cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Räžsk
Eläjad
Räžskan kolledž i Räžskan tehnologine tehnikum oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad *
Čehoslovakii
Čehoslovakii (Československo, Česko-Slovensko) oli valdkund Evropas vozil 1918−1939 da 1945−1992.
Koume Konstitucijad oli valdkundan istorijas: vn 1920, 1948 i 1960.
Istorii
Čehoslovakii oli sätud vn 1918 kül'mkus ani Ezmäižen mail'man sodan lopun jäl'ghe Avstrijan da Mad'jaranman imperijan čihodamižen tagut, Antanta-blokan valdkundoiden aktiviženke pid'oitelendanke. Uden valdkundan tobmuz jäi demokratižen i 1930-nzil vozil, no Čehoslovakii tegihe ümbärdajiden valdkundoiden-diktaturoiden žertvaks vn 1938 Münhenan aktan rezul'tataks.
Toižen mail'man sodan aigan vll 1939−1945 Čehii i Moravii oliba tedotadud Germanijan protektoratoikš, Slovakii oli ripmatoman valdkundan, Karpatoiden pala oli okkupiruidud Mad'jaranmal i sodan jäl'ghe mülütihe sidä palad Ukrainha.
Tariž oli udessündutada valdkundan ižandust, vedihe nacionalizacijad.
Valdkundan prezidentad
Kategorii:Evropan istorižed valdkundad
Borkum
Istorii
Borkum-sar' mainitase kaikenaigaiženke ristitištonke ezmäižen kerdan vn 1406 Ganzan kožundkirjuteses. Šingotihe kitoiden pramozlal, se hajeni vl 1782, i eläjad pätiba vedatada turistoid. Kändihe kurortaks 19. voz'sadan keskes.
Borkum šingotase turizmal tähäsai, om äiluguižid spa-keskusid. Tulleielektrostancijan ezmäine jono radab lidnanno vspäi 2015, kahtenz' jono om sauvomas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase ühtennimižen saren südäimes, Pohjoižmeren randal, 30 kilometras kontinentaspäi, 6 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Ende azektud röunjouk eli lidnas, Alamaiden territorii om päivlaskmha i suvhe sarelpäi.
Kaidraižuine raudte (900 mm, Borkumer Kleinbahn) 7,5 km pitte ühtenzoitab saren valdmoid lidnanke. Ehtatimed ujudas Emshavenha (Alamad) i Emdenha.
Eläjad
Vl 2010 lidnan eläjiden lugu oli 5 133 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 8 495 eläjad vl 1975.
Lidnan edeližed pämehed oma Kristin Malic (heinku 2005 — sügüz'ku 2011, Kristin Mahlitz) i Georg Lübben (sügüz'ku 2011 — sügüz'ku 2019).
Irdkosketused
Kategorii:Saksanman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Alasaksonii
Hikone
Hikone (彦根市 Hikone-ši) om lidn Japonijan keskuzpalan päivlaskmas, Sig-prefekturas. Se om prefekturan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Hikonen zamk om saudud vll 1603−1622. Eländpunkt sai oficiališt statusad vl 1938.
Hikone šingotase nenil päižil sarakoil: vedenveimtehnikan pästand, bucudanoiden (kodialtariden) tehmine, šinoiden tegim («Bridgestone»), tekstilin edheotandad. «Fujitec»-kompanijan päfater (eskalatorad, travelatorad) om saudud täs.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Honšü-sarel, Biv-järven päivnouzmaižel randal (86 m ü.m.t.). Om ümbärtud mägil 683 metrhasai ü.m.t.. Röunatab Maibar- (Maibara) i Higasiomi-lidnoidenke.
Klimat om subtropine neps. Elokun lämuz om +27 C°, vilukun da uhokun +4 C°. Absolütine minimum oleli −11,3 C°, maksimum +37,7 C°. Paneb sadegid 1571 mm vodes, vähemba kül'mkus-tal'vkus (84..91 mm kus). Tal'vel paneb lunt, lumikatken sanktuz vajehtase lujas voz' vodespäi, 20 santimetrad keskmäras.
Eläjad
Vl 2010 eläjiden lugu oli 111 799 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 113 993 eläjad vl 2018.
Temuko
Temuko (Temuco [teˈmuko]) om Čilin lidn da kommun valdkundan keskuzpalan suves. Se om Araukanii-agjan administrativine keskuz.
Eländpunktan aluz om pandud kuti fort Araukanijan anastandan aigan vl 1881.
Lidn sijadase 122 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Santjago-pälidnhasai om 612 km pohjoižhe. Jäl'geline luja manrehkaiduz oli vl 2010 7,1 magnitudanke.
Irdkosketused
Kategorii:Čilin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
No Face, No Name, No Number
«No Face, No Name, No Number» (Ei ole modod, eile nint, eile nomerad) om kahesanz' pajo Modern Talking-duetan ühesandes «Year of the Dragon»-studijanal'bomas (2000).
Pajo om sätud anglijan kelel. Oficialine ühtennimine nellän remikspajon kogoduz-singl om pästtud sil-žo vodel. Kompozicijan tegii i kogodusen prodüser om Diter Bolen. Originaližen pajon stil' om evropop.
Pajo saihe ezmäižhe sijhasai Romanijan nedaližes čartas.
Homaičendad
Kategorii:Modern Talking:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2000 pajod Kategorii:Vn 2000 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Rusked sild (Piter)
thumb|right|250px|Rusked sild Rusked sild (Красный мост) om üks'keskustaine raudbetoniž-terasine avtotesild Piteriš Moik-joges päliči. Sijadase Gorohovai-irdal. Ühtenzoitab Admiralteiskii- i Keskuzrajonad, Kazanin i 2nz' Admiralteiskii-sarid. Vihand sild om saudud ülezjogen, Sinine sild sijadase mödvedhe.
Istorii
Ezmäine sild oli puine avaiduzsild vspäi 1717. Vspäi 1737 vhesai 1778 oli nimitadud Vauktaks sildaks (Белый мост), sid' nügüdläižikš mujutandan mödhe, i ei olend jo avaiduzsildaks. Mujutadud pusildoiden gruppan vizualine erind oli muju vaiše, sikš nimitihe-ki muga.
Vozil 1953−1954 sildan material om vajehtadud terashe, no kaitihe sildan istorižen irdnägun, «Lengiproinžprojekt:an» V. V. Blaževič-inžener sädi projektad. Udessaudihe pachid ozrikkivespäi bronzšuruidenke i nell'tahkoižid pidatimid A. L. Rotač-arhitektoran ohjandusen al, mugažo röunad avtoten i trotuaran keskes.
Vn 1998 restavracijan aigan vajehtihe uzikš röunoid kaugedraudaspäi i ozrikkivespäi.
Ümbrikirjutand
Sild pidase seičemel ühthekeittud bemblel, ned oma kreptüd monolitižel raudbetonal.
Sauvuz om 22 m pitte (vai 33 m, sidä kesken keskust 21 m) da 16,8 metrad levette. Se om avtoiden i jaugnikoiden likundan täht. Koume avtoted i kaks' trotuarad, kaik oma kreptüd asfal'tbetonal.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Admiralteiskii rajon Kategorii:Keskuzrajon (Piter)
Dnepr
thumb|right|250px|Dnepran bassein thumb|right|250px|[[Kahovkan vezivaradim Dnepran alajoksmuses]] Dnepr (Дніпро, Дніпер, Дняпро, Днепр) om jogi Evropan päivnouzmas, nellänz' pitte kontinental i Ukrainan kaikiš znamasižemb.
Jogi oli tutab amuižgrekalaižile Borisfen-nimenke. Siloi lugetihe Dneprad Evropan päivnouzmaižeks röunaks.
Ühthižed andmused
Jogen piduz om 2201 km (edel farvateran vajehtust vezivaradimil oli 2285 km), basseinan pind — 504 tuhad nellikkilometrid. Dnepran alangišton leveduz sase 18 kilometrhasai, jogen luhtoidenke — 12 kilometrhasai. Suhišton pind om 350 km².
Dnepran üläjoksmuz om Kijevhasai, keskjoksmuz Zaporožjehesai, toine om alajoksmuz. Vozne keskmäine vedhuz om 53,5 km³ (1700 m³/s) suhištos, läz Kijevad 43,4 km³ (1370 m³/s).
Jogen bassein
Dnepranjogi jokseb Venämalpäi (485 km) päliči Vaugedvenämas (595 km, sidä kesken 115 km Ukrainan röunal) Ukrainha (1121 km), siš se lankteb Mustmerhe. Kuz' järedad vezivaradint GES:oidenke om saudud jogenvagol Ukrainan territorijal (mödvedhe): Kijevan, Kanevan, Kremenčugan, Kamenskojen, Dnipron i Kahovkan vezivaradimed. Niiden ližaks 498 penembad vezivaradint om saudud Dnepran basseinas (Ukrainan vezivaradimiden nell' ühesandest) 1532,8 km² ühthiženke pindanke da veden 2,09 km³ täudenke mülünke.
Dnepran kaikiš znamasižembad ližajoged oma:
Kuz' kanalad lähttas Dnepraspäi alajoksmuses. Niiden vezi kävutase kastelendan da jomižen täht.
Randaližed lidnad da portad
Nened järedad lidnad seištas Dnepran randoil (mödvedhe):
Homaičendad
Kategorii:Ukrainan joged Kategorii:Venäman joged Kategorii:Vaugedvenäman joged Kategorii:Joged kirjamišton mödhe
666 (lugu)
666 (kuz'sadad kuz'kümne kuz') om naturaline, palakaz lugu 665 da 667 keskes. Nece om palindromlugu.
«Koumel kuzil» om znamasine sija hristanuskondaližes kul'turas — nened lugud kuctas Zverin luguks, i bibliižen aigassai 666:l, kut lugedas, om negativiž-sakraline i okkul'tine ičend.
Lugun ičendad
Kategorii:Lugusanad
Hloce
Istorii
Vl 1859 Leribe-žilo oli pandud, nimitihe francižen katoližen missijan mödhe. Vspäi 1876 britanine Hloce-sodapost i sijaline ohjastusen keskuz oli olmas, panihe samha diamantoid, fortifikacii i kolonialižed pertid oma kaičenus. Ühtenzoittud žilo sai lidnan statusad vl 1926.
Vspäi 1966 Hloce om Lesoton palaks sen ripmatomuden tedotusen jäl'ghe. Oficialine nimituz om anttud jogen mödhe, no lidnan rajonad nimitasoiš enččikš.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Hloce-jogen randal, Maluti-mägenno, vides kilometras suvipäivnouzmha Suviafrikan Tazovaldkundan röunaspäi. Matkad Maseru-pälidnhasai om 75 km suvipäivlaskmha.
Eläjad
Vn 2006 Lesoton rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 24 710 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Homaičendad
Kategorii:Lesoton lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Turkanma
Turkanma vai Turcii (turkan kelel: Türkiye [ˈtyɾcije]), täuz' oficialine form — Turkanman (Turcijan) Tazovaldkund (Türkiye Cumhuriyeti [ˈtyɾcije d͡ʒumˈhuɾijeti]), om valdkund Azijan suvipäivlaskmas, paloin Evropan suvipäivnouzmas (20% eläjid da 3% territorijad). Pälidn om Ankar, kaikiš suremb lidn — Stambul.
Vspäi 1952 valdkund om PAKO:n ühtnijaks. Om associacijoiš EÜ:nke vspäi 1964, kandidat ühtnemha sihe vspäi 2000.
Istorii
Valdkundan aluz om pandud tazovaldkundaks vn 1923 29. päiväl redukud Osmanan imperijan jagon satuseks.
Vl 1980 sodakukerduz tegihe valdkundas.
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Anayasa) oli vahvištadud vl 1876. Jäl'gmäine seičemenz' lugul Konstitucii tuli väghe vn 1982 7. päiväl kül'mkud sodaohjastusen aigan, om olmas äiluguižidenke möhembaižidenke vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|300px|Turkanman topografine kart. Turkanma otab Anatolijan pol'sart da paloin Armeništ mägištod.
Turkanma om mavaldkundröunoiš Grekanmanke (röunan piduz — 192 km) da Bolgarijanke (223 km) päivlaskmas, Gruzijanke (273 km), Armenijanke (311 km), Azerbaidžananke (17 km) da Irananke (534 km) päivnouzmas, Irakanke (367 km) da Sirijanke (899 km) suves. Ühthine röunoiden piduz om 2816 km. Valdkundan pohjoižed randad lainištab Mustmeri, suvižed randad — Keskmeri, päivlaskmaižed randad — Egeine meri da Mramormeri. Ühthine randanpird — 7200 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Ararat-mägi (5166 m).
Londuseližed pävarad oma kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, kuld, hrom, magnii, artut', barii, stroncii), antimonii, bor; toižed varad — mramor, mouckivi, perlit, korund, jartal', saved, väghine mahuz, gidroenergii.
Politine sistem
thumb|right|250px|Turkanman nügüdläižen parlamentan pert' [[Ankaras.]] Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Cumhurbaşkanı). Parlament änestab prezidentan kandidatoid, sid' kaik rahvaz valičeb prezidentad seičemeks vodeks, ühten kahtenden strokun om voimuz. Parlament-žo valičeb ohjastusen (Bakanlar Kurulu) ministrid ičeze ühtnijoišpäi. Vl 2018 päministran (Başbakan) radnikuz om tühjitadud vn 2017 referenduman rezul'tataks. Ohjastuz om radonoigendajan tobmuden pämehišt.
Parlament om üks'kodine Sur' Nacionaline Suim (Türkiye Büyük Millet Meclisi — TBMM) vai muite Suim (Medžlis) (Meclis) 550 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid nelläks vodeks. Partijoiden äniden barjer om 10% putumha parlamentha.
Valitihe prezidentad kaikel rahvahal ezmäižen kerdan valdkundan istorijas vn 2014 10. päiväl elokud, edel sidä parlament valičeli händast. Prezidentan edelstrokuižed i parlamentan järgeližed valičendad oliba vn 2018 24. päiväl kezakud. Nügüdläine prezident om Redžep Tajip Erdogan vs 2014 elokun 28. päiväspäi (sai 51,79%, vl 2018 — 52,59%), edel necidä radnikust radoi päministran vspäi 2003.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Turkanman administrativiž-territorialine jagand.
Turkanma jagase 81 agjaks (üks'lugu il). Agjad alajagasoiš 957 rajonaks (üks'lugu ilçe, vl 2013). Äjad rajonad alajagasoiš lidn- da küläkundoikš (üks'lugu belediye). Lidnad kogotas fartaloišpäi (üks'lugu mahalle).
Ühtenzoittas mugažo valdkundan agjoid seičemehe statistižhe regionha.
Eläjad
Turkanmas elädas turkad (70..75%), kurdlaižed (19%) da toižed rahvahad (7..12% vl 2016). Vl 2013 eläjiden lugu oli 76,667,864 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe: islamanuskojad — 99,8% (sunnitad tobjimalaz), toižed uskojad i religijatomad — 0,2% (hristanuskojad i judaistad päpaloin).
Turkanman 6 lidnad-millionerad (vl 2012, surembaspäi penembha) oma: Stambul, Ankar, Izmir, Burs, Adan, Gaziantep. Lidnalaižiden pala om 76,1% (2020).
Ižanduz
Turkanman päeksport om erazvuiččed sobad (läz 20%), elektromašiništ da koditehnik (läz 15%), avtod da jüguavtod dai niiden varapalad (11%), raud da teraz (7%); toine eksport — söndtavarad (5%), kivivoi (3%), kuld (2%), šinad (1%), cement (1%).
Pasklindunvuiččed
Pasklindunvuiččed (Passeriformes) om kaikiš äiluguižemb linduiden heimkund. Lugetas läz 5400 erikod, linduiden erikoiden koume videndest.
Leviganduz
Kaikiš amuižembad heimon ezitajad oma löutud AUV:oiden i Saksanman eocenas (56..34 mln vozid tagaz). Voib vastata heimon erikoid kaikes mail'mas päiči Antarktidas i valdmeren erasiš-se sariš. Erikod oma äiluguižed tropikoiden mecoiš.
Ümbrikirjutand
Penen i keskmäižen suruden lindud, hibjan piduz oleleb 9,5 santimetraspäi (Regulus-heim) 65 santimetrhasai (kroikoi). Lühüd n'ok om žoubimha tähkheinid, sen aluz ei ole kattud vahal nikonz'. Käpšud oma kattud höunhil kandhasai, ezišpäi niiden suruz om enamba. Käpšul om nell' sor'mid, koume oma oigetud edehe, üks' tagaze, ezisor'mišpäi kaks' ühtenzoittas kerthel pidust' ezmäšt niveleht.
Erikoiden enambuses emäčud oma suremb mi ižačud. Sugudimorfizm ozutase sel'ktas höunhišton mujul, pajolinduil se om änes mugažo (vaiše ižačud pajatadas).
Klassifikacii
Heimkund jagase koumeks alaheimkundaks:
Homaičendad
Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Linduiden heimkundad
Robil'käine
Leviganduz
Kazmusen erikod oma levitadud Evropan i Azijan tahondoiš venonke klimatanke, mugažo Afrikan suves. Keskuzafrikan ristitud kačustihe robil'käižen severz-se erikoid veromelen tagut, miše ned kuctas toižen polen vägid. Ühten Matricaria occidentalis-erikon kodima om Pohjoižamerikan päivlaskm, kaik toižed erikod oma introduciruidud Amerikha da Avstralii-kontinentha. Kazdas rujoheinäks maižanduseližen kazvatandan jäl'ghe zellän i kosmetikan substancijoihe näht.
Robil'käine navedib rohlad dreniruidud letemad i avol'jaižid sijid. Pakaiženvastaine kazmuz. Kazvab rujoheinäks teveril i pöudoiden röunoil, eländsijidenno, pustolänil i künttud nituil.
Ümbrikirjutand
Madalad hajukahad heinäd. Lehtesed oma palakahad lujas.
Änikoitas elon ühtendel vodel. Änikod oma pol'šuruižidenke puzuižidenke 4..20 mm diametral, kazdas toppaz-änikuseks. Erasti ei olele äniklehtesid. Puzuižen südäin om pall'az. Plod om semnikaz, se om hahlakaz vähän erasti. Robil'käižen erikod äikerdoittas semnil.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Zell'kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Genui
Genui (Genova [ˈdʒɛːnova], ligur.: Zena [ˈzeːna], Genua / Ianua, Genoa, Gênes) om Italijan kudenz' lidn eläjiden lugun mödhe. Se om Genujan provincijan da Ligurii-agjan pälidn, Italijan kaikiš järedamb meriport.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6.-5. voz'sadal edel meiden erad. Lähevenui laht kävutihe edel sidä jo pit'kan aigan.
11. voz'sadaspäi 1797. vodhesai Genui oli Genujan Tazovaldkundan pälidnaks. Vhesai 1380 äjad Keskmeren i Mustmeren portad da territorijad oliba necen tazovaldkundan ohjastusen al.
Lugedas Genujad Hristofor Kolumban kodilidnaks.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Italijan lodehes. Se vedase 30 kilometrad pidust' Ligurižen meren randištod, om röunatud Apenninil pohjoižespäi, seižub 20 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Kirišin rajon
Kirišin rajon (Киришский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Kiriši-lidn (vspäi 2006 mülüb rajonha). Siš eläb rajonan ristitišton nell' videndest. Lidn sijadase rajonan suvipäivlaskmas.
Genui
Eläjad
Vn 2011 EÜ:n rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 608 493 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 816 872 eläjad vl 1971. Läz 1,5 mln ristituid elädas lidnan aglomeracijas (2011).
Kirišin rajon
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Leningradan ümbrikho ühten aigan niiden sädandanke kuti Andrejevon rajon Andrejevo-külän keskuseks. Mugažo oli tehtud Budogoščan rajon Budogošč-žilon keskuseks. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i molembad rajonad mülüiba Leningradan agjaha kuti administrativižed ühtnikad. Vl 1931 sügüz'kun 30. päiväl Andrejevon rajonad udesnimitihe Kirišin rajon:aks, sikš miše rajonan keskust sirdihe Kiriši-külähä. Vl 1932 vulikun 1. päiväl enččen Budogoščan rajonan territorijad ühtištuihe Kirišin rajonanke.
Genui
Transport
Avtobusad, trolleibusad, funikulörad da liftad oma kundaližeks transportaks lidnas. Genui om järed raudtesol'm, 2 päraudtestancijad i 5 čuradust. Kebn metro radab lidnas vspäi 1990 (1 jono, 7,1 km, vspäi 2012 om 8 stancijad).
Kirišin rajon
Istorii
Toižen mail'man voinan aigan vozil 1941−1944 rajonan territorijan pala oli okkupiruidud. Vozil 1944−1963 rajonan keskust oli sirtud Budogošč-radnikžilho, sikš miše Kiriši-külä oli pandud mantazole sodategoiden taguiči. Vl 1965 Kiriši-radnikžilo tegihe rajonan administrativižen keskusen möst, ühtes sidä kätihe lidnaks. Vozil 1967−2006 Kiriši oli alištunu agjan tobmudele oikti. Rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Genui
Transport
Hristofor Kolumban nimel nimitadud civiline rahvahidenkeskeine lendimport (GOA) sijadase 10 km päivlaskmpolehe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Evropan maihe da Italijadme.
thumb|center|1000px| Lidnan ühthine nägu.
Kirišin rajon
Geografijan andmused
Om röunoid 7 Venäman rajonanke:
Genui
Irdkosketused
Kategorii:Italijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe *
Kirišin rajon
Geografijan andmused
Znamasine jogi om Olhav sen oiktan Pčouž-ližajogenke, lankteb Lagoganjärvhe. Om vähä penid järvid rajonadme. Joged da järved mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (saved, gravii, letked), mec, reskvezi.
Vspäi 2006 rajonan territorii jagase 6 municipaližhe ühtnikha: 2 lidnkundha da 4 küläkundha.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 18 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Aleksandr Voskobovič radab sen ezimehen da rajonan pämehen vspäi 2005 koumanden strokun jäl'geten, hän-žo siš-žo vodespäi radab Kiriši-lidnkundan pämehen. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest.
Vl 2013 uhokun 12. päiväl Konstantin Timofejev oli valitud ezitajil i pandud rajonan administracijan pämehen velgusentäutajaks. Vl 2014 kül'mkun 6. päiväl Ezitajiden Nevondkund pani händast rajonan administracijan pämeheks. Ezmäine varapämez da viž muite varapämest oma hänele abhu. Seičeme komitetad da 10 palakundad alištudas rajonan administracijan pämehištole.
Eläjad
Kaik om 77 eländpunktad rajonas, sidä kesken 1 lidn, 1 lidnanvuitte žilo, 5 žilod, 7 raudtestancijan žilod, 63 küläd.
Toižed sured eländpunktad oma lidnanvuitte Budogošč-žilo (4,0 tuh. rist. vl 2016) da Glaževo-žilo (2,2 tuh. rist. vl 2010).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 85,4%, ukrainalaižed — 1,0%, vaugedvenälaižed — 0,6%, toižed rahvahad — 2,1%, rahvahuden ozutandata — 10,9% (jäl'gmäižiden keskes vaiše 7,8% mahttas pagišta venäks).
Erased igähižed rahvahad: suomalaižed — 35 rist. (0,05%), karjalaižed — 29 rist. (0,05%), vepsläižed — 11 rist. (0,02%), estilaižed — 7 rist. (0,01%).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma kivivoin da londuseližen gazan ümbriradmine (gazanveimen sarak Volhovaspäi), lämuzenergetik (Kirišin GRES), sauvondmaterialoiden pästand (plastiktegesed pertid vaumičemha, lämuzizoläcii), stökoltegimišt, sömtegimišt da turizm, maižanduz.
3. Moisejan kirj
thumb|right|250px|«Aaronan ezmäine andand žertvaks» (1864), mustad bumagal, pirdi Simeon Solomon 3. Moisejan kirj (וַיִּקְרָא‎, nüg. virkand Va-jikra «da kucuškanzi», mugažo Torat kohanim «papiden ohjandimed» Talmudas, Λευϊτικόν Leuitikon, Leviticus, Левит) om evrejan Toran koumanz' kirj i hristanuskondan 3. Vanhan Zavetan kirj.
Latinine nimi libub Levijan pol'ven nimitusespäi (לוי Levi). Säduz starinoičeb Izrailin rahvahan religiozižes elos. Original om kirjutadud evrejan kelel. Kirj jagase 27 jaguseks.
Kategorii:Vanhan Zavetan kirjad
Uusberg Pärt
Pärt Uusberg (mugažo estin kelel; sünd. 16. tal'vku 1986, Rapl, Estinman NST, NSTÜ) om estilaine akt'or, muzikankirjutai da dirižor.
Leninsk Kuzneckii
Leninsk Kuzneckii (Ленинск-Кузнецкий) om Venäman lidn Kemerovon agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om agjan nellänz'-videnz' lidn eläjiden lugun mödhe kuti Meždurečensk-ki, Leninsk Kuzneckijan lidnümbrikon administrativine keskuz, mugažo om Leninsk Kuzneckijan rajonan administrativižeks keskuseks (ei mülü sihe).
Istorii
Mülütihe Polisajevo- i Krasnogorskii-žiloid Leninsk Kuzneckijha vl 1987. Vl 1989 tühjitihe lidnan jagandad kahteks rajonaks i erigoittihe Polisajevod, anttihe sille lidnan statusad. Vodele 2008 saihe 1 mlrd tonnoid kivihil't.
Leninsk Kuzneckii šingotase kivihilen samižel (koume kaivut, enamba 10 mln tonnoid vodes), himižel sarakol (koksan tehmine, materialad), metalližiden tegesiden edheotandoil, sömtegimištol, omblendedheotandoil (sobad i kengäd), mugažo mecanümbriradmižen edheotand i sauvondmaterialiden tegim ratas.
Nigerii
Nigerii om MTO:n da KEVO:n ühtnii.
Leninsk Kuzneckii
Geografijan andmused
Lidn sijadase Inänjogen (Иня́) oiktal randal, Kuzneckan katl'usen keskuses, 230 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kemerovohosai om 77 km pohjoižhe orhal, 90 km avtol vai raudtedme. Lähembaine lidn om Polisajevo ani suvipäivnouzmha, kundaližen transportan maršrutad oma ühthižed kahtes lidnas.
Nikitinskii-žilo (2 257 rist. vl 2010) i Industrii-žilo raudtestancijanno (15 rist. vl 2010) mülüdas lidnümbrikho Leninsk Kuzneckijan ližaks. Lidnümbrikon pind — 112,72 km².
Nigerii
Keled da valdkundan nimed niil
thumb|right|250px|Beninan, Nigerijan da Kamerunan kel'kart Nigerijan nimed man heimoiden kelil:
Leninsk Kuzneckii
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 101 666 ristitud, lidnümbrikon — 103 938 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 135 tuh. eläjid vl 1986 i 169 tuh. eläjid vl 1987 (Polisajevo-lidnanke). Vl 2018 kaik 98 254 ristitud elihe lidnümbrikos.
Nigerii
Keled da valdkundan nimed niil
Sikš ku Nigerijas lugetas 514 eläbal kelel, ka valdkundan üks'jäine oficialine kel' om anglijan kel'.
Man rahvahan tobj pala pagižeb kahtel kelel da enamba sidä. Avaras levitadud keled: edo, fula, hausan kel', igbon kel', joruban kel', kanuri. Tahol'žed keled kävutadas lodaidamha da kirjutamha lehtesištol. Erasid niišpäi opetas školiš.
Leninsk Kuzneckii
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad: Leninsk Kuzneckijan kaivuztehnine tehnikum, politehnine tehnikum , olimpižen rezervan profškol, Kemerovon agjan medicinižen kolledžan filial, Kemerovon professionaliž-tehnižen kolledžan filial, Tomskan valdkundaližen arhitekturan da sauvondan universitetan filial.
Nigerii
Keled da valdkundan nimed niil
1980-nzil vozil kaiknigerijaine kirjamišt om ratud latinan kirjamišton pohjal. Kävutadas sidä erazvuiččiš Nigerijan keliš.
Istorii
Voz'sadoil 8.-14. Nigerijan territorii oli transsaharan kalaidajiden Kanem Borno-imperijan palaks, sen ohjastajad kändisoiš islamha vl 1085.
Leninsk Kuzneckii
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kemerovon agjan lidnad Kategorii:Kemerovon agjan lidnümbrikod *
Nigerii
Istorii
Vl 1960 redukun 1. päiväl Nigerii, Suren Britanijan kolonijan oldes, sai ičeze ripmatomut. Kolonizatorad andoiba eläjiden palale (joruba-heim) hristanuskondan anglikašt formad.
Vozil 1967−1970 rahvahanikoiden soda tegihe valdkundas. Maiden unitarizacijan naprind vei sodaha, sikš ku islamižed pohjoižmad ei olend hökkähtunuded unitarizacijanke.
Jäl'gmäine Nigerijan Konstitucii tuli väghe vn 1999 semendkun 29. päiväl, se om videnz' valdkundan konstitucii ripmatomuden aigas.
Geografii
thumb|left|250px|Nigerijan topografine kart Ma röunatab Beninanke päivlaskmas (röunan piduz om 809 km), Nigeranke pohjoižes (1608 km), Čadanke homendezbokas (85 km), Kamerunanke päivnouzmas (1975 km). Ühthine röunoiden piduz om 4477 km. Nigerii sijadase Gvinejan lahtan randpolel. Ühthine merenrandišton piduz — 853 km.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Čappal Vaddi-mägi (2419 m), se sijadase Tarab-štatas.
Primorsko-Ahtarsk
Primorsko-Ahtarsk (Примо́рско-Ахта́рск) om Venäman lidn Krasnodaran randan lodehes. Se om Primorsko-Ahtarskan rajonan administrativine keskuz da lidnankund.
Nigerii
Geografii
Niger- da Benue-joged jagadas mad kaks'haz: Mererandaline tazangišt sijadase sen suvipalas; pohjoižpalas madalad mägitazangištod dominiruidas. Čirakoiden čep' om Mererandaližen tazangišton päivlaskmas, pidust' randpol't. Nece tazangišt venub jogiden sagedmaiš. Madalad mägitazangištod oma Jorub-plato Niger-jogen päivlaskmpolehe da Udi-plato sen-žo jogen päivnouzmpolehe. Edemba Pohjoine mägitazangišt sijadase, sen korktuz vajehtelese 400..600 metraspäi ü.m.t. enamb mi 1000 metrhasai. Mägitazangišton kaikiš korktemb pala om Džos-plato, kudamban kaikiš korktemb čokkoim — Šere-mägi (1735 m). Pohjoine mägitazangišt kändase lodehes Sokoto-tazangištoks, i homendezbokas — Born-tazangištoks.
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, kivivoi, kivihil', metallad (raudkivend, cink, tin, hahktin, niobii), toižed varad — mouckivi, väghine mahuz.
Primorsko-Ahtarsk
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1774 kuti anastadud turkil Ahtar-Bahtar-lidnuz (känduz: «mererandaline vauged kall'»). Vl 1854 ühtenzoittihe Ahtarskii-žilod kozakoiden futorišpäi. Vl 1900 žilo kändihe Primorsko-Ahtarskai-stanicaks (станица Приморско-Ахтарская). Stanic sai lidnan statusad vl 1949.
Nigerii
Politine sistem
thumb|right|250px|Parlamentan alakodin pert' [[Abudžas]] Ohjandusen form om federativine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (President of the Federal Republic of Nigeria), armijan päkäsknik — hän-žo. Rahvaz valičeb prezidentad, sen valdatusiden strok om nell' vot, enamba mi kaks' strokud jäl'geten ei sa. Armijan lugumär — 85 tuhad mest.
Käskusenandai tobmuz om kaks'kodiine Nacionaline Suim (The National Assembly). Sen üläkodi om Senat (109 ristitud). Senatan ezitajid valitas relätivižen enambuden mažoritarižen sisteman mödhe (36 koumemandatišt ümbrikod i 1 om üks'mandatine). Senatan ezimez' valičese Senatan ezitajil. Suiman alakodi om Ezitajiden palat (360 ristitud). Alakodin ezitajid valitas üläkodin ezitajiden kartte. Kaikiden ezitajiden valdatusiden strok om nell' vot. Nügüd' centristad valdoitas (Nigerijan Rahvahaliž-Demokratine Partii, NRDP).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Nigerijan administrativiž-territorialine jagand.
Nigerijan ma om jagadud 36 štataks (state-sana znamoičeb «valdkund»), mugažo federaline pälidnan territorii om olmas (angl. Federal Capital Territory). Kaik ned alajagasoiš 774 territorijaks sijaliženke ičeohjastusenke (Local Government Area, LGA). Vl 1960 vaiše koume territorijad oli, sätihe niid etnižen da religijan tundusen pohjal, i aigan jokstes henozihe niid 36 štataks.
Korablino
Korablino (Кораблино́) om Venäman lidn da lidnankund Räzanin agjan suves. Se om Korablinon rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1594 Pehlecan stanan maksmižkirjas kuti Korabjinsk-žilo (село Корабьинск) i mec senno, varhapanihe ninid peniden venehiden täht, niiden venän nimituz oli короб («konor'»). Lidn sijadase amuižel tarabošsijal Donan i Okan basseinoiden keskes. Šingotihe sijaližen villän i tabakon oigenduzbazaks. Kätihe Korablinod rajonkeskuseks vn 1929 heinkus. Buran hilen samine oli Toižen mail'man sodan aigaspäi, i žilo sai radnikžilon statusad vn 1958 semendkus. Lidn vs 1965 sulakun 1. päiväspäi.
Korablino šingotase metalližiden modul'pertiden tegimel, sauvondan edheotandoil i sömtegimištol (maidtegim, leibproduktoiden tegim), mugažo medicinižen kaluišton edheotand radab lidnas. Nevondkundaližen aigan šuukkanghiden kombinat oli olmas lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan suves, 135 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Alešn'-jogi zavodiše lidnan päivlaskmas (Алешня, Pronän oiged ližajogi, Okan oigedpol'ne bassein). Pron'-jogen rand om 10 km pohjoižhe, sen Ranov-ližajogen rand (ven. Ранова) — 4 km päivnouzmha lidnaspäi. Matkad Räzanihesai om 81 km pohjoižhe orhal, 97 km avtotel vai 91 km raudtel. Lähembaižed lidnad oma Räžsk 24 km suvhe orhal, 31 km avtotedme vai 26 km raudtedme, i Novomičurinsk 23 km lodeheze orhal vai 27 km avtotedme. Korablino-raudtestancii radab lidnan päivlaskmas «Räzan' — Mičurinsk»-keskustal vspäi 1866.
Korablino om lidnankundan üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vl 1939 žilon ristitišt oli 2 098 eläjad, vl 1959 — 5 265 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 12 658 ristitud, rajonan pol'. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 15..16 tuhad eläjid vll 1989−2001 (16 100 rist. vll 1996−1998). Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma olmas lidnas.
Rahvahad (2010): venälaižed — 98,2%, toižed rahvahad — 1,8%.
Professionaližen opendusen aluzkund om Korablinon agrotehnologine tehnikum.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Räzanin agjan lidnad *
Primorsko-Ahtarsk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Azovmeren päivnouzmaižel randal, läz Ahtarskan i Jasenin lahtid, Azovveren da Kubanin tazangištol, kaks' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Krasnodarhasai om 150 km suvipäivnouzmha avtotedme vai raudtedme. Raudtestancijan nimi om Ahtari (Ахтари). Sodalendimport sijadase lidnan pohjoižpäivnouzmaiženno röunanno. Lähembaine lidn om Timašovsk 70 km suvipäivnouzmha orhal, raudtedme vai avtotedme.
Klimat om ven läm' kuivahk, ei olele lumikatet. Vilukun keskmäine lämuz om −0,8 C°, heinku om kaikiš lämhemb — +24,6 C°. Paneb sadegid 587 mm vodes, läz tazomäras kuidme.
Nell' eländpunktad om lidnankundas, ned oma kaks' pen't žilod (Primorskii, Ogorodnii) i Sadki-futor lidnan ližaks.
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 32 257 ristitud. Vl 2017 kaik 31 925 ristitud elihe lidnas i 34 596 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 34 tuhad eläjid vozil 1996−2001.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010) : venälaižed — 93,0%, ukrainalaižed — 2,5%, vaugedvenälaižed — 0,5%, armenijalaižed — 0,4%, toižed rahvahad — 2,9%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Ortodoksižen hristanuskondan kaks' jumalanpertid oma avaitud lidnas: Nimitadud Eläbzdusen i Venäman Uden moknikoiden da pühäpaginan kundlijoiden.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Krasnodaran randan lidnad *
Nigerii
Eläjad
Nigerijas elädas nigerijalaižed. Vl 2013 valdkundan ristitišt oli 177 155 754 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Kaik kahesa lidnad enamba mi millionanke eläjid om Nigerijas (surembaspäi penembha): Lagos, Kano, Ibadan, Kadun, Port Harkort, Benin Siti, Maiduguri i Zaria.
Religii
Uskolaižed oma islamanuskojad (ristitišton pol'), hristanuskojad (kaks' videndest) da sijaližiden veroiden kaičijad (kümnendez).
Šariatan käskused oma väges 12 štatas, sidä kesken ühesan štatan kaikel territorijal.
Hristanuskondan konfessijad: anglikanilaižed (20 mln), katolikad (20 mln) da videndenkümnendenpäivänuskojad (18,2 mln).
Kul'tur
Etnižiden gruppiden äjüz märičeb Nigerijan rahvahanmuzikan stilid. Kaikuččel etnosal ičeze veroližed soitod da pajod oma.
Kuvatud Nigerijas täuz'piduzližiden fil'miden lugumär ühten voden ülitab 800 (kahtenz' sija mail'mas Indijan jäl'ghe). Nimitadas man kinoindustrijad Nollivudaks, Gollivudan analogijan mödhe. Ühten fil'man keskmäine büdžet om läz US$15,000.
Ižanduz
Vl 2020 valdkundan kogosüdäiprodukt oli US$1,275 trln (23. sija mail'mas) i US$5066 ühthe henghe ostmižmahtusen paritetan mödhe, faktižikš — US$443 mlrd (27. sija) i US$2149 ühthe henghe. Kanzoiden 70 % elädas alemba mi gollüden tazopind. Ristitud radnikoitas maižanduses (70 %), tegimištos (10 %) da holituzsferas (20 %). Erased rajonad mokičesoiš elektroenergijan mairhes, hubiš teiš da redukahas jondvedespäi.
Praznikad
Kaiken rahvahan da hristanuskoijiden praznikad:
Irdkosketused
Kategorii:Päivlaskmaine Afrik
Kitee
Kitee (mugažo suomen kelel, suomen virkand: [ˈkitɛː], Kides) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivnouzmas. Se om Pohjoižkarjal-agjan koumanz' lidnankund videspäi eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Kitee-eländpunkt mainitase Uz'lidnan Vodin pätinan aigkirjas vspäi 1500 Kit'jag- (Китьяга) i möhemba Kitehes-nimitusidenke. Municipalitetan aluz om pandud vl 1631. Kund sai lidnan statusad vl 1992. Mülütihe Kesälahti-kundad sihe vl 2013.
Kitee šingotase sauvondmaterialiden pästandal: mecpilindan i poltuzgranuloiden fabrik («Stora Enso»), krepindad («Surfactor Finland Oy»), klejanfabrik («Momentive Specialty Chemicals Oy»), kividen rouhim («Kivisampo»). Toižiden sarakoiden edheotandad oma «Veekmas»-avtogreideriden kompanii, magaduzmeblin koivuspäi tegim («Kiteen Huonekalutehdas Oy»), dizainerkaluiden «Marimekko»-kompanijan omblendfabrik, maidtegim («Kiteen Meijeri Oy»). Kiteen raudtestancii om kahtenz' surtte valdkundas mecjüguiden tranzitan mödhe, radab kahesas kilometras lidnan keskusespäi. Ende lidn oli tetab illegaližen alkogolin pästandal. «Nightwish»-muzikgrupp om lidnan rezidentaks i järed valdkundmaksoidenandai.
Geografijan andmused
Lidn sijadase agjan suvižes čogas, ühtennimižen järven (Kiteenjärvi, läz 25 km²) päivlaskmaižel randal. Kaik om 13 järved municipalitetas. Matkad Venäman röunhasai om 20 km suvipäivnouzmha. Matkad agjan Jogensu-keskushesai om 59 km pohjoižhe-lodeheze orhal, 67 km avtotel vai raudtel, Hel'sinki-pälidnhasai om 355 km suvipäivlaskmha orhal, 400 km avtotedme vai raudtedme. Toižed lähembaižed lidnad (avtol) om Sortaval (Venäma) 101 km suvipäivnouzmha i Savonlidn (Suvisavo) 84 km päivlaskmha-suvipäivlaskmha. «Kouvol — Jogensu»-raudtekeskust läbitab Kiteed.
Vl 2020 lidnankundan pind om 1 724,38 km², sidä kesken kuiv ma — 1 253,67 km², vezi i sokaz tahond ottas nelländest (470,71 km²).
Eläjad
Vl 1980 lidnankundan eläjiden lugu oli 14 546 ristitud, vl 2010 — 11 666 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 14 653 eläjad vl 1985. Ristituiden pol' eläb lidnankundan keskuses.
Kirsi Hämäläinen radoi edeližen lidnanpämehen (2003−2013). Pekka Hirvosesta om valitud udeks lidnanpämeheks vn 2021 sulakuspäi.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Pohjoižkarjal
Džibuti (lidn)
thumb|left|250px|Lidnan kart (2017). Džibuti (جيبوتي Džībūtī, Ville de Djibouti, somal.: Magaalada Jabuuti, afar.: Gabuuti) om ühtennimižen valdkundan pälidn (vspäi 1977) da kaikiš suremb lidn.
Lidn om valdkundan administrativižeks ühtnikaks ühtes sen viden agjanke, pälidnan territorii om.
Istorii
Eländpunktan aluz oli pandud vl 1888. Mülütihe järedad päivlaskmašt Balbal-ezilidnad pälidnha vl 1987.
Äi sur'oigenduzkundoid da Afrikan rahvahidenkeskeižiden organizacijoiden päfateroid da ezitaikundoid sijadasoiš täs, ozutesikš, Valdkundoidenkeskeižen šingotesen ohjandusen (angl. IGAD) päfater.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Indižen valdmeren Tadžur-lahten randal (Adenan lahten päivlaskmpolel), 14 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, 21 km Somalin röunhasai suvipäivnouzmpolehe. Strategine Bab-el'-Mandeb-sal'm sijadase pohjoižpoles lidnaspäi.
Džibuti-lidn jagase 35 ümbrikho.
Eläjad
Vl 2005 eläjiden lugu oli 452 447 ristitud, valdkundan ristitišton pol'. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Eläjiden koumandez om sündnu verhiže lähiže maihe (2015): Somali, Efiopii, Jemen, Oman.
Pälidnan territorijan pind om 200 km², eläjiden lugu — 748 tuh. ristituid (2017).
Transport
Vspäi 1981 Džibuti radab portaks valdkundmaksoita. Se om Efiopijan eksportan poliškon päverai, tavarad vedase raudtedme sišpäi da tagaze.
Homaičendad
Kategorii:Džibutin lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe * Kategorii:Pälidnad Kategorii:Džibutin agjad
Org Lüsi van
Lüsi van Org (Luci van Org; sünd. 1. sügüz'ku 1971, Päivlaskmaine Berlin, Germanii) om germanijalaine muzikant, industrialižen Üebermutter-metalgruppan pämez' da vokalist, mugažo radiovedai, aktris, kirjutai da dramaturg.
Kul'turrevolücii Kitaiš
thumb|right|250px|Kul'turrevolücijan muzejanno [[Šan'tou-lidnas]] Sur' proletarine kul'turrevolücii (產階級文化大革命, kebn. 无产阶级文化大革命, pin'jin': Wúchǎn Jiējí Wénhuà Dà Gémìng, vepsän kirjamil: Učan' czeczi ven'hua da gemin, lühüdas 文化大革命 Ven'hua da gemin vai 文革 Ven'ge) om idejiž-politižiden kampanijoiden jono Kitaiš vll 1966−1976, Maon surmhasai. Mao Czedun oli niiden iniciatoraks da ohjandajaks, vai mainitihe hänen nimen kampanijas. Hänen Czän Cin-ak ühtni da abuti kaikes, se ozutihe Maon surman jäl'ghe.
Istorii
Satusetoman «sur' hüpähtuz»-politikan jäl'ghe Mao kadoti pozicijoid partijan ohjanduzkundas. Hän päti, miše voib kadotada tobmut, i sirdi vigoid «sures hüpähtuses» partijan vastustajiden päile rahvahan sil'miš (Lü Šaoci i Den Säopin) da «revizionistoiden» Nevondkundaližhe Ühtištushe. Massine buržuazijan da intelligencijan terror, haos zavottihe Kitain territorijas. Muga Mao heiti ičeze konkurentoid da oigenzi rahvahan vihad toižhe polehe.
Jäl'gused
Kul'turrevolücii satati 100 mln ristituid, läz 1 mln oma riktud torokaigan rezul'tataks. Kitain Rahvahaližpäzutai armii oli alistunu Mao Czedunale. Kitain kommunistižen partijan 5 mln ühtnijoid 21:späi oliba repressiruidud. Kitain profühtnendad, komsomol da pionerorganizacii oliba likvidiruidud. Vll 1970−1973 ottihe 10..12 mln uzid sättujid ühtnijoid partijha, heil ei olend hökkähtamatomuden mahtoid. Toroknikad da hunveibinad heitihe äjad Kitain rahvahiden mail'man jäl'gusespäi: tuhad amuižid muštpachid, pühäpertid, kirjoid, kuvid. Läz kaikid jumalankodid da pühäpertid panihe mantazole Tibetas, kudambid kaičihe völ kul'turrevolücijan zavodindale.
Homaičendad
Kategorii:Kitain istorii Kategorii:Kitain kommunistine partii Kategorii:Mao Czedun
Darginalaižed
thumb|right|250px|Darginalaižiden pala ristitištos Venäman suvipäivlaskmas lidn- i küläkundoidme, vn 2010 rahvahanlugemine Darginalaižed (, üks'lugu дарган / дарккван, даргиял, даргинцы) oma üks' surembiš Kavkazan i sen Dagestanan igähižiš rahvahišpäi.
Ristituiden lugu om läz 700 tuhad (vn 2015 andmused), elädas Venämas tobjimalaz (589 386 rist. vl 2010), sen Dagestanas (rahvahan viž seičemendest, tazovaldkundan ristitišton kudendez) i Stavropolin randan päivnouzmas. Severz'-se tuhad darginalaižid elädas neniš regioniš da valdkundoiš, kaikuččes: Rostovan agj, Kalmikii, Astrahanin agj i Moskv; Ukrain, Azerbaidžan i Keskuzazijan mad.
Pagištas läz 14 erazvuttušt darginan kel't, mugažo venän da avaran kelil. Uskojad oma islaman sunnitad päpaloin.
Kategorii:Rahvahad kirjamišton mödhe
Zaleptus vigilans
Zaleptus vigilans om Hämähoukunvuiččiden erik Opiliones-heimkundaspäi. Vit-entomolog avaiži da ümbrikirjuti sidä vl 1903.
Necil hämähoukunvuiččel ei ole völ nimid rahvahaližil kelil.
Homaičendad
Kategorii:Sclerosomatidae Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Hämähoukunvuiččed Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund
Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund vai KRDT (조선 민주주의 인민 공화국 / 朝鮮民主主義人民共和國 Čoson Mindžudžui Inmin Konhvaguk, se om täuz' oficialine nimi) om valdkund Päivnouzmazijas. Toine valdkundan nimituz om Pohjoižkorei, kävutadas sidä erižtel da levedašti. Valdkund sijadase Korejan pol'saren pohjoižes. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Phen'jan.
Istorii
Vn 1945 15. päiväl elokud Korejan territorii oli päzutadud Japonijan sodavägišpäi.
Vn 1948 9. päiväl sügüz'kud KRDT:n aluz om pandud, ühtel päiväl aigemb ezmäine Konstitucii oli vahvištadud.
Vn 1972 27. päiväl tal'vkud nügüdläine Konstitucii (kahtenz' lugul), om vahvištadud parlamental. Se om väges nügüd'-ki, voziden 1992, 1998, 2009 da 2012 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|KRDT:n topografine kart. KRDT sijadase Korejan pol'saren pohjoižes.
Pohjoižkorejan päivlaskmaižed randad lainištab Pakuine meri, päivnouzmaižed — Japonijan meri. Ühthine randanpird — 2495 km.
Reljef om mägekaz. Kaikiš korktemb čokkoim om sambnu Pektusan-vulkan, 2744 metrad valdmeren pindan päl.
Klimat om kontinentaližen da valdmeren kombinacii, nellän voz'aiganke. Kezal musson tob äi vihmoid, tal'v om kuiv da vilu.
Politine sistem
thumb|right|250px|KRDT:n parlamentan ištundoiden sija [[Phen'janas.]] Ohjandusen form om unitarine socialistine tazovaldkund dominirujan partijan sistemanke. Valdkundan todesine pämez' om Valdkundaližen kaičendkomitetan ohjandai, vspäi 2011 — Kim Čen In. Hänen arvnimed: ülembaine ohjandai; partijan, armijan da rahvahan lider.
Parlament — Ülembaine Rahvahan Suim (최고인민회의 / 最高人民會議, Čoego Inmin Hoe-ui) — om üks'kodine 687 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Valičendoiktuz zavodiše 17-voččes igäspäi. Parlamentan prezidium om kollektivine nominaline valdkundan pä, se radab kaiken. Parlament paneb ohjastusen ministrid radsijha.
Koume partijad oma valdkundas, kaik ned oma Ühthižen Demokratižen frontan ühtnijad.
KRDT:n parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 10. päiväl keväz'kud. Kim Dže Rön radab ministrišton ezimehen (päministran) vs 2019 sulakun 11. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: KRDT:n administrativiž-territorialine jagand.
Pohjoižkorei om 9 provincijad, 2 lidnad oiktanke alištusenke da 3 erilišt administrativišt regionad.
Eläjad
KRDT:s elädas korejalaižed (99%), hö oma ateistad. Veroline uskond om buddizm konfucijanizman filosofijanke. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 24 851 627 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Toižed sured lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2004, surembaspäi penembha): Hamhin, Nampho, Keson, Vonsan, Čhondžin.
Ižanduz
KRDT:n päeksport om kivihil' (18%), sobad (läz 13%), raud da raudkivend (11%), metallad (läz 10%), himižen tegimišton tegesed (läz 10%), elekromašiništ da detalid (8%); toine eksport — merenproduktad (5%), kuld (2%), pähkmed (1%).
Sinine sild (Piter)
thumbnail|right|250px|Sinine sild vn 2005 semendkus Sinine sild (Синий мост) om üks'keskustaine avtotesild Piterin Admiralteiskii-rajonas Moik-joges päliči. Se om Ph. Isaakijan torgun palaks, ühtenzoitab sidä Antonenkon kujonke i Voznesenskii-prospektanke. Mariinskii-pert'kulu i Nikolain I muštpacaz sijadasoiš sildanno. Rusked sild om saudud ülezjogen, Fonarnii-sild sijadase mödvedhe.
Avaiduzsild oli saudud puspäi vl 1737. Vajehtihe sildaks kaugedraudaspäi vl 1818, i se oli jo avaiduseta. Levitihe sauvomha pert'kulud vl 1842, i 19.-20. voz'sadal äiluguižed pened rekonstrukcijad oliba. Vhesai 1861 paukatud mehiden torguz oli sildanno. Nügüdläine sild om raudbetonaspäi voziden 1929−30 suren kohendusen jäl'ghe. Sild om 30 m pitte i 97 metrad levette (kaikiš levedamb Piterin sild). Se kävutase avtoil da jaugnikoil: kaks' trotuarad i viž avtoted laptoil, avar keskuzpala om avtoseižundtahoks. Jäl'geline sur' kohenduz mäni vll 2013−2014, vahvištihe bemblenvuittušt alust.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Admiralteiskii rajon
Soročinsk
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1737 kuti Soročinkan lidnuz, nimitihe lähižen Soročink-jogen mödhe. 19. voz'sadaspäi oli Soročinskoje-žiloks. Saudihe Soročinskai-raudtestancijad «Samar — Orenburg»-jonol, läbiti lidnad vl 1877.
Žilo sai lidnan statusad vn 1945 16. päiväl semendkud. Soročinsk šingotase kivivoin samižen edheotandoil (650 mareigud lidnümbrikos) i sijaližen maižandusen produkcijan ümbriradmižel (leibänkombinat, lihakombinat).
Geografijan andmused
Lidn sijadase Samaranjogen hural randal, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Soročinskan vezivaradim (35,56 km²) om ülezjogen reguliruimha Samaran vedhut. Matkad Orenburghasai om 170 km suvipäivnouzmha. Lähembaine lidn om Buzuluk 73 km lodeheze orhal vai 90 km kaikil teil.
Kaik 40 žilod mülüdas lidnümbrikho Soročinskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 2763,18 km².
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, lidnan eläjiden lugu oli 29 249 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 29..30 tuhad vozil 1996−2011 (30 700 rist. vl 2001). Vl 2017 kaik 40 853 ristitud elihe lidnümbrikos, sidä kesken kaks' koumandest oliba Soročinskan eläjad.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma olmas lidnas: nell' jumalanpertid i časoun'.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Orenburgan agjan lidnad *
Udmurtijan Tazovaldkund
Udmurtijan Tazovaldkund vai Udmurtii (Удмуртская Республика, Удмуртия, Удмурт Республика vai Удмурт Элькун, Удмуртия) om Venäman avtonomine tazovaldkund, sen subjekt.
Udmurtii mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.
Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Iževsk.
Keled
Valdkundkeled oma venäkel' da udmurtan kel'.
Kärehein
Kärehein vai Kertihein (Cuscuta) om parazitirujiden kazmusiden heim. Kogoneb läz 170 erikospäi, kaik oma rujoheinäd-parazitad. Mülütadas Junaiženvuiččed-sugukundha.
Ümbrikirjutand
Kazmuz eläb jurita i läz lehtesita. Seikh om nitinvuitte vai rihmanvuitte, pakuižen vai rusttan polhe.
Änikod oma 2..7 mm surtte, oleldas vauktan, ruskedvauvhan vai vihandan mujun. Änikuz om šurunvuitte. Üks' änik andab nell' semnid. Semned voidas idüda kahesas-kümnes vodes, rohkud idüdas teravamb.