cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Venälaine literatur
Literatur lapsiden täht
20. voz'sadan aigan venälaine literatur lapsiden täht mäni änikoičendale politižiden süiden tagut päazjas. Kornei Čukovskii-runokirjutai zavodi kirjutada ezinenas mugoižid runoid, miččid oma mel'he lapsile. Äjad runokirjutajad tuliba hänen jäl'ghe: Agnija Barto, Samuil Maršak, Sergei Mihalkov, Grigorii Oster, Genrih Sapgir, Roman Sef, Irina Tokmakova, kudamb om tetab ičeze sarnoil-ki, Boris Zahoder, hän om znamasine känduzkirjutai, tegi tundmust venälaižid mail'man klassiženke literaturanke lapsiden täht.
Irdkosketused
Kategorii:Literatur
Lipeck
thumb|left|250px|Lidnan pozicine kart Lipeck (Липецк [ˈlʲipʲɪtsk]) om lidn da lidnümbrik Venäman päivlaskmas. Se om Lipeckan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Ezmäine eländpunkt-lidnuz mainitase vl 1283 aigkirjoiš, se oli pandud mantazole vl 1284 mongoliž-tatarižil sodavägil. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1703. Se sai lidnan statusad vl 1779. Vl 1954 sädihe Lipeckan agjad, lidn kändihe sen keskuseks.
Lipeckan ižandusen päsarakod oma täuden ciklan raudan metallurgii, sauvondmaterialiden pästand (cement, savič, raudbetontegesed), koditehnikan tehmine («Ariston»- i «Indesit»-torguindznamad), sömtegimišt (maidkombinat, leibtegesiden edheotand, südäiveziden tegim), severz'-se himižid edheotandoid i omblendfabrikad, ujelimšassiden tegim sodatehnikan täht.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmas, Voronež-jogen randoil. Jogi jagab lidnad läz poleti pohjoižpäivnouzmaspäi suvipäivlaskmha. Pertišton fartaliden enambuz om jogen korktal oiktal randal (lidnan pohjoine), keskusen korktuz om 160 m valdmeren pindan päl. Järed metallurgine tegim sijadase madalal hural jogirandal, lidnan suves. Matiran vezivaradim (Матырское водохранилище 45 km² pindal) sijadase päivnouzmha ani lidnan röunan taga Matir-jogel (ven. Матыра) vspäi 1976, sen 10-kilometrižen damban üläh om lidnan ümbärten palaks. Matkad Moskvhasai om 373 km lodeheze-pohjoižhe orhal, 428 km «Don»-avtotedme vai raudtedme. Lähembaine lidn om Gräzi 2 km suvipäivnouzmha. Lähembaižed sured lidnad (avtoteidme) oma Tambov 133 km päivnouzmha, Voronež 120 km suvhe i Jelec 78 km päivlaskmha.
Lipeck om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se jagase nelläks territorialižeks ümbrikoks: Hurarandaline, Oigedrandaline, Oktäbrin ümbrik i Nevondkundaline.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 66 644 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 508 887  ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 521 600 eläjad vl 1999.
Rahvahad (2010): venälaižed — 96,6%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 2,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Raštvoiden päjumalanpert', kaks'kümne jumalanpertid, koume časounäd, gimnazii i Jumalanmaman Emäganpäivän mez'jumalankodi oma olmas lidnas, mugažo protestantizman kaks' pühäpertid i islaman loičendpert'.
Transport
Avtobusad, tramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes.
Avtoümbärte i Lipeck-päraudtestancii oma olmas lidnas. Toižed raudtestancijad oma Čugun-1, Čugun-2, Kazink, i ''265. km''-platform. Kaks' avtostancijad: Lipeck (Oigedrandaližes rajonas, päivlaskmha keskusespäi) i Sokol (ühtenzoittud Čugun-1-raudtestancijanke).
Rahvahidenkeskeine civiline Lipeck-lendimport (LPK / ЛИП, 79,5 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 15 km lodeheze lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas passažorreisid Venämadme (Moskv, Piter, Jekaterinburg, Soči).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Lipeckan agjan lidnad Kategorii:Lipeckan agjan lidnümbrikod
Monakolaižed
Monakolaižed (monak.: munegàsche, monégasque) oma indoevropalaine, romanine rahvaz.
Rahvahan augotižlibund om erazvuitte. Finikijalaižed tuliba Monakon randištole 10. voz'sadal EME. Grekalaižed paniba Gerkulesan portan da pühäpertin alust 5. voz'sadal EME. Genujan Grimal'di-feodaloiden ezitajad eläškanziba necil Ligurijan randištol 13. voz'sadan lopus i vediba italijalaižid ičezenke.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Salvador (lidn, Baii, Brazilii)
Salvador (mugažo portugalijan kelel, znamoičeb «Spas», «pühä päzutai») om Brazilijan lidn valdkundan päivnouzmas. Se om Baii-štatan pälidn, Brazilijan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Port Atlantižen valdmeren randal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1549 sirdnikoil-portugalijalaižil, i vhesai 1763 se oli Brazilijan pälidnaks, sid' Rio.
Salvador šingotase turuzmal (kül'bendrandad, karnavalad, kolonialižen pälidnan arhitektur), kivivoin ümbriradmižel, mašinansauvomižel (tehtas avtoid-ki), meritransportal, äjil toižil sarakoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase pol'sarel Kaikiden Pühämehiden merikaran i Atlantižen valdmeren keskes, 8 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kaks' tazopindad om Salvadoras, ned ühtenzoitasoiš libutimil.
Klimat om ekvatorialine, räk da neps. Kun keskmäine lämuz om +25..+27 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2100 mm vodes, enamba sulakus-heinkus (200..325 mm kus). Upar' pehmdase tulleil Atlantikaspäi.
Eläjad
Uskondan mödhe lidnalaižiden pol' om katolikad, videndez — protestantad, toižed eläjad oma ateistad päpaloin.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Vasil'jev Boris
Kirjutajan nevondkundaližen sädamižen pätem om Sur' tatanmaine soda i ristituiden ozahuded siš da sen jäl'ghe, ned äjad romanad i starinad oma ekraniziruidud. Sädusiden ezmäine pästand tegihe «Junost'»-aiglehteses päpaloin. Romanoiden kaks' serijad Venän istorijas oma kirjutadud da pästtud ripmatoman Venäman aigan.
Literaturan sädused
Saubkiš ezmäižen pästandan voz' om ozutadud.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n kirjutajad Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:NSTÜ:n scenaristad Kategorii:Venäman scenaristad Kategorii:Kinoscenaristad Kategorii:Teatran lavastusiden scenaristad Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Scenaristad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Smolenskha Kategorii:Kolnuded Moskvas
Korteh
Korteh vai Kortehein (Equisetum palustre), mugažo Hozj paginoiš, om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Kortehiden sugukundaspäi.
Leviganduz
Kazmusen erik putub vastha Evrazijan äjiš regioniš i Pohjoižamerikas.
Korteh om levitadud soil veden sandanke gruntaspäi vaiše, luhtoil, vezištoiden randoil. Putub pöudoil harvaks rujoheinäks.
Ümbrikirjutand
Kazmuz om 10..40 sm kortte. Mustad jured kazdas muguloihuzidenke tobjimalaz. Seikh om 1,5..4 mm sankte, lühüdad barbad kazdas härkmen kartte. Idäčpeza om 10..20 mm pitte, kändase vihandaks vezaks.
Kävutand
Rahvahanmedicinas kortehen üläpala kävutase diuretižeks i gel'mintanvastaižeks abutuseks.
Korteh om morii kazmuz järedan sar'vikahan kabjživatišton, heboiden i sigoiden täht. Kazmusen morindan mär oleleb erazvuitte mahushe kacten (nepsoil i vägetomil mahusil kortehes om enamba alkaloidoid) i voz'aigoidme (morim läz kadob möhäkezal). Kazvab tihedašti harvoin lujas, ka ei ole kävutandad maižanduses necen-ki sün mödhe. Pohjoižpedr i evropine hirv' södas korteheinäd, no sen üläsönd vedab živatoid läžundoidennoks.
Homaičendad
Kategorii:Kortehed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Mal't (znamoičendad)
Mal't voib znamoita:
Jemv
Jemv (Емва, Е́мва) om Venäman lidn Komin Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Jemvan lidnankundan da Knäžpagastan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eziauguine eländpunkt om Knäžpagast (Княжпогост), se sijadase Vim'-jogen vastrandal da mainitase vn 2010 rahvahanlugemižes (114 eläjad), no om lidnan palaks. Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud Vim'-jogen hurha randha vl 1941 kuti lidnanvuitte Raudtežilo (Железнодорожный). Se om lidnan statusanke da nügüdläiženke nimenke vspäi 1985.
Jemvan ižandusen sarakod oma mecan varhapanend, mecan ümbriradmine (pästtas fibroplituid ) da torguind. Om äi valdkundbüdžetan aluzkundoid, türmid päpaloin. Ende Knäžpagastan mehanine tegim radoi mugažo.
Geografijan andmused
Raudtestancii nimitase Knäžpagast, sijadase lidnan keskuzpalas. Avtote läbitab lidnad pidust' raudted. Matkad Siktivkarhasai om 122 km suvhe orhal. Lähembaine lidn om Mikun' 50 km suvipäivlaskmha raudtedme vai 100 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,2 C°, kezakun-elokun +14..+17 C°, tal'vkun-uhokun −13..−17 C°. Paneb sadegid 575 mm vodes, enamba kezakus-redukus (57..70 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (27 mm kus).
Kaik seičeme küläd da kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha Jemvan ližaks. Lidnankundan pind om 61,25 nellikkilometrad.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 14 570 ristitud, lidnankundan — 14 626 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18 782 eläjad vodel 1989. Vl 2017 kaik 12 906 eläjad oli lidnas i 13 017 eläjad kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän jumalanpert' (om saudud vll 1990−2000) i ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' türman territorijal (om letud vspäi 2012).
Siktivkaran politehnižen tehnikuman Knäžpagastan filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Komin Tazovaldkundan lidnad *
Zaslavskaja Tat'jana
Tat'jana Ivanovna Zaslavskaja (Татьяна Ивановна Заславская; sünd. 9. kül'mku 1927, Kijev, Ukrainan NST, NSTÜ — kol. 23. eloku 2013, Moskv, Venäma) oli nevondkundaline i venämalaine sociolog, ekonomist da politolog, VTA:n akademik da ekonomižiden tedoiden doktor (1965).
Tedonaižen al'mamater oli Moskvan valdkundaline universitet. Hän openui sen fizikan fakul'tetas vll 1943−1946, no oli otnus Marksan «Kapital:ha» i läksi universitetan ekonomižen fakul'tetan kahtele kursale, oli pästnus sišpäi parahimidenke arvznamoidenke vl 1950. Sid' radoi Novosibirskas.
Homaičendad
Kategorii:Sociologad Kategorii:Ekonomistad Kategorii:Venäman politologad Kategorii:NSTÜ:n tedomehed Kategorii:Venäman tedomehed Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Politologad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kijevha Kategorii:Kolnuded Moskvas
Internet Explorer
thumb|right|250px|Internet Explorer-kaclimen znam Internet Explorer (lugetas: Internet Eksplorer, lühüdas MSIE vai IE [aɪ iː]) om kaclim, Microsoft Windows-OS:an integriruidud pala edel Windows 10, kus Microsoft Edge vajehti sidä.
Amerikaine Microsoft-kompanii tegi Internet Exploreran versijoid vll 1995−2015. Kaik 11 kaclimen päversijad om pästtud, jäl'gmäižen reliz tegihe vn 2014 8. päiväl sulakud.
Kaclimen kävutajiden pala oli 25..58% vn 2017 vilukus, lugustusen erazvuiččiden mahtusiden mödhe.
Homaičendad
Kategorii:Kaclimed
Int
Int (Инта́, Инта) om Venäman lidn da lidnümbrik Komin Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas.
Port Harkort
Port Harkort (Port Harcourt, igb.: Ugwu Ọcha) om lidn Nigerijan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Rivers-štatan administrativine keskuz.
Int
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1940 kuti Int-žilo Kožvan rajonas samha kivihil't da tedoidamha kivihil'basseinad. GULAG:an türmatud mehed sauvoiba «Kotlas — Vorkut»-raudted da kaivusid. Žilo kändihe lidnanvuiččeks vl 1942. Ezmäine jonuz kivihilenke oigenzihe blokiruidud Leningradha vl 1943. Vspäi 1954 erigoittihe Intan rajonad Üläint-žilonke keskuseks, i sil-žo vodel 4. päiväl redukud rajon sai lidnan statusad täuzin.
Port Harkort
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud britanijalaižil vl 1912 eksportiruimha kivihil't. Nimitihe Ljuis Vernon Harkort-vikontan mödhe, hän radoi valdkundaližen sekretarin kolonijoiden azjoiš.
Port Harkort šingotase kahtel meriportal, sijaližen kivivoin ümbriradmižen kahtel tegimel.
Int
Geografijan andmused
Lidn sijadase mectundras, Sur' Int-jogen hural randal (Pečoran bassein) 50 m ü.m.t. kortte, ani päivlaskmha Uralmägiden pautkilpäi. Om sijaližid avtoteid vaiše, ei voi sadas avtol toižiš lidnoišpäi Inthasai avtotedme. Matkad Siktivkarhasai om 665 km suvipäivlaskmha orhal.
Port Harkort
Geografijan andmused
Lidn sijadase Nigeran del'tan Bonni-hijamal (Bonny River), 18 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Int
Geografijan andmused
Klimat om subarktine kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om –4,3 C°, kezakun-elokun +9..+14 C°, tal'vkun-uhokun –17..–21 C°. Paneb sadegid 490 mm vodes, enamba heinkus-sügüz'kus (58..63 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (24..29 mm kus).
Kaik kaks' lidnanvuittušt žilod i 20 muite žilod da küläd mülüdas Intan ümbrikho, 2 706 eläjanke (2017), kaikiš suremb om lidnanvuitte Üläint-žilo (1059 rist. vl 2017). Lidnan ümbrikon pind om 30 100 nellikkilometrad.
Port Harkort
Geografijan andmused
Klimat om tropine mussonine. Järgeline päivän lämuz vajehtase +21..+32 C° röunoiš vodes läbi. Paneb sadegid 2310 mm vodes, lühüd kuiv sezon oleskeleb tal'vkus-vilukus (22..26 mm kus).
Int
Eläjad
Vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 32 080 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 60 700 eläjad vl 1992. Se poleni londuseližen gazan kävutandan levigandusen tagut i kivihilen kaivusiden sauptandan taguiči, vaiše üks' kaivuz jäi kudespäi. Kaik 26 271 eläjad oli lidnas vl 2017.
Port Harkort
Eläjad
Vn 2006 Nigerijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 1 005 904 ristitud. Läz kaht millionad eläjid om ezilidnoidenke 1900 km² pindal.
Int
Eläjad
Rahvahad (lidnan ümbrikos, vn 2010 rahvahanlugemine, enamba 0,5 %): venälaižed — 65,9 %, komilaižed — 10,4 %, ukrainalaižed — 6,9 %, totarlaižed — 1,6 %, vaugedvenälaižed — 1,2 %, marilaižed — 0,6 %, čuvašalaižed — 0,6 %, litvalaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,2 %; rahvahuden ozutandata — 9,1 %.
Port Harkort
Eläjad
Lidnalaižed oma hristanuskondan erazvuiččiden jumalankodikundoiden polenpidajad, tobj pala om katolikad, toižed oma protestantad. Islamanuskojad oma vähembuses.
Int
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Eläban Eziauguižen Stroican jumalanpert' (om saudud vll 1990−2005) i Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (letihe vll 2000−2013).
Port Harkort
Eläjad
Port Harkortan universitet (University of Port Harcourt) om avaitud lidnas vspäi 1977, 45..55 tuhad üläopenikoid. Britanine «Times Higher Education»-aiglehtez lugi sidä parahimaks Nigerijas vl 2015. Toine om Rivers-štatan universitet (Rivers State University, universitet vspäi 1980).
Int
Eläjad
Vorkutan arktižen kaivuzpolitehnižen kolledžan Intan filial (ende Intan politehnine tehnikum) om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Port Harkort
Irdkosketused
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Int
Transport
Int-1-raudtestancii radab lähižes Üläint-žilos vspäi 1949. Lidn ei ole ühtenzoittud manteil toižidenke lidnoidenke.
Sijaline civiline Int-lendimport (ИНТ / INA, kuz' tuhad passažiroid vl 2014) sijadase kahtes kilometras pohjoižhe lidnaspäi külätahondas. Sišpäi tehtas reisid Intan ümbrikodme, Nencan avtonomižen ümbrikon žiloihe da Siktivkarha.
Vauktoiden sosiskoiden ekvator
thumb|right|250px|[[Vauged kolbas|Vauged sosisk brecelinke i magedanke garčicanke.]] thumb|right|250px|Vauktoiden sosiskoiden ekvatoran sijaduz kartal, erazvuiččed versijad. Vauktoiden sosiskoiden ekvator (germ.: Weißwurstäquator) om kul'turižen röunan Vanhan Bavarijan i toižen Germanijan paloiden keskes jumorine nimituz, kudamb lugese kuti münhenalaižiden vauktoiden sosiskoiden levigandusen zon. Nened vauktad sosiskad oma Bavarijan kul'turan harakterine tunduz.
Kacu mugažo
Kategorii:Saksanman geografii Kategorii:Saksanman keitand
Federativižed Mikronezijan Valdkundad
Istorii
Vozil 1885−1899 nügüdläine FMV:oiden Karolinan sared-territorii oli Ispanijan kolonijan. Vl 1899 Ispanii möi sarid Saksanmale, i vozil 1899−1914 Karolinan sared oliba Saksanman kolonijan, Saksanman Uden Gvinejan palaks. Vozil 1914−1944 Karolinan sared oliba Japonijan kolonijaks.
Vl 1986 kül'mkun 3. päiväl Federativižed Mikronezijan Valdkundad tedištoitiba ičeze ripmatomudes AÜV:oišpäi, sil-žo päiväl associacijan kožundkirjutez oli allekirjitadud niidenke. Nügüdläine Konstitucii om väges vs 1979 semendkun 10. päiväspäi (vahvištadud edel ripmatomut völ) vn 1990 vajehtusidenke, se oli ičeze ohjastusen ezmäižen ištundan päiv.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Federativižiden Mikronezijan Valdkundoiden geografine kart. FMV:oiš om 607 sart, 40 niišpäi oma surembad, 65 — elänzoittud. Ned oma Karolinan sariden kesk- da päivnouzmaine pala. FMV:oiden susedvaldkundad da territorijad: Pohjoižed Marianan Sared da Guam pohjoižes, Maršalan Sared da Nauru päivnouzmas, Solomonan Sared suvipäivnouzmas, Papua — Uz' Gvinei suves, Palau da Filippinad päivlaskmas. FMV:oiden randad lainištab Tün' valdmeri. Randanpird — 6112 km. Kattud saril valdmeren pind om läz 2,6 mln km².
Kaik surembad sared oma mägikahad vulkaniženke augotižlibundanke, oma ümbärtud korallrifil. Pened sared oma kattud korallil vedenalaižiden vulkanoiden päd. Kaikiš korktemb čokkoim om Nanlaud-mägenoc Ponpei-sarel, 782 m meren pindan päl.
Klimat om ekvatorialine da subekvatorialine neps mussonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+33 C° vodes läbi. Paneb sadegid 2250..3000 mm vodes. Vodes oleskeleb 25 tropišt ciklonad keskmäras.
Londuseližed varad oma mec, merenproduktad, fosfatad.
Politine sistem
Ohjandusen form om federativine parlamentine tazovaldkund, partijoita da armijata. Kaikutte valdkund (štat) om ičeze konstitucijad (kaiken federacijan ozutesen mödhe) da znamasišt ičeohjastust. Kožundkirjutez AÜV:oidenke kaičendas da rahaabus om sätud.
Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident (President of the Federated States of Micronesia). Üks' varaprezident om hänele abuhu. Parlament valičeb prezidentad da varaprezidentad. Valitas prezidentad nelläks vodeks štatoiden parlamentiden senatoriš-kandidatoišpäi luguhusai 4, kahtenden strokun voimuz om olmas.
Käskusenandai tobmuz om ohjastuz da üks'kodine parlament, Kongress (Congress) 14 ezitajanke (4 — üksin kaikuččes štataspäi nelläks vodeks, 10 — valičendümbrikoišpäi kahteks vodeks), kaik rahvaz valičeb parlamentan ezitajid.
Vl 2019 keväz'kun 5. päiväl FMV:oiden päjärgvaličendad oliba, sidä kesken federaližhe parlamentha (änestihe kaikid 14 ezitajid). Jäl'geližed prezidentan valičendad parlamentas oliba vl 2019 semendkun 11. päiväl, Devid Panuelo sai vägestust da radab ühtenden strokun.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Federativižiden Mikronezijan Valdkundoiden administrativiž-territorialine jagand.
Federativižed Mikronezijan Valdkundad jagasoiš nelläks valdkundaks (štataks), ned — 75 municipalitetaks (Čuuk — 35, Jap — 23, Ponpei — 12, Kosrae (Kusaie) — 5).
Eläjad
Federativižiš Mikronezijan Valdkundoiš elädas mikronezijalaižed. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 105 681 eläjad. Ristitišt poleneb lujan emigracijan tagut. Om 8 sijališt kel't.
Vl 2010 kaikiš surembad lidnad oliba (enamba 5 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Veno (Moen), Palikir (pälidn), Kolonia (Jap), Kolonia (Ponpei) (edel 1989 vot oli pälidnaks). Kaik om 11 eländpunktad enamba mi 3 tuhad eläjidenke.
Ižanduz
FMV:oiden päeksport om kül'menzoittud, kuivatud kala (96%), toine eksport — merenproduktad, sobad, bananad, must perč.
Benin Siti
Benin Siti (Benin City, Ìlú Benin) om lidn Nigerijan suves. Se om valdkundan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Edo-štatan administrativine keskuz.
Istorii
Lidn oli tetab kuti Il'-Ibinu («opalahusen peitsija» joruban kelespäi) vll 1180−1897, Beninan kunigahusen (ičeze nimituz Edo) pälidn 15.-17. voz'sadal.
Benin Siti šingotase kivivoin samižel i räzinan tehmižel, toižel himižel tegimištol, punümbriradmižel, pal'mvoin veroližel tehmižel. Punleiktand i lunleiktand oma znamasižed pramozlad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase 80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad järedha Lagos-lidnhasai om 320 km päivlaskmha.
Klimat om tropine mussonine. Kun keskmäine lämuz om +25..+27 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +13 C° i +36 C°. Paneb sadegid 2012 mm vodes, enamba kaiked semendkus-redukus (211..320 mm kus), vähemba tal'vkus-uhokus (15..33 mm kus). Relätivine nepsuz om 81..93 % kuidme.
Eläjad
Vl 2006 lidnan eläjiden lugu oli 1 147 188 ristitud 1204 km² pindal. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Nell' valdkundališt universitetad ratas lidnas:
Homaičendad
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Hüväsuguižiden neiččiden Smol'nii institut
thumb|right|250px|Smol'nii-institut vl 1823 thumb|right|250px|Smol'nii-institutan openikad karguiden urokal Hüväsuguižiden neiččiden Smol'nii institut (Смольный институт благородных девиц) Piteriš oli ezmäine naižiden openduzaluzkund Venäman imperijas. Se pani naižiden opendusen alusen valdkundas i oli valdkundaline (bajarišton lapsed maksoiba openduses). Ezmäine imperijan mugoižiš aluzkundoišpäi (kaik niid oli koumekümne) i kaikiš prestižižemb.
Institutan eziauguine nimi oli «Imperatorine hüväsuguižiden neiččiden kazvatandsebr» (Императорское воспитательное общество благородных девиц). Sen aluz oli pandud Jekaterina II-imperatornaižen käsköl vn 1764 5 (16). semendkud hänen Ivan Beckoi-sekretarin iniciativan mödhe. Käskös om kirjutadud, miše sebr sädase «andamha valdkundale hüvin opetud naižid, hüvid mamoid, kanzan i ristitkundan ližakahid ühtnijoid».
Aluzkund sijazihe Džakomo Kvarengi-arhitektoran sauvuses (om letud vll 1806−1808) vn 1917 redukuhusai, sid' Novočerkasskas, i vll 1919−1932 emigracijas — Serbijan territorijal. Smol'nii-nimi libui Smol'nii-tanhaspäi, mitte oli saudud vl 1725 Petr I-imperatoran käskön mödhe läz Smol'nai-küläd dögtintegimenke. Vn 1917 redukun revolücijan jäl'ghe sauvuz kävutase Piterin tobmuden ohjandusen päsijaduseks rattemata, vspäi 1996 se om Piterin gubernatoran oficialine rezidencii.
Kategorii:Institutad kirjamišton mödhe Kategorii:Piterin istorii
Babajevo
Babajevo (Баба́ево) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan suvipäivlaskmas. Se om Babajevon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Babajevo-külä mainitase vl 1545 da mülüb lidnankundha. Nikol'skii Zavod-külä oli olmas vspäi 1822, metallurgine tegim oli siš, pästtihe telegrafveimid, nagloid da koukuid.
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1902 kuti Babajevo-raudtestancii, nimitihe lähižen külän mödhe. Vl 1925 ühtištuihe žilod raudtestancijanno lähiženke Nikol'skii Zavod-külänke da anttihe lidnan statusad.
Babajevon ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine (kleidüd brusan tegim, mecpilindedheotandad), elektrotehnižiden tegesiden pästand (SAS «Svetlana-Rentgen»). Ühtennimine raudtestancii om «Vologd — Volhov»-keskustal. Londuseližen gazan kompressorstancii sijadase lidnan ümbrištos «Gräzovec — Viipur»-gazanveimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mologan da Šeksnan alangištos, Kolp'-jogen randoil. Se seižub ülüdel keskel mecakahid soid, 137 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Vologdhasai om 246 km raudtedme, 309 km avtotedme. Lähembaine lidn om Ustüžn 68 km suvhe orhal vai 94 km avtotedme. Lähembaine sur' lidn om Čerepovec 116 km päivnouzmha orhal, 119 km raudtedme vai 177 km avtotedme.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +3,6 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −8..−9 C°. Ekstremumad oma −47 C° i +35 C°. Paneb sadegid 634 mm vodes, enamba kezal (72..83 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (30..34 mm kus).
Nell' eländpunktad mülüdas lidnankundha Babajevon ližaks (2010): Zagotskot-žilo (kaikenaigaižeta ristitištota), küläd Babajevo (64 rist.), Kolpino (22 rist.), Visokovo (kaikenaigaižeta ristitištota). Lidnankundan pind — 185,3 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 073  ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli läz 14 tuhad eläjid vozil 1989−2001 (14 400 rist. vl 1996). Vl 2017 kaik 11 493 ristitud elihe lidnas i 11 608 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: ph. Gurii Šaločilaižen (om letud vll 2006−2019) i phh. Pedran da Paulan (oli rados vll 1994−2019, nügüd' pühäpäivän škol).
Buraka Som Sistema
«Buraka Som Sistema» om portugalijalaiž-angolalaine kuduru-/hiphopgrupp Burakaspäi, 2006. vlspäi. Om üks' populärižiš Portugalijan hiphopgruppoišpäi, MTV Europe Music Awards-muzikarvlahjan laureat (2008. vodes, kut «Parahim portugalijalaine grupp»).
Babajevo
Eläjad
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad ratas Ustüžnas i Čerepovecas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Buraka Som Sistema
Üks' gruppan pajoišpäi, «Kalemba (Wegue Wegue)», om mülütadud «Need for Speed Shift»- da «FIFA 10»-kompjutervändoiden saundtrekoihe; mugažo oli ezmäižes sijas Ispanijan da Portugalijan čartoiš.
Homaičendad
Kategorii:Portugalijan muzikgruppad Kategorii:Angolan muzikgruppad Kategorii:Hiphopgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 2006 alusenpanendanke Kategorii:Kuduru
Velikije Luki
thumb|left|250px|Vn 2012 lidnan generaline plan topografižel kartal Velikije Luki (Вели́кие Лу́ки, «Sured Lukad») om Venäman lidn da lidnümbrik Pskovan agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, om Velikije Lukin rajonan administrativižeks keskuseks.
Istorii
Kivine lidnuz om saudud Petran I käskön mödhe vozil 1704−1708, sen jändused oma kaičenus. 18. voz'sadal trakt läbiti lidnad Vaugedvenämaspäi Piterha. Velikije Luki saiba oficiališt makundan lidnan statusad vl 1777. Vl 1901 saudihe «Moskv — Rig»-raudted i Velikije Luki-raudtestancijad. Vozil 1944−1957 oli Velikije Lukin agjan pälidnaks, nügüd' sen palad oma Pskovan i Tverin agjoiš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lovat'-jogen muugotil randoil (Il'mjärven bassein). Kaik 26 ližajoged lanktas sihe lidnan territorijal. Matkad Pskovhasai om 210 km lodeheze orhal vai 260 km avtotedme. Lähembaine lidn om Novosokol'niki 20 km päivlaskmha orhal vai 33 km avtotedme, järed lidn — Vitebsk 167 km suvhe avtotedme. Matkad Vaugedvenäman röunhasai om 80 kilometrad.
Velikije Luki oma lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Se jagase nelläks territorialižeks lidnanlaptaks: Pohjoine, Suvine, Keskuzrajon i Jogentagaine rajon. Mugažo 12 enččen žilon tarhad mülüdas lidnümbrikho.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 98 778 ristitud, agjan ristitišton seičemendez. Kaik 92 757 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 117 tuhad eläjid vozil 1991 i 1997−1999.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 95,7 %, ukrainalaižed — 0,8 %, vaugedvenälaižed — 0,7 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 1,3 %.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma kaičenus lidnas: Pühän Voznesenjan kafedraline päjumalanpert' (1768), koume jumalanpertid i nell' časounäd.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad Kategorii:Pskovan agjan lidnümbrikod *
Belozersk
Belozersk (Белозе́рск) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan päivlaskmas. Se om Belozerskan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase kirjutadud purtkiš ezmäižen kerdan vl 862 kuti Beloozero-lidn. Se oli olmas ende Šeksnanjogen niškan molembil randoil. Vozil 1238−1485 lidn oli Beloozeron ruhtinazkundan keskuseks, ičeohjastusenke vhesai 1380 (Kulikovon tora). Vl 1352 pošav tegihe, sauvoškatihe ut lidnad nügüdläižel sijal, 17 km päivlaskmha Šeksnanjogen niškaspäi. Vanh lidn oli olmas 15. voz'sadahasai.
Eländpunkt sai lidnan oficiališt statusad vodel 1777 nügüdläiženke nimenke.
Belozerskan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine i sömtegimišton edheotandad. Kakanpüdandan edheotandad čihoziba torhuden olmatomuden tagut.
Geografijan andmused
Belozersk sijadase Vaugedjärven suvižel randal, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, Volgan-Baltijanmeren vezitel (Belozerskan kanal).
Kuz' eländpunktad mülüdas lidnankundha lidnale ližaks: nell' küläd, Kargolom-futor i Peredovik-sijaine, kaikiš suremb om Maeks-külä (474 rist. vl 2002) kahtes kilometras päivlaskmha randadme.
Tobmuz
Lidnankund om sätud vn 2006 1. päiväl vilukud. Lidnan ohjastuz alištub rajonadministracijale.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9616 ristitud, lidnankundan — 10 147 ristitud. Vl 2015 Belozerskan lidnankundan ristitišt oli 9641 eläjad, sen pind — 44,58 km², 9172 ristitud eliba arni lidnas. Lidnan kaikiš suremb ristitišt oli 12..12,3 tuh. eläjid vozil 1970−1996.
Ortodoksižen hristanuskondan 12 pühäpertid oma saudud lidnas: Jumalanmaman Emäganpäivän i Spasan Toižetamižen päjumalanpertid, ühesa jumalanpertid, ph. Kirill Novojezerolaižen časoun'.
Belozerskan industrialiž-pedagogine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Eriližed avtoted ühtenzoittas lidnad Čerepovecanke i Vologdanke.
Lähembaine raudtestancii om Čerepovec. Lähembaine rahvahankeskeine lendimport om Čerepovecan aeroport, se sijadase 85 kilometrad Belozerskaspäi Čerepovecan rajonan Botovo-žilos.
Mikun'
Mikun' (Микунь, Ми́кунь) om Venäman lidn Komin Tazovaldkundan suvipäivlaskmas. Mülüb Ust'-Vimin rajonha lidnankundaks, üks'jäine lidn rajonas.
Belozersk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Mikun'
Istorii
Eländpunkt augotihe vl 1937 Pohjoižen raudten panendan aigan, sen istorijan muzei om lidnas. Vl 1940 sauvoihe elektrostancijad sihe. Žilo raudtestancijanno sündui vodel 1945, radnikžilo vn 1947 redukuspäi.
Žilo kändihe lidnaks vl 1959. Sauvoihe raudted Siktivkarha suvipäivnouzmha da Udoran maha lodeheze, i 1960-nzil vozil lidn tegihe järedaks raudtesol'meks.
Kaik kaks' raudtestancijad om lidnas: Mikun'  päraudtel i Mikun'-kahtenz'  Udoran sarakol. Om kompressorstancijoid läz lidnad pompamha kivivoid i londuselišt gazad magistraližil veimil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vičegd-jogen da sen Vim'-ližajogen oiktal randpolel (Pohjoižen Dvinan oigedpol'ne bassein). Rajonan Aikino-keskuz sijadase 15 km suvhe avtotedme, Vičegdan randal. Matkad Siktivkaraspäi om 108 km avtotedme vai 96 km raudtedme lodeheze. Lähembaine lidn om Jemv 50 km pohjoižpäivnouzmha raudtedme vai 100 km avtotedme.
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pujumalanpertid oma saudud da avaitud lidnas: Jumalanmaman Počajevan jumalaižen (om pühästadud vl 1996) i Pühän Jumalanmaman Emäganpäivän (letihe vll 1994−1996).
Siktivkaran avtomehanižen tehnikuman Mikunin filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, edel 2023. vot se oli Mikunin raudtetehnikumaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Komin Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Ust'-Vimin rajon
Fortalez
thumb|left|250px|Lidnan rajonad (2006) Fortalez (Fortaleza [foʁtaˈlezɐ] «lidnuz», sijaline virkand [fɔɦtaˈlezɐ]) om lidn Brazilijan pohjoižpäivnouzmas. Se om valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Sear-štatan administrativine keskuz (vspäi 1799).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1726 13. päiväl sulakud. Šingotihe kut puvillan kazvatandan agjan keskuz 19. voz'sadal.
Fortalez šingotase sömtegimištol, zell'edheotandoil, kivivoin ümbriradmižel, kengiden i sobiden tehmižel, turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Atlantižen valdmeren randal, 21 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 2285 km suvipäivlaskmha.
Klimat om ekvatorialine kaks'sezonine tropižen savannan. Il'man lämuz vajehtase +23..+30 C° röunoiš vodes läbi, meritullei poleneb räkad. Kuiv sezon oleskeleb elokus-kül'mkus (13..30 mm kus).
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 2 452 185 ristitud. Läz 4,1 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas (2021, 6. sija valdkundas). Kaikiš suremb lidnan i sen aglomeracijan ristitišt om nügüd'.
Religijan mödhe (lidnan eläjad, 2010): riman katolikad — 67,9 %, protestantad — 21,3 %, religijatomad — 6,6 %, spiritistad — 1,3 %, toižed uskojad — 2,9 %.
Avtobusad, metropoliten (vspäi 2012, kaks' jonod, 30 stancijad, 43 km raudted) i lidnelektrojonuz (10 stancijad) oma kundaližeks transportaks lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kiz'uhein
Kiz'uhein  (Equisetum hyemale) om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden erik Kortehed-sugukundaspäi.
Leviganduz
Hein om levitadud kaiken Evrazijan nepsoiš tahondoiš i Pohjoižamerikadme. Putub 2500 metrhasai ü.m.t. korktusil. Voib säda gibridoid alaheimon toižiden erikoiden kazmusidenke.
Kazmuz sädab žomid luhtoil, nituil, kanghil i mecanröunoil, järviden i uitoiden randanno. Kiz'uhein kazvab purtkidenno, voib ozutada purtken lähišt sijadust statjas, konz ei jokse tetpaižikš.
Ümbrikirjutand
Hein kazvab 60, harvoin 100 santimetrhasai korkte. Püštoiktad varmdad muzavihandad seikhed oma 10..14 millimetrhasai diametral, sarakoičesoiš pahoin. Strobilan üläh om 10..15 mm pitte.
Korzud tal'vdudas vihandoikš.
Kävutand
Kiz'uhein om morii kazmuz, no i zell'kazmuz ristitun täht. Äjiden rahvahiden medicinad kävutadas diuretižeks abutuseks. Sättub kabjživatištole sötkeks. Pohjoine pedr söb kiz'uheinäd kevädel. Hirven päižiš sötkišpäi kevädel da kezal.
Korzuiš om äi olan dioksidad, ka kävutadas niid herotamha astjoid i metalližid tegesid, poliruidas soitoid (klarnet, saksofon). Edel letebumagan tehmišt 19. voz'sadal ottihe kiz'uheinäd šlifuimha punleiktandan tegesid.
Homaičendad
Kategorii:Kortehed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused
Röštigraben
thumb|right|250px|Keled [[Šveicarii|Šveicarijas: germanijan — ruskedpakuine, francijan — vihand.]] Röštigraben (germ.: Röstigraben — «röšti:n rova») om röunan Šveicarijan germanijankeližen i francijankeližen paloiden keskes jumorine nimituz, üks' kul'turižiden erižmel'žusiden simvolišpäi.
«Rova» om nimitadud röšti-sömižen mödhe, kudamb ende oli populärine germanijan Šveicarijas, no nügüd' lugese kogonaižen Šveicarijan rahvahan sömižeks. Keline i kul'turine röun mäneb Zane-jogedme.
Kacu mugažo
Kategorii:Šveicarijan geografii Kategorii:Šveicarijan keitand
Zane
Jogen piduz — 126 km, bassein — 1892 km². Keskmäine sekundvedhuz vajehtab 42..72 m³ röunoiš kuidme «480 m»-korktusel. Joginišk sijadase 2344 m ü.m.t. korktusel. Lankteb Arehe huralpäi 463 m korktusel. Korktusiden erinend 1881 m, om padoseinid da GES:oid jogenvagol. Glan i Sens oma päližajoged.
Jogen oiktal randal om maidfermoid, villän kazvatand tegese. Hural randal om enamba lidnoid, sauvoškanzihe niid 11. voz'sadal. Zane oli laivjogeks 14. voz'sadaspäi. Tehtihe vuigonkad jogedme 19. voz'sadahasai.
Homaičendad
Kategorii:Šveicarijan joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe
Saha Tazovaldkund
Saha (Jakutijan) Tazovaldkund vai Jakutii (Республика Саха (Якутия), Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, oficialitomikš Саха Сирэ) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Jakutsk.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da jakutan kel', mugažo igähižiden rahvahiden keled heiden eländsijiš tazovaldkundan Konstitucijan mödhe: evenkan, evenan, dolganan i jukagiran keled voidas olda mugomikš.
Istorii
Saha Tazovaldkund om olmas vs 1922 sulakun 27. päiväspäi. Sen aluz om pandud kuti Jakutijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks. Vn 1990 27. päiväl sügüz'kud Jakutii tedoti ičeze suverenitetas, i vodhe 1991 tal'vkun 27. päivähäsai sidä nimitihe Jakutijan-Saha Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.
Saha Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 1992 4. päiväl sulakud Saha Tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan ezitajil da tazovaldkundan prezidental, tuli väghe sen-žo voden 27. päiväl sulakud (znamoičese kuti Tazovaldkundan päiv). Vn 2002 17. päiväl redukud se om vahvištadud käskuseks Valdkundaližen Suiman ezitajil.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Saha Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid 7 regionanke: Čukotkan avtonomižen ümbrikonke da Magadanan agjanke päivnouzmas, Habarovskan randanke suvipäivnouzmas, Amuran agjanke da Baikalantagaižen randanke suves, Irkutskan agjanke suvipäivlaskmas da Krasnojarskan randanke päivlaskmas. Sen pohjoižed randad lainištadas Jävaldmeren Laptevoiden da Päivnouzmaine Sibirin mered. Ühthine mererandan pird om läz 4,5 tuhad km.
Pind om 3 083 523 km². Saha Tazovaldkund om kaikiš suremb administrativiž-territoriaine ühtnik mail'mas. Igähine roug otab territorijad täuzin. Mecad ottas tazovaldkundan nell' videndest.
Mäged ottas territorijan kaks' koumandest. Kaikiš korktemb čokkoim om Čerskijan mägisel'gan Pobed-mägi (3003 m). Znamasižed joged oma Len sen ližajogidenke (Aldan, Olökm, Vilüi), Kolim, Indigirk, Olenök, Jan, Anabar.
Klimat om terav kontinentaline. Enamba kaht videndest territorijad venub Pohjoižen nabakehkruden südäimes. Pohjoižen mapoliškon vilun naba sijadase läz Oimäkonad i Verhojanskad.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', bur hil', metallad (raudkivend, tin, hahktin, kuld, hobed, artut', vol'fram, uran (ühtenz' sija Venämas), harvad mametallad), antimonii (ühtenz' sija Venämas), diamantad (ühtenz' sija Venämas), mec, reskvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|200px|Saha Tazovaldkundan Ohjastusen üks' pertišpäi [[Jakutskas.]] Jegor Borisov radab tazovaldkundan pämeheks (Ил Дархан) vs 2010 semendkun 31. päiväspäi (edel vn 2014 sulakud nece radnikuz nimitihe prezidentaks). Tazovaldkundan pämehen valdatusiden strok om viž vot, kaik rahvaz änestab händast. Tazovaldkundan pämez' märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile, sidä kesken Ohjastusen ezimest, Ohjastusen varaezimehid, erasid ministrid — parlamentan hüvästusen sandan jäl'ghe. Üks' tazovaldkundan varaprezident, Tazovaldkundan pämehen da Ohjastusen Administracii oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament — Saha (Jakutijan) Valdkundaline Suim (Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнэ). Kaik rahvaz valičeb sen 70 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Žirkov radab Valdkundaližen Suiman ezimeheks vs 2013 redukun 2. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Saha Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused da valdkundaližed komitetad alištudas Ohjastusele. Jevgenii Čekin radab Ohjastusen ezimeheks vs 2016 redukun 25. päiväspäi. Koume ezmäšt Ohjastusen varaezimest da koume Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu.
Järgenduseližed valičendad Saha (Jakutijan) Valdkundaližhe Suimha oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl. Tazovaldkundan pämehen valičendad oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (58,79%) da radab kahtenden strokun jäl'geten.
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 958 528 ristitud. Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti. Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.
Kaik om koumetoštkümne lidnad tazovaldkundas, 42 lidnanvuittušt žilod da 586 küläd (vl 2009). Toine järed lidn (enamba 50 tuh. eläjid) om Nerüngri. Vl 2015 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 8 tuh. eläjidenke.
Erased toižed igähižed rahvahad: dolganalaižed — 1906 rist. (0,20%), jukagiralaižed — 1281 rist. (0,13%), čukčulaižed — 670 rist. (0,07%).
Gdov
Gdov (Гдов, Oudova) om Venäman lidn Pskovan agjan lodehes. Se om Gdovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Pskovan ezmäižes aigkirjas vl 1322. Saudihe kivišt lidnust vl 1431. Lidnuz kadoti kaičendznamoičendad Pohjoižen sodan jäl'ghe (1700−1721), sirtihe valdkundröunad päivlaskmha. Lidnusen koume seinäd nelläspäi oma kaičenus paloin.
Žilo oli Piterin (Ingrijan) gubernijan makundan keskuseks vspäi 1708. Gdov sai lidnan oficiališt statusad vl 1780. Vozil 1941 (19. heinku) — 1944 (4. uhoku) lidn oli okkupuruidud nacistižen Germanijan sodavägil.
Gdov šingotase valdkundaližil holitišil i sömtegimištol: kalanümbriradai tegim, maidtegim, paštatesen edheotand, veden pakuitez.
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundröunanno, Peipusjärven päivnouzmaižel randpolel, ühtes kilometras randaspäi, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Pskovhasai om 105 km suvhe orhal vai 115 km avtotedme. Kävutamatoi Gdov-raudtestancii om olmas lidnan pohjoižpäivnouzmas, raudte tuleb lähembaižes Slanci-lidnaspäi (Leningradan agj, 45 km) i se om konservacijas.
Klimat om ven meren, kontinentaližen pirdoidenke. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −4..−6 C°. Paneb sadegid 645 mm vodes, enamba kezakus-elokus (74..89 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (28..33 mm kus).
Kaik 61 külä da üks' futor mülüdas lidnankundha Gdovan ližaks. Lidnankundan pind om 329,83 nellikkilometrad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 4 421 ristitud (rajonan ristitišton koumandez), lidnankundan — 6263 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli kuz' tuhad eläjid vl 1989. Vl 2017 kaik 3 542 ristitud elihe lidnas i 5 484 ristitud kaikes lidnankundas.
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Dno
Dno (Дно) om Venäman lidn da raudtesol'm Pskovan agjan keskuzpalan päivnouzmas. Se om Dnon rajonan i lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii
Ezmäižed küläd mainitasoiš Uz'lidnan aigkirjas 15. voz'sadan augotišel, nimitihe niid Sur' Dno (Дно Большое) i Penemb Donce (Донце Меньшое). 19. voz'sadan lopus läz 600 ristitud elihe Dno-küläs (vai Donščin, Донщина), se šingotaškanzihe raudtestancijaks «Piter — Vitebsk»- i «Pskov — Bologoje»-jonoil.
Vl 1925 Dno sai lidnan statusad. Eläjiden enambuz radab raudten edheotandoiš tähäsai, mugažo saudihe astjoiden tegint i abrazivtegint.
Geografijan andmused
Lidn sijadase penen Suhovk-jogen randoil (Суховка, Šelon'-jogen i Il'mjärven bassein), 70 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om 95 km päivlaskmha matkad Pskovhasai orhal vai 110 km avtotedme. Lähembaine lidn om Porhov 26 km päivlaskmha orhal, raudtedme vai avtotedme. Molembad raudtejonod ühtenzoitasoiš lidnan röunoiš, Dno-raudtestancii om olmas.
Kaik 43 pen't küläd da üks' futor mülüdas lidnankundha Dnon ližaks vspäi 2015. Lidnankundan pind — 13,82 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 061 ristitud (rajonan ristitišton kaks' koumandest), lidnankundan — 9 183 ristitud (ližaduihe kaks' küläd futoranke edel 2015. vot). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 12 400 eläjad vl 1992. Vl 2017 kaik 7 855 ristitud elihe lidnas i 8 677 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma lidnas: Mikoi-arhangelan pühäpert' (saudihe vll 1821−1825), Stroican časoun', i Cariližiden moknikoiden jumalanpert' om sauvomas vspäi 2017.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pskovan agjan lidnad *
Zaria
Zaria (mugažo anglijan kelel, Zariya) om lidn Nigerijan i sen Kadun-štatan pohjoižes. Se om valdkundan ühesanz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Vspäi 1536 lidn om hausa-rahvahan Zazzau-emiratan (kunigahusen) pälidnaks, kazvoi transsaharižel torguindal, vajehtihe keitandsolad villäks i orjikš. Islam tuli lidnha torguindanke 1450-nzil vozil. Ende lidnan nimituz oli Zazzau mugažo, om udesnimitadud Zaria-kunigaznaižen mödhe. Zazzaun emiran rezidencii radab lidnas tähäsai.
Zaria šingotase tekstil'tegimištol, maižanduzprodukcijan torguindal (puvill, arahis, tabak), veroližil käzitöil (nahktegesed, astjoiden pästand).
Eläjad
Universitet Ahmadu Bellon nimed (Ahmadu Bello University, ende Pohjoižnigerijan, alusenpanend 1962) radab Zarias, läz 35 tuhad üläopenikoid.
Homaičendad
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kadun (štat)
Mägranjogi
Mägranjogi (Мегрега) om Venäman toponim Karjalan Tazovaldkundan Anusan rahvahaližes rajonas. Se voib znamoita:
Harovsk
Harovsk (Ха́ровск) om Venäman lidn da lidnankund Vologdan agjan keskuzpalas. Se om Harovskan rajonan administrativine keskuz i üks'jäine lidn.
Istorii
1930-nzil vozil saudihe äi edheotandoid: mecanümbriradai tegim, söndtavaroiden kombinat, špaloiden imetusen tegim, ezitegesiden edheotand tehmaha muziksoitoid, leibänkombinat, maidtegim, pölvhantegim, optiž-mehanižen tegimen filial. Harovsk sai lidnan statusad vn 1954 28. päiväl redukud.
Harovskan ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine i sömtegimišt, mugažo tehnologižen mašiništon tegim agrariž-tegimištoližen kompleksan täht radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Kuben-jogen hural randal tobjimalaz (Кубена, Kubenan järven bassein), kukhikahas tahondas, 120..180 m ü.m.t. korktusil. Matkad Vologdhasai om 84 km suvhe orhal vai 110 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Sokol 55 km suvhe orhal vai 73 km avtotedme i Kadnikov 51 km suvhe orhal vai 90 km avtotedme.
Harovsk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 079 ristitud, rajonan ristitišton koume videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 13 200 ristitud vl 1992. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 9 185 eläjad.
Sokolan mectegimištoližen politehnižen tehnikuman filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Edeline lidnan pämez' (lidnankundan Nevondkundan ezimez') om Vladimir Majorov (kül'mku 2016 — reduku 2018).
Transport
Ezilidnelektrojonused ajeltas Vologdhasai i Vožeg-žilhosai.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vologdan agjan lidnad *
Üläjogi
Jogi lähteb Üläkorolövo-järvespäi. Lankteb Šugjärvehe (76 m ü.m.t., Paksjogen hurapol'ne bassein).
Piduz om läz 26 kilometrad, basseinan pind — 76 km².
Homaičendad
Kategorii:Paksjogen bassein Kategorii:Leningradan agjan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Tihvinan rajon
Maiduguri
Maiduguri (mugažo anglijan kelel, virktas [maɪˈduːɡʊri]) om lidn Nigerijan pohjoižpäivnouzmas. Se om Borno-štatan administrativine keskuz (vspäi 1976).