cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eländkodi
Eländkodin evolücii 19.-20. voz'sadoil
20. voz'sadan lopus — 21. voz'sadan augotišes pertin sauvondan aigan kävutaškatas «Melev pert'»-sistemad. Se om avtomatiziruidud sistem ohjandamha eländkodin inženerižel mašiništol da elektroladimištol. Ristit ohjandab sistem ühtel painimel oikti vai «kaluiden internet:an» kal't (IoT — Internet of Things).
Uded eländkodid saudas varuitomiden projektoiden mödhe rajoniš manrehkaidusidenke.
Civiližes oiktuses
Oiktusen «eländkodi»-tärtuz voib erineda erazvuiččid maidme. Ku mez' eläb pordaigaižes sauvuses eskai (hot' butkaižes), ka se om-ki eländkodi, oiktusen tärtusespäi erineden. Civiližen oiktusen mödhe, eländkodi om olmas bazižiden ičendoidenke, kudambad varmitadas ristitun kaikenaigaižen elämižen.
Koräkan kel'
Koräkan kel' (ičeze nimitused: нымылг'ын, чав"чывав") om koräkalaižiden kel', üks' paleoazijalaižiš kelišpäi. Mülüb Čukotkan da Kamčatkan kel'kundha.
Eländkodi
Civiližes oiktuses
Mugažo eländkodi om koskmatoi. Se znamoičeb, miše čurahižiden personiden tulend om röunatud kovas i om voimusine vaiše käskuzkundan kirjutadud pätandan mödhe.
Koräkan kel'
Pagižijoiden lugu — 5 095 ristitud vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe.
Eländkodi
Civiližes oiktuses
Eländkodi om valdkundmaksan likutamatomudes objekt. Eländkodin käskvarmitust ei ole Venämas. Elämižpindan i uman tärtused oma sidodud ühthe Venämas. Toižin sanoin, ei voi ostta niid eriži, paiči statjas, konz pertid ei ole völ.
Koräkan kel'
Homaičendad
Kategorii:Čukotkan da Kamčatkan keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled
Eländkodi
Civiližes oiktuses
Dokumentoiden nimikirjutez eländkodiš (Venäma):
Venäman Civiline kodeks i Eländkodikodeks maritas kondominiuman ohjastusen ohjandimid.
Živatoiden eländkodid
Erased živatad saudas eländkodid iče vai kävutadas jo olijoid kodid kaičemha poigid, päzumha irdpoližiš grazindoišpäi vai muite peitmahas. Kogon i parvehen živatoil ei ole eländkodid tobjimalaz.
Živattanaz da lävä oma kabjživatoiden täht.
Irdkosketused
Kategorii:Arheologižed objektad
Čukačun kel'
Čukačun kel'  (ičeze nimituz: ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ) om čukčulaižiden kel', üks' paleoazijalaižiš kelišpäi. Mülüb Čukotkan da Kamčatkan kel'kundha.
Pagižijoiden lugu — 5 095 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemine), rahvahan koumandez. Kirjkel' om sätud kirilližen kirjamišton pohjal (vll 1931−1937 oli latinan kirjamišton pohjal). Normativine kirjankel' om sauvomižes.
Leviganduz
Pagištas čukačun kelel neniš Venäman regioniš: Čukotkan avtonomine ümbrik, Kamčatkan randan Koräkan ümbrikon pohjoižpäivnouzm, Saha Tazovaldkundan Alakoliman ulus. Se om čukačuiden besedoičendan kel' monoetnižiš perehiš i veroližen ižanduzradmižen processas (pedranvodind). Rahvahan toine kel' om venän kel', läz kaik čukčulaižed tetas sidä erazvuiččes märas, pagištas sil rahvahidenkeskeižiden kosketusiden aigan koräkoidenke i jakutalaižidenke. Administrativižen radmižen kel' om venäkel' vaiše.
Čukačun kel' om openduzdisciplinaks Čukotkan avtonomižen ümbrikon 28 školas (2015−2016. openduzvoden andmused), kaik 1616 last openuihe kel't sil aigal. Om radio- i TV-oigendusid čukačun kelel, kundaline besedoičend vedase sil.
Harakteristik
Kel' om agglütinativine. Diftongid ei ole. Vokaliden garmonii om olmas. Kaks' konsonantad voidas olda rindati sanan keskes vaiše, no vokaliden redukcii om šingotadud. Sanoiš om äi suffiksoid, om prefiksoid-ki.
Üks'lugu i äilugu. Seičeme vai ühesa kändod. Painend panese vägel, ezmäižhe, ezijäl'gmäižhe vai jäl'gmäižhe tavuhu, i prefiksad ei valatoitkoi painendan sijadushe tobjimalaz.
Adjektividen klassad ei ole. Predikatividen klass om olmas. Mehed virktas sanoid toižin naižiden rindataden: mehed «r» i «rk», naižed sen sijas «c» i «cc», oz. «morž» mehil om рыркы, naižil цыццы.
Kana
Kana (Gallus gallus domesticus, erasti Gallus domesticus) om kodikoittud 5,5 tuh. vozid tagaz suviazijalaine džungliden Gallus gallus-lind, maižanduzživat samha lihad da munid. Kaikiš äiluguižemb maižanduzlind mail'mas.
Kodikoittud lind lendab pahoin i ei voi leta edahan meclindun erineden, no voib joksta teravas. Oleleb 1,5..5 kg vedutte, kukoi om järedamb kilogrammas mi kana. Tetas enamba 180 sugud mail'mas. Lindunpoigaižed — cipad, cipaižed, cipuižed, kananpoigad.
Ümbrikirjutand
Kana-erikon sugudimorfizm ozutase sel'ktas. Kana i kukoi oma harjanke päl, se om termoreguläcijan organ. N'ok om kover vähän. Höunhišton muju oleleb erazvuitte lujas.
Ozoitesed
Edel oraine, keskel keraine, jäl'gil (jäl'giči) labidoine (kana).
Homaičendad
Kategorii:Fazanižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud Kategorii:Maižanduzživatad
Orimattil
Orimattil (suom. i Orimattila) om Suomenman lidn valdkundan suves. Mülüb Päijät-Häme-agjaha, sen kaikiš penemb lidn koumespäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Orimattilan tulend om olmas vspäi 1636. Šingotihe tekstil'tegimištol 19. voz'sadaspäi, mujutihe villad. Municipalitetan aluz om pandud vl 1865. Se sai lidnan statusad vl 1992. Artjärvi-küläkund om mülütadud lidnankundha vl 2011.
Tverin agjan lidnad
Kaik om kaks'kümne koume lidnad (город) i 28 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Tverin agjas.
Orimattil
Istorii
Orimattil šingotase metallurgijan «Orima»-kompanijal, kaivuzmašiništon kompanijal (Allu Group) i plastiktegesiden pästandal sauvondan täht (Kera Group). Villfabrik radoi vhesai 2012.
Tverin agjan lidnad
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Orimattil
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suviröunanno, Palojogen randoil (Palojoki). Matkad agjan Laht-keskushesai (se-žo lähembaine lidn) om 20 km pohjoižhe kaikil teil, Hel'sinkin keskushesai om 83 km suvipäivlaskmha orhal, 93 km avtotedme vai raudtel.
Tverin agjan lidnad
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad:
Orimattil
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnankundan ühthine pind oli 814,01 km², sidä kesken kuiv ma — 785,17 nellikkilometrad, vezi da sokaz tahond otiba 3,5 procentad (28,84 km²).
Tverin agjan lidnad
Enččed lidnad
Muretud lidnad:
Orimattil
Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 15 184 ristitud, vl 2010 — 16 309 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 16 326 eläjad vl 2015. Lidnankundan ristituiden koume videndest elädas territorijan keskuses.
Tverin agjan lidnad
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Orimattil
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 97,0%, ročin kel' — 0,6%, toižed keled — 2,4%.
Edeline lidnan pämez' om Martti Heinonen (radoi vn 2010 elokuhusai).
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Päijät-Häme
Sanderson Uill
Uill Sanderson (angl. i Will Sanderson; sünd. 26. semendku 1980, Vankuver, Britanine Kolumbii, Kanad) om kanadalaine TV- da kinoakt'or.
Kar'jer
Uill kändihe tutabaks mödradon tagapäi Uve Boll-režissöranke; taughui Bollan kompjutervändoiden ekranizacijoiden rivhe, niiden kesken «Kolnuziden kodi», «Üks'jäine pimeduses», «Bladrein», «Kunigahan nimel: Manaluižen blokadan istorii». Vl 2007 fil'mzihe mugažo Bollan «Sid: Vasthalibujan aznoičend»-fil'mas kut pärolin edestai.
Akt'oran kar'jer jätkustui vll 1997−2008. Nenihesai Senderson fil'mzihe kanadižiš da amerikaižiš serialoiš dai TV-fil'miš epizodižidenke rolidenke, no radab kiruhabun lekarin. Vspäi 2005 om naižiš, Kristin Sanderson om hänen ak.
Irdkosketused
Kategorii:Kanadan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Vankuverha
Meitel
Meitel (メーテル Meeteru) om tedoližen fantastikan riven kul'tine melestehtud personaž, vägimez'.
Ezmäižen kerdan Meitel ozutihe Tähtazkundan ekspress 999-mangas (1977). Hän om čomač pit'kidenke vauvhidenke hibusidenke, sobib must kostüm päl da must šapuk päle päiči ühten mangan ezmäižes palas, kus hän om vauvaz pal't päl. Meitel sel'gitab mustad sobad kut trauran znam pölištunuziden sebranikoiden muštoks (kinoversijas — kut traur ičeze enččiden hibjoiden muštoks). Naine kandab vauktad matklipast kerdalaz, siš azegišt, sobad da toine matkbagaž kaičesoiš, iče matklipaz kävutase sidon täht pämehištonke.
Naine om Tecuron kaimdajan ajelendas Andromedannoks. Tecuro tundištab hänes ičeze mamad, no scenarijan mändes mainitase, miše naine ei voi kolda, Meitel spravitase teravas surmaližihe satatesihe kacmata. Kinoversijan finalas Meitel avaidase Tecurole, pagižeb, miše hänen mam faktižikš, hibj vajehtase ravastusen tagut i se om eziauguižen Meitelan kopii. Naižen todesine hibj kaičese jäižes Plutonas, Tecuro nägui itkijad Meitelad sen planetan kaumžomal. Finalas Meitel ajeleb Plutonha udessündutamha ičeze hibjad, no jäi tedmata, kändi-k hän ristituks tošti.
Änetoitiba Meitelan rolid: Masako Ikeda i Satsuki Jukino («Meitelan legend» i «Meitelan kosmine simfonii»).
Homaičendad
Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:Animen i mangan personažad
Novouzensk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1760 kuti vanhuskolaižiden Čertanl-külä (Чертанла). Žilo sai makundan lidnan statusad vl 1835 Uz' Uzen'-nimitusenke, möhemba udesnimitihe nügüdläižikš. Vl 1895 kaidraižuine raudte mäni 5 km suvhe lidnaspäi, saudihe vedamha leibän i kabjživatišton liigoid.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Sur' Uzen'-jogen molembil randoil (Большой Узень, Қараөзен 650 km pitte), Čertanli-jogi lanktendan sijas sihe huralpäi (vedhudetomiden Kamis-Samar-järviden bassein), 25 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Lidnan keskuz om saudud Suren Uzenin hural randal. Matkad Kazahstanan röunhasai om 20 km suvipäivlaskmha orhal i 35 km päivnouzmha orhal, Saratovhasai om 189 km lodeheze orhal, 212 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Pallasovk (Volgogradan agj) 100 km suvipäivlaskmha orhal, 318 km avtotel vai raudtel, Krasnii Kut 98 km lodeheze orhal, 123 km avtotedme vai raudtedme, i Jeršov 99 km pohjoižhe orhal, 123 km avtotedme vai 220 km raudtedme. Novouzensk-raudtestancii radab lidnan suviröunal.
Kaks' žilod i viž futorad mülüdas lidnankundha (municipaližhe ühtnikha) Novouzenskan ližaks. Lidnankundan pind — 385,02 km². Rajonan administracii tegeb lidnankundan administracijan velgusidme vspäi 2017.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 17 011 ristitud, lidnankundan — 17 586 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18 tuhad eläjid vl 1913 i 17 800 rist. vl 2001. Kaik 15 665 ristitud elihe lidnas i 16 223 ristitud kaikes lidnankundas vl 2018.
Rahvahad (2010): venälaižed — 80,6%, kazahlaižed — 13,3%, totarlaižed — 1,4%, korejalaižed — 1,1%, toižed rahvahad — 3,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid oma olmas lidnas. Islaman udištadud pämečet' om avaitud vspäi 2019.
Novouzenskan agrotehnologine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saratovan agjan lidnad *
Bangladešan flag
border|right|250px Bangladešan flag (বাংলাদেশের জাতীয় পতাকা Bānlādēśēra džātīja patākā) om Bangladešan Rahvahaližen Tazovaldkundanan üks' oficialižiš simvolišpäi.
Nügüdläine flag om vahvištadud 1972-nden voden 17. päiväl vilukud. Sädi Kamrul Hassan.
Kacu mugažo
Kategorii:Flagad F
Kiparis
Kiparis (Cupressus) om Kiparisaižed-sugukundan heim. Mülütab igähižvihandoid puid i penzhid. Tetas 14..25 erikod heimos, niiden enambuz om pen' izoliruidud.
Heimon kazmused oma levitadud Pohjoižen mapoliškon subtropižes i tropižes vöiš: Keskmeren randad, Sahar, Kavkazantaguine, Gimalajad, Kitain suvi, AÜV i Meksik.
Kron om piramidanvuitte vai leved. Käbud oleskeldas mužiksugun i naižsugun, küpsnedas kahtel vodel.
Kiparisiden pumaterial om pehmed da kebn (päiči Cupressus arizonica-erikos), fungicidanke i insekticidanke. Ottas kävutamižhe sauvondas, laivansauvomižes, tehmaha meblid, henoid tegesid, sidä kesken jumalanpertin kaluid.
Modpolišk
thumb|right|250px|Neiččen modpolišk Modpolišk (bucca) om parine modon pala, sil'miden al, korvan da nenan keskes, levitase alalöuglun agjahasai.
Kiparis
Homaičendad
Kategorii:Kiparisaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Pud Kategorii:Penzhad Kategorii:Dekorativižed kazmused
Modpolišk
Modpoliškod oma kattud nahkal. Sen ližaks oma modpoliškon lihaz i Bišan razvtukuine (znamasine vagahaižil). Modpoliškon nahk om hoik, se kazvab alanahkaiženke stajištonke, modon arterii i verison' sijadasoiš siš.
Kategorii:Ristitun hibj
Modi Narendra
Narendra Damodardas Modi (mugažo anglijan kelel; નરેન્દ્ર મોદી, नरेन्द्र मोदी; sünd. 17. sügüz'ku 1950, Vadnagar, Gudžarat, Indii) om indijalaine politikanmez' da nügüdläine Indijan päministr (vs 2014 semendkun 26. päiväspäi). Vozil 2001−2014 radoi Gudžarat-štatan päministran. Om «Bharatija džanata»-partijan lideraks.
Biografii
Narendra om sündnu Vadnagar-lindha. Hän openzihe Gudžaratan i Delin universitetoiš.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan päministrad Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Indijan politikanmehed Kategorii:Indii Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Gudžarat-štatha
Tedr
Leviganduz
Eläb kaiken Evrazijan mecan i stepin zonoiš, mecanröunoil i jogiden alangištoiš. Ei navedi ottud kävutamižhe ristitul tahondoid.
Ümbrikirjutand
Surehk lind penenke pänke i lühüdanke n'okunke. Ižačud järedamba mi emäčud. Ižačun piduz om 49..58 sm, veduz oleleb 1,0..1,4 kg. Täuz'kaznu emäč om 40..45 sm pitte i 0,7..1,0 kg vedutte.
Enjoy the Silence
«Enjoy the Silence» (Magita hillüdel) om tetab Depeche Mode-gruppan pajo seičemendes «Violator»-studijanal'bomas da ühtennimine singl, kahtenz' al'bomaspäi, kudamb om pästtud 1990-ndes vodes. Pajon tekst om sätud anglijan kelel.
Seversk (Tomskan agj)
Seversk (Се́верск) om Venäman sauptud lidn da lidnümbrik Tomskan agjan suvipäivnouzmas. Se om agjan kahtenz' surtte lidn, Tomskan lodehline ezilidn, Rosatom:an kaikiš suremb SATÜ eläjiden lugun mödhe.
Enjoy the Silence
Nece pajo om änetadud äjil edestajišpäi. Üks' kaikiš tetabambiš kaveroišpäi om Lacuna Coil-muzikgruppaspäi. Nece grupp pästi ühtennimižen singlan 2006-ndes vodes.
Kategorii:Depeche Mode:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1990 pajod Kategorii:Vn 1990 singlad Kategorii:Vn 2006 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Seversk (Tomskan agj)
Istorii
Seversk šingotase Sibirin himižel kombinatal, kogoneb nelläs tegimespäi. Sadas poltust atomstancijoiden täht i raketoiden südäimen täht, ut produkcijad (radioaktivižed substancijad i stabiližed izotopad). Toižed sarakod: sömtegimišt (maidtegim i leibtegim), stökoltegesiden pästand südäimeta Samus'-žilos, laivansauvomižen tegim, kabelän pästand, elektrojagamižapparaturan tehmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Tom'-jogen oiktal randal (Obin bassein da oiged randpol'), 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Tomsk-lidnan röun om 3,5 kilometras suvipäivnouzmha Severskan röunaspäi, voib sadas avtotel vai Tomin ülezjogen. Kuz' kontrol'punktad om aidos, sidä kesken koume Tomin randirdal. Lähembaine raudtestancii passažiroiden täht om Tomsk-II 8,5 kilometras.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 108 590 ristitud, lidnümbrikon — 115 331 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 119 500 eläjad vl 2001. Vl 2018 kaik 107 494 ristitud elihe lidnas i 113 847 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Vladimiran jumalaižen jumalanpert' om saudud lidnas vll 1994−2000.
Severskan tegimištoline kolledž i MIFI-universitetan filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tomskan agjan lidnad Kategorii:Tomskan agjan lidnümbrikod Kategorii:Sauptud administrativiž-territorialižed ühtnikad
Tedr
Elonlad
Kuivmalind, no vilul voz'aigal pidase puil, sötlese koivuiden urbil. Toižen aigan tedran söte om marjad, heiniden i haban lehtesed, villäd. Poigaižed söttas gavedid da toižid sel'rodatomid.
Živat sirdase madme kanan kartte — jokseb teravas i lendahtab läz püštti. Lind eläb joukuil äikerdoičendan sezonas päiči. Oleskeleb kahthe-koumhe sadahasai eričuid joukus, ižačuid i emäčuid tobjimalaz. Tal'veližel pakaižel (−20 C° da sen enamba) tedr kaičese lumiurus 23 čashusai päiveses.
Lind om mectusen objektaks bobuštusen tagut i lihaze näht. Tedran londuseližed söjad oma reboi, näd, mecsiga i tedrhabuk.
Irdkosketused
Kategorii:Fazanižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
D'Kruz Ileana
Ileana D'Kruz (ఇలియానా, इलियाना डी'क्रूज़, Ileana D'Cruz; sünd. 1. kül'mku 1987, Bombei, Maharaštr, Indii) om indijalaine aktris da fotomodel'. Vändab rolid fil'miš hindi- i telugu-kelil tobjimalaz.
Biografii
Naine zavodi aktrisan kar'jerad vl 2006. Debütrol' Devdas-fil'mas toi hänele Filmware Awards South-arvlahjad. Rol' Barfi!-fil'mas oli ezmäine Bollivudas.
Irdkosketused
Kategorii:Indijan aktrisad Kategorii:Indijan fotomodelid Kategorii:Aktrisad kirjamišton mödhe Kategorii:Fotomodelid kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kotovsk (Venäma)
Kotovsk (Кото́вск) om Venäman lidn da lidnümbrik Tambovan agjan keskuzpalas. Se om agjan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe. Lidn om ümbärtud Tambovan rajonan territorijal.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud mecan sijha vl 1914 Nikolai II-carin käskön mödhe kuti valdkundaline Porhtegim-radnikžilo (рабочий посёлок Пороховой Завод) sauvomha da holitamha porhan tegint. Vhesai 1917 vaumitihe raudted i lämuzelektrokeskust. Vl 1918 se oli Udarnik-žiloks. Udesnimitihe Rusked Torač-žiloks (Красный Боевик) vl 1919. Kätihe sidä Tambovan rajonaks vn 1938 uhokul. Rajon sai erižen lidnan statusad vn 1940 16. päiväl sulakud, udesnimitihe nügüdläižikš Rahvahanikoiden sodan Grigorii Kotovskii-kombrigan muštoks. Toižen mail'man sodan aigan lidn oli alištunu bombardiruindale, sur' lämoipalo tegihe porhtegimel vn 1942 heinkus.
Kotovsk šingotase himižil tegimil (porhtegim i plastikan tegim), sauvondmaterialiden pästandal (lämuzizoläcijan i keramižtegesiden tegimed), ratud nahkan tegimel, elektrokomponentoiden «Almaz»-edheotandal, sömtegimištol (leibtegim) i meblin pästandal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suviröunanno, Cnanjogen oiktal korktal randal (Цна 451 km pitte, Okan oigedpol'ne bassein), 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kotovskan vezivaradim (vai Tambovan, 21 km², 128 m ü.m.t.) Mectambov-jogel om olmas kahtes kilometras päivnouzmha lidnaspäi vspäi 1995. Matkad Tambovan röunhasai om kahesa kilometrad pohjoižhe orhal vai 15 km avtotel. Toine lähembaine lidn om Rasskazovo 27 km päivnouzmha orhal vai 41 km avtotedme. Ei ole passažirühtenzoitust raudtedme vspäi 1996, Kotovsk-raudtestancii om sauptud, Tambov II-stancii kävutase vaiše jüguiden täht, erine sarak tuleb Tambovaspäi lidnha.
Kotovsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnümbrikon pind — 30,81 km².
Eläjad
Vl 1916 žilon ristitišt oli kahesa tuhad eläjid, vl 1959 kaik 25 511 ristitud elihe lidnas. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 31 850 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 37..38 tuhad eläjid vll 1979−1998 (38 600 rist. vl 1992).
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,9%, toižed rahvahad — 2,1%.
Ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' om olmas lidnas, toine Raštvoiden pühäpert' om sauvomas.
Kotovskan industrialine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tambovan agjan lidnad Kategorii:Tambovan agjan lidnümbrikod
FK Banga
FK «Banga» ("Bangos" futbolo klubas) om Litvanman futbolklub Gargždai-lidnaspäi (Klaipedan makund).
Kluban istorii augotihe vl 1966. Ezineb A-ühtnendas vspäi 2020, mugažo voibištelihe siš vll 1994−2000 i 2009−2014, vspäi 1991 vändi I- i II-ühthendoiš mugažo aigkeskustoidme. Voziden 2011 i 2014 Litvanman kupkan finalist. Gargždai-lidnan stadion om kodiarenaks, 3250 kacujad. Kluban prezident om Rimantas Mikalauskas. Pätrener om portugalijalaine David Afonsu vspäi 2021.
Kahtenz' mülükund om klubal, se om «Banga B», vändab ühtnendoiden sistemas mugažo (I-ühtnendas vl 2021).
Irdkosketused
Kategorii:Litvanman futbolklubad Kategorii:Futbolklubad kirjamišton mödhe Kategorii:Gargždai
Itel'menan kel'
Pagižijoiden lugu — 82 ristitud (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe).
Homaičendad
Kategorii:Čukotkan da Kamčatkan keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled
Ainan kel'
Ainan kel' (ičeze nimituz om アイヌ イタㇰ ainu itak) om izoliruidud kel', kudambal pagištas ainalaižed Japonijan Hokkaido-sarel.
Kel' om läz kolnu jo tämbäi, vaiše sada pagižijad jäb jäl'gmäižiden andmusiden mödhe.
Nügüdläine situacii
Aigemba ainan kel' oli avaros levitadud Japonijas, Sahalin-saren suvižes palas da Kurilan saril. Japonijas tämbäi voib löuta ainan nimitusid: Cusima = ainan tuima «edahaine» da toižed.
1920−1930-nzil vozil ainan kel' oli läz unohtadud. Tämbäižiden ainalaižiden enambuz pagižeb japonan kelel vaiše. Voden 2020 andmusiden mödhe läz sada pagižijad elädas Japonijas (Hokkaido-sarel), heišpäi vaiše 15 ristitud kävutadas kel't joga päiväl.
1950−1960-nzil vozil ainan keles om erigoittud 23 paginad, ika ainan kelel oli enamba paginoid aigemba nacein. Kaikiš lujad erinendad oliba Sahalin-saren da Hokkaido-saren paginoiden keskes.
Kirjamišt
Ezmäižed kirjutadud ainan vaihed oliba kirilližel kirjamištol.
Nügüd'aigan ainan kelen kirjkel' om katakana-tavukirjamišton pohjal da latinan kirjamišton pohjal:
Fonetik
Ainan kelel ei ole äi konsonantoid. Paginan mödhe konsonantoiden lugu om 10..12: [p], [m], [ɾ]/[l], [n], [s], [t͡s]/[t͡ʃ], [j], [h], [k], [t], [ʔ].
p, t, c, k, h voidas lindä heledoikš ([b], [d], [dz], [g]). Vaihen lopindas voidas olda c, h da ' vaiše.
Vokalid oma [a], [o], [u], [i] da [e]. Lühüdad da pit'kad vokalid ei olgoi erigoittud.
Painduz mahtab toižetada vaihiden znamoičendad.
Grammatik
Ei ole adjektivid, verbad kävutasoiš niikš: ri «olda korktan».
Homaičendad
Kategorii:Izoliruidud keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Japonijan keled Kategorii:Azijan keled
Cink
thumb|left|200px|Puhthan cinkan tukuižed ühten kubižen santimetran kohtha
Cink (Zn — zincum latinan kelel) om 30nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahtendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahtenden gruppan laptalagruppas), tabluden nelländes periodas.
Ühthine harakteristik
Cink om levitadud Man kores keskmäras (0,0083%), ei voi löuta sidä puhthas olendas. Šveicarijalaine Paracel's-lekar' mainiti elementad latinan kelel ezmäižen «Liber Mineralium II»-kirjas, saksan kelen Zinke-sanaspäi «pi», cinkan kristallad oma negloihe pojavad.
Avaidusen istorii
Vl 1738 Uil'jam Čempion-metallurg sai puhtast cinkad ezmäižen kerdan distilläcijan mahtusel i vl 1743 sauvoi tegint Bristoliš samha cinkad. Vl 1746 germanijalaine Andreas Sigizmund Marggraf-himik sädi cinkan samižen pojavad tehnologijad da ümbrikirjuti sidä detališ, i lugetas cinkan avaidajaks arni händast.
Fizižed ičendad
Element om hudr taivazmavauged metall. Cink om kattud hapandusen kerthel normaližiš arvoimižiš. Metall om dropk honuzližel lämudel, irgän cinkan plastižuz tuleb lämbitamižen jäl'ghe +100..120 Cel'sijan gradushasai.
Atommass — 65,38. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 7,14 g/sm³. Suladandlämuz — 692,68 K (419,53 C°). Kehundlämuz — 1180 K (907 C°).
Londuseline cink kogoneb vides stabiližes izotopaspäi: 64Zn (49,2%), 66Zn (27,7%), 67Zn (4,0%), 68Zn (18,2%), 70Zn (0,6%). Tetas mugažo 25 ratud radioaktivišt izotopad 54..63, 65, 69, 71..83 atommassanke, i niiden 10 izomärad, kaikiš hätkemb čihodai om 65Zn 244,26 päiväd pol'čihodamižen pordonke.
Himižed ičendad
Sädab amfoterižid ühtnendoid, reagiruib muiktusidenke i muglidenke vas'ken ioniden olendas. Om reakcijoid galogenidenke i hal'kogenidenke lämbitamižes. Muigotandmärad: +2 (tobjimalaz), +1, 0 i −2 harvoin. Ei ole oiktoid reakcijoid nenidenke elementoidenke: vezinik, bor, hil'nik, azot, ola.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Belgorodan agjan lidnad
Kaik om üks'toštkümne lidnad (город) i 18 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Belgorodan agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Enččed lidnad
Kaičenus erižikš eländpunktoikš enččed lidnad, nügüd' žilod:
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Nereht (lidn)
Nereht (Не́рехта) om Venäman lidn, lidnankund da raudtesol'm Kostroman agjan suvipäivlaskmaižes čogas. Se om Nerehtan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1214 kut Vsevolod III Sur' Peza-ruhtinasen lapsiden ridan objekt. Lidnan keskuz sijazihe Nereht-jogen oiktal randal 16. voz'sadahasai. Šingotihe keitandsolan samižel 15.-18. voz'sadoil. Nereht sai makundan lidnan oficiališt statusad vl 1778. Torguz oli lidnas joga nedalil, koume jarmankad vodes oleskeli edel 20. voz'sadad.
Nereht šingotase mašinansauvomižel (mehanine tegim, elektrolämbitimed), sauvondmaterialiden pästandal (järed savičtegim), turizmal, mugažo meblin fabrik (stal'cad, ištmed) i suvenirfabrik ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivlaskmas, Nereht-jogen (Volgan oigedpol'ne bassein) hural randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jaroslavlin agjan röunhasai om 6 km päivlaskmha orhal, agjan Kostrom-keskushesai om 40 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 45 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad sijadasoiš 30..40 kilometras orhal, ned oma: Kostrom pohjoižpäivnouzmha, Volgorečensk päivnouzmha, Furmanov suvipäivnouzmha, Gavrilov Jam suvipäivlaskmha-päivlaskmha, Jaroslavl' lodeheze.
Nereht om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Janaul
Janaul (Янау́л, Яңауыл «uz' külä», Яңавыл) om Venäman lidn da lidnankund Baškortostanan Tazovaldkundan lodehes. Se om Janaulan rajonan administrativine keskuz.
Nereht (lidn)
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 828 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 28..30 tuhad eläjid vll 1989−2000 (30 100 rist. vl 1992). Ortodoksižen hristanuskondan Kazanin päjumalanpert' i kuz' jumalanpertid oma kaičenus lidnas.
Professionaližen opendusen aluzkund om Nerehtan politehnine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kostroman agjan lidnad *
Janaul
Istorii
Janaulan pätehmižed oma kivivoin da gazan «Arlanneft'»-samižohjanduz, maidtegim i heitmatomiden sauvusenkonoriden tegim.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Bui-jogen (Буй, Беүә „быуа“-sanaspäi «padosein», Kaman hura ližajogi) randpolel, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Pen' 22-kilometrine Janaul-jogi i Buin mödvedhe pen' 27-kilometrine Šudek-jogi (Шүдек) lanktas sihe ani pohjoižhe lidnaspäi. Matkad Permin randan röunhasai om kuz' kilometrad pohjoižpäivnouzmha, Ufahasai — 183 km suvhe orhal vai 210 km avtotedme. Lähembaine lidn om Neftekamsk 47 km suvipäivlaskmha avtotedme.
Avtobusad da ezilidnelektrojonused ühtenzoittas lidnad lähižidenke järedoidenke lidnoidenke.
Janaul om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 924 ristitud, rajonan viž ühesandest. Kaikiš suremb ristitišt oli 29 300 eläjad vl 2001.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): baškiralaižed — 39,4%, totarlaižed — 29,9%, venälaižed — 16,5%, udmurtalaižed — 9,0%, marilaižed — 3,9%, toižed rahvahad — 1,3%.
Islaman Iman-päpühäpert' om avaitud lidnas. Ortodoksižen hristanuskondan Iverijan Jumalanmaman jumalaižen pühäpert' om olmas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Baškortostanan Tazovaldkundan lidnad *
Miehikkälä
Miehikkälä (mž. suomen da ročin kelil) om küläkund Suomenman suvipäivnouzmaižes čogas, sen Kümenlakso-agjan päivnouzmas.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 3 214 ristitud, vl 2010 — 2 210 ristitud (kaikiš penemb agjas).
Keled (2020/2008): suomen kel' — 94,4 % / 96,2 %, ročin kel' — 0,3 % / 0,2%, toižed keled — 5,3 % / 3,6 %.
Antti Jämsen (suom. Antti Jämsén) radoi kundan edeližen pämehen vozil 2012−2016.
Kalmikijan Tazovaldkund
Kalmikii mülüb Federaližhe suviümbrikho.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da kalmikan kel' Konstitucijan 17. kirjutusen mödhe.
Istorii
Kalmikijan Tazovaldkund om olmas vs 1920 kül'mkun 4. päiväspäi. Sen aluz om pandud kuti Kalmikijan avtonomine agj. Vn 1935 20. päiväl redukud udesnimitihe sidä da vhesai 1992 sulakun 21. päivhäsai nimitihe Kalmikijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks. Vozil 1943−1957 ei olend olmas avtonomijad, panihe kalmikalaižid deportacijan alle.
Tazovaldkundan Stepin Käskusenpanend (Konstitucii) om vahvištadud vn 1994 5. päiväl sulakud Rahvahaližen Suiman ezitajil. Se om väges möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kalmikijan Tazovaldkundan reljefan kart. Tazovaldkundal om röunoid Astrahanin agjanke päivnouzmas, Dagestanan Tazovaldkundanke suves, Stavropolin randanke suvipäivlaskmas, Rostovan agjanke päivlaskmas da Volgogradan agjanke lodehes. Kalmikijan Tazovaldkundan suvipäivnouzmaižed randad lainištab Kaspijan meri. Randanpird om 167 km pitte.
Pind om 74 731 km². Znamasižed joged oma Volg (12 km), mugažo Kum-jogi Dagestananke röunaks (kezal kändase ojandeheks). Kaikiš suremb järv om solakaz Manič Gudilo (Манц) päivlaskmpoles. Kalmikijan territorijal om 6 ratud irrigacijan sistemad.
Reljef om tazo. Kuman da Maničun alang om amuižen sal'men sijas Mustmeren da Kaspijan meren keskes. Jergeni-ülüz seižub tazovaldkundan päivlaskmas. Kaikiš korktemb čokkoim om sen Šared-mägi (222 m) tazovaldkundan suvipolehe Elistaspäi, Stavropolin randanke röunanno.
Klimat om kuiv kontinentaline, kontinentaližuz ližadab päivlaskmaspäi päivnouzmha. Kezal Kalmikii om kaikiš räkemb federacijan subjekt ühtes Volgogradan agjanke. Heinkun keskmäine lämuz om +23..+25 C°, vilukun kesklämuz — −8..−11 C°. Voden aigan poud otab kaikiden päividen pol't. Paneb sadegid 210..340 mm vodes.
Londuseližed varad oma londuseline gaz, kivivoi, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, saved, letked), kaliisol, keitandsol, mustma.
Tobmuz
thumb|right|250px|Kalmikijan Tazovaldkundan parlamentan pert' [[Elistas.]] Aleksei Orlov radab tazovaldkundan pämehen vs 2010 redukun 24. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ohjastusen strukturad. Hän paneb Ohjastusen ezimest radnikusele sättutaden kandidatad parlamentanke. Tazovaldkundan pämehen Administracii om hänele abhu.
Radonoigendai tobmuz om Kalmikijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, radnikoičendad da ohjandused alištudas Ohjastusele. Igor' Zotov radab Ohjastusen ezimeheks vs 2012 kül'mkuspäi.
Rahvahaližen Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud (5. kucund). Valitihe Tazovaldkundan pämest vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (82,89%) da radab kahtenden strokun.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 289 481 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 329 tuh. eläjid vl 1987. Vl 2018 lidnalaižiden eläjiden pala om nell' ühesandest.
Kaik om koume lidnad tazovaldkundas da 262 küläd. Ei ole toižid järedoid lidnoid. Vl 2018 kaik om 11 eländpunktad enamba mi 5 tuh. eläjanke.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): kalmikalaižed — 56,2%, venälaižed — 29,6%, darginalaižed — 2,6%, kazahlaižed — 1,7%, turkad-meshetijalaižed — 1,3%, čečenalaižed — 1,2%, avarad — 0,8%, ukrainalaižed — 0,5%, korejalaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 3,6%, rahvahuden ozutandata — 2,0%.
Erased toižed igähižed rahvahad: kumikalaižed — 0,21% (619 rist.), rutulalaižed — 0,20% (584 rist.), lezginalaižed — 0,16% (451 rist.).
Gendel' Georg Fridrih
Georg Fridrih Gendel'  (Georg Friedrich Händel [ˈɡeːɔɐ̯k ˈfʁiːdʁɪç ˈhɛndl̩], George Frideric (vai Frederick) Handel [ˈhændəl]; sünd. 23. uhoku (5. keväz'ku) 1685, Halle, Magdeburgan gercogkund, Brandenburg-Prussii, Pühä Rimalaine imperii — kol. 14. sulaku 1759, London, Sur' Britanii) oli saksalaine i britanine muzikankirjutai, eli barokkon aigan. Sädi 42 operad, 26 oratorijad, äiluguižid kantatoid, kompozicijoid koskimsoitoiden täht. Mahtoi väta klavesinal nellävozne, organal seičemevoččes igäspäi i torvudel.
Biografii
Gendel' sai muzikopendust da mahtoid Florencijas, Rimas i Venecijas (nügüdläižen Italijan lidnad) vll 1706−1709. Vspäi 1712 elon lophusai eli Sures Britanijas, sai sen rahvahanikust vl 1727.
Kanz
Gendel' ei olend naižiš i katli ičeze personališt elod. Eziauguižin hän zavetoiči antta kaluišton tobmad palad Johanna-plemännicale, no nell' ližadust zavetoičendale jagoiba sidä toižile heimolaižile, kazakoile, sebranikoile i hüvädtegijoile sebroile.
Sädused
Sädusiden täuz' kogoduz nimitase germanijaks Händel-Werke-Verzeichnis («Gendelän sädusiden katalog»), se om pästtud koumen toman nägul vll 1978−1986, saksalaine Halle-Vittenbergan universitetan Bernd Bazel't-muzikantedai tegi sidä kogodust.
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman muzikankirjutajad Kategorii:Suren Britanijan muzikankirjutajad Kategorii:Muzikankirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Gladiolus
Gladiolus (mugažo latinan kelel), om äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden heim Irisaižed-sugukundaspäi. Heim kogoneb läz 300 erikoišpäi, sädihe enamba vit tuhad sortuid.
Ümbrikirjutand
Äivozne kazmuz, laukkera udištase jogo vodel. Seikhed kazdas 50..150 sm kortte. Oiktad lehtesed oleldas 50..80 sm pitte i varmitadas pit'käd seikhed. Änikuz om pit'k mugažo, 80 santimetrhasai pitte. Čaptud änikused jädas veresikš vedes seišten 10..12 päivhäsai.
Om äi koričmaid semnid, no äikerdoitas laukkeroil da niiden urbil.
Kävutand
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks, üks' sort eläb kümnehe vodhesai tobjimalaz. Voib ližata jauhtud laukkerad paštamha leibäd. Ottihe evrazižid erikoid kuti diuretine i hambhankibunvastaine abutuz.
Sätas saduiden sortuid erazvuiččiden erikoiden gibridizacijal da selekcijal 17. voz'sadaspäi, sil aigal vedihe suviafrikaižid erikoid Evropha. Gofriruidud änikod oma sadud ezmäižen kerdan AÜV:oiš vl 1907. Sortuiden ezmäine rahvahidenkeskeine klassifikacii oli olmas vspäi 1945. Gladiolusan kaik sortud mülüdas Gladiolus × hybrydus-erikho.
Homaičendad
Kategorii:Irisaižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Sömkazmused Kategorii:Zell'kazmused
Ušakovan sild
thumb|right|250px|Ušakovan sild vn 2009 heinkus Ušakovan sild (Ушаковский мост) om kahesakeskustaine terasine i raudbetonine avtotesild Venäman Piteriš Sures Nevkas päliči. Se om avaiduzsild, kävutase avtoil, tramvail da jaugnikoil.
Sauvuz ühtenzoitab Kivisaren prospektad (Petrogradan rajon) Krilov-akademikan irdanke (Merenrandaine rajon). Kantemirovkan sild om saudud ülezjogen, Koumanz' Jelagin sild sijadase mödvedhe.
Istorii
Nügüd'aigaine sild om saudud metallaspäi (viž keskustad) da raudbetonaspäi (kaik toine) vozil 1953−1954, projektan sädajad oma V. V. Demčenko- i B. B. Levin-inženerad, P. A. Arešev- i V. S. Vasil'kovskii-arhitektorad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1952 tal'vkus Födor Ušakov-admiralan muštoks. Vl 2010 andoihe Stroganovan sild-nimed lähižele nimetomale jaugnikoiden sildale Mustas joges päliči.
Ümbrikirjutand
Sild om 205 m pitte (eziteidenke 255 metrad) da 27 m levette. Nell' avtoted (kaksin joga čuraduses), tramvaijono seičeme metrad levette i kaks' koumemetrašt trotuarad oma sildal.
Terasižed keskustad oma balkoišpäi, 27,5..30 m pitte. Voziden 1999−2000 pudotihe oigedrandaližid keskustoid erižtazoristten sauvomižes. Likundted oma kattud monolitižel raudbetonal krepindanke asfal'tbetonaspäi. Avaiduzkeskust om kattud raudbetonapakoil. Alused oma monolitižed vairostverkoil, oma kattud ozrikkivel.
Evrejan avtonomižen agjan lidnad
Kaik om kaks' lidnad (город) i 11 lidnanvuittušt žilod (ven. посёлок городского типа) Evrejan avtonomižes agjas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Gur'jevsk
Gur'jevsk voib znamoita:
Letaverteš
Letaverteš (Létavértes) om lidn Mad'jaranman Haidu-Bihar-agjas, sen Derečken jarašas (rajonas).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud Nagilet- i Verteš-žiloiden ühtištusel (Nagyléta, Vértes) vn 1970 1. heinkud. Nagilet mainitase vspäi 1291, Vertešan jumalankodin tulend oli vspäi 1333. Anttihe Letaverteš-žilole lidnan statusad vn 1996 1. päiväl heinkud.
Letaverteš šingotase penil edheotandoil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan i valdkundan päivnouzmaiženno röunanno, 113 metrad ü.m.t. korktusel. Romanii zavodiše röunan taga, kontrol'punkt om avtotel vides kilometras. Matkad Debrecenhasai om 24 km lodeheze. Vhesai 2009 lidn oli ühtenzoittud senke raudtel.
Eläjad
Vl 2014 eläjiden lugu oli 7 097 ristitud, jarašan kudendez. Vl 2001 lidnan ristitišt oli 7 209 eläjad.
Rahvahad (enamba 0,8% vl 2011): mad'jaralaižed — 89,1 %, čiganalaižed — 3,9 %, romanijalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 6,2 %.
Uskon mödhe (2011): Mad'jaranman reformatine jumalankodikund — 42,3 % (kaks' pühäpertid), grekan katolikad — 19,2 % (koume tulendad, koume pühäpertid), katolikad — 6,6 %, konfessijata — 11,9 %, ei antkoi vastust — 18,6 %.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Haidu-Bihar
Karabanovo
Karabanovo om toponim. Se voib znamoita:
Kordov
Kordov (Córdoba [ˈkorðoβa]) om toponim. Se voib znamoita:
Bridžtaun (znamoičendad)
Bridžtaun (Bridgetown) voib znamoita:
Videnz' kanal
Videnz' kanal voib znamoita:
Änižröunan rajon
Änižröunan vai Änižrandan rajon (venäkelel: Прионежский район, karjalan kelel: Oniegan rannikon piiri, suomen kelel: Äänisenrannan piiri) om Venälaižen Federacijan Karjalan Tazovaldkundan municipaline ühtnik.
Ragiž
Ümbrikitjutand
thumb|right|250px|Raghen erazvuiččed formad kaclendoiden mödhe [[Venäman imperii|Venäman imperijas, 19. voz'sadan lop]] Paneb ragišt lämän voz'aigan päiväl päpaloin, suriš korktoiš pimedoiš kogopil'višpäi, valegenke i jumalansän aigan. Pandud raghen šoid voib sadas severzihe-se santimetrihesai. Raghen hätkeližuz oleleb viž..kümne minutad paksumb kaiked, čashusai harvoin lujas.
Raghen paloiden suruz oleleb 1..100 mm da sen enamba, henomb om lumisurin. Erasti paneb toižid kaluid raghenke, oz., pähkmid. Raghen palaižed sädasoiš pil'ven kül'mdud statjaližešti vezitippuiš ümbri. Lanktenuden raghen lämuz om 0 C° paksus, oleleb −13 Cel'sijan gradushasai. Il'man ülenijad valud oma tarbhaižed raghen sädamižen täht.
Änižröunan rajon
Rajonan sijaduz om Karjalan Tazovaldkundan suvipolel da Änižjärven randal. Rajonan administrativine keskuz om Petroskoi, se ei mülü rajonha.
Ragiž
Ümbrikitjutand
Raghen panend om harv näguz polärižiš i tropižiš maiš (tropikoiš paneb mägitahondoile), mugažo harv öližel aigal i meren päl, konz läz ei olele il'man ülenijoid valuid. Paneb ragišt venon vönen levedusiš paksumba kaiked, i nägusen paksuz rippub edhudespäi mererandalpäi, lähemb ka paksumb.
Änižröunan rajon
Istorii
Änižröunan (Änižrandan) rajon om sädud vl 1927, elokun 29. päivän VCIK:an käskön mödhe. Petroskoi-lidn tegi sen administrativižen keskusen funkcijoiden mödhe.
Cirkonii
thumb|left|250px|Cirkonijan brusuded ühten kubižen santimetran kohtha
Ragiž
Vigad
Järedan raghen lönd tob todesižid vigoid ristitule da hänen ičezkaluištole. Se murendab katusid, stöklid, avtoiden konorid, živatad pölištudas, maižandusen semendused i satuz poletas.
Änižröunan rajon
Istorii
Vozil 1946 (2. sulaku) — 1963 (1. uhoku) Ladv-žilo oli rajonan keskuseks. Vl 1956 ühtištuihe Šoutarven rajonad Änižröunan (Änižrandan) rajonanke.
Cirkonii
Cirkonii (Zr — zirconium latinan kelel) om 40nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om nelländes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — nelländen gruppan laptalagruppas), tabluden videndes periodas.
Ragiž
Vigad
Amptas reagentad (hahktinan vai hobedan jodid) raketoil vai šlibakoil pil'ven vilhu palaha päzutamha järedan raghen sädandad. Reagent sädab enamba sijid vezitippuiden koncentriruindan täht, i raghen henod palad ei lanktkoi maha eskai erasti, suladas il'mas. Ende komed kulund abuti kaitas raghespäi: kelloiden bangutez, juraižimiden ambundad.
Änižröunan rajon
Istorii
Vodelpäi 1994 (vodhesai 2005, municipaližhe administrativižhe reformhasai) Änižröunan (Änižrandan) rajonan suvipol' oli mülütadud Vepsän rahvahaližhe volost'he. Se oli vepsläižiden administrativine avtonomii. Volostin keskusen oli Šoutarv. Nügüd' ned oma Šokšan, Šoutarven da Kaleigen (Kalajogen) vepsän küläkundad.
Cirkonii
Ühthine ümbrikirjutand
Germanijalaine Martin Genrih Klaprot-himik avaiži cirkonijan vl 1789. Mülüb mineraloihe gafnijan ühtes.
Ragiž
Vigad
Kategorii:Atmosferižed sadeged
Änižröunan rajon
Geografijan andmused
Änižröunan (Änižrandan) rajonal om röunoid 6 Venäman municipaliženke ühtnikanke:
Cirkonii
Ühthine ümbrikirjutand
Biologišt rolid ei ole, segoitamatomad vedes cirkonijan ühtnendad oma inertižed himižešti bioümbrištos. Metall sättub proteziruimha luid i hambhid.
Änižröunan rajon
Geografijan andmused
Rajonan pind — 4 475 nellikkilometrad (12nz' sija tazovaldkundas 18:späi).
Joged mülüdas Änižjärven i Atlantižen valdmeren basseinha.
Gelendžik
Gelendžik (Геленджи́к) om Venäman lidn da meriport Krasnodaran randas. Se om randan seičemenz' lidn eläjiden lugun mödhe, Gelendžikan lidnümbrikon administrativine keskuz. Om federaližen lidnan-kurortan statusanke vspäi 2001.
Cirkonii
Fizižed ičendad
Cirkonii om plastine hoštai hobedaižvauged metall. Pölü palab i poukahtub il'mas. Metall oleskeleb kahtes kristalližes modifikacijas järgeližel painudel: α-Zr geksagonaliženke seglusenke kändase β-cirkonijaks kubiženke seglusenke 863 C° (ližasegoitusita) lämudel.
Änižröunan rajon
Geografijan andmused
Klimat om ven pehmed. Vilukun keskmäine lämuz om −10,0 C°, heinkun lämuz om +16,0 C°.
Gelendžik
Istorii
Ristitud elädas lidnan ümbrištos amussai. Olnuded viž tuhad vozid tagaz bronzaigan heimod jätiba dol'menid mägipautkil. Ende oliba olmas lidnan territorijal: grekine Torik-kolonii (6. voz'sada e.m.e.), rimalaine Pagri-port (63. voz' EME), Vizantijan Eptal-laht (6. voz'sada m.e.) i Genujan Mavrolako-lidnuz (13. voz'sadaspäi). Eländpunkt nimitaškanzihe Gelendžik:aks Ottomanan imperijas (15. voz'sadan lop — 1829).
Cirkonii
Fizižed ičendad
Atommass — 91,224. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,506 g/sm³. Suladandlämuz — 2128 K (1855 C°). Kehundlämuz — 4650 K (4377 C°).
Änižröunan rajon
Geografijan andmused
Londuseližed varad oma sauvondmaterialad (rugižkivi, ozrikkivi, gabrodiabaz, sauvondkivi), mec, kala, reskvezi.
Timišoar
Timišoar (Timișoara [timiˈʃo̯ara], Temesvár [ˈtɛmɛʃvaːr]) om Romanijan koumanz' surtte lidn, sijadase valdkundan päivlaskmas. Se om Timišan ümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Aradan aigkirjas kuti Temesiense-lidnuz (Castrum Temesiense) vl 1177. Om nimitadud lähižen Timiš-jogen mödhe, no nügüd' seižub Begei-jogen randoil (Dunain bassein). Mad'jarine Temešvar sai lidnanznamad vl 1365. Vll 1552−1716 oli mülünu Ottomanan imperijha. Vspäi 1919 Timišoar om Romanijan palaks. Toižen mail'man sodan aigan gitleranvastaine koalicii bombardirui lidnad lujas.
Timišoar šingotase neniden tavaroiden tehmižel: avtošinad (Continental), tehnižed gazad (Linde Group), avtopalad, kodihimii (Procter & Gamble).
Änižröunan rajon
Administrativiž-territorialine jagand
thumb|250px|Rajonan tobmuden pert' vl 2019 [[Petroskoiš.]] Vspäi 2005 rajonan territorii jagase 13 küläkundha.
Gelendžik
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1831 kuti Gelendžikan varmitez (Геленджикское укрепление). Gelendžik-žilo (село Геленджик) sai lidnan statusad vl 1915. Vozil 1923−1963 oli Gelendžikan rajonan keskuseks sen tühjitushesai. Muretihe lidnad avialondoil Toižen mail'man sodan aigan, sen jäl'ghe udessaudihe lidnan pertid.
Timišoar
Geografijan andmused
Lidn sijadase Timišan i Begein ühthejoksmusenno, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voib olda 6-ballaižid manrehkaidusid. Lähembaine järed lidn om Belgrad (Serbijan pälidn) 120 km suvipäivlaskmha orhal.
Gelendžik
Geografijan andmused
Lidn sijadase Mustmeren da sen Gelendžikan lahten randal, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kavkazan Markoth-mägisel'g sauptab oiktoid teid kontinental. Matkad Krasnodarhasai om 85 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 180 km avtotedme. Lähembaine lidn om Novorossiisk 20 km lodeheze orhal vai 30 km «Don»-avtotedme (M4-trass).
Kaik 15 žilod da viž futorad mülüdas lidnümbrikho Gelendžikan ližaks, ühtištudas niid nell'hä küläümbrikho. Lidnümbrikon pind — 1227,54 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 54 980 ristitud, lidnümbrikon — 91 126 ristitud. Lidnan kaikiš suremb kaikenaigaine ristitišt oli 77 212 eläjad vl 2019. Vl 2018 kaik 76 830 ristitud elihe lidnas i 117 546 ristitud kaikes lidnümbrikos.
Rahvahad (enamba 1% vl 2010, lidnan eläjad): venälaižed — 76,2%, grekalaižed — 4,3%, armenijalaižed — 2,7%, ukrainalaižed — 2,3%, toižed rahvahad — 3,9%, rahvahuden ozutandata — 10,6%.
Ortodoksižen hristanuskondan 12 pühäpertid oma saudud lidnas: Sündun Voznesenjan kafedraline päjumalanpert', ph. Ondrijan Ezikuctud päjumalanpert', viž jumalanpertid i viž časounäd.
Timišoar
Eläjad
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 319 279 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 334 115 eläjad vl 1992.
Gelendžik
Eläjad
Viktor Hrestin radoi lidnan da lidnümbrikon edeližel pämehel (2008−2018).
Cirkonii
Fizižed ičendad
Londuseline cirkonii kogoneb vides izotopaspäi, nell' oma stabiližed: 90Zr (51,46%), 91Zr (11,23%), 92Zr (17,11%), 94Zr (17,4%), 96Zr (2,8%, T½=2 × 1019 vot). Tetas mugažo 28 ratud radioaktivišt izotopad 78..89, 93, 95, 97..110 atommassanke, i 6 izomärad, kaikiš hätkemb om 93Zr-izotop 1,53 mln vozid pol'čihodamižen pordonke.
Gelendžik
Transport
Avtobusad, kervačted (kaks' jonod), merilikutimvenehed, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Lähembaine raudtestancii sijadase Novorossiiskas.
Civiline Gelendžik-lendimport (GDZ / ГДЖ / URKG, 1,04 mln passažiroid vl 2021) sijadase 10 km lidnan keskusespäi lodeheze avtotedme, tehtas vaiše tatanmaižid passažirreisid Venämadme. Sätas čarterreisid gidrolendimportaspäi lähižihe järedoihe lidnoihe.