cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Darmštadt
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Gessen Kategorii:Saksanman universitetižed lidnad
Änine (jogi)
thumb|right|250px|Änižjogi [[Severoonežskas]] thumb|right|250px|Änižjogen bassein Änine, Änine-jogi vai Änižjogi (Онега) om Venäman jogi Arhangel'skan agjan päivlaskmas.
Ümbrikirjutand
Jogen piduz om 416 km, basseinan pind om 56 900 km². Keskmäine vedhuz jogensus om 505 m³/s. Änižjogi lähteb Lač-järvespäi 118 m ü.m.t., lankteb Vauktha merhe (Änižlaht). Jogen sistem i Änine-järven bassein ei kosketagoi toine tošt, ka tedomehed ezimeletadas, miše pojavad nimed libudas erištadud parallelišpäi.
Pü
thumb|right|250px|Pün munad — Tetrastes bonasia rupestris. Pü (Tetrastes bonasia vai Bonasa bonasia) om levitadud meclind, mülüb Püd-heimho. Lugetas 11 alaerikod.
Änine (jogi)
Ümbrikirjutand
Randad oma korktahkod, kazvahtunuded mecal. Om luhtoid keskjoksmuses. Jogi jagase kahteks hijamaks 75 kilometras jogensuspäi: hura Pen' Änine 21 km pitte i oiged Sur' Änine 33 km pitte, sar' niiden keskes om läz 50 km² pindal. Jogensus Änine jagase Dvinan i Karjalan hijamikš, Kii-sar' om niiden keskes. Znamasižed ližajoged oma Vološk, Moš, Kodin, Mudjug, Nel'nüg, Vongud (oiktad), Ken, Iks, Kož, Pon'g (hurad).
Jogen vezi om lumen augotižlibundanke tobjimalaz. Vedhuz reguliruiše joginiškan i ližajogiden järvil. Sur'vezi oleskeleb semendkus-kezakus. Jogi jädub redukun lopus — tal'vkun augotišes, kos'kil vilukus-uhokus; sulab sulakun keskes — semendkus.
Kävutand
Änine-jogi om kos'kekaz, ottas laivjogeks joginiškas (kuz' kilometrad) i jogensuspäi (30 km). Ende kävutihe vuigonkan täht. Kargopol'-lidn sijadase joginiškanno, Severoonežsk-žilo seižub keskjoksmuses, Oneg-lidn om jogensunno. Lidnad oma mecan ümbriradmižen keskused.
Sadas lohed i navagad jogensus.
Sildad
Kaik om nell' sildad Änižes päliči: avtotesildad Kargopoliš i Sorokinskai-küläs, raudte- da avtotesild Oksovskii- i Severoonežsk-žiloiden keskes, raudtesild Arhangel'sk — Belomorsk-keskustal alajoksmuses.
Ehtatimed ühtenzoittas jogen randoid toižiš eländpunktoiš navigacijan aigan.
Homaičendad
Kategorii:Arhangel'skan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Vauged meri Kategorii:Kargopolin rajon Kategorii:Pleseckan rajon Kategorii:Onegan rajon
Pü
Leviganduz
Elädas kaikedme Evrazijadme sen meczonas da taigas. Pü pidase mecan südäimes, ei lähemba mi 200..300 metrad mecanröunaspäi. Ei navedi harvoid mecoid i mecpuištoid, otab parembaks segoitadud mecoid.
Linduiden par pidase ičeze tarhad, tal'vdub siš-žo. Ku sada püd, ka sen erik ei tule sihe tarhaze hätken. Eläb edahan ristitun pertišpäi, pölgästunuded äkkiližikš lindud voidas kadotada ičeze poigaižid, i ned pölištudas.
Ümbrikirjutand
Höunhišt om kirjav (mustad, rusttad, burad, vauktad šoidud), no severziš-se metroiš näguse hahkan monohromižikš. Vedadas 500 grammad da sen vähemba, eskai täuz'kaznuded eričud oma penemba äjan, mi Fazanižed-sugukundan toižed erikod. Lind händanke om 35..37 sm pitte, suugiden maihutuzkeskust — 48..54 sm. Ižačun veduz oleleb 327..580 g, emäčun 306..560 g, laihtub tal'ven mändes. Elonmahtuz om tedran pojav. Vedab elon man pindal, tal'vel eläb pun oksil vai lumes. Pün hibj om vaumitud hüvin tal'veks, no lind mokičese kovan pakaižen i sötken vajaguden tagut.
Söte om erazvuitte voz'aigoidme, otab sömäks marjoid, penid gavedid (kuzimurahaižed), käbuiden semnid, kedran pähkmid, erasiden kazmusiden lehtesid i änikoid.
Kävutand
Lind om sportmectusen objektaks lihaze-delikatesha näht. 1970-nzihe vozihesai riktud pü oli Venäman eksportan palaks.
Kodikoičese pahoin. Voib kazvatada pün poigaižid stajas, no se koverikaz rad sättub populäcijan üdessündutamižen täht vaiše.
Homaičendad
Kategorii:Fazanižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Sim (lidn, Čeläbinskan agj)
Sim (Сим, Эҫем, Сем) om Venäman lidn da lidnankund Čeläbinskan agjan päivlaskmaižes sarakos. Mülüb Ašan rajonha, sen kahtenz' surtte lidn koumespäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1759 anastadud baškiran territorijal kuti žilo sauvomha da holitamha Katav-Ivanovskan kaugedraudan Siman tagondtegint, nimitihe jogen mödhe. Žilon nimituz oli Siman tegim (Симский Завод) vhesai 1928. Suren sodan aigan Moskvan aviacine tegim oli sirtud sihe. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1942 13. päiväl kül'mkud.
Sim šingotase agregatoiden tegimel aviacijan i avtoiden täht (givravlik, poltuztehnik).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmaiženno röunanno, Sim-jogen alangištos (Эҫем 239 km pitte, Kaman hurapol'ne bassein), 312 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lähembaižed lidnad oma Ust'-Katav päivnouzmha, Aš päivlaskmha i Min'jar lodeheze.
«Čeläbinsk — Uf»-avtote (M5-trass) mäneb 1 km pohjoižhe lidnaspäi. Lähembaine raudtestancii om Simskai (Симская) 6 km pohjoižhe orhal vai avtotedme.
Karagank- (Караганка, 58 rist. vl 2010) i Kolosleik- (Колослейка, 23 rist. vl 2010) žilod mülüdas lidnankundha Siman ližaks. Lidnankundan pind — 506,82 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 466 ristitud, lidnankundan — 14 547 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 20..21 tuhad eläjid vll 1979−1992 (21 329 rist. vl 1979). Kaik 13 251 ristitud elihe lidnankundas vl 2017.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,5%, totarlaižed — 2,8%, baškiralaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 1,7%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Siman mehanine tehnikum. thumb|center|1000px| Sim-lidnan ühthine nägu vn 2011 heinkus
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Ašan rajon
Kansk
Kansk (Канск) om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randan suvipäivnouzmas. Se om randan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Kanskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo vspäi 1934, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud nügüdläižhe sijha vl 1636 kuti Kanan lidnuz (Канский острог) kaičemha ümbrištod kalaidajiden heimoiden londoišpäi, nimitihe Kan-jogen mödhe. 1740-nzil vozil Sibirin trakt läbiti eländpunktad. Kansk sai lidnan statusad vl 1782. 19. voz'sadal lidn oli kuldan samižen da nahkoiden ümbriradmižen keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kan-jogen muugotil randoil (Jenisein oigedpol'ne bassein), 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnojarskhasai om 175 km päivlaskmha orhal vai 230 km «Sibir'»-avtotedme. Lähembaine lidn om Borodino 60 km suvipäivlaskmha orhal vai 70 km sil-žo avtotel.
Kansk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind om 100,66 km², lidnan — 96,3 km².
Eläjad da ižanduz
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 94 226 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 110 tuhad eläjid vll 1990−1995.
Ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine, energetine (Kanskan LEK sijaližel bural hilel), tömašinsauvomine (bumagantegijad mašinad), sauvondkonstrukcijoiden pästand, mugažo plastikpakuitesen tegim radab.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Krasnojarskan randan lidnümbrikod *
Suviural'sk
Suviural'sk  (Южноура́льск) om Venäman lidn Čeläbinskan agjan keskuzpalan suves. Se om Suviural'skan lidnümbrikon administrativine keskuz (vspäi 2005).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1948 sauvomha da holitamha Suviural'skan GRES:ad. Augotase kuti Suviural'skii-radnikžilo 5..10 km päivlaskmha kozakoiden Nižneuvel'skai-stanicaspäi (nüg. Uvel'skii-žilo, aluz vl 1745). Suviural'skii oli lidnanvuiččeks žiloks vspäi 1950, sai lidnan statusad vl 1963.
Suviural'sk šingotase GRES:an elektrusen pästandal, kvarcan kristalliden tegimel, porcellanastjoiden i porcellanižiden izolätoriden tegimil, sömtegimištol (maidtegim, leibän edheotand), sauvondmaterialiden edheotandoil (metalližkonstrukcijad i niiden cinkuind), avtoližavedamiden tegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Uvel'k-jogen hural randal (Увелька 234 km pitte, Tobolan hurapol'ne bassein) läz täuzin, 238 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Suviural'skan vezivaradim (17,2 km²) om saudud jogel ani pohjoižhe-lodeheze lidnaspäi vl 1952. Matkad Čeläbinskhasai om 80 km pohjoižhe orhal, 87 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Troick 44 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal, 49 km avtotedme vai raudtedme, Plast 31 km päivlaskmha orhal vai 35 km avtotedme, i Jemanželinsk 35 km pohjoižhe orhal, 40 km avtotedme vai raudtedme.
Suviural'skai-raudtestancii om 7-kilometrižen sarakon «Čeläbinsk — Troick»-keskustaspäi lopstancijaks. Se radab vspäi 1963, ezilidnelektrojonused ajoiba vhesai 2015. «Čeläbinsk — Troick»-avtote om lidnan päivnouzmaižeks röunaks.
Letägino-žilo (151 rist. vl 2017) mülüb lidnümbrikho Suviural'skan ližaks. Lidnümbrikon pind — 110,57 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 37 877 ristitud, lidnümbrikon — 38 030 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40..41 tuhad eläjid vll 1989−2001 (41 700 rist. vl 1992). Kaik 37 687 eläjad oli lidnümbrikos vl 2019.
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,4%, ukrainalaižed — 2,1%, totarlaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 3,2%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Suviural'skan energetine tehnikum sen politehniženke alajagudenke, mugažo Čeläbinskan üläopendusen koumen aluzkundan filialad ratas lidnas.
Edeline lidnan pämez' om Aleksandr Lazarev (kül'mku 2015 — sügüz'ku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnad Kategorii:Čeläbinskan agjan lidnümbrikod
Livermorii
thumb|left|200px|Livermorii
Livermorii (Lv — livermorium latinan kelel) om 116nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendestoštkümnendes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole livermorijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element.
Voib sada elementan severt-se atomoid vaiše tetabiš südäitukreakcijoiš. Element sase kürijaspäi i kal'cijaspäi vai čihodamižel oganesonaspäi.
Lugustusen mödhe livermorijan muiktuzmärad voidas olda +2, +4 i −2.
Avaidusen istorii da nimituz
Venämalaižiden tedomehiden grupp avaiži livermorijan Dubnas vl 2000 i jätksi sen kodvid vhesai 2006. Amerikaižed i nevondkundaližed tedoidajad napriba löuta 116:nt elementad sen-žo kürijan-248 i kal'cijan-48 reakcijan jäl'giš vll 1977, 1978 i 1985, no ecind oli satusetoi.
Vn 2011 1. päiväl kezakud IUPAC tundišti 116-nden elementan avaidust i vn 2016 28. päiväl kül'mkud vahvišti elementan nimitust E. Lourensan nimel nimitadud Livermoran rahvahaližen laboratorijan mödhe (Livermor-lidn, AÜV), kudamb ühtni elementan avaiduses, sihesai kucuihe sidä Unungeksii-nimeks (Uuh) da eka-polonijaks.
Fizižed ičendad
Livermorijan atommass — 293. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 12,9 g/sm³ (lugustusen mödhe). Suladandlämuz — 637..780 K (364..507 C°, ezimeletaden). Kehundlämuz — 1035..1135 K (762..862 C°, ezimeletadud).
Kaik nell' izotopad om avaitud 290..293 atommassanke. Kaikiš hätkemb pol'čihodamižen pord om livermorijal-293, 53 millisekundad. Kändasoiš flörovijaks α-čihodamižen jäl'ghe.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Matk maha
«Matk maha» (Matkamies maan) om 2008-nden voden vepsän Raisa Lardot-kirjutajan roman suomen kelel. Om pästtud erižeks kirjaks Suomenmaha WSOY-pästandkodil sil-žo vodel, kirj mülütab 123 lehtpol't.
Säduz kogoneb 46 sanutesespäi surmas. Ned starinad oma pahamel'žed da ilokahad sil-žo aigal.
Irdkosketused
Kategorii:Raisa Lardot Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad suomen kelel Kategorii:Romanad
Jeniseisk
Jeniseisk (Енисейск [jɪnʲɪˈsʲejsk]) om Venäman lidn da lidnümbrik Krasnojarskan randas. Se om Jeniseiskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei ole rajonan palaks.
Glivice
Istorii
Eländpunkt om olmas lidnan oiktusidenke vspäi 1276. Mülüi Prussijha vspäi 1742, oli Germanijan territorijal vspäi 1871. Edel Tošt mail'man sodad sen aigan Gläivic sijazihe ani Pol'šanman valdkundröunanno. Vn 1945 elokuspäi saksan ristitišt oli deportiruidud lidnaspäi Saksanman Britanijan okkupacijan zonha (Saksanman lodeheze).
Jeniseisk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1619 kuti Tungusan lidnuz, sid' Jenisein lidnuz (Енисейский острог). Vl 1676 se sai lidnan statusad, kändihe Jenisein regionan keskuseks. Joukud läksiba ujuden otmaha kävutamižhe Päivnouzmaižen Sibirin rajonid arni Jeniseiskaspäi.
Ust' Kamenogorsk
Ust' Kamenogorsk (Өскемен, Усть-Каменогорск) om lidn Kazahstanan pohjoižpäivnouzmas. Se om Päivnouzmaine Kazahstanan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe.
Jeniseisk
Istorii
Vozil 1724−1796 lidn oli Jenisein provincijan keskuseks. Karvanjarmank oleli lidnas 18. voz'sadal elokuidme, i torguihe tavaroid Kitaišpäi da kalad vodes läbi. Vl 1765 kaik 1343 torgovanad oli kirjutadud Jeniseiskas. Möhemba lidnan znamoičend kadotihe, sikš miše saudud Sibirin te madme da Transsib vajehtiba jogiteid. Enamba 100 vanhid kivesižid pertid oma kaičendan al.
A
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Aa A (a) om latinan kirjamišton ezmäine kirjam. Libub grekan kirjamišton al'fa-kirjamespäi. Znamoičeb [a]-vokalid, erasiš keliš toižid-ki vokalid (anglijan keles [æ]- i [ɑ]-vokalid; [eɪ]-diftongad e-kirjamen lopus olendan statjas).
Heimd'ogi
thumb|left|250px|Heimd'ogen pagastan verajanpäline časoun' Heimd'ogi (Гимрека, vepsän kirjamil: Gimreka) om vepsän külä Venäman Leningradan agjas, sen Kos'kenaluižen (Podporožjen) rajonan pohjoižpäivnouzmas. Mülüb Ust'kan lidnankundha.
Jeniseisk
Geografijan andmused
thumb|right|250px|Jeniseisk-lendimportan sauvuz vl 2014 Lidn sijadase Jenisei-jogen hural randal, mödvedhe Angar-jogensuspäi, 75 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Krasnojarskhasai om 348 km suvhe. Klimat om terav kontinentaline. Lähembaine lidn om Lesosibirsk 47 km suvipäivnouzmha avtotedme vai Jenisein ülezjogedme.
Jeniseisk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 18 766 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 22 845 eläjad vodel 1989.
Heimd'ogi
Geografijan andmused
Eländpunkt sijadase lidnankundan pohjoižpäivnouzmas, Heimjogen randal, «Petroskoi — Šušt»-avtotekeskustanno. Matkad lidnankundan Ust'ka-keskushesai om 20 km suvhe.
A
Se om ühtenz' kirjam vepsän kirjamištos, lugetas [aa].
Jeniseisk
Eläjad
Pedagogine kolledž i professionaline škol ratas lidnas.
A
Penen a kirjutamine sündui 4. voz'sadal meiden erad.
Heimd'ogi
Eläjad
Külän eläjiden lugu oli 98 ristitud 2007-ndes vodes, i hö oliba vepsläižed da venälaižed.
A
Homaičendad
Kategorii:Latinan kirjamed
Heimd'ogi
Eläjad
Heimd'oges Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' om olmas. Se om saudud vl 1659.
Ust' Kamenogorsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1720 kuti Ust' Kamennai-lidnuz (Усть-Каменная крепость). Nimitadud geografižen sijadusen mödhe, Irtiš-jogi lähteb mägizonaspäi i jokseb edemba tazangištodme. Se sai lidnan statusad vl 1868.
Heimd'ogi
Homaičendad
Kategorii:Vepsän küläd Leningradan agjan Kos'kenaluižen rajonas Kategorii:Vepsän küläd kirjamišton mödhe Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Glivice
Istorii
Lidn vastsi Lapsiden Evrovizii-konkursad vn 2019 kül'mkus.
Glivice šingotase «General Motors»-korporacijan avtotegimel («Opel»-torguindmarkan avtod), japonižen NGK-kompanijan tegimel (fil'trad, katalizatorad, NOx-andimed avtoiden täht), cisternoiden i sauvondtehnikan pästandal, kivihilen «Sosnic»-kaivudel. Pol'šanman himižiden reagentoiden tegijan päfater radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn seižub Klodnic-jogen randoil (Kłodnica, Oderan oiged ližajogi), 200..278 m korktusil valdmeren pindan päl. Matkad sodaveikundan Katovice-keskushesai om 25 km päivnouzmha.
Ust' Kamenogorsk
Istorii
Ust' Kamenogorsk šingotase äiluguižil metallurgijan edheotandoil (hahktin, cink, berillii, uran, hlor, titan, magnii, antimonii, arsen, harvad mametallad), avtoiden ühthekeradamižtegimel, kaivuzmašiništon tegimel, gidroelektrostancijoil.
Glivice
Eläjad
Vn 2011 Pol'šanman rahvahanlugemižen mödhe lidnalaižiden lugu oli 195 472 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 223 403 eläjad vl 1988. Se om Üläsilezijan konurbacijan (2 mln ristituid) koumanz' surtte lidn.
Ust' Kamenogorsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Irtiš-jogen (Ертіс) randal, 283 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Astanhasai om 800 km päivlaskmha orhal vai 1000 km avtotedme. Lähembaine järed lidn om Semei 200 km päivlaskmha Irtišadme mödvedhe.
Eläjad
Vl 2009 lidnümbrikon eläjiden lugu oli 303 720 ristitud, i 342 090 ristitud vl 2018. Kaikiš suremb lidnümbrikon ristitišt oli 332 900 vl 1991 i om nügüd'.
Glivice
Eläjad
Religijan mödhe (2011): katolikad — 82,7 %, toižed uskojad — 2,0 %, religijatomad — 15,3%.
Ust' Kamenogorsk
Eläjad
Rahvahad (vn 2014 Kazahstanan etnografine kogoduz, enamba 0,4%): venänikad — 53,6%, kazahlaižed — 43,0%, saksalaižed — 0,8%, totarlaižed — 0,8%, ukrainalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 1,2%.
Glivice
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Silezijan sodaveikund
Jeniseisk
Ižanduz da transport
Ei ole tegimišton järedoid edheotandoid Jeniseiskas. Jogistancii om saudud lidnan keskuses. Avtote ühtenzoitab lidnad Lesosibirskanke da Krasnojarskanke, Jenisein oiktadme randpoledme — Pohjoižjeniseiskanke. Civiline Jeniseisk-lendimport (EIE/ЕНС) sijadase 5 km lodeheze lidnan keskusespäi, om äkkiližid reisid rajonadme.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnojarskan randan lidnad Kategorii:Krasnojarskan randan lidnümbrikod *
Päivnouzm
thumb|right|250px|Päivnouzm om ozutadud sinižel mujul [[kompasan saksankel'žel versijal.]] Päivnouzm (E anglijan kelen east-nimitusespäi, vai O alaman kelen oost-sanaspäi) om manpol', kudamban azimut om 90 gradusad. Ma pördase päivnouzman čuraduses. Päiväine om päivnouzmas homendesel.
Dimitrovgrad (Venäma)
Dimitrovgrad (Димитровгра́д, Мәләкәс, edel 1972. vot oficialine nimi oli Melekess) om Venäman lidn Ul'janovskan agjan päivnouzmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn. Lidnümbrik om alištunu agjan tobmudele oikti.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1698 kuti Čuvašan Melekess-külä (Мелеккес ялĕ) Melekess-jogen (Мелеке́сс) alajoksmusen hural randal. Melekess sai lidnan statusad vl 1926.
Päivnouzm
Znamoičese nügüdläižil kartoil oiktalpäi. Vastčuraduz om päivlaskm.
Dimitrovgrad (Venäma)
Istorii
Dimitrovgradan ižandusen päsarakod oma atomreaktoriden tedoiduzkeskuz (kuz' atomreaktorad), mašinansauvomine (vagonad-laboratorijad, toine kodvindtehnik i avtomatik raudteiden täht, mašiništ kivivoin da gazan tegimišton täht, avtoagregatoiden tegim AvtoVAZ:an täht), meblin i oluden tehmine, torguind.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Melekess- da Sur' Čeremšan-jogiden lanktendan sijas Kuibiševan vezivaradimhe, seižub 50..100 m ü.m.t. korktusil, keskmäine korktuz om 88 metrad valdmeren pindan päl. Matkad Ul'janovskhasai om 85 km päivlaskmha avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Nurlat (Tatarstan) 81 km päivnouzmha orhal vai 123 km avtotedme, Tol'jatti (Samaran agj) 79 km suvhe orhal vai 105 km avtotedme, Sengilei 61 km suvipäivlaskmha orhal vai 157 km avtotedme.
Dimitrovgrad om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnfartaloiden pind om 40,5 km².
Eläjad
Vl 1926 eläjiden lugu oli 18 tuhad ristituid. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 122 580 ristitud elihe lidnas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 137 200 eläjad vl 1999.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 70,9%, totarlaižed — 12,3%, čuvašalaižed — 4,9%, mordvinalaižed — 1,6%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,3%, rahvahuden ozutandata — 7,0%.
Ortodoksižen hristanuskondan 14 pühäpertid oma olmas lidnas: Spasan Toižetamižen kafedraline päjumalanpert' (om letud vll 2004−2007), Mikulai-čudonsädajan päjumalanpert' (om saudud vll 1985−1988, ende kafedraline), seičeme jumalanpertid i viž časounäd. Islaman pühäpert' om saudud vodele 1900, eli läbi sures kohenduses vl 2006.
Edeližed lidnan pämehed oma Aleksei Košaev (reduku 2016 — reduku 2018) i Bogdan Pavlenko (eloku 2019 — heinku 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ul'janovskan agjan lidnad Kategorii:Ul'janovskan agjan lidnümbrikod
Päivnouzm
Kacu mugažo
Kategorii:Manpoled
Privolžsk
Privolžsk (Приво́лжск) om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižes. Se om Privolžskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1983) i kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Semön Peškov-Saburov-bajarin kirjeižes vl 1485 kuti Jakovlevskoje-žilo (село Яковлевское). Vl 1924 kändihe Sur' Jakovlevskoje-žilod Jakovlevskii-radnikžiloks. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1938 26. päiväl redukud.
Privolžsk šingotase pölvazkombinatal (kanghad, pühkmed), kahtel juvelirtegimel i penil juveliredheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Šač-jogen (Шача 58 km pitte, Volgan oiged ližajogi) i Ingar-jogen randoil (Ингар 14 km pitte), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kostroman agjhasai om 2 km pohjoižhe orhal, Ivanovon keskushesai om 46 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal, 51 km avtotel vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Volgorečensk (Kostroman agj) 6 km lodeheze orhal vai 10 km avtotedme, Plös 16 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 18 km avtotedme, i Furmanov 18 km suvipäivlaskmha orhal, 20 km avtotedme vai raudtedme. Raudtesarak radab vaiše jüguiden täht.
Privolžsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 16 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 14 669 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 16 747 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 19..21 tuhad eläjid vozil 1967−1998 (21 tuh. rist. vl 1967).
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,5%, toižed rahvahad — 3,5%.
Ortodoksižen hristanuskondan Nikol'skii-naižjumalankodi ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpertinke (1779) i koume časounäd oma avaitud lidnas, vanhuskolaižiden Jumalanmaman Kazanin jumalaižen časoun' (1882) om kaičenus.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad *
Š
Om 20. kirjam vepsän kirjamištos.
Irdkosketused
Kategorii:Latinan kirjamed
Marijan hebonmez'
«Marijan hebonmez'» (Le Coucher de la Mariée) om voden 1896 francine erotine lühüdpiduzline bigifil'm (ende pornofil'm). Al'bert Kiršner tegihe sen režissöraks Léar-psevdonimanke. Prodüser — Ežen Piru.
Karzai Hamid
Hamid Karzai (حامد کرزی; sünd. 24. tal'vku 1957, Karz, Afganistan) om ranu Afganistanan 12. prezidentan (07.12.2004 — 29.09.2014). Edel sidä radoi prezidentan velgusentäutajan (22.12.2001-dataspäi).
Marijan hebonmez'
Fil'makt'orad oma eraz Luiz Villi-kabareaktris da lugii lehtest tähäsai tundmatoi akt'or.
Homaičendad
Kategorii:Pornofil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Debütad
Laht
thumb|250px|[[Änine|Änižen Povenecan laht läz Pindušid-žilod, Karjalan Tazovaldkund, Venäma]] Laht om süvenus kuivmaha valdmeren, meren, järven vai toižen vezišton pala, joudai vedenvajehtuz jäb vezištonke.
Lahten gidrologižed i gidrohimižed arvoimižed oma ühtejiččed kaiken vezišton arvoimižidenke. Erasiš statjoiš klimatan sijaližed eriližused i vedhuz kontinentaspäi ližatas specifižid pirdoid lahten pindšoidun gidrologižile harakteristikoile.
Mail'man valdmeren järedad lahted: Aläskan, Bengalijan, Biskaine, Sur' Avstralijan i Gvinejan lahted. Nimitadas lahtikš erasid akvatorijoid, miččed oma mered gidrologižen režiman mödhe, oz., Meksikan, Gudzonan, Persijan i Kalifornijan lahted, muga tegihe istorižikš.
Severoonežsk
thumb|left|250px|Pert' Severoonežskas (2008) Severoonežsk (Северооне́жск) om Venäman lidnanvuitte žilo Arhangel'skan agjas. Mülüb Pleseckan rajonha. Edel vn 2021 sulakud žilo oli Severoonežskan lidnankundan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1973. Se sai lidnanvuiččen žilon statusad vl 1985.
Geografijan andmused
Enččen lidnankundan pind oli 1372,05 km², i se mülüti kuz' tošt eländpunktad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe žilon eläjiden lugu oli 5 092 ristitud, kaiken lidnankundan — 6 741 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 6 223 eläjad vl 1989. Žilon ristitišt oli 4 973 eläjad vl 2017.
Nevondkundaline norišt sirdi žilho otmaha ut Iksan löudmižsijad kävutamižhe. Geologine muzei radab žilos, vl 2012 fizkul'turine tervehtamižkompleks om saudud.
Severoonežskan specialine opendusen i kazvatusen aluzkund om professijan sandan sijaks žilos.
Irdkosketused
Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnanvuiččed žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pleseckan rajon
Päivlaskm
thumb|right|250px|Päivlaskm om ozutadud sinižel mujul [[kompasan saksankel'žel versijal.]] Päivlaskm (W anglijan kelen west-sanaspäi) om manpol', kudamban azimut om 270 gradusad. Päiväine om päivlaskmas ehtal.
Znamoičese kartoil huralpäi. Vastčuraduz om päivnouzm.
Kacu mugažo
Kategorii:Manpoled
Bregenc
thumb|left|250px|Lidnan kart (2021) Bregenc (Bregenz [ˈbʁeːɡɛnts], forarl'bergan pagin: Breagaz [ˈb̥rea̯ɡ̊ats], Brigantium) om lidn Avstrijan päivlaskmaižes čogas. Se om Forarl'berg-federacijanman administrativine keskuz i koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Bregenc šingotase penen biznesan edheotandoil, metallurgijal, tekstil'tegimištol, stökoltegimištol, turizmal. Lidnan territorii om rahvahidenkeskeižeks transporttesol'meks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase federacijanman lodehes, Reinan üläjoksmusen alangištos, Bodenjärven (Bodensee) päivnouzmaižel randal, 427 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Ven-pälidnhasai om 670 km päivnouzmha. Saksanman röun sijadase vides kilometras, Šveicarijan — kümnes kilometras. Bregencan lendimport sijadase Šveicarijan territorijal.
Eläjad
Edeline lidnan pämez'-burgomistr om Markus Linhart (1998−2020).
Irdkosketused
Kategorii:Avstrijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Babarm
Järgeline babarm (Rubus idaeus) om pol'penzhišt, sen varded nimitasoiš babarmheinikš. Ku om äi babarmheinid, ka pagištas, miše nece om babarmik (babarmišt, babarmkišt, babarmžom). Mecbabarmos om enamba ližad, mi sadbabarmospäi, sikš miše ištmižsija niken ei valiči. Mecbabarm ajase paloile, jogiden randoil.
Areal (Leviganduz)
Eziauguine Rubus idaeus-erikon areal om Evrazijan pohjoižmecad. Nügüd'aigan necen erikon sadbabarmod kazvatadas Pohjoižamerikas-ki.
Ümbrikirjutand
thumb|left|250px|Babarmon ümbrikirjutand. Järgeline babarm om lehtesenlähtendaine pol'penzhišt äivoččen ujelijan juriškonke. Jurišpäi seižujad kaks'voččed seikhed kazdas 1,5..2,5 m korktusel. Ned anttas satust vaiše kahtendel vodel, sid' kuivehtudas, no niile vajehtuseks kazdas uded seikhed juriškospäi.
Änikod oma vauktad, 1 sm diametran, keratud ripsuikš. Babarm änikoičeb kezakus-heinkus. Plod om ühtištadud semnikahad murud, rusttan mujun (vauhpakuine babarmon alaerik om olmas, mugažo ježevikal-ki).
Himine mülünd
Plodud mülütadas saharad (4,5..11,5%), pektinad da vauktušed, A-, B- da C-vitaminad. Semniden südäimes om 22 procenthasai void.
Kazvatuz
Om äi babarmon sortuid. Remontantižen babarmon satuz om üks'voččil seikhil, satusen voz'aig tegese hätkemb.
Vanhid seikhid heittas ičeze aigal. Lahkoil röunatadas juriden kazvandad. Heinid purskutadas bordon segoitusel borcuimha travijoidenke.
Sömhä
Babarmonke tehtas kolobad, vahlid, marjpudr (muss).
Zelläks
Vaiše mecbabarm mäneb zelläks.
Tehtas čajud kuiviš ploduišpäi da jodas kuti hibjanahjonvastaine zell' kül'mehtusen aigan, mugažo kuti profilaktine higonajai zell' muite.
Harjavalt
Harjavalt (suom. i Harjavalta) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Sadakund-agjaha, sen kaikiš penemb lidnankund seičemespäi.
Istorii
Municipalitetan aluz om pandud vl 1869. Kätihe sidä lidnanvuiččeks (kauppala) vl 1968, anttihe lidnan statusad (kaupunki) vl 1977.
Harjavalt šingotase vas'ken fabrikal («Boliden») i nikelin rafiniruindfabrikal (vspäi 1959, «Norilsk Nickel»), meblin edheotandal (keitimpoliden täht, «Puustelli»-koncern vspäi 1920), gidroelektrostancijal (vspäi 1937) i mägisuks'kurortal.
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnan ühthine pind — 127,74 km², sidä kesken kuivma 123,46 km², vezi da sokaz tahond ottas 4,28 km².
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 8 871 ristitud, vl 2010 — 7 540 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 955 eläjad vl 1985. Ühesa ristitud kümnespäi elädas lidnankundan keskuses.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,9%, ročin kel' — 0,2%, toižed keled — 2,9%.
Balabanovo
Balabanovo (Балаба́ново) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Borovskan rajonan kaikiš suremb lidn koumespäi, Obninskan pohjoine ezilidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1584 vai vl 1613 kuti Bolobonovo-külä i sen lähine Jerohino-külä. Šingotaškanzihe raudten sauvondan jäl'ghe vll 1896−1898. Kätihe lidnanvuiččeks žiloks vl 1935. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (21. reduku 1941 — 28. tal'vku 1941). Vs 1972 kezakun 12. päiväspäi om lidnan statusanke. Balabanovo-1-sodalidnut mülüb lidnha vn 2007 kezakuspäi.
Balabanovo šingotase sauvondmaterialiden pästandal (keramine apakut; «Plitspičprom:an» (enččel virifabrik) puižed apakod, pilindmaterialad, brus da pertid sišpäi; «Ruukki»-kompanijan metalližkonstrukcijad), bumagpakuitesen tegimel («Stora Enso»), sömtegimištol (maidtegim, leibtegesed). Punümbriradajan tegimišton tedoinstitut. Läz kümned sodapalakundad seištas lidnas ümbri.
Z
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Zz Z (z) om latinan kirjamišton kirjam.
Om 21. kirjam vepsän kirjamištos.
Balabanovo
Geografijan andmused
Balabanovo-raudtestancii radab lidnan keskuses vspäi 1899 «Moskv — Bränsk»-keskustal. «Moskv — Bränsk»-avtote (M3-trass) läbitab lidnan päivnouzmašt palad, Sur' Moskvan avtorengaz (A-108) ristikoičeb lidnan päivnouzmaspäi päivlaskmha.
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 2 632 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 25..26 tuhad eläjid vspäi 2010 (26 337 rist. vl 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe), rajonan kaks' videndest. Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid om olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,3%, ukrainalaižed — 2,9%, uzbekad — 1,8%, armenijalaižed — 1,2%, totarlaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 4,8%.
Professionaližen opendusen aluzkund om privatine Nügüd'aigaine gumanitarine kolledž i Moskvan pedagogižen valdkundaližen universitetan filial.
Käro Kirill
Kirill Käro (mugažo estin kelel, Кирилл Кяро; sünd. 24. uhoku 1975, Tallidn, Estinman NST, NSTÜ) om estilaiž-venälaine teatr- da kinoakt'or.
Biografii
Om sündnu vl 1982 Tallidnha. Openzihe Lasnamägen venälaižes gimnazijas. Edelespäi, jäl'ges ajandad Moskvha, openzihe Borisan Ščukinan teatruniversitetas. Ezini Armen Džigarhanänan moskvaližes dramteatras. Vlpäi 1999 vhesai 2004 vändi rolid Estinman venälaižes teatras. Vl 2005 pörzihe Moskvha, kus ezineb erazvuiččiš teatroiš dai fil'mdab aktivižešti kinos da serialoiš.
Hänen kaikiš tetabambad kinomel'kuvad oma Slavan rol' «Likvidacii»-serialas da pärol' «Nühaidai»-serialas.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman akt'orad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tallidnha
Dušanbe
thumb|left|250px|Lidnan nell' rajonad vl 2012 Dušanbe (Душанбе «ezmärg») om Tadžikistanan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan üks' regionišpäi.
Istorii
Järed antine eländpunkt oli olmas 3.-4. voz'sadal edel meiden erad. Dušanbe-kišlak mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 1676 (läz 8 tuhad eläjid), se sijazihe risttel, i kerazihe torgust jogo ezmärgel, sikš nimitihe-ki. Vl 1826 lidnan nimi oli Dušanbe-Kurgan. Mülüi Buharan emiratha (oli olmas vll 1753−1920).
Vspäi 1922 om Tadžikistanan pälidnaks. Vll 1924−1929 nimi oli Düšanbe (Дюшанбе), vll 1929−1961 nimitihe Stalinabad:aks. Vl 1929 raudte ühtenzoiti lidnad Taškentanke.
Dušanbe šingotase sömtegimištol, sauvondmaterialiden sarakol (armatur, raudbeton), elektrotehnižel produkcijal (kabel'), tekstil'tegimištol, Keskuazijan torgusil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivlaskmas, 706 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Varzob-jogi (Варзоб, 71 km pitte) läbitab Dušanbed pohjoižespäi suvhe i lankteb Kafirnigan-jogehe (Кофарниҳон) lidnan suviröunas (Amudarj-jogen bassein). Seičeme transportišt sildad om saudud Varzobas päliči lidnan röunoiš. Voib olda lujid manrehkaidusid.
Dušanbe jagase nelläks rajonaks. Om ümbärtud rajonil tazovaldkundan alištusenke.
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 778 500 ristitud 124,6 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Enamba mi 1,5 mln ristitud elihe ezilidnoidenke vl 2017. Erazvuiččiden uskondoiden pühäpertid oma saudud lidnas.
Transport
Avtobusad, trolleibusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Lendimport sijadase Dušanben päivnouzmas.
Irdkosketused
Kategorii:Tadžikistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Tadžikistanan regionad
Mikki Maus
thumb|right|250px|Mikki Mausan i Minni Mausan kostümad da hiren profil' [[Honkongan Disneilendas, Kitai]] Mikki Maus (Mickey Mouse) om mul'tiplikacine melestehtud personaž, mehenvuitte hirut, Uolt Disnein studijan üks' simvoloišpäi. Ezmäine ozutez ekranoil tegihe vn 1928 18. päiväl kül'mkud.
Homaičendad
Kategorii:Mul'tfil'miden personažad
Iskitim
Iskitim (Искити́м) om Venäman lidn da lidnümbrik Novosibirskan agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, om Iskitiman rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (vspäi 1935), ei mülü sihe.
Istorii
15.-17. voz'sadal tulnuded türkad-teleutad küksiba ahtištoitten elänuzid suomalaiž-ugrilaižid rahvahid, no kaikiden heiden lugu oli pen'. Vn 1717 aigkirjas Šipunovo-, Koinovo-, Černodirovo- i Vilkovo-küläd mainitasoiš nügüdläižen lidnan territorijal. Vll 1912−1916 «Transsib — Barnaul»-raudte läbiti tahondad, i saudihe raudtesarad nomer 5, möhemba udesnimitihe sidä Iskitim. 1920-nzil vozil panihe raudtesarad küläkundan keskuseks. Vll 1930−1934 järed Černorečenskii-cementtegim om saudud mouckiven löudmižsijidenno. Vn 1933 10. päiväl sulakud ühtištuihe nell' küläd da türmatud mehiden zonad Iskitim-radnikžiloks. Vl 1951 anttihe lidnan statusad agjan alištusenke.
Iskitim šingotase sauvondmaterialiden tegimil (cementtegim, šifertegim, raudbetontegesiden kaks' tegint, sendvičpaneliden tegim, mramoran da ozrikkiven ümbriradmine, mouckiven kar'jer), sömtegimištol (maidkombinat, leibkombinat, konditerine fabrik, kombisömän tegim), poukahtuzsubstancijoiden da bomboiden tegimel, lämuzladimiden edheotandal.
Geografijan andmused
Iskitim om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 63 700 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 68..69 tuh. eläjid vll 1986−2001 (69 200 rist. vl 1992).
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma olmas lidnas: Mikulai-čudonsädajan kafedraline päjumalanpert', nell' jumalanpertid i časoun'.
Koume sportkompleksad, ujundbassein i jäine pert'kulu ratas lidnas. Novosibirskan medicinižen kolledžan Iskitiman filial, Novosibirskan sauvondmontažan kolledžan filial i Novosibirskan üläopendusen aluzkundoiden koume filialad oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Novosibirskan agjan lidnad Kategorii:Novosibirskan agjan lidnümbrikod *
Kamensk Uralal
Istorii
Kamensk Uralal šingotase mujumetalloiden (alüminii, vas'k, litii, magnii da niiden ühthesuladused) i raudan metallurgijal (torved kivivoikompleksan täht), mašiništonsauvomižel, sauvondmaterialiden edheotandoil (savič, raudbetonapakod, mujud, puižed i metalližkonstrukcijad), sömtegimištol, mugažo kodihimijan i pakuitesen tegimed ratas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 174 689 ristitud, lidnümbrikon — 176 572 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 202..209 tuhad eläjid vll 1985−1994 (209 tuh. rist. vll 1991−1992). Kaik 168 997 ristitud elihe lidnas i 170 782 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2018.
Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 92,6%, totarlaižed — 3,8%, toižed rahvahad — 3,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan nened pühäpertid oma olmas: ph. Stroican kafedraline päjumalanpert' (kivine om saudud vll 1821−1828), nell' jumalanpertid, Sündun Toižetamižen mez'jumalankodi kahtenke jumalanpertinke i časoun'. Protestantizman «Udessündund»-pühäpert' i islaman «Ramadan»-mečet' oma avaitud lidnas.
Professionaližen keskopendusen ühesa aluzkundad i üläopendusen aluzkundoiden ühesa filialad ratas lidnas, mugažo alüminijan tegimišton tedoinstitut. Kaik om kaks' sportkompleksad, viž stadionad, jäaren, suks'-biatlonan i motokrossan trassad.
Edeline lidnan pämez' om Aleksei Šmikov (keväz'ku 2016 — viluku 2021, Алексей Шмыков).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod *
Jurjevec
Jurjevec (Ю́рьевец) om Venäman lidn da lidnankund Ivanovon agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Jurjevecan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan alusenpanendan oficialine voz' om 1225, Vladimiran Jurii II-ruhtinaz pani lidnusen alust kaičemha röunad londoišpäi. Edeližed nimitused: Jurjev-Povol'skii (Юрьев-Повольский, Georgijevsk, Jurjev-Povolžskii. Žilo sai lidnan statusad vl 1778. Vll 1955−1957 Gor'kijan vezivaradim om täuttud, lidnan istorižen keskusen pala sijadase pol'tošt metrad alemba veden järgelišt pindad i kaičese dambal.
Jurjevec šingotase omblendcehal da turizmal, betontegesiden, tualetbumagan i meblin tehmižel. Ende pölvhanfabrik, leibtegim i punümbriradai kombinat radoiba mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase pidust' Volgan Gor'kijan vezivaradimen oiktad randad, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Vezivaradimen tazopind om 84 m ü.m.t., 15 kilometrhasai levette lidnad vaste. Kavag'mec om lidnan taga. Matkad Alalidnan agjhasai om koume..viž kilometrad päivnouzmha orhal (sar' vezivaradimes), Ivanovohosai om 134 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 166 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Pučež 39 km suvhe orhal vai 50 km avtotedme, i Kinešm (raudtestancii) 60 km päivlaskmha orhal vai 63 km avtotedme.
Jurjevec om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 9,11 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,5%, toižed rahvahad — 1,5%.
Jurjevecan agrotegimištoline kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnankundan pämez' (Nevondkundan ezimez') om Svetlana Baranova (reduku 2015 — kül'mku 2020).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ivanovon agjan lidnad *
Semei
Semei (kaz. i Семей), vhesai 2007 oficialine nimi oli Semipalatinsk (kaz. i ven. Семипалатинск, mž. kaz. Семпалат), om lidn Kazahstanan pohjoižpäivnouzmas, sen Päivnouzmaine Kazahstanan agjan kahtenz' surtte lidn agjan alištusenke.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1718 kuti Semipalatinskan lidnuz (nüg. «Vanh Lidnuz») 18 km mödvedhe nügüdläižen lidnan sijadusespäi. Om nimitadud buddizman seičemen lähižen vanhan pühäpertin mödhe («seičeme palatad»). Lidnan status om anttud vl 1782.
Vozil 1949−1989 nevondkundaližen atomazegišton kodvad oliba 200 km suvipäivlaskmha lidnaspäi. Vn 1997 semendkus Semipalatinskan agj oli tühjitadud i Semei kadoti agjan keskusen statusad.
Geografijan andmused
Semei sijadase Irtiš-jogen muugotil randoil. Matkad Ust' Kamenogorskhasai (agjan keskuz) om 200 km päivnouzmha ülezjogen.
Klimat om terav kontinentaline, paneb sadegid 275 mm vodes.
Lidnanümbrikon pind om 27 490 km², 35 pen't küläd alištudas akimatale (lidnan administracijale).
Eläjad
Vl 2009 eläjiden lugu oli 299 264 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 344 tuhad eläjid vl 1991 i om nügüd'. Kahesa islaman pühäpertid om lidnas, mugažo ortodoksižen hristanuskondan päjumalanpert', naižjumalankodi da severz'-se časounäd.
Lidnanümbrikon (Akimatan) rahvahaline mülükund (1. viluku 2010, enamba 0,4%): kazahlaižed — 63,2%, venänikad — 29,9%, totarlaižed — 3,7%, saksalaižed — 1,0%, ukrainalaižed — 0,8%, toižed rahvahad — 1,4%.
Transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Päraudtestancii om Novosibirsk — Almati-raudtel, raudtesild da kaks' avtotesildad Irtišas päliči.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport (СПЛ / PLX) sijadase Semein hural randpolel (Žanasemei — «Uz' Semei»), 10 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Astanha, Almatihe, Ust' Kamenogorskha da Moskvha.
Irdkosketused
Kategorii:Kazahstanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Päivnouzmaine Kazahstanan agj
Ukrainalaižed
thumb|right|250px| Ukrainalaižed rahvahansädoiš [[Gustav-Teodor Paulin kirjaspäi (1857)]] Ukrainalaižed (ičeze nimituz: українці, üks'lugu українець, українка) oma indoevropalaine, slavine rahvaz.
Ukrainalaižiden rahvahankel' om ukrainan kel', se om üks' indoevropalaižiš, slavižiš kelišpäi. Ukrainan ukrainalaižiden znamasine pala om bilingvad, toine kel' om venäkel'.
Leviganduz
Rahvahan kodima sijadase Dnepr-, Dnestr- da Pripät'- jogiden keskes, se om ukrainalaižiden kodima tähäsai tobman palan.
Ühthine lugu om läz 45 millionad ristituid, koumanz' slavine rahvaz lugumäran mödhe. Ukrainalaižed elädas Ukrainas (sen ristitišton enambuz), Venämas, Kanadas, Brazilijas, AÜV:oiš, Kazahstanas, Argentinas, Saksanmas, mugažo enččen Nevondkundaližen Ühtištusen maiš da Päivnouzmaižen Evropan toižiš maiš.
Erased rahvahad — poleščuklaižed (Ukrainan pohjoižröunanno), guculalaižed (Karpatiden pautkil), boikalaižed (Päivlaskmaine Ukrain) da lemkilaižed (Pol'šanma, Päivlaskmaine Ukrain) — lugetas ukrainalaižiden etnosikš.
Keitand
Ukrainan keitandan ičevuiččend om produktoiden suren verdan kombiniruidud lämuzümbriradmine (boršš ozutesikš) i neniden söndtavaroiden velgusine kävutand: svökl, sigarazv, nižujauh (amuižen aigan rugižjauh oli sen sijas), greč. Endevanhad ukrainan jomad oma meded, olud, vasad, uzvarad.
Vinan tehmine om levitadud Ukrainas amuižespäi, eziauguižešti oli valdkundan suvipalas.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Ukrainan rahvahad Kategorii:AÜV:oiden rahvahad Kategorii:Brazilijan rahvahad Kategorii:Kanadan rahvahad Kategorii:Venäman rahvahad
Kijev
Kijev (ukrainan kelel: Київ [ˈkɪjiu̯], venän kelel: Киев) om Ukrainan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om lidn eriliženke statusanke i Kijevan agjan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6.-7. voz'sadal. Sai lidnan statusad Magdeburgan oiktusen mödhe vl 1494. Oli Venäman imperijan palaks vspäi 1686. Rimpatoman Ukrainan pälidn vspäi 1992.
Geografijan andmused
Lidn om sijatud Dnepranjogen molembil randoil. Kaikiš korktemb čokkoim venub 203 metral ü.m.t..
[[Fail:Адміністративний поділ Києва.gif|thumb|left|250px| Kijevan administrativine jagand voden 2001 jäl'ghe:
Regimägi
Regimägi (suom. i Riihimäki [riːhɪmækɪ]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suves. Mülüb Kanta-Häme-agjaha.
Kijev
Geografijan andmused
Г — Golosejevskii rajon
Regimägi
Istorii
Raudte tuli žilho vl 1870, järed raudtesol'm om nügüd'. Kätihe eländpunktad lidnudeks vl 1922. Se sai lidnan statusad vl 1960.
Regimägi šingotase saksalaižen Würth-kompanijan logistižen keskusel (mašiništonsauvomine, himižed substancijad), Valio-kompanijan tegimel (sömtegimišt), toine järed radonandai om «Fortum Waste Solutions» (jändusiden ümbriradmine i mahusen rekul'tivacii).
Kijev
Geografijan andmused
Дес — Desnänskii rajon
Regimägi
Geografijan andmused
Matkad agjan Hämenlidn-keskushesai om 30 km lodeheze-pohjoižhe, Hel'sinkin keskushesai om 69 km suvhe. Lähembaine lidn om Hüvinkä 10 km suvhe.
Kijev
Geografijan andmused
Дн — Dnepran rajon
Печ — Pečerskii rajon
Regimägi
Geografijan andmused
Regimägi jagase 31 rajonaks, mugažo 12 küläd mülüdas lidnan municipalitetha. Edeline lidnan pämez' oli Seppo Keskiruokanen (2000−2016).
Kijev
Geografijan andmused
Под — Podol'skan rajon
Св — Svätošenskii rajon
Сол — Solomenskii rajon
Ш — Ševčenkovskii rajon ]]
Regimägi
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 94,9%, ročin kel' — 0,4%, toižed keled — 4,7%.
Kijev
Geografijan andmused
Kijev jagase kümneks administrativižeks rajonaks:
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Borhes Horhe Luis
Horhe Luis Borhes (täuz' nimi Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo; sünd. 24. eloku 1899, Buenos Aires, Argentin — kol. 14. kezaku 1986, Ženev, Šveicarii) oli argentinine kirjutai postmodernizman alusenpanijoišpäi, mugažo runokirjutai da publicist. Kirjuti ispanijan kelel i kändi sädusid neche kel'he.
Borhes kirjuti ezmäižen sanutesen kuz'voččel, tegi ezmäižen kändusen kümnevoččes igäs anglijan kelespäi. Openui Ženevan školas Ezmäižen mail'man sodan aigan. Oli ispanijankel'žen runoišton avangardizman ezitai. Radoi Buenos Airesas kirjištmehen, ezmäi ühesa vot rajonan kirjištos, kus sädi ičeze lujid kirjoid. Peiti filosofijan diskursad prozan lühüdoihe fantazijoihe, kirjuti sanutesid da metaromanid niišpäi, erazvuiččiden temoiden esseid (kaikiš enamb vll 1925−1936). Sädi 36 kirjad Argentinan toižidenke avtoridenke. Vll 1955−1973 radoi Argentinan Rahvahaližen kirjišton direktoran. Sai äi literaturižid premijoid da arvoid kodimas (vspäi 1944) i verhiš maiš, oli universitetoiden doktoran mail'madme. Borhesan arhiv kaičese Garri Rensoman keskuses (Tehasan universitet, AÜV).
Kirjutai oli segoitadud etniženke augotižlibundanke: ispaniž-irlandijalaine tat i portugaline evrejalaine mam. Nora-sizar-pirdai (1901−1998) oli Horhel. Borhes oli naižiš kaks' kerdad. Kändi pol'sogedaks 55-voččes igäs, koli lapsetoman.
Irdkosketused
Kategorii:Argentinan kirjutajad Kategorii:Argentinan runokirjutajad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Buenos Airesha Kategorii:Kolnuded Ženevas
Düren
thumb|left|250px|Lidnan ümbrikoiden shematine kart (2006) Düren (mugažo saksan kelel) om lidn Saksanman päivlaskmas, Pohjoine Rein da Vestfalii-federacijanmas.