ripmatomut Sures Britanijaspäi. Sil-žo päiväl vn 1959 valdkundan Konstitucijan uz' versii tuli väghe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Brunein reljefan kart. Brunei sijadase Borneo-saren lodehes. Se om röunoiš Malaizijanke (röunan piduz — 481 km), Malaizijan Saravak-štatan 30-kilometrine taho jagab valdkundan territorijad kahthe polehe. Brunein lodehližed randad lainištab Kitain Suvimeri. Valdmeren randan piduz om 161 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Bakit Pagon-mägi, 1850 m mail'man meren pindan päl. Pened joged langetas Kitain Suvimerhe.
Klimat om ekvatorialine neps. Kun keskmäine lämuz om +27..+28 C° vodes läbi. Paneb sadegid 3126 mm vodes, enamba redukus-vilukus (314..367 mm kus). Manrehkaidused oleldas.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da londuseline gaz Kitain Suvimeren šel'fas; erased toižed resursad: tropižed mecad (kattas man territorijan koume nelländest), londuseline kaučuk.
Tobmuz
thumb|right|250px|Brunein parlamentan pert' [[Bandar Seri Begavanas.]] Brunei om unitarine islamine absolütine monarhii. Valdkundan pämez' om sultan (Sultan dan Yang Di-Pertuan). Hän paneb viden nevondkundan ühtnijoid radsijha: Peitnevondkund, Valdištmen Jäl'gusen Nevondkund, Religiinevondkund, Ministrišt da Käskusenandai Nevondkund. Sultan om päministr, kaičendministr da rahaazjišton ministr. Ohjastuz kogoneb sultanan läheližiš heimolaižišpäi päpaloin. Vs 1967 redukun 5. päiväspäi valdkundan sultan om Hassanal Bolkiah.
Parlament, Käskusenandai Nevondkund (مجليس مشوارت نڬارا بروني vai Majlis Mesyuarat Negara Brunei) om üks'kodine. Vs 2017 vilukun 13. päiväspäi se mülütab 33 deputatad (edel oli 29), sidä kesken 13 ministrad. Sultan paneb parlamentan ühtnijoid radsijha, heiden lugu rippub sultanaspäi. Sultan voib vahvištada ičeze käskusid i jätta allekirjuteseta parlamentan käskusid.
Eläjad
Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 422 675 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Bruneiš elädas brunejalaižed (2016): malajalaižed — 65,7%, kitajalaižed — 10,3%, toižed rahvahad — 24,0%.
Religijan mödhe (2011): islamanuskojad — 78,8%, hristanuskojad — 8,7%, buddistad — 7,8%, toižed uskojad (sidä kesken sijaližed uskondad) — 4,7%.
Bruneiš eile lidnoid oficialižikš. Brunein järedad eländpunktad (vl 2011, surembaspäi penembha): Bandar Seri Begavan, Kuala Belait, Seria, Džerudong.
Ižanduz
Vl 2009 Brunein päeksport oli nozoltadud londuseline gaz (53%), kivivoi (44%); toine eksport — sobad.
Saba Isak
Isak Mikal Saba (mugažo norvegijan i pohjoižsaamen kelil; sünd. vn 1875 kül'mkun 15. päiväl, Nessebü, Norvegii — koli vn 1921 heinkun 1. päiväl, Vardö, Norvegii) oli norvegiž-saamine politikanmez', školan opendai, fol'kloran tedoidai, rahvahiden sarnoiden da pajoiden keradai, kudamb tegi äjan saamen kul'turan kaičendan täht.
Saba oli ezmäižen saamalaižen, kudambad valitihe Norvegijan parlamentha.
Tetabut Sabale toi hänen Sámi soga lávlla-runo (1906, sana sanha «Saamen sugun pajo» ), miččen sanad oliba pandud saamalaižiden rahvahaližhe gimnha vl 1986.
Mez' openui Tromsös vll 1896−1898 i sai opendajan professijad. Sai keskopendust Hristianijas vl 1900. Radoi školopendajan, pajati jumalanpertiš i kändi siš norvegijan kelespäi saamen kel'he.
Mindai kuctas Han
Kinotarin
Rizvan Han om islamanuskoi. Hän om kazvanu Zakir-vellenke i Razija-mamanke Mumbaiš. Mamaze koli, i Rizvan sirdab San Francisko-lidnha vellezen jäl'ghe. Sil aigal Rizvan sädab tundmust vellesen Hasina-akanke, kudamb pani diagnoz, miše Rizvanan läžund om Aspergeran sindrom (autistine psihopatii). Rizvan otab Mandiran akaks, hö zavottas edheotandan.
Kundaline pidand islamanuskojid vajehtase vn 2001 teraktan tagut. Mandiran poig koleb, i goräh'ne naine pakičeb Rizvanad, miše hän oigenziži AÜV:oiden prezidentannnoks i sanuiži hüväd islamanuskojiš. Rizvan ajeleb kaiken valdkundan kal't.
Fil'mdand
Kino om fil'mdud San Franciskos, Los Andželesas da Nju Džersiš.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2010 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Zvenigorod
Zvenigorod (Звени́город) om Venäman lidn Moskvan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Mülüb Odincovon lidnümbrikho, sen kahtenz' lidn nelläspäi eläjiden lugun mödhe, edel vn 2019 vilukud oli erižeks lidnümbrikoks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud läz 1152. vot, mainitase kirjutadud purtkiš vspäi 1339. Moskvan Zvenigorod oli varmitadud lidn (Kremlin pudotez om kaičenus), Zvenigorodan ruhtinazkundan keskuz vll 1339−1492. Sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1781. Toižen mail'mansodan aigan lidn ei olend okkupiruidud nacistoil, no hö tuliba lidnannoks vn 1941 lopus. Mülütihe lähižid žiloid lidnha vl 2003.
Zvenigorod šingotase turizmal, lebutahoks, kancelärižtavaroiden pästandal, sömtegimištol.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Raudtesarakon kart lidnannoks (2011). Lidn sijadase lidnümbrikon keskuzpalas, Moskv-jogen molembil randoil, 150 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvan rengazavtotehesai om 30 km päivnouzmha, lidnümbrikon Odincovo-keskushesai om 25 km päivnouzmha. Röunatab Moskv-lidnan palanke päivnouzmas. Toižed lähembaižed lidnad oma Golicino i Krasnoznamensk 17 km suvhe.
Passažirine Zvenigorod-raudtestancii radab lidnan suves sarakon lopus Golicinospäi vspäi 1925. Moskvan agjan pen' rengazavtote (A107-trass) ümbärdab lidnad. Moskvan agjan suren rengazraudten koume platformad ratas lidnan päivlaskmaižel röunal.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 6 272 eläjad, vl 1959 — 8 842 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 395 ristutud, rajonan (nüg. lidnümbrik) viž procentad. Kaikiš suremb ristitišt om enamba 20 tuhad eläjid vspäi 2016 (22 513 rist. vl 2018). Ortodoksižen hristanuskondan Savvino-Storoževskii jumalankodi (seičeme pühäpertid), Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert', ühesa jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,5%, ukrainalaižed — 1,7%, armenijalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 5,7%.
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Zvenigorodan finansiž-ekonomine kolledž, Olimpižen rezervan škol-tehnikum nomer 2 i Krasnogorskan kolledžan Zvenigorodan filial.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Moskvan agjan lidnad Kategorii:Odincovon lidnümbrik
Jordanii
Jordanii (الأردن Al' Urdun), oficialižikš Jordanijan Hašimitoiden Kunigahuz (المملكة الأردنية الهاشمية Al' Mamläka Al' Urdunija Al' Hašimija), om valdkund Suvipäivlaskmpol'žes Azijas. Sen pälidn da kaikiš järedamb lidn om Amman.
Istorii
Vn 1946 25. päiväl semendkud Jordanii tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1946. Nügüdläine kahtenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1952, vajehtihe sidä 12 kerdad, vn 2016 versii om väges.
Geografijan andmused
Letkesižed rahvahatomad mad mägiplatol 700..1200 metrad korktusenke ottas läz ühesad kümnendest Jordanijan territorijaspäi. Om mägid man päivlaskmas. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Džabal' Umm Ad Dami-mägi, 1854 m mail'man valdmeren pindan päl. Kaikiš alahaižemb čokkoim om Umbemeren randpol', 427 metrad valdmeren pindan al. Kaikiš pidembad joged oma Jordan-jogi da sen ližajoged (Jarmuk da Jabbok (Ez Zark)). Saum vezid — 0,6% (540 km²).
Jordanijan kaikel territorijal om kuiv (100..400 mm sadegid vodes) da räk. Man päivlaskmas klimat om Keskmeren subtropine. Letkesižiden rahvahatomiden maiden kuiv klimat om päivnouzmas da suves. Halad oleskeldas mägil tal'vel.
Londuseližed pävarad oma fosforitad da kaliisol; erased toižed varad: vas'k, marganc.
Politine sistem
thumb|right|200px|Jordanijan rahaazjoiden ministrusen pert' [[Ammanas.]] Jordanii om unitarine parlamentine (dualistine) konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om kunigaz, Abdalla II vspäi 1999. Hän paneb kaikid sudijoid, agjoiden (muhafaziden) gubernatorid, päministrad (رئيس وزراء الأردن Rajijs vuzara al' Urdun) da ministrišton ühtnijoid radsijaha. Kunigaz om armijan päkäsknik, hän-žo allekirjutab kaikid käskusen projektoid. Ku eile allekirjutandad, ka Nacionaline Suim voib heitta kunigahan kel'don (pidab äniden kaks' koumandest).
Parlament om kaks'kodine Jordanijan Rahvahan Suim (مجلس الأمة Mažlis Al' Umma) 195 ühtnijanke. Üläkodi om Ajaniden Suim (مجلس الأعيان Mažlis Al' Aiajan), se mülütab 65 ühtnijad-ajanad, sidä kesken kunigaz paneb 40 mest. Alakodi om Ezitajiden Kodi (مجلس النواب Mažlis Al' Nuvab), kogoneb 130 deputataspäi, heišpäi 104 kaik rahvaz valičeb nelläks vodeks i 15 našt valitas eriži; om kvot 9 hristanuskojiden täht, 3 čerkesalaižiden i čečenalaižiden täht.
Parlamentan alakodin edelstrokuižed valičendad oliba vn 2016 20. päiväl sügüz'kud. Omar Razzaz radab päministran vs 2018 kezakus 14. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Jordanijan administrativiž-territorialine jagand.
Vil'jandi
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan kart Vil'jandi (Viljandi [ˈʋilʲˑjɑnʲˑdi], ende Fellin saksan kelel) om Estinman lidn valdkundan suvipoles. Se om Vil'jandin makundan administrativine keskuz. Vil'jandi otab kudenden sijan elijoiden lugumäran mödhe Estinaman lidnoiden keskes.
Jordanii
Administrativiž-territorialine jagand
Administrativiž-territorialižikš Jordanii jagase 12 agjaks (muhafazaks). Alajagadas niid 54 ümbrikoks (nahia:ks).
Eläjad
Jordanijas elädas jordanijalaižed. Vl 2012 eläjiden lugu oli 6 259 932 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', se ližadub lujas immigracijan tagut Sirijaspäi.
Rahvahad (2015): jordanijalaižed — 69,3%, sirijalaižed — 13,3%, palestinalaižed — 6,7%, egiptalaižed — 6,7%, irakalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 2,6% (sidä kesken armenijalaižed i čerkesalaižed).
Uskondan mödhe (2010): islamanuskojad — 97,2% (oficialine religii, sunnitad päpaloin), hristanuskojad — 2,2%, buddistad — 0,4%, induistad — 0,1%, toižed uskondad da märhapanendata — 0,1%.
Vil'jandi
Istorii
Vodel 1283 Rigan arhiepiskop andoi Fellin-eländtahon umbrištole lidnan statusan.
Jordanii
Eläjad
Jordanijan toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Ez Zark, Irbid, Ar Rusaif, El' Kuveisim, Halda Va Tila El' Ali. Vl 2013 oli 178 lidnad kaikes valdkundas, niiden keskes 57 lidnad enamba 15 tuhad eläjidenke.
Vil'jandi
Istorii
Vil'jandi šingotase sauvondmaterialiden pästandal (pumaterialad), tekstilin tehmižel, metallan ümbriradmižel, sömtegimišton edheotandoil, turizmal i muzikfestivalil.
Jordanii
Rahvahanižanduz
Vl 2012 Jordanijan päeksport oli himižed heretused (läz 20%), zelläd (10%), sobad (läz 10%), fosfatad (6%); toine eksport — maplodud (4%), kuld (4%), alüminii (2%), avtod da niiden palad (2%), vanuim da optine kabel' (2%), vilugoitimed da likutimed (2%).
Vil'jandi
Geografijan andmused
Lidn om ümbärtud mecoil, seižub Vil'jandi-järven randal, järv mülüb lidnha täuzin. Vil'jandi sijadase 161 kilometrad suvhe Tallidnaspäi, 81 kilometrad päivlaskmha Tartuspäi da 97 kilometrad päivnouzmha Pärnuspäi. Om Tallidnan raudtejonon lopstancijaks.
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 473 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 23 080 eläjad vl 1989.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 94,11%, venänikad — 3,71%, ukrainalaižed — 0,73%, suomalaižed — 0,6%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 0,85%.
Ando Kiviberg radoi edeližen lidnan pämehen vll 2013−2017.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Madagaskar (znamoičendad)
Madagaskar om geografine nimituz. Se voib znamoita:
Jemen
Jemen (اليمن‎‎ al' Jaman), täuz' oficialine form — Jemenan Tazovaldkund (الجمهوريّة اليمنية‎‎ al' Džumhurija al' Jamanija), om valdkund Suvipäivlaskmpol'žes Azijas, Arabijan pol'saren suves. Sen pälidn da kaikiš järedamb lidn om Sanaa.
Istorii
Pohjoine Jemen sai ripmatomut Ottomanan imperijan čihodamižen jäl'ghe vl 1918. Suvine Jemen oli Suren Britanijan protektorataks vspäi 1839, kändihe ripmatomaks valdkundaks vl 1967. Kaks' valdkundad kanttihe vihad toine toižen päle, no ühtištuihe vl 1990. Vl 2011 valdkund ühtni «arabine keväz'»-revolücijha. Vspäi 2015 rahvahanikoiden soda jätkustub Jemenas.
Valdkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1991 referenduman jäl'ghe, se om väges vn 2001 vajehtusidenke. Vaumitihe Konstitucijan ut variantad vn 2015 vilukule, no valdkundan poled ei ületagoi erižmel'žusid federalizacijan polhe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Jemenan reljefan kart Jemen om mavaldkundröunoiš Saudan Arabijanke (röunan piduz — 1458 km) pohjoižes, Omananke päivnouzmas (288 km). Ühthine röun kuivmadme — 1746 km. Ühthine randanpird om 1906 km. Jemenan päivlaskmaižed randad lainištab Rusked meri, i suvirandad — Indižen valdmeren Arabijan meri da Adenan laht.
Jemenan kontinentaline pala sijadase Azijas. Sokotr-sar' seižub Afrikan šel'fal, läz tuhaižes kilometras Adenaspäi päivnouzmha, sikš Jemenal afrikaine pala om olmas.
Valdkundan da kaiken Arabijan pol'saren kaikiš korktemb čokkoim om Džabal' En Nabi Šuaib-mägi, 3667 metrad valdmeren pindan päl. Se sijadase läz Sanaa-pälidnad, päivlaskmpolehe sišpäi. Saum vezid om nol'.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, toižed varad — kala, mramor, kivihil', kuld, nikel', vas'k, hahktin.
Tobmuz
Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund dominirujanke partijanke. Valdkundan pämez' om prezident, rahvaz valičeb händast seičemeks vodeks. Prezident paneb päministrad radsijha. Parlament i ohjastuz vahvištadas käskusid.
Kaks'kodine parlament radoi valdkundas ende. Üläkodi — Nevondkund (شورى‎ Šūrā) 111 pandud radsijha nevojanke. Alakodin — Ezitajiden Kodin (مجلس النواب Madžlis Al'-Nuvab) 301 ühtnijan jäl'gmäižed valičendad oliba vn 2003 27. päiväl sulakud kaikel rahvahal kudeks vodeks, sid' hätkestadihe valičendoid vahvištamha ut konstitucijad. Alakodi om pästtud radmaspäi vn 2015 uhokus sodakukerdusen rezul'tataks. Politine Ülänevondkund om sätud pordaigaližikš vl 2015.
Abd-Rabbu Mansur Hadi om valitud kahteks vodeks (sai 99,8% änid, sid' pidetihe strokud vodeks) da radoi prezidentan vs 2012 uhokun 27. päiväspäi, edel sidä oli Jemenan varaprezidentan vll 1994−2011. Vspäi 2015 prezident om pagoiš Rahvahanikoiden sodan Jemenas tagut. Mahdi Al'-Mašat om valdkundan faktine pämez' — Politižen Ülänevondkundan ezimez' vs 2018 sulakun 19. päiväspäi. Majin Abdulmalik Sajid radab päministran vs 2018 redukun 18. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Jemenan administrativiž-territorialine jagand.
Jemen jagase 22 agjaks (muhafazaks, gubernijaks), sidä kesken pälidnaine agj (arab. Amanat Al Asimah) mülütab Sanaa-pälidnad. Agjad alajagasoiš rajonikš, kaik niid om 333 (arab. muderiah), ned — 2210 alarajonikš. Kaikiš penemb administrativine ühtnik om külä, kaik om olmas 38284 küläd (vn 2001 andmused).
Eläjad
Jemenas elädas jemenlaižed, heiden keskes 99% oma islamanuskojad. Sunnitad ottas kaks' koumandest ristitištos, hö oma Pohjoižen Jemenan enambuses. Šijitad (koumandez) elädas suvipalas da päivnouzmas.
Vl 2012 valdkundan eläjiden lugu oli 24 873 700 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Valdkundan toižed järedad lidnad (enamba 500 tuh. ristituid vl 2005, surembaspäi penembha): Taiz, Hodeid, Aden. Jemenlaižiden 36,6% oma lidnoiden eläjad.
Ižanduz
Jemenan päeksport om kivivoi, nozoltadud londuseline gaz, kofe, kala, fruktad da maplodud.
Kül'bet'
thumb|right|250px|Must kül'bet' (torvetoi) ([[Udoml', Tverin agj)]] Kül'bet' om kalutadud sauvuz vai honuz pezmaha ristituid ühtenaikčen veden da löunun (lölün) painegenke (Venämas da Suomenmas) vai vedenke da hulan il'manke (Turkanmas da Amuižes Rimas). Mugažo kül'bet' kävutase sobid pezmaha da kazmusid kuimaha. Kül'bet' om pühä sija.
Kül'bet' lämptäs vaiše mustaks (nece om must kül'bet' ) vai vaiše vauktaks (vauged kül'bet').
Kül'betin rahkoid oma kül'bet'ižandeine da kül'bet'emägeine.
Kül'betin sauvomine
Kül'betin strub tehtas kuzišpäi vai pedajišpäi, erašti struban üläh tehtas haboišpäi, sikš miše habasižed parded lahotas alahan teravašti lujas nepsudespäi. Lepaspäi ei tegkoi, sikš miše om jüged löuta sättujid parzid.
Strub samaltas hüvin pandes sijha. Muga kül'bet' püžuškandeb lämän pit'kha.
Vepsän küliš kül'betin alusenkived pandas laptha läz jogen randad, miše oliži lähemba kantta pehmdad vet da huhtoida sobid. Mugažo kül'bet' sijatas laptha pertin ukkaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Sauvused Kategorii:Pert'
Ekvador
Ekvador, täuz' oficialine form — Ekvadoran Tazovaldkund (República del Ecuador [reˈpuβlika ðel ekwaˈðor], kečuaks: Ikwadur Republika), om valdkund Suviamerikan lodehes. Sen pälidn om Kito.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — ispanijan kel'.
Toižed oficialižed da rahvahidenkeskeižiden kosketusiden keled oma kečuan da šuaran keled. Sab kävutada oficialižikš toižid-ki igähižiden rahvahiden kelid, no vaiše heiden elämižsijiš.
Istorii
Vn 1822 24. päiväl semendkud Ekvador tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli vahvištadud vl 1830. Nügüdläine 27nz' lugul Ekvadoran Konstitucii om väges vspäi 2008, se jagoi tobmuden sarakoid lopuks, kaik ned oma valičendoiden al nügüd'. Toihe kohendusid Konstitucijha vll 2011, 2015 i 2018.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Ekvadoran topografine kart Ekvador om röunoiš Kolumbijanke pohjoižes (röunan piduz — 590 km), Perunke päivlaskmas da suves (1420 km). Ekvadoran päivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri. Randanpird om 2237 km. Üks' provincijoišpäi, Galapagosan sared, sijadase 1000 km päivlaskmpolehe kontinentaližes Ekvadoraspäi, niil om meriröunoid Kostarikan Kokossaridenke.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Čimboraso-vulkan, 6267 m ü.m.t. kortte. Pened joged jokstas Tünhe valdmerhe vai Amazonasha. Andad-mäged oma veziröunaks jogiden keskes.
Klimat om räk ekvatorialine, suves — subekvatorialine. Vilukun keskmäine lämuz om +24 C°, heinkun kesklämuz om +25 C°. Paneb sadegid 100 millimetraspäi man suves 6000 millimetrhasai Andiden päivnouzmaižil pautkil.
Sikš ku Ekvador sijadase ekvatoral, ka päiväine čirgahtab da laskese kaikuččen päivän vodes ühten aigan — 6:00 časud.
Londuseližed pävarad oma kivivoi da sel'd'; erased toižed resursad: nepsad ekvatorialižed mecad (kattas territorijan nell' ühesandest), gidroenergii.
Tobmuz
Parlament om üks'kodine Nacionaline Assamblei (Suim, Asamblea Nacional), mülütab 137 deputatad-ühtnijad. Kaik rahvaz valičeb heid-ki nelläks vodeks. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 19. päiväl uhokud, hö išttas kümnes komitetas.
Käskuzkundaline tobmuz om Nacionaline oiktusekahuden käskuzkund (Corte Nacional de Justicia), kogoneb 21 sudijaspäi, Käskuzkundaline Nevondkund valičeb heid ühesaks vodeks.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Ekvadoran administrativiž-territorialine jagand.
Ekvadoran Tazovaldkund jagase 24 agjaks (provincijaks, provincia) da sen ühtes Pälidnan agj (Kito), kudambad alajagasoiš kantonoikš (niid 221, isp. cantón), ned — tulendoikš (isp. parroquias). Agjad ühtenzoittas 7 regionha (zonha).
Eläjad
Ekvadoras elädas ekvadoralaižed. Vn 2015 heinkus valdkundan ristitišt oli 15 868 396 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2010): mestizo (indejalaiž-evropalaižed) — 71,9%, montubio-mestizo — 7,4%, indejalaižed — 7,0%, evropalaižed — 6,1%, afrikalaižed — 5,3%, mulatad — 1,9%, toiženke augotižlibundanke — 0,4%.
Uskondan mödhe (2012): riman katolikad — 74,0%, evangelistad-protestantad — 10,4%, Jehovan tundištajad — 1,2%, toižed uskojad — 6,4%, ateistad — 7,9%, agnostikad — 0,1%.
Ekvadoran kaikiš surembad lidnad (enamba 250 tuh. ristituid vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Guajakil', Kito (pälidn), Kuenk, Santo Domingo. Lidnalaižiden pala om 64,2% (2020).
Ižanduz
Ekvadoran päeksport om kivivoi, bananad (niiden kaikiš suremb eksportirui mail'mas) da rozad.
Peru
Peru (Perú, kečuaks i aimaraks: Piruw), täuz' oficialine form — Perun Tazovaldkund (República del Perú [reˈpuβlika ðel peˈɾu], Piruw Mama Llaqta [piˈruw ˈmama ˈʎaχta], Piruw Suyu [piˈruw ˈsuju]), om valdkund Suviamerikan päivlaskmas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Lim.
Istorii
Inkiden imperii mülüti Perun territorijan edel ispaništ londad vl 1532. Istorižed Maču Pikču da Čokekirao lidnad sijadasoiš valdkundan suves.
Vl 1821 heinkun 28. päiväl Peru tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.
Geografijan andmused
Perun päivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri. Ühthine randanpird om 3080 km.
Kaid alangišt vedase pidust' randištod. Andad-mäged oma man keskuses. Sur'kulu alangišt levigandeb päivnouzmha niilpäi Amazonk-jogenke da sen ližajogidenke. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Uaskaran-mägenoc, 6768 m. Kaikiš madalamb čokkoim om Bajovar-alang, −34 m.
Politine sistem
thumb|right|250px|Kongressan pert'kulu (Palacio Legislativo), [[Lim]] Peru om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de la República del Perú). Rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas ei kerdalaz, no ühten konstitucižen ciklan (kahtiden valičendoiden pordon) jäl'ghe. Prezident om ohjastusen-ki pämez', paneb radsijha päministrad. Päministr om Ministriden nevondkundan pämez' (isp. Presidente del Consejo de Ministros del Perú).
Parlament om üks'kodine Kongress (Congreso). Kaik rahvaz valičeb sen 130 ühtnijad videks vodeks.
Valitas regioniden ohjastusid nelläks vodeks. Seičemekümnevoččiden da vanhembid ristituiden valičendoiktused oma röunatud.
Valdkundan üleižed järgvaličendad oliba vn 2021 11. päiväl sulakud, valitihe prezidentad i parlamentan ühtnijoid. Prezidentan valičendoiden kahtenz' tur tegihe 6. kezakud. Pedro Kastil'jo om valitud prezidentaks (sai 50,12% kahtendes turas) da radab vn 2021 28. päiväspäi heinkud. Gido Bel'jido Ugarte om pandud päministran radsijha vn 2021 29. päiväl heinkud.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Perun administrativiž-territorialine jagand.
Peru jagase 25 agjaks (regionaks, región) i üks' Liman agj (provincii, ei mülü nimiččehe regionha) om olmas. Regionad alajagasoiš provincijoikš (niid om 195, provincia), ned — rajonikš (distrito, niid om 1840).
Eläjad
Perus elädas perulaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 30 814 175 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2017): mestizo (indejalaiž-evropalaižed) — 60,2%, indejalaižed — 25,8%, evropalaižed — 5,9%, afrikalaižed — 3,6%, toiženke augotižlibundanke (sidä kesken kitajalaižed i japonijalaižed) — 1,2%, augotižlibundan ozutandata — 3,3%.
Uskondan mödhe (2017): riman katolikad — 60,0%, evangelistad — 11,1%, toižed hristanuskojad — 3,5%, toižed uskojad — 0,3%, religijatomad — 4,0%, märhapanendata — 21,1%.
Perun toižed järedad lidnad (enamba 500 tuh. ristituid vl 2007 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Arekip, Truhiljo, Čiklajo. Lidnalaižiden pala om 78,3% (2020).
Ižanduz
Agrarine valdkund šingotadud kaivuztegimištonke.
Perun päeksport om vas'k, kuld, cink, sobad, ümbriratud kala; toine eksport — kivivoi da sen ümbriradmižen produktad, kofe, kartohk, asparagus.
Bolivii
Bolivii, täuz' oficialine form — Bolivijan Äirahvahaline Valdkund (ispanijaks: Estado Plurinacional de Bolivia, kečuaks: Buliwya Achka nasyunkunap Mama llaqta, aimaraks: Wuliwya Suyu, guaranikš: Tetã Volívia), om valdkund Suviamerikan keskuzpalas. Sen oficialine pälidn om Sukre, no parlament da radonoigendajan tobmuden organad sijadasoiš La Pas-lidnas.
Etimologii
Valdkundan nimituz om anttud Simon Bolivaran oiktastuseks, hän oli üks' liderišpäi ispaniž-amerikaižiden sodoiden ripmatomudes aigan.
Istorii
Vn 1825 6. päiväl elokud Bolivii tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Constitución) oli olmas vspäi 1826. Nügüdläine 18nz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 2009, se om väges vajehtusita.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Bolivijan topografine kart. Bolivii om röunoiš Čilinke (röunan piduz — 860 km) da Perunke (1075 km) suvipäivlaskmas da päivlaskmas, Brazilijanke pohjoižes da pohjoižpäivnouzmas (3423 km), Paragvainke suvipäivnouzmas (750 km), Argentinanke suves (832 km).
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Saham-vulkan, 6542 m valdmeren pindan päl. Leved Paragvai-jogi jokseb Atlantižhe valdmerhe, no valdkund om mererandatoi.
Tobmuz
Käskuzkundaline tobmuz om Bolivijan Ülembaine käskuzkund (Corte Suprema de Justicia de Bolivia). Se om üks'jäine tobmuden sarak koumespäi, kudamb sijadase oficialižes Sukre-pälidnas.
Bolivijan päjärgvaličendad oliba vn 2019 20. päiväl redukud, valitihe prezidentad i parlamentan molembiden kodiden ühtnijoid. Edeline Evo Morales-prezident sai 47,08% da radoi nelländen strokun jäl'geten, no läksi erindha protestoiden jäl'ghe. Pävaličendoiden satused oliba annuliruidud. Žanin Anjes Čaves tegi prezidentan velgusidme vs 2019 kül'mkun 12. päiväspäi. Valdkundan toštmižpävaličendad oliba vn 2020 18. päiväl redukud, valitihe prezidentad i parlamentad, Luis Arse sai vägestust (55,1% änid) i tuleb radho kül'mkun 8. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Bolivijan administrativiž-territorialine jagand.
Bolivii jagase ühesaks agjaks (departamentaks, departamento). Agjad alajagasoiš provincijoikš (niid om 112, isp. provincia), ned — kantonoikš (isp. cantón).
Eläjad
Bolivijas elädas bolivijalaižed. Kaik 10 027 254 ristitud elihe valdkundas vl 2012. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Ristitišt augotižlibundan mödhe (2009): mestizo (evropalaiž-indejalaižed) — 68%, indejalaižed (aimara i kečua tobjimalaz) — 20%, evropalaižed — 5%, čolo / čola — 2%, afrikalaižed — 1%, toiženke augotižlibundanke — 1%, märhapanendata — 3%.
Oficialižen uskondan mödhe (2012): riman katolikad — 76,8%, evangelistad i vižkümnenden päivän jumalankodikundan polenpidajad — 8,1%, toižed protestantad — 7,9%, toižed uskojad — 1,7%, religijatomad — 5,5%.
Bolivijan kaikiš surembad lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vn 2012 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Santa Krus de la Sjerr, El' Al'to, La Pas, Kočabamb, Oruro, Sukre (pälidn), Tarih. Lidnalaižiden pala om 70,1% (2020).
Ižanduz
Bolivijan päeksport om londuseline gaz, kivivoi, soi, cinkkivend da tin.
Canada
«Canada» om amerikaine folk- / indirokgrupp universitetižes Ann Arbor-lidnaspäi (Mičigan-štat). Om olmas vodelpäi 2004. Koncertan aigan artistad pajatadas horal i tal'jankanke, sädas šoud eläbalaz pajoiden edestamižen kesketi.
Mülükund
Nened ühtnijad keratas nügüdläižes mülükundas:
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden muzikgruppad Kategorii:Folkrokgruppad Kategorii:Indirokgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2004 alusenpanendanke
Koivisto Mauno
Mauno Henrik Koivisto (mugažo suomen kelel; sünd. 25. kül'mku 1923, Turku, Suomenma — kol. 12. semendku 2017, Hel'sinki, Suomenma) oli politikanmez', kudamb radoi 12 vot Suomenman ühesanden prezidentan (27.01.1982.—01.03.1994.). Edel sidä oli ranu Suomenman päministran kaks' pordod (1968−1970, 1979−1982).
Koivisto oli ezmäine sündnu ripmatomaha Suomenmaha prezident i ezmäine socialine demokrat sil radsijal. Hänen edelkävui prezidentaks oli Urho Kekkonen, jäl'ghetulii — Martti Ahtisaari.
Biografii
Mauno Henrik oli sündnu verfin radnikan kanzha kahteks poigaks. Sai keskopendust ehtškolas. Tal'vsodan aigan radoi lämoipalonvastaižes palakundas, Suren sodan aigan služi armijas, sai kapralan arvod siš. Vspäi 1945 mez' radoi punsauvojan, dokeran, radnikoiči portan radoiden ohjanduzkundas, oli rahvahaližen školan opendajan, oti Turkun municipalitetan inspektoran radnikust.
Valdkundmez' oli Suomenman socialiž-demokratižen partijan ühtnijan vspäi 1947. Vll 1949−1953 openui Turkun universitetas, i vl 1956 sai filosofijan tedodoktoran arvod sociologijas. Vll 1958−1982 ühtni bankoiden ohjanduzkundha, oli Počtan bankan pädirektoran i sen ohjanduzkundan ezimehen. Oti Suomenman finansiden ministran radnikust vll 1966−1967 i 1972.
Maunon prezidentan radon aigan Suomenma eli krizisas läbi, hänele tuli päzutada valdkundad sišpäi. Vl 1990 zavodi inkeriläižiden repatriacijan Suomenmaha processad. Pagiži venän kelel.
Personaline elo
Mez' oli naižiš vspäi 1952, Tellervo Koivisto (neiččel Kankaanranta, sünd. 1929) oli hänen ak. Sündutihe da kazvatihe Assi-tütärt (sünd. 1957) naimiželos.
Kostarik
Kostarik vai Kosta Rika (Costa Rica, sana sanha znamoičeb «elokaz rand»), täuz' oficialine form — Kostarikan Tazovaldkund (República de Costa Rica [re̞ˈpuβ̞lika ð̞e̞ ˈko̞sta ˈrika]), om valdkund Keskuzamerikan suves. Pälidn da kaikiš suremb lidn om San Hose.
Istorii
Vn 1821 15. päiväl sügüz'kud Kostarik tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.
Igähižed eläjad — uetaralaižed — kadoiba täuzin Konkistan jäl'ghe.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1821. Nügüdläine 12nz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1949 kül'mkun 7. päiväl, se om väges äiluguižidenke vajehtusidenke, jäl'gmäižed kohendused oliba vl 2015.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kostarikan topografine kart Kostarik om mavaldkundröunoiš Nikaraguanke (röunan piduz — 309 km) pohjoižes da Panamanke suvipäivnouzmas (330 km). Ühthine röun kuivmadme — 639 km. Kostarikan Kokos-sar' sijadase 550 km suvipäivlaskmpolehe Tünen valdmeren randištolpäi, sigä om meriröun Ekvadoranke suvipoles.
Kostarikan suvipäivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri (randanpird — 1016 km), i pohjoižpäivnouzmaižed randad — Atlantižen valdmeren Kariban meri (212 km). Ühthine randanpird om 1228 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Čirripo-mägenoc, 3820 m ü.m.t.
Londuseližed pävarad oma mecad (territorijan kaks' koumandest), kuld, rik, gidroenergii. Kaik om 74 kel'dtahod valdkundas (kacmata surhe ravhahantihedushe), ned ottas Kostarikan territorijan läz nelländest.
Tobmuz
thumb|right|250px|Parlamentan pert', [[San Hose (Kostarik)|San Hose]] Kostarik om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de la República de Costa Rica), rahvaz valičeb händast nelläks vodeks. Prezident paneb radsijha päministrad, no hänen valdatused oma röunatud enamba kaikid toižid latinižamerikaižid prezidentid. Ozutesikš, prezident ei voi panda kel'dod käskushe büdžetan pol'he.
Parlament om üks'kodine Käskusenandai Suim (Asamblea Legislativa), rahvaz valičeb sen 57 ühtnijad mugažo nelläks vodeks. Valdkundas eile käskusenandajid suimid municipalitetoiš.
Voziden 1948−1949 Rahvanikoiden sodan jäl'ghe Kostarikal eile ičeze armijad (iče kel'dihe), vaiše policii radab.
Kostarikan päjärgvaličendad oliba vn 2018 kahtel tural, 4. uhokud i 1. sulakud, valitihe prezidentad i parlamentan ühtnijoid. Karlos Al'varado Kesada om valitud kahtes turas (sai 60,59%) da radab prezidentan vs 2018 semendkun 8. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kostarikan administrativiž-territorialine jagand.
Kostarik jagase seičemeks agjaks (provincijaks, provincia). Agjad alajagasoiš kantonoikš (niid om 81, isp. cantón), ned — rajonikš (isp. distrito, vl 2011 niid oli 464).
Eläjad
Kostarikas elädas kostarikalaižed. Vl 2013 valdkundan ristitišt oli 4 713 168 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Augotižlibundan mödhe (2011): evropalaižed i mestizo — 83,6%, mulatad — 6,7%, sijaližed indejalaižed — 2,4%, afrikalaižed — 1,1%, toiženke augotižlibundanke — 1,1%, ozutandata — 2,9%, märhapanendata — 2,2%.
Uskondan mödhe (2016): riman katolikad — 71,8%, evangelistad i vižkümnenden päivän jumalankodikundan uskojad — 12,3%, toižed protestantad — 2,6%, Jehovan tundištajad — 0,5%, toižed uskojad — 2,4%, uskondata — 10,4%.
Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Kartago, Pavas, Limon, Hatil'jo. Lidnalaižiden pala om 80,8% (2020).
Ižanduz
Kostarikan päeksport om mikroprocessorad, medicinmašiništ, kofe, sahar, meren sömproduktad, bananad, din'ad, ananasad, dekorativižed kazmused.
Trinidad da Tobago
Trinidad da Tobago (Trinidad and Tobago [ˈtrɪnɪdæd ... təˈbeɪɡoʊ]), täuz' oficialine nimituz — Trinidadan da Tobagon Tazovaldkund (Republic of Trinidad and Tobago), om sar'hine valdkund Keskuzamerikas, Kariban meren suves, läz Venesuelan mererandištod. Pälidn om Port of Spein.
Istorii
Vn 1962 elokun 31. päiväl Trinidad da Tobago tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi.
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli väges vspäi 1962. Nügüdläine kahtenz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1976, se om olmas äiluguižidenke vajehtusidenke, vn 2007 versii om väges.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Trinidadan da Tobagon topografine kart. Trinidad da Tobago sijadase 11 km pohjoižhe Venesuelan randaspäi da 130 km suvhe Grenadinoišpäi. Kaks' merisal'med om Trinidad-saren da Venesuelan keskes: Boka del' Serpiente da Boka del' Dragon. Trinidad- i Tobago-sariden keskes om 30 km.
Valdkundan randad lainištab Atlantižen valdmeren Kariban meri. Randanpird om 362 km.
Trinidad-sar' otab valdkundan territorijan 93%. Molembiden järedoiden sariden mägisel'gad jätkatas Venesuelan mägisel'gid. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Aripo-mägi, 940 m kortte valdmeren pindan päl. Sarel jokstas äi ojid da penid jogid.
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, kivivoi da asfal't.
Politine sistem
thumb|right|250px|Trinidadan da Tobagon parlamentan sauvused (Rusked pert', 2008) [[Port of Speinas.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Republic of Trinidad and Tobago). Valičijoiden Kollegii parlamentan Kodiden kaikiš ühtnijoišpäi valičeb händast kerdan vides vodes. Ei sa olda prezidentaks enamba kaht strokud jäl'geten. Päministr (angl. Prime Minister) om valdkundan pämez' faktižešti, hän om vägestunuden partijan lider valičendoiden satusiden mödhe, ned oleskeldas kerdan vides vodes.
Trinidadan da Tobagon parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Senate), se mülütab 31 ühtnijad (päministran nevondan mödhe — 16 kandidatad, oppozicijaspäi — 6, da ripmatomad kundusen sarakoišpäi — 9), pandas radnikusele prezidentan käsköl. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl. House of Representatives), heid om 41 ristitud, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Kaik 15 deputatad ratas Tobagon Suimas.
Käskuzkundaližen tobmuden pä om Arbitražkäskuzkund. Prezident paneb sen päsudijad radsijha.
Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 7. päiväl sügüz'kud. Pola-Mei Ujiks radab prezidentan vs 2018 keväz'kun 19. päiväspäi. Kit Rouli om päimistr vs 2015 sügüz'kun 9. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Trinidadan da Tobagon administrativiž-territorialine jagand.