cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Puččini Džakomo
Irdkosketused
Kategorii:Italijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kolnuded Brüsseliš
Murmanskan agjan lidnad
Kaik om kuz'toštkümne lidnad (город, sidä kesken kuz' mülüdas SATÜ:ihe) i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Murmanskan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Korejan kel'
Korejan kel'  (suvine nimituz: 한국어/韓國語 hangugo, pohjoine nimituz: 조선말/朝鮮말 čosonmal' ) om korejalaižiden rahvahan kel' da Korejan pol'saren molembiden valdkundoiden (Korejan Tazovaldkund i Pohjoižkorei) oficialine kel'. Kelel om pagižijoid mugažo neniš maiš: Japonii, Venälaine Federacii, AÜV da toižed.
Pagižijoiden ühthine lugu om läz 78 millionad ristituid.
Lugedas korejan kel't izoliruidud keleks, ika sen erasil paginoil om lujid erinendoid, sikš märitas niid kelikš erašti.
Nimitused
Edel 1945. vot kävutihe čosonmal' - (조선말, 朝鮮말) vai čosono-nimitust (조선어, 朝鮮語) nimitamha kel't molembiš valdkundoiš. Ottas kävutamižhe sidä nimitust tämbäi-ki Pohjoižkorejas. Korejan Tazovaldkundas kävutadas hangugo- (한국어, 韓國語) vai hangumal' -nimitust (한국말, 韓國말); lühüd' nimituz om kugo (국어, 國語, «oficialine kel'»).
Himine element
thumb|right|250px|[[Rutenii. Himižen elementan kartaižen ozutez: 1 — himine znam, 2 — nimi rahvahankelel, 3 — nomer järgendusen mödhe, 4 — atommass, 5 — elektroniden järgenduz energetižidme tazopindoidme, 6 — elektronine konfiguracii]] Himine element om kaik atomad südäitukun ühtejiččenke täutkenke.
Korejan kel'
Nimitused
Molembiš tazovaldkundoiš kävutadas urimal'-nimitust (우리말, «meiden kel'») mugažo.
Paginad
Korejan kelel om äi paginoid, erasil om lujid erinendoid fonetikas da vaihištos. Päižed paginad oma molembiden valdkundoiden pälidnoiden paginad.
Himine element
Atoman südäituk kogoneb protonišpäi, niiden lugu om elementan atomnomerha tazostadud, i neitronišpäi, niiden lugu om erazvuitte erižiš izotopoiš. Latinine nimi i himine simvol (üks' vai kaks' kirjant) oma joga avaitud elemental, ned oma reglamentiruidud rahvahidenkeskeižel IUPAK-organizacijal i oma Mendelejevan himižiden elementoiden periodižes tabludes sen paloin.
Korejan kel'
Paginad
Pohjoižkorejan päpaginal om vähemb velgvaihid mi Korejan Tazovaldkundan päpaginal.
Himine element
Järgeližiš arvoimižiš 11 elementad oma gazanvuiččed palatomad substancijad (H, He, N, O, F, Ne, Cl, Ar, Kr, Xe, Rn), kaks' oma nozoluded (Br i Hg), toižed oma kovikš hibjoikš. Himižed elementad oma läz 500 palatoman substancijan nägul, enamba mi niiden ühthine lugu allotropijan (oz., diamant i grafit — hil'nikan toižendad) i atomoiden erazvuiččen lugun molekulas tagut (oz., hapanik O2 i ozon O3).
Korejan kel'
Kirjamišt
Kirjutadas korejan kel't hangil'-kirjamištol, se kävutase korejan kelen täht vaiše mail'man keliden keskes. Aigemba kirjutihe korejan kel't hanča-kirjamištol, se om sätud kitajan kirjamištol pohjal.
Himine element
Anglijalaine Džon Dal'ton-tedomez' sädi himižen atomizman teorijad 19. voz'sadan augotišes, i atomiž-molekulärine gipotez sai enamba polenpidajid. Se gipotez lugi himišt elementad atomoiden erižeks toižendaks. Dal'ton ozuti atoman vedust elementoiden kaikiš znamasižembaks ičendaks, kudamb märičeb niiden himišt londust.
Kacu mugažo
Kategorii:Himižed terminad
Korejan kel'
Kirjamišt
Hangil'  om sätud 15. voz'sadal. Sil kirjamištol om penid erinendoid molembiš valdkundoiš.
15.-20. voz'sadoil kävutihe hanča-kirjamištod kirjutamha vaihiden jürid. Miše kirjutada vaihiden toižid paloid, ottihe hangil' -kirjamištod.
Konsonantad: Vokalid da diftongad:
Grammatik
Nimil om luguid da kändoid, no suguid ei ole. Ustavakaz form om olmas erasiden kändoiden lopindoil.
Verboil ei ole luguid. Kaik om nell' aigad korejan keles (prezens i tuleb aig ei ole erigoittud). Voidas tartta verboihe erazvuiččid suffiksoid, ozutesikš, ku 야 하다 (ja handa)-suffiks tartub sanantuvehe, ka «pidab»-verban znamoičend ližadase: 학생은 열심히 공부해야 한다 (Hakse-nyn jol'šimi konbuhe-ja handa) «Openikale pidab olda napernan».
Voib kävutada verboid adjektividen sijas.
Pronominoil ustavakaz form om olmas.
Rein
thumb|right|250px|Reinan palad ližajogidenke
Rein (mugažo romanšan kelel; Rhein [ʀaɪ̯n], Rhin [ʀɛ̃], Rijn [rɛi̯n]) om jogi Päivlaskmaižes Evropas.
Ühthižed andmused
Jogen piduz om 1 230 km, basseinan pind om 185 tuh. nellikkilometrad. Veden keskmäine mülü om 2 200 m³/s läz jogensud. Veden vozne mülü om 79 km³.
Reinanjogi jokseb läbi kudes valdkundas (mödvedhe): Šveicarii (joginišk), Lihtenštein, Avstrii, Saksanma, Francii, Alamad (del't).
Geografii
Joginišk sijadase Al'piš 2412 m valdmeren pindan päl. Rein sündub Ezireinan da Tagaižen Reinan ühthejoksmusel. Jogi läbitab Bodenjärved üläjoksmuses. Rein lankteb Pohjoižmerhe, sädab ühthišt avarod del'tad Maasanke.
Reinan znamasižed ližajoged (mödvedhe): Nekkar, Main, Vupper, Itter, Düssel', Rur, Ill' (oiktad); Are da Mozel' (hurad).
Sured lidnad Reinan randoil (mödvedhe): Bazel' (Šveicarii), Strasburg (Francii), Karlsrue, Köl'n, Düssel'dorf, Duisburg (Saksanma).
Homaičendad
Kategorii:Alamaiden joged Kategorii:Avstrijan joged Kategorii:Francijan joged Kategorii:Lihtenšteinan joged Kategorii:Saksanman joged Kategorii:Šveicarijan joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižmeri
Drammen
thumb|left|250px|Lidnan kart ezilidnoidenke (2005) Drammen (mugažo norvegijan kelel, virkand [dɾàmːən]) om Norvegijan lidn da kund (kommun) valdkundan suves. Se om valdkundan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Mülüb Viken-agjaha, edel 2020. vot oli Buskerud-agjan pälidnaks.
Istorii
Drammen-municipalitetan aluz om pandud vl 1838 koumes penes meriportaspäi. Se om ühtištadud Skoger-municipalitetanke vspäi 1964. Raudte tuli lidnha vl 1872.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Drammenselv-jogen randoil sen lanktendan sijas Drammen-fjordha. Om ümbärtud mägil. Matkad Oslohosai om 40 km pohjoižpäivnouzmha.
Klimat om ven valdmeren valatoitandanke. Voden keskmäine lämuz om +6,6 C°, kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −2..−3 C°. Ekstremumad oma −28 C° i +35 C°. Paneb sadegid 808 mm vodes, läz tazomäras kuidme, vähemba uhokus-sulakus (43..46 mm kus).
Lidnankund mülüti kaht tošt kundad vl 2020. Jagase kümneks municipaližeks regionaks.
Eläjad
Vl 2014 arni lidnan eläjiden lugu oli 65 473 ristitud, vl 2021 — 82 875 ristitud. Lidnan territorii levigandeb nellän lähižen kundan territorijoihe.
Judaizm
thumb|right|250px|Judaizman atributad: šofar, jad (ozutim [[Tora (viž kirjad)|Toran lugendan aigan), Tanah, loičendkirj, tohuzjaugad, hodr etrogan täht, krušk pezemha käzid]] Judaizm (Ἰουδαϊσμός Ioudaismos) om evrejalaižiden religiozine i rahvahaline mail'mannägend, avraamine religii. Se om üks' kaikiš amuižembiš monoteistižiš religijoišpäi i kaikiš amuižemb eläb mugoine religii. Tetab istorine jäl'ghetuleskelend lugeb 3 tuhad vozid. Nimituz libub יהודה Jehudah-sanaspäi «Judejan kunigahuz».
Drammen
Eläjad
Tore Opdal Hansen radoi edeližen lidnanpämehen (reduku 2003 — tal'vku 2019).
Judaizm
Judejalaižed oma etnosocialine jouk, se mülütab evrejalaižid sündnundan mödhe i tulnuzid kändmižel judaizmha. Vl 2015 judejalaižiden lugumär mail'mas oli 14,3 mln ristituid vai Man ristitišton 0,2%, sidä kesken koume seičemendest elädas Izrailiš, toine koume seičemendest — AÜV:oiš i Kanadas, toižed judejalaižed elädas Evropas päpaloin.
Judaizman uskojad mülütadas čuradusihe, augotihe niid 19.-20. voz'sadal. Päižed čuradused oma ortodoksaline, reformistine i konservativine. Ortodoksaline judaizm (enamba 4 mln polenpidajid) alajagase nenihe sarakoihe: litvakad (litvaižed evrejalaižed), hasidizm, ortodoksaline modernizm, religiozine sionizm. Pühäpertin nimi om sinagog.
Drammen
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Viken
Sur' francine revolücii
Revolücijan süd
Edeližen kunigahan ohjastuz, Francijan ühtnend Amerikaižhe sodaha ripmatomudes (1775−1783) i sen ozutez, maižandusen satusetomad voded, onetoi torguindakt Britanijanke tegiba rahaazjišton pahan olendan süikš. Mugažo Vauktustusen idejad i socialižed vajehtused veiba pit'kanno revolücijannoks. Edeline järgenduz formiruihe kaks' voz'sadad kompromissoiden da südäisodoiden rezul'tataks, no aristokratijan meleltartutomuz ristituiden olendas kucui ekspluatacijan i radotomuden teravad lujendust. Bajarišt i pap'kund ei tahtoigoi antta nimiččid valdkundmaksoid, i ei pästand rahvahad valita ezitajid.
Revolücijan aigan buržuazijale ei piida olend kunigahad sauvomha valdkundad.
Buržuazižen revolücijan voz'kümne
Revolücii zavodihe Parižas Francijan Lui XVI-kunigahan tobmuden edelbankrotižes olendaspäi i Bastilijan anastandaspäi vn 1789 14. päiväl heinkud rahvahal (valdkundaline praznik) kaičemha Parižad verhiš sodavägišpäi. Francijan sodaväged eziniba rahvahan poles.
Vn 1789 17. päiväl heinkud kunigaz Rahvahaližen Suiman ezitajidenke tuli Parižha i tundišti revolücijad, kokard Parižan lidnanznamanke (sinine da rusked) i kunigahan flaganke (vauged) kändihe Francijan simvolaks. Rahvaz sädi kommunoid Parižan kartte kaikedme valdkundadme. Sen-žo voden 26. päiväl elokud Alusenpanijan Rahvahaližen Suiman ühtnijad vahvištiba Ristitun da rahvahanikan oiktusiden deklaracijad. Vn 1791 3. päiväl sügüz'kud ezmäine Francijan Konstitucii oli vahvištadud, i 14. sügüz'kud kunigaz andoi valad sihe. Monarh oli čuratud valdištmelpäi (vn 1792 sügüz'ku) vastustusen i pagon verhiže maihe naprindan tagut, sid' surmitud vn 1793 21. päiväl vilukud.
Suren buržuazižen revolücijan lopind znamoičihe 18. brümeran valdkundankukerdusel (vn 1799 9. päiväl kül'mkud), sen satuseks Napoleon Bonapart kändihe ohjastusen pämeheks. Buržuazii, manmehišt i golläd lidnalaižed toraziba monarhijan polenpidajid da aristokratijad vaste, se oli ezmäine buržazine revolücii mail'mas.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan istorii Kategorii:Revolücijad Kategorii:Socializman istorii Kategorii:Uz' aig Kategorii:Pariž
Mi? Kus? Konz?
'''Mi? Kus? Konz?''' (Что? Где? Когда?) om intellektualine TV-oigenduz, lujas populärine venäkeližes ümbrištos. Sen aluz om pandud NSTÜ:he vn 1975 sügüz'kun 4. päiväl, tegii i ezmäine vedai — Vladimir Vorošilov.
Nügüdläine vedai om Boris Krük (vspäi 2001).
Jouk kogoneb kudes vändajaspäi-«tedajaspäi». Telekacujad oigetas mitte taht küzundoid TV-oigendusele. Jouk ecib oiktad vastust küzundale ühtes minutas «mel'šturm»-metodan kävutaden. Se sab ühten čokkoimen oiktas vastuses, telekacujiden jouk sab ühten čokkoimen «tedajiden» väras vastuses. Ku jouk sab kuz' čokkoint, ka se otab vägestust.
Irdkosketused
Kategorii:Ezmäine kanal Kategorii:TV-vändod Kategorii:Venäman TV-šoud Kategorii:TV-šoud kirjamišton mödhe
Jesenija
Jesenija (Yesenia) om naižnimi ispanijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
The Night Is Yours — The Night Is Mine
«The Night Is Yours — The Night Is Mine» (Nece om sinun ö — nece om minun ö) om Diter Bolenan pajo da ühtennimine singl, se om pästtud vl 1984 Rajan Simmons-psevdonimanke. Pajon tekst om anglijan kelel.
Pajo om pästtud mugažo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-studijanal'bomas vl 1985 (videnz' pajo).
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1984 pajod Kategorii:Vn 1984 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Kičoja
Kičoja (mugažo Čuroja) (Чурручей) om pen' vepsän külä Leningradan agjan Kos'kenaluižen (Podporožjen) rajonas kaikenaigaižeta ristitištota (vl 2010). Külä mülüb Vinglan küläkundha.
Geografijan andmused
Matkad Kos'kenaluine-rajonkeskushesai om 105 km pohjoižhe. Matkad küläkundan Vingl-keskushesai om 23 km pohjoižpäivnouzmha. Ühtenzoituz mail'manke putub vaiše päliči Ojat'-joges oiktas randaspäi, ei ole hüväd jaugnikted. Üks'jäine ird om olmas eländpunktas — Jogentagaine (Заречная).
Eläjad
Pämel'heižtaho — pen' ph. Mikulai-čudonsädajan kivičasoun'.
Birüč
Birüč (Бирюч) om Venäman lidn da lidnankund Belgorodan agjan päivnouzmas. Se om Krasnogvardeiskojen rajonan administrativine keskuz, üks'jäine lidn da kaikiš suremb eländpunkt.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1705 kozakoiden žiloks vanhan lidnusen sijas. Vozil 1779−1918 Birüč oli makundan lidnan statusanke. Nimi znamoičeb «batog riputadud tilliižidenke», birüčii kucui sil lidnalaižid torgunnoks. Vll 1919−1958 nimitihe Budönnovsk-lidnaks (vai Budönnii), sid' Budönnoje-žiloks. Krasnogvardeiskoje-žilo sai lidnan statusad vl 2007 nügüdläiženke istoriženke nimenke.
Birüč šingotase sömtegimišton edheotandoil — maidtegim, maploduiden konservtegim. Innovacine «Birüč»-keskuz radab lähižes Malobikovo-žilos pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Tün' Sosn-jogen hural randal (Тихая Сосна 161 km pitte, Donan oiged ližajogi), 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Belgorodhasai om 128 km päivlaskmha orhal vai 150 km avtotedme. Lähembaine lidn om Aleksejevk 20 km päivnouzmha. Ühtennimine Birüč-raudtestancii radab 13 km suvhe lidnaspäi «Valuikad — Liski»-keskustal.
Kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha Birüčun ližaks: Sadki (180 rist. vl 2010) i Nikol'skii (47 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 120,62 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 7 846 ristitud, lidnankundan — 8 073 ristitud, rajonan videndez. Kaikiš suremb ristitišt oli 14 200 eläjad vl 1913, i Suren sodan jäl'ghe — 8 526 eläjad vl 1989.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma kaičenus lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert' (letihe vll 1832−1838), ph. Mitrofan Voronežalaižen jumalanpert' (om saudud vl 1869) i Jumalanmaman Sündundan jumalanpert' (saudihe vspäi 1867).
Birüčun tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Fizkul'turižtervehtai kompleks, ujundbassein i mägisuks'kompleks ratas lidnas.
Edeline lidnankundan Administracijan pämez' om Väčeslav Kocarev (uhoku 2017 — kül'mku 2019, Вячеслав Коцарев).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Belgorodan agjan lidnad *
Evenkan kel'
Evenkan kel' (ende tungusan kel' ; ičeze nimituz: Эвэды̄ турэ̄н) om evenkalaižiden kel', üks' tungusiž-man'čžurižiš kelišpäi.
Pagižijoiden lugu om 13 800 ristituid: 4,8 tuh. rist. vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe i 9 tuh. rist. Kitain pohjoižes. Rahvahan lugumär oli 80 tuhad ristituid vl 2010, läz poleti Venämas i Kitaiš.
Koume paginoiden gruppad: pohjoine (kuz'), suvine (13), päivnouzmaine (enamba 20). Venämas kirjkel' šingotase vspäi 1929. Eziauguižešti latinan grafikal, vspäi 1937 se om kirilližen kirjamišton pohjal, 34 vai 37 kirjant. Kitaiš ei ole oficiališt kirjkel't, kirjutadas evenkan tekstoid pin'jinil, kitajan ijeroglifoil vai vanhan mongoližen kirjkelen znamoil.
Kelen vaihištos om äi kosketusid jakutan i burätan kelidenke, om velgsanoid venän kelespäi. Venämas opetas evenkan kel't päivkodiden jäl'gmäižiš gruppoiš, alaškolas disciplinaks, erasti kahesandes klasshasai fakul'tativaks. Rauhad i keskigän evenkalaižed kävutadas kodikeleks pol'viden besedoičendan täht. Opetas kel't üläopendusen aluzkundoiš (Pohjoižen rahvahiden institut Piteriš, Jakutsk, Habarovsk, Ulan Ude), mugažo Igarkan i Nikolajevskan Amural nacionaližiš pedagogižiš školoiš.
Pul
Pul voib znamoita:
Do You Wanna
«Do You Wanna» (Tahtoid-ik sinä?..) om kudenz' pajo saksalaižen Modern Talking-duetan anglijankel'žes «The 1st Album»-studijanal'bomas (1985).
Kompozicii om sätud anglijan kelel, tegiba Meri Epplgeit i Diter Bolen, än' — Tomas Anders. Pajon butleg-singl om pästtud 2001-ndel vodel DJ RavL:alpäi.
Loviis
Loviis (Loviisa [ˈloʋiːsɑ], Lovisa [luˈvǐːsɑ]) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvirandal. Mülüb Udenma-agjaha, sen kümnenz' lidnankund koumetoštkümnespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Degerbü-lidnuz (Degerby) Venäman röunanno lidnan statusanke vl 1745, Rosen- i Ungern-čuhundused oma kaičenus. Ročinman Adol'f Frederik-kunigaz tuli lidnha i udesnimiti sidä nügüdläižikš vl 1752 ičeze Luiza Ul'rika Prussalaine-kunigaznaižen-akan ezmäižen nimen mödhe (Lovisa Ulrika av Preussen, valdoiči vll 1751−1771). Lidn sai torguindan laskendad verhidenke maidenke i šingotihe muga. Vl 1855 läz kaik vanh lidn paloi lophu. Vl 2010 mülütihe Pernai- (Pernaja), Lil'jendal- i Ruotsinpühtää-municipalitetoid lidnankundha.
Loviis šingotase Valko-torguindmeriportal (mec, pudotadud i pakuidud jügud) ani suvhe lidnaspäi, raudte ühtenzoitab Laht-lidnanke. Turizman kompanijad, pened torguindkeskused i mehanižed laukad oma olmas lidnas. Loviis-atomelektrostancii (Fortum-koncernan pala) radab 15 km suvipäivnouzmha lidnaspäi Hästholmen-sarel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivnouzmaižes čogas, Baltijan meren randpolel, Suomen lahten Loviisan lahten randal. Matkad agjan Hel'sinki-keskushesai om 77 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha orhal vai 87 km avtotedme. Lähembaižed lidnad (avtotedme) oma Kotk (Kümenlakso) 40 km päivnouzmha i Porvoo 37 km päivlaskmha.
Lidnankundan ühthine pind om 1751,52 km², sidä kesken kuiv ma 819,74 km², vezi i sokaz tahond ottas 25,84 km², meri — 905,94 km².
Eläjad
Vl 1980 nügüdläižen lidnan territorijan eläjiden lugu oli 17 587 ristitud (se oli kaikiš suremb ristitišt), vl 2010 — 15 595 ristitud. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuses.
Kodikelen mödhe (2016): suomen kel' — 54,9%, ročin kel' — 41,3%, toižed keled — 3,8%.
Olavi Kaleva radoi edeližen lidnan pämehen (2001−2017).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udenma
Radonic
thumbnail|right|250px|«Radonic (longiližen edes)» ([[Arhipov Abram|Abram Arhipovan pirdandkuva, 1892)]] Radonic (Радоница vai Радуница, Радаўніца) om üks' hristanuskondan praznikoišpäi (pühänikoišpäi). Praznikoitas päivnouzmslavižiš valdkundoiš (eriližin Vaugedvenämas, Venämas da Ukrainas), Radonican Nedalin tožnargen (kevädel, kahtenz' nedal' Äipäivän jäl'ghe).
Nece om Vaugedvenäman valdkundpraznik. Radonic om mugažo lebupäiv erazvuiččiš Venäman regioniš (ozutesikš, Saratovan, Bränskan, Orenburgan agjoiš, eskai Adigejan Tazovaldkundas, i m. e.). Uskondaližed muštištatas kolijaižid dai mändas kaumištoihe «ihastoitta» heid: turutadas mujutadud munid kaumadme, valadas kaumid oludel, lodaitas keskneze. Kaumišton taga rauhad mehed kargaitas. Ehtal pestas kül'betiš (Vaugedvenämas da Ukrainas). Venäman pohjoižiš agjoiš johtutadas kazvatajid pertiš vaiše i jädas kodiš.
Kategorii:Hristanuskondpraznikad Kategorii:Vaugedvenäman praznikad Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe
Torii
thumb|left|200px|Torii kapsulas
thumb|right|250px|Torijan spektr Torii (Th — thorium latinan kelel) om 90nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv Man kores, 8..13 grammad tonnas.
Ročilaine Jöns Bercelius-himik sai torijad ezmäižen kerdan vl 1828. Metall om nimitadud skandinavižen Tor-jumalan oiktastuseks.
Fizižed ičendad
Torii om jüžmak pehmed tagokaz notked vähänradioaktivine hahk metall. Kristalline segluz om kubine tahkoncentriruidud.
Atommass — 232,0377. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 11,78 g/sm³. Suladandlämuz — 2023 K (1750 C°). Kehundlämuz — 5061 K (4788 C°).
Vl 2012 tetas necen elementan 30 izotopad 209..238 atommassanke, mugažo koume izomärad. Kaikiš hätkemban eläjan torii-232-izotopan pol'čihodamižen pord om 14,05 milliardad vot, läz kaik londuseline torii kogoneb sišpäi (99,98%), völ 0,02% — 230Th (T½=75400 vot).
Himižed ičendad
Reagiuib huldutamižes nenidenke substancijoidenke: vezinik i galogenad, rik, azot, ola, alüminii. Muigotandmärad voidas olda +4 (tobjimalaz), +3, +2 i +1. Ei ole reakcijoid sapižidenke muglidenke. Voib segoitada koncentriruidud sol- i azotmuiktusihe ftoran ionan olemiženke.
Kävutand
Torii kävutase atomenergetikas tobjimalaz, mugažo elektronikas i metallurgijas. Ezmäine atomreaktor torijan ciklanke radaškanzi AÜV:oiš vl 1962, Nju Jorkan pohjoižes ezilidnas.
Om torijad 12 mineralas, niiden löudmižsijad sijadasoiš neniš valdkundoiš (enamba 100 tuhad tonnoid vl 2014): Indii, Brazilii, Avstralii, AÜV, Egipt, Turkanma, Venesuel, Kanad, Venäma, SAT, Kitai, Pohjoižen Evropan valdkundad. Sadas mametalloidenke mugažo. Vl 2014 torijan kivendon (monacit) koncentratan mail'man samine oli 2700 tonnad. Vn 2012 sügüz'kul metall maksoi 68 US$ kilogrammas AÜV:oiš i 153 US$ kilogrammas Francijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Saue
Saue (mugažo estin kelel) om Estinman lidn, Tallidnan suvipäivlaskmaine ezilidn. Sijadase Harju-makundas.
Istorii
Sauen pert'kulu da usadib (Friedrichshof) om saudud 17. voz'sadal vai sen aigemba.
Eländpunktan aluz om pandud vl 1920 kezaküläks kazvatamha saduid. Vl 1973 nimitihe kezaküläd Saue-küläks. Saue sai lidnan statusad vl 1993. Vozil 1960−1994 oli Tallidnan palaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Estinman lodehes, tazotahondas, 44 m korktusel valdmeren pindan päl. Pöudod da mecad ümbärtas lidnad.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 514 ristitud, 93,3 % heišpäi oma estilaižed, 4,7 % — venänikad, 2,0 % — toižed rahvahad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Vspäi 1998 «Saue JK Laagri»-futbolklub om olmas lidnas, vspäi 1996 muzikškol lapsiden täht radab.
Transport
Raudteplatform om «Tallidn — Keil»-keskustal vspäi 1872. Vozil 1926-2011 raudtestancijan pert' oli olmas. Matkad Tallidnan keskushesai om 18 km, Keil-lidnan keskushesai om seičeme kilometrad. «Tallidn — Pärnu»-avtoten i Tallidnan ümbräravtoten erižtazoristte om lidnan suves. Elektrojonused ajadas 27 minutas Tallidnan päraudtestancijhasai vspäi 1924.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Harju-makund
Haapasalo Ville
Ville Juhana Haapasalo (Ville Juhana Haapasalo; sünd. 28. uhoku 1972, Hollol-kund läz Laht-lidnad, Suomenma) om suomalaine da venämalaine akt'or. Vändi rolid enamba mi 25 fil'mas i TV-serialas.
Biografii
Ühesatoštkümnevoččen mez' lopi školad i tuli openumha Leningradan teatran, muzikan i kinematografijan instututha (nüg. Venäman valdkundaline scenčomamahtoiden institut). V. M. Fil'štinskijan radhonuz andoi opendust, i Ville om pästnus institutaspäi vl 1995. Hän ei ole mahtanu pagišta venän kelel edel tulendad Venämaha, tedaškanzi kel't üläopendusen samižes. Mahtab pagišta suomen, ročin, saksan i anglijan kelil mugažo.
Haapasalon populärižuz Venämas om enamba mi kodimaižes Suomenmas.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman akt'orad Kategorii:Venäman akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Suomenmaha
Kanad
Istorii
Vn 1982 17. päiväl sulakud Suren Britanijan parlament vahvišti Konstitucižen Kanadan Akt:an. Nece akt de facto tedoti Kanadan ripmatomut Sures Britanijaspäi.
Kanadan Konstitucii om kogotärtuz, mülütab nenid dokumentoid: vn 1982 Kanadan Akt, sen ližandad (sidä kesken vn 1982 Konstitucine akt oiktoiden i joudjuziden hartijanke) i niiden kohendused, mugažo jättud kirjutandata sijaližed verod.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kanadan reljefan kart. Kanad om valdkundröunoiš kuivmadme vaiše AÜV:oidenke suves da lodehes (Aläsk-štatanke). Nece om kaikiš pidemb kahtiden valdkundoiden röun mail'mas. Mugažo om meriröunoid Grenlandanke (Danijan avtonomii) pohjoižpäivnouzmas da Francijanke (Sen Pjer da Mikelon-territorijanke) päivnouzmas.
Londuseližed varad oma mec, reskvezi, gidroenergii, londuseline gaz, metallad (boksitad, uran, kobal't, cink, platin, vas'k, kuld, hahktin, hobed), kaliisol, rik, asbest; toižed varad oma kivivoi, kala, väghine mahuz.
Tobmuz
thumb|right|250px|Parlamentan pert' [[Ottavas.]] Kanad om federativine parlamentine konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om Suren Britanijan Elizavet Toine-kunigaznaine. Jenaral-gubernator om Žüli Pejett vs 2017 redukun 2. päiväspäi. Hän vahvištab päministrad radnikusele, se om parlamentan alakodin vägestanuden partijan lider tobjimalaz.
Parlament om kaks'kodine. Britanine kunigaznaine ühtneb sihe mugažo, jenaral-gubernator om hänen ezitajaks. Kodiden ühtnijoiden lugu vajehtase kaikuččen rahvahanlugemižen jäl'ghe, valičemižümbrikoiden (grafkundoiden) minimaline lugu om 282. Üläkodi om Senat (Senate of Canada, Sénat du Canada) 105 ühtnijanke, jenaral-gubernator vahvištab heid päministran taričendan mödhe. Senatal om nevondfunkcijoid päpaloin, alakodi voib vajehtada konstitucijad Senatata. Alakodi om Kundoiden kodi (House of Commons of Canada, Chambre des communes du Canada) 338 ezitajanke (42. kucund vspäi 2015), kaik rahvaz valičeb heid. Jenaral-gubernator pästab parlamentan alakodid radmaspäi paksumb mi kerdan vides vodes, päministr valičeb datad.
Kanadan järgenduseližed federaližed valičendad oliba vn 2015 19. päiväl redukud. Džastin Trüdo om valitud da radab päministran vs 2015 kül'mkun 4. päiväspäi.
Edeline jenaral-gubernator om Devid Lloid Džonston (2014−2017).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kanadan administrativiž-territorialine jagand.
Kanad jagase 10 agjaks (provincijaks) da 3 territorijaks.
Eläjad
Kanadas elädas kanadalaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 35 427 524 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kodikelen mödhe (2011): anglijan kel' — 58,7%, francijan kel' — 22,0%, pendžaban kel' — 1,4%, italijan kel' — 1,3%, ispanijan kel' — 1,3%, saksan kel' — 1,3%, kitajan kelen kantonan pagin — 1,2%, tagalog — 1,2%, araban kel' — 1,1%, toižed keled — 10,5%.
Kanadan kaikiš surembad lidnad (enamba 500 tuh. ristituid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Toronto, Monreal', Kalgari, Ottav (pälidn), Edmonton, Mississog, Vinnipeg, Vankuver, Brampton, Gamil'ton. Nell' ristitud videspäi elädas lidnoiš.
Delon Alen
Alen Delon, täuz' nimi om Alen Fabien Moric Marsel' Delon (Alain Fabien Maurice Marcel Delon; sünd. 8. kül'mku 1935, So, Francii) om francijalaine kinoakt'or, režissör, prodüser da scenarist.
Biografii
Openui kolbasan tegijaks hänen kazvatajiden kartte. Ühtni Francijan Indokitain sodha merijaugvägiden saldataks vll 1953−1956. Debütirui kinoakt'oraks vl 1957.
Kanz
Om naižiš kahtenden kerdan. Nügüd'aigan (vl 2017) om naimatoi. Hänel nell' last oma olmas: Entoni-poig (ühtendes naindaspäi, om sündnu vl 1964), Kristian Aron Bulon'-poig (sündnu naindata vl 1962), Anuška-tütär (kahtendes naindaspäi, om sündnu vl 1990), Alen-Fabian-poig (kahtendes naindaspäi, om sündnu vl 1994).
Poig da tütär jätktas tatan radod, ratas akt'orin mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Francijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1935 Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Francijha
Bilibino
Bilibino (Били́бино, Билибин) om Venäman lidn da lidnankund Čukotkan avtonomižen ümbrikon lodehes. Se om ümbrikon kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Bilibinon rajonan administrativine keskuz (vn 1961 elokuspäi).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1955 kuti radnikžilo samha kuldad mägikombinatal. Vhesai 1956 nimitihe Karal'vaam:aks (ven. i Каральваам, караль «pedroiden aidoitez» + ваам/веем «jogi») jogen mödhe. Udesnimitihe Jurii Bilibin-geologan kanzannimen mödhe, löuzi kuldregionad Koliman basseinas. Vl 1993 žilo sai lidnan statusad.
Bilibino šingotase kuldan samižel, sadas kaivuzmahtusel da ümbriratas sirdandküllästamižfabrikal penid löudmižsijid lidnas ümbri, mugažo lihamaidkombinat i maplodunfabrik (kazmuzhonuzedheotand i konservad) ratas. Bilibinon AES (48 MVt) lämbitab lidnad da varatoitab sidä elektroenergijal, sen vajehtuz dizel'stancijal planiruiše vspäi 2019.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Karal'vaam-jogen lanktendan sijas Sur' Keperveem-jogehe (Koliman hurapol'ne bassein), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Anadirihesai om 625 km suvipäivnouzmha. Lähembaine lidn om Pevek 240 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 360 km grunt- i tal'vteidme.
Klimat om arktine. Tal'v om vilu lujas da kuiv, sen aigan sulasä oleleb harvoin lujas. Voib panda halad kezan miččel taht kul. Voden keskmäine lämuz om −13,9 C°, kezakun-elokun +7..+10 C°, tal'vkun-uhokun −32..−33 C°. Ekstremumad oma −58 C° i +35,1 C°. Paneb sadegid 198 mm vodes, enamba kezakus-elokus (21..37 mm kus), vähemba uhokus-semendkus (6..9 mm kus).
Keperveem-žilo mülüb lidnankundha Bilibinon ližaks, lendimport sijadase siš.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 506 ristitud, lidnankundan 5 829 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15 558 vl 1989. Vl 2017 kaik 5 348 ristitud elihe lidnas i 5 560 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om saudud lidnas vodele 2009.
Čukotkan lodehline tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks. Ende Piterin tegimištoliž-ekonomižen kolledžan filial radoi mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Čukotkan avtonomižen ümbrikon lidnad *
Čaikovskii Pötr
Pötr Il'jič Čaikovskii (Пётр Ильич Чайковский; sünd. 7. semendku 1840, Votkinsk, Venäman imperii — kol. 6. kül'mku 1893, Piter, Venäman imperii, om mahapandud sen Tihvinan kaumžomal) oli Venälaižen imperijan sur' muzikankirjutai, instrumentalist, dirižor da pedagog ukrainiženke augotižlibundanke.
Čaikovskii kändihe professionaližeks muzikankirjutajaks 1860−1870-nzil vozil. Hänen jäl'guz om romantizman aigan klassižen muzikan erazvuiččiš žanroiš: kümne operad, koume baletad, seičeme simfonijad (kuz' nomeruidud i «Manfred»-simfonii), 104 romansad, simfonižiden programsädusiden rivi, koncertad i instrumentaližed kameransamblid, sädused horan täht, kantatad, miniatürad da ciklad fortepjanon täht.
Muzikankirjutajan sädamine om lujas arvokaz tond mail'man muzikkul'turha.
Biografii
Tuleban aigan muzikankirjutai oli sündnu Votkinskan tegimen Il'ja Čaikovskii-pämehen (1795−1880) kanzha, mam oli Aleksandra Assier (1812−1854), hö sirdiba Uralan pautkile Piterišpäi vl 1837. Pötr oli kahtendel lapsel kudespäi neciš naimiželos (Il'ja nai kahtenden kerdan). Kazvatajad navediba muzikad, i priha sai muzikaližen opendusen alusid kodiš.
Vll 1852−1859 Pötr openui Imperatorižes oiktusentedon školas, oli pästnus sišpäi hüvidenke arvznamoidenke. Nügüd' hänel oli voimusid kävuda teatroihe i kulda muziksädusid. Ühten aigan opendusenke oti muzikurokoid kodiš. Kerdalaz oiktusentedon školan jäl'ghe Čaikovskii kändihe valdkundmeheks, tuli radnikoičemha Justicijan ministrusen departamentan I palakundha i vedi manmehiden azjoid päpaloin. Vn 1861 kezal ajeli verhižidme maidme (Päivlaskmaine Evrop) ezmäižen kerdan. Mez' radoi valdkundmeheks i ühtenaigašti tatan nevondan mödhe zavodi opeta Piterin konservatorijas vspäi 1861. Vl 1863 Pötr läksi valdkundaližes radnikoičendaspäi faktižikš i eli gollüdes, no andoi ičtaze muzikale täuzin. Lopi konservatorijad vn 1865 lopus i vspäi 1866 sirdi Moskvha, oli muzikpedagogan udes Moskvan konservatorijas vhesai 1878. Vspäi 1868 ezini muzikan arvostelijaks-ki. Joudas kirjuti muziksädusid, i vl 1879 Čaikovskii sai mail'man tetabut muzikankirjutajaks.
Evenan kel'
Evenan kel' (ende lamutan kel' , ičeze nimituz: эвэды төрэн) om evenalaižiden kel', üks' tungusiž-man'čžurižiš kelišpäi.
Pagižijoiden lugu — 5 656 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine), rahvahan nelländez.
Kirjkel' om kirilližen kirjamišton pohjal vspäi 1937, oli latinical-ki eziauguižešti (1932). Kirjamišton nügüdläine form om olmas vspäi 1958, se mülütab venän kelen kaikid kirjamid ӈ, ө i ӫ-kirjamiden ližadusenke. Kelen pagižijoiden toižed keled oma venäkel' i jakutan kel'. Leviganduz Venäman regionidme: Ohotskan meren randišt i randpol' (Habarovskan randan Ohotskan rajon, Saha Tazovaldkund, Magadanan agj), Kamčatkan rand i Čukotkan avtonomine ümbrik.
Keles om läz 20 paginad da alapaginad, ühtenzoittas niid päivnouzmaižeks i päivlaskmaižeks gruppoikš, mugažo kadonu endevanh armanan pagin oli. Päivnouzmaižen gruppan olan pagin om ottud kirjkelen aluseks. Kelen tedoiduz tegese Saha Tazovaldkundas päpaloin. Kirjutajiden rivi sädi evenan kelel. Om kirjutusid necil kelel «Kamčatkan aborigen»- (Kamčatkan rand) i «Ilken»-lugendlehtesiš (Saha Tazovaldkund).
Evenan keles substantivad oma rodun kategorijata. Kaik lugetas 13 kändod.
Homaičendad
Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled
Jeisk
thumb|left|200px|Lidnan mikrorajonad da ümbrišt: {{Legend|#FBDD3A|Eiskan čirak|inline}}, {{Legend|#C57008|Portan zon|inline}}, {{Legend|#DF4034|Torgovanoiden lidn|inline}}, {{Legend|#DBDD12|Mererandaline randird|inline}}, {{Legend|#4EA342|Sodalidnut|inline}}, {{Legend|#C57008|Tegimišton zon|inline}}, {{Legend|#344A9D|Uz' eländmassiv|inline}}, {{Legend|#954291|Širočank-žilo|inline}} Jeisk (Ейск) om Venäman lidn-kurort, lidnankund i Azovmeren port Krasnodaran randan lodehes. Se om randan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jeiskan rajonan administrativine keskuz (vspäi 1939), mülüb sihe vspäi 2007.
Istorii
Vll 1777−1778 Hanan lidneihut (Ханский городок) oli saudud Kriman hanan — Venäman imperijan vassalan varapälidnaks. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1848 kuti meriport londuseliženno čirakonno lidnan statusanke, nimitihe Jei-jogen mödhe (Ея). Jeisk-raudtestancii om olmas vspäi 1911.
Toižen mail'man sodan aigan bombardiruihe Jeiskad, lidn oli okkupiruidud Germanijan imperijan sodavägil (eloku 1942 — uhoku 1943). Om udessündutadud sodan jäl'ghe.
Jeisk šingotase merilebun da sömtegimišton keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase nemel, Azovmeren pohjoižpäivnouzmaižel randal i Jei-jogen estuarijan (Jeiskan liman) suvirandal, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, rajonan pohjoižes. Azovmeri voib jäduda uhokus. Matkad Krasnodarhasai om 190 km suvhe orhal vai 250 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Taganrog 73 km pohjoižpäivnouzmha orhal meredme, Primorsko-Ahtarsk 74 km suvhe i Mariupol' (Ukrain) 71 km lodeheze meredme.
Klimat om ven. Heinkun lämuz +25,2 C°, vilukun-elokun — −0,2 C°, voden keskmäine lämuz +11,8 C°. Ekstremumad oma −31 C° i +40 C°. Paneb sadegid 811 mm vodes, vähemba kaiked heinkus-redukus (53..55 mm kus). Meriveden lämuz oleleb +17..+25 C° semendkus-sügüz'kus.
Hämähoukud
Hämähoukud (Araneae), vai Hämäčud, Häpeid, Baukoid, om živatoiden Palačjaugaižed-tipan heimkund. Se om Hämähoukunvuiččed-klassan kaikiš suremb erikoiden lugun mödhe. Mülütadas läz 50 tuhad eläbid erikoid heimkundha i üht tuhad kadojid erikoid kaivandusiden nägul.
Jeisk
Geografijan andmused
Seičeme žilod mülüdas lidnankundha Jeiskan ližaks, sidä kesken Širočank (Широчанка, 6025 rist. vl 2010) i Krasnoflotskii (2205 rist. vl 2010). Lidnankundan pind — 143,48 km².
Hämähoukud
Arahnologii tedoidab hämähoukuid. Arahnofobii om avaros levitadud hämähoukuiden varu.
Leviganduz
Heimkundan eričud oma levitadud kaikedme mail'madme. Enamba kaiked erikoid om lämiš maiš. Venos vönes sügüzel nored hämähoukud pästtas enamba verkod i letas tulleinke edahan.
Jeisk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 87 769 ristitud, lidnankundan — 97 178 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 87 tuhad vll 2005−2011 (87 800 eläjad vl 2011). Vl 2018 kaik 83 665 ristitud elihe lidnas i 92 765 ristitud kaikes lidnankundas, rajonan kaks' koumandest.
Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1% vl 2010): venälaižed — 92,9%, ukrainalaižed — 2,5%, armenijalaižed — 0,9%, toižed rahvahad — 2,7%, rahvahuden ozutandata — 1,0%.
Hämähoukud
Ümbrikirjutand
Hämähoukud oma lihansöjad živatad, sötlesoiš gavedil päpaloin da toižil penil živatoil. Sal'hen levitadud mahtuz om sätud hämähoukunverkon abul, živatad vaidas söda sidä i kävutada tošti. Tetas vaiše ühtes hüppijas Bagheera kiplingi-erikos, kudamb ei ole lihansöjan i söb akacijan paloid. Erased nored eričud sötlesoiš nektaral.
Heimkundan eričuiden hibjan piduz vajehtase lujas erikoidme: millimetran doläspäi läz kümnehe santimetrhasai. Kaikiš penemb om Patu digua-erik 0,37 mm surtte. Kaikiš surembad hämähoukud oma Theraphosa blondi kümnehe santimetrhasai surtte hibjanke, heiden jaugoiden maihutuzkeskust oleleb 28 santimetrhasai.
Jeisk
Eläjad
Lidnan professionaližen opendusen aluzkundad oma Jeiskan poliprofil'ne kolledž i Jeiskan merine kalantegimišton tehnikum (Astrahanin valdkundaližen tehnižen universitetan filial).
Hämähoukud
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe
Jeisk
Eläjad
Edeline lidnankundan pämez' (Administracijan pämez') om Valerii Kul'kov (tal'vku 2011 — viluku 2021).
Religii
Jeisk om ortodoksižen hristanuskondan Jeiskan eparhijan keskuz. Kaik ühesa pühäpertid ratas lidnas:
Transport
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Avtobusad ajadas rajonadme da äjihe lähižihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Baženovan reiting
«Baženovan reiting» («Рейтинг Баженова») oli ekstremaliž-tedonandai TV-oigenduz venän kelel. Lähtli «Venäma-2» i «Minun planet» kanaloil vs 2010 kül'mkun 17. päiväspäi vn 2017 vilukun 4. päivhäsai. Sen vedai oli Timofei Baženov-zoolog i lehtezmez'.
TV-oigenduz starinoiči živatoiden elos i ristitun hibjan tedokodvindoiš. Kaik om tehtud 174 pästandad seičemes sezonas.
Homaičendad
Kategorii:TV-oigendused
Hüvinkä
Istorii
Eländpunktan oficialine aluz om pandud vl 1917, šingotihe raudtestancijal i villfabrikal. Se sai lidnan statusad vl 1960.
Kone-kompanijan portallibutimiden tegim radab lidnas, Isover-kompanii pästab lämuzizoläcijad, «Myllyn Paras»-brendan kaks' tegint om olmas (villän ümbriradmine, pudr, hel'pked).
Geografijan andmused
Lidn sijadase 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Hel'sinkin keskushesai om 55 km suvhe avtotedme vai raudtel.
Vl 2018 lidnan kogonaine pind oli 336,77 km², sidä kesken kuiv ma — 322,68 nellikkilometrad, sokaz ma — 14,09 km².
Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 46 509 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 93,9%, ročin kel' — 0,8%, toižed keled — 5,3%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udenma
Tihvin
Tihvin (Ти́хвин) om Venäman lidn Leningradan agjas. Se om Tihvinan rajonan da lidnkundan administrativine keskuz da üks'jäine lidn. Vn 2010 4. päiväspäi kül'mkud om sodahoštusen lidn-arvnimenke.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Uz'lidnan koumandes aigkirjas vl 1383 kuti Tihvinan pagast (Тихвинский Пречистенский погост), om nimitadud jogen mödhe (nüg. Tihvink, Тихвинка, Tihvinänjoki). Vl 1560 kahten jumalankodin aluz om pandud jogen vastrandoil — mehiden i naižiden täht. Nened jumalakodid abutiba küksta ročilaižid anastajid 17. voz'sadan augotišes.
Posad sai lidnan statusad vl 1773 kuti Uz'lidnan gubernijan Tihvinan makundan keskuz. Vozil 1918−1927 Tihvin makundanke mülüi Čerepovecan gubernijha.
Tihvinan ižandusen päsarakod oma transportmašinoidensauvomine (vagonoiden tehmine ), mechimii (kosmetik ), meblin tehmine (IKEA:n fabrik), omblendtegimišt, sömtegimišt.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tihvink-jogen mougotil randoil (Ladogan bassein), 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterišpäi om 183 kilometrad päivnouzmha orhal vai 219 km avtotedme, vai 192 km ezilidnelektrojonusel.
Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +4,8 C° (kahten gradusan madalamb mi Piteriš), kezakun-elokun +15..+18 C°, tal'vkun-uhokun −5..−7 C°. Ekstremumad oma −50,9 C° i +37,8 C°. Paneb sadegid 765 mm vodes, enamba kezakus-elokus (79..85 mm kus) i redukus-kül'mkus (70 mm kus), vähemba elokus-sulakus (42..43 mm kus).
Tobmuz
thumb|left|250px|Lidnan administracijan sauvuz, vn 2006 nägu Tihvinan rajonan administracii tegeb Tihvinan lidnankundan radonoigendajan tobmuden velgusidme vn 2014 21. päiväspäi elokud. Ičeze Deputatoiden Nevondkund om lidnankundas, sen 22 ezitajad oma valitud vn 2019 8. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 58 459 ristitud, lidnankundan — 60 675 ristitud. Kaik 57 900 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 72 tuhad eläjid vl 1992. Tihvinan rajonan ristitišton läz nell' videndest eläb Tihvinas.
Vn 2002 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe 85 vepsläšt elädas lidnas, vl 2010 — 57 vepsläšt.
Ortodoksižen hristanuskondan 18 pühäpertid oma kaičenus i saudud lidnas: Spasan Toižetamižen kafedraline päjumalanpert', Jumalanmaman Emäganpäivän mez'jumalankodi (päjumalanpert', kuz' jumalanpertid, časoun'), Jumalanmaman Tulendan Pühäpertihe jumalankodi (ühtennimine päjumalanpert' i kaks' jumalanpertid), nell' jumalanpertid i koume časounäd. Niiden ližaks, ph. Mikulai-čudonsädajan Besednii jumalankodi (päjumalanpert', jumalanpert') i kaks' časounäd ei ole kaičenus.
Tihvinan tegimištoliž-tehnologine tehnikum i Leningradan agjan medicinižen profšingotesen keskusen filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas.
Tihvin-raudtestancii radab vspäi 1904 «Piter — Babajevo»-keskustal. «Uz' Ladog — Vologd»-avtote ümbärdab lidnad pohjoižpolespäi.
Lucky Guy
«Lucky Guy» (Satusekaz priha) om Diter Bolenan pajo da ühtennimine singl. Vn 1984 sügüz'kul hän pästi necidä singlad Rajan Simmons-psevdonimanke. Pajon tekst om anglijan kelel.
Pajo om pästtud mugažo Modern Talking-duetan «The 1st Album»-al'bomas vl 1985 (seičemenz' pajo).
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1984 pajod Kategorii:Vn 1984 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Meri
thumb|250px|[[Pühänem' om Vauktan da Barencan meriden randasižeks röunaks (nägu majakaspäi).]] Meri om valdmeren pala solakahan veden surenke lugumäranke. Ühtenzoitase valdmerenke sal'mil, erištub sišpäi kuivmal da madalal pohjal. Kaikutte meri om ičeze ekosistemanke. Om südäimerid da avoinuzid merid.
Kaik om 63 mert Mas. Kaikiš surembad oma Sargassanmeri läz 6 mln km² pindanke da Filippinoiden meri (5726 tuh. km²). Kaspii, Aral, vezivaradimed da levedad joged nimitadas merikš värin i tobjimalaz oficialitomašti, sikš miše ned oma vedhudetomad vezištod vai merod reskvedenke. Om «merid» — pimedoid läipid — Kudmaižen i Marsan pindoil.
Meri om tarbhaine vedamha jüguid, püdumha kalad da meriproduktoid. Se om sadud tegimil reskveden üks' purtkišpäi tihedasti elänzoittud maiš, Persijan lahten erasiš maiš. Meriškolad opetas ohjastada laiv.
Mail'man merenpäiv praznuičese sügüz'kun lopnedalin ühtel päivišpäi, ohjastuz paneb sen datad jogo valdkundas.
Ozoitez
Haug' meres, a händ ülähän. (kauh vezilačus)
Kategorii:Vezištod
T.A.T.u.
«t.A.T.u.» oli populärine venämalaine muzikaline popgrupp. Mülükund oli Jelena Katina i Julija Volkova.
Vl 2003 t.A.T.u. eziniba „Evrovizii“-konkursal, kus pajatiba „Ne ver', ne boisä“-pajon. Grupp sai 3-nden sijan.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman muzikgruppad Kategorii:Sintipopgruppad Kategorii:Evropopgruppad Kategorii:Muzikgruppad kirjamišton mödhe Kategorii:Muzikgruppad vl 1998 alusenpanendanke Kategorii:Muzikgruppad vl 2010 čihodamiženke Kategorii:Evrovizijan ühtnijad
Sel'ktas vedes kala kokib
«Sel'ktas vedes kala kokib» (В чистой воде и рыба водится) om voden 2014 Venäman dokumentaline fil'm, kudamb om fil'mdud vepsän kelel. Om titroid venän kelel. Fil'm om pühätadud kalapüdandale, kudamb om vepsläižiden üks' veroližiš pramozloišpäi.
Fil'm tegi Vepsän kul'tursebran tügespäi. Avtorad oma Larisa Čirkova da Vladimir Slavov. Fil'mas ozutase vepsän kalapüdandan mahtused, tehnikad i m. e.. Sijaližed eläjad vändiba rolid kinolentas ; hö elädas/eliba Kaleigas, Toižegas, Kaskeses, Vehkoiš, Šokšus (Karjalan Tazovaldkund) da Ladvas (Leningradan agj).
Irdkosketused
Kategorii:Fil'mad Vepsänman polhe Kategorii:Venäman fil'mad Kategorii:Dokumentaližed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2014 fil'mad Kategorii:Fil'mad vepsän kelel
Podravske Sesvete
Podravske Sesvete om žilo i kund Horvatijan pohjoižes. Mülüb Koprivnica Križevci-ümbrikho (županijha).
Kundan pind om läz 30 km². Se sijadase ümbrikon suvipäivnouzmas, 111 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Podravske Sesveten kund mülütab necidä žilod vaiše. Kundan territorii levitase Drav-jogen vägekahas alangištos. Mad'jaranma zavodiše Dravan taga koumes kilometras pohjoižpäivnouzmha žilospäi.
Vl 2011 kundan eläjiden lugu oli 1628 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 3450 eläjad vl 1921. Eläjad oma horvatijalaižed (99 %) i katolikad, kut voz'sada tagaz-ki. Žilo om ümbärtud maižandusen edheotandoil, om sömtegimišton kompanijoid mugažo.
Irdkosketused
Kategorii:Horvatijan küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Koprivnica Križevci
Sol'hein
Sol'hein (Rumex acetosella) om äivozne kazmuz. Mülüb Grečanvuiččed-sugukundha (Polygonaceae).
Toižed nimitused dialektoiš: jurutk, kikilistud, muiktad, patrakod, hebonkel'  i hebonmuigičud.
Ümbrikirjutand
Kazvab Evropas, Keskuzazijas, Sibiridme i Afrikan pohjoižen Atlas-mägil. Invazivine rujohein AÜV:oiš, putub avaros jonikaižen plantacijoil, valičeb niid-žo arvoimižid, mi nece marj-ki. Sol'hein navedib rohlid vägitomid muiktoid mahusid (erineden Rumex acetosa-erikospäi), kazvab letkesižil nituil, kivekahil pindoil, mugomiš nepsoiš tahoiš kut jogiluht i soröun. Lycaena phlaeas-lipkaižen gaved'madoiden kandaikazmuz.
Perevoz (Alalidnan agj)
Perevoz (Перево́з) om Venäman lidn Alalidnan agjan suvipalas. Se om Perevozan lidnümbrikon (edel vn 2017 kezakud — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1593 kuti külä traktan ehtatusenno. Toine nimituz oli Pjanskii Perevoz. Kändihe žiloks 1630-nzil vozil pühäpertin sauvondan jäl'ghe. Sai makundan lidnan statusad vl 1779, tehtihe muite lidnaks vspäi 1798. Vll 1913−1914 «Arzamas — Šihrani»-raudtekeskust läbiti lidnad, Perevozskai-stancii (Перевозская) radab. Kändihe lidnad žiloks vn 1917 jäl'ghe. Radnikžilo vspäi 1962. Žilo sai lidnan statusad tošti vn 2001 uhokus.
Čapligin (lidn)
Čapligin (Чаплы́гин) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Lipeckan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Čapliginan rajonan administrativine keskuz.
Sol'hein
Ümbrikirjutand
Voib olda 10..40 sm kortte. Seikh nimitase varzing:oks, se voib olda püštoiged vai kover i sarakoičese rusttahkoikš barbikš üläpalas. Severz'-se seikhid kazdas juren čokkoimespäi. Lehtesed oma 1,5..5 sm pitte, lehtesen levedusen i pidusen proporcii om läz 3 : 8. Äikerdoičese juriden paloil kebnas.