cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manaus
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vn 1669 24. päiväl redukud kut San-Žoze-du-Riu-Negru-fort (lidnuz, São José do Rio Negro) indejalaižiden manoa-heimon mal. Enamba voz'sadad žilo senno oli civilizacijan üks'jäižeks sareks ümbrištos. Vl 1832 udesnimitihe nügüdläižikš kadonuden sodoiden da assimiläcijan tagut manoa-heimon mödhe. Sai lidnan statusad vl 1848 Cidade da Barra do Rio Negro-nimitusenke, kätihe Manausaks kaikenaigaižikš vn 1856 sügüz'kus.
Vll 1879−1912 lidn sai mail'man tetabut kaučuksäruläžundan tagut, tramvailikund oli olmas. Sid' kaučukan arvod kändihe odvikš, satusekaz aig tuli lophu, ristitišt poleni lujas. Anttihe municipalitetan statusad vl 1939. Toižen mail'man sodan jäl'ghe, konz Japonijan satused sodas Tünel valdmerel ližaduiba kaučukan arvoid, ka lidnan udessündutamine zavodihe kaičenus šingotadud infrastruktural. Vl 1957 valdkundan ohjastuz lahjoiči lidnale joudjan ekonomižen zonan statusad pid'oitelemha sidä, i vitkos, no Manausan ižanduz tegihe vägevaks da äisarakoližeks.
Manausan ižandusen alused oma mecan ümbriradmine, elektronikan pästand (mobiližed telefonad) i kivivoihimii. Lidn om kaiken sur'kulun Amazonasan basseinan torguind-, finansine da tegimištol'ne keskuz. Ekoturizm šingotase lidnan ümbrištos, londuseližen kaučukan i braziližen päkhmen keradandad oma siš tähäsai.
Geografii da klimat
Lidn sijadase Amazonasan alangištos, Riu Negru-jogen lanktendanno sihe huralpäi, 92 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Brazilia-pälidnhasai om 1930 km suvipäivnouzmha orhal vai 3414 km avtotedme.
Klimat om mussonižen i ekvatorialižen röunal.
Municipalitet jagase kümneks nimitadud rajonaks. Niišpäi kaikiš suremb om Manaus-rajon 10 937 km² pindanke, no vaiše 24 854 ristitud (2010) elädas sen territorijal.
Arhitektur
thumb|right|250px|Nügüd'aigaižen megapolisan nägu, [[Šanhai (2008)]] Arhitektur om pertiden i sauvusiden projektiruindan da sauvondan tedo i mahtod. Mugažo se om ristitun elon i radmižen sädai pertišt, kaik sädajad avaruzümbrištod pertid da sauvused.
Manaus
Eläjad
Vl 2010 Brazilijan rahvahanlugemižen mödhe 1 802 014 ristitud elihe lidnas, štatan pol'. Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 1 861 838 ristitud, lidnaglomeracijan — 2 283 906 ristitud (2,6 mln vl 2019, 11. sija valdkundas).
Arhitektur
Tedon predmet
Arhitektur sädab organizuidud materiališt ümbrištod ristituiden takaindoiden tagut, heiden kacegiden estetikha i čomamahtho mödhe, nügüd'aigaižiden tehnižiden voimusiden kävutandanke. Nened ičendad oma sidodud arhitekturan objektoihe: funkcionaližed (kävutand, liža), tehnižed (varmduz, kulutandan hätkeližuz), estetižed (čomuz, mel'kuvad, čomamahtoine hama).
Ottas arhitekturan satusid čomamahton sädusikš, kul'turan i politikan simvolikš. Istorižed civilizacijad harakterizuidas ičeze arhitekturan muštnikoil. Arhitektur laskeb panda eloho ristitkundan funkcijoid, sil-žo aigal oigendab elon processoid, sädase ristituiden voimusiden i tarbhaižusiden mödhe.
Manaus
Transport
Erazvuiččen suruden avtobusad oma kundaližeks transportaks. Manausan port sättub i kožub merilaivoiden täht, hot' om pol'tošt tuhad kilometrid Atlantižhe valdmerhesai.
Arhitektur
Arhitekturan jagused
Arhitekturan tedo sarakoičese nenikš agjoikš:
Professionaližed satused
Jogavozne Pritckeran premii andase AÜV:oiš parahimiš satusiš arhitekturas vspäi 1979. Lugetas sidä Nobelän premijan analogaks arhitekturas, vägestai sab sertifikatad i 100 tuhad dollaroid.
Manaus
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline «Manaus — Eduardu Gomeš»-lendimport (MAO, 3,1 mln passažiroid vl 2019, koumanz' valdkundas jüguiden ümbriradmižen mödhe — 117,7 tuh. tonnoid vl 2019) sijadase 14 km pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Brazilijan äjihe lidnoihe, Majamihe, jügureisid Latinižedme Amerikadme, Majamihe i Lüksemburgha.
Irdkosketused
Kategorii:Brazilijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Arhitektur
Professionaližed satused
Rahvahidenkeskeine arhitektoroiden ühtištuz om sätud vl 1948, päsekretariat sijadase Parižas. Sen organizacijan vn 1996 suiman pätandan mödhe panihe jogavottušt professionališt Mail'man arhitekturan päiväd, oigetas redukun ezmäižel ezmärgel.
Homaičendad
Kategorii:Sättutoitud tedod
Tornio
thumb|left|250px|Lidnan kart (2013) Tornio (mugažo suomen kelel, Torneå, Duortnus) om lidn da meriport Suomenman lodehes, sen Laplandii-agjas. Agjan kahtenz' lidnankund nelläspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Ezmäižed eländpunktad oma löutud kaivandusil Turneel'ven-jogensun randoil, datiruišoiš 6.-5. voz'tuhal EME i Skandinavijan kaikiš amuižembišpäi. Tornion aluz om pandud jogen Suen-sarehe vn 1621 lidnan statusanke Ročinman kunigahan laskendan jäl'ghe, nimitihe jogen mödhe. Oli elokaz lidn, torguihe Laplandijanke. Edel 19. voz'sadad eläjiden mamankel' oli saamen kelen Kemin variant. Venäman imperijan sodagarnizon 19. voz'sadal, lähine Haparand zavodiše kut ročin pagenijoiden žilo. Ühtištuihe lidnad Alatornio- i Karunki-kundoidenke vl 1973.
Tornio šingotase opendusen keskuseks, rosttumatoman terasen tegimel («Outokumpu Oyj»), oluden kompanijal, meriportal i torguindturizmal röunmanno.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Botnižen lahten pohjoižrandanno, Turneel'ven-jogensun randoil (Tornionjoki 565 km pitte). Aigan mändes tahond libuse kaikenke Skandinavijan pol'sarenke ühtes, i sirtas merivaldmoid suvhe. Matkad Hel'sinkihesai om 635 km suvhe orhal, 735 km avtotedme vai raudtel, agjan Rovanem'-keskushesai om 101 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 122 km avtotel vai raudtedme.
Lähembaine lidn om Haparand (Ročinma, Haparanda, Haaparanta) ani päivlaskmha röunman taga, raudtesild ühtenzoitab lidnoid vspäi 1919, avtotesildad oma saudud vll 1939 i 1979. Lähembaine tatanmaine civiline Kemi-Tornio-lendimport (KEM, 66,8 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase 18 km suvipäivnouzmha Kemi-lidnas, tehtas reisid Hel'sinkihesai.
Vl 2020 lidnan ühthine pind — 1348,83 km², sidä kesken kuiv ma 1188,78 km², vezi i sokaz ma — 40,46 km², meri oti 119,59 km².
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 21 076 ristitud, vl 2010 — 22 513 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 23 156 eläjad vl 1995.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,8%, ročin kel' — 0,4%, saamen kel' — 0,1%, toižed keled — 2,7%.
Lidnan edeližed ohjandajad oliba Hannes Manninen (1973–2010) i Raimio Ronkainen (2010−2015).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Laplandii
Okkervil'
Okkervil'  om toponim. Se voib znamoita:
606 (pertiden serii)
thumb|right|250px|606-den serijan pert' [[Zamšinan irdal]] 606-nz' serii om NSTÜ:n i Venäman industrialižen tipižen pertinsauvondan projekt. Sen serijan äižiruižiden panel'pertiden (eländkodiden) sauvond oli tehtud «LenNIIprojekt:an» Avtovon DSK:al Piteriš i sen ezilidnoiš (ozutesikš, Šušaroiš) 1960−1990-nzil vozil. Toižihe lidnoihe 606. serii ei putund.
Homaičendad
Kategorii:Pertiden tipižed serijad Kategorii:Arhitektur
Uz' Okkervil'
thumb|right|250px|Ozutim thumb|right|250px|Uded sauvondad mikrorajonas. «Uz' Okkervil'» (Новый Оккервиль) om eländfartal. Se om sauvomas Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, Piterin udes Kudrovo-kaimdailidnas.
Kompleksine territorijan pertišt om planiruidud projektas: 4 päivkodid 800 sijaks, 2 školad 2400 sijaks, sportine tervehtandkompleks, medicinine keskuz.
Irdkosketused
Kategorii:Kudrovo Kategorii:Eländkompleksad
.se
thumb|right|250px|Domenan logotip .se om Ročinman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 4. päiväl sügüz'kud. Domennimiden lugu oli enamba pol'tošt millionad vn 2021 uhokus.
Irdkosketused
S Kategorii:Ročinma
Coi Anita
Anita Coi, todesine nimi — Anna Sergejevna Kim (Анна Сергеевна Ким, Анита Цой, 아니타 초이; sünd. 7. uhoku 1971, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) om Venäman poppajatai da TV-vedai korejiženke augotižlibundanke. Venäman arvostadud artist (2003).
Biografii
Anita om sündnu Moskv-lidnha.
Vl 2013 Anita ühtni «Один в один»-TV-šouhu.
Vl 1990 Anita läksi mehele, Sergei Coi om hänen mužik. Heil om üks' poig: Sergei-noremb.
Nügüd'aigan (vl 2017) Anita gastroliruib lopmäta da ezineb hüvädtegijidenke koncertoidenke.
Al'bomad
<OL> <LI> 1997 — Полёт (Lendand) <LI> 1998 — Чёрный лебедь (Must joucen) <LI> 2000 — I’ll remember you (Linnen muštta sindai) <LI> 2003 — 1 000 000 минут (1 000 000 minutad) <LI> 2007 — На Восток (Päivnouzmpolehe) <LI> 2011 — Твоя_А (Sinun_A) <LI> 2015 — 'Без вещей'' (Kaluita) </OL>
Irdkosketused
Kategorii:Poppajatajad Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1971
Maloarhangel'sk
Maloarhangel'sk voib znamoita nenid Venäman eländpunktoid:
Vk.com
thumb|right|Saitan kompaktine logotip vn 2020 redukuspäi VKontakte, vk.com (ВКонтакте — «kontaktas») om populärine i kaikiš suremb socialine verk venäkel'žes Internetan segmentas. Sen tegii — Pavel Durov. Sait om rados vn 2006 redukun 10. päiväspäi.
Kompanijan päfater sijadase Piterin keskuzpalas, «Zinger»-kompanijan kodi‎š. Toižed ofisad ratas Piteriš, Moskvas i Sočiš. Vhesai 2017 ofis radoi Kijevas.
Saitan menü om sätud 85 kelel. Verkon kun auditorii om 97 mln kävutajid, sidä kesken Venämas 73 mln (vn 2021 keväz'ku). Kaik 47 % Venäman internetan kävutajid (48 mln) tuldas verkho jogahižel päiväl.
VKontakte-verk laskeb kävutajile oigeta tedotusid, kuvid, änetusud da videoid, rahoid, säta ičeze i komjunitin lehtpolid, väta, kävutada tondan holitišid. Pozicioniruiše ližaprogramiden platformaks biznesan edenendan täht, muupäiväližiden tegendoiden pätandan täht.
Irdkosketused
Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe
Uz' voz'
thumbnail|right|250px|[[Uden voden kuz' Kuvšinovo-lidnas, Venäma]] Uz' voz' om rahvahidenkeskeine praznik, kudambad oigetas joga voden 1. päiväl vilukud grigorianižen kalendarin mödhe. Praznuičendan zavodindan kuro tuleb aigvön järgendusedme. Aigtegod oma praznikehtad, praznikambuškelendad, guleindad. Elon uden pordon tulend oigendase.
Jättas praznuičendata neniš valdkundoiš ičeze kalendarinke vai veroidenke: Indii, Iran, Kitai, Saudan Arabii.
Voden augotiž vilukun 1. päiväspäi om pandud rimalaižel Gai Julii Cezar'-ohjandajal vl 46 EME. Amuižes Rimas nece päiv oli pühätadud Janus-jumalale, hän kaičeb valičendad, verajid da uksid, kaikid zavodindoid.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahidenkeskeižed praznikad Kategorii:Praznikad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman praznikad
Demidov (lidn)
Demidov (Деми́дов), edel vn 1918 tal'vkud Porečje (ven. Поречье), om Venäman lidn da lidnankund Smolenskan agjan lodehes. Se om Demidovan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Demidov šingotase omblendedheotandoil (pälembaižed trikosobad, specialižed sobad, naižiden alasobad) i sömtegimištol (leibtegim, mineralvedentegim, maidceh).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas, Kaspl'-jogen randoil (Каспля 136 km pitte, Päivlaskmaine Dvin-jogen hurapol'ne bassein), 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Gobz-jogi (ven. Гобза 95 km pitte) lankteb Kasplihe oiktalpäi lidnan keskuzpalas. Matkad Smolenskhasai om 63 km suvhe-suvipäivnouzmha orhal vai 77 km avtotel. Toižed lähembaižed lidnad oma Duhovščin 57 km päivnouzmha orhal vai 115 km avtotedme, Rudn' 45 km suvipäivlaskmha orhal vai 48 km avtotedme, i Veliž 43 km pohjoižhe-lodeheze orhal vai 46 km avtotedme. «Smolensk — Pskov»-avtote ümbärdab lidnad 2..3 kilometras päivlaskmaspäi.
Kaik 4 küläd mülüdas lidnankundha Demidovan ližaks. Lidnankundan pind — 43,98 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 7 916 eläjad. Vl 2012 lidnan eläjiden lugu oli 7 079 ristitud, lidnankundan — 7 217 ristitud, rajonan koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 9 500 eläjad vl 1913 i 10 198 eläjad vl 1989. Kaik 6 328 ristitud elihe lidnankundas vl 2018. Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma avaitud lidnas: Jumalanmaman Katken, Blagoveššenjan i Emäganpäivän jumalanpertid.
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,9%, vaugedvenälaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 1,1%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Demidovan agrariž-tehnologine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Smolenskan agjan lidnad *
Sibirin Usol'je
thumb|left|250px|Lidnan kart tramvaijononke (2017) Sibirin Usol'je (Усолье-Сибирское, Дабһан) om Venäman lidn da lidnümbrik Irkutskan agjan suves. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe, edel 2016. vot oli mugažo Usol'jen rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülünd rajonha).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1669 keitandsolan purtkil kuti Usol'je jenisejalaižil Mihalövad-vellesed-kozakoil. Usol'je sai lidnan statusad vl 1925. Vspäi 1940 om nügüdläiženke nimenke erištamha Permin sätud Usol'je-lidnaspäi. Šingotaškanzihe himižen tegimišton keskuseks Suren sodan jäl'ghe, pästtihe bazižid substancijoid, silikonad, mašiništod päiväižbatarejiden täht.
Sibirin Usol'je šingotase kaivuzmašiništon tegimel, farmaceftižen torhuden tegimel, «Baikal»-faneriž-virikombinatal, ratud kristalliden edheotandal, Usol'je-solredukurortal. Vodele 2017 travijad himižed edheotandad ei ole rados, om äi travijoid jändusid niišpäi, toksižed himižed tehmištlavuded oma likvidacijas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Angar-jogen hural randal (Bratskan vezivaradim), 440 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Irkutskhasai om 66 km suvipäivnouzmha orhal, 79 km «Sibir'»-avtotedme vai Transsibal. Lähembaižed lidnad om Svirsk i Čerömhovo 40 km lodeheze orhal vai 50 km avtotel i Angarsk 30 km suvipäivnouzmha keskushesai orhal i kaikil teil.
Sibirin Usol'je om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad da transport
Ortodoksižen hristanuskondan Spasan Toižetamižen jumalanpert' (letihe vll 1994−2016) i puine ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (om saudud vll 2006−2008), katoline naižjumalankodi (vspäi 2002) i islaman pühäpert' oma väges lidnas.
Lipeckan agj
Lipeckan agj (Липецкая область) om Venälaižen Federacijan subjekt.
Sibirin Usol'je
Eläjad da transport
Professionaližen opendusen aluzkundad: Usol'jen industrialine i holitusen sferan tehnikumad, medicinine kolledž, Angarskan pedagogižen kolledžan filial, Irkutskan valdkundaližen tehnižen universitetan filial.
Lipeckan agj
Se mülüb Federaližhe keskuzümbrikho.
Sibirin Usol'je
Eläjad da transport
Avtobusad, tramvaid da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Ezilidnelektrojonused (päraudtestancii da koume platformad) i kezaližed jogilaivad ühtenzoittas Irkutskan aglomeracijan toižidenke lidnoidenke.
Lipeckan agj
Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Lipeck.
Sibirin Usol'je
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad Kategorii:Irkutskan agjan lidnümbrikod
Lipeckan agj
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Lipeckan agj om olmas vs 1954 vilukun 6. päiväspäi.
Lipeckan agjan Päkäskuz om vahvištadud vn 2003 27. päiväl keväz'kud Agjan Nevondkundan deputatoil, om allekirjutadud gubernatoral sen-žo voden 9. päiväl sulakud da om väges möhembaižidenke vajehtusidenke. Se vajehti endišt Päkäskust, kudamb oli vahvištadud vn 1994 1. päiväl tal'vkud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lipeckan agjan reljefan kart. Agj röunatab Tambovan agjanke päivnouzmas, Voronežan agjanke suves, Kurskan agjanke suvipäivlaskmas, Orelan agjanke päivlaskmas, Tulan da Räzanin agjoidenke pohjoižes. Lipeckan agj om mererandatoi.
Pind om 24 047 km². Agj mülüb mecan da stepin zonha. Mustma otab territorijan viž kudendest.
Agjan päivnouzmpol' om alangoikaz. Kukhikaz tazangišt levigandeb päivlaskmpoles, se venub 262 metrhasai valdmeren pindan päl korktusil. Znamasižed joged oma Don da sen ližajoged (Voronež, Hered Sosn).
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +20..+22 C°, vilukun lämuz om −8..−11 C°. Paneb sadegid 500..575 mm vodes.
Londuseližed varad oma turbaz, raudkivend, sauvondmaterialad (mouckivi, saved, letked, dolomit), mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Agjan Deputatoiden Nevondkundan da gubernatoran ištundsija, Administracijan päine pert' [[Lipeckas.]] Agjan pämez' nimitase administracijan pämeheks. Oleg Korolöv radab administracijan pämehen vs 1998 sulakun 12. päiväspäi. Hänen valdatusiden strok om viž vot. Administracijan pämez' märičeb Administracijan strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Üks' ezmäine administracijan varapämez' da kahesa administracijan muite varapämest oma hänele abhu.
Käskusenandai tobmuz om Lipeckan agjan Deputatoiden Nevondkund 56 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Pavel Putilin radab Agjan Deputatoiden Nevondkundan ezimeheks vs 2005 tal'vkuspäi koumanden strokun.
Radonoigendai tobmuz om Lipeckan agjan Administracii. Agjan ohjandused da inspekcijad alištudas Administracijale.
Eläjad
Kaik om kahesa lidnad agjas, ei ole lidnanvuiččid žiloid. Toine järed lidn (enamba 100 tuh. ristituid) om Jelec. Vl 2017 kaik oli 7 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 92,6%, ukrainalaižed — 0,8%, armenijalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 3,9%.
Kapsel' (Meganom)
thumbnail|right|250px|Kapsel' Kapsel'  (Копсель, Капсель) om kukhikaz mererandaline tahond ani päivnouzmha Sudak-lidnaspäi i Meganom-nemen päivlaskmas. Se sijadase Mustmeren randal, vedase 7 kilometrad pidust' Kapsel'-merikarad, Krim-pol'saren Suvirandan pohjoižpäivnouzmas.
Tahondan mahuz om kuiv, harvanke, no arvokahanke kazmusištonke. Nevondkundaližen aigan Kriman znamasine Kapsel'-avtokemping radoi merikaranno. Om severz'-se kül'bendrandoid.
Kategorii:Krim
Bol
Bol vai Nabol (Nobol) (Vaccínium vítis-idaéa) om tal'veline vihand penzhaine, Kanabränvuiččed-sugukundan Vaccinium-heimon erik.
Etimologii
Erikon vitis-idaea-nimituz znamoičeb «vinmarjan varz' Id-mägelpäi» (nece mägi seižub Krit-sarel). Mugoine latinankel'ne bolan nimituz mainitase ezmäižen kerdan Dodoneusan da Gesneran tedotöiš. Amuižaigaižed kirjutajad ei mainitanus «bolad».
Ümbrikirjutand
thumb|left|200px|Bolan ümbrikirjutand. Jurišk levigandeb lapakoiktas. Vezad oma sarakoikahad, ned ületas 15..20 sm korktusele malpäi. Bolan jured elädas simbiozas senen micelijanke. Senen nitid vedadas mineraližid segoitesid mahudespäi bolan jurile.
Lehtesed oma paksud, nahkakahad, išttas barbal toint toižen jäl'ghe, lühüdan vardenke, ovaližed käroutud oiktan röunanke, loštajad, 20..30 mm pitte, 15 mm:hasai levette, eläbad lumen al, penikaižiden reiguidenke alahaižel pindal. Mugoižed reigud oma bulavanvuiččed südäimes, niiden seiniden stajad oma täuded nälömakast substancijad, se voib vedada vet. Lehtesen ülähän kastui vezi sirdab alahaks, täudub reiguid da vedase südäimehe.
Bolan penzhaižen varded erašti kazdas lahos kandos koren da hapačun keskes, ned sadas üks'metrišt pidust.
Änikod oma kaks'suguižed, oiktad, keratas tophiže. Tophad oma tihedad, sijatas ladval. Tophas om 10..20 änikod, ned kactas maha. Änikon vencut om vauktan vai vauhruskedvauvhan mujun, ühtnenuziden äniklehtesidenke, kellonvuitte nellidenke čuratadud vähäižin laboidenke. Mallüt om nell'palaine. Ühtel änikol om 8 pölükäd da 1 petkloine. Kandoine sijadase alahanpäi. Änikoičendan aigan koverzunuded bolan vencuded kaitas heid'omad nepsudespäi. Heid'om om muzahahkan mujun, se om pölüstimiš sangedmassal, no aigan mändes rohkotase väčkuižin da lankteb reiguziden kal't, nene reiguded sijadase tomunikoiden agjoiš. Bol änikoičeb keväz'kezal läz 15 päiväd.
Plodud oma rusttad marjad, ned kaitas lumen al keväden tulendahapäi. Sügüz'kun augotaden bolan marjad oma jo ehtnüded. Satusekahal vodel voidas poimdä marjoid pol'vädrhasai ühtel tophal.
Bolan gibrid mustikaiženke putub Päivlaskmaižes Evropas, nimitadas sidä Vaccinium × intermedium Rute.
Leviganduz
Bol kazvab kuiviš da nepsiš kavag'mecoiš, lehtezmecoiš, mugažo čapatesile, penzhištoidme da turbazsoil.
Bolan marjad oma nägubad, sikš miše ned oma rusttad vihandan lehtištonke tagamal. Živatad da lindud södas nenid marjoid. Lindud todas sulatomid semnid levedašti i muga abutadas bolale levitada.
Mezjäižed keratas nektarad da heid'oman palad änikoišpäi.
Himine mülünd
Mineraližed substancijad marjoiš (mg/100 grammad): kalii — 89; kal'cii — 20; fosfor — 16; magnii — 9; mangan — 1,2; natrii — 2; raud — 0,4; vas'k — 0,07; cink — 0,18; jod — 0,15; hrom — 1.
Vitaminad marjoiš (mg/100 grammad): A — 1,75; β-karotin — 21; B-vitaminad — 0,72; B9-vitamin — 2; C-vitamin — 11; E-vitamin — 1,6.
Kazvatuz
Vl 1745 kirjutihe bolan kul'tiviruindha sidotud ezmäižid naprindoid. Jelizaveta Petrovna-imperatornaižen suline käsk om kaičenus Piterin Istorižes keskuzarhivas. Necil käskihe čomitada parteroid bolal da samšital. Mugažo vn 1765 Sauvusiden kancelärijan käsk edeskirjuti Fok-mastarale löuta mahtust da ištutada bolad Petergofan «Monpleziran sires i Šahmat-mägen al» samšitan (bušboman) sijha, sikš miše samšit «mäneb ülänsäton olelenuziš suriš pakaižišpäi».
1960-nzil vozil todesižed radod zavodihe vemha bolad kul'turha neniš maiš: AÜV, Germanii, Ročinma, Alamad, Suomenma da Pol'šanma. 1980-nzil vozil enččen NSTÜ:n tazovaldkundad — Vaugedvenäma, Litvanma da Venäma — panihe kul'turižid bolan plantacijoid.
Vl 1994 Germanijas sädihe 40 gektarad bolan plantacijad ühtes täuden mašinoiden kompleksanke kazvatamha da keradamha marjoid. Kul'turmarjoiden satusenmär ülemba 20..30 kerdha meckazmusiden röunataden, ristitud sadas 50..60 kg marjad gektaran man sadandesespäi kaikuččel vodel.
Sömhä
Bolasine džem om järgeline mageduz Ročinmas da toižiš Skandinavijan maiš. Todesine džem varadase hüvin keitata. Erased odvad kommertižed torguindmarkad se-žo ümbriratas marjoid lämudel, i mugažo ned mülütadas erazvuiččid ližadusid (pektin, jablokad).
Zelläks
Bolan lehtesed (Folium Vitis idaeae) kävutadas tedoližel medicinal zell'torhudeks. Lehtesiden lent da vet kävutadas dezinficirujaks da diuretižeks abutuseks.
Bolan vezad-ki (Cormus Vitis idaeae) ottas zelläks.
Varatas zell'torhut kevädel edel änikoičendad (konz änikurbad oma vihandad völ) da sügüzel täuzin ehtnüziden marjoiden jäl'ghe. Šil'ptäs lehtesid vai ümbrileiktas vezoid lehtesidenke, sid' kuidas niid katusenaluižel, räusthiden al, infrarusttal sädegoičendal vai kuidimes (lämuz — 35..40 C°). Kaitas kuivatud torhut kuidaks da tulleitadud hüvin honuses. Torhuden kožundaig om koume vot.
Necen torhuden tarbhaižed päsubstancijad oma fenolglikozidad, dubindsubstancijad, giperozid, ursolmuiktuz. Mugažo arbutin löuzihe bollehtesiš, se om antiseptine substancii kuzenlähtendsisteman täht. Ottas zelläks unotest kuiviš lehtesišpäi spravitamha niid, vaiše unotesen doziruind ülemb märad kucub travindad.
Keitvezi lehtesišpäi pehmdab südäikivid da veb poiš solad, se abutab tervehtamha südäimunan läžundad, diabet, revmatizm, podagr.
Ottas kävutamha bolan veresid marjoid avitaminozan aigan, kuti uitai, diuretine, bakterijanvastaine, antiseptine, gel'mintanvastaine, sapinajai abutuz. Mugažo marjoid kävutadas tävun tuberkulözan aigan, toižed läžundad: südäikohtun katar alamuiktuseltäutandanke, kived südäimunas, revmatizm.
Marjoiden keitvezi horindan aigan sambutab vezinäl'gad hüvin.
Jodas marjoiden südäivet lujetud arterialižen painuden aigan, nevroziden aigan. Kohtukahad naižed jodas sidä vähäverusen aigan.
Homaičendad
Kategorii:Kanabränvuiččed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Penzhaižed Kategorii:Marjad Kategorii:Sokazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Mezikazmused Kategorii:Zell'kazmused
Čuhlom
Istorii
Edeline žilo oli olmas Čuhlomanjärven pohjoižel randal 10. voz'sadas. Nügüdläine eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1381 kuti lidn järven suvirandal Merän Galičun ruhtinazkundas. Puine lidnuz päjumalanpertinke oliba olmas 16. voz'sadaspäi vn 1727 lämoipalohosai.
Čuhlom šingotase mecan ümbriradmižel, pertiden strubiden tehmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas, Čuhlomanjärven suvipäivnouzmaižel randal, 180 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' Ivanovk-jogi (Ивановка) läbitab lidnad i lankteb järvhe. Matk Kostrom-lidnhasai om 150 km suvipäivlaskmha orhal vai 170 km avtotedme pidust' Galičun ülüt. Lähembaižed lidnad oma Galič 46 km suvhe orhal vai 50 km avtotedme i Soligalič 42 km lodeheze orhal vai 48 km avtotedme.
Lidn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 57,9 km². Kaik om 49 irdad i 4 kujod lidnas.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 411 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 5,5..5,6 tuhad eläjid vll 1989−2009.
Čuhloman mectegimišton tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks, sijadase Anfimovo-žilos 2 km suvhe lidnaspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan lidnad *
Ainsa-Sobrarbe
Ainsa-Sobrarbe (Aínsa-Sobrarbe, arag.: L'Aínsa-Sobrarbe) om municipalitet Ispanijan avtonomižes Aragon-ühthižkundas, sen Uesk-provincijas. Administrativine keskuz om Ains-lidnut.
Istorii
Ains-lidn oli Sobrarben grafkundan pälidnaks vll 724−1045. Ainsan lidnuz (11.-17. voz'sadad) i ph. Marijan jumalanpert' (11.-12. voz'sadad) oma kaičenus lidnas. Kundan ristitišt poleni padoseiniden sauvondan tagut 20. voz'sadal, sen aigan äjad pöudod oliba upotadud. Nügüdläine municipalitet om sätud vl 1976 Ains- i Al'to-Sobrarbe-municipalitetoiden ühtištusel. Kävutadas vet gidroelektrostancijoil i varatoitas vedel Ebro-alangišton eläjid.
1885
1885 (tuha kahesasadad kahesakümne videnz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe nellänz'päiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Ainsa-Sobrarbe
Geografijan andmused
Kaik 23 elänzoittud eländpunktad om kundas.
Eläjad
Vl 2010 kundan eläjiden lugu oli 2 193 ristitud. Vspäi 1900 kaikiš suremb ristitišt oli 3 721 eläjad vl 1920, kaikiš penemb — 1 209 eläjad vl 1981, siš aigaspäi kundan ristitišt ližadub kaikenaigašti. Vl 2008 kundan 1561 eläjad 2095-späi elihe Ains-lidnudes.
Edeline kundan pämez' om Hose Migel' Čelis Peres (2007−2015, José Miguel Cheliz Pérez).
Irdkosketused
Kategorii:Ispanijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Aragon
Mahačkal
thumb|left|200px|Lidnan rajonad alištunuzidenke eländpunktoidenke (2018): {{legend|orange|Kirovan rajon}} {{legend|fuchsia|Nevondkundaline rajon}} {{legend|green|Leninan rajon}} Mahačkal (Махачкала, МахIачхъала, Маһачгала / Mahaçqala, ХӀинжа-ГӀала, vai МяхIячкъала, Анжикъала, Магьачкъала, МахІачкъала vai Анжи, Магьачкъала, Анжи, МахаIчкала, Мягьячгъала) om Venäman lidn valdkundan suvipäivlaskmas. Se om Dagestanan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn, Mahačkalan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1844 kuti Petrovskoje-lidnuz. Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1857 Petrovsk-Port nimenke. Vl 1870 ratud laht da meriport oma saudud.
Vspäi 1921 lidn sai nügüdläšt nimed Magomed-Ali Dahadaev-bol'ševikan «Mahač»-psevdoniman mödhe da kätihe Dagestanan avtonomijan pälidnaks. Toine sijaline lidnan Anži-Kala-nimituz sündui tahondan nimespäi (kukhikaz Anži-Ark-mägišt), se om tetab keskaigaspäi, znamoičeb «hel'mesine lidnuz» turkaks.
Mahačkal šingotase kivivoin i londuseližen gazan ümbriradmižel, mašinansauvomižel (separatoriden tegim; tegim Gadžijevan nimed pästab torviden armaturad, pompid i laivoiden rulid), elektrotehnižel sarakol (dozimetrad, stökolkuid), sauvondmaterialiden edheotandoil (sauvondstökol, kuivad segoitused), turizmal, om tazovaldkundan opendusen i transportan keskuseks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase tazovaldkundan keskuzpalan päivnouzmas, 10 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Kaspijan meren päivlaskmaižel randal, sen kendäk om 27 metrad valdmeren pindan alemb korktusel. Matkad Moskvhasai om 1825 kilometrad avtotedme. Kumtorkalin i Karabudahkentan rajonad oma röunoiš lidnümbrikonke.
Mahačkal jagase koumeks administrativižeks rajonaks: Kirovan, Leninan, Nevondkundaline. Kahesa lidnanvuittušt žilod da kuz' muite žilod mülüdas lidnümbrikho Mahačkalan ližaks. Lidnümbrikon pind — 468,13 km², se mülütab edahaižid Sulak-žilod i Kaspijan meren Čečen'-sart lähiženke tahondanke.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman ravahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 572 076 ristitud, lidnümbrikon — 696 885 ristitud, tazovaldkundan nelländez. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd', vozile 2002 i 2010 ühtištuihe äi lähižid eländpunktoid lidnanke. Vl 2018 kaik 592 976 ristitud elihe lidnas i 726 654 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Läz üht millionad ristituid eläb ezilidnoidenke. Mahačkalan suvipäivnouzmaine kaimdailidn om Kaspiisk ani Mahačkalan röunan taga.
Rahvahad (lidnümbrik, enamba 1% vl 2010): avarad — 26,7%, kumikalaižed — 19,2%, darginalaižed — 15,3%, lezginalaižed — 12,7%, lakalaižed — 12,4%, venälaižed — 5,4%, tabasaranalaižed — 2,0%, rutulalaižed — 1,2%, toižed rahvahad — 4,4%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Üläopendusen kuz' aluzkundad baziruišoiš lidnas.
Transport
Avtobusan da trolleibusan maršrutad ratas kundaližeks transportaks, mugažo maršruttaksid da taksid.
Rahvahidenkeskeine civiline Mahačkal (Uitaš)-lendimport (MCX / МХЛ / URML) sijadase 16 km suvipäivnouzmha lidnan röunaspäi Kaspiiskan taga. Sišpäi tehtas reisid Venäman südäimes, Päivlaskmaižen da Keskuzližen Azijan verhiže maihe.
Galerei
thumb|center|1000px| Kaspijan mererandišton ühthine nägu lidnas (2015)
Irdkosketused
* Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Maloarhangel'sk (Orelan agj)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 17. voz'sadal kuti Arhangel'skoje-žilo. Se sai makundan lidnan statusad vl 1778 nügüdläiženke nimenke, ližatihe малый-sanad («pen'») erištamha Arhangel'sk-lidnaspäi. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli okkupiruidud nacistoil (reduku 1941 — 23. uhoku 1943).
Maloarhangel'sk šingotase mašiništonsauvomižen kodvijan tegimel i sömtegimištol (lihakombinat, voitegim, leibtegim).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kurskan agjhasai om 7 km suvipäivlaskmha orhal. Matkad Orelhasai om 70 km lodeheze-pohjoižhe orhal vai 80 km avtotel. Toine lähembaine lidn om Fatež (Kurskan agj) 56 km suvipäivlaskmha orhal vai 80 km avtotedme. Lähembaine Maloarhangel'sk-raudtestancii om saudud 14 km päivlaskmha orhal vai avtotedme, radab «Orel — Kursk»-keskustal.
Maloarhangel'sk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 3,44 km².
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,3%, toižed rahvahad — 1,7%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Glazunovkan maižanduztehnikuman Maloarhagel'skan filial.
thumb|center|1000px| Lidnan nägu vn 2017 redukus
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orelan agjan lidnad *
Stounhendž
thumb|right|250px|Stounhendž thumb|right|250px|Muštnikan planan pala, pirdi Džon Vud vl 1740 Stounhendž (Stonehenge [ˈstəʊnˌhendʒ] «kivine rengaz», amuižanglijan Stanhengues) om istorijanedeline kivine sauvuz. Se sijadase Suren Britanijan südäimes, Anglijan suves, Uiltšir-grafkundas.
Muštnikan täuz' todesine znamoičend om tundmatoi. Stounhendž voi olda observatorijan vai kaumoiden tahon. Vn 2009 kaivandused löuziba 240 kremiruidud da mahapandud ristitun jändusid (datiruiše vll 2570−2340 EME päpaloin). Stounhendž om sijaližen elitan amuižeks kaumžomaks. Ezimeletaden, toihe surid sinižid kivid sauvomha Stounhendžad lodehližen Uel'san Preseli-magišpäi (380 km oikti) merel, sid' tarabošihe, mugoižiden kividen tošt lähišt löudmižsijad ei ole.
Stounhendž sijadase läz 130 kilometras suvipäivlaskmha Londonaspäi, 3,2 km päivlaskmha Eimsberišpäi i 13 km pohjoižhe Solsberišpäi. Mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1986.
Homaičendad
Kategorii:Suren Britanijan arheologižed objektad Kategorii:Arheologižed objektad kirjamišton mödhe Kategorii:Mail'man jäl'guz
Sur'vezi
thumb|right|250px|Sur'vezi [[Biisk-lidnas vn 2006 1. semendkud, Altajan rand, Venälaine Federacii. Vihmoiči sulakun 27. päiväspäi 72 časud rattemata.]] thumb|right|300px|Sur'veziden paksuz i tahondad voziden 1985−2003 andmusiden alusel Sur'vezi, se-žo uptand, om kuivman märitud territorijan znamasine upotamine veden tazopindan ližadusen tagut joges, järves, vezivaradimes. Tob materialižid vigoid ižandusele, socialižele sferale, londuseližele ümbrištole.
Ekstraordinarižen situacijan süd: hätkeližed vihmad, lumiden suland, cunamin ald, vezišton pohjan libund, damban vai vezivaradimen padoseinän murenduz, manalaižed veded, kova vasttullei jogensus, longoitesen vai reduvalun putund jogen vagoho, magistraližen vedenveimen murenduz, tüp valegkanalizacijas.
Jogen jogavozne sur'vezi (keväz'vezi tobjimalaz) alištub endustusele. Miše se oliži tarkoiktemb, ka pidab kacelta jogen vedhut i sen korreläcijad sadegidenke hätken aigan, i sid' kävutada niid andmusid, rindatada niid nügüdläižidenke ozutajidenke: veden tazopind vezivaradimiš, gruntveziden tazopind, mahusen nepsuden märad süvüzil.
Homaičendad
Kategorii:Gidrologii Kategorii:Londuseližed nägused Kategorii:Londuseližed katastrofad
Če Gevara Ernesto
Ernesto Če Gevara (Ernesto Che Guevara [ˈtʃe ɣeˈβaɾa], täuz' nimi Ernesto Gevara; sünd. 14. kezaku 1928, Rosario, Argentin — kol. 9. reduku, 1967, La Iger-külä, Bolivii) oli latinamerikaine revolücioner, lekar' (hirurg i dermatolog) da regbist, Kuban valdkundmez'. Oli vn 1959 Kuban revolücijan ühteks komandanteišpäi. «Če» om levitadud Argentinas kucundsana.
Aigaližed voded
Ernesto oli sündnu ezmäižeks vagahaižeks Ernesto Gevara Linč-arhitektoran (1900−1987) i hänen Selija de la Serna-akan pereheze. Molembad kazvatajad oliba kreolad, segoitadud etniženke augotižlibundanke. Kanz sai maten (paragvaine čai) plantacijad jäl'gusen mödhe Mis'jones-agjas. Če Gevaral oli kaks' sizart i kaks' velled, kaik saiba üläopendust. Tuleban aigan revolücioner läžui kaks'voččes igäspäi elon hätkte, oli astmatikaks. Laps'aigan lühetud nimi oli Tete. Nor' Ernesto sportazi, lugi äjan, sidä kesken francijan kelel. Matkazi Argentinadme, sid' Suviamerikan päivlaskmadme i Keskuzamerikadme, täudui päivkirjad. Ühten aigan openui Buenos Airesan universitetas, i sai sen diplomad vn 1953 keväz'kul.
Radmine revolücioneraks
Socialistižiden partijoiden ühtnijad abutiba Gevarale, andoiba rahoid matkadamha, oigenziba Gvatemalha Il'da Gadea-revolücionernaižennoks. Gevaran i Gadean kaceged oliba ühtejiččed, i hö naiba, eliba Mehikos. Če Gevara ühtni sodaekspedicijha Kuba-sar'he, päzui henghe onetoman tulendan aigan i abuti tehta revolücijad, sai vägestust pätajas toras läz Santa Klar-lidnad vn 1958 28.-31. päivil tal'vkud. Radoi Kuban Rahvahaližen bankan prezidentan (1959 i 1960), sid' Kuban tegimišton ministrusen pämehen (1961−1965). Kirjuti severz-se kirjoid politižiš temoiš.
Kanz
Če Gevara oli nainu kaks' kerdad: ezmäine ak — Il'da Gadea (1955−59), toine ak — Aleida Marč (vspäi 1959). Kaks' poigad i koume tütärt sünduiba naimiželos.
Irdkosketuz
Kategorii:Kuban valdkundmehed Kategorii:Marksistad Kategorii:Revolücionerad Kategorii:Lekarid Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Kuban istorii Kategorii:Sündnuded Rosarioho Kategorii:Kolnuded Bolivijas
Kajani
Kajani (Kajaani, Kajana) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan keskuzpalas. Se om Kainu-agjan pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1651, nimitihe jogen mödhe. Kivižen lidnusen jändused oma Kajani-jogen sarel, saudihe vspäi 1604. Vll 1833−1853 Elias Lönnrot oli sänu Kalevala-eposad täs.
Lidn šingotase cellülozbumagaižel tehmižel i mecan ümbriradmižel, mugažo Suomenman armijan palakundad seištas lidnan ümbrištos.
Geografijan andmused
Kajani sijadase ühtennimižen jogen muugotil randoil, suvipäivnouzmaižhe Oulujärven randalpäi, Kajaninjogi jokseb Nuasjärvespäi Oulujärvhe. Matkad Hel'sinkihesai om 558 km suvhe. Lähembaižed järedad lidnad oma Kuopio 170 km suvhe, Oulu 182 km lodeheze i Kostamukš (Venäma) 150 km päivnouzmha.
Vl 2020 lidnankundan pind om 2 263,98 km², sidä kesken kuivma 1 834,78 km², vezi da sokaz tahond ottas 429,20 km².
Klimat om ven. Heinkun lämuz om +16 C°, vilukun — −10 C°, voden keskmäine lämuz +3 C°. Paneb sadegid 330 mm vodes, enamba kezakus-elokus (39..47 mm kus).
Eläjad
Vn 2015 Suomenman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 37 622 ristitud, agjan pol'. Kaikiš suremb ristitišt oli 39 827 eläjad vl 1995.
Suomen kel' om mamankeleks 96,6% täht, ročin kel' — 0,1%, toižed keled — 3,3% (2016).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Shallow End
«Shallow End» (Madalvezi) om Lacuna Coil-muzikgruppan üks' ezmäižiš pajoišpäi. Se om pästtud 1996-ndes vodes ühtendeks pajoks Ethereal-demoal'bomal.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1996 pajod Kategorii:Pajod anglijan kelel
Londonderri (Nju Gempšir)
Londonderri (Londonderry) om AÜV:oiden lidn (angl. town) Nju Gempšir-štatan suves. Mülüb Rokingem-ümbrikho.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1718. Se sai oficialižen statusan vl 1722, sirdanuded evropalaižed nimitihe pohjoižirlandižen lidnan mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ümbrikon päivlaskmaižes čogas, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Röunatab kuden lidnan territorijoidenke, niiden kesken Derri-lidn om päivnouzmas.
Nened joged ristikoitas lidnan territorijad: Biver Bruk päivnouzmas (Beaver Brook 49 km pitte), Litl Koas Bruk i Nesenkig Bruk päivlaskmas. Kaik ned oma Merrimak-jogen (Merrimack 188 km pitte) ližajogikš. Namber Eit-kukkaz (Number Eight Hill 163 m ü.m.t.) om lidnan kaikiš korktemb čokkoim, nimitihe enččen školan mödhe, sijadase pohjoižhe keskuzpalaspäi.
Klimat ven kontinentaline neps. Nell' voz'aigad ozutasoiš sel'ktas.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 24 129 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Regionaline Mančester-Boston-lendimport (MHT / KMHT, 1,6 mln passažiroid vl 2017) radab lidnan pohjoižröunal. Tehtas reisid AÜV:oiden lähižihe i Atlantižen randišton järedoihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nju Gempširan lidnad
Boroviči
Boroviči (Боровичи́) om Venäman lidn da lidnankund Uz'lidnan agjan päivnouzmas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Borovičin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Boroviči šingotase sauvondmaterialiden tegimil (lämoinvastaižed tegesed, savič) sijaližel torhudel, sömtegimištol, tömašintegimel (vulkanizirujad pressad, punümbriradajad tömašinad), uksiden i mebel'fabrikoil, mugažo elektrokomponentoiden tegim i bobaižiden edheotand ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mstan randoil (Il'mjärven bassein), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Surhe Uz'lidnhasai om 155 km päivlaskmha orhal vai 177 km avtotedme. Lähembaine lidn om Okulovk 35 km päivlaskmha orhal vai 40 km avtol.
Boroviči om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 53 690 ristitud, rajonan koume nelländest. Kaik 50 896 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 69 tuh. eläjid vl 1987.
Ortodoksižen hristanuskondan 17 pühäpertid oma saudud lidnas: Pühän Emäganpäivän kafedraline päjumalanpert', kuz' jumalanpertid, nell' kodipühäpertid i koume časounäd. Pühän Hengen jumalankodi (16. voz'sadaspäi) udessündutase, ühtennimine päjumalanpert' i kaks' jumalanpertid oma siš.
Borovičin sauvondindustrijan da ekonomikan tehnikum (ende kaivuzkeramine tehnikum), Borovičin agrotegimištoline tehnikum, pedagogine i medicinine kolledžad oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnan pämez' (Deputatoiden nevondkundan ezimez') oli Oleg Strigin (Олег Стрыгин) vn 2015 sügüz'kuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Uz'lidnan agjan lidnad *
Atlantine valdmeri
Ühthižed andmused
Valdmeren pind — 91,66 mln km².
Randanpird — 111 866 km.
Mülü — 329,66 mln km³.
Atlantižen valdmeren meriden, lahtiden da sal'miden ühthine pind om 14,69 mln km² (16% valdmeren kaikes pindaspäi), mülü — 29,47 mln km³ (8,9%). Keskatlantine mägisel'g jagab valdmert läz ühtheverzin, päivnouzmaižhe i päivlaskmaižhe palaha.
Mered da sared
Nened mered da pälahted levinedas pidust' valdmeren randištod (častomaraižen mödhe): Norvegine meri, Baltijan meri (Botnine laht, Suomen laht, Rigan laht), Pohjoine meri, Irlandijan meri, Biskaine laht, Keskmeri, Mustmeri, Azovmeri, Gvinejan laht, Riser-Larsenan meri, Lazarevan meri, Ueddellan meri, Skošan meri (nell' jäl'gelišt mert erašti mülütadas Suvivaldmerhe ), Kariban meri, Meksikan laht, Sargassomeri, Men-laht, Ph. Lavrentijan laht, Labrador-meri, Irmingeran meri.
Erased sared — ozutesikš, Britanižed sared, Njufaundlend — oma amuižiden kontinentiden paloikš, toižed oma vulkaniženke augotižlibundanke — mugoižed oma Sured i Pened Antilad, Islandii. Sur' Britanii om Atlantižen valdmeren kaikiš suremb sar', sen pind — 230 tuh. km². Toižed järedad sared da sarištod: Lämoima, Kanarižed sared, Maražo, Folklendad, Sardinii, Sicilii, Bagaman sared, Kipr, Krit, Suvigeorgii, Vihandan Nemen sared, Fareran sared.
Ižanduz
Mail'man merikalanpüdandan sal'hen kaks' videndest tuleb Atlantižen valdmeren vezišpäi. Tarbhaižed kommunikacijad Evropan, Afrikan i Amerikan keskes tegesoiš Atlantižes valdmeres päliči. Järedad portad (častomaraižen mödhe): Piter, Gamburg, Rotterdam, Kasablank, Keiptaun, Buenos Aires, Rio-de-Žaneiro, Uz' Orlean, Nju Jork.
Suecan kanal ühtenzoitab valdmert Indiženke valdmerenke, Panaman kanal — Tünenke valdmerenke tropižil levedusil.
Kivivoi da londuseline gaz oma Atlantižen valdmeren kaikiš znamasižembad kaivatused. Niiden löudmižsijad oma Pohjoižen meren, Gvinejan lahten, Kariban meren i Meksikan lahten šel'fas. Toižed tarbhaižed kaivatused — diamantad (Suviafrik), raudkivend (Njufaundlend), rik (Meksikan laht), jartal' (Baltijan meri), mouckivi, lete. Erased löudmižsijad oma mererandištol, sadas nenid substancijoid da mineraloid: titanit, cirkonii, tin, fosforitad, monacit, barit.
Saharanpähut (Sudak)
thumbnail|right|250px|Saharanpähut Saharanpähut (mugažo — Sudakan Golgof; ven.: Сахарная Головка vai Голгофа, ukr.: Цукрова Голівка vai Судакська Голгофа) om mägi läz Kriman Sudak-lidnad.
«Master i Margarita»-serial (2004) paloin fil'mziba sigä, sen jäl'ghe mägi sai toine oficialitoi Golgof-nimi.
Kopernik Nikolai
Nikolai Kopernik (Nikolas Koppernigk, Mikołaj Kopernik, Nicolaus Copernicus; sünd. 19. uhoku 1473, Torun', Pol'šan kunigahuz — kol. 24. semendku 1543, Frombork, Pol'šan kunigahuz) — pol'šalaine astronom, matematikantedomez', ekonomist, kanonik. Kopernik om mail'man geliocentrižen sisteman avtor, nece sistem zavodi ezmäšt tedorevolücijad.
Biografii
Nikolai jäi ičeze kazvatajita ühesavoččen i kazvoi däd'-episkopan perehes. Priha openui Krakovan universitetas (matematik, medicin, jumalantedo) vll 1491−1494, Bolon'jan universitetas (jumalantedo, oiktuz, amuižed keled, astronomii) vll 1497−1500, Padujan universitetas (medicin) vhesai 1503, ladi egzaminoid lopuks i sai kanonižen oiktusen doktoran arvnimed. Kirjuti latinan i saksan kelil.
Tedomez' oli maksutoman lekarin, oigenzi inženerižid töid. Kopernikan nell'kümnevozne rad, jäl'gmäine i päine säduz om astronomijan «Taivhaližiden sferoiden punondos»-kirj (De revolutionibus orbium coelestium), om pästtud Nürnbergas vl 1543 parahiman Retik-openikan sil'mišpidandanke.
Homaičendad
Kategorii:Astronomad Kategorii:Pol'šanman matematikantedomehed Kategorii:Pol'šanman tedomehed Kategorii:Matematikantedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Torunihe Kategorii:Kolnuded Pol'šanmas
.ca
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Edel vn 2010 redukud kompanijoiden saitan registracii oli lasktud provincijan domenal vaiše, koumandel tazopindal. Kaikutte provincii om ičeze kahtenden tazopindan domenanke, municipalitetan domen sijadase koumandel tazopindal.
Tarbhaičendad registracijan täht:
Vn 2013 vilukuspäi voib kävutada domennimes latinan kelen erasid ližakirjamid francijan kelen täht: é, ë, ê, è, â, à, æ, ô, œ, ù, û, ü, ç, î, ï, ÿ.
Irdkosketused
C Kategorii:Kanad
Stavropol'
thumb|left|250px|Stavropolin administrativižed rajonad (vspäi 1977): {{legend|orange|Tegimišton rajon}} {{legend|yellow|Oktäbrin rajon}} {{legend|fuchsia|Leninan rajon}} Stavropol' (Ста́врополь) om lidn da lidnümbrik Venäman suvipäivlaskmas. Se om Stavropolin randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1777 kuti Stavropol' Kavkazal. Vl 1785 se sai lidnan statusad. Vl 1897 raudte tuli lidnha Kavkazskai-stancijaspäi, ühtenzoiti lähiženke «Rostov Donal — Vladikavkaz»-jononke.
Vozil 1935−1943 lidnan nimi oli Vorošilovsk. Vspäi 1964 udesnimitihe Stavropolid Volgaveres, i oficialine nimi tegihe nügüdläižikš.
Stavropol' šingotase mašinansauvomižel, elektrotehnižel sarakol i ladimensauvomižel (sidä kesken avtoiden täht), erazvuiččel sömtegimištol, biohimijan edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Stavropolin randan päivlaskmas, Kavkazan ezimägištol, 230..660 m korktusil valdmeren pindan päl. Matkad Moskvhasai om 1230 km pohjoižhe orhal vai 1410 km avtotedme. Järed vezišt sijadase lidnümbrikon päivlaskmas — Sengileevskoje-vezivaradim (42 km²), Jegorlik-jogi täudub sidä, kudambad sen ližaks Kuban' täudub Nevinnomisskan kanalan kal't. Lidnümbrik om ümbärtud Špakan rajonan territorijal. Lähembaižed järedad lidnad oma pohjoine Mihailovsk-kaimdailidn, Nevinnomissk suvhe (46 km orhal) i Armavir päivlaskmha (67 km orhal).
Toine lidnümbrikon eländpunkt om Grušovii-futor (196 eläjad vl 2017). Lidnan ümbrikon pind — 279,89 km², lidnan pind — 171,7 km². Stavropol' jagase koumeks administrativižeks rajonaks, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš.
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 85 251 eläjad, vl 1959 — 141 023 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 398 539 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 600 tuhad elädas ezilidnoidenke.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,1%, armenijalaižed — 4,5%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 6,4%.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Johannan Mariinskii-naižjumalankodi (vspäi 1852), koume päjumalanpertid, kaks'kümne jumalanpertid, kaks' časounäd i hengeline seminarii oma olmas lidnas, mugažo Armenijan apostoližen jumalankodikundan pühäpert', protestantizman kundad, islaman pühäpert' (om saudud vll 1913−1915).