cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kurortan rajon (Piter)
Istorii
Vl 1946 panihe Sestroreckan i Kurortan rajoniden alust. Vn 1959 semendkul ühtištuihe niid, i vhesai 1994 nimitihe rajonan Sestroreckijaks. Vl 1989 sätihe Zelenogorskan rajonad. Vspäi 1994 ühtištudud rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš i nimitase Kurortan rajonaks.
Geografijan andmused
Röunatab nenidenke rajonidenke:
Sestroreck- (administracijan sijaduz) i Zelenogorsk-lidnad mülüdas Kurortan rajonha, mugažo nened ühesa žilod: Beloostrov, Komarovo, Molodöžnoje, Pesočnii, Repino, Serovo, Smoläčkovo, Solnečnoje i Uškovo.
Eläjad
Rajonan administracijan pämez' om Aleksandr Zabaikin vn 2020 tal'vkuspäi. Edeline rajonan administracijan pämez' om Natal'ja Čečina (viluku 2019 — kül'mku 2020).
Šarlott (Pohjoižkarolin)
thumb|left|250px|Šarlottan transportteiden kart (2014) Šarlott (Charlotte [ˈʃɑrlət]) om lidn AÜV:oiden päivnouzmas. Se om Pohjoižkarolin-štatan kaikiš suremb lidn eläjiden lugun mödhe, 16nz' surtte AÜV:oiš.
Istorii
Ende katoba-indejalaižed oliba enambuses lidnan tahondas. Eländpunktan aluz om pandud vl 1755, nimitihe britanižen Šarlott-kunigaznaižen mödhe (Georg III-kunigahan ak, ohjasti vll 1761−1818). Žilo sai lidnan (angl. town) statusad vl 1768.
Šarlott šingotase sömtegimištol, energetižil kompanijoil (oz., Duke Energy) da tedoinstitutoil, AÜV:oiden bankoiden kahtendeks keskuseks. Bank of America-aluzkundan (Amerikan kahtenz' surtte bank) päfater i San Franciskon Wells Fargo-bankan (nellänz' surtte) päivnouzmaine palakund sijadasoiš lidnas. Microsoft-kompanijan päivnouzmaine palakund i Coca-Cola-jomiden kahtenz' surtte tegim AÜV:oiš ratas lidnas. NASCAR-avtovoibuižiden keskuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan suves, Katobanjogen hural randpolel (Catawba River 350 km pitte, Santi-jogen bassein). Keskuz seižub Šugar-, Kofe- i Irvin-ojiden randoil, 232 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Šarlott röunatab Suvikarolin-štatanke, ezilidnad jätktasoiš sihe. Lähembaižed avtoteidme sured lidnad oma Grinsboro 145 km pohjoižpäivnouzmha, štatan Roli-pälidn 265 km päivnouzmha-pohjoižpäivnouzmha (210 km lendimel) i Atlant 395 km suvipäivlaskmha.
Klimat om subtropine neps, kaik nell' voz'aigad ozutasoiš. Kezakun-elokun lämuz om +24..+26 C°, vilukun — +4,5 C°, voden keskmäine lämuz om +15,4 C°. Absolütine minimum oleskeli −21 C°. Paneb sadegid 1057 mm vodes, läz tazomäras kuidme, 11 sm lunt tal'vel.
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 731 424 ristitud. Šarlott om AÜV:oiden 23-nden surtte lidnaglomeracijan keskuz (Šarlott-Konkord-Gastonii) — 2 569 213 ristituid (2018), sen ristitišt ližadui valdkundas kaikiš heredambaks vll 2004−2014, 888 tuhad uzid eläjid tulihe aglomeracijha sil aigal.
Nell' universitetad i kolledž (üläškol) ratas lidnas, om toižid-ki ezilidnoiš. Pohjoižkarolinan universitet Šarlottas om kaikiš suremb lidnas, universitetaks vspäi 1965, 29 tuhad üläopenikoid.
Transport
Avtobusad, kiruhavtobusad (šattlad — «tutud»), ezilidnjonused da turistižed trolleibusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Vspäi 2007 kebn metro radab (Lynx Blue Line, vl 2018 om 1 jono, 26 stancijad, 31 km raudteid).
Rahvahidenkeskeine civiline Šarlott/Duglas-lendimport (CLT, 46,4 mln passažiroid vl 2018, 6. sija AÜV:oiš) sijadase 10 km päivlaskmha lidnan keskusespäi, no avtorengazümbärten südäimes. Tehtas reisid AÜV:oidme i Kariban meren sarihe, Torontho, mugažo Päivlaskmaižen Evropan järedoihe lidnoihe.
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižkarolin
Iče minä
«Iče minä» om runokogoduz karjalan kelen livvin paginal. Kirj om sätud lapsiden täht. Avtor om Paavo Lukin, runoiden keradai — Armas Mišin.
Kategorii:Kirjad lapsiden täht Kategorii:Kirjad kirjamišton mödhe Kategorii:Kirjad karjalan kelel
Sanada Hirojuki
Hirojuki Sanada (真田 広之 Sanada Hirojuki), todesine nimi — Hirojuki Šimosava (下澤 廣之 Šimosava Hirojuki; sünd. 12. reduku 1960, Sinagav, Tokio, Japonii) om japonine akt'or. Edestab fil'miden i TV-serialoiden rolid draman i toran žanroiš.
Biografii
Kinon ližaks, Hirojuki vändi teatran äjiš lavastusiš, pästi severz'-se muzikal'bomid.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Tokioho
10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe
«10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe» (10.5, venäkel'žes versijas — 10,5 баллов по шкале Рихтера) om voden 2004 amerikaine tedoliž-fantastine kaks'serine fil'm. Režissör — Džon Lafija.
Bahr Dar
Istorii
19. voz'sadal se oli Bahir Gijorgis-žiloks jumalankodinno 1..2 tuhad ristitištonke, sijaline torguindan keskuz. Kändihe lidnaks valdkundan italižen okkupacijan jäl'ghe vl 1936. Vl 1941 pördihe ripmatomut, i Efiopijan ohjastuz kändi lidnad regionan administrativižeks keskuseks. Bahr Dar sai erištadud municipalitetan statusad vl 1945.
10,5 ballad Rihteran pordhišton mödhe
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2004 fil'mad Kategorii:Fil'mad anglijan kelel
Bahr Dar
Istorii
Bahr Dar šingotase sömtegimišton, käziradajiden i tekstiližil edheotandoil, gidroelektrostancijal, turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan päivlaskmaižes palas, Tan-järven randal, Abbain lähtendanno sišpäi, 1800 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jaugnikoiden te ühtenzoitab lidnan keskust Sinivauvhan Nilan (Abbain) purtkenke.
Klimat om tropižen savannan kaks'sezonine. Kun keskmäine lämuz om +18..+21 C° vodes läbi. Ekstremumad oma +5 C° i +38 C°. Il'man lämuz voib poleta päiväl +10 Cel'sijan gradushasai voden mitte taht aigan. Paneb sadegid 1416 mm vodes, enamba kezakus-sügüz'kus (205..396 mm kus), kuiv sezon oleskeleb kül'mkus-sulakus (62 mm pordos).
Eläjad
Ühesa uskojad kümnespäi oma Efiopijan ortodoksižen hristanuskondan polenpidajad.
Bahr Daran universitet (vspäi 2001, alusenpanend 1954 kut politehnine kolledž, 54 tuh. üläopenikoid vl 2018) i medicinine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Transport
Avtoted ühtenzoittas valdkundan järedoidenke lidnoidenke.
Tatanmaižiden reisiden civiline Bahr Dar-lendimport (BJR / HABD) radab lidnas, sijadase kahesas kilometras päivlaskmha lidnan keskusespäi.
Uglič
Uglič (Углич) om Venäman lidn da lidnankund Jaroslavlin agjan päivlaskmas. Se om Ugličun rajonan administrativine keskuz, mülüb rajonha vspäi 2005.
Istorii
Ezmäižed eländpunktad oliba lidnan sijas meiden eran augotišespäi. Nügüdläine lidn mainitase ezmäižen kerdan vl 1148 kuti Ugleče pöud (Углече поле), 13. voz'sadaspäi — muite Uglič. Vll 1216−1285 oli ripmatoman Ugličun ruhtinazkundan pälidnaks. Vll 1285−1320 ruhtinaz alištui Rostovan tobmudele, vspäi 1389 — Moskvan tobmudele. Tühjitihe ruhtinazkundad vl 1605, jäl'gmäižel Venämas. Ruhtinasen pert'kulu om kaičenus tähäsai (15. voz'sadan sauvuz), jäi üks'jäine mugoine valdkundas. Ugličun Kremlin pühäpertid oma kaičenus hüvin mugažo, rušihe Kremlin seinid 19. voz'sadan augotišes.
Vll 1719−1775 lidn oli Ugličun agjan (provincijan) keskuseks. Uglič sai Jaroslavlin agjan (gubernijan) makundan lidnan statusad vl 1777. Vll 1935−1950 Ugličun gidroelektrostancii om saudud. Ugličun vezivaradim om täuttud vl 1939. Vspäi 1940 Uglič-raudtestancii om 48-kilometrižen sarakon Kaläzinaspäi (Tverin agj) lopstancii. Suren sodan aigan lidn ei olend okkupacijan zonas.
Uglič šingotase časuiden tegimel, metalližpaloiden tehmižel, söm- i energomašiništon tegimil, elektrokabeliden da veimiden pästandal, plastiktegesil (šlangad, septikad), sömtegimištol (sagud i maidproduktad, leibtegesed, mineraline vezi), jogiportal i turizmal (14 muzejad, 9 adivpertid), mugažo mebel'fabrik i meckombinat ratas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Volgan oiktal randal tobjimalaz, 120 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Avtotesild ühtenzoitab Volgan randoid GES:an padoseinädme. Ugličun hurarandpol'ne pala seižub Volgan huran Korožečn-ližajogen (Корожечна) oiktal randal mugažo. Matkad Jaroslavlihesai om 93 km päivnouzmha orhal, 113 km avtol vai 300 km raudtel. Lähembaine lidn om Miškin 30 km pohjoižhe orhal vai 38 km avtotedme.
Uglič om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 34 507 ristitud, rajonan seičeme kümnendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli enamba 39 tuhad eläjid vll 1979−1992 (39 975 rist. vl 1989). Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalankodid, kaks' päjumalanpertid, kuz' jumalanpertid i viž časounäd oma olmas lidnas.
Kaks' Ugličun kolledžad oma professionaližen opendusen aluzkundoikš: agrariž-politehnine i industrialiž-pedagogine. Venäman argvoin da saguden tehmižen tedoinstitut sijadase lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Jaroslavlin agjan lidnad *
Klimat
thumb|right|250px|Man klimatan klassifikacii Köppenan mödhe Klimat (κλίμα klima «kon'akuz», genitiv κλίματος klimatos, päiväižen sädegiden kon'akuz lapakoiktale pindale) om sän äivozne režim, enamba mi 30 vodes päpaloin.
Kaidos el'genduses klimat om lokaline, harakterizuib arni necidä tahondad sen geografižen sijadusen mödhe. Avaros el'genduses klimat om globaline, se om olendoiden statistine ansambl', kudambid «atmosfer — gidrosfer — kuivma — kriosfer — biosfer»-sistem läbitab severziš-se voz'kümniš. Ei voi otta sän čurazundad klimatižes normaspäi klimatan toižetamižeks, oz., lujas vilu tal'v ei ozuta klimatan vilugoičendad.
Nened päižed globaližed geofizižed cikližed processad formiruidas klimatižid arvoimižid Man pindal: lämudenpörund, vedenpörund, atmosferan ühthine cirkuläcii. Jäl'gmäižen modelid kävutasoiš tuleban klimatan toižetamižen arvoiden täht.
Keratas klimatižid harakteristikoid meteorologižiden elementoiden kaclendoišpäi. Niiden keskes kaikiš znamasižembad oma atmosferine painuz, tullein piguz i čuraduz, il'man lämuz da nepsuz, pil'vesižuz, atmosferan sadeged. Sen ližaks tedoitas nenid parametrid: päiväižradiacijan hätkeližuz i summ, rösttumatoman pordon hätkeližuz, nägubusen edhuz, mahusen i vezištoiden veden üläšoiduiden lämuz, veden purustuz man pindaspäi, lumikatken korktuz i olend, kaikenvuiččed atmosferižed nägused, radiacine balans.
Bobbi (fil'm, 1973)
«Bobbi» (बॉबी Bobi, Bobby) om voden 1973 indine dramfil'm. Se om Dimpl Kapadijan debüt täuz'piduzližes kinos. Riši Kapur sai ezmäšt pärolid siš. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 1973 sügüz'kun 28. päiväl, NSTÜ:s — voden 1975 sügüz'kus.
Klimat
Ižandusen sarakod kävutadas klimatan andmusid: maižanduz (vegetacižen pordon lämuziden summ), biologii i tehnižed sarakod (effektivižed lämuded).
Bobbi (fil'm, 1973)
Homaičendad
Kategorii:Indijan fil'mad Kategorii:Komedijan fil'mad Kategorii:Dramfil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1973 fil'mad Kategorii:Fil'mad hindi-kelel
Čerömhovo (lidn)
Čerömhovo (Черемхо́во [tɕɪrʲɪmˈxovə], Арангата) om Venäman lidn da lidnümbrik Irkutskan agjan suves. Se om agjan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Čerömhovon rajonan administrativižeks keskuseks, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1772 kuti Čeremhovskoje-žilo (село Черемховское) Moskvan traktal. Vspäi 1896 zavottihe kivihilen samišt kaivuzil i Transsib läbiti žilod. Čerömhovo sai lidnan statusad vn 1917 3(16). päiväl kezakud.
Čerömhovo šingotase kivihilen samižel (avoin mahtuz) da küllästamižel, mehanižel tegimel, sauvondmaterialiden edheotandoil (kudomatomad materialad, tal'kan i dolomitan samine, pilindmaterialad), kebnal tegimištol (omblendfabrik i mebel'fabrik), mugažo leibkombinat radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase penen Čeremšank-jogen randoil (Черемшанка, Angar-jogen hura ližajogi), 560 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Irkutskhasai om 125 km suvipäivnouzmha orhal vai 145 km «Sibir'»-avtotedme (R-255). Lähembaine lidn om Svirsk 15 km päivnouzmha orhal. «Sibir'»-trass ümbärdab lidnad suvipäivlaskmaspäi vides kilometras.
Klimat om terav kontinentaline. Vilukun lämuz om −19,8 C°. Ekstremum om +36 C°. Paneb sadegid 325..425 mm vodes. Voib olda manrehkaidusid seičemehe..kaheshasai ballad.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 52 647 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 124 tuhad eläjid vl 1956. Kaik 51 230 ristitud elihe lidnas vl 2017.
Čerömhovon tegimištoližen industrijan da holitusen tehnikum, medicinine kolledž , kaivuztehnine kolledž i pedagogine kolledž oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Irkutskan agjan lidnad Kategorii:Irkutskan agjan lidnümbrikod *
Forrest Gamp
«Forrest Gamp» (Forrest Gump) om 1994-nden voden amerikalaine komedine dram..
Režissör — Robert Zemekis.
Homaičendad
Kategorii:AÜV:oiden fil'mad Kategorii:Vn 1994 fil'mad
Ajud
Ajud (Aiud [aˈjud], Nagyenyed [ˈnɒɟɛɲɛd], Straßburg am Mieresch) om Romanijan lidn valdkundan keskuzpalan lodehes. Mülüb Alban ümbrikho, sen kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Rimalaine Brukl-eländpunkt (Brucla) oli olmas lidnan territorijal. Nügüdläine eländpunkt mainitase vspäi 1293 kuti saksan lidn. Lidnuz-jumalanpert' om saudud 13. voz'sadal, lidnusen seinäd — 16.-17. voz'sadoil. Lidnan da jogen nimi libub ph. Egidijan latinižes nimespäi (Aegidius), saudihe ezmäšt jumalanpertid hänen oiktastuseks.
Ajud šingotase turizman keskuseks: lidnan kul'turan sauvused, agroturizm, kalatez da mectuz ezilidnan kukhikahiš tahondoiš vodes läbi.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ajud-jogen randal (Dunain hurapol'ne bassein), 260 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. «Buharest — Budapešt»-avtotekeskust läbitab lidnad.
Kaik 4 žilod i 6 küläd mülüdas lidnmunicipalitetha Ajudan ližaks.
Eläjad
Vn 2011 Romanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 495 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 31 894 eläjad vl 1992. Professionaližen opendusen nell' aluzkundad ratas lidnas, kaik om läz 2,5 tuhad openikoid niiš.
Rahvahad (lidnan eläjad, ozutadud rahvahudenke — 93% vl 2011): romanijalaižed — 79,7%, mad'jaralaižed — 15,8%, čiganalaižed — 4,4%, saksalaižed — 0,1%.
Irdkosketused
Kategorii:Romanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alban ümbrik
Mad'jaranma
Mad'jaranma (Magyarország [ˈmɒɟɒrorsaːɡ]), se om täuz' oficialine nimituz (vspäi 2012), om mererandatoi valdkund Evropan keskuses. Mad'jaranman pälidn da kaikiš suremb lidn om Budapešt.
Istorii
Vn 1918 17. päiväl redukud Mad'jaranma sai ripmatomut Avstrijan da Mad'jaranman imperijan čihodamižen rezul'tataks.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mad'jaranman fizine kart Mad'jaranma om mavaldkundröunoiš Ukrainanke pohjoižpäivnouzmas (röunan piduz — 128 km), Romanijanke päivnouzmas (424 km), Serbijanke suves (164 km), Horvatijanke suvipäivlaskmas (348 km), Slovenijanke päivlaskmas (94 km), Avstrijanke lodehes (321 km) da Slovakijanke pohjoižes (627 km). Ühthine röunoiden piduz — 2106 km. Mad'jaranma om mererandatoi valdkund.
.rs
thumb|right|250px|Domenan logotip .rs om Serbijan Internet-domen. Se om avaitud 2007-nden voden 24. päiväl sügüz'kud, Mustmägin erigoičendan jäl'ghe. Komplimentarine domen om .срб domennimiden täht kirilližel kirjamištol. Vll 1989−2010 .yu-domen oli kävutamas valdkundan territorijal.
Registracii .rs-zonas om lasktud koumandel tazopindal. Vn 2018 tal'vkuspäi voib kävutada latinan kirjamišton ližakirjamid domennimes (kaik 67 znamad). Personoile sab registriruidas vaiše .in.rs-aladomenal.
Mad'jaranma
Politine sistem
thumb|right|250px|Mad'jaranman parlament [[Budapeštas]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Magyarország köztársasági elnöke). Parlamentan ühtnijad valitas händast peitol'žel änestusel videks vodeks, voib valitas kahtišti.
Madrid
thumb|left|250px|Vn 2006 Madridan kart ezilidnoidenke Madrid (mugažo ispanijan kelel, virktas [maˈðɾið], sijaline pagin [maˈðriθ]) om Ispanijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om Madridan avtonomižen ühthižkundan (se-žo Madridan agj) administrativižeks keskuseks.
.rs
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad (juridižiden kompanijoiden vaiše):
Mad'jaranma
Politine sistem
Parlament om Nacionaline Suim (Országgyűlés). Kaik rahvaz valičeb sen 199 ühtnijoid nelläks vodeks. Parlamentan ühtnijad pandas radnikusele päministrad (mad'j.: Miniszterelnök) prezidentan taričendan mödhe, kaikiš järedamban partijan lider kändase päministraks tobjimalaz da formiruib ohjastust.
.rs
Registracijan kahtendel tazopindal olmatomuz Serbijas om niihe azjoihe sidodud: domennimed .rs-lopindanke oma levitadud anglijankel'žiš maiš, äi anglijan kelen sanoid oma mugomanke lopindanke; saitad programiruindan Rust-kelen polhe ottas .rs-lopindad, kuti failad-ki sen kelel; Brazilijan Rio Grande du Sul-štat kävutab sidä-žo domennimed vn 2018 elokuspäi.
Mad'jaranma
Politine sistem
Nügüdläine prezident om Katalin Novak, radab vs 2022 semendkun 10. päiväspäi, sai valičendoil 137 än't 199:späi. Edeline prezident om Janoš Ader (2012−2022). Valdkundan parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2022 3. päiväl sulakud. Viktor Orban tuleškanzi radho päministraks vs 2010 semendkun 29. päiväspäi, mugažo radoi vll 1998−2002.
.rs
Irdkosketused
R Kategorii:Serbii
Mad'jaranma
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Mad'jaranman administrativiž-territorialine jagand.
Madrid
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 932 kuti arabine Madžirit-lidnuz.
Mad'jaranma
Administrativiž-territorialine jagand
Mad'jaranmas om 346 lidnad, kudambad mülüdas 19 administrativižhe agjaha (med'jed, megye), ned — seičemehe statistižhe regionha (Magyarország régiói). Pälidn da völ viž lidnad (Debrecen, Miškol'c, Seged, Peč, D'jor) ei mülügoi agjoihe. Agjad alajagasoiš 175 ümbrikoks (járás). Ümbrikod — lidnoikš (város) da küläkundoikš (község). Pälidn alajagase rajonikš (kerületei).
Madrid
Istorii
Vl 1085 Al'fonso VI-kunigaz anasti lidnust Rekonkistan aigan. Hätken aigan eländpunkt šingotihe vitkos, sikš miše arabialaižed i ispanijalaižed tehtihe sodad paksus. Vspäi 1561 Madrid om Ispanijan pälidn (Val'jadolidan sijas) da monarhan päolendsija.
Mad'jaranma
Eläjad
Mad'jaranmas elädas mad'jaralaižed. Vl 2011 valdkundan eläjiden lugu oli 10 012 000 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 10 709 463 eläjad vl 1980.
Madrid
Istorii
Madrid šingotase tegimištol (sen sirdandan ezilidnoihe politikha kacmata), sauvondan, transportteiden, torguindan, opendusen i kul'turan keskuseks. Turizm om znamasine sarak, vl 2018 oli 10 mln matknikoid, pol' tulihe verhiš maišpäi. Finansine keskuz: bazirušoiš lidnas bankad ottas Ispanijan bankingan 72 %, Madridan birž radab vspäi 1831 (IBEX 35-indeks). Tegimišton päsarakod oma bumagan tehmine i poligrafine, energijan tehmine, severz'-se avtotegimid ratas ezilidnoiš. Lidnan kogosüdäiprodukt saihe 125 mlrd evrod vl 2011, ezilidnoidenke 220 mlrd evrod vl 2017 (€33,800 ühthe henghe). Holitišed ottas KSP:n 86 %, niiden kesken oma ülemba kirjutadud, biznesholitišed, projektiruind, tehnine abu, tedoidused.
Mad'jaranma
Eläjad
Rahvahad (2011, kaks'jaižidenke vastusidenke): mad'jaralaižed — 85,6 %, čiganalaižed — 3,2 %, saksalaižed — 1,9 %, toižed rahvahad — 2,6 %, märhapanendata — 14,1 %.
Madrid
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pirenejan pol'saren keskuzpalas, penen Mansanares-jogen randoil (Río Manzanares 92 km pitte, Taho-jogen bassein), 667 metrad valdmeren pindan päl keskmäižel korktusel. Veden enamba pol't tuleb lidnan vedenveimihe vezivaradimišpäi Lozoi-jogel (isp. Lozoya, Taho-jogen bassein mugažo) korktoiš mägiš.
Mad'jaranma
Eläjad
Kelenmahtused (2011): mad'jaran kel' — 99,6 % (kodikel' — 98,9 %), anglijan kel' — 16,0 %, saksan kel' — 11,2 %, venäkel' — 1,6 %, romanijan kel' — 1,3 %, francijan kel' — 1,2 %, toižed keled — 4,2 %.
Madrid
Geografijan andmused
Klimat om kuiv kontinentaline. Keza om räk, tal'vel lumilanktendad oleldas paksus, voib panda halad päiči kezakus-sügüz'kus. Voden keskmäine lämuz om +15 C°, kezakun-sügüz'kun +21..+26 C°, tal'vkun-uhokun +6..+8 C°. Ekstremumad oma −13 C° i +41 C°. Paneb sadegid 423 mm vodes, vähemba heinkus-elokus (10..12 mm kus), enamba semendkus (51 mm) i redukus-tal'vkus (51..60 mm kus).
Mad'jaranma
Eläjad
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 37,2 %, kal'vinistad — 11,6 %, lüteranižusen polenpidajad — 2,2 %, grekan katolikad — 1,8 %, toižed uskojad — 1,9 %, religijatomad — 18,2 %, märhapanendata — 27,1 %.
Madrid
Tobmuz
Madrid jagase 21 lidnrajonaks (distrito), ned alajagasoiš 131 administrativižeks ümbrikoks (barrio:ks).
Mad'jaranma
Eläjad
Valdkundan toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Debrecen, Seged, Miškol'c, Peč, D'jor, N'jired'haz, Kečkemet i Sekešfehervar. Vl 2012 kaik oli 19 lidnad enamba mi 50 tuhad eläjidenke. Vl 2009 ühthemänho oli 328 lidnad (város) Mad'jaranmas. Lidnalaižiden pala om 71,9 % (2020).
Madrid
Tobmuz
Edeline lidnan pämez' (Area Metropolitan-komarkan al'kal'd) om Manuela Karmena (kezaku 2015 — kezaku 2019, Manuela Carmena Castrillo).
Mad'jaranma
Ižanduz
Mad'jaranma om industrialine valdkund šingotadud maižandusenke. Radotomudenmär om madal (3,4 % vn 2019 sulakus) emigracijan i madalan sündutandmäran tagut. Valdkundan kogosüdäiprodukt ostmižmahtusen paritetan mödhe oli US$359,90 mlrd (nominaline US$180,95 mlrd) vl 2022, ühtele hengele — US$36,848 ekvivalentas.
Madrid
Eläjad
Vn 2011 Ispanijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 198 645 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Kaik 6,6 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas — Madridan avtonomižes ühthižkundas 8028 km² pindal (vn 2016 andmused). Lidnan ristitišt oli polenenu vähän 1980-nzil i 1990-nzil vozil ezilidnoiden šingotesen tagut. Vl 2018 lidnan ristitišt oli 3 223 334 eläjad.
Mad'jaranma
Ižanduz
Industrii oti 31,3 % vn 2017 KSP:s. Sen päsarakod oma mašinansauvomine, sidon ladimiden tehmine, tömašinoiden i märičemižladimiden pästand, himine, farmaceftine, metallurgii (eriližešti alüminijan tehmine sijaližiš boksitoišpäi), tekstiline, sömtegimišt. Verazmalaižed pidadas äjid järedoid kompanijoid.
Madrid
Eläjad
Immigrantad ottiba 10,2% lidnan ristitištos vl 2015, heiden kaikiš suremb lugu sirdi Suviamerikan maišpäi.
Mad'jaranma
Ižanduz
Mad'jaranman päeksport om mašiništ radiosidon täht (videndez), elektromašiništ (läz 17 %), söndtavarad (läz kümnendest), avtod da niiden palad (8 %); toine eksport — zelläd (3 %), kivivoi (1 %), elektruz (1 %).
Madrid
Eläjad
Eläjiden enambuz om katolikad.
Transport
Metro, tramvai, lidnelektrojonused (Cercanías Madrid, ühesa C-jonod, 90 stancijad, 578 km raudted), avtobusad i taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Vspäi 1919 metro radab lidnas da sen kaimdailidnoiš (vl 2021 kaik oli 13 jonod, 289 stancijad, 293 km raudted).
Kuz' kiruhted augotasoiš lidnas i lähttas radialižikš, severz'-se ümbärteid ühtenzoittas niid. Kaks' päraudtestancijad om lidnas: Atoča (suvited) i Čamartin (pohjoižted).
Rahvahidenkeskeine civiline Madrid-Barahas-lendimport ezmäižen Adol'fo Suares-päministran nimed (MAD / LEMD, 57,8 mln passažiroid vl 2018) sijadase 14 km pohjoižpäivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan i Suviamerikan äjihe maihe, Pohjoižen Afrikan i Keskmäižen Päivnouzmman arabižihe maihe, mugažo Ispanijadme.
Irdkosketused
Kategorii:Ispanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad * *
Myspace
thumb|right|250px|Myspace:an logotip Myspace (virktas maispéis, «minun avaruz» anglijan kelespäi) om populärine ende rahvahidenkeskeine socialine verk. Sen tegijad oma Kris DeVul'f i Tom Anderson.
Verk radaškanzi vn 2003 elokus. Päfater sijadase Beverli-Hillz-lidnas (Kalifornii, AÜV), kompanijan radnikoiden lugu — 150..200 ristitud. Menü radab 14 kelel.
Sait mülütab verksebroid i blogplatformid. Voib säta sebroid mel'hetartusen mödhe, personaližid profilid, vedada blogoid, sijata fotokuvid, videoid, kundelta populärižiden muzikvändajiden trekoid.
Vl 2008 Myspace i Facebook oliba tazolugus kävutajiden verdan mödhe, enamba 100 mln profilid kaikutte. Aigan mändes verkon kävutajad läksiba toižihe verkoihe, Feisbukha päpaloin, i vodele 2019 vaiše 7 mln kävutajid tuliba Maispeisha hot' kerdan kus.
Irdkosketused
Kategorii:Socialižed verkod Kategorii:Saitad kirjamišton mödhe
Buddizm
thumb|right|250px|Buddizman uskojiden lugu valdkundoiden mödhe vl 2014 Buddizm (बुद्ध धर्म buddha dharma, pali: बुद्ध धम्म buddha dhamma «vauvhatujad openduz», 佛教 fójiào) om üks' mail'manreligijoišpäi, nellänz' surtte uskojiden lugun mödhe. «Buddizm»-termin om tehtud evropalaižiden melel 19. voz'sadas.
Leviganduz
Religii om sündnu Amuižes Indijas 1. voz'tuhan keskes edel m.e., leviganzi Suviazijan maihe, Mongolijan, Kitain i Japonijan valdkundoihe, 20. voz'sadal — mail'madme. Nügüd'aigan läz ei ole buddizman polestajid Indijas, kadoi 13. voz'sadal islamanuskojiden tungendan tagut, no valatoiti induizman toižendoid lujas. Kaik 450..500 mln uskojid om olmas mail'madme (2010). Valdkundaline religii neniš maiš: Butan, Kambodž, Laos, Mjanmar, Tailand.
Buddizman kaks' päsarakod oma: theravad («tobminoiden škol» pali-kelespäi) i mahajan («sur' korj» sanskritaspäi). Theravad om levitadud avaros Šrilankas i Suvipäivnouzmaižen Azijan maiš: Kambodž, Laos, Mjanmar, Tailand. Mahajan mülütab Puhthan man, dzen-, nitiren-, tän'tai- (tendai) i singon-veroid, praktikuiše avaros neniš valdkundoiš: Nepal, Malaizii, Butan, Kitai, Japonii, Suvikorei, Vjetnam. Voib kacta vadžrajanad erigoittud sarakoks vai mahajanan aspektaks. Tibetine buddizm kaičeb 8. voz'sadan Indijan vadžrajanan opendust i om levitadud Gimalajiden maiš, Mongolijas i Venäman koumes regionas: Burätii, Kalmikii, Tuv.
Harakteristik
Buddizm erineb lujas «Kirjan» religijoiden rindataden: ei ole jumalad, gräkhiden kohendust, igähišt henged, lopulišt todust i absolütišt uskoližust, magijan šingotez om kel'tud. Sil-žo aigal mail'miden lugu om lopmätoi, tedoline todestuz otase todeks, rideltas reinkarnacijan (toštmižsündundan) voimuses, i sab buddizman uskojile olda toižen-ki religijan polenpidajan.
Slovakii
Slovakii (Slovensko [ˈslɔʋɛnskɔ]), oficialine nimituz — Slovakijan Tazovaldkund (Slovenská republika), om mererandatoi valdkund Evropan keskuses. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Bratislav.
Buddizm
Harakteristik
Lugetas filosofijaks Japonijas. Pühäpertid nimitasoiš pagod:oikš i stup:oikš (suburganikš).
Slovakii
Vspäi 2004 om EÜ:n da PAKO:n ühtnijaks.
Semiluki
Semiluki (Семилу́ки) om Venäman lidn da lidnankund Voronežan agjan lodehes. Se om Semilukin rajonan administrativine keskuz da pala.
Slovakii
Istorii
Valdkundan üks'jäine Konstitucii (Ústava) tuli väghe vn 1992 1. päiväl redukud, täuzin — ripmatomuden päiväl. Se om väges äiluguižidenke möhembaižidenke vajehtsidenke, vn 2017 versii om nügüdläine.
Semiluki
Istorii
Arheologad löutihe ristitun amuižid seižutesid i 16.-17. voz'sadan lidneihuzid lidnan ümbrištos. «Voronež — Kursk»-raudten Semiluki-seižutezpunkt om saudud vl 1894, nimitihe lähižen žilon mödhe. Semiluki-žilo om olmas nügüd'-ki ani lidnan pohjoižen röunan taga, sen nimituz libub Donan seičemes känmaspäi (ven. семь лук) läheližes tahondas.
Slovakii
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Slovakijan topografine kart. Slovakii om mavaldkundröunoiš Ukrainanke päivnouzmas (röunan piduz — 97 km), Mad'jaranmanke suves (627 km pitte), Avstrijanke päivlaskmas (105 km), Čehanmanke lodehes (241 km) da Pol'šanmanke pohjoižes (541 km). Ühthine röunoiden piduz om 1611 km. Slovakii om mererandatoi valdkund.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Gerlahovski Štit-mägi (2655 m).
Semiluki
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud seižutezpunktas ümbri vll 1926−1932 kuti Semiluki-radnikžilo rajonankeskusen statusanke, 1932. voz' om alusenpanendan oficialine. Sai lidnan statusad vn 1954 18. päiväl kül'mkud.
Bagaman Sariden dollar
thumb|right|250px|Bagamoiden vn 1966 rahut 25 centad nominalanke i Elizavet II-kunigaznaiženke valdkundznaman sijas Bagaman Sariden dollar (Bahamian dollar) om Bagaman Sariden valdkundvalüt vn 1966 semendkuspäi. Vajehti bagaman funtad, kudamb oli britanijan sterlingoiden funtha tazostadud, 1 dollar = 0,35 funtad kursan mödhe.
Semiluki
Istorii
Semiluki šingotase sauvondmaterialiden pästandal (lämoinvastaižed tegesed, sauvondmaterialiden kombinat), mugažo sömkombinat i meblin edheotand ratas lidnas.
Slovakii
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma bur hil', raudkivend da mustma; toižed varad oma vas'kkivend, mangankivend, keitandsol.
Bagaman Sariden dollar
1 bagaman dollar = 100 centad. Valütkod om BSD. Simvol: B$. Valütan pästandan regulätor om Bagaman Sariden Keskuzbank. Bagaman dollar om sidodud AÜV:oiden dollarha 1:1 kosketusiš. Äi amerikaižid turistoid tuleb Bagamihe, ka sariden turizman kompanijad ottas AÜV:oiden dollaroid maksmižen abutuseks.
Semiluki
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suvipäivnouzmaižel röunal, vedase 10 km pidust' Don-jogen oiktad randad, 130 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Devic-jogi (Деви́ца 89 km pitte) lankteb Donha lidnan suvipalas. Agjan Voronež-keskuz om ühtes kilometras päivnouzmha Donan vastrandal. Semiluki ühtenzoitase senke kahtel avtotesildal Donas päliči pohjoižes i suves, raudtesild tuleb lidnan keskuzpalaha. Semiluki-seižutezpunkt radab lidnan keskuzpalas.
Slovakii
Politine sistem
thumb|right|250px|Slovakijan parlamentan pert' [[Bratislavas.]] Ohjandusen form om unitarine parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (Prezident Slovenskej Republiky). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Prezident paneb radsijha parlamentan ezinenahižen partijan liderad päministraks, mugažo ministriden palad parlamentan nevondan mödhe. Ku parlament ei voind vahvištada ohjastusen programad koume kerdad kun aigan, ka Prezidentale sab pästta parlamentad radmaspäi.
Bagaman Sariden dollar
Rahuziden nominalad oma 1, 5, 10, 15, 25 centad. Nened banknotad oma pörundas: 1, 5, 10, 20, 50 i 100 dollarad.
Semiluki
Geografijan andmused
Semiluki om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 16,04 km².
Slovakii
Politine sistem
Parlament om üks'kodine Rahvahaline Nevondkund (Národná rada) 150 kaikel rahvahal valitud ezitajidenke nelläks vodeks. Parlamentale sab heitta prezidentad radmaspäi äniden kuz' kümnendest enambusel.
Bagaman Sariden dollar
Vn 2019 kül'mkus vozne infläcii oli 1,68 %.
Semiluki
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 7 300 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 26 023 ristitud, rajonan kaks' videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om 25..26 tuhad eläjid vll 2002−2003 i vspäi 2010 (26 797 rist. vl 2017). Ortodoksižen hristanuskondan koume jumalanpertid i časoun' oma olmas lidnas.
Slovakii
Politine sistem
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 5. päiväl keväz'kud. Nügüdläine prezident om Zuzana Čaputova, hän om valitud kahtel änestuztural vn 2019 16. da 30. päivil keväz'kud (sai 58,4%) da om radnikusel vs 2019 kezakun 15. päiväspäi. Peter Pellegrini radab päministran vs 2018 keväz'kun 15. päiväspäi.
Bagaman Sariden dollar
Homaičendad
Kategorii:Rahaühtnikad Kategorii:Bagaman Sared
Semiluki
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 97,3%, ukrainalaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 1,7%.
Slovakii
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Slovakijan administrativiž-territorialine jagand.
Semiluki
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkund om Semilukin politehnine kolledž.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Voronežan agjan lidnad *
Slovakii
Administrativiž-territorialine jagand
Slovakii jagase kahesaks randaks (kraj) avtonomijan erasidenke oiktusidenke. Randad alajagasoiš 79 rajonaks (üks'lugu okres).
Eläjad
Vl 2017 valdkundan eläjiden lugu oli 5,435,343 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe): slovakalaižed — 80,7%, mad'jaralaižed — 8,5%, čiganalaižed — 2,0%, toižed rahvahad — 1,8%, rahvahuden ozutandata — 7,0%.
Uskondan mödhe (2011): riman katolikad — 62,0%, protestantad — 8,2%, grekan katolikad — 3,8%, toižed uskojad i märhapanendata — 12,6%, religijatomad — 13,4%.
Toižed järedad lidnad (enamba 75 tuh. ristituid vl 2013, surembaspäi penembha): Košice, Prešov, Žilin, Banska Bistric, Nitr. Vl 2013 kaik oli 138 lidnad valdkundas. Ristitišt da lidnad oma levitadud valdkundadme tazomäras. Lidnalaižiden pala om 53,8% (2020).
Ižanduz
Slovakijan päeksport om avtod da niiden varapalad (24%, mail'man lider avtoiden pästandan mödhe ühtele ristitule), videodisplejad (10%), elektromašiništ da radioladimišt (läz 10%), raudtegesed da teraz (läz 9%), rafiniruidud kivivoi da londuseline gaz (6%); toine eksport om šinad (2%), pörutüged (1%).
Villänkul'turad
thumb|right|250px|[[Nižu — üks' kaikiš tarbhembiš villänkul'turoišpäi]] Villänkul'turad om kaikiš tarbhaižembiden kazmusiden grupp, kudamb andab jüväd — ristitun päsöndtavarad i torhust äjiden tegimišton sarakoile dai sötet maižanduzživatoiden täht.
Kaikiš enamba levitadud villänkul'turad oma nižu, ris, kukuruz, rugiž, hirs', kagr, greč i ozr.
Villän jüviden korged sötmižarvuz märičese sen mülündal (kuivan olendan andmused): hil'vezikod — 60..80%, vauktušed — 7..20%, fermentad, vitaminad (A, B1, B2, B6, PP).
Tedo villän kazvatandas nimitase villänkazvatuz.
Istorii
Zavottihe kazvatada villäd Lähižes Päivnouzmmas 12 tuhad vozid tagaz. Nened kazmused oma domestificiruidud ezmäižikš Kazvateližen Pol'kun maiš: nižu, ozr, herneh.
Lugetas ozimsemendan kävutandad amuižiden indoevropalaižiden levigandusen süks.
Mail'man kazvatuz
Villän kazvatusen andmused alemba kirjutadud tabludes lugetas nenid kul'turoid: ozr, kagr, hirs', durr, kukuruz, ris, rugiž i nižu.
Kargopol'
Istorii
Eländpunkt mainitase dokumentoiš vspäi 1447 kuti Kargo Pole (Карго Поле). Se sai makundan lidnan statusad vl 1784 kuti Kargopol' . Ezmäi se oli Uz'lidnan gubernijan palaks, vozil 1801−1919 mülüi Oloncan gubernijha, vhesai 1929 — Vologdan gubernijha. Om Arhangel'skan agjan palaks vspäi 1937.
Kargopolin ižandusen päsarakod oma mecan ümbriradmine, sömtegimišt (leibtegim, maidkombinat) i rahvahanpramozlad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Änižjogen hural randal tobjimalaz (navigacii om jogedme), koumes-vides kilometras pohjoižhe-pohjoižpäivnouzmha Lač-järvespäi, 78 km matkad lähembaižhe Nändom-lidnhasai da raudtestancijhasai. Om 493 km matkad Arhangel'skahasai pohjoižhe. Distancii Moskvhasai om läz tuhad kilometrid.
Klimat om ven. Voden keskmäine lämuz om +2,1 C°, kezakun-elokun +14..+17 C°, tal'vkun-uhokun −10..−12 C°. Ekstremumad oma −43,5 C° i +35,1 C°. Voib panda halad kaikil kuil päiči heinkus. Paneb sadegid 665 mm vodes, enamba heinkus-elokus (68..82 mm kus), vähemba uhokus-keväz'kus (38..39 mm kus).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 10 745 ristitud, rajonan ristitišton nell' seičemendest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 13 300 eläjid vl 1996. Kaik 10 055 eläjad oli lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan päjumalanpert' da kümne jumalanpertid om lidnas, niiden keskes kaks' vaiše jumalanpertid eliba kohenduses läbi da oma väges.
Kargopolin industrialine tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Lidnankundan administracii om tühjitadud vn 2016 7. päiväspäi sügüz'kud, rajonan administracii tegeb sen velgusidme.
Transport
Kaik üks' avtobusan maršrut om lidnadme, taksi om toižeks kundaližeks transportaks. Puižed jogivaldmad oma olmas, avtotesild Änižjoges päliči.
Kargopol' ühtenzoitase avtobusoil Nändomanke, Pleseckanke, Konevo-žilonke, Arhangel'skanke, Severodvinskanke, mugažo Kargopolin rajonan eländpunktoidenke.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnad *
Erbii
thumb|left|200px|Erbijan pallišk
thumb|right|250px|Erbijan spektran nägui pala Erbii (Er — erbium latinan kelel) om 68nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period).
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Man kores — 3,3 grammad tonnas. Ročilaine Karl Gustav Mosander-himik avaiži erbijan vl 1843. Nimitihe Itterbü-žilon mödhe Stokhol'man sarišton Resarö-sarel, kuti koumed tošt elementad-ki (terbii, itterbii, ittrii).
Metallal ei ole biologišt rolid, no kävutadas sen solid hibjan substancijoiden vajehtusen stimulätoraks.
Fizižed ičendad
Erbii om pehmed tagokaz hobedakaz mametall.
Atommass — 167,259. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 9,06 g/sm³. Suladandlämuz — 1802 K (1529 C°). Kehundlämuz — 3141 K (2868 C°).
Londuseline erbii kogoneb kudes stabiližes izotopaspäi: 162Er (0,14%), 164Er (1,6%), 166Er (33,5%), 167Er (22,87%), 168Er (26,98%), 170Er (14,91%). Tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 143..161, 163, 165, 169, 171..177 atommassanke, i 13 izomärad.
Himižed ičendad
Erbii-metall palab il'mas hapandusen sädandanke. Reagiruib vedenke säden gidrohapandust. Muigotandmär oleleb +3 (tobjimalaz), +2 i +1. Om reakcijoid galogenidenke.
Kävutand
Ottas kävutamižhe erbijan hapandust atomreaktoriš i optižes kuidus lujenemha signalad. Erbijan hapandusen monokristall kävutase lazerhirurgijas. Tehtas ühthesuladusid vanadijanke, kobal'tanke i nikelinke. Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas i Skandinavijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Scania
thumb|right|250px|Scania OmniExpress Scania AB om ročilaine kaikiš suremb avtobusoiden da jüguavtoiden tegii. Mugažo sädab dizel'likutimid laivoiden täht i tegimišton täht.
Kompanii pästab avtobusoid vlpäi 1920. Päfater sijadase Södertel'jen-lidnas (Stokhol'man ezilidn). Vspäi 2015 mülüb Volkswagen-gruppha täuzin (kaikiden akcijoiden pidai, päfater om Saksanmas), ende MAN i Volvo pidiba akcijoid mugažo. Scania-kompanijan radajiden ühthine lugu — 42,129 (2014), 51,278 (vn 2019 lopind).
Aleksandrii
Istorii
Aleksandrijan udessündutand zavodihe Muhammed Ali-pašan ohjandusen al 19. voz'sadan augus, hän käski sauda ut kanalad Nilan pävagonnoks i sauvoi rezidencijad. Ezmäine Afrikas raudte ühtenzoiti lidnad Kairanke vl 1854.
Scania
Tegimed sijadasoiš Ročinmas, Alamaiš, Argentinas, Brazilijas, Francijas, Indijas, Pol'šanmas i Venämas.
Aleksandrii
Istorii
Aleksandrii om ižandusen äisarakoline keskuz. Kaikenvuitte tegimišt (metallurgii, kivivoihimii, farmaceftine, elektrotehnine) i fondbirž ratas lidnas. Valdkundan kaikiš järedamb port, Egiptan eksportan-importan jüguiden koume nelländest läbitadas sidä. Turizm om šingotadud.
Scania
Irdkosketused
Kategorii:Avtotegijad Kategorii:Ročinman kompanijad Kategorii:Kompanijad kirjamišton mödhe Kategorii:Södermanland Kategorii:Volkswagen
Aleksandrii
Geografijan andmused
Lidn vedase 32 km pidust' Keskmeren randad, sijadase 5 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ratud vodele 1820 Mahmudii-kanal ühtenzoitab lidnad Nilan suhištonke.
Vl 2009 lidnan ristitišt oli 4 317 398 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Irdkosketused
Kategorii:Egiptan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Lug
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan 16. voz'sadan aigkirjoiš kuti Luskoje-külä da Lužskii Posad. Posad sai lidnan statusad vl 1777, kätihe Lugan makundan keskuseks vl 1781. Om rajonan keskuseks vspäi 1927.
Vozil 1939−2005 alištui Leningradan agjan tobmudele oikti. Toižen mail'man sodan aigan oli okkupiruidud nacistižen Germanijan imperijan sodavägil vll 1941 (24. eloku) — 1944 (12. uhoku).
Lugan ižandusen päsarakod oma sömtegimišt (lihakombinat, leibkombinat, maidkombinat, konservtegim, sötken tegim živatoiden täht), instrumentan tehmine (tigelid, abrazivmaterialad, formuindletked), himine tegim (rostkenvastaižed nozoluded, kodihimii, mujud), avtopaloiden edheotand, elektrotegesiden pästand puhtastamha vet.
Geografijan andmused
Lidnan tobj pala seižub Lug-jogen hural randal (Baltjan meren bassein), 48 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kavag'mecad letkesižil mahusil ümbärtas lidnad. Matkad Piterihesai om 130 kilometrad pohjoižhe orhal, 140 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed järedad lidnad oma Gatčin 95 km pohjoižhe orhal, avtotedme vai raudtedme, i Sur' Uz'lidn 85 km päivnouzmha orhal, 95 km avtotedme vai raudtedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe 38 593 ristitud elihe lidnas, 39 172 — kaikes lidnankundas, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40..41 tuhad eläjid vozil 1989−2003 (41 800 rist. vl 1992). Vl 2017 kaik 35 785 ristitud elihe lidnas i 36 328 ristitud kaikes lidnankundas. Om äi kezakülid ümbrištos, sen ristitišt ližadab lujas kezaaigan.
Ortodoksižen hristanuskondan kahesa pühäpertid oma kaičenus i letud lidnas: koume päjumalanpertid (Jumalanmaman Kazanin jumalaižen, Hristan Eläbzdusen, ph. Jekaterinan), kaks' jumalanpertid i koume časounäd. Niiden ližaks kaks' jumalanpertid i kaks' časounäd oma pandud mantazole.
Transport
Lug-1-raudtestancii sijadase lidnan keskuses, Lug-2 — lidnan suves Uz'lidnan sarakol.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Leningradan agjan lidnad *
Moroni
Moroni (mugažo francijan kelel; موروني Mūrūnī) om Komoran Sariden pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om valdkundan ižandusen keskuz, Ngazidž-saren-avtonomijan administrativine keskuz mugažo.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud arabalaižil 10. voz'sadas kuti sultanatan pälidn meritel Zanzibarannoks (nüg. Tanzanijas). Hätken aigan Majottan Dzaudzi oli Komoroiden administrativižeks keskuseks, no vl 1958 panihe Moronid valdkundan pälidnaks.
Sömtegimišt om olmas Moroniš (alkogolitomad jomad). Efirvoiden, metalliden i pumaterialiden ümbriradajad edheotandad. Vaumitadas vulkanižen tufan, se om cementtegimiden torhuz.
Geografijan andmused
Lidn sijadase saren päivlaskmaižel mererandal, Kartal-vulkanan pautkel (Karthala 2361 m kortte), 29 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad vulkanan suhusai om 10 km, tegihe enamba 20 lavanheitandad 19. voz'sadaspäi (jäl'gmäižed vll 2005 i 2006).
Klimat om ekvatorialine neps vihmmecoiden, kaikenaigaižed meripassatad pehmdas sidä. Il'man lämuz vajehtase +21..+30 C° röunoiš vodes läbi, ekstremumad oma +14 C° i +36 C°. Paneb sadegid 2700 mm vodes, vähemba elokus-kül'mkus (100..150 mm kus).
Eläjad
Vl 2003 lidnan eläjiden lugu oli 41 557 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd' (111 329 eläjad vl 2016), valdkundan kahesandez. Islamanuskojad-sunnitad ottas 98% ristitištos, om hristanuskondan pühäpertid lidnas mugažo.
Moroni-lidnan port om madalanno merikaranno, ka todas jüguid kabotažastjoil saren toižes portaspäi süvänno merikaranno. Lendimport sijadase 30 km pohjoižhe lidnaspäi.
Homaičendad
Kategorii:Komoran Sariden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad *
Urdu
thumb|right|250px|Kelen leviganduz Pakistanas i Indijas, ruskedpakuine om regionad oficialiženke statusanke Urdu (ičeze nimituz: اردو Urdū [ˈʊrduː]) om Pakistanan lingva-franka i üks' kahtes valdkundaližes kelespäi, mugažo Indijan severziden-se regioniden oficialine kel'. Toine nimituz om Laškari لشکری [lʌʃkɜ:i:]. Se mülüb indoevropižhe kel'kundha. Om hindustanin kahtes kirjformaspäi (toine om hindi Indijas) Britanižen Indijan čihodamižen jäl'ghe vodel 1947.
Pagižijoiden lugu kuti mamankel' — 67 mln ristituid Indijas (51 mln, islamanuskojad tobjimalaz) i Pakistanas (16 mln), voziden 2011 i 2017 rahvahanlugemižed. Kuti mamankel' i toine kel' ühtes — 102 mln pagižijoid (1999).
Pakistanan kirjkel' kävutab persiž-arabišt grafikad, kirjamišt kogoneb 38 kirjamespäi. Kävutadas modificiruidud devanagari-kirjkel't Indijas. Päivlaskmman norišt otab kävutamižhe latiništ kirjamištod.
Bagaman Sariden valdkundznam
Rahvahaližed živatad pid'oiteldas laudad: flamingo kuivmal i marlin merespäi.
Kacu mugažo
Kategorii:Valdkundznamad V
Novoaltaisk
thumb|left|250px|Novoaltaiskan administrativižed rajonad: {{legend|red|Keskuzline}} {{legend|yellow|Belojarskii}} {{legend|green|Novogorskii}} Novoaltaisk (Новоалтайск) om Venäman lidn da lidnümbrik Altajan randan pohjoižes. Se om randan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Barnaulan päivnouzmaine kaimdailidn, Pervomaiskojen rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1736 kuti Česnokovk-külä (Чесноковка) Česnok-närituznimen mödhe, muga nimitihe joged-ki. Kätihe radnikžiloks vl 1936. Žilo sai lidnan statusad vl 1942. Udesnimitihe nügüdläižikš vl 1962. Vl 2004 lidnanvuitte Belojarsk-žilo mülüi lidnha mikrorajonaks.
Novoaltaisk šingotase raudten edheotandoil (vagonansauvomižen tegim, sortiruindstancii), sauvondmaterialiden sarakol (raudbetontegesed, katuzmaterialad, špaloiden da pachiden tegim sauvomha raudteid), mugažo maidtegim radab.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ob'-jogen oiktal randpolel, 7 kilometras jogespäi, 140 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Barnaulan röunhasai (Obin hura rand) om 7 km päivlaskmha avtotedme vai raudtedme.
Novoaltaisk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Jagase koumeks rajonaks, kaikuččes ičeze administracii radab.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 70 437 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', oli vll 1998−2009 i om vspäi 2016, enamba 73 tuh. eläjid.
Ortodoksižen hristanuskondan nell' jumalanpertid om avaitud lidnas.
Edeline lidnan pämez' om Sergei Jeremejev (viluku 2017 — viluku 2022).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Altajan randan lidnad Kategorii:Altajan randan lidnümbrikod *
Salehard
Salehard (ven. i Салехард, Сăля' харăд «lidn nemel»,, Обдор «Obin rand») om Venäman lidn da lidnümbrik valdkundan pohjoižes. Se om Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon administrativine keskuz, ümbrikon koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe. Om ümbärtud Uralanveren rajonan territorijal.
.срб
.срб om Serbijan komplimentarine domen. Se om avaitud 2011-nden voden uhokul, registracii zavodihe vn 2012 vilukus. Domenan punikod om .xn--90a3ac.
Salehard
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kozakoil vl 1595 kuti Obdoran lidnuz (Обдорский острог). Vl 1807 heittihe lidnusen seinid, i Obdorsk kändihe muite žiloks. Vl 1930 panihe žilod Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon keskuseks. Udesnimihihe Salehardaks vl 1933, sai lidnan statusad vn 1938 27. päiväl kül'mkud.
.срб
Nece om toine ülätazopindan domen kirilližel kirjamištol internetas .рф-domenan jäl'ghe. Ei sa kävutada latinan kirjamišton znamoid domennimes.
Salehard
Istorii
Lidn šingotase kalakonservkombinatal, jogi- i merilaivišton bazaks i agrotehmižel, mugažo kuldansamižen i geologijan edheotandoiden päfaterad sijadasoiš Salehardas.
.срб
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal oikti i koumandel tazopindal kahtenden tazopindan aladomenoil. Ned aladomenad tošttas .rs-domenan aladomenoiden strukturad.
Salehard
Geografijan andmused
Lidn sijadase Polui-jogen oiktal randal, läz Poluin ühthejoksmust Obinjogenke, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Moskvhasai om 1940 km suvipäivlaskmha orhal vai 4200 km avtotedme Uden Urengoin kal't. Lähembaine Labitnangi-raudtestancii da lidn om Obin vastrandal, 16 kilometras Salehardaspäi orhal lodeheze, ühtenzoittas lidnanke ehtatimel kezaaigan i tal'vtel jädme. Pohjoižen nabapirdan pala om lidnanpirdan südäimes.
.срб
Kahtenden tazopindan reglamentiruidud domenad: