cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pravdinsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lav-jogen randoil (Лава, Łyna, Alle, padosein da pen' GES), 20 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Pol'šanman röunhasai om 10 km suvhe orhal, lähembaine kontrol'punkt sijadase Bagrationovskas 30 km suvipäivlaskmha avtotedme. Matkad Kaliningradan keskushesai om 43 km lodeheze orhal vai 53 km avtol. Toine lähembaine lidn om Gvardeisk 23 km pohjoižhe orhal vai 44 km avtotedme.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 4 323 ristitud, lidnümbrikon videndez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 4 410 eläjad vl 1939 i läz 4 500 eläjid vll 1996−2009.
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' radab vspäi 1990. Se om agjan kahtenz' surtte istorine pühäpert', kivine om saudud vll 1360−1380, ende oli katoline, sid' lüteranine pühäpert', nevondkundaližen aigan kävutihe varažomaks.
Karg
thumb|right|250px|[[Kadril'. Video om 42 sekundad hätkte.]] Karg om hibjan ritmižed i ozutajad likundad, pandas niid märitud kompozicijaks i edestadas muzikanke päpaloin. Üks' kaikiš amuižembiš čomamahtoišpäi.
Pravdinsk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Karg
Kargaidai mez' om kargnik. Kargun tedo om horeografii. Znamoičijad oma kargun likundoiden tehmižen mastaruz, hibjan valdoičendan mahtuz, žestikuläcii, eriližešti käziden.
Kargun kuvandoičendmahtused oma garmonižed likundad i pozad, plastik i mimik, dinamik («likundoiden maihutuzkeskustan i kingitamižen varjiruind»), likundan temp i ritm, pirdandkuva avarudes i kompozicii, kostüm da rekvizit.
Toižendad
Pätoižendad: istorine, ritualine, klassine i harakterine kargud, rahvahankarg, balkarg (sidä kesken sportivine). Nügüd'aigaine karg: joudjaline, modern, džaz-karg, sving-karg, kontaktine improvizacii.
Kargun žanrad: balet, flamenko, tango, step, socialine karg, irdoiden karg, inklüzivine karg, päivnouzmaine karg.
Istorii
Kargun čomamaht tuli istorijanedeližes kundaspäi, kuvastab ristitun tarbhaižust ozutada toižile ičeze ihastust vai palahtelendad hibjan abul. Amuižes mirus znamoitihe karguil läz kaikid znamasižid aigtegoid: sündund, surm, soda, uden vejan valičend, läžujan spravitand. Ozutihe karglikundoil loičendoid vihmha, päiväižen vauktushe, kazvateližhe maha, kaičendha i armahtushe näht.
Kargun pa:d (pas «hašk») libuihe ristitun likundoiden päižiš formišpäi: kävund, joksend, hüpked i hüpähtused, bringandad, libestamižed, käroudused, köläidused.
Joga rahvaz formirui ičeze sidodud karghu veroid. Erind sündui rahvahankarguiš, edestihe toižid karguid ičeleze (elämižolemižkargud), toižid verhiden ristituiden edes (laval i kul'tižed). Aigan mändes elämižolemižkargud saiba erindoid külätahondas i lidnoiš. Jäl'gmäižiden šingotesenke erigoitihe tanhaližid karguid, balkarguid i salonkarguid, ned kändihe Evropan baletan aluseks.
Amuižen Päivnouzmman i antikaigan kargčomamaht valatoiti lujas Evropan kargkul'turad, niiden kesken amuižegiptižed i amuižgrekižed pühäčud, Assirijan religiozižed praznuičendad.
Kingston (Jamaik)
Kingston (mugažo anglijan kelel) om Jamaikan pälidn da kaikiš suremb lidn.
Pannakot
Istorii
Pojavad blödad oma bavarine krem i blanmanže.
Kingston (Jamaik)
Lidn om valdkundan ižandusen päkeskuz da kaikiš järedamb port. Se om Amerikan kaikiš suremb anglijankel'ne lidn suvipolehe AÜV:oišpäi.
Pannakot
Slokostind
Lämbitadas kerthuzid saharanke i vanilinke, keittas vällel lämoil vižtoštkümne minutad. Sid' ližatas želatinad i valadas formidme. Paneškatas blödoihe vilugoičendan jäl'ghe. Veroline pannakot om vauged mujul.
Kingston (Jamaik)
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1692 anglijalaižil. Vl 1962 Kingston kändihe pälidnaks Jamaikan ripmatomuden sandan jäl'ghe, no völ vl 1872 sijazihe Jamaikan koloniališt administracijad lidnas.
Kitai
Kitai (ičeze nimi — 中國 / 中国, pin'jin': Zhōngguó, vepsän kirjamil Čžun Go «keskvaldkundad»), täuz' oficialine nimi om Kitain Rahvahaline Tazovaldkund (中華人民共和國, pin'jin': Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó, vepsän kirjamil: Čžunhua Žen'min' Gunhego) om valdkund Azijan päivnouzmas. Se om kaikiš suremb valdkund mail'mas ristitišton lugun mödhe. Pälidn om Pekin.
Sanderlend
Sanderlend (Sunderland [ˈsʌndərlənd]) om kanzannimi, toponim i laivoiden nimituz anglijankel'žiš maiš. Se voib znamoita:
Kitai
Kitai om ÜRO:n kaikenaigaine ühtnii sen alusenpanendan aigaspäi. Kitain armii om kaikiš suremb aktivižen mülükundan mödhe (2,035 mln ristituid). KRT kodvi ičeze atombombad vn 1964 redukus. Järed ripmatoi kosmine programm om valdkundal.
Kal'kulätor
thumb|right|250px|Nügüd'aigaine [[Casio-firman tedokal'kulätor]] Kal'kulätor (calculātor «lugii») om elektrine ladim erazvuiččiden arifmetižiden operacijoiden täht.
Pannakot
Slokostind
Anttas penil porcijoil frukt-, šokolad- vai karamel'painatosen al, fruktoiden palliškoidenke vai marjoidenke.
Kal'kulätor
Vajehti nenid mehanižid lugendladimid: abak, čotad, logarifmine jonoštim, arifmometr, mugažo matematižid tablüzid (edel kaiked logarifmižid).
Jagadas kal'kulätorid meton i voimusiden mödhe: koveritomad-järgeližed, tedokal'kulätorad (inženerižed), buhgalteran, finansižed, programmiruidud. Kal'kulätor oleleb elektronižiden časuiden i mobiližen telefonan palaks. Voib ližata kal'kulätoran programad verksaitha.
Kingston (Jamaik)
Istorii
Vl 1976 vilukus rahvahidenkeskeine kožundkirjutez Jamaikan valütsisteman polhe oli allekirjutadud lidnas.
Kal'kulätor
Etimologii
Latinine calculator-sana «lugii» sauvose calculo-verbanformaspäi «lugen», mitte libub calculus-vaihespäi «kiveihut» (ottihe niid lugendan täht); calculus om calx-sanan «mouckivi» diminutivine form.
Homaičendad
Kategorii:Matematik Kategorii:Lugend Kategorii:Matematižed instrumentad Kategorii:Kompjuterad
Kingston (Jamaik)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Jamaik-saren suvipäivnouzmaižel randištol.
Klimat om tropine, lujas räk. Kun päiväline keskmäine lämuz om +26..+29 C° vodes läbi. Paneb sadegid 813 mm, sidä kesken kuivsezonan aigan (viluku-keväz'ku) — vaiše 57 mm.
Administrativiž-territorialine jagand
Lidn otab kahten tulendan territorijad paloin: Kingston da Sent Endrü. Molembiš neniš tulendoiš om völ lidnoid — Kingstonan ezilidnoid, se om «Sur' Kingston».
Kingston jagase 21 počtanzonaks territorialižikš.
Eläjad
Vl 2012 arvoindan mödhe eläjiden lugu oli 576 946 ristitud.
Pannakot
Homaičendad
Kategorii:Desertad Kategorii:Italijan keitand
Kingston (Jamaik)
Eläjad
Kingstonan goll'fartalad oma reggi-muzikan kodima.
Transport
Menlin Normanan (Norman Manley) nimel nimitadud rahvahidenkeskeine civiline lendimport (KIN) sijadase suvhe lidnan keskusespäi Palisados-čirakol. Sišpäi da sihe tehtas reisid lähižihe Kariban maihe, AÜV:oihe da Surhe Britanijha tobjimalaz. Tinson Pen-aerodrom (KTP) sijadase läz lidnan portad, otab vaiše südäireisid.
Irdkosketused
Kategorii:Jamaikan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad
Kitai
Istorii
Vl 221 EME Cin' Šihuandi ühtenzoiti Kitain maid imperijaks ezmäižen kerdan.
Severoural'sk
Severoural'sk  (Североура́льск) om Venäman lidn Sverdlovskan agjan lodehes. Se om Severoural'skan lidnümbrikon administrativine keskuz, mülüb sihe.
Istorii
Ende mansid eliba niiš tahoiš. Venälaižiden eländpunktan aluz om pandud vl 1758 kuti žilo sauvomha da holitamha Petropavlovskii-tegint sijaližen raudkivendon ümbriradmižen täht, nimitihe žilon Pedroin da Pauloin pühäpertin mödhe. Vl 1826 avaitihe kuldan jogilöudmižsijid, i vl 1827 sauptihe raudantegint torhuden lopindan tagut. Vl 1931 löuzihe alüminijan torhut žilonno. Vn 1944 27. päiväl kül'mkud žilo sai lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Nimi om anttud geografižen sijadusen mödhe, kuti Sredneural'sk- i Južnoural'sk-lidnoile. Vspäi 1963 lidn alištub agjan tobmudele oikti.
Kitai
Istorii
Vn 1912 1. päiväl vilukud Kitain Tazovaldkundan aluz om pandud, se ohjandab Taivan'-sarel tähäsai.
Vn 1949 1. päiväl redukud tedotihe Kitain Rahvahaližen Tazovaldkundan alusenpanendas. Vozil 1949−1956 Kitai sädi tegimišton bazižid sarakoid NSTÜ:n abul. Marksistad tuliba valdha, i vedihe «suren hüpken» (1958−1966) i «kommunizacijan» politikad Mao Czedunan ohjastusen al. Vll 1966−1976 Kitai eli läbi kul'turrevolücijas. 1980-nzil vozil irdpol'ne politik kadoti agressivižust, zavodihe ižandusen ližakahid reformid, ristitišt söškanzi külläks. Ižandusen šingotez toi hüvid satusid.
Severoural'sk
Istorii
Severoural'sk šingotase boksitoiden järedal samižel kaivuziden kal't («Sevuralboksitruda»-edheotand mülüb «Rusal»-kompanijan strukturha), mugažo raudbetonantegim, omblendfabrik i oludtegim jätktas radod.
Kitai
Istorii
Nügüdläine Konstitucii (宪法, pin'jin': Xiànfǎ, vepsän kirjamil Sän'fa) om nellänz' lugul revolücijan jäl'ghe, se om vahvištadud vn 1982 4. päiväl tal'vkud, möhembaižed vajehtused oliba vll 1988, 1993, 1999, 2004 i 2018.
Severoural'sk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vagran-jogen hural randal (137 km pitte, Sos'van oiged ližajogi, Obinjogen hurapol'ne bassein) i sen Kolong-ližajogen randoil (Колонга 41 km pitte), Pohjoižen Uralan päivnouzmaižidenno pautkidenno, 200 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jekaterinburghasai om 370 km suvipäivlaskmha orhal vai 440 km avtotedme, raudteühtenzoituz om vaiše jüguiden täht. Lähembaine lidn om Volčansk 25 km suvhe orhal, avtol i raudtel. Radonan londuseline koncentracii om lujetud.
Ei ole passažirühtenzoitust raudtedme Severoural'sk-raudtestancijhasai vspäi 2013, sen ližaraudted oma demontiruidud, raudtevagzalan sauvuz kävutase avtostancijaks. Boksitad-raudtestancii (Бокситы) radab lidnan suves jüguiden täht vaiše.
Kitai
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kitain topografine kart. Kitai om mavaldkundröunoiš 14 valdkundanke, ned oma: Vjetnam (röunan piduz — 1297 km), Laos (475 km) i Mjanmar (2129 km) suves, Indii (2659 km), Butan (477 km), Nepal (1389 km) i Pakistan (438 km) suvipäivlaskmas, Afganistan (91 km), Tadžikistan (477 km) i Kirgizstan (1063 km) päivlaskmas, Kazahstan lodehes (1765 km), Mongolii (4630 km) i Venäma (4179 km) pohjoižes, KRDT (1352 km) pohjoižpäivlaskmas. Ühthine röunoiden piduz om 22 457 km.
Severoural'sk
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 29 263 ristitud, lidnümbrikon koume videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 36 200 eläjad vodel 1992.
Kitai
Geografijan andmused
Valdkundan pind om 9 596 960 km², otab koumant sijad mail'mas Venäman da Kanadan jäl'ghe pindan mödhe. Kitain päivlaskmaižed randad lainištadas Tünen valdmeren Kitain Päivnouzmmeri da Pakuine meri, suvižed randad — Kitain Suvimeri. Ühthine randanpird om 14 500 km.
Severoural'sk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma olmas lidnas: phh. Pedroin da Pauloin päjumalanpert' (kivine om saudud vll 1787−1798) i ph. Jurgii-vägestusenkandajan jumalanpert' (letihe vll 2013−2015). Islaman kundaline («mahallä») mečet' om avaitud lidnas.
Rahvahad (2010, ozutadud rahvahudenke): venälaižed — 90,9%, totarlaižed — 3,8%, ukrainalaižed — 1,3%, toižed rahvahad — 4,0%.
Severoural'skan politehnikum (tehnikum) i Jekaterinburgan ekonomikan da tehnologijoiden kolledžan filial oma professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Kitai
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivihil', metallad (raudkivend, boksitad, tin, hahktin, cink, vanadii, molibden, vol'fram, artut', uran, harvad mametallad), kivivoi, londuseline gaz, antimonii, gidroenergii (kaikiš suremb mail'mas), mahuz.
Severoural'sk
Eläjad
Edeline lidnümbrikon pämez' om Vasilii Matüšenko (reduku 2016 — uhoku 2022).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad *
Kitai
Tobmuz
thumb|right|250px|Kitain parlamentan pert'kulu [[Pekinas.]] Ohjandusen form om unitarine socialistine tazovaldkund dominirujanke partijanke (Kitain Kommunistine Partii, KKP) päižeks. Valdkundan pämez' om Kitain ezimez', hän om KKP:n keskuzkomitetan päsekretar', hän-žo om armijan päkäsknik (Keskuzsodanevondkundan ezimez') tobjimalaz. Valdkundaližen Nevondkundan pämez' om ohjastusen ezimez'.
Parlament om üks'kodine Kaiken Kitain Rahvahan Ezitajiden Suim (全国人民代表大会, pin'jin': Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì, vepsän kirjamil: Cüan'go Žen'min' Daibäo Dahuei) 2970 ühtnijanke. Kaik rahvaz da azekahad väged valitas heid videks vodeks. Todesine käskusenandai tobmuz om KKP, parlament vaiše vahvištab sen pätandoid. Radonoigendai tobmuz om KRT:n Valdkundaline Nevondkund (中华人民共和国国务院, pin'jin': Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Guówùyuàn, vepsän kirjamil: Čžunhua Žen'min' Gunhego Goujuan' ) vai Keskuzline rahvahaline ohjastuz (中央人民政府, pin'jin': Zhōngyāng Rénmín Zhèngfǔ, vepsän kirjamil: Čžunjan Žen'min' Čženfu).
Kitain ohjandai (ezimez') om Si Сzin'pin vs 2013 keväz'kun 14. päiväspäi. Vs 2013 keväz'kun 15. päiväspäi Li Kecän om ohjastusen pämeheks. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 redukuspäi vn 2018 uhokuhusai (13. kucund).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kitain administrativiž-territorialine jagand.
Kitai jagase 34 regionaks: 23 agjad (provincijad), 5 avtonomišt agjad, 4 lidnad keskuzalištusenke (Pekin, Šanhai, Čuncin, Tän'czin') da 2 erilišt administrativišt agjad (Honkong da Makao). Regionad alajagasoiš 333 ümbrikoks, ned — 2853 rajonaks.
Eläjad
Vn 2010 Kitain rahvahanlugemižen mödhe eläjiden oficialine (rahvahanikusenke) lugu oli 1 339 724 852 ristitud, vl 2016 — 1 373 541 278 ristitud.
Kitaiš elädas kitajalaižed. Kaik om 56 etništ gruppad oficialižešti (2010): han' — 91,5%, čžuanad — 1,3%, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 7,2%.
Uskondan mödhe (2010): rahvahaližiden uskondoiden polenpidajad — 21,9%, buddistad — 18,2%, hristanuskojad — 5,1%, islamanuskojad — 1,8%, induistad — vähemba mi 0,1%, judaistad — vähemba mi 0,1%, toižed uskojad — 0,7% (sidä kesken daoistad), religijatomad — 52,2%.
Vn 2018 kezakus kaik oli 675 lidnad kontinentaližes Kitaiš. Lidnad-millionerad (lidnümbrikod enamba 6 mln. ristituid vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Šanhai (ekonomine pälidn), Pekin (administrativine pälidn), Čuncin, Guančžou, Šen'čžen', Tän'czin', Uhan', Dunguan', Honkong, Fošan', Čendu, Nankin. Vl 2017 kaik oli 102 lidnümbrikod-millionerad valdkundas kontinental.
Ižanduz
Vl 2010 Kitain kogosüdäiprodukt jäti jäl'gele Japonijan KSP:d, vl 2015 — AÜV:oiden produktad ostmižmahtusen paritetan mödhe, i nügüd' kaikiš suremb mail'mas. KRT om kaikiš järedamb eksportirui mail'mas, «mail'man fabrik» — materialižiden tavaroiden tegii. Tariž äi torhut da energetižid satandoid ižandusen täht, i se valatoitab lujas mail'man torguindlavoid. Kitai om ezinenas kuldan da valütan varan mödhe.
Viipurin rajon
Viipurin rajon voib znamoita:
Antofagast
Antofagast (Antofagasta) om lidn da meriport Čilin pohjoižes. Se om Antofagastan agjan i provincijan administrativine keskuz.
Istorii
Ende lidnan tahond mülüi Inkiden imperijha. Eländpunktan aluz om pandud vl 1868 Bolivijan ohjastusel kuti Peñas Blancas (Penjas Blankas, «vauktad kall'od» ispanijan kelespäi). Bolivii andoi Čilile löudmižsijid koncessijha, no mureni kožundkirjutesen arvod. Vl 1879 Čilin sodaväged anastiba lidnad, Toine Tünvaldmerine soda (1879–83) zavodihe neciš tegospäi. Lidn om Čilin palaks vspäi 1904.
Belousovo (lidn)
Belousovo (Белоу́сово) om Venäman lidn da lidnankund Kalugan agjan pohjoižpäivnouzmas, Obninskan päivnouzmaine ezilidn. Mülüb Žukovan rajonha, sen kaikiš penemb lidn koumen kesken.
Antofagast
Istorii
Sadas vas'kkivendod da natrijan nitratad Antofagastan ümbrištos.
Geografijan andmused
Lidn sijadase letkesižes rahvahatomas Atakam-mas da Andiden ezimägištol, pidust' Tünen valdmeren randad i Suvitropikal. Antofagast seižub 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjagohosai om 1090 km suvhe orhal, voib sadas sihesai raudtel vai avtotel (1368 km).
Belousovo (lidn)
Istorii
thumb|left|250px|Belousovon kangazfabrik Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1782 kuti Belousovo-külä. Nimitihe hibusheinän venäkel'žen nimen mödhe (белоус), se hein kazvoi äjüdes küläs ümbri. Saudud 19. voz'sadal kangazfabrik (vate, šuuk) andoi radod külän da ümbrišton eläjile. Toižen mail'man sodan aigan okkupacii oli heittud vn 1942 vilukus. Kätihe žilod lidnanvuiččeks vl 1962. Vs 2004 tal'vkun 28. päiväspäi om lidnan statusanke.
Antofagast
Geografijan andmused
Päivän keskmäine lämuz vajehtase +14..+20 C° vodes läbi. Absolütine minimum oleskeli +5 C°. Paneb sadegid vähemb mi 4 mm vodes keskmäras.
Belousovo (lidn)
Istorii
Belousovo šingotase kangazfabrikal, sömtegimištol (maidtegim, lindfabrik), tegesiden räzinaspäi i plastikaspäi pästandal, mecanümbriradmižen edheotandal. Magistraližiden gazanveimiden sol'm, kompressorstancii läz lidnad.
Antofagast
Eläjad
Vl 2002 eläjiden lugu oli 285 255 ristitud, agjan ristitišton pol'. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Belousovo (lidn)
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan lodehes, Diročnai-jogen randoil (Дырочная 15 km pitte, ende Derešn', ven. Дерешня, Okan hurapol'ne bassein), 170 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Jogi läbitab lidnan keskuzpalad, uit om saudud sil. Matkad Kalughasai om 69 km suvipäivlaskmha-suvhe orhal vai 78 km avtotel. Lähembaižed lidnad oma Žukov-rajonkeskuz 8 km suvipäivnouzmha orhal vai avtotedme, Obninsk 1 km päivlaskmha i lodeheze orhal vai avtotedme, i Balabanovo 10 km pohjoižhe vai 13 km avtotedme. «Moskv — Roslavl'»-avtote läbitab lidnad, «Moskv — Bränsk»-avtote (M3-trass) mäneb 1 km päivlaskmha lidnaspäi.
Antofagast
Transport
Avtobusad i maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnas. Lidnan meriport voib sirtta 5 mln tonnoid jüguid vodes. Raudte ühtenzoitab Čilin i Bolivijan lidnoidenke.
Belousovo (lidn)
Geografijan andmused
Belousovo om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 2,27 km².
Antofagast
Transport
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline lendimport Andres Sabella-runokirjutajan nimed (ANF, 2,1 mln passažiroid vl 2019) sijadase 10 km pohjoižhe lidnaspäi Serro Moreno-žilos. Tehtas reisid Čilidme i Perun Lim-pälidnha.
Belousovo (lidn)
Eläjad
Vl 1970 žilon ristitišt oli 5 990 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 412 ristitud, rajonan videndez. Kaikiš suremb ristitišt oli 12 600 eläjid vl 2001. Ortodoksižen hristanuskondan ph. Jelisaveta-kunigaznaižen-moknikan pühäpert' om saudud lidnas vodele 2004.
Antofagast
Irdkosketused
Kategorii:Čilin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Ukrain
Sikš ku Ukrain om blokanirdaliženke statusanke, ka valdkundale ei sa tehtas nimiččen blokan ühtnijaks. Om associacijoiš EÜ:nke vs 2014 sügüz'kun 16. päiväspäi.
Belousovo (lidn)
Eläjad
Lähembaižed professionaližen opendusen aluzkundad sijadasoiš Obninskas.
Ukrain
Istorii
Vn 1991 30. päiväl kezakud Ukrain tedištoiti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Sil-žo vodel tal'vkun 1. päiväl tegihe referendum ripmatomuden polhe, i vn 1991 26. päiväl tal'vkud ripmatomuz linni täudeks.
Belousovo (lidn)
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalugan agjan lidnad Kategorii:Žukovan rajon
Ukrain
Istorii
Vl 2014 rahvahanikoiden soda zavodihe valdkundan suvipäivnouzmas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Конституція України) oli olmas vspäi 1978. Nügüdläine kahtenz' lugul Konstitucii tuli väghe vn 1996 28. päiväl kezakud, se om väges vajehtusidenke.
Kemi
Kemi (mugažo suomen i ročin kelil; Giepma) om lidn Suomenman lodehes, sen Laplandii-agjas. Agjan koumanz' lidnankund nelläspäi eläjiden lugun mödhe.
Ukrain
Geografižed andmused
thumb|left|250px|Ukrainan topografine kart. Ukrain om mavaldkundröunoiš Vaugedvenämanke pohjoižes (röunan piduz — 1111 km), Venämanke pohjoižpäivnouzmas, päivnouzmas (1944 km) da de fakto suves, Romanijanke (601 km), Moldovanke (1202 km), Mad'jaranmanke (128 km) da Slovakijanke (97 km) päivlaskmas, Pol'šanmanke lodehes (535 km). Ühthine röunoiden piduz om 5618 km. Ukrainan suvižed randad lainištadas Keskmeren Mustmeri da Azovmeri. Ühthine randanpird om 2782 km.
Valdkundan pind om 576 628 km² Kriman territorijata, vai 603 549 km² Kriman lugemiženke.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Goverl-mägi Karpatiš (2061 m). Kaikiš znamasižemb jogi om Dnepr sen vezivaradimidenke, GES:oidenke da ližajogidenke.
Kemi
Istorii
Kemi šingotase bumagan (Stora Enso) da kartonan (Metsä Fibre) tehmižel.
Ukrain
Geografižed andmused
Londuseližed pävarad oma kivihil', raudkivend, marganc, magnii, titan, nikel', keitandsol, mustma; toižed varad oma kivivoi, londuseline gaz, artut', grafit, kaolin, mec.
Kemi
Geografijan andmused
Lidn sijadase Baltijan meren Botnižen lahten pohjoižrandal, 4 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Hel'sinkihesai om 620 km suvhe orhal, 710 km avtotedme vai raudtel, agjan Rovanem'-keskushesai om 100 km pohjoižpäivnouzmha orhal, 120 km avtotel vai raudtedme.
Ukrain
Politine sistem
Parlament om üks'kodine Ülembaine Nevondkund (Верховна Рада) 450 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Röun om 5% putumha parlamentha partijoiden täht.
Vn 2019 31. päiväl keväz'kud i 21. päiväl sulakud prezidentan järgenduseližed valičendad oliba. Nügüdläine kudenz' lugul prezident om Volodimir Zelenskii (1nz' tur — 30,24%, 2nz' tur — 73,22%) semendkun 20. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 21. päiväl heinkud (9. kucund). Denis Šmigal' radnikoičeb päministran vs 2020 keväz'kun 4. päiväspäi.
Kemi
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 26 928 ristitud, sil aigalpäi ristitišt poleneb.
Ukrain
Politine sistem
Edeline prezident om Petro Porošenko (sai 54,70% vn 2014 edestrokuižil valičendoil).
Kemi
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 95,1%, ročin kel' — 0,2%, toižed keled — 4,7%.
Ukrain
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Ukrainan administrativiž-territorialine jagand.
Kemi
Eläjad
Edeline lidnan pämez' oli Ossi Repo vll 2006−2012.
Al'bukerke
thumb|left|250px|Lidnan valičemižümbrikoiden kart (2013) Al'bukerke (Albuquerque [ˈælbəkɜːrki], lühenduz: ABQ, ispanine virkand: [alβu'kerke]; navah.: Beeʼeldííl Dahsinil [pèːʔèltíːl tɑ̀xsɪ̀nɪ̀l]) om AÜV:oiden lidn Nju Meksiko-štatan keskuzpalan lodehes. Se om štatan kaikiš elänzoittud lidn, AÜV:oiden 32-nz' lidn eläjiden lugun mödhe. Bernalillo-ümbrikon (3020 km²) administrativine keskuz.
Kemi
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Laplandii
Al'bukerke
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vl 1706 kuti sodapost da maižandusen keskuz, isp. Villa de Alburquerque. Nimituz om sidotud ispanižhe Al'burkerke-lidnha röunanno Portugalijanke, se libub latinan kelen albus- i quercus-sanoišpäi «vauged tamm».
Krasnogorsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1932 Rusked Mägut-žilon (Красная Горка), Ban'ki-žilon da Pavšino-külän ühtenzoitusel. Krasnogorsk panihe radnikžiloks šingotamha optiktegimištod, mugažo letihe raudbetonkonstrukcijoiden tegint sauvomha Moskvan metropolitenad i kanalad. Vl 1940 radnikžilo sai lidnan statusad. Lühüdaks aigaks (vozil 1960−1961) Krasnogorsk oli alištunu Moskv-lidnan Ezitajiden Nevondkundale.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Moskvanjogen hural randal, läbitase sen hural Ban'k-ližajogel, seižub 190..220 m valdmeren pindan päl korktusil (Smolenskan da Moskvan ülüden sarakod). Krasnogorsk röunatab Moskvan Mitino- i Strogino-rajonidenke. Matkad Moskvan keskushesai om 22 kilometrad suvipäivnouzmha.
Lidnan pind — 25,65 nellikkilometrad, lidnümbrikon pind (edel 2017 vot Krasnogorskan rajon) — 223,39 km². Lidnanvuitte Nahabino-žilo (41 983 rist. vl 2017) i 35 žilod da küläd mülüdas lidnümbrikho Krasnogorskan ližaks.
Ende äi käpid oli nügüdläižen lidnan territorijas.
Oficialitomašti Krasnogorsk jagase 15 lidnanlaptaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 116 896 ristitud, rajonan (nüg. lidnümbrik) — 179 872 ristitud. Vl 2017 kaik 231 673 eläjad oli lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan da lidnümbrikon ristitišt om nügüd'. Ristitišt ližadab heredas Moskvan lähembusen tagut. Krasnogorskan lidnümbrikon ristitišton kaks' koumandest eläb Krasnogorskas.
Al'bukerke
Istorii
Al'bukerke šingotase AÜV:oiden armijan Körtlend-il'mbazal (südäitukuižen azegišton toižiden paloiden kodvind) «Sandia»-tedoiduzlaboratorijoiden palanke. Lidn om štatan opendusen i tervhudenkaičendan aluzkundoiden keskuz, «Netflix»-kompanijan fil'mdamižen sija. «Facebook»-verkon datakeskuz i Intel-kompanijan tegimed ratas lähižiš ezilidnoiš.
Krasnogorsk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan nell' pühäpertid om lidnas.
Sel'co
Sel'co (Сельцо́) om Venäman lidn da lidnümbrik Bränskan agjan pohjoižes.
Ukrain
Administrativiž-territorialine jagand
Valdkundan konstitucijan mödhe, Ukrain jagase 27 regionaks: 24 agjad (область), üks' avtonomine tazovaldkund (ukr.: автономна республіка, se om Kriman Tazovaldkund) da kaks' lidnad eriliženke statusanke (ukr.: містo зі спеціальним статусом, ned oma Kijev da Sevastopol'). Vspäi 2015 Kriman Tazovaldkund da Sevastopol'-lidn kontroliruiše Venämal de fakto. Luganskan Rahvahaline Tazovaldkund rahvahidenkeskeižeta tundištuseta pidab kontrolin al Luganskan agjan palad. Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund rahvahidenkeskeižeta tundištuseta kontroliruib Doneckan agjan palad.
Krasnogorsk
Ižanduz da transport
Ižandusen päsarakod oma:
Sel'co
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1876 kuti raudtestancii da sen žilo «Rig — Orel»-jonol, mugažo šingotihe mecpilindan edheotandoil. Kätihe radnikžiloks vl 1938, šlibakoiden tegim radoi kahtes kilometras. Vn 1943 sügüz'kul nacistižen Saksanman sodaväged poltiba žilod lähtten, udessündutamine zavodihe sil-žo vodel. Radnikžilo sai lidnan statusad vl 1990.
Järedad Bränskan himine tegim (sauvondhimijan produktad) i punümbriradai edheotand (pordhiden i meblin tehmine) ratas Sel'cos, mugažo leibäntegim, «Tamoš»-lihakombinat i mineralveden edheotand. Edel 2004. vot punümbriradai kombinat radoi, tuli bankrotnendannoks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Desn-jogen hural randal, 160 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, om ümbärtud mecoil. Matkad Bränskan röunhasai om seičeme kilometrad suvipäivnouzmha raudtedme, keskushesai — 33 km. Ühtennimine Sel'co-raudtestancii radab «Bränsk — Smolensk»-jonol.
Sel'co om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.
Krasnogorsk
Ižanduz da transport
Nell' specialižen keskopendusen aluzkundad om lidnas: politehnine tehnikum, ekonomikan da oiktusen tehnikum, Krasnogorskan kolledž (edel 2007 vot optiž-elektronine), medicinine škol. Baumanan nimel nimitadud MVTU:n filial om üläopendusen aluzkundaks lidnas.
Ukrain
Eläjad
Ukrainas elädas ukrainalaižed. Kaikiš suremb ristitišt oli 52,2 mln eläjad vl 1993. Vozil 1993−2010 valdkundan ristitišt poleni 12 procental lähtendan elämha verhižhe maihe tagut, sündutandmäran polendusen da kolendmäran ližadusen satuseks. Vl 2014 eläjiden lugu oli läz 42..44 millionad ristituid (Krimata vai senke).
Krasnogorsk
Ižanduz da transport
Avtobusad da maršruttaksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Moskv—Rig-raudte jagab lidnad kahthe palaha: pohjoižhe da suvižhe, i vaiše üks' avtote ühtenzoitab niid.
Al'bukerke
Geografijan andmused
Klimat om päivoikaz da kuiv letetazangišton nell'sezonine. Voden keskmäine lämuz om +13,9 C°, absolütine minimum — −27 C°. Paneb sadegid 242 mm vodes, enamba heinkus-elokus (38..40 mm kus).
Krasnogorsk
Ižanduz da transport
Äiluguižed kiruhted i kaks' raudted ühtenzoittas lidnad Moskvanke. Vspäi 2010 Moskvan metropolitenan Mäkinino-metrostancii sijadase lidnas.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Moskvan agjan lidnad *
Al'bukerke
Geografijan andmused
Al'bukerke jagase ühesaks valičemižümbrikoks (angl. City council districts). Edeline lidnan pämez' oli Ričard Džeims Berri (tal'vku 2009 — tal'vku 2017, Richard James Berry).
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 545 852 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaik 915 927 eläjad om ezilidnoidenke 24 080 km² pindal (2018, štatan ühtenz' i 60. sija valdkundas).
Augotižlibundan mödhe (2010): evropalaižed — 69,7% (ispanijalaižita 42,1%), ispanijalaižed i latinamerikalaižed — 46,7%, indejalaižed — 4,6%, afroamerikalaižed — 3,3%, azijalaižed — 2,6%, valdmerimalaižed — 0,1%, segoitadud augotižlibundanke — vastusiden 4,6%.
Ukrain
Eläjad
Kodikel' (2001): ukrainan kel' — 67,5%, venäkel' (regionaline kel') — 29,6%, toižed keled — 2,9%.
Al'bukerke
Transport
Rahvahidenkeskeine Al'bukerken «Sanport»-lendimport (ABQ, Albuquerque Sunport, 5,4 mln passažiroid vl 2018) sijadase 5 km suvipäivnouzmha lidnan azjaližes keskusespäi, Körtlend-il'mbaz om ani päivnouzmha sišpäi. Tehtas reisid AÜV:oiden järedoihe lidnoihe i lähižiden štatoiden lidnoihe. Kahtenz' Dabl Igl II-lendimport (angl. Double Eagle II Airport) om saudud 11 km lodeheze keskusespäi, se om specialižen aviacijan i čarterreisiden täht.
Ukrain
Eläjad
Uskondan mödhe eläjad oma erazvuiččiden jumalankodikundoiden hristanuskojad. Islamanuskojad i judaistad ottas vähemb mi 1% kaikutte ristitištos.
Toižed sured lidnad (enamba 650 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Har'kov, Odess, Dnipro, Doneck, Zaporožje, L'vov, Krivii Roh. Kaik om 459 lidnad valdkundas. Seičeme eläjad kümnespäi oma lidnalaižed (2020).
Ižanduz
Industrialiž-agrarine ekonomik, oli alištunu deindustrializacijale 1990-nziš vozišpäi. Evropan kaikiš gollembiš valdkundoišpäi, KSP ühtele hengele oli 9283 US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe vl 2018. Radnikoiden 5,8% om ottud maižandushe, 26,5% ratas industrijas, 67,7% — holitišiden sferas (2014).
Znamasižed sarakod oma raudan metallurgii, kivihilen samine, maižanduz (villänkul'turoiden eksport), transportine mašinansauvomine, himine (heretused), sömtegimišt, elektrusen tehmine (nell' atomstancijad anttas energijan pol't), turizm.
Ukrainan päeksport om raud, teraz da tegesed niišpäi (33%); toine eksport — kivivoi (4%), podsolnušnikan semned da pühävoi (4%), vagonad (4%), nižu (2%), kukuruz (2%), margancraudasine ühthesuladuz (2%), kivihil' (2%), likkuimed lendimiden täht (1%), vas'k (1%), korund (1%), kakao (1%), ozr (1%), sagud (1%). Pätorguindpartnörad oma Pol'šanma, Venäma, Kitai, Alamad i Saksanma, ned andoihe eksportan i importan kaks' videndest vl 2018.
Al'bukerke
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Nju Meksikon lidnad
Sel'co
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' (saudihe vll 1994−2005) i časoun'.
Lidnümbrikon pämez' om Rahvahandeputatoiden nevondkundan ezimez'. Edeline lidnan pämez' om Jelena Gašičeva (reduku 2014 — kül'mku 2019). Lidnan Administracijan pämez' om Igor' Vasükov vn 2019 kül'mkuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Bränskan agjan lidnad Kategorii:Bränskan agjan lidnümbrikod
Kompanis Garden
thumb|right|250px|Kompanis Garden, nägu Laudmägenke tagamal vn 2018 heinkus Kompanis Garden (Company's Garden, Kompanjiestuin) om puišt Keiptaun-lidnan keskuzpalas, Suviafrikan Tazovaldkund. Oigedsaumaižen puišton pind om 3,2 ga.
Puišt om kaikiš amuižemb Suviafrikas. Regionan ezmäižed evropižed sirdanuded mehed kazvataškanziba veresad produkcijad väghižel mahusel varatoitamha matknikoiden laivoid Kap-nemel 1650-nziš vozišpäi. Toihe ičezenke evropižid kazmusid. Ottas vet Molteno-vezivaradimespäi.
Rahvahaline Iziko-galerei i muzei, Kompanis Garden-restoran, istorižed muštpachad sijadasoiš puištos. Vedadas Keiptaunan festivalid siš joga vodel.
Toižiden mel'heižtahoiden keskes oma:
Homaičendad
Kategorii:Keiptaun Kategorii:Suviafrikan Tazovaldkundan geografii Kategorii:Puištod
Rapper's Delight
«Rapper's Delight» (Reperan ihastuz) om The Sugarhill Gang-gruppan pajo. Se om kudenz' da jäl'gmäine pajo «Sugarhill Gang»-al'bomas (1980) da heiden debütine singl, kudamb om pästtud 1979-nden voden sügüz'kul. Pajon tekst om anglijan kelel.
Nece om ezmäine pajo hiphop/rep-žanroiš. Se valatoiti nügüd'aigaižen muzikan šingoteshe, i «avaiži» uded muzikaližed stilid.
Kategorii:The Sugarhill Gang:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1979 pajod Kategorii:Vn 1979 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel Kategorii:Debütižed singlad
Parainen
Istorii
Vikingad oliba saril 9. voz'sadaspäi. Kätihe kundad lidnanvuiččeks (kauppala) vl 1948. Ühtenzoittihe Paraisten-kundanke vl 1967. Parainen-kund sai lidnan statusad (kaupunki) vl 1977. Sätihe ut Vestobuland-lidnad (Väståboland), se-žo Länsi-Turunmaa (suomen nimituz), neniden kundoiden ühtištusel vspäi 2009: Nauvo (Nagu), Korppoo (Korpo), Houtskari (Houtskär), Iniö i Parainen-lidn (Pargas). Kaikiden niiden tulendad mainitasoiš 14.-16. voz'sadaspäi. Lidn nimitase nügüdläižikš vspäi 2012 referenduman satusiden mödhe.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan keskuzpalan suves, Baltijan meren sariden randoil. Matkad agjan Turku-keskushesai om 17 km pohjoižhe orhal vai 24 km avtotedme. Matkad Hel'sinki-pälidnhasai om 146 km päivnouzmha orhal vai 173 km avtotedme. Toižed lähembaižed lidnad oma Kaarin 14 km pohjoižhe orhal vai avtotedme i Paimio 28 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 35 km avtotedme.
Vl 2020 lidnankundan ühthine pind — 5548,14 km², sidä kesken kuivma 883,12 km², vezi da sokaz tahond ottas 10,10 nellikkilometrad, meri — 4654,92 km².
Eläjad
Mamankelen mödhe (2016): suomen kel' — 41,7%, ročin kel' — 55,6%, toižed keled — 2,7%.
Skul'ptur
thumb|right|250px|[[Vas'kne raccastai-muštnik Piterin keskuzpalas, om sätud vozil 1768−1770]] Skul'ptur (sculptura, sculpo-sanaspäi «leiktan», «čapan») om kuvadamižčomamahton toižend, sen sädused oma mülüformanke i tehtas koviš materialoišpäi leiktandan mahtusel, liigan čuradusel kivižes vai toižes eziblokaspäi (forman polendusen mahtuz). Vastal'ne forman ližadusen mahtuz pehmdoiš materialoišpäi kävutase mugažo, se om plastik (πλαστική plastiki), i pirdajad ühtenzoittas niid mahtusid paksus.
Parainen
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Suvipäivlaskmaine Suomenma
Skul'ptur
Avaros znamoičendas skul'ptur om londusen objektoiden (oz., ristit, živatad) mülükuvan sädamižen čomamaht neniš materialoišpäi päpaloin: kivi (rapakivi, mramor), metall, beton, stökol, pumaterial, lu, savi, vaha, gips. Joga erine sätud skul'ptural objekt nimitase skul'pturaks mugažo. Skul'ptor sädab skul'pturid. Tedoidab niid skul'pturan čomamaht i plastikan čomamaht.
Toižendad
Kaik om kaks' skul'pturan pätoižendad:
Tarbhaižusen mödhe:
Radon mahtuz
Skul'pturan sädand läbitab nenid pordhid:
Lehtkuz'
Leviganduz
Heimon erikod kazdas Evrazijan i Pohjoižamerikan venos i subarktižes vöiš, mägiden subal'pižiš tahondoiš. Kaikiš suvemb areal om Kitain suvipäivlaskmas, Nepalas, Butanas i Indijan pohjoižes. Sädab järghižid mecoid vai kazvab toižiš mecoiš ližapuks. Lehtkuzen mecad ottas mail'man mecan kahesa procentad.
Kazvab sättumatomiš sijiš toižile puile — sokhil i vägitomil mahusil, igähižen rougun (Sibir') i vilun tal'ven (Pohjoižamerik) tahondoiš. Navedib täut päivänvauktust.
Ümbrikirjutand
Lehtkuz' oleleb 50 metrhasai kortte, tüvi om ühthe metrhasai. Käbud sündudas pun 15-voččes igäspäi. Eläb 300..400 vot, voib eläda 800 vodhesai.
Kävutand
Kävutand oli röunatud pun vedusen tagut, verez pu uptab vedes i ei kožui vugonkale jogidme. Mugažo pumaterial om rugakaz lujas, se kändihe kovaks tammin kartte kuivamižen jäl'ghe.
Ištutadas erasid erikod dekorativižikš.
Dubnii
thumb|left|200px|Dubnii
Dubnii (Db — dubnium latinan kelel) om 105nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndes gruppas, tabluden seičemendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Ei ole dubnijad londuses. Se om transaktinoidine ratud element. Voib sada elementan vaiše severt-se atomoid kaikuččes löutud südäitukreakcijas.
Indine valdmeri
thumb|right|250px|Indine valdmeri [[Man pindal]] thumb|right|300px|Pohjan reljefan kart Indine valdmeri om koumanz' surtte Man valdmeri, se kattab planetan vedenpindan läz videndest.
Dubnii
Ühthine ümbrikirjutand
Nevondkundaline Georgii Flörov-fizikantedomez' kollegidenke avaižiba dubnijan vl 1968, sädiba americijaspäi i neonaspäi. Vl 1970 amerikaižen Berkli-laboratorijan tedomehed saiba 105:nt elementad kalifornijaspäi i azotaspäi.
Indine valdmeri
Ühthižed andmused
Valdmeren pind — 76,17 mln km².
Dubnii
Ühthine ümbrikirjutand
Vspäi 1997 element om nimitadud Dubn-lidnan mödhe (Moskvan agj, Venälaine Federacii), se om elementan avaidusen sijaduz.
Indine valdmeri
Ühthižed andmused
Randpird — 66 526 km
Dubnii
Ühthine ümbrikirjutand
Himižed ičendad oma videnden gruppan toižiden elementoiden pojavad, se om vahvištadud vn 2021 kodviš MOCl3-substancijanke (M = videnden gruppan Nb, Ta, Db elementad) da sen aigemba hromatografižiš kodviš.
Indine valdmeri
Ühthižed andmused
Mülü — 282,65 mln km³.
Necen valdmeren kaikiš süvemb čokkoim sijadase Zondkurnus (7258 m).
Indižen valdmeren meriden, lahtiden da sal'miden pind — 11,68 mln km² (15% valdmeren kaikes pindaspäi), mülü — 26,84 mln km³ (9,5%).
Dubnii
Fizižed ičendad
Atommass — 268. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 29,3 g/sm³ (ezimeletaden).
Indine valdmeri
Geografii
Levitadud pidust' valdmeren randištod mered da pälahted (častomaraižen mödhe): Rusked meri, Arabijan meri (Adenan laht, Omanan laht, Persijan laht), Lakkadivan meri, Bengalijan laht, Andamanan meri, Timoran meri, Arafuran meri (Karpentarii-laht), Sur' Avstraline laht, Mousonan meri, Deivisan meri, Ühtištusen meri, Kosmonavtoiden meri (nell' jäl'gelišt mert erašti mülütadas Suvivaldmerhe ).
Erased sared — ozutesikš, Madagaskar, Sokotr, Mal'divad — oma amuižiden kontinentiden paloikš, toižed oma vulkanižen augotižlibundanke — mugoižed oma Andamanan, Nikobaran sared, Karačunan sar'. Madagaskar om Indižen valdmeren kaikiš suremb sar', sen pind — 590 tuh. km². Toižed kaikiš surembad sared, sen ühtes sarištod-ki: Tasmanii, Šrilank, Andamanan sared, Komoran sared, Maskarenan sared (Reün'jon, Mavrikii).
Dubnii
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Indine valdmeri
Tarbhaižed kaivatused
Kivivoi da londuseline gaz oma Indižen valdmeren kaikiš znamasižembad kaivatused. Niiden löudmižsijad oma meriden šel'fas: Persijan da Suecan lahted, Bassan sal'm, läz Indostan-pol'sart.
Kaivandod — il'menit, monacit, rutil, titanit, cirkonii — sadas Indijan, Mozambikan, Tanzanijan da Suviafrikan Tazovaldkundan mererandištoišpäi, Madagaskar- da Šrilank-sarišpäi.
Danni
Danni (Danny), todesine nimi om Daniel Migel Alviš Gomiš (Daniel Miguel Alves Gomes; sünd. 7. elo'ku 1983, Karakas, Venesuel) om portugalijalaine futbolist, ezirivenvändai. Nügüdläine Pragan Slavii-futbolkluban vändai (vspäi 2017). Enzne Zenitan vändai (2008−2017).
Samarkand
Samarkand (Samarqand, Самарқанд) om Uzbekistanan kahtenz' surtte lidn. Se om Samarkandan agjan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 8. voz'sadal edel m.e., amuine järed keskuz Šuuktel. Mainitase Marakand-nimitusenke (Μαρακάνδα) amuižgrekan purtkil, Aleksandr Makedonijalaine oti lidnust vägel. Amuižed sauvused kadoiba mongoližen vägitungendan jäl'ghe. Samarkand oli Tamerlanan imperijan pälidnaks 14. voz'sadal. Vll 1925−1930 oli Uzbekan NST:n pälidnan.
Samarkand šingotase avtosauvomižel («Isuzu»-markan avtobusad i jüguavtod, «MAN»-kompanijan jüguavtod i ližavedamad), mašinansauvomižel (kodilibutimed), elektronikan komponentoiden i koditehnikan pästandal, himižel sarakol i kivivoinümbriradmižel, sauvondmaterialiden edheotandoil, sömtegimištol (čai, vin, spirt, maidproduktad), tekstiližel fabrikal, zelliden pästandal, turizmal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Zeravšan-jogen randoil, 702 m korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Taškenthasai om 305 km pohjoižpäivnouzmha avto- i kiruhraudtedme, Tadžikistanan röunhasai om 25 km päivnouzmha avtotedme.
Klimat om subtropine kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +14,3 C°, tal'vkun-uhokun +2..+4 C°, kezakun-elokun +25..+27 C°. Ekstremumad oma −25 C° i +42 C°. Paneb sadegid 355 mm vodes, kuiv sezon oleskeleb kezakus-sügüz'kus (13 mm pordos).
Samarkand jagase 219 mahalläks (fartalaks), administrativižid rajonid ei ole vspäi 2004.
Eläjad
Vl 2015 eläjiden lugu oli 504 423 ristitud 123,82 km² pindal. Läz 1 mln ristituid eläb Samarkandan lidnaglomeracijas, vn 2022 administrativine reform ezimeletab lidnan territorijan ližadust i agjan keskusen sirdandad toižhe eländpunktha.
Uzbekalaižed i tadžikalaižed oma enambuses.
Irdkosketused
Kategorii:Uzbekistanan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kimura Takuja
Takuja Kimura (木村 拓哉 Kimura Takuja; sünd. 13. kül'mku 1972, Tokio, Japonii) om japonijalaine ak'tor, pajatai da «SMAP»-muzikgruppan solist.
Biografii
Takuja om sündnu Tokio-lidnha. Kuz'voččehe igähäsai eli Osakan prefekturan Minoo-lidnas, sid' sirdi Čib-lidnha (Tokion ezilidn), om sen školan pästnikan. Vn 1987 kül'mkus priha oli homaitud lahjakahiden mehiden ecindan «Johnny & Associates»-agentuses. Vl 1988 Džonni Kitagava-prodüser sädi «SMAP»-muzikgruppad, i Takuja Kimura ühtni sihe kuden kesken.
Vspäi 2000 Takuja om nainu, Šizuka Kudo om hänen ak, pajatai. Heil om kaks' tütärt.
Loks
thumb|left|250px|Lidnan kart (2012) thumb|right|250px|Loksan video dronaspäi vn 2022 heinkus, 1 min 15 s hätkte Loks (estin kelel: Loksa) om lidn Estinman pohjoižes. Mülüb Harju-makundha.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš vl 1629.
Vl 1879 Steinbok-graf sauvoi keramižsavičtegint. Savič tuli hüvän, i vl 1905 hän-žo sauvoi meriport Valge-jogensun randal dokanke venehid tehmaha da kohendamha. Toihe savičud Hel'sinkihe, Righa da Kronštadtha.
Žilo sai lidnan statusad vl 1993. Šingotase jüguzmeriportal (A.P. Moller-Maersk Group-kompanijan edheotand) i medicinižen «Medrull»-kompanijan tehmižpalakundal.
Geografijan andmused
Lidn seižub Baltijan meren Suomen lahten suvirandal, sen Hara-lahten sijas, 13 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnhasai om 60 km päivlaskmha avtotedme. Voib sadas pälidnhasai i ümbrišton külihesai regulärižel avtobusal, avtostancii om olmas. Toižed lähembaižed lidnad: Kund päivnouzmha, Rakvere suvipäivnouzmha, Tap suvhe, Kehr suvipäivlaskmha, Maardu päivlaskmha.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 041 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 325 eläjad vl 1990. Rahvahad (2011): venälaižed — 57,0%, estilaižed — 30,6%, toižed rahvahad — 12,4%.
Kaks' hristanuskondan pühäpertid om lidnas: lüteranine kirh (om saudud vll 1847−1853) i ortodoksižen hristanuskondan junalanpert' (2002−2003).
Prokopjevsk
thumb|left|200px|Lidnan rajonad: {{legend|yellow|Zenkovon rajon}} {{legend|orange|Kaivudenrajon}} {{legend|fuchsia|Keskuzrajon}} Prokopjevsk (Прокопьевск) om Venäman lidn da lidnümbrik Kemerovon agjan suvipäivlaskmas. Se om agjan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mugažo Prokopjevskan rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud kuti Monastirskoje-žilo Raštvoiden mez'jumalankodinno vll 1648..1651. Toižed-ki žilod oliba olmas Prokopjevskan sijas: Zenkovo, Usäti (vspäi 1784), Safonovo. Prokopjevskoje-žilo oli olmas 19. voz'sadaspäi, nimitihe ph. Prokopii Ustügalaižen oiktastuseks. Vl 1911 kätihe žilod volostin keskuseks. Vn 1917 redukus zavottihe sada kivihil't Prokopjevskojen kaivudespäi. Vn 1928 vilukus žilo kaivudenno sai radnikžilon statusad. Kätihe radnikžilod lidnaks vn 1931 30. päiväl kezakud. Lidnan i kaivajan päiv oigendase elokun jäl'gmäižel pühäpäiväl.
Prokopjevsk šingotase kivihilen samižel (kaivuz, kar'jer i Sibirin kivihil'küllästoitandan tedoinstitut, ende 16 kaivut oli), elektromašiništon tegimil, transportan kohenduzedheotandoil (sured jüguavtod, vagonad, tramvaid i trolleibusad), poukahtusenvastaižen kaivuzmašiništon tegimel, mašiništon tegimel sömtegimišton täht, sauvondmaterialiden pästandal (raudbetonantegim i keramižen savičun tegim), sömtegimištol (leibänkombinat, leibtegim, maidtegim), mugažo mebel'fabrik i omblendfabrik ratas.
Degtärsk
Degtärsk (ven. i Дегтярск) om Venäman lidn da lidnümbrik Sverdlovskan agjan suvipäivlaskmas.
Sanderlend (Anglii)
Sanderlend (Sunderland [ˈsʌndərlənd], sijaline virkand: [ˈsʊndlən]) om Suren Britanijan lidn da järed meriport (kahtenz' surtte municipaline port kunigahuses), mülüb Tain da Uir-grafkundha.
Prokopjevsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Abanjogen (Аба́, 71 km pitte) keskjoksmusen randoil (Tomin hura ližajogi, lankteb Novokuzneckas), 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ottas vet Üläčumišan vezivaradimespäi 10 km päivlaskmha lidnaspäi. Matkad Altajan randan röunhasai om 20 km päivlaskmha orhal, Kemerovohosai om 168 km pohjoižhe orhal, 195 km avtotedme vai raudtel. Lähembaižed lidnad oma Kiselövsk ani pohjoižhe, kundaližen transportan maršrutad oma ühthižed kahtes lidnas, i Novokuzneck 10 km suvipäivnouzmha. Molembad lidnad mülüdas Novokuzneckan lidnaglomeracijha (1,15 mln rist. vl 2010).
Sanderlend (Anglii)
Istorii
Eländpunktad oliba olmas lidnan sijas neolitan aigaspäi, sidä kesken Amuižes Rimas. 12. voz'sadan kalanikoiden pen' külä kändihe laivansauvojiden žiloks 14. voz'sadale. Nügüd'aigaine lidn formiruihe kuti port läz kivihilen kaivusid.
Degtärsk
Istorii
Pordaigaližed sauvused oliba olmas 19. voz'sadaspäi varhapanemha hil't sijaližiš koivuišpäi Revdan tegimen täht da ajamha dögotid. Eländpunktan aluz om pandud vl 1914 kuti Degtärk-žilo (Дегтярка) samha vas'kkivendod (lopihe samišt vl 2010). Vn 1954 18. päiväl kül'mkud ühtenzoittihe Revdan Degtärk- (ven. Ревдинская Дегтярка) i Severskai Degtärk- (ven. Северская Дегтярка) žiloid da anttihe lidnan statusad nügüdläiženke nimenke. Vhesai 1997 lidn oli alištunu Revd-lidnan tobmudele.
Sanderlend (Anglii)
Istorii
Avtosauvomižen šingotez (vspäi 1986, Nissan-companijan tegimed, 500 tuh. avtoid vl 2012) jäti lidnad henghe laivansauvomižen lopindan jäl'ghe (1988) da kivihilen kaivusiden sauptandan jäl'ghe (1994).
Prokopjevsk
Geografijan andmused
Prokopjevsk om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt. Lidn jagase koumeks rajonaks, ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš. Rajonad alajagasoiš 15 planiruindrajonaks, märitud röunoidenke.
Sanderlend (Anglii)
Geografijan andmused
Lidn sijadase Anglijan pohjoižpäivnouzmas, 60..80 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Se seižub Uir-jogensun molembil randoil, Pohjoižmeren randištol. Matkad Londonhasai om 387 km suvhe-suvipäivnouzmha. Lähembaižed järedad lidnad om Njukasl-apon-Tain ani lodehližen röunan taga i Saut-Šilds ani pohjoižen röunan taga.
Degtärsk
Istorii
Degtärsk šingotase mašiništonsauvomižen tegimel (fil'trad, avtoklavad, mülüd, lämudenvajehtuzladimed), «Cvetmetavtomatika»-tedoinstitutan tegimel i mouckiven ümbriradmižen tegimel, mugažo leibäntegim radab. Valamiž-metallurgine tegim seižub radmata.
Sanderlend (Anglii)
Geografijan andmused
Klimat om venon vönen, neps, tulleikaz da sumosine.
Degtärsk
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Lidnan i Ikbulat-järven nägu lendimespäi vn 2021 redukus. Volčihan vezivaradim om tagamal Lidn sijadase Keskmäižen Uralan päivlaskmaižil pautkil, 370 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Väzovk-jogi jokseb lidnan suves (19 km pitte, ven. Вязовка, Čusovai-jogen hura ližajogi, Kamanjogen hurapol'ne bassein). Ikbulat-järv levineb lidnan pohjoižpäivnouzmaižel röunal. Matkad Jekaterinburghasai om 28 km suvipäivnouzmha orhal vai 48 km avtotedme. Lähembaine lidn om Revd 10 km lodeheze orhal, avtol i raudtel.
Sanderlend (Anglii)
Eläjad
Vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 174 286 ristitud, alištunuzidenke ezilidnoidenke — 275 506 ristitud. Vn 2001 rahvahanlugemižen mödhe ristitišt poleni, se oli 182 758 eläjad lidnas i 280 807 eläjad susedkundoidenke. Lidnan eläjad nimitasoiš makemalaižed (Mackem, Makem vai Mak'em).