cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pokrovsk (Saha Tazovaldkund)
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 9 495 ristitud, ulusan ristitišton kaks' seičemendest. Kaikiš suremb ristitišt oli enamba 10 tuhad eläjid vozil 2000−2009 (10 200 rist. vl 2001).
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Jumalanmaman Katken jumalanpert' om saudud lidnas vll 2006−2007, sen 325-voččele jubilejale. Jumalanmaman Katken vanh naižjumalankodi om avaitud sen alusel vspäi 2017.
Ižanduz da transport
Tegimišton sarakod oma sauvondmaterialiden tehmine, bazal'ttegesiden pästand, kombisömän tegim živatoiden täht. Maižandusen edheotand i karvanferm oma olmas lidnankundas. Biznes-tehnologijoiden kolledž om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas da sen ümbrištos. Asfal'tiruidud te ühtenzoitab Jakutskanke. «Tind — Alabestäh»-raudte i federaline «Len»-trass (A360) mändas Lenan vastrandadme, valdmad oma lidnas da «Pokrovsk — Tit-Ebä»-ehtatim Lenas üliči.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad *
Nürb
Nürb (Нюрба́, Ньурба) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Nürban rajonan administrativine keskuz da üks'jäine lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1824 pästtud Vilüihe järven sijas. Vl 1958 Nürb kätihe lidnanvuiččeks žiloks. NSTÜ:n aigan se oli Jakutijan diamantoiden löudmižsijiden otandan kävutamižhe keskuz. Nürb sai lidnan statusad vl 1997.
Nürban ižandusen päsarakod oma diamantoiden samine (ALROSA-kompanijan Nürban kivendkombinat, Venäman diamantoiden nelländez), sauvondmaterialiden pästand, sömtegimišt da kebn tegimišt.
Geografijan andmused
Klimat om kontinentaline, tal'v om kuiv i lujas vilu. Voden keskmäine lämuz om −8,6 C°, kezakun-elokun +14..+17 C°, tal'vkun-uhokun −31..−35 C°. Ekstremumad oma −61 C° i +35,2 C°. Paneb sadegid 459 mm vodes, enamba semendkus-sügüz'kus (50..66 mm kus), vähemba tal'vkus-sulakus (12..24 mm kus).
Nürb om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 10 157 ristitud, rajonan ristitišton kaks' videndest. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 934 eläjad vl 1989.
Nürban tehnikum om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Valdmad ratas Vilüi-jogen randal.
Regionaline civiline Nürban lendimport (NYR / НЮР) sijadase lidnan pohjoižes. Tehtas reisid Jakutskhasai da čarterreisid Suntarha i Irkutskannoks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad *
Ovo
Ovo (Owo, Ìlú Ọ̀wọ̀) om lidn Nigerijan suvipäivlaskmas. Mülüb Ondo-štatha (vspäi 1976).
Istorii
Eländpunkt oli joruba-rahvahan lidnaks-valdkundaks 15.-16. voz'sadoil.
Ovo šingotase kakaon eksportan ühteks päkeskusišpäi, toižen maižanduzprodukcijan eksportal (jams, perc, puvill, kukuruz), mecan ümbriradmižel, sömtegimištol (soi).
Geografijan andmused
Lidn sijadase štatan pohjoižpäivnouzmas, Niger-jogen suhišton päivlaskmaižes palas, Joruban kukhiden suviagjas, 304 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad štatan Akure-keskushesai om 37 km päivlaskmha, Abudž-pälidnhasai om 280 km pohjoižpäivnouzmha.
Eläjad
Lidnalaižiden lugu oli 157 181 ristitud 1991-ndes vodes, heiden enambuz oma joruba-heimospäi. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Ovon sijaline veroline kunigaz om Adžibade Gbadegesin Ogunoje Koumanz' (Ajibade Gbadegesin Ogunoye III) vn 2019 heinkuspäi.
Homaičendad
Kategorii:Nigerijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ondo (štat)
Bagdad
Bagdad (بغداد‎ Baġdād — «Ülähäižel anttud») om Irakan pälidn da kaikiš suremb lidn, ühtennimižen agjan pälidn mugažo. Bagdad om araban mail'man kahtenz' surtte lidn (Kairan jäl'ghe), Päivlaskmaižen Azijan kahtenz' surtte lidn (Tehranan jäl'ghe).
Lidn om valdkundan järed transporttesol'm, openduz- da kul'turkeskuz. Irakan kogosüdäiproduktan kaks' videndest tehtas Bagdadas.
Bagdad om tetab kuti «Tuha da üks' ö»-sarnan pälidn.
Istorii
Lidnan aluz om pandud Tigr-jogen päivlaskmaižel randal vl 762 meiden erad heinkun 30. päiväl. Se oli pandud kuti Abbasidoiden halifatan pälidn vajehtamha Damaskad.
Vozil 2003-2011 lidn oli alištunu AÜV:oiden sodavägile.
Geografijan andmused
Klimat om subtropine kuiv. Vilukun kesklämuz om +10 C°, heinkus da elokus +34 C°. Paneb 122 mm sadegid vodes, ei ole sadegid kezakus-sügüz'kus. Pölü- da letetorokad («hamsin:ad») todas lodehližil tulleil semendkus-kezakus.
Eläjad
Islaman uskojad oma ristitišton enambuz (90%). Sunnitad oliba enambuses vhesai 2003, sid' šiitad saiba enamba oiktusid AÜV:oile alištusen aigan. Vspäi 2014 om äi pagenikoid, sidä kesken hristanuskojid, hö elädas lidnas da sen ümbrištos ILIV:an tulendan tagut valdkundan pohjoižhe.
Transport
Ezilidnelektrojonused da taksid oma kundaližeks transportaks lidnan südäimes. Kebn metro om sauvomas vspäi 2008.
Rahvahidenkeskeine soda- da civiline da Bagdad-lendimport (arab. مطار بغداد الدولي Matar Baġdād Ad Dovali) (BGW) sijadase 16 km päivlaskmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas passažirreisid Azijan lähižihe maihe (Turkanman da Iranan lidnad tobjimalaz), Kairha, Evropan pohjoižihe maihe da Irakadme.
Sebruzlidnad
Bagdadal om viž sebruzlidnad:
Irdkosketused
Kategorii:Irakan lidnad Kategorii:Irak Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pälidnad
Namibijan administrativiž-territorialine jagand
thumb|right|250px|Namibijan agjoiden kart. Vn 1992 elokus reorganizuihe valdkundan 26 ümbrikod, se oli udištamine ripmatomuden sandan jäl'ghe vl 1990. Administrativiž-territorialižikš Namibii jagase 14 agjaha (region, edel vn 2013 elokud — 13), ned alajagasoiš 107 valičemižümbrikho (constituencies, edel 2002 vot — 102).
Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan lidnad
Kaik om kuz' lidnad (город, сахар) i üks' lidnanvuitte žilo (ven. посёлок городского типа) Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundas.
Lidnad
* lidnan ristitišt erineb lidnümbrikon ristitišton luguspäi.
Homaičendad
Kategorii:Lidnoiden nimikirjutesed Venälaižen Federacijan subjektoiden mödhe
Tommot
thumb|left|250px|Avtotesild Aldanas päliči (2006) Tommot (Томмот — «jädumatoi» jakutan kelel, Томмо́т) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan suves. Mülüb Aldanan rajonha, sen kahtenz' surtte lidn kahtespäi.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1925 kesked kangast kuti Aldanan radnikoiden lebutaho. Se sai lidnan statusad vl 1933.
Uranan samine tegese läz lidnad 2010-nziš vozišpäi. Raudte tuli lidnha vl 1997, i Tommot-raudtestancii sijadase jonol Tindaspäi. Lidn šingotase sömkombinatal i mecanümbriradmižel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Aldan-jogen molembil randoil (Lenan oiged ližajogi), 280 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Aldan-rajonkeskushesai (lähembaine lidn) om 65 km suvipäivlaskmha, lähembaine lendimport sijadase siš. Matkad Jakutskhasai om 390 km pohjoižpäivnouzmha orhal.
Kaik nell' pen't žilod mülüdas lidnankundha Tommotan ližaks: Illimah (Ыллымах, 472 rist. vl 2910), Ulu (139 rist.), Üläamg (Верхняя Амга, 27 rist.), mugažo Bezimännii kaikenaigaižeta ristitištota. Lidnankundan pind — 40 960 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 057 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 11 800 eläjad vll 1996−2001. Vl 2017 kaik 7 046 ristitud elihe lidnas i 7 553 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan Illä-endustajan uz' pühäpert' om saudud vll 2015−2020.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Aldanan rajon
Palladii
thumb|left|250px|Palladii
Palladii (Pd — palladium latinan kelel) om 46nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas), tabluden videndes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om lujas harv londuses, pala Man kores 10−8. Voib löuta sidä joudjas olendas — allopalladijaks. Anglijalaine Uil'jam Haid Uollaston-himik avaiži palladijan vl 1803. Om nimitadud Pävönen 2 Pallas-asteroidan mödhe (avaitihe vl 1802). Nimitihe asteroidad Amuižen Grekanman mifologijan Pallada-personažan mödhe (Παλλάς). Lugetihe, ku jumalnaižen puine kuvapatshaine (palladuim) om olmas miččel-se sijal, ka se om murendamatoi.
Palladii om platinan gruppan hüväsuguine metall. Sadas nikelin, hobedan i vas'ken sul'fidkivendoiden ümbriradmiženke.
Fizižed ičendad
Palladii om tagokaz plastine hobedaižvauged päličmänendmetall, paramagnetik. Ei voi segoitada sidä vedhe. Kogoneb vezinikad ičeze 900 mülühüsai. Kristalline segluz om tahkkeskustoittud kubanvuitte.
Atommass — 106,42. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 12,02 g/sm³. Suladandlämuz — 1828,05 K (1554,9 C°). Kehundlämuz — 3236 K (2963 C°).
Londuseline palladii kogoneb kudes stabiližes izotopaspäi: 102Pd (1,00%), 104Pd (11,14%), 105Pd (22,33%), 106Pd (27,33%), 108Pd (26,46%) i 110Pd (11,72%). Sen ližaks tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 91..101, 103, 107, 109..124 atommassanke i 13 izomärad.
Kävutand
Palladii om hüvä katalizator. Kävutadas puhtastamha vezinikad.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Oper
300px|pisi|Parižan vanh operteatr (Palais Garnier) Oper (opera — «azj», «tö», «rad») om muzikaliž-dramatižen čomamahtusen žanr, kudambas südäiolend anttas muzikaližen dramaturgijan abul. Oper om vokaline žanr. Operan literaturine aluz om libretto.
Žanran istorii
Oper om sündnu Italijaha. Operan ezitat om misterii — mugoine hengeline spektakl', kus om muzikad. Hengeline komedii «Pühän Pavlan kändmine hristanuskojaks» (1480, avtor Beverini) om jo tozine tö, kus muzikad om kaikiš paloiš. 16. voz'sadas lujas populärižikš tegihe pastoralid (paimniden vändod), kus oli horid: motetoid, madrigaloid. Vl 1597 Modenas ozutihe «garmonižen komedijan» (Commedia armonica) «Amfiparnasso» (avtor Oracio Vekki), kus hor kaiken pajati madrigaloid scenan taga, a akt'orad vändiba scenal.
16. voz'sadan lopus ningoižiš spektakliš zavodiba kävutada üksänine pajatand (monodii), i žanr šingotaškanzihe lujas. Avtorad nimitiba ičeze muzikaliž-dramatižed sädused «drama in musica» vai «drama per musica»; «opera»-nimi om sündnu 17. voz'sadan ezmäižes poles.
Operan toižendad
Om tehnus muga, miše tämbäi voib kundelta operan erazvuiččed toižendad:
Komižes operas muzikaližiden nomeroiden keskes voib olda dialog muzikata. No dialogad voib löuta i toižiš operoiš, ozutesikš, Bethovenan "Fidelios" vai Veberan "Noidambujas".
Operan elementad
Oper om sintetine žanr. Sihe mülüdas dramaturgii, muzik, pirdand (dekoracijad, scenižed sädod), horeografii (balet).
Operan kollektivas oma: solistad, hor, orkestr i m.e. Operas oma naižäned — soprano, meccosoprano, kontral'to, i mehenäned — tenor, kontrtenor, bariton da bas.
Oper jägadas aktoihe, kuvihe, scenoihe i nomerihe.
Operan palad — rečitativad, ariozod, pajod, arijad, duetad, triod, kvartetad, ansamblid i m.e.; simfonižed formad — ezivänd, introdukcii, antrakt, marš, baletmuzik i m.e.
Edesine lugemine
Kategorii:Teatr
Oslo
Oslo (mugažo kirjutase norvegijan kelel, no virkmine — [Ušlü] vai [Uslü]) om Norvegijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om olmas mugažo kommunaks da ühteks 11 norvegižes agjaspäi (fül'ke).
Oslo-agj om kahtenz' surtte Norvegijas eläjiden lugun mödhe da kaikiš penemb pindan mödhe. Vl 2013 eläjiden lugu oli 623 966 ristitud. Lidnan pind — 454,03 km², saum vezid — 6%. Oslo om ümbärtud Viken-agjal (kaikiš suremb ristituiden lugun mödhe), kudamban tobmuden organad sijadasoiš pälidnas.
Istorii
Oslo mainitase ezmäižen kerdan Sturlusonan Storrin islandižes skal'das. Om kirjutadud siš, miše Haral'd III-kunigaz pani lidnan alust vl 1048. Nimituz znamoičeb «Lo-jogensu». Lidn oli olmas mugoiženke nimenke vhesai 1624. Sid' vhesai 1925 sen nimi oli Hristianii (Christiania) da Kristianii (Kristiania).
Geografijan andmused
Olso seižub ühtennimižen fjordan randal 23 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, sijadase sen kaikiš pohjoižembas palas, Piterinke ühtel levedusel, no 20° päivlaskmaižemb. Om nell'kümne sart da 343 reskveden järved lidnan röunoiš.
Lidn jagase 15 administrativižeks rajonaks (bydel). Mugažo 19. voz'sadalpäi lidn jagase päivlaskmaižikš (Vestkanten) da päivnouzmaižikš (Ostkanten) polikš.
Transport
Avtobusad, tramvaid da metro oma kundaližeks transportaks, mugažo likutimvenehed oma tulmha ujuden lähiden saridennopäi. Metro (T-banen i Oslo) om olmas vspäi 1966, vl 2012 siš om 97 stancijad (16 — manaluižed), 6 jonod da 85 km raudted.
Kaik om koume rahvahidenkeskešt lendimportad Oslon ümbrištos, päine niišpäi om Gardermuen (vspäi 1998) 48 km lidnan keskusespäi.
Sport
Vl 1952 Oslo vastsi Tal'volimpiadan ühtnijoid.
Irdkosketused
Kategorii:Norvegijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Norvegijan agjad *
Habarovskan rand
Habarovskan rand (Хабаровский край) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.
Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.
Randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Habarovsk.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Habarovskan rand om olmas vs 1938 redukun 20. päiväspäi.
Habarovskan randan Päkäskuz om hüvästadud vn 1995 30. päiväl kül'mkud Randan Administracijan pämehel.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Habarovskan randan reljefan kart. Randal om röunoid Merenrandaližen randanke suvipäivnouzmas, Kitainke (sen Heilunczän-agjanke) da Evrejan avtonomiženke agjanke suvipäivlaskmas, Amuran agjanke päivlaskmas, Saha (Jakutijan) Tazovalkundanke lodehes da Magadanan agjanke pohjoižes. Tünen valdmeren Japonijan meri lainištab randan suvipäivnouzmašt randištod, Ohotskan meri — päivnouzmašt da pohjoižpäivnouzmašt randištod. Randanpird om 3390 km, vai 2500 km mererandpol'žita sarita (niišpäi Šantaran sared oma kaikiš surembad).
Pind om 787 633 km², sidä kesken mec otab kaks' koumandest, 520 000 km². Znamasine jogi om Amur sen Ussuri-, Burei- da Amgun'-ližajogidenke. Mugažo om pit'kid jogid randan pohjoižes: Ohot, Judom, Ud.
Reljef om mägikaz. Sihote Alin'-mägišt otab randan päivnouzmpol't, Burejan mägisel'g seižub päivlaskmas, Džugdžur-mägisel'g om pohjoižes. Kaikiš korktemb čokkoim om Suntar Hajat-mägisisteman Berill-mägenpä (2933 m) randan pohjoižpäivnouzmpalas.
Klimat om subarktine pohjoižes da ven suves, sen ühtes mussonižen meriklimatan pirdad oma olmas. Keza om räk da neps. Heinkun keskmäine lämuz om +20 C° suves da +15 C° pohjoižes. Tal'v om pit'k da lujas vilu, paneb lunt vähän. Vilukun keskmäine lämuz om −18..−24 C° randpolel, −22 C° suves da −40 C° kontinental randan pohjoižes. Paneb sadegid 600..800 mm vodes suves, kezal tobjimalaz, i 400..600 mm pohjoižes.
Londuseližed varad oma kivihil', bur hil', raudkivend, boksitad, vas'k, tin, kuld, sauvondmaterialad (saved, letked), grafit, mec, kala, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Randan Ohjastusen sauvuz [[Habarovskas.]] Randan pämez' nimitase gubernatoraks. Väčeslav Šport radab gubernatoran vs 2009 semendkun 6. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo randan Ohjastusen ezimez', hän märičeb sen strukturad. Üks' varagubernator, Ohjastusen ezimehen koume ezmäšt varamest da kümne varamest oma gubernatorale abhu.
Habarovskan randan parlament om Käskusenandai Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 36 ezitajad videks vodeks. Sergei Lugovskoi radab Randan Duman ezimehen vs 2016 keväz'kun 30. päiväspäi, edel sidä tegi ezimehen velgusidme kaht pordod.
Radonoigendai tobmuz om Habarovskan randan Ohjastuz. Randan ministrused da ohjandused alištudas Ohjastusele.
Vn 2013 8. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (63,92% änid) da radab kahtenden strokun. Käskusenandajan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 14. päiväl sügüz'kud.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 343 869 ristitud. Vl 2018 kaikutte kahesanz' ristit kümnespäi om lidnalaine.
Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed — 88,1%, ukrainalaižed — 2,0%, nanalaižed — 0,8%, korejalaižed — 0,6%, totarlaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 3,8%, rahvahuden ozutandata — 4,1%.
Kaludim
thumb|right|250px|Kaludimen lud Kaludim om ülälopusen pala künambruzvarden luiden (pal'clu i künambruzlu) i kobran luiden keskes. Kogoneb kahesas luspäi.
Habarovskan rand
Eläjad
Erased toižed igähižed rahvahad: evenkalaižed — 0,35% (4654 rist.), ul'čilaižed — 0,20% (2621 rist.), nivhalaižed — 0,16% (2149 rist.), jakutalaižed — 0,11% (1417 rist.), udegelaižed — 0,05% (620 rist.), evenalaižed — 0,04% (575 rist.), negidalaižed — 0,04% (480 rist.), oročilaižed — 0,03% (441 rist.).
Kaludim
Kaludimen lud sijadasoiš kahteks riveks. Distaližen riven lud ühtenzoittas kobran luidenke, proksimaližen riven — pal'clunke.
Kategorii:Ristitun hibj
Udačnii
Udačnii (Удачный, Удачнай — «satusekaz» vepsäks) om Venäman lidn da lidnankund Saha Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Mirnijan rajonan kahtenz' surtte lidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1967 samha diamantoid. Vspäi 1968 oli radnikžilon statusanke. Se om nimitadud «Udačnai»-kimberlitturun mödhe (Удачная). Toine kimberlitturu om «Zarnic» («lunad» vepsäks). Ühtenzoittihe severzid-se žiloid Udačnijha da anttihe lidnan statusad vl 1987. Tarbhatomad žilod jo rahvahatomad (Vanh Udačnii, Polärnii). Nügüd' siš om kaks' lidnanlaptad: Varmed (Надёжный, vspäi 1970, eläjad sirtas sišpäi) da Uz' lidn (Новый город, vspäi 1971).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Vilüin platol, 22 km Pohjoižes nabapirdaspäi suvhe, Daldin-jogen randoil, Marh-jogen üläjoksmusel (Vilüin hura ližajogi), 380 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jakutskhasai om 930 km suvipäivnouzmha orhal i 1370 km avtotedme, Mirnii-rajonkeskushesai om 530 km suvhe. Toine lähembaine lidn om Nürb 450 km suvipäivnouzmha orhal vai 900 km avtol.
Abh
Abh (أبها ʾAbhā) om lidn Saudan Arabijan suvipäivlaskmas. Se om Asir-agjan administrativine keskuz.
Udačnii
Geografijan andmused
Polärnii-žilo (429 rist. vl 2013) mülüb lidnankundha Udačnijan ližaks, se seižub rahvahatoman vl 2017. Lidnankundan pind — 2 827,28 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 613 ristitud, rajonan kudendez. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 19 603 eläjad vl 1989. Vl 2017 lidnankundan i lidnan ristitišt oma tazostadud.
Abh
Abh oli pälidnaks Asiran princan täht Ottomanan imperijan aigan Ezmäižhe mail'man sodahasai.
Lidn sijadase Džibal'-Hidžaz-mägiden päivlaskmaižen agjan pautkil, 2270 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Rusttan meren randišt om läheli lidnaspäi.
Udačnii
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan ph. Serafim Sarovalaižen jumalanpert' om saudud vll 2011−2012.
Abh
Klimat om läm' pol'kuiv. Paneb sadegid 218 mm vodes, enamba keväz'kus-sulakus (48 mm kus). Voden keskmäine lämuz om +19 C°.
Udačnii
Eläjad
Mirnii-lidnan Regionaližen tehnižen kolledžan filial om professionaližen opendusen aluzkundaks.
Abh
Vl 2004 lidnan eläjiden lugu oli 201 912 ristitud.
Udačnii
Ižanduz
Ižandusen päsarak om diamantoiden samine tähäsai (ALROSA-kompanii).
Abh
Homaičendad
Kategorii:Saudan Arabijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Udačnii
Ižanduz
Civiline Polärnii-lendimport (PYJ / ПЛЯ) sijadase ühesas kilometras lidnaspäi päivlaskmha. Sišpäi tehtas reisid Moskvha da Irkutskha, mugažo tazovaldkundadme. Se om varalendimport rahvahidenkeskeižiden reisiden täht.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Mirnijan rajon
Valdmerimad
thumb|left|250px|Valdmerimaiden regionad: {{legend|#EAB268|[[Avstralii}} {{legend|#9AC3C3|Uz' Zelandii}} {{legend|#81B2AB|Papua — Uz' Gvinei}} {{legend|#9BB5D0|Polinezii}} {{legend|#A1D48B|Melanezii}} {{legend|#C8B0E0|Mikronezii}}]] thumb|200px|Valdmerimaiden sijaduz. Valdmerimad (vai Okeanii) (angl., bislama i, Océanie, Ao-o-Kiwa, tok-pisin: Osenia) om Man kuiv pala, kaikiš suremb sariden kogoduz planetas. Sijadase kaikil šurupoliškoil, Afrikan kartte. Avstralii-kontinent, Uz' Gvinei-sar' da Tünen valdmeren erigoittud sared atolloidenke mülüdas sihe.
Ühthižed andmused
Kaik 16 valdkundad da 21 rippujad territorijad sijadasoiš Valdmerimaiš. Mugažo Indonezijan pala otab Uz' Gvinei-saren päivlaskmpol't, AÜV:oiden pala om (Havajad-štat) i Čilin severz'-se sarid. Avstralii, Papua — Uz' Gvinei, Uz' Zelandii, Havajad i Fidži oma järedad niiden keskes.
Nimitadas Valdmerimaiden eläjid da sündnuzid regionan mödhe: avstralijalaižikš, udenzelandijalaižikš, udengvinejalaižikš, polinezijalaižikš, melanezijalaižikš i mikronezijalaižikš.
Geografii
Kaikiš suremb sarišpäi om Uz' Gvinei (786 tuh. km²). Sarištod: Havajan sared, Solomonan sared, Marianan sared, Maršalan sared, Fidžin sared, Uded Gebridad, Bismarkan sarišt, Markizan sared. Järedad pol'sared: Keip-Jork i Arnemlend (Avstralii), Čendravasih i Papuan pol'sar' (Uz' Gvinei).
Valdmerimaiden randad lainištab Tün' valdmeri. Uden Gvinejan suvipäivlaskmaižed randad i Avstralijan pohjoižed randad lainištab Indižen valdmeren Arafuran meri. Sariden enambuz om vulkaniženke augotižlibundanke. Om vähä tarbhaižid kaivatusid päiči Avstralijas sen metallkivendoidenke. Sared alištudas kovile tulleile, manrehkaidusile, cunamile, pit'kile valegile.
Kaikiš korktemb čokkoim om Džai-mägi (4884 m) Indonezijas, Uden Gvinejan päivlaskmas. Kaikiš alahamb om kuivanuden Eir-järven pohj (−15 m) Avstralijan keskusen suves.
Klimat
Tropižed klimatižed vöd oma Valdmerimaiden tobmas palas, penil saril klimat om neps.
Homaičendad
Kategorii:Man kuivad palad
Biton transvaalensis
Biton transvaalensis om hämähoukuiden erik Daesiidae-sugukundaspäi. Suviafrikalaine Lourens-arahnolog (1897−1987) avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1949.
Suviafrikan Tazovaldkundan endemik. Latinan nimituz om anttud avaidusen sijan mödhe (Transvaal'-provincii).
Necil hämähoukul ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Daesiidae Kategorii:Hämähoukud Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Srednekolimsk
Srednekolimsk (Среднеколымск, Орто Халыма) om Venäman lidn Saha Tazovaldkundan pohjoižpäivnouzmas. Se om Srendekolimskan ulusan (rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Nügüd'aigaižen eländpunktan aluz om pandud vl 1643 (1644) kuti Jarmong-lidnuz (Jarmank) (ven.: острог Ярмонга (Ярманка)) Kolim-jogen hural madalal randal, kus jukagiralaižiden-tahoživatvodijoiden jurtad jo oliba. Möhemba nimitihe sidä Kolimsk:aks, sid' nügüdläižikš. Eländpunkt sai lidnan statusad vl 1775.
Vl 1647 sädihe ezmäšt Koliman jarmankad. Vn 1648 kezakus Semen Dežnev-edelmatkai sebranikoidenke läksi ujuden Jarmongaspäi matkata Čukotkan pol'sares ümbri.
Lidn šingotase živatvodindal, kalankazvatusel i karvpramozlal.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Koliman hural randal läz Ankudink-jogensud, 15 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Jakutskhasai om 1485 km suvipäivlaskmha orhal, 2664 km madme vai 3940 km vetme.
Lobui-külä (Лобуя, 2 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha Srednekolimskan ližaks. Lidnankundan pind — 273,93 km².
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 3 525 ristitud, rajonan läz pol't. Kaikiš suremb ristitišt oli 4 900 eläjad vl 1992.
Transport
Civiline regionaline lendimport (SEK / СРМ) om lidnas. Sišpäi tehtas reisid Jakutskhasai da ulusadme (rajonadme). Jogivaldmad oma olmas, laivad ujudas kezakuspäi redukuhusai. Pakaižsezonan aigan kävutadas tal'veližid avtoteid ajelemha lidnhasai. Vspäi 1988 raudbetonsild ühtenzoitab Ankudink-jogen randad.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Saha Tazovaldkundan lidnad *
Norvegii
Norvegii (bukmol: Norge, nünošk: Noreg), oficialižikš Norvegijan Kunigahuz (bukmol: Kongeriket Norge, nünošk: Kongeriket Noreg) om valdkund Pohjoiževropas. Pälidn — Oslo, se-žo om kaikiš suremb Norvegijan lidn.
Valdkund om PAKO:n ühtnijan vspäi 1949, sen ühteks alusenpanijoišpäi. Norvegii ei ole EÜ:n palaks, no mülüb Evropan ekonomižhe zonha.
Istorii
thumb|left|200px|Neröi-fjord Vn 1905 7. päiväl kezakud ripmatomuz om tedotadud stortingal (Norvegijan parlamental) Ročinmaspäi. Vn 1905 elokun referendum vahvišti norvegijalaižiden ripmatomuden tahtod 99,95% satusenke. Sil-žo vodel Ročinma tundišti Norvegijan ripmatomut. Uden valdkundan parlament i rahvaz referendumal valičiba monarhijan ohjastusen formad, i Karl Danijalaine-princ kändihe kunigahaks Hokon VII-nimenke. Vn 1907 Hristianijan konvencii vahvišti Norvegijan ripmatomut lopuližikš suriden valdkundoiden polespäi.
Jäl'gmäine Konstitucii (bukmol: Kongeriket Norges Grunnlov) om väges vspäi 1814 möhembaižidenke vajehtusidenke vozil 2012, 2014.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Norvegijan reljefan kart Norvegijal om röunoid Suomenmanke (röunan piduz — 727 km) da Venämanke (196 km) pohjoižpäivnouzmas, Ročinmanke päivnouzmas (1619 km). Ühthine röunoiden piduz om 2542 km. Sen suvipäivlaskmaižed randad lainištab Pohjoižmeri, päivlaskmaižed randad — Norvegine meri, i pohjoižpäivnouzmaižed randad — Barencan meri. Ühthine kontinentaline randanpird om 25 148 km da läheližiden sariden randanpird om 58 133 km. Sen ližaks, Norvegii ohjastab Jan Majen- da Kondjan-saril, Špicbergen-sarištol Jävaldmeres, Buve-sarel Atlantižen valdmeren suves.
Norvegijan kontinentaline pala sijadase Skandinavijan pol'sarel. Se om mägikaz valdkund, man keskmäine korktuz om 490 m meren pindan päl. Valdkundan harakterine pird om fjordiden olend olmas, nene merikarad lähttas edahaks territorijan südäimehe. Läz 50 tuhad sarid sijadasoiš Norvegijas. Kaikiš korktemb čokkoim om Gallhöpiggen-mägi (2469 m).
Evrop-kontinentan kaikiš pohjoižemb čokkoim sijadase Norvegijas, 71,2° pohjoižlevedust, se om Nordkin-nem'.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, metallad (raudkivend, titan, vanadii, vas'k, nikel', cink), berillii, kala, ozrikkivi, toižed varad — hahktin, apatit i niobii, kivihil' (Špicbergenal), tal'k, grafit, špat, mouckivi, dolomit, mramor.
Politine sistem
thumb|right|250px|Norvegijan parlamentan pert' [[Oslos]] Norvegii om unitarine valdkund. Se otab konstitucižen monarhijan da parlamentižen demokratijan principid aluseks. Valdkundan da radonoigendajan tobmuden pämez' om kunigaz (Kung av Norge) — Haral'd V vspäi 1991.
Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament — Storting (Stortinget «sur' suim»), kogoneb 169 deputatad. Kaik rahvaz valičeb heid kerdan nelläs vodes. Valičendoiden jäl'ghe sanuden enamba änid partijan lider tuleb päministraks (statsminister «valdkundaline ministr»), ohjastusen pämeheks.
Jonas Gar Störe radab päministran vn 2021 redukun 14. päiväspäi, valdkundan röunantagaižiden azjoiden ministr vll 2005−2012. Edeline päministr om Erna Sul'berg (2013−2021). Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2021 13. päiväl sügüz'kud.
Ülembaine käskuzkundaline tobmuz om Norvegijan Ülembaine Käskuzkund (Norges Høyesterett), kogoneb 20 sudijaspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Norvegijan administrativiž-territorialine jagand.
Norvegii jagase 11 agjaks (fül'ke:ks, gubernijaks, fylke), ned alajagasoiš 356 kundaks (kommunaks, norv. kommune). thumb|left|300px|Norvegijan 11 agjad (2020)
Eläjad
Eläjad Norvegijas rahvahad (2017): norvegijalaižed — 83,2% (sidä kesken saamalaižed läz 60 tuhad — 1,1%), toižed evropalaižed — 8,3%, toižed rahvahad — 8,5%.
Uskondan mödhe (2016): lüteranad-evangelistad (Norvegijan oficialine jumalankodikund) — 70,6%, islamanuskojad — 3,2%, riman katolikad — 3,0%, toižed hristanuskojad — 3,7%, toižed uskojad — 2,5%, märhapanendata — 17,0%.
Ristitišton 78% oma lidnalaižed eläjad. Norvegine lidnanvuitte taho om žilo enamba 200 eläjad ristitištonke da lähemba 50 metrad toine toižespäi pertidenke.
Norvegijan järed lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha ): Oslo, Bergen, Tronheim, Stavanger, Fredrikstad i Drammen.
Ižanduz
Norvegii om Pohjoiževropan kaikiš järedamb valdkund kivivoin da londuseližen gazan sal'hen mödhe. Neniš sarakoiš sättas läz pol't man kogosüdäiproduktad. Tehtas äi energijad gidroelektrostancijoiš, ka sen tagut voimuz om vedamha äi kivivoid röunoiden irdpolihe.
Praznikad
Nimikirjutesen erased praznikad eile oficialižikš lebupäivikš.
Osmii
thumb|left|200px|Osmijan kristallad
Osmii (Os — osmium latinan kelel) om 76nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kahesandes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas), tabluden kudendes periodas.
Ühthine ümbrikirjutand
Element om harv londuses, pala Mankores — 5 grammad tonnas. Ei voi löuta sidä joudjas olendas. Anglijalaine himik Smitson Tennant avaiži osmijan vl 1804. Nimi libub ὀσμή-sanaspäi osme «haju», sikš ku osmijan-iridijan muglühthesuladusen segoitand vedes vai muiktuses veb haižujan osmijan tetrahapandusen sädamižhe.
Osmijal ei ole ičenašt biologišt rolid. Osmijan ülembaine hapanduz (OsO4) om toksine lujas.
Fizižed ičendad
Osmii om hudr hoštai hobedaižtaivazma päličmänendmetall. Metalline osmii andase mehanižele ümbriradmižele lujas hondoin. Paramagnetik.
Atommass — 190,23. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 22,587 g/sm³ (kaikiš korktemb elementarižiden substancijoiden keskes). Suladandlämuz — 3306 K (3033 C°). Kehundlämuz — 5285 K (5012 C°).
Kävutand
Ottas kävutamižhe osmijad metallurgijas, elektrotehnikas da elektronikas. Se om hüvä katalizator mugažo. Kaikiš järedamb löudmižsija om Suviafrikan Tazovaldkundas (Bušvel'd), znamasižed löudmižsijad sijadasoiš Venämas, AÜV:oiš, Kanadas i Kolumbijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Alžir (znamoičendad)
Alžir om geografine nimituz. Se voib znamoita:
Paltog
Paltog (Па́лтога) om külä Vologdan agjan Vitegran rajonas. Se mülüb Šuštan küläkundha, oli Kazakovon küläkundan administrativižeks keskuseks vn 2016 kül'mkuhusai.
Istorii
Eländpunkt om sätud vn 2001 27. päiväl kezakud 14 külän ühtenzoitusel, sidä kesken mülüti administrativišt Kazakovo-keskust.
Geografijan andmused
Külä sijadase rajonan keskuzpalan päivlaskmas, «Vitegr — Šušt»-avtotekeskustal (R37), Änižen kanalan randal. Megran sel'gan pohjoine agj om küläs. Matkad küläkundan Megr-keskushesai om 20 km suvipäivlaskmha, Vitegr-rajonkeskushesai om 17 km päivnouzmha avtotedme.
Lähembaine eländpunkt om Kürševo nelläs kilometras lodeheze Änižen randal.
Eläjad
Vl 2006 külän eläjiden lugu oli 296 ristitud. Eländpunktas om nenid aluzkundoid: škol, kirjišt, kul'turkodi, počt i kaks' torguinsijad.
Kaks' ortodoksižen hristanuskondan jumalanpertid sijadasoiš Paltogan territorijal: Sündunnägundan jumalanpert' (vspäi 1733, om udessaudud vodele 2019) i kivine Jumalanmaman «Znam»-jumalaižen pühäpert' (om saudud vl 1810, ei ole väges).
Homaičendad
Kategorii:Venäman küläd Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Vitegran rajon
Kelenmagii
Kelenmagii vai Kel'magii om kelen virkehen magine (konstituirui) funkcii. Om mel'pidegid, miše erased sanad vai kuvandad valatoittas mail'man i sen ümbriolendan šingoteshe i formha. Pagižii kävutab sanoid sädamha ümbrištod.
Ozutesed: veroližed puheged, soiverdused, toivotused, valad.
Kategorii:Kelentedo
Andreapol'
Andreapol' (Андреа́поль) om Venäman lidn da lidnankund Tverin agjan päivlaskmas. Se om Andreapolin ümbrikon (edel 2019. vot — rajonan) administrativine keskuz.
Istorii
Vl 1928 ühtištadihe Andreapolid Dubn-külänke, panihe Leningradan agjan Leninan rajonan keskuseks. Vozil 1935−1944 oli i vspäi 1957 om Tverin agjan palaks. Toižen mail'man sodan aigan oli pandud mantazole, i vozil 1944−1957 mülüi Velikije Lukin agjaha. Vspäi 1965 om Andreapolin rajonan keskuseks. Sai lidnan statusad vl 1967.
Andreapolin tegimišton sarakod oma porcellanan tegim (elektroizolätorad), valamižtegim (ezitegesed i kanalizacijan saubad, eli bankrotnendas läbi vl 2022), mecanümbriradajad edheotandad.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Päivlaskmaižen Dvinan 20 kilometras joginiškaspäi, seižub Valdai-ülüden suvipäivlaskmaižil pautkil, 220 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tverihesai om 224 km päivnouzmha orhal vai 279 km avtotedme. Lähembaižed lidnad oma Nelidovo suvipäivnouzmha (56 km orhal), Päivlaskmpol'ne Dvin suvhe (45 km orhal) i Toropec suvipäivlaskmha (42 km orhal).
Andreapol' om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 8 286 ristitud, kaks' koumandest rajonan ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 500 eläjid vl 1996. Kaik 7 259 eläjad oli lidnas vl 2017.
Ortodoksižen hristanuskondan koume pühäpertid oma saudud lidnas: kaks' jumalanpertid i časoun'.
Päivlaskmpol'žen Dvinan tehnologine kolledž, sen Andreapolin filial om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Transport
Ühtennimine Andreapol' -stancii radab «Bologoje — Velikije Luki»-raudtekeskustal.
Tactud Venäman sodaaviabaz sijadase koumes kilometras päivnouzmha lidnaspäi, vhesai 2009 se oli Moskvan regionan il'mkaičendvägiden ühteks sijadusišpäi.
Ansoville
Ansoville (Ansauvillers, pikard.: Ansovilé) om kund (kommun) Francijan pohjoižes, O-de-Frans-regionas. Mülüb Uazan departamentha.
Senkovan sodakaumišt
thumb|right|250px|Üks' velleskaumoišpäi Senkovan sodakaumištos. Senkovan sodakaumišt [voinkaumišt] №80 (Cmentarz wojenny nr 80 — Sękowa) om Pol'šanman aidoitud sodakaumišt Senkov-žilon päivnouzmas. Se om üks' 400 pojaviš kaumžomišpäi istorižen Galicii-agjan päivlaskmas. Mülüb Penen Pol'šanman sodaveikundha valdkundan suves. Projektirui avstrijalaine Gans Mair-arhitektor. Kahtenz' ningoine nomer 79 kaumišt sijadase ani läz.
Ansoville
Istorii
Kundan keskusen aluz om pandud vanhan rimalaižen tenno 8. voz'sadal. Eläjiden radmine oli sidodud linan kazvatandha da ümbriradmižhe tekstil'torhudeks, i čurukiven samižhe.
Senkovan sodakaumišt
Huttihe kaumžomas Ezmäižen mail'man voinan saldatoid. Kaik om 1206 keratud maha, i heišpäi 360 oliba venälaižed, 468 — avstrijalaižed (Tirolišpäi tobjimalaz), 378 — saksalaižed (Bavarijaspäi tobjimalaz). Kaik om 85 ühthišt da 23 personališt kaumad.
Ansoville
Geografijan andmused
Kund sijadase regionan suvipäivlaskmas, 121..151 m ü.m.t. korktusil.
Senkovan sodakaumišt
Kaumišt om T-vuitte, 2244 nellikmetrad pindal, om ümbärtud kavag'mecal. Sijadase pordhikš mürkal pautkel. Betonrist libub kahtenden terrasan röunal kahten pordhiden keskes, se terras veb kazvahtununnoks pergolaks — arvostuzsijannoks.
Ansoville
Geografijan andmused
Vl 2010 kundan eläjiden lugu oli 1217 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 1232 eläjad vl 2011 i 1200 eläjad vll 1846−1851.
Senkovan sodakaumišt
Homaičendad
Kategorii:Kaumištod Kategorii:Penen Pol'šanman sodaveikund
Ansoville
Homaičendad
Kategorii:Francijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:O-de-Frans
Orenburg
thumb|left|250px|Orenburg-lidnan rajonad ümbrikoiš: Pohjoine ümbrik: {{legend|red|Dzeržinskijan rajon}} {{legend|fuchsia|Tegimištoline rajon}} Suviümbrik: {{legend|yellow|Keskuzrajon}} {{legend|orange|Leninan rajon}} Orenburg (Оренбург, Ырынбур) om lidn Venäman suvipäivlaskmas. Se om Orenburgan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn i lidnümbrik.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1743 kuti lidnuz da lidn. Vl 1744 se tegihe Orenburgan gubernijan pälidnaks.
Vozil 1938−1957 nimitihe lidnad Čkalov:aks tutaban lendajan oiktastuseks.
Orenburgan ižandusen päsarakod oma londuseližen gazan samine da sen ümbriradmine, mašinansauvomine (burauduzmašiništ, John Deere-maižanduztehnik, «Uralrentgen», radiatorad), sauvondmaterialad (raudbetontegesed, torved, kuivad sauvondsegoitused), sömtegimišt, orenburgan höunehpaikoiden da katusiden tehmine.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Ural-jogen molembil randoil, 150 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Moskvhasai om 1432 km lodeheze avtotedme. Lähembaine lidn om Sol'-Ileck 75 km suvhe raudtel vai avtol.
Orenburg jagase kahteks ümbrikoks i nelläks administrativižeks rajonaks, kaik ned ei olgoi municipaližikš ühtnikoikš. Leninan rajon da Keskuzrajon mülüdas Suviümbrikho. Pohjoine ümbrik mülütab Dzeržinskijan i Tegimištoližen rajonid. Kümne žilod mülüdas Orenburgan lidnümbrikho lidnan ližaks, lidnümbrikon pind — 916,91 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 548 331 ristitud, lidnümbrikon — 563 876 ristitud. Vl 2017 kaik 579 677 ristitud eliba lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd' (vl 2021).
Transport
Avtobusad, trolleibusad, maršruttaksid i kervačte Ural-joges päliči oma kundaližtransportaks lidnas. Vl 1876 raudte tuli lidnha, i Orenburg kändihe järedaks raudtesol'meks.
Irdkosketused
* Kategorii:Orenburgan agjan lidnümbrikod Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Stavropolin rand
Se mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.
Randan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Stavropol'.
Keled
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.
Istorii
Stavropolin rand om olmas vs 1936 tal'vkun 15. päiväspäi. Vhesai 1937 nimitihe sidä Pohjoižkavkazan rand:aks, vhesai 1943 — Ordžonikidzen rand:aks. Vspäi 1958 Kalmikii om olmas eriži Stavropolin randaspäi, vspäi 1991 — mugažo Karačai da Čerkesii.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Stavropolin randan reljefan kart. Randal om röunoid 8 regionanke: Dagestanan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Čečenijan Tazovaldkundanke da Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, Kabardinijan da Balkarijan Tazovaldkundanke suves, Karačajan da Čerkesijan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas, Krasnodaran randanke päivlaskmas, Rostovan agjanke pohjoižes, Kalmikijan Tazovaldkundanke pohjoižes da pohjoižpäivnouzmas. Stavropolin rand om mererandatoi.
Pind om 66 160 km². Step' otab randan tobmad palad, pol'letetazangišt om suvipäivnouzmpoles. Mahused oma kaštanma da mustma. Znamasižed joged oma Kumanjogi, Kalaus da Jegorlik. Irrigacijan koume päkanalad oma Nevinnomisskan, Sur' Stavropolin, Kuman da Maničun.
Stavropolin ülüz seižub randan territorijan keskuses. Kavkazan ezimägišt otab randan suvipäivlaskmpol't. Kaikiš korktemb čokkoim om Beštau-mägenoc (1400 m) randan suvipäivlaskmas.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, äimetalližed kivendod, uran, sauvondmaterialad (sauvondkivi, letked, saved), mustma, termaližed purtked, mineralvezi, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Stavropolin randan Ohjastusen ištundsija [[Stavropol'|Stavropoliš.]] Randan pämez' nimitase gubernatoraks. Vladimir Vladimirov radab gubernatoran vs 2013 sügüz'kun 27. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Gubernator om randan Ohjastusen pämez' mugažo, märičeb sen strukturad. Kaks' ezmäšt varapämest da kuz' muite varapämest oma hänele abhu. Gubernator paneb kaikid heid radnikusile sättutandan Randan Dumanke jäl'ghe.
Stavropolin randan parlament om Dum. Kaik rahvaz valičeb sen 50 ezitajad videks vodeks. Gennadii Jagubov radab Duman ezimeheks vs 2016 sügüz'kun 29. päiväspäi.
Radonoigendai tobmuz om Stavropolin randan Ohjastuz. Randan ministrused, komitetad da ohjandused alištudas Ohjastusele.
Valitihe nügüdläšt gubernatorad järgenduseližen kerdan vn 2014 14. päiväl sügüz'kud, hän sai 84,22% kerdalaz. Randan Duman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (6. kucund).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 786 281 ristitud. Kaikiš suremb randan ristitišt oli 2 804 383 ristitud vl 2017. Vl 2018 kaikutte nellänz' ristit seičemespäi om lidnalaine.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed — 80,1%, armenijalaižed — 5,8%, darginalaižed — 1,8%, grekalaižed — 1,2%, čiganalaižed — 1,1%, ukrainalaižed — 1,1%, nogailaižed — 0,8%, azerbaidžanlaižed — 0,6%, karačajalaižed — 0,6%, turkmenalaižed — 0,5%, čečenalaižed — 0,4%, totarlaižed — 0,4%, turkad — 0,4, toižed rahvahad — 4,2%, rahvahuden ozutandata — 1,0%.
Hemiun
Hemiun vai Hemiunu (Ḥm Jwnw, sädamižen änikoičend läz 2570 vot edel m.e.) oli amuižegiptalaine arhitektor Amuižen car'kundan Nelländen dinastijan aigan. Hemiun om Hufu (Heops)-faraonan Suren piramidan‎ Gizas arhitektor ezimeletaden.
Hemiun oli Nefermaatan, Hufun heimolaižen, poig. Hänel oliba «Radoiden mastar»- i «Faraonan vizir'»-titulad. Arhitektor koli läžundaspäi edehko Suren piramidan sauvondan lopindad i om pandud maha mastabas ei edahan sišpäi, akanke ezimeletaden.
Heimunun kuvapatsaz om löutud evropalaižiden täht vl 1912. Nened arvod oma kirjutadud kuvapatshal: «faraonan poig hänen hibjaspäi», «ülembaine sudii i čati», «Totan kodin Sur' viden kesken».
Homaičendad
Kategorii:Amuižen Egiptan arhitektorad Kategorii:Arhitektorad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Amuine Egipt
Šrilankan administrativiž-territorialine jagand
thumb|right|300px|Šrilankan agjoiden kart. Administrativiž-territorialižikš Šrilank jagase 9 agjaha (පළාත Paḷāta, மாகாணம் Mākāṇam). Agjad alajagasoiš 25 ümbrikho (දිස්ත්‍රි‌ක්‌ක Disa, மாவட்டம் Māwaddam). Jagadas ümbrikoid 335 municipalitetha, kaikutte alištub ühtele lidnale.
Homaičendad
A Kategorii:Administrativine jagand valdkundoiden mödhe
Alagir
Alagir (Алаги́р, Алагир) om Venäman lidn da lidnankund Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan keskuzpalas. Se om Alagiran rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1850 kuti Gornai-stanic (станица Горная). Vl 1863 udesnimitihe sidä Alagir:aks, Уæллаг Ир-sanoišpäi, znamoičeb «Üläosetii». Alagir oli žiloks hobedan-hahktinan tegimenno vhesai 1897, konz sauptihe tegint. Panihe toižen Salugardan-eländpunktan (Салугардан) alust edel 1824 vot, aigan mändes kaks' žilod ühtištuihe. Alagir sai lidnan statusad vl 1938.
Alagir šingotase elektropaloiden (rezistorad da toižed vastustused ) i sauvondmaterialiden tegimil, mugažo meblin tehmine radab. Tamisk-kurort (Тæмискъ) sijadase ühesas kilometras suvhe Alagiran raudtestancijaspäi.
Geografijan andmused
Kaks' pen't žilod mülüdas lidnankundha Alagiran ližaks: Tamisk i Cementnii. Edel 2019. vot lugetihe niiden ristitištod lidnan palaks.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 20 949 ristitud, rajonan viž ühesandest. Vl 2020 lidnan ristitišt oli 19 737 eläjad, lidnankundan — 19 940 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 24 500 eläjad vl 1996.
Rahvahad (enamba 0,6% vl 2010, ozutadud rahvahudenke): osetinalaižed — 91,5%, venälaižed — 5,6%, armenijalaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,3%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' pühäpertid oma avaitud lidnas: Pühän Hengen Voznesen'jan päjumalanpert' (om saudud vll 1851−1853) i Jumalannägundan Alanijan naižjumalankodi (vspäi 2003) phh. Jelisaveta Feodorovna-ruhtinaznaižen- i Varvara-moknikoiden jumalanpertinke (vspäi 2004).
Lidnan Administracijan pämehen velgusentäutai om Mahar Tolparov vn 2022 uhokuspäi. Edeližed lidnankundan Administracijan pämehed oma Aleksei Gokonaev (kül'mku 2017 — sulaku 2019) i Eduard Tolparov (semendku 2019 — uhoku 2022, velgusentäutai).
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundan lidnad *
Uven Uvin'jel'
Uven Uvin'jel' (Houvin-Houvigneul) om pen' kund (kommun) Francijan da sen O-de-Frans-regionan pohjoižes.
Kommun om sätud Uven- i Uvin'jel-kundoiden ühtištusel vl 1856. Sijadase 108..148 m ü.m.t. korktusil.
Vl 2010 eläjiden lugu oli 238 ristitud. Kaikiš suremb kundan ristitišt oli 575 eläjad vl 1861.
Edeline kundan pämez' oli Rene Del'be (1995−2014).
Homaičendad
Kategorii:Francijan kundad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:O-de-Frans
Mozambikan administrativiž-territorialine jagand
thumb|right|200px|Mozambikan agjoiden kart. Administrativiž-territorialižikš Mozambik alajagase 11 agjaha (provincijha). Agjad alajagasoiš 128 ümbrikho (distrito), ümbrikod — postoihe (port.: posto administrativo), kaik om 405 postod valdkundadme.
Homaičendad
A Kategorii:Administrativine jagand valdkundoiden mödhe
Bologoje
Bologoje (Болого́е) om Venäman lidn da raudtestancii Tverin agjan lodehes. Se om Bologojen rajonan i Bologojen lidnankundan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1495 kuti Bologoje-külä Bologojen järvenno Uz'lidnan Derevskai-agjan aigkirjas. Vl 1851 «Moskv — Piter»-raudte tuli Bologojehe, i külä šingotaškanzi. Saudihe äi edheotandoid holitamha raudted, sikš miše stancii sijadase raudten keskel. Vn 1917 3. päiväl kezakud ühtištadihe Bologoje-žilod Bologoje-külänke da anttihe lidnan statusad Venäman Pordaigaližen ohjastusen käskön mödhe, lidn mülüi Valdain makundha.
Bologoje šingotase raudteinfrastruktural i raudtespecmašinoiden kohendusel, torvarmaturan tegimel, mebel'fabrikal, sömtegimištol (maidtegim, leibän edheotandad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan keskuzpalan suves, Valdai-ülüden pohjoižpäivnouzmaižil pautkil 150..200 m ü.m.t. kortte, Bologojen järven randal (7,87 km², Olhav-jogen bassein), i Orgizkovo-järv om lidnan pohjoižes. Matkad Tverišpäi om 164 km lodeheze.
Kaik ühesa pen't küläd da raudtestancii mülüdas lidnankundha Bologojen ližaks. Bologoje jagase koumeks territorialižeks rajonaks: Tegimen, Päivlaskmaine, Järventagaine.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 23 494 ristitud, lidnankundan — 23 660 ristitud, se om enamba pol't rajonan ristitištos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 35 926 eläjad vl 1989. Kaik 21 425 eläjad oli lidnas i 21 524 ristitud kaikes lidnankundas.
Ortodoksižen hristanuskondan kuz' pühäpertid oma saudud lidnas: koume jumalanpertid i koume časounäd.
Bologojen kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tverin agjan lidnad *
Painmižpästandoiden nimikirjutez materialoidenke vepsän kelel
Homaičendad
* Kategorii:Vepsän kel'
Zvözdi nas ždut
«Звёзды нас ждут» (latinizacijas — «Zvözdi nas ždut»; Tähthad odotadas meid) om Miraž-gruppan debütine al'bom. Se om pästtud vodel 1987.
Homaičendad
Kategorii:Miraž:an al'bomad Kategorii:Debütižed al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1987 al'bomad Kategorii:Vn 1994 al'bomad