cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uren'
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalas, Ustanjogen oiktal korktal randpolel (Ышта 253 km pitte, Volgan hurapol'ne bassein), 110 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. «Alauz'lidn — Kirov»-raudtekeskust jagab lidnad poleti, «Alauz'lidn — Kirov»-mante ümbärdab lidnad lodehespäi. «Uren' — Kotlas»-avtote augotase lidnas. Matkad Alauz'lidnhasai om 165 km suvipäivlaskmha orhal, 210 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Vetlug 43 km pohjoižhe orhal vai 46 km avtotedme i Šahunj 54 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha orhal, 57 km avtotedme vai raudtedme.
Tind
thumb|left|250px|Nägu lidnha Tind (Тында) om Venäman lidn da lidnümbrik Amuran agjan lodehes. Se om Tindan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo (ei mülü sihe), agjan nellänz' surtte lidn. Kuctas Tindad «BAM:an pälidnaks».
Uren'
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 304 ristitud, lidnankundan — 12 439 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 13 tuhad eläjid vll 1979−2001 (13 560 rist. vl 1989). Kaik 12 502 ristitud elihe lidnankundas vl 2017.
Tind
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1907 kuti Tindinskii-žilo. Se sai lidnan statusad vl 1975, udesnimitihe siloi-žo, kändamha «BAM»-raudten sauvondan keskuseks.
Uren'
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma väges lidnas: koumen pühämehen jumalanpert' (om saudud vl 1829) i vanhuskolaižiden Spasan Armahtajan puine jumalanpert' (letihe vll 1991−1995).
Tind
Istorii
Tindan tegimišton päsarakod oma raudten holituz (2 depod), raudten da avtoten sauvondan edheotandad, mecan varhapanend da ümbriradmižen kompleks. Pened edheotandad pästtas leibtegesid. Saupsihe sömtegimišton edheotandoid (lihamaidkombinat, leibtegim, alkogolitomiden jomiden tegim).
Uren'
Eläjad
Urenin industrialiž-energetine tehnikum om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Tind
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen jogen randal (Amuran hurapol'ne bassein), 520 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Om ümbärtud taigmecal sambnuziden vulkanoiden pautkil. Matkad Blagoveščenskhasai om 572 km suvipäivnouzmha orhal vai 820 km «Amur»-avtotedme. Lähembaine lidn om Skovorodino 140 km suvhe orhal, 180 km avtotedme vai raudtedme.
Uren'
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alalidnan agjan lidnad *
Tind
Geografijan andmused
Tind om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidnfartaliden pind om 34 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 36 275 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 65 tuhad eläjid vl 1991.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Stroican päjumalanpert' om saudud vll 1994−2001.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Amuran agjan lidnad Kategorii:Amuran agjan lidnümbrikod *
2017
2017 (kaks' tuhad seičemetoštkümnenz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe pühäpäiväl grigorianižen kalendarin mödhe.
Ekologijan voz' Venämas, Tedon voz' Vaugedvenämas, Islamižen ühtmuden voz' Azerbaidžanas.
Kolnuded
Kategorii:21. voz'sada
Viluhein
Viluhein (Caltha) om äivoččiden heinäsižiden kazmusiden heim, mülüb Vesnuhheinižed-sugukundha. Lugetas kümne vai sen enamba erikoid (nell'kümnehesai) heimos, sikš miše mülütadas erasid erikoid eriližihe heimoihe, sil-žo aigal koumen levitadud erikon toižetumižmahtuz om luja.
Leviganduz
Heimon erikod oma levitadud Pohjoižen mapoliškon (Pohjoižamerik, Evrop, Sibir'), Andiden, Avstralijan i Uden Zelandijan venos vös, erased erikod elädas Arktikas. Viluheinäd kazdas sokhil tahondoil, luhtoil, jogiden i vezištoiden nepsoidme randoidme, om erikoid veden pindal.
Ümbrikirjutand
Jurišt kogoneb lühüdoiš koveritomiš jurišpäi. Seikh sarakoičese. Kazmuz oleleb 15..80 sm kortte. Ünäižed siledad lehtesed čereduišoiš.
Änikod oma kaks'suguižed, pakuižen vai vauktan mujun. Pölükad i petkloižed oma äiluguižed, išttas spiraližešti ühtel lapakol änikalusel. Üks'jäine änik vai niiden pen' lugumär ühtel kazmusel. Plod kogoneb lehtesenvuiččiš paloišpäi (2—5—12), ned avaitas pidust' südäipärmged.
Kävutand
Ištutadas erasid erikoid saduiš dekorativižeks kazmuseks, viluhein ei küzu äjad. Om sätud sadformid landšaftan dizainan täht.
Homaičendad
Kategorii:Vesnuhheinižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Sokazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused
Eizenštein Sergei
Sergei Eizenštein (Сергей Михайлович Эйзенштейн, Sergejs Eizenšteins; sünd. 10. (22.) viluku 1898, Rig, Lifländijan gubernii, Venäman imperii — kol. 11. uhoku 1948, Moskv, Venäman NFST, NSTÜ) oli nevondkundaline fil'miden režissör, scenarist, kinon teoretik, pedagog.
Tegi kar'jerad socialistižen realizman žanras vll 1924−1945. Venäman NFST:n čomamahtoiden arvostadud šingotai (1935). Kahten ezmäižen märan Stalinan nimed premijan laureat (1941, 1946). VGIK:an professor. Sai čomamahtontedon doktoran arvod vl 1939.
Biografii
Vl 1934 Sergei nai, oti Pera Ataševa-režissörad i scenaristad akaks (todesine nimi oli Perl Moisejevna Fogel'man, 1900−1965). Ak vaumiči režissöran sädusiden kuz'tomašt kogodust i kaiči hänen arhivad.
Homaičendad
Kategorii:NSTÜ:n režissörad Kategorii:Režissörad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Righa
Bodaibo (lidn)
Bodaibo (Бодайбо́, Бодойбо) om Venäman lidn da lidnankund Irkutskan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Bodaibon rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha vspäi 2010.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1864 samha kuldad kuti Bodaibon rezidencii (Бодайбинская резиденция) — jüguiden varažom. Nimitihe Bodaibo-jogen mödhe (vai ven. Бодайбинка, 98 km pitte, lankteb Vitimha). Bodaibon alangišt oli kuldan samižen päsijaks avoinuden mahtusel. Žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke vl 1903, mülüi Jakutskan gubernijha. Vll 1864−1967 kaidraižuine raudte oli olmas pohjoižpäivnouzmha, kuldan samižen žiloidennoks, avtote om saudud sen sijas.
Bodaibo šingotase Mamakanan GES:al, kuldan sezonižen samižen edheotandoil, jogiportal i sömtegimištol (lihan i leibän edheotandad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vitim-jogen oiktal randal (Витим, Lenan oigedpol'ne bassein), 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Irkutskhasai om 883 km suvipäivlaskmha orhal vai 1435 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Lensk 321 km pohjoižhe orhal i Severobaikal'sk 386 km suvipäivnouzmha orhal vai 627 km avtol. Lähembaine raudtestancii om BAM:an Taksimo suvhe, ühtenzoittas avtotel 240 km pitte, avtotesild Vitiman kal't om sauvomas vodele 2025. Voib sadas Irkutskhasai regionaližen lendimportan kal't (ODO / БДБ, ühesa reisad nedališ).
Klimat om terav kontinentaline. Tal'v om vilu, lämuz voib sadas +35 Cel'sijan gradushasai kaiken kezan aigan. Voden keskmäine lämuz om −5,1 C°, heinkun +17,9 C°, vilukun — −29,9 C°. Ekstremumad oma −55,1 C° i +39,6 C°. Paneb sadegid 465 mm vodes, enamba kezakus-elokus (67..84 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 15 340 ristitud, lidnankundan — 15 358 ristitud. Kaik 13 104 ristitud elihe lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 18 226 eläjad vl 1959 i 21 700 eläjad vl 1992. Ristitišt poleneb kacmata kuldan samižen ližadushe.
Ortodoksižen hristanuskondan puine Raštvoiden jumalanpert' om letud vl 1876.
Bodaibon kaivuztehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad *
Abai (znamoičendad)
Abai voib znamoita:
Pirahan
Pirahan (Pirahã [piɾaˈhã] vai Pirarrã) voib znamoita:
Gornäk (Altajan rand)
Gornäk (Горняк) om Venäman lidn da lidnankund Altajan randan suves. Se om Lokotin rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Zolotuhan kaivuz om avaitud vspäi 1751. Vl 1942 panihe Gornäk-žilon alust otmaha kaivut kävutamižhe nügüdläižikš, ümbriradoihe äimetallišt kivendod. Vl 1946 kätihe Gornäkad lidnanvuiččeks žiloks, vl 1954 — rajonkeskuseks. Žilo sai lidnan statusad vl 1969.
Gornäk-lidn šingotihe Altajan kaivuzkombinatal (küllästamižfabrikal) vhesai 1998, sadihe nenid metalloid: vas'k, cink, tin, hahktin, alüminii, kuld i hobed. Ližatoi tehmine roimahti kombinatad, i sen alusel avaitihe katilmašiništon mehaništ tegint. Mouckiventegim, leibtegim i omblendfabrik ratas lidnas mugažo.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Zolotuh-jogen randal (Золотуха, Alein hura ližajogi, Obin bassein), 270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kazahstanan röunhasai (Päivnouzmaiž-Kazahstanan agj) om 5 km suvipäivlaskmha avtotedme, Barnaulhasai — 300 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 360 km kaikil teil. Lähembaižed lidnad oma Zmeinogorsk 53 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 65 km avtol, Šemonaih (Kazahstan) 51 km suvipäivnouzmha orhal vai 86 km raudtedme i Rubcovsk 62 km lodeheze orhal vai 78 km trassadme.
Gornäk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Altajan randan lidnad *
Palačjaugaižed
Palačjaugaižed (Arthropoda) oma meren i kuivman živatoiden tip.
Etimologii
Latinankel'ne nimi libui grekan kelen sanoišpäi: ἄρθρον artron «niveleh» i πούς-sanan genitiv ποδός podos «jaug».
Leviganduz
Živatoiden ümbrikirjutadud erikoiden keskes kaikiš paksumbad oma palačjaugaižed (enamba 1,3 mln erikoid, 78 %). Palačjaugaižiden erikoiden todesine lugu voib sadas 10..30 millionhasai.
Tipan ezmäižed živatad sünduiba edel kembrijad läz 550 mln vozid tagaz vai kembrijan aigan, läksiba kuivmale. Ezimeletadud ühthine ezitat sötlihe vezišton pohjan sadegil. Palačjaugaižiden erikod elänzoittas läz kaikid ümbrištoid i valatoittas niid: valdmeri, reskveded, kuivma, makarad igähižen lumen jonohosai, letas atmosferas kilometrhasai kortte.
Ümbrikirjutand
Palačjaugaižiden hibj om segmentiruidud, kogoneb tagmoišpäi. Hibj om kattud täuzin hitinanmülüjal kutikulal, siš om vahvembid keskustoid (skleritoid) i notkid membranoid. Kazdas verendan aigan vaiše. Rakanvuiččiden skelet mülütab äi kal'cijan karbonatad (CaCO3). Kaik vai erased lopused oma palakahad, niil om likundan, hengindan, kaičendan i tabadandan funkcijoid. Sömänsulatuzsistem om differenciruidud, söte henotase südäikohtas.
Elädas üks'päin tobjimalaz. Erased gavedid ozutadas socialižusen korktad tazopindad.
Znamoičend
Palačjaugaižed oma sötkeks živatoiden toižiden erikoiden täht, ühtnedas mahusensädandha i organižiden substancijoiden londuseližhe pörundha, pölüstoittas kazmusid, mugažo levitadas tartläžundoid i todas pahut maižanduzkul'turoile.
Ristitud ottas rakoid sötkeks. Mezjäižed i šuukun Bombyx mori-lipkaine oma ičevuiččikš maižanduzživatoikš.
Učulm
thumbnail|250px|Limend-učulm [[Kotlasas (Venäma).]] Učulm (vai abai) om pen' laht (londuseline vai ratud ), jogen vai järven pala läz randad hillänke joksmusenke. Učulmod oma kaitud jälikumižespäi.
Kävutase kut astijiden seižundtaho (tal'ven aigan), sen paloin, astijiden kohendusen täht.
Meliorativnijan küläkund
thumb|right|250px|Küläkundan sijaduz. Meliorativnijan küläkund (Мелиоративное сельское поселение) — municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundan Änižröunan (Änižrandan) rajonas. Küläkundan üks'jäine elädpunkt da administrativine keskuz om Meliorativnii-žilo.
Pämez' om Jelena Anisimova vn 2013 sügüz'kuspäi, radab kahtenden strokun jäl'geten. Edeline küläkundan pämez' oli Viktor Nosevič (2009−2013).
Geografijan andmused
Küläkund sijadase rajonan lodehes, röunatab Petroskoinke suvipäivnouzmas i Präžan rahvahaližen rajonanke päivlaskmas.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe küläkundan eläjiden lugu oli 2 475 ristitud. Vl 2018 sen ristitišt oli 2 264 eläjad.
Irdkosketused
Kategorii:Änižröunan rajon
Kapitolovo (stancii)
thumb|right|250px|Elektrojonuz [[Sosnovohosai Kapitolovo-stancijal]] Kapitolovo (Капитолово) om Oktäbrin raudten Priozerskan čuradusen stancii. Radab vspäi 1957, elektrificiruihe vl 1958.
Stancii sijadase Leningradan agjan Vsevoložskan rajonas, 18 kilometras Piterin keskusespäi. Ühtes kilometras päivlaskmha stancijaspäi om Kapitolovo-külä, se andoi-ki stancijale mugošt nimitust.
Kuz' ted om saudud stancijal. Se om sätud lähižen himižen tegimen (radiacine himii, raketpoltuz, naprihe saupta vl 2011) jüguiden täht päpaloin, jügujonused ottas nell' ted. Toižes polespäi stancijan ted ühtenzoittas Leningradan agjan kahtenke vägevutte Pohjoiženke LEK:anke.
Kirillovan rajon
Administrativine keskuz om Kirillov-lidn (rajonan ristitišton pol').
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Čerepovecan ümbrikos.
Geografijan andmused
Kirillovan rajon om Vologdan agjan lodehline taho. Pind — 5 400 km². Sen piduz pohjoižespäi suvhe — 143 km, päivlaskmaspäi päivnouzmha — 56 km.
Röunatab:
Kaikiš surembad vezištod oma Vaugedjärv, Vože-järv da Šeksnan vezivaradim, kaik ned mülüdas rajonha vaiše paloin. Mec otab kaks' koumandest rajonan territorijad.
Vs 2015 kezakun 26. päiväspäi rajonan territorii alajagase 6 küläkundha da 1 lidnkundha (Kirillov-lidn).
Tobmuz
Vspäi 2008 Sergei Usov om rajonan pämez'. Hän-žo om rajonan parlamentan — Ezitajiden Suiman — ezimez' (19 ezitajad).
Sil-žo vodelpäi Vladimir Šačin om rajonan administracijan pämez' (22 pämest).
Vspäi 2012 Kundaline Nevondkund (Общественный Совет) radab rajonas (14 ühtnijad).
Eläjad
Kaik om 478 eländpunktad rajonas.
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma turizm, mecan ümbriradmine da sömtegimišt.
Leib
thumb|right|250px|Leibplotun pallišk Leib om sömižprodukt, kudambad tehtas tahthan paštandan, purul ümbriradmižen vai räkištandan mahtusel.
Ümbrikirjutand
Leib om mugoi produkt, kudamban tahtaz mülütab jauhod i vet minimaližikš, oleleb rohlenzoittud sepil. Venämas lugetas leibäks leibtegesid enamba mi 500 grammad vedusenke i 19 % nepsudenke da sen enamba (GOST 32677-2014).
Ližatas eriližmagutesud leibän erasihe-se toižendoihe: kuminan jüväd, pähkmed, kuivatud vinmarj, künz'lauk, kurag, unikon i kunžutan semned. Ottas semnid čomitamha-ki leibäd.
Kävutand
Voib söda leibäd eriži, no kävutadas kut ližaduz sömižes paksumb, sen aigan leibän supal om sömkalun sijas. Ližoidenke — voileib i sendvič. Voib lämbitada vai räkištada vähäižin leibäd edel söndad.
Järgeližen leibän sönd om kel'tud ristituile genetiženke celiakii-läžundanke elon hätkte glütenan olendan tagut. Heiden täht pästtas leibäd glütenata.
Homaičendad
Kategorii:Tavarod nižuspäi
Tunis
Tunis, täuz' oficialine nimi — Tunisan Tazovaldkund (الجمهورية التونسية Al' Džumhurijja at-Tunisijja), om valdkund Pohjoižafrikas Keskmeren suvirandpolel. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Tunis-lidn.
Istorii
Vl 1956 keväz'kun 6. päiväl Tunis tedištoiti ripmatomut Francijaspäi.
Jäl'gmäine kudenz' lugul Konstitucii om väges vspäi 2014.
Geografijan andmused
thumb|left|200px|Tunisan topografine kart Tunis om mavaldkundröunoiš Alžiranke päivlaskmas (röunan piduz — 965 km) da Livijanke suvipäivnouzmas (459 km). Ühthine röunoiden piduz om 1424 km. Mererandan piduz om 1148 km.
Tunisan pind om 163 610 km², niiden keskes saum vezid om 5%. Kaikiš korktemb čokkoim om Šambi-mägi, 1544 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Šott el' Gars, −17 m valdmeren pindan al.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, raudkivend, fosforitad.
Tobmuz
thumb|right|250px|Parlamentan ištundoiden sija [[Tunis (lidn)|Tunisan lodehližes Bardo-ezilidnas, kunigahan pert'kulu ende]] Ohjandusen form om unitarine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (رئيس الجمهورية التونسية Rajijs al'-Džumhurijat al'-Tunisija), hän-žo armijan päkäsknik. Kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks, ühten kahtenden strokun voimuz om olmas.
Palament om üks'kodine Rahvahan Ezitajiden Suim (مجلس نواب الشعب‎ Madžlis Nuvvāb aš-Šab). Kaik rahvaz valičeb sen 217 ühtnijad videks vodeks. Edel 2011. vot parlament oli kaks'kodine.
Prezidentan valičendad oliba vn 2019 15. sügüz'kud i 13. redukud. Kajis Sajid om valitud 72,71% rezul'tatanke kahtendes turas da radab prezidentan vs 2019 redukun 23. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden jargvaličendad (2. kucund) oliba tehtud vn 2019 6. päiväl redukud. Hišam Mašiši radoi edeližen päministran (01.09.2020 — 25.07.2021). Naila Buden Romdan om pandud päministran radsijale vn 2021 29. päiväl sügüz'kud ohjastusen formiruindan täht, hän om ezmäine naine valdkundas sil radnikusel.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Tunisan administrativiž-territorialine jagand.
Bapshaižed
thumb|right|250px|Bapshaine Bapshaižed (mugažo amptäižed, koukjaižed paginoiš, üks'lugu Vespa) om gavediden grupp Nahkutsuugaižed-heimkundan Apocrita-alaheimkundaspäi, tarkoiktata tedomärhapanendata. Se parafiletine grupp om kaik Apocrita-alaheimkundan kokijad gavedid päiči mezjäižiš i murahaižiš.
Tunis
Administrativiž-territorialine jagand
Tunisas om 24 agjad (vilajet:ad). Agjad alajagasoiš 264 ümbrikoks (delegacijaks).
Eläjad
Tunisas elädas tunisalaižed, heišpäi 98..99% oma arabialaižed-islamanuskojad. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 10 982 754 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Bapshaižed
Ekologine klassifikacii
Üks'jäižed bapshaižed elädas eriži i pezata paksus. Heiden kaik täuz'kaznuded eričud (ižačud i emäčud) voidas äikerdoitas. Niiden erineden, kundaližed bapshaižed elädas kanzoil severdan-se tuhid eričuidenke erasti i saudas varmdoid pezoid. Äikerdoičendan voind om ižačuil i pezan päemäčul vaiše, kanzan toine pala kogoneb plodutomiš rademäčuišpäi.
Tunis
Eläjad
Toižed sured lidnad (enamba 150 tuh. ristituid vl 2004): Sfaks i Sus.
Ižanduz
Tunisan päeksport (2012) om kivivoi, elektromašiništ da vas'kne vanuim, sobad; toine eksport — fosfatad, puvoi.
Bapshaižed
Erazvuiččend
Bapshaižiden erikod oma erazvuiččed lujas suruden mödhe. Keskuzamerikan Dicopomorpha echmepterygis-erik 0,139 mm surtte om kaikiš penemb tetab gaved'. Kaikiš suremb kundaline Vespa mandarinia-bapshaine eläb Azijan suves i päivnouzmas, sen alaerikoiden hibj om järgeližen bapshaižen pojav i voib sadas vit santimetrad pidusel. Bapshaižed-raccastajad Rhyssinae-alasugukundspäi sadas 200 millimetrhasai surtte.
Söte
Täuz'kaznuded üks'jäižed bapshaižed sötlesoiš nektaral, erased lanktenuzil fruktoil mugažo. Nored üks'jäižed i äjad kundaližed bapshaižed södas toižid gavedid (erasti kolnuzid vaiše) i hämähoukuid.
Mülükund
Mülütadas bapshaižihe nenid sugukundoid:
Homaičendad
Kategorii:Nahkutsuugaižed Kategorii:Parafiletižed gruppad Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid
Verhovažje
Verhovažje (Верхова́жье) om Venäman žilo da küläkund Vologdan agjan pohjoižes. Se om Verhovažjen rajonan administrativine keskuz da kaikiš suremb eländpunkt.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Verhovažjen Pagastaks vl 1471. Žilo om nimitadud sijadusen mödhe Vag-jogen (Вага) üläjoksmuses. Jogen nimituz korreliruib vepsän vago-sananke («jogen vago», kaidon alangišton randad oma korktad) i suomen vaka, vakava-vaihidenke «seižui», «varmed», «tün'», se kuviteleb laivjogen joksmusen tabad pit'kas keskustas.
Šingotihe «Moskv — Arhangel'sk»-počttraktanno, oiged vezite Arhangel'skhasai zavodihe siš. Mainitase posadaks vspäi 1678, mülüi Vagan makundha, vspäi 1780 — Vel'skan makundha. Aleksejevskai-jarmank oleskeli žilos 19. voz'sadan keskes i oli makundan kaikiš znamasižemb. Vag-jogi vedi sur'vezidennoks kaikuččel kevädel edel padoseinän vaumičendad. Posadan tobj pala paloi lophu vn 1879 elokun lopus, i se azj poleni žilon torguindznamoičendad. Vspäi 2001 jarmank om udessündutadud.
Rajonkeskuz vs 1929 heinkun 15. päiväspäi. Verhovažjen küläkund om olmas vspäi 2006.
Verhovažje šingotase valdkundaližil holitišil, mecan pilindal, pelletoiden tegimel i maidon edheotandal. Kaik olnuded 20. voz'sadal augotišes tehmižedheotandad (virifabrik, bumagfabrik, purumellic, mecpilindad i nahktegim) tuliba sauptandale transportrajadusiden tagut — raudtestancii sijazihe Vel'skas.
Geografijan andmused
Žilo sijadase rajonan lodehes, Vag-jogen hural randal tobjimalaz, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avtotesild ühtenzoitab jogen randoid žilos vspäi 1982. Matkad Arhangel'skan agjahasai om 10 km pohjoižhe, agjan Vologd-pälidnhasai om 208 kilometrad suvipäivlaskmha orhal vai 223 km «Moskv — Arhangel'sk»-avtotedme (M8-trass). Trass mäneb koumes kilometras lodeheze žilospäi i ühtenzoitase senke sarakol. Lähembaine lidn om Vel'sk (Arhangel'skan agj, raudtestancii) 36 km pohjoižhe orhal vai 42 km sil-žo avtotel.
Klimat om ven kontinentaline. Heinkun lämuz om +18 C°, vilukun — −12 C°, voden keskmäine lämuz om +2,2 C°.
Läm' Oja-žilo (Тёплый Ручей) i koume küläd mülüdas küläkundha Verhovažjen ližaks. Küläkundan pind om 91,23 km².
Eläjad
Vl 1959 žilon ristitišt oli 2 417 eläjad. Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 5 206 ristitud (kaikiš suremb ristitišt), vl 2010 — 5 025 ristitud. Küläkundan ristitišt oli 5 567 eläjad vl 2010, rajonan ristitišton kaks' videndest.
Ortodoksižen hristanuskondan Jumalanmaman Emäganpäivän päjumalanpert' (1785) i ph. Maksim Tot'malaižen časoun' (2010−2014) oma avaitud žilos.
Nened büdžetižed aluzkundad oma Verhovažjes: kul'turkeskuz (vspäi 1984), rajonan istorine muzei (vspäi 1988), keskškol i čomamahtoiden lapsidenškol.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks rajonadme, om reisid Vel'sk- i Vologd-lidnoihe, uz' avtobusstancii radab vspäi 2003. Lendimport radoi žilos 1970−1980-nzil vozil, lopi radod «Moskv — Arhangel'sk»-manten töhöpästandanke vl 1986.
Irdkosketused
Kategorii:Vologdan agjan žilod Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Alöhina Marija
Marija Vladimirovna Alöhina (Мария Владимировна Алёхина) vai Maša (ven. Маша; sünd. 6. kezaku 1988, Moskv, Nevondkundaline Ühtištuz) om venämalaine pankmuzikant, «Pussy Riot»-muzikkollektivan enzne solist.
Vn 2012 21. päiväl uhokud muzikgruppan ühtnijad tegiba akcijad Moskvan Hristos-Sündun päjumalanpertiš — pankloičend pühäpertin keskuzpalas. Sen-žo voden elokun 18. päiväl, Marija i kaks' tošt «Pussy Riot»-muzikgruppan solistad, Ekaterina Samucevič da Nadežda Tolokonnikova, oliba türmatud (sittud) kahteks vodeks ičeze huliganižes tegos. Vn 2013 tal'vkun 23. päiväl Alöhina i Tolokonnikova oma pästtud arestan alpäi.
Homaičendad
Kategorii:Pussy Riot Kategorii:Venäman pajatajad Kategorii:Pajatajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1988
Baskalaižed
Baskalaižed (euskaldunak; nece sana znamoičeb «ristitud, kudambad pagištas baskan kelel») om üks'jäine evropine rahvaz, kudamb pagižeb izoliruidud kelel.
Augotižlibund da lugumär
Baskalaižiden tarkoiktad jüred oma tundmatomad völ, no se om üks' kaikiš amuižembiš rahvahišpäi Evropas, sikš miše heiden kel' ei mülü indoevropižhe kundha; erased tedomehed tahtoidas sidoda baskan kel't toižidenke, no völ satuseta.
Vl 2008 baskalaižiden lugu oli 2 359 400 ristitud Ispanijas i 230 200 ristitud Francijas. Mugažo läz 15 mln ristituid oma baskan jüridenke mail'man erazvuiččiš maiš. Ispanijan da Francijan baskalaižiden keskes vaiše koumandez mahtab pagišta baskan kelel.
Rahvahan nimituz
Ispanijan vasco-sana («baskalaine») tuli latinan kelespäi, kus nece sana om Vasco (äilugu Vascones). Nece om amuižen rahvahan nimituz, se rahvaz eläb Ispanijan Baskan Mas amuižes aigaspäi.
Ičeze kelel baskalaižiden nimituz om euskaldunak («ristitud, kudambad tetas baskan kel't»); necen sanan antonim om erdaldun, se znamoičeb «ristit, kudamb ei teda baskan kel't». Kävutadas Euskaldun-sanad värin paksus: ozutesikš, sanundad Euskaldun horrek ez daki euskaraz («Nece baskalaine ei teda baskan kel't») vai Euskaldun hori erdalduna da («Nece baskalaine pagižeb toižel kelel») oma ani värad, sikš euskaldun sana znamoičeb ristitud, kudamb tedab baskan kel't. Sen polhe sanui tetab baskine Koldo Mičelena-kelentedomez' (Koldo Mitxelena).
Kävutadas euskaldun-sanad nimitamha jogahišt mahtajad pagišta baskan kelel.
Baskan kelen paginad oma euskalkiak. Eläjad Baskan Mal ristitud oma euskal herritar vai euskotar, ottas kävutamižhe toist vajeht harvemba nügüd'aigan.
Homaičendad
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe Kategorii:Ispanijan rahvahad Kategorii:Francijan rahvahad
NGC 905
thumb|right|250px|NGC 0905 NGC 905 (vai NPM1G -08.0091; PGC 9038) om linzanvuitte galaktik aktiviženke südäitukunke Kitan tähthištos. Amerikaine Frenk Livenvort-astronom avaiži objektad vl 1886.
Matkad galaktikaspäi Maidtehesai om 644 mln vauktuzvozid. Galaktikan diametr om 85 tuhad vauktuzvozid. Nägui Maspäi tähtazmär om 15,1.
Kategorii:Galaktikad Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe Kategorii:Kitan tähthišt
Titanik (fil'm, 1997)
«Titanik» (Titanic [taɪˈtænɪk]) om Džeims Kemeron-režissöran vn 1997 amerikaine fil'm-katastrof i romantine dram.
Säduz oli kaikiš kassižembaks fil'maks kinematografan istorijas 12 vot vhesai 2009, konz Avatar-fil'm ezišti sidä.
Natal'ja
Natal'ja (vepsän kelel — Natoi, Natku, Tal'a) om naižiden nimi. Se om hristianiženke augotižlibundanke i tuleb latinan Natalis Domini-sanoišpäi «om sündnu Raštvoiden aigan», natalis — «kodikaz».
Nimen variantad toižil kelil
Kategorii:Naižiden nimed Kategorii:Latinan augotižlibundan nimed
Ristte
thumb|right|250px|Ristte tal'vel. Ristte om teiden (irdoiden) vai likundjonoiden läbituz ühtel tazopindal.
Ristted oleldas tazoznamoičendanke i alištadud znamoičendanke, reguliruidud (lüksoforoidenke) vai reguläcijatomad (vaiše teznamoidenke).
Klassine ristte om nellän ten ühtenzoituz. Koumeteižed ristted oleldas T- i Y-formal, severz'-se niid om olmas terenghal. Vižteižed ristted oma harvad. Päličmänendtahondad i stop-jonod oma kaikuččel klassižel risttel. Piidab poleta likkuimen pigust edel tulendad risttele.
Homaičendad
Kategorii:Ted Kategorii:Tesauvused Kategorii:Telikundan organizacii Kategorii:Rist
2018
2018 (kaks' tuhad kahesatoštkümnenz') voz' — järgeline voz', kudamb augotihe ezmärgel grigorianižen kalendarin mödhe.
Rahvahidenkeskeine Korallrifiden voz'. Ičetahtnikan voz' Venämas, Penen kodiman voz' Vaugedvenämas, Azerbaidžanan Demokratižen Tazovaldkundan (1918−1920) voz' Azerbaidžanas.
Kolnuded
Kategorii:21. voz'sada
Zalaegerseg
Zalaegerseg (Zalaegerszeg [ˈzɒlɒɛɡɛrsɛɡ], Egersee) om lidn Mad'jaranman päivlaskmas. Se om Zal-agjan pälidn.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1247 kuti Egerskug (Egurscug). Vozil 1266−1848 Vespreman arhijerejad oliba lidnan pämehikš. Lidnuz om saudud voden 1526 jäl'ghe i se ei olend anastadud turkoil 1570-nzil vozil i vl 1616. Oli andnus turkoile vaiše vl 1664, no avstrižed sodaväged päzutiba kaik Mad'jaranmad 17. voz'sadan lopus.
Vl 1890 raudte tuli lidnha, i se abuti Zalaegersegale jäda ümbrišton keskuseks. Toižen mail'man sodan jäl'ghe šingotihe teravas, mülüti äi žiloid, saudihe tekstil'fabrikad i kivivoinümbriradajad edheotandad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Zalanjogen randoil (lankteb Balaton-järvhe, Dunain bassein), 166 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Budapešthasai om 200 km pohjoižpäivnouzmha, Avstrijan i Slovenijan valdkundröunoihesai om 40 km päivlaskmha.
Eläjad
Vn 2011 Mad'jaranman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 59 499 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 62 214 eläjad vl 1990. Rahvahad (2011): mad'jaralaižed — 95,9%, čiganalaižed — 1,6%, saksalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 1,5%.
Irdkosketused
Kategorii:Mad'jaranman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Poznan'
thumb|left|250px|Lidnan avtoteiden kart Poznan'  (Poznań [ˈpɔznaɲ], Posen; jidiš: פּױזן, vepsän kirjamil Poizn) om lidn Pol'šanman päivlaskmas. Se om videnz' surtte lidn valdkundas, Suren Pol'šanman sodaveikundan pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 10. voz'sadal. Se sai lidnan oiktusid vl 1253. Raudmetallurgijan tegim (rel'soiden pästand) radoi enččes.
Poznan' šingotase «Volkswagen»-koncernan avtotegimel, tatanmaižen «Solaris Bus & Coach»-kompanijan tegimel (avtobusad, tramvaid), sömtegimišton edheotandoil (olud), meblin tehmižel, torguindal da turizmal. Valdkundan kahtenz' znamoičendal raudtesol'm, järed logistine keskuz.
Geografijan andmused
Poznan' sijadase Vart-jogen randoil, 50..150 m korktusil valdmeren pindal päl.
Vspäi 2011 Poznan' jagase 42 osedle:ks (pol'š. osiedle) — territorialižeks lidnrajonaks.
Eläjad
Poznan' om znamasine opendusen keskuz, kaik om läz 130 tuhad üläopenikoid lidnas. Universitet Adam Mickevičan nimed Poznaniš (37 tuh. üläopenikoid vl 2020, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) radab lidnas vspäi 1955, sen ühtenzoittud paloiden alusenpanendan voz' om 1919, koumanz' surtte Pol'šanmas.
Irdkosketused
Kategorii:Pol'šanman lidnad‎ Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Gvinei
Gvinei, täuz' oficialine nimituz — Gvinejan Tazovaldkund (République de Guinée), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, läz Atlantižen valdmeren randištod. Sen pälidn, kaikiš suremb lidn da port om Konakri.
Istorii
Vn 1958 2. päiväl redukud Gvinei tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Vn 2008 23. päiväl tal'vkud sodakukerduz oli valdkundas. Vn 2021 5. päiväl sügüz'kud sodakukerduz tegihe Gvinejas i mäni satusekahas, valitud tobmuz om pandud arestan alle.
Jäl'gmaine Konstitucii om hüvästadud parlamental vn 2010 7. päiväl semendkud.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Gvinejan topografine kart Gvinei om mavaldkundröunoiš Senegalanke pohjoižes (röunan piduz — 363 km), Malinke pohjoižes da pohjoižpäivnouzmas (1062 km), Kot d'Ivuaranke päivnouzmas (816 km), Liberijanke suves (590 km), Sjerra Leonenke suvipäivlaskmas (794 km), Gvinei-Bisaunke lodehes (421 km). Ühthine röunoiden piduz — 4046 km. Valdmererandanpird om 320 km.
Mererandaline tazangišt vajehtab kukhiže da mägihe valdkundan südäimehe (Futa Džallon-plato). Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Nimb-mägi, 1752 m valdmeren pindan päl.
Znamasine jogi om Niger sen ližajogidenke. Langenijad merhe toižed joged oma sättujad laivištole severz' kümnid kilometroid ülüižele.
Klimat om subekvatorialine. Vodes om kaht sezonad sel'ktoiden aigröunoidenke. Vihmoiden sezonan aigan (kezaku-kül'mku) paneb sadegid 4300 mm mererandpolel. Suvipäivnouzmas om savannoid. Kuiv sezon vedase tal'vkuspäi semendkuhusai, sen aigan kuiv harmatan-tullei puhub Saharaspäi, lämuz järgeližiš +24..+27 Cel'sijan gradusaspäi ližadab +38 räkän gradusahasai. Vl 1993 mecad ottihe territorijan läz koumed videndest.
Londuseližed pävarad oma boksitad (mail'man varan läz pol't), raudkivend, kuld, diamantad, gidroenergii; toižed oma cirkon, rutil, monacit, uran.
Politine sistem
Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Président de la République de Guinée). Hän paneb ohjastusen 28 ministrid radnikusile, sidä kesken päministrad (franc. Premier ministre), mugažo agjoiden pämehid. Konstitucijan mödhe, kaik rahvaz valičeb prezidentad videks vodeks.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (Assemblée nationale), kaik rahvaz valičeb sen 114 ühtnijoid videks vodeks.
Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 redukun 11. päiväl. Al'fa Konde om nügüdläižen prezidentan vs 2010 tal'vkun 21. päiväspäi, vl 2015 sai 57,85% (2010 — 52,52% kahtendes turas, ezmäižed valičendad tobmuden telustandata). Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 28. päiväl sügüz'kud, jäl'ghižed oma pidestunuded i lindäs vn 2020 16. päiväl uhokud. Ibragima Kassori Fofana radab päministran vs 2018 semendkun 24. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Gvinejan administrativiž-territorialine jagand.
Valdkund jagase 7 agjaks da 1 pälidnaks (agjaha tazostadud). Agjad alajagasoiš 33 prefekturaks. Kaik valdkundas om 38 lidnkundad (communes urbaines) da 303 küläkundad (communautés rurales, sous-préfectures).
Eläjad
Gvinejas elädas gvinejalaižed. Kaik om 24 igähišt rahvahad. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 11 474 383 eläjad.
Gvinejan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2005, surembaspäi penembha): Nzerekore, Kindia, Boke, Kankan, Kisidugu.
Ižanduz
Vl 2012 Gvinejan päeksport oli alüminiikivend (61%), ratud korund (rubinad, sapfirad i tž.) (11%), kuld (6%); toine eksport — kofe (4%), kala (4%), kivivoi (3%), diamantad (2%).
Somero
Somero (mugažo suomen i ročin kelil, suomen virkand: [ˈsomero]) om Suomenman lidn da lidnankund Suvipäivlaskmaine Suomenma-agjas.
Istorii
Eländpunkt om tetab 14. voz'sadaspäi kuti torguindan sija. Municipalitetan aluz om pandud vl 1867. Ühtištuihe Somerniemi-kundanke vl 1977. Somero-kund sai lidnan statusad vl 1993.
Somero šingotase metallan ümbriradmižel (teraztöd), saguden tehmižel i turizmal.
Geografijan andmused
Vl 2020 lidnan ühthine pind — 697,68 km², sidä kesken kuivma 667,83 km², vezi da sokaz tahond ottas 29,85 nellikkilometrad.
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 10 289 ristitud, vl 2010 — 9 330 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 653 eläjad (Somerniemi-kundata) vl 1950.
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 96,5%, ročin kel' — 0,5%, toižed keled — 3,0%.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipäivlaskmaine Suomenma
Niger (jogi)
thumb|right|250px|Nigeran bassein vezijagandoiden röunoikš Niger-jogi (Niger, Ọya, (le) fleuve Niger [(lə) flœv niʒɛʁ], Niger River [ˈnaɪdʒər ˈrɪvə]) om jogi Päivlaskmaižes Afrikas.
Ühthižed andmused
Kätas sijaližid nimitusid muite «(sur') jogi»: augotase kuti Džoliba, sid' Meio, Eghirreu, Izo, Kvorra (Kuarra, Kovara), Baki-n-ruu.
Ümbrikirjutand
thumb|left|250px|Niger-jogi läz [[Kulikoro-lidnad Mališ.]] Niger jokseb subekvatorialižedme vönedme, veden rajadused purutushe da letemaha oma znamasižed. Joginišk sijadase Gvinejan mägišton pautkil, 745 m valdmeren pindan päl, 240 km Atlantižes valdmerespäi. Niger om kos'kekaz jogi kaidanke alangištonke sen ülä- da alajoksmuses, avar da ven keskjoksmuses. Jogi sädab sokahad südäidel'tad keskjoksmusen zavodindas Malin keskuses, sen hijamad ühtenzoittas läz Timbuktu-lidnad. Niger lankteb Atlantižen valdmeren Gvinejan lahthe säden avarod del'tad 24 tuh. km² pindanke. Kaikiš suremb om Kaidži-vezivaradim järedanke GES:anke (15 km³, 760 MVt, vspäi 1968) Nigerijan päivlaskmas.
Niger-jogi jokseb läbi vides valdkundas (mödvedhe): Gvinei (joginišk suvipäivnouzmas), Mali, Niger, Benin (valdkundröunaks), Nigerii (suhišt).
Kävutand
Jogi tob 67 mln tonnoid nimad vodes, se om tarbhaine maižandusen täht.
Sured lidnad Nigeran randoil (mödvedhe): Bamako (Malin pälidn), Niamei (Nigeran pälidn), Onič (Nigerii).
Homaičendad
Kategorii:Beninan joged Kategorii:Gvinejan joged Kategorii:Malin joged Kategorii:Nigeran joged Kategorii:Nigerijan joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe Kategorii:Gvinejan laht
Tutajev
Tutajev (Тутаев) om Venäman lidn da lidnankund Jaroslavlin agjan keskuzpalan pohjoižpäivnouzmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Tutajevan rajonan administrativine keskuz, mülüb Venäman istorižiden eländpunktoiden nimikirjuteshe.
Istorii
Vl 1777 Borisoglebskai slabad kändihe Borisoglebsk-lidnaks, Romanov i Borisoglebsk saiba makundoiden lidnoiden statusad. Vl 1822 ühtenzoittihe lidnoid da anttihe Romanov-Borisoglebsk-nimed. Vs 1918 tal'vkun 9. päiväspäi lidn om olmas Tutajev-nimenke Rusttan armijan Il'ja Tutajev-rivičun (1896−1918) kanzannimen mödhe, hän pölištui Jaroslavlin vasthalibundan kačustelendan aigan. Nügüd'aigan lidnan hurapol'ne pala nimitaze Romanovan, oigedpol'ne — Borisoglebskan.
Tutajev šingotase dizel'likutimtegimel, pölvhankombinatal, sömtegimištol (sagud, kolbas, lihaproduktad) i turizmal.
Kerakapust
Kerakapust (Brassica oleracea var. capitata) om kaks'vozne heinäsine (nägub kahtendel vodel) kazmuz, Kapust-heimon Kapustižed- (Brassicaceae), vai Ristänikoižed-sugukundan (Cruciferae) Linmakapust-erikon maižanduztoižend.
Tutajev
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan (Gor'kijan vezivaradimen) molembil randoil, kukhikahas tahondas, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Voib sadas Volgan toižhe randha ehtatimel, lähembaine sild joges päliči om Jaroslavliš. Matkad lähembaižen Jaroslavl'-lidnan röunhasai om 25 km suvipäivnouzmha orhal, avtol vai Volgadme, keskushesai — 35 km. Toine järed lähine lidn om Ribinsk 45 km lodeheze avtotedme vai Volgan ülezjogen.
Kerakapust
Kazvatand
Formad: acuta (vihand), alba (vauged) i rubra (purpurine). Kazvatadas taimnil kaikid aigaližid sortuid i möhäižid sortuid tobjimalaz. Küzub äi vet da nepsut kazvatandan aigan. Obrättas satust valiten küpsid keroid enamba mi 1 kg vedutte. Vegetacine pord: aigaližed sortud — 70..130 päiväd, keskmäižed sortud — 125..175 päiväd, möhäižil sortuil 153..245 päivest. Piidab heitta jändusid hüvin i vajehtada pöudon sijad joga vodel polenemha kapustan travijoid. Kazvatadas kahtendel vodel semnihe näht, voib änikoita mahuseta eskai, ani keraspäi.
Tutajev
Geografijan andmused
Lidn om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Kerakapust
Kazvatand
Tarbhaine maižanduzkul'tur mail'madme. Voib kazvatada venos vönes, mugažo tropižes vös viluaigan vai mägiarvoimižiš. Mail'man satuz oli 71,2 mln tonnoid vl 2016, päkazvatajad oma Kitai (33,3 mln t), Indii (8,8), Venäma (3,6), Suvikorei (2,5) i toižed järedad mad.
Tutajev
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 41 005 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 45 tuhad eläjid vll 1996−2001 (45 700 rist. vl 1996). Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Eläbzdusen i Ristan Zdviženjan päjumalanpertid, dai seičeme jumalanpertid oma olmas lidnas.
Kerakapust
Kävutand
Südäimen veresad lehtesed oma dietine vaumiž sömprodukt, ned mülütadas C-vitaminad i mineraližid solid. Spravitadas südäikohtun kibuid päiči erasiš-se soliden läžundan statjoiš. Nat' i kapustlučud mändas sötkeks kodiživatoile.
Tutajev
Eläjad
Tutajevan politehnine tehnikum i Ribinskan aviatehnižen universitetan filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Kerakapust
Kävutand
Kapustan ümbriradmine: hauttud kapust, muiged kapust, kapustkeitoz.
Tutajev
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jaroslavlin agjan lidnad *
Kerakapust
Homaičendad
Kategorii:Kapustižed Kategorii:Maižanduzkul'turad kirjamišton mödhe Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Maplodud Kategorii:Zell'kazmused
Hanti-Mansiisk
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan Kunguran penes aigkirjas Sibiriš kuti Samar-ruhtinasen lidneihut vl 1582 — Ermakan toran sija Samar-ruhtinast vaste. 1630-nziš vozišpäi Samarovo-külä oli olmas. Vl 1935 külä i olnu sauvomas ümbrikon Ostäko-Vogul'sk-pälidn ühtištuiba. Vl 1950 eländpunkt sai lidnan statusad.
Hanti-Mansiisk šingotase sömtegimištol (leibtegesed, kalan ümbriradmine, lihaproduktad), kivivoin da gazan tedištelendan edheotandoil da regionan kompanijoiden päfateroil, torguindan da toižen holituzsferan verkoil. Jugran informacižiden tehnologijoiden tedoinstitut radab lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Päivlaskmaižen Sibirin tazangištol, taigan londuseližes zonas, 50 m korktusel valdmeren pindan päl, Irtiš-jogen oiktal randal. Keskuz sijadase 20 kilometras Irtišan lanktendaspäi Obinjogehe. Matkad Moskvhasai om 1900 km päivlaskmha orhal vai 2600 km avtotedme, Tümenihesai om 472 km suvhe-suvipäivlaskmha orhal vai 673 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Neftejugansk 194 km päivnouzmha orhal vai 239 km avtotedme i Pit' Jah 209 km päivnouzmha orhal vai 259 km avtol.
Hanti-Mansiisk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Volhov (lidn)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1918 kuti Volhovstroi-žilo sauvomha Volhovan GES (saudihe vozil 1918−1926). Vl 1933 ühtištuihe sidä lähižen Zvank-radnikžilonke da raudtestancijanke da anttihe lidnan statusad. Vspäi 1940 lidn om olmas nügüdläiženke nimenke.
Hanti-Mansiisk
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 500 eläjad. Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe Hanti-Mansiiskan eläjiden lugu oli 80 151 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Volhov (lidn)
Istorii
Volhovan ižandusen päsarakod oma himine tegimišt, gidroenergetik da sömtegimišt, mugažo alüminijantegim da mebel'fabrik oma olmas.
Hanti-Mansiisk
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 69,9%, totarlaižed — 5,0%, hantilaižed — 3,7%, ukrainalaižed — 3,0%, tadžikalaižed — 1,9%, azerbaidžanlaižed — 1,9%, mansilaižed — 1,5%, kirgizlaižed — 1,3%, uzbekad — 1,1%, saksalaižed — 0,7%, baškiralaižed — 0,5%, toižed rahvahad — 5,3%, rahvahuden ozutandata — 4,2%.
Volhov (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas, Olhavanjogen molembil randoil, 33 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Piterihesai om 141 kilometrad päivlaskmha.
Hanti-Mansiisk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Sündun Eläbzdusen kafedraline päjumalanpert' (om saudud vll 2001−2004), nell' jumalanpertid i časoun', protestantizman «Toižetamine»-loičendpert' i islaman pühäpert' oma olmas lidnas.
Volhov (lidn)
Geografijan andmused
Volhov om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Volhov-1 sijadase jogen hural (päivlaskmaižel) randal, Volhov-2 — oiktal (päivnouzmaižel) randal.
Hanti-Mansiisk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad oma Hanti-Mansiiskan tehnologiž-pedagogine kolledž, Jugran valdkundaline universitet , Hanti-Mansiiskan valdkundaline medicinine akademii , Uralan valdkundaližen arhitekturiž-čomamahtoižen akademijan filial.
Transport
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Kezaaigan jogistancii radab. Avtotesild om olmas Irtiš-joges päliči, se om saudud vodele 2004. Lähembaine raudte mäneb 250 kilometras päivnouzmha (Pit' Jah), suvhe i lodeheze (Nägan').
Volhov (lidn)
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 47 182 ristitud (rajonan ristitišton pol'). Kaik 45 195 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb ristitišt oli 51 tuhad eläjid vl 1987 i vl 1998.
Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe): venälaižed — 93,4 %, ukrainalaižed — 1,0 %, armenijalaižed — 0,8 %, čiganalaižed — 0,8 %, azerbaidžanlaižed — 0,5 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 1,7 %, rahvahuden ozutandata — 1,3 %.
Erased igähižed rahvahad: karjalaižed — 20 rist. (0,04%), suomalaižed — 10 rist. (0,02%), estilaižed — 8 rist. (0,02%), vepsläižed — 7 rist. (0,01%).
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Ondrii Ezikuctud päjumalanpert' (puine, om letud vodele 2019), Mikoi-arhangelan jumalanpert' (kivine variant om saudud vl 1820, ližasaudud vl 1913, oli sauptud vll 1938−1994) i kaks' časounäd.
Volhovan politehnine tehnikum i äiprofil'ne tehnikum oma lidnan specialižen keskopendusen aluzkundoikš.
Edeline lidnan pämez' (Deputatoiden Nevondkundan ezimez') om Vitalii Napsikov (sügüz'ku 2014 — sügüz'ku 2019).
Transport
Avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks. Kaik koume sildad om avaitud lidnas Olhavas päliči: avtotesild, raudtesild da sild jaugnikoiden täht.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Hanti-Mansiisk
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (latin. HMA / kirill. ХАС) sijadase 5 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Moskvha, Ufaha, Venäman lähembaižihe järedoihe lidnoihe i Jugradme, mugažo sezonreisid Mustmeren lebutahoiže i sijaližid reisid punolendimil.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * * Kategorii:Hantin da Mansin avtonomižen ümbrikon lidnümbrikod *
Ma
thumb|right|250px|Man fotokuva [[Apollon-17-apparataspäi]] thumb|right|250px|Man nägu orbitaspäi Kudmaižes ümbri vn 1968 tal'vkus
Ma (latinan kelel: Tellus vai Terra) om koumanz' planet Päiväižespäi lugeden Päiväižen sistemas, kaikiš jaredamb diametran da vedusen mödhe Maižen gruppan planetoiden (Merkurii, Vener, Ma i Mars) keskes, tihedusen (ninevusen) mödhe — sisteman kaikiden planetoiden keskes. Man astronomižed znamad oma ♁ i 16px|🜨.
Sijaduz
Matkad Maspäi Päiväižhesai om 149 597 887 kilometrad vai 1 astronomine ühtnik. Planet punose Päiväižes ümbri da tegeb kogonašt pörut 365,26 päiviš. Mugažo se punose ičeze värtmudes ümbri da tegeb kogonašt pörut 23 časus 56 minutas i 4.091 sekundas.
Kaimdai
Mal üks'jäine sur' londuseline kaimdai om — Kudmaine. Keskmäine matk Man keskusespäi Kudmaižen keskushesai om läz 384 467 kilometrad. Erasti kactas «Ma — Ku»-sistemad kaks'jaižeks planetaks, molembad punotas barikeskuses ümbri, se sijadase Man südäimes 4 671 kilometras keskusespäi, Man radius — 6 378 km.
Planetan sauvuz
Mal ičeze atmosfer om, nened elementad mülüdas sihe: azot (78,08%), hapanik (20,95%), argon (0,93%) da toižed. Biosferan kazvand vajehti atmosferad znamasižešti. Magnitine kend om olmas, sikš miše planetan südäituk kogoneb raudaspäi vai nikelišpäi.
Man pind om 510 072 000 nellikkilometrad. Necišpäi 70,8 procentad om Manvaldmeren veded. Mülüdas Manvaldmerhe: Atlantine, Indine, Jä-, Suvi- da Tün' valdmered. Valdmered da sal'med jagadas kuivmad kudeks kontinentaks, ned oma Afrik, Antarktid, Avstralii, Evrazii, Pohjoižamerik i Suviamerik.
Sündund
Tedoližed andmused ozutadas, miše Ma om sänus Päiväižen sumegusespäi läz 4,54 milliardad vozid tagaze. Ma om mail'man üks'jäine planet eläbidenke olijoidenke. Elo om tulnu Male läz 3,5 milliardad vozid tagaze, elon kaičendan londuseližed arvoimižed lindäs olmas völ 0,5..2,3 mlrd vozid.
Homaičendad
Kategorii:Astronomižed objektad kirjamišton mödhe * Kategorii:Päiväižen sistem
Igark
thumb|left|250px|Igähižen rougun muzei (2016) Igark (Игарка) om Venäman lidn, lidnankund da port Jenisei-jogen Igarkan hijaman oiktal randal, Krasnojarskan randan lodehes. Mülüb Turuhanskan rajonha.
Istorii
Venäman merimatkadajad paniba Igarkan tal'vdundsijad kartale ezmäižen kerdan vl 1737. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1929 kuti jogiport vedamha ujuden pumaterialoid. Om nimitadud penen jogen mödhe, Jenisein hura ližajogi. Igark sai lidnan statusad vl 1931.
Geografijan andmused
thumb|right|250px|Meriport Jenisein Igark-hijamas, nägu vn 2008 polärižel päiväl Lidn sijadase Pohjoižen nabakehkruden südäimes, igähižen rougun zonas, 20 m kesmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Krasnojarskhasai om 1287 km suvhe orhal vai 1800 km jogedme, Turuhansk-rajonkeskushesai 195 km suvipäivnouzmha orhal, se sijadase Jenisein ülezjogen. Lähembaižed järedad lidnad oma Noril'sk pohjoižhe (220 km orhal) i Uz' Urengoi päivlaskmha (460 km orhal).
Klimat om subarktine, terav kontinentaline, luja vilu oleleb tal'vel. Kavag'mec ümbärdab lidnad 10..20 m kortte. Voden keskmäine lämuz om −8,2 C°. Paneb sadegid 494 mm vodes, enamba kezakus-redukus (50..60 mm kus).
Igark om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 117,52 km².
Eläjad da transport
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 6 183 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli vl 1939 — 23 600 eläjad, lidnankundan vl 1989 — 26 506 eläjad. Igähižen rougun muzei om avaitud lidnas.