cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kamišlov
Istorii
Kamišlov šingotase elektrotehnižel tegimel (raudten avtomatik) i «Uralizolätor»-tegimel (elektrotehnižen porcellanan tehmine), sauvondmaterialiden tegimil (raudbetonplitad, apakut, savič), nahkan ümbriradmižen fabrikal i specialižen soban omblendfabrikal, sömtegimištol (maidtegim, leibänkombinat).
Eläjad
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 26 870 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 33 462 eläjad vl 1989.
Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 96,8%, toižed rahvahad — 3,2%.
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma olmas lidnas: Pühän Jumalanmaman Katken päjumalanpert' om saudud vl 1821, ühtennimine naižjumalankodi sijadase siš vspäi 1998, mugažo koume jumalanpertid i časoun' oma avaitud.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnad Kategorii:Sverdlovskan agjan lidnümbrikod *
Modern Talking:an pajod
Se om täuz' Modern Talking-kollektivan pajoiden kirjutez pordoiden mödhe.
Toižed pajod
* P Kategorii:Pajoiden kirjutesed artistoiden mödhe
Karabulak (lidn)
Karabulak (Карабула́к, Илдарха-ГӀала / Карабулак) om Venäman lidn da lidnümbrik Ingušetijan Tazovaldkundan keskuzpalan pohjoižes.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1859 kuti kozakoiden Karabulakskai-stanic (станица Карабулакская). Vl 1962 kätihe stanicad lidnanvuiččeks žiloks. Žilo sai lidnan statusad vl 1995. Sätihe lidnümbrikod sen alusel vl 2009.
Karabulak šingotase «Himreagent»-tegimel, sauvondmaterialiden edheotandoil (raudbeton, asfal't), mugažo jauhkompleks i kartonažfabrik ratas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Alkančurtskii-kanalan randal i Sunž-jogen hural randal (Terekan bassein), 410 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl. Matkad Magashasai om 25 km suvipäivlaskmha. Lähembaine lidn om Sunž kahesa kilometrad päivnouzmha.
Karabulak om lidnümbrikon üks'jäine eländpunkt.
Eläjad
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 30 961 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 39 614 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (vl 2010, enamba 0,4%): ingušad — 97,1%, čečenalaižed — 1,2%, venälaižed — 0,8%, toižed rahvahad — 0,2%, rahvahuden ozutandata — 0,7%.
Koume islaman pühäpertid oma saudud lidnas, niiden kesken Keskuzline mečet'. Ortodoksine hristanuskond Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' om avaitud lidnas.
Mediciniž-tehnologine kolledž om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks, om olmas vspäi 2017.
Edeline Administracijan pämez' om Ahmed Bitiev (tal'vku 2016 — kül'mku 2019). Lidnan Deputatoiden nevondkundan ezimez' om Magomed Martazanov vn 2019 redukuspäi, edeližed oma Jahja Kitiev (vn 2019 viluku — reduku), Magomet Ganiev (2011−2018). Edel vn 2019 redukud Deputatoiden nevondkundan ezimez' oli lidnümbrikon pämehen.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ingušetijan Tazovaldkundan lidnad Kategorii:Ingušetijan Tazovaldkundan lidnümbrikod
Nganasanan kel'
Kirjkel' om sätud kirilližen kirjamišton pohjal vl 1990, paginkirj om pästtud. Pagižijoiden lugu — 125 ristitud (rahvahan seičemendez, rauhad mehed tobjimalaz) vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, elädas Krasnojarskan randan Taimiran rajonan pohjoižes, koumes žilos: Ust'-Avam, Voločank, Novai (Новая). Pagižijoiden toine kel' om venäkel'.
Seičeme kändod, adjektiv jäb vajehtamata substantivan rindataden erasiš-se kändoiš. Sanoiden järgenduz om SOV päpaloin.
Funkcionaline status
Opetas nganasanan kel't Voločankan i Ust'-Avaman školoiš, klassad 1..9 (2000/01 openduzvoden andmused). Mugažo tedoitas kel't Pohjoižen rahvahiden institutas (Piter).
Publikoitas materialid kelel «Taimir»-rajonlehteses erasti. Vedadas vižtoštkümneminutaižid radiooigendusid Dudinkan radiostancijal, viž kerdad nedališ.
Homaičendad
Kategorii:Samodižed keled Kategorii:Keled i dialektad kirjamišton mödhe Kategorii:Venäman keled
Dante Aligjeri
thumb|left|250px|Dante [[Andrea del' Kastanjo|del' Kastanjon Andrean freskal (1450, Uffici-gallerei)]] Dante Aligjeri (Dante Alighieri), täuz' nimi om Durante del'ji Aligjeri (Durante di Alighiero degli Alighieri; elon voded: 30. semendku 1265 — 13 vai 14. sügüz'ku 1321) — italijalaine runokirjutai, üks' italijan kirjankelen sädajišpäi. «Jumalaižen komedijan» sädai; möhäižen keskaigaižen kul'turan sintez nägub neciš säduses.
Mez' oli sündnu Florencijha (Florencijan Tazovaldkund). Koli Ravenn-lidnha (Päivlaskmaižen Rimalaižen imperijan enzne pälidn, nüg. Emilii da Romanj-regionas).
Homaičendad
Kategorii:Italijan runokirjutajad Kategorii:Italijan kel' Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Florencijha Kategorii:Kolnuded Italijas
Baženov Timofei
Timofei Timofejevič Baženov (Тимофей Тимофеевич Баженов; sünd. 25. viluku 1976, Moskv, NSTÜ) om venämalaine TV-lehtezmez' da zoolog.
Mez' om jändan elegiš specialist, tegi da vedi ningomid populärižid televizijan programid kut «Mecmail'm», «Baženovan sarnad», «Baženovan reiting», «Minun planetan rekordad», «Baženovan kasting», «Baženovan matk: orhal», «Eläda kodiš da toižed ližakahad azjad» i «Kut mir om saudud». Ned programad lähtliba telekanalil NTV, Venäma-2, Minun planet.
Biografii
Timofei om sündnu lehtezmehen i lekarin pereheze. Openui Moskvan pedagogižes valdkundaližes universitetas (ehtal'ne palakund), om sen ühtenden (rusttanke diplomanke) i kahtenden biologižiden fakul'tetoiden pästnikan vspäi 2001. Mez' radoi tigriden i händikahiden dressirujal edel tulendad massinformacijan sarakho. Vll 1998−2003 radoi NTV-telekompanijan specialižen korrespondentan informacižiš TV-oigendusiš.
Baženov om Venäman Valdkundaližen Duman 8. kucundan deputat (vn 2021 sügüz'kuspäi), mülüb «Ühthine Venäma»-partijan frakcijha.
Homaičendad
Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Venäman TV-vedajad Kategorii:Zoologad Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:TV-vedajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded vl 1976
Inkerman
Inkerman (Инкерман, Інкерма́н, Инкерман / İnkerman) om lidn da raudtestancii Kriman suves. Se alištub Sevastopol'-lidnan tobmudele da ei mülü Kriman Tazovaldkundha.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud 6. voz'sadal m.e. kuti Kalamit-lidnuz (Kalamita). Vl 1475 turkad anastiba lidnust i udesnimitihe nügüdläižikš (inkerman «karakaz lidnuz»), no se oli heile tarbhaižuseta, vaiše jändused oliba lidnusespäi 18. voz'sadal.
Venäman imperijan ezmäižed futorad oliba saudud lidnusenno 19. voz'sadan keskes. Saihe kivid sauvomha Sevastopolid. Vll 1976 erigoittihe eländpunktad Sevastopolišpäi i nimitihe lidnad Belokamensk:aks, se oli vauktan kiven purtkeks sauvomha. Vspäi 1991 lidn nimitase nügüdläižikš raudtestancijan mödhe «Simferopol' — Sevastopol'»-raudtekeskustal.
Inkerman šingotase raudten edheotandoil i vintegimel.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Krim-pol'saren südäimes, Čorn-jogen (Чорна 35 km pitte) lanktendan sijan oiktal randal pit'kha Sevastopolin merikarha, 50 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Sevastopolin keskushesai om 5 km päivlaskmha.
Inkerman mülüb Sevastopolin Balaklavan rajonha.
Eläjad
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2014): venänikad — 82,9%, ukrainalaižed — 11,8%, azerbaidžanlaižed — 1,0%, totarlaižed — 0,7%, vaugedvenälaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 1,7%, rahvahuden ozutandata — 1,2%.
Nikol'sk (Penzan agj)
Nikol'sk  (Нико́льск, Никольск ош) om Venäman lidn da lidnankund Penzan agjan pohjoižpäivnouzmas. Se om Nikol'skan rajonan administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1761 kuti Nikol'skai Pöstrovk-žilo (Никольская Пёстровка) kahtel žilon ühtenzoitusel: Nikol'skoje (Nikolo-Pöstrovk, oli tetab vspäi 1668) i Pöstrovk (Pen' Pöstrovk, 1680-nziš vozišpäi). Šingotihe hrustalin stökoltegimel (1764−2010). Vl 1928 kätihe radnikžiloks. Se sai lidnan statusad nügüdläiženke nimitusenke vn 1954 15. päiväl sulakud.
Nikol'sk šingotase vauktusentehnižen stöklan tegimel i sömtegimištol.
Geografijan andmused
Lidn sijadase rajonan päivnouzmas, Virgan-jogen hural randal tobjimalaz (Вырган, Suran oigedpol'ne bassein ližajogi), 240 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Penzhasai om 92 km suvipäivlaskmha orhal vai 112 km avtotel. Lähembaine lidn om Inz (raudtestancii, Ul'janovskan agj) 24 km pohjoižpäivnouzmha orhal vai 51 km avtotedme. «Penz — Ul'janovsk»-avtote läbitab lidnan päivlaskmad. Kaidraižuine raudte Inzhasai om muretud lidnas 2000-nzil vozil.
Nikol'sk om lidnankundan üks'jäine eländpunkt. Lidnankundan pind — 12,69 km².
Eläjad
Vl 1939 lidnan ristitišt oli 10 100 eläjad. Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 22 471 ristitud, rajonan kaks' koumandest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 26..27 tuhad eläjid vll 1989−1998 (27 300 rist. vl 1992).
Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma avaitud lidnas: Sündun Eläbzdusen päjumalanpert' (1824, leibtegim radoi, om udessündutadud 2000-nzil vozil), Sündun Eläbzdusen uz' jumalanpert' (om saudud vll 1999−2003), mugažo koume časounäd.
Rahvahad (2010): venälaižed — 88,5%, mordvinalaižed — 9,8%, toižed rahvahad — 1,7%.
Nikol'skan tehnologine kolledž om professionaližen opendusen aluzkundadaks.
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Penzan agjan lidnad *
Gvardeisk
thumb|left|250px|Lidnan keskuzline torg vl 2003 Gvardeisk (Гварде́йск, pruss.: Tapiow, Gwardeisk, Gwardiejsk / Tapiewo, Tepliava / Gvardeiskas; edel 1946. vot — Tapiau, Тапиа́у) om Venäman lidn Kaliningradan agjan keskuzpalan päivlaskmas. Se om Gvardeiskan lidnümbrikon administrativine keskuz.
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1255 Tapiov-žiloks prussijalaižiden puiženno lidnusenno. Vl 1351 saudihe Tevtonan ordenan zamkad. Vl 1502 saudihe kirhad žilos. Žilo sai lidnan oiktusid vn 1722 6. päiväl sulakud.
Ezmäižen mail'man sodan aigan lidnan arhiv paloi lophu ambundan tagut vl 1914. Suren sodan aigan vn 1945 25. päiväl vilukud Rusttan Armijan Videnden gvardijan divizijan 17. gvardijan polk anasti lidnad. Udesnimitihe nügüdläižikš vn 1946 7. päiväl sügüz'kud Kaliningradan agjan toižiden lidnoiden kartte.
Čečenijan Tazovaldkund
Čečenijan Tazovaldkund (Республика Чечня, Нохчийн Республика) vai muite Čečenii vai Čečnä (Чечня, Нохчийчоь) om Venäman tazovaldkund (subjekt).
Gvardeisk
Istorii
Gvardeisk šingotase sömtegimišton edheotandoil (lihakombinat, leibkonditerine kombinat, kalanümbriradai ceh), pakuitezfabrikal i koditehnikan ühthekeradamižen tegimel, mugažo bil'jardoiden fabrik radab.
Čečenijan Tazovaldkund
Se mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.
Gvardeisk
Geografijan andmused
Lidn sijadase Pregol'-jogen (Преголя) da sen Deim-ližajogen (Дейма) oiktoil randoil tobjimalaz, 10 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Gvardeisk-raudtestancii om hural randal. Matkad Kaliningradan keskushesai om 37 km päivlaskmha orhal, 42 km avtotedme vai raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Polessk 24 km pohjoižhe orhal vai 28 km avtotedme i Pravdinsk 23 km suvhe orhal vai 44 km avtol.
Kaik 61 žilod mülüdas lidnümbrikho Gvardeiskan ližaks. Lidnümbrikon pind — 783 km².
Patel Dev
Dev Patel (देव पटेल; sünd. 23. sulaku 1990, Harrou, London, Sur' Britanii) om britanine fil'miden akt'or i kinoprodüser indiženke augotižlibundanke.
Čečenijan Tazovaldkund
Keled
Čečnän valdkundkeled oma venäkel' da čečenan kel'.
Patel Dev
Biografii
Dev om sündnu Londonan Harrou-boroho (rajonha). Hänen kazvatajad oma indiženke augotižlibundanke, gudžaratikel'žed, tuliba maha Kenijaspäi. Lapsessai sportazi, sid' ühtni borcuindan professionaližihe voibištelendoihe, thekvondon vön pidai.
Gvardeisk
Eläjad
Ortodoksižen hristanuskondan Pühän Joann-endustajan jumalanpert' (vspäi 1989 kirhan sauvuses) i katoline ph. Iosifan tulendan pühäpert' oma avaitud lidnas.
Patel Dev
Biografii
Mez' zavodi fil'miden akt'oran kar'jerad vl 2006. Akt'or sai tetabut Malikan rolin jäl'ghe vn 2008 «Millioner truššoboišpäi»-fil'mas.
Čečenijan Tazovaldkund
Istorii
Čečenijan Tazovaldkund om olmas vs 1992 tal'vkun 10. päiväspäi Čečenijan da Ingušetijan čihodamižen jäl'ghe.
Gvardeisk
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähembaižiš lidnoiš.
Patel Dev
Biografii
Patelin kodikeled oma anglijan kel' i gudžarati-kel'. Vll 2009−2014 besedoiči indiženke Frida Pinto-aktrisanke. Vspäi 2017 mez' besedoičeb avstraliženke Til'da Kobem-Hervi-aktrisanke (Tilda Cobham-Hervey).
Irdkosketused
Kategorii:Suren Britanijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Londonha Kategorii:Sündnuded vl 1990
Čečenijan Tazovaldkund
Istorii
Vozil 1992−1999 tazovaldkund oli ripmatoman de fakto, se eli läbi kahtes sodas. Vozil 1999−2009 tazovaldkund oli «terroranvastaižen operacijan» zonaks.
Gvardeisk
Irdkosketused
Kategorii:Venäman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kaliningradan agjan lidnad *
Čečenijan Tazovaldkund
Istorii
Vn 2009 16. päiväl sulakud terroranvastaine režim oli heittud, ižandusen udessündutamine jätksihe.
Čečenijan Tazovaldkundan Konstitucii om vahvištadud vn 2003 23. päiväl keväz'kud kaiken rahvahan referendumal da om väges nügüd' möhembaižidenke vajehtusidenke da ližadusidenke.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Čečenijan Tazovaldkundan reljefan kart. Čečenijal om röunoid Dagestanan Tazovaldkundanke pohjoižes, päivnouzmas da suvipäivnouzmas, Gruzijanke suvipäivlaskmas, Ingušetijan Tazovaldkundanke päivlaskmas, Pohjoižosetijan — Alanijan Tazovaldkundanke da Stavropolin randanke lodehes. Čečenijan Tazovaldkund om mererandatoi.
Pind om 15 647 km². Mecad seištas ezimägištoil. Znamasižed joged oma Terek da Sunž. Läz kaik joged oma Terekan ližajoged. Kaik joged mülüdas Kaspijan meren basseinha. Kaik om 14 järved tazovaldkundas, kaikiš suremb niišpäi om Kezenojam (2,4 km², 72 m süvütte) suvipäivnouzmaižel röunal Dagestananke.
Reljef om tazo tazovaldkundan pohjoižes, kukhikaz da ezimägišton keskuses, mägikaz suves. Kaikiš korktemb čokkoim om Kavkazan Pämägisel'gan Tebulosmt-mägenpä (Tuloi Lam) tazovaldkundan suvipäivlaskmas, Gruzijanke röunal (4492 m).
Klimat om kontinentaline läm' kuiv pohjoižes, mägiden vilu neps mägiš. Heinkun keskmäine lämuz om +21..+25 C°. Vilukun lämuz om −3 C° pohjoižtazangištoil da −12 C° mägiden pautkil. Paneb sadegid 300 mm vodes keskmäras pohjoižtazangištoil da 1000 mm vodes mägiden pautkil.
Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondgips, saved, letked, dolomit), mineraližed mujud, reskvezi, mustma.
Tobmuz
Tazovaldkundan pämez' (Нохчийн Республикин Куьйгалхо, Глава Чеченской Республики) om Ramzan Kadirov, radab vs 2007 uhokun 15. päiväspäi koumanden strokun. Ramzan Kadirov oli vahvištadud radnikusele möst Tazovaldkundan Parlamental vn 2011 5. päiväl keväz'kud Venäman prezidentan taričendan mödhe, i om valitud kaikel rahvahal (18.09.2016) videks vodeks, sai 97,94 % änid.
Radonoigendai tobmuz om Čečenijan Tazovaldkundan Ohjastuz. Ruslan Edel'gerijev radab Ohjastusen ezimeheks vs 2012 semendkun 24. päiväspäi. Ohjastusen ezmäine varaezimez' da nell' Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu. Tazovaldkundan ministrused, ohjandused da komitetad alištudas Ohjastusele.
Parlamentan ühtnijoiden edelstrokuižed valičendad oliba vn 2016 18. päiväl sügüz'kud (4. kucund).
Eläjad
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 1 268 989 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd' (edel vl 1994 — 1 307 071 rist.). Eläjiden keskes vaiše koumandez om lidnalaine.
Kaik om viž lidnad tazovaldkundas da 2 lidnanvuittušt žilod. Toižed järedad lidnad (enamba 50 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Urus-Martan, Šali da Gudermes. Vl 2017 kaik oli 27 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.
Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): čečenalaižed — 95,1 %, venälaižed — 1,9 %, kumikad — 1,0 %, avarad — 0,4 %, toižed rahvahad — 1,4 %, rahvahuden ozutandata — 0,2 %.
Kremenčuk
Kremenčuk (Кременчук, röunantagaižiš kanzoiš mugažo Кремінчук) om Ukrainan lidn Poltavan agjas. Se om agjan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe i kaikiš suremb tegimištoline keskuz (agjan tehmižprodukcijan pol').
Geografijan andmused
Lidn sijadase Dnepran muugotil randoil, 40..190 m korktusil, 90 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Kremenčukan GES i vezivaradim sijadasoiš ülezjogen.
Kremenčuk jagase kahteks administrativižeks rajonaks: Avtotegimen (ukr. Автозаводський район) i Krukovan (ukr. Крюківський район).
Kaikiš suremb eläjiden lugu oli 248 tuh. ristituid vl 1995. Läz 450 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Ižanduz
Kremenčukan ižandusen päsarakod oma avtosauvomine (jüguavtoiden AvtoKrAZ-kompanii, avtoühthekeradai tegim, tesauvondan mašinoiden tegim, «Kremen'»-avtoližavedamoiden edheotand, kezroiden tegim), raudtekaluišton pästand (vagontegim i raudbetonšpaloiden tegim), kivivoinümbriradmine, metallurgii (terasen valamižtegim), sömtegimišt (koume leibäntegint, lihakombinat, maidtegim, nell' konditerišt fabrikad, likörvintegim i tabakfabrik), kebn tegimišt (nahkankombinat i kaks' omblendfabrikad).
Irdkosketused
Kategorii:Ukrainan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Poltavan agj
Haraganhäč
Haraganhäč (Leucanthemum vulgare) om äivozne heinäsine kazmuz. Mülüb Puzuänikoižed-sugukundan Haraganhäč-heimho, sen tipine erik.
Leviganduz
Kazmuz om levitadud Evropas i Azijan venos vönes. Om introduciruidud erikoks Pohjoižamerikas, Avstralijas i Udes Zelandijas.
Ümbrikirjutand
Jur' om lühüd. Seikh om seižui, tahkoikaz vähän, 15..60 sm pitte. Lehtesed čereduidas, ülälehtesed oma penemb mi alahaižed.
Änikuz om kehker puzunvuitte 25..60 mm diametral, kazvab üksin seikhen i sarakoiden ülähäs. Kelen kartte röunänikod oma vauktad plodutomad, pakuižed torvikahad änikoid keskuzpalas oma kahten sugun i anttas semnikahid ploduid röunaspäi.
Kävutand
Haragaižen pojav, no haraganhäč om toižen heimon kazmuz, eile zellid siš. Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks, om ribuikahid-ki formid. Kävutadas äniklehtesid arboindan täht.
Kazmuz om sorav i läz ližatoi sötkeks živatoile.
Homaičendad
Kategorii:Puzuänikoižed Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe Kategorii:Heinäsižed kazmused Kategorii:Dekorativižed kazmused Kategorii:Rujoheinäd
Lohj (znamoičendad)
Lohj voib znamoita:
Dar Es Salam
thumb|right|250px|Lidnan nägu vn 2022 keväz'kus Dar Es Salam (suah. i Dar es Salaam, anglijan virkand [ˌdɑːr ɛs səˈlɑːm]) om Tanzanijan kaikiš suremb lidn da meriport, ekonomine i diplomatine pälidn.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1862 kalanikoiden Mzizim-külänno (Mzizima) kuti Zanzibaran sultanan pert'kulu. Nimituz znamoičeb «kožundan kodi» araban kelel. Vhesai 1993 Dar Es Salam oli valdkundan oficialižeks pälidnaks. Verhiden maiden äjad sur'oigenduzkundad oma lidnas, Tanzanijan bank i Dar Es Salaman birž (DSE).
Dar Es Salam šingotase eksportan meriportal, torguindal, turizmal i finansoiden sarakol. Tegimišton znamasižed sarakod oma sauvond, söndtavaroiden pästand, kebn tegimišt (tekstiline, kengäd, käzitöiden edheotandad).
Geografijan andmused
Lidn sijadase valdkundan päivnouzmas, Indižen valdmeren lahten randal, 12 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Dodom-pälidnhasai om 460 km päivlaskmha avtotel vai raudtedme.
Klimat om tropine neps valdmeren i ekvatoran lähembusen tagut. Päivän lämuz om +21..+31 C° vodes läbi, ekstremumad oma +13 C° i +35 C°. Paneb sadegid 1150 mm vodes, vähemba heinkus-sügüz'kus (23..26 mm kus). Oleskeleb kaks' vihmsezonad.
Dar Es Salaman agj jagase videks ümbrikoks.
Eläjad
Vn 2012 Tanzanijan rahvahanlugemižen mödhe lidnan-agjan eläjiden lugu oli 4 364 541 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'. Läz 6,4 mln ristituid elädas ezilidnoidenke (2020).
Irdkosketused
Kategorii:Tanzanijan lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Tanzanijan agjad
Lonin Rürik
Rürik Petrovič Lonin (Рюрик Петрович Лонин; sünd. 22. sügüz'ku 1930, Kaskez, Karjalan ANST, Venäman NFST, NSTÜ — kol. 17. heinku 2009, Šoutjärv', Karjalan Tazovaldkund, Venäma) oli vepsän fol'kloran keradai, Šoutjärven Vepsän etnografižen muzejan alusenpanii, runokirjutai (kirjuti vepsäks i venäks), vepsän kul'turan tedai da propagandist.
Irdkosketused
Kategorii:Vepsän kirjutajad Kategorii:Venäman kirjutajad Kategorii:Vepsän runokirjutajad Kategorii:Venäman runokirjutajad Kategorii:Vepsän lehtezmehed Kategorii:Venäman lehtezmehed Kategorii:Kirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Lehtezmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Runokirjutajad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Kaskezha Kategorii:Kolnuded Šoutjärves
Kahtenz' model'
Säduz om publikoitud ezmäižen kerdan amerikaiž-britanižes Space Science Fiction-aiglehteses (oli olmas vll 1952−1953) vn 1953 semendkul, sid' oli pästtud erazvuiččiš anglijankel'žiš kogodusiš enamba kümned kerdad. Sanutez om ekraniziruidud vl 1995, kanadiž-amerikaine fantastine «Kidastajad»-torafil'm (angl. Screamers) oti sanutesen süžetad aluseks.
Süžet
Sanutez ümbrikirjutab, kut Ma kattase tuhkal i kändase sättutomaks elon täht Nevondkundaližen Ühtištusen atomsodan jäl'ghe AÜV:oid vaste. Jänuzile elegiš ristituile grazib likvidacii ičeopenujil i paremboičijoil torarobotoil.
Starinoičese, miše robotad oliba sätud ÜRO:n armijal toradamha nevondkundaližid sodavägid vaste. Robotad oma ristitunvuiččed kahtendes pol'vespäi augotaden i muga zavodihe torata ristituiden molembid polid vaste, mugažo robotoiden toižed modelid kačusteldas toižid.
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden sanutesed Kategorii:Sanutesed kirjamišton mödhe Kategorii:Sanutesed anglijan kelel Kategorii:Kirjad Koumandes mail'man sodas
Tijaižed
thumb|Parus major-tijaižen kida, [[Suomenma]] Tijaižed (Paridae) om pajolinduiden sugukund. Oma levitadud Pohjoižes mapoliškos i Afrikas päiči Saharas.
Ümbrikirjutand
Terav lühüd n'ok i pän kontrasturui muju (erasti hahlakaz) erištadas linduid. Harakterižiden heimoiden erikon lindun hibj oleleb 10..16 sm pitte i 7..29 g vedutte.
Sötlesoiš semnil, pähkmil, gavedil, kerthuzil. Lindud pezoitelesoiš onziš tobjimalaz. Munimes oleleb 3..13 vauktad munad rusttoidenke läipidenke, ühten kezan tehtas kaks'-koume munint.
Elonlad
Tijaižed oma aktivižed judukahad kundaližed lindud. Kontaktiruidas kidoil-heikoil i pajoil. Adaptiruišoiš hüvin londusen erazvuiččiš arvoimižiš. Äjad erikod elädas ristitun pertiden ümbrištos, saduiš i puištoiš. Sügüzel da tal'vel kalaitas joukuil, ned kogotas tijaižen severziš-se erikoišpäi, Pasklindunvuiččed-heimkundan toižiden sugukundoiden erikoišpäi, i tikoišpäi. Pakaiždöil ličtas lumen alle puiden i penzhiden jurenno, vai ödudas onziš da toižiš peitsijiš.
Heimod
Kaik om 12 heimod sugukundas:
Homaičendad
Kategorii:Tijaižed Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Lindud
Lohj (lidn)
Lohj (Lohja, Lojo) om Suomenman lidn da lidnankund valdkundan suvipäivlaskmas. Se sijadase Udenma-agjan päivlaskmas, valdkundan 24. lidnankund eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Jumalanpert' om saudud vl 1323. Eländpunktan aluz om pandud vl 1867 kuti kund. Kätihe kundad lidnudeks vl 1926, se sai lidnan statusad vl 1969.
Lohj-lidn šingotase sauvondmaterialiden pästandal (katusen täht, raudbetontegesed, seinpanelid), elektronikan i plastikan tehmižel, mecan (bumag, haugod) i metallan ümbriradmižel. Vll 1542−1863 raudkivendon samine i vhesai 1994 mouckiven samine oliba lidnas.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Lohjanjärven päivnouzmaižel randal. Matkad Espoohosai om 35 km päivnouzmha, Hel'sinkin keskushesai — 58 km päivnouzmha avtotel vai raudtedme.
Vl 2020 lidnankundan pind oli 1 109,73 km², sidä kesken kuivma 939,17 nellikkilometrad, vezi i sokaz tahond ottas seičemendest (170,56 km²).
Eläjad
Vl 1980 eläjiden lugu oli 37 610 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt oli 47 341 eläjad vl 2010 i 47 353 eläjad vl 2015.
Vn 2016 andmusiden mödhe, suomen kel' oli mamankeleks 92,5% täht lidnalaižišpäi, ročin kel' — 3,5%, toižed keled — 4,0%.
Simo Juva radoi lidnan edeližen pämehen vll 2009−2015.
Irdkosketused
Kategorii:Suomenman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Udenma
Kiviili
thumb|left|250px|Lidnan kart (2012). Kiviili (Kiviõli «kivine voi») om Estinman lidn valdkundan pohjoižpäivnouzmas. Se mülüb Ida-Virun makundan päivlaskmaižhe Lüganuze-volostihe kaikiš surembaks lidnaks, edel vn 2017 redukud oli erine municipalitet.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1922. Ühtennimine raudtestancii radab «Tallidn — Narv»-raudtel vspäi 1930. Žilo sai lidnan statusad vl 1946, šingotaškanzihe palaban šoidkiven ümbriradmižen ühteks keskusišpäi. Vll 1950−1959 oli Kiviilin rajonan administrativižeks keskuseks. Vll 1964−1991 oli Kohtla-Järve-lidnan palaks.
Kiviili eläb šoidkiven himižel kombinatal i sportturizmal sen kombinatan jändusiden ratud mägil.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Purtse-jogen hural randpolel (Purtse jõgi 51 km pitte, lankteb Suomen lahthe), 53 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, ratud mäged oma 90 metrhasai ülemb tahondad lidnan lodehes. Raudte jagab lidnan kaks'haz, volostin toine Püssi-lidn om Narvan čuradusen jäl'geline stancii. Matkad Tallidnan keskushesai om läz 130 km päivlaskmha orhal, avtotel vai raudtel.
Eläjad
Vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 5 634 ristitud, nügüdläižen volostin läz koumed videndest. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 11 153 eläjad vl 1970.
Rahvahad (enamba 0,4% vl 2011): estilaižed — 38,68%, venänikad — 53,6%, ukrainalaižed — 1,93%, suomalaižed — 1,77%, vaugedvenälaižed — 1,4%, saksalaižed — 0,87%, toižed rahvahad — 1,75%.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Ida-Virun makund
.fi
thumb|right|250px|Domenan logotip .fi om Suomenman Internet-domen. Se om avaitud 1986-nden voden 17. päiväl tal'vkud.
Registracii om lasktud kahtendel tazopindal. Kaik 514,293 domennimed oli vn 2021 9. sulakud. Voib kävutada kirjamišton specifižid kirjamid (ä, å, ö) domennimes, hot' i ei rekomenduigoi.
Vn 2016 sügüz'kus heittihe severzid-se röunadusid registracijan täht: 15-vozne igä i elämine Suomenmas.
Irdkosketused
F Kategorii:Suomenma
Fire
«Fire» (Lämoi) om Lacuna Coil-muzikgruppan üks'toštkümnenz' pajo kudendes «Dark Adrenaline»-studijanal'bomas da ühtennimine singl. Ned oma pästtud 2012-ndes vodes, niiden ližaks video pajole om fil'mdud Bruklinas.
Pajon tekst om anglijan kelel. Kompozicijan tegijad oma gruppan ühtnijad. Singlan prodüser om Don Gilmor, Dark Adrenaline-pajo mülüb singlha mugažo.
Kategorii:Lacuna Coil:an pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2012 pajod Kategorii:Vn 2012 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Internet
thumb|right|250px|Internetan palahine kart vn 2005 vilukus: C-klassan verkoiden koumandez Internet (mugažo anglijan kelel, virktas [ˈɪn.tə.net]) om ühtenzoittud kompjuterverkoiden mail'man sistem, kudamb om saudud IP:den i IP-protokoloiden maršrutizacijan pohjal. Internet tegeb globališt informacišt avarut, služib Mail'man hämähoukon verkon (World Wide Web, WWW) i äjiden toižiden andmusiden oigendamižen sistemoiden (protokoloiden) fizižen alusen. Nimitadas Internetad paksus Mail'man verkoks, Globaližeks verkoks vai vaiše Verkoks, kävutadas erašti koveritomas paginas lühenzoittud inet- dai net-nimitusid.
Ezmäine internet-sidon avaiduz tegihe amerikaižes Kalifornijas Los Andželesan universitetan da Stanfordan tedoinstitutan keskes (640 km) vn 1969 29. päiväl redukud. Vl 1973 verk kändihe rahvahidenkeskeižeks, ühtenzoittihe Suren Britanijan i Norvegijan erasid organizacijoid transatlantižen telefonkabelän kal't. AÜV:oiden kaičendministruz andoi rahoid kaiken necen radon täht.
Nügüdläižen aigan «Internet»-vaihel oletadas Mail'man hämähoukon verkod i informacijad siš, a ei fizišt verkod.
Nimitadas venäkelišt Internetan segmentad Runetaks.
Sóknardalr
«Sóknardalr» om norvegijalaižen Windir-gruppan ezmäine studijanal'bom. Se om pästtud 1997-nden voden sulakus.
Al'bom om sätud metal-stilin erazvuiččiš čuradusiš: folk, viking i blek. Sóknardalr om Sogndal-lidnan amuine nimi, se om gruppan Terje Bakken-solistan kodilidn. Kaik pajod oma kirjutadud norvegijan kelen sogndalan paginal.
Irdkosketused
Kategorii:Windir:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1997 al'bomad Kategorii:Debütižed al'bomad
Tihvinan rajon
Tihvinan rajon (Тихвинский район) om municipaline ühtnik Leningradan agjas.
Administrativine keskuz om Tihvin-lidn. Siš eläb rajonan ristitišton viž kudendest. Edel 2006 vot lidn ei mülünd rajonha, se alištui agjan tobmudele.
Istorii
Rajonan aluz om pandud vl 1927 elokun 1. päiväl Leningradan agjan Leningradan ümbrikho ühten aigan niiden sädandanke. Vl 1930 heinkun 23. päiväl heitihe ümbrikod, i siš aigaspäi rajon mülüb Leningradan agjaha kuti administrativine ühtnik. Vozil 1945−2006 Tihvin-lidn alištui agjan tobmudele. Vl 1952 Boksitogorskan rajon erištui rajonaspäi. Tihvinan rajon om olmas nügüdläižiš röunoiš vspäi 2006.
Geografijan andmused
Tihvinan rajon om Leningradan agjan päivnouzmaine taho. Pind — 7 018 nellikkilometrad (nellänz' sija agjas). Mec otab viž kudendest rajonan territorijad, sidä kesken enamba pol't om kavag'mecad.
Om röunoid 7 Venäman rajonanke:
Znamasižed joged oma Paš (Süvärin hura ližajogi) da Säs' (lankteb Ladogha), ned mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha. Kaik om 146 pen't järved 112 km² ühthižen pindanke.
Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (letked, saved), mec, reskvezi. Londuseližen Vepsän mec-puišton pala om rajonan pohjoižpäivnouzmas.
Vs 2006 vilukun 1. päiväspäi rajonan territorii alajagase 9 municipaližhe ühtnikha: 1 lidnkundha da 8 küläkundha.
Tobmuz
Käskusenandai tobmuz om Ezitajiden Nevondkund (ven. Совет депутатов) 18 ühtnijanke, heišpäi vaiše kaks' voidas rata kaikenaigaižešti. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Järgvaličendad sihe oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Aleksandr Lazarevič radab sen ezimehen da rajonan pämehen vs 2012 sügüz'kun 26. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten. Ezitajiden Nevondkund valičeb rajonan administracijan pämest. Tihvinan rajonan varapämez, Tihvin-lidnankundan pämehen varapämez i kaks' nevojad oma hänele abhu.
Vs 2016 keväz'kun 26. päiväspäi Vera Pastuhova om valitud i radab rajonan administracijan pämehen. Rajonan administracijan koume varapämest oma hänele abhu. Seičeme komitetad da laudkund alištudas rajonan administracijale.
Vspäi 2014 Kundaline Nevondkund (ven. Общественный Совет) radab rajonas. Siš ei voi olda 40 ühtnijad enamba.
Eläjad
Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 14 637 ristitud (Tihvinanke — 77 975 rist.), vl 2010 — 70 988 ristitud.
Kaik om 198 eländpunktad rajonas, sidä kesken 1 lidn, 10 žilod, 3 raudtestancijan žilod, 182 küläd da 2 sijašt.
Toižed sured eländpunktad oma Šugar'v-žilo (2,4 tuh. rist. vl 2012) da Bor-külä (1,2 tuh. rist. vl 2010).
Rahvahad (vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 82,6%, ukrainalaižed — 1,0%, vaugedvenälaižed — 0,7%, toižed rahvahad — 1,9%, rahvahuden ozutandata — 13,8%.
Erased igähižed rahvahad: vepsläižed — 0,19% (133 rist.), karjalaižed — 0,08% (56 rist.).
Vepsläižed elädas rajonan pohjoižpäivnouzmas i administrativižes keskuses (Tihvinas).
Ižanduz
Rajonan ižandusen päsarakod oma transportmašinoidensauvomine (vagonoiden tehmine), gazanveimtransport, mecan varhapanend da ümbriradmine, maižanduz.
Uran (himine element)
thumb|left|200px|Disk puhthas uranaspäi thumb|right|250px|Uranan spektr Uran (U — uranium latinan kelel) om 92nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period).
Uran om levitadud Man kores vähän, 3..4 grammad tonnas.
Avaidusen istorii da nimi
Saksalaine Martin Genrih Klaprot-himik avaiži uranan hapandust (UO2) vl 1789 i lugi sidä elementaks, nimiti Uran-planetan mödhe. Francijalaine Ežen-Mel'hior Peligo-himik sai puhtast uranad ezmäižen kerdan vl 1840.
Fizižed ičendad
Atommass — 238,02891. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 19,05 g/sm³. Suladandlämuz — 1405,3 K (1132,2 C°). Kehundlämuz — 4404 K (4131 C°).
Koume izotopad mülüdas londuseližhe uranha: 234U (0,005%, T½=2,455 × 105 vot), 235U (0,72%, T½=7,04 × 108 vot) i 238U (99,274%, T½=4,468 × 109 vot). Tetas mugažo 23 ratud izotopad 217..233, 236, 237, 239..242 atommassanke, i 7 izomärad. Uranan α-čihodamižen rezul'tat om torii.
Kävutand
Ottas kävutamižhe uranad atomenergetikas i südäitukuižes azegištos, somusenläbutajiden šlibakoiden lopuseks, ühtnendad — stöklan ližamujuikš mugažo.
Om elementan löudmižsijid äjiš valdkundoiš. Uranan kaikiš järedambad löudmižsijad oma Avstralijas, Venämas, Kanadas, Kazahstanas (pätegii), Nigeras i Namibijas.
Irdkosketused
Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe
Timarcha maritima
Tumarcha maritima om gavediden erik Lehtesensöjad bumbakod-sugukundaspäi (Chrysomelidae).
Homaičendad
Kategorii:Lehtesensöjad bumbakod Kategorii:Živatad kirjamišton mödhe Kategorii:Gavedid Kategorii:Živatad vepsän nimeta
Razvduz
thumb|right|250px|Razvdusen märad: ristituiden siluetad hibjan normaliženke massanke, liigaiženke massanke, razvdusenke Razvduz (adipositas «razvduz» i obesitas «sanktuz», «mäšläkuz», «söteltud külläks mär») om razvan ülämäraižiden šoiduiden formiruindan rezul'tat, voib toda pahut tervhudele. Tazostadud vai enamba mi 30 hibjan massan indeks sättub razvdusele täuz'kaznuzil ristituil.
Specialistad erigoittas liigašt vedust razvdusen ližaks. Liigaine veduz formiruiše muga-žo, no hibjan massan indeks lugese enamba mi 25 (täuz'kaznuzil). Lapsiden liigaine veduz i razvduz märičesoiš eriži 0−5 vot i 5−19 vot igän täht čuradusiden mödhe vahvištadud Mail'man tervhudenkaičendan organizacijal Lapsiden fizižen šingotesen standartižiš ozutajišpäi. Sidodud liigaižhe vedushe i razvdushe läžundad todas znamasižid ekonomižid vigoid, poletas tön tehmižmahtust.
Nügüd'aigan razvduz kaclese metabolizman hronižeks läžundaks, voib ozutadas mitte taht ristitun igäs. Razvduz kaimatas jäl'gused, läžundoiden i kolendmäran statjoiden ühthine lugu ližadase. Razvdusen läžumižlugu šingotadud maiš ližadub ripmata jäl'gnendaspäi (ei ole vajehtusid genomas), muite sömižen äjüdespäi i vähähkos likundaktivižuspäi.
Leviganduz
Vspäi 1975 vhesai 2016 mokičenus razvdusespäi ristituiden lugu ližadui enamba mi koume kerdad mail'madme, sidä kesken vspäi 1996 vhesai 2016 ližadui 59 %.
Evropan maiden tobjas palas i Venämas ristitišton videndez mokičese razvdusespäi, AÜV:oiš — 36,2 %. Liigaine veduz om Venäman koumel eläjal videspäi, AÜV:oiš — 70 %, Evropan valdkundoiš om penemba mugomid ristituid. Ristitišton razvdusenke kaikiš penemb pala om Indijas (3,9 %) i Japonijas (4,3 %).
Homaičendad
Kategorii:Hronižed läžundad Kategorii:Metabolizm Kategorii:Ristitun hibj Kategorii:Dietologii Kategorii:Sömine
Danii
Danii, täuz' oficialine nimituz — Danijan Kunigahuz (Kongeriget Danmark), om valdkund Pohjoiževropas, Baltijan da Pohjoižen meriden randal. Vspäi 1973 Danii om EÜ:n ühtnijan. Om PAKO:n ühteks alusenpanijoišpäi. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Kopenhagen.
Nece om vaiše kontinentaližele Danijale pühätadud kirjutuz. Danijal om kaks' avtonomijad avaroidenke oiktusidenke, no penenke ristitištonke: Grenland i Fareran Sared.
Istorii
Valdkundan ezmäine Konstitucii (Konstitucine Akt, Danmarks Riges Grundlov) oli olmas vspäi 1849. Jäl'gmäine videnz' lugul Konstitucii om vahvištadud vl 1953. Se om väges vn 1972 vilukun penidenke vajehtusidenke, tehtas niid kaikuččen uden monarhan tulendas.
Geografijan andmused
thumb|left|300px|Danijan topografine kart Danii om mavaldkundröunoiš Saksanmanke kuivudedme suves (piduz — 68 km). Randanpird om 7314 km. Norvegii sijadase pohjoižpoles, Ročinma om päivnouzmpoles.
Kunigahuz sijadase Jutlandan pol'sarel da 443 nimitadud saril sen sires, päivnouzmpoles. Reljef om vezo, äi tazangištoid. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Mollehoi-sija, 170 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Lammefjord, 7 m alemba valdmeren tazopindad. Kaikiš znamasine jogi om Gudano.
Danijan klimat om ven, mererandaline, lämän tal'venke, kauktan kezanke, sel'ktatomidenke voz'aigoidenke. Uhokun lämuz om 0..+1 C°, heinkun — +15..+17 C°. Paneb sadegid 712 millimetrad vodes.
Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', kala; toižed varad — keitandsol, mouckivi, kived, gravii, letked.
Politine sistem
thumb|right|250px|Kristiansborg-pert'kulu om Danijan parlamentan, Ülembaižen käskuzkundan da päministran sijaduz [[Kopenhagenas.]] Ohjandusen form om konstitucine monarhii. Se om unitarine valdkund.
Vspäi 1972 valdkundan pämez' om Margrete II-kunigaznaine. Hän paneb päministrad (Danmarks statsminister) da toižid ministrid radsijha parlamentan nevondan mödhe, voib pästta parlamentad radmaspäi. Kunigaznaine om armijan päkäsknik.
Parlament om üks'kodine suim — fol'keting (Folketinget, «rahvahan suim»), mülütab 179 ühtnijad, niiden keskes kaks' ühtnijad kaikuččes avtonomijaspäi — Grenlandaspäi da Fareran Sarišpäi. Valičendad parlamentha oleldas kerdan nelläs vodes.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Danijan administrativiž-territorialine jagand.
Vspäi 2007 Danijan Kunigahuz jagase videks agjaks (regionaks). Sen ližaks, Erthol'men-sarišt om kaičendministrusen ohjandusen al, se ei mülü nimiččehe agjaha. Agjad alajagasoiš 98 municipalitetaks — lidnad (voidas alajagadas lidnümbrikoikš — Bydel) da kommunad (Kommune).
Eläjad
Danijas elädas danijalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 5 655 750 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2018): danijalaižed (sidä kesken Grenlandan eläjad i fareralaižed) — 86,3%, turkad — 1,1%, toižed rahvahad — 12,6% (surembad gruppad oma pol'šanmalaižed, sirijalaižed, saksalaižed, irakalaižed i romanijalaižed).
Uskondan mödhe (2019): lüteranad-evangelistad (oficialine religii) — 74,7%, islamanuskojad — 5,5%, toižed uskojad, religijatomad i märhapanendata — 19,8%.
Danijan sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2006, surembaspäi penembha): Orhus, Odense, Ol'borg. Lidnalaižiden pala om 88,1% (2020).
Ižanduz
Vl 2012 Danijan päeksport oli mašiništ (sidä kesken elektromašiništ), zelläd, kivivoi, liha, kala, maidproduktad.
Borisovan sild
thumb|right|250px|Borisovan sild vn 2007 heinkus. Borisovan sild (Борисов мост) om sild Piteriš jaugnikoiden täht Obvodnii-kanalas päliči. Tarakanovskii sild om saudud ülezkanalan, Novo-Kalinkin sild sijadase mödvedhe.
Ezmäine sild oli saudud 19. voz'sadan lopus, se oli tehtud puspäi. Sild om nimitadud Borisov-torgovanan kanzannimen mödhe, hän oli kahten pertin pidajan kanalan randal. Eli läbi sures kohenduses vl 1928.
Nügüdläine sild om metalližbetonine üks'keskustaine, saudihe V.I. Fel'dman-inženeran i V.M. Ivanov-arhitektoran projektan mödhe vll 1988−1989. Alused sijadasoiš kanalan vagos. Kaks' metallišt balkad oma kattud raudbetonižil apakoil. Kävutamižpind om asfal'tižbetonine. Sauvuz om 33 m pitte i 3 m levette. Tehtihe kaičpuid kaugedraudaspäi, parapet alusiden päl om ozrikkivespäi.
Irdkosketused
Kategorii:Piterin sildad Kategorii:Sildad kirjamišton mödhe Kategorii:Obvodnii kanal Kategorii:Admiralteiskii rajon
Han Saif Ali
Saif Ali Han (सैफ़ अली ख़ान, Saif Ali Khan [ˈsɛːf əˈli ˈxaːn]), todesine nimi — Sadžid Han (Sajid Ali Khan; sünd. 16. eloku 1970, Uz' Deli, Indii), om indijalaine akt'or da prodüser.
Biografii
Sadžid om sündnu Deli-lidnha, Šarmila-aktrisan da hänen Mansur-mužikan kanzha. Sara Ali om Sadžidan sizar, mugažo aktris.
Om islamanuskojan lapsessai. Openui «Winchester College»-školas prihaižiden täht (Anglii). Pördui Indijha i fil'maškanzi reklaman rolikoiš. Debütirui kinos vl 1993.
Kanz
Akt'or om naižiš koumanden kerdan. Karina Kapur om hänen nügüdläine ak, aktris. Hanal koume last om olmas: Sara Ali-tütär (ühtendes naindaspäi, sünd. 1993), Ibragim Ali-poig (ühtendes naindaspäi, sünd. 2001) da Taimur Ali-poig (koumandes naindaspäi, sünd. 2016).
Irdkosketused
Kategorii:Indijan akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Udhe Delihe
San Hose (Kalifornii)
San Hose (San Jose [ˌsæn hoʊˈzeɪ, -ˈseɪ] «pühä Iosif» ispanijaks, ispanine virkand [saŋ xoˈse], oficialižikš City of San José) om AÜV:oiden lidn Kalifornii-štatan keskuzpalan lodehes. Se om AÜV:oiden kümnenz' i Kalifornijan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb 5-millionižhe lidnaglomeracijha San Francisko- i Oklend-lidnoidenke.
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud ispanijalaižil vn 1777 29. päiväl kül'mkud kuti El Pueblo de San José de Guadalupe-lidn (Yerba Buena).
San Hose om Olasižen alangišton faktižeks pälidnaks. Pertin keskmäine maksarv läz 1 mln US$, kaikiš suremb AÜV:oiš. Neniden mail'man tetabiden kompanijoiden päfaterad sijadasoiš täs: Cisco Systems, eBay, Adobe Systems, PayPal, Hewlett Packard Enterprise, Western Digital.
Geografijan andmused
Lidn sijadase aglomeracijan suvipäivnouzmas, −4..+648 korktusil, 26 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. San Hosen pohjoine otab San Franciskon lahten randad vähäšt. Ühthine pind 467,55 km², sidä kesken kuivma 459,75 km², vezi 7,8 km². Keskvägen manrehkaidused oleldas üks'-kaks' kerdad vodes.
Eläjad
Vn 2010 AÜV:oiden rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 945 942 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.
Transport
Avtobusad, tramvaid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas.
Rahvahidenkeskeine civiline lendimport (SJC, 12,5 mln passažiroid vl 2017) sijadase 3 km pohjoižhe lidnan keskusespäi. Tehtas reisid AÜV:oidme tobjimalaz, mugažo nenihe lidnoihe: Vankuver, Mehiko, Gvadalahar, Tokio, London. Regionan kaks' tošt rahvahidenkeskešt lendimportad sijadasoiš läz Oklendad (OAK, 57 km pohjoižhe) i San Franciskod (SFO, 70 km lodeheze).
Irdkosketused
Kategorii:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundoiden lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Kalifornijan lidnad
Titanoiden atak (fil'm)
«Titanoiden atak» da «Titanoiden atak: mail'man lop» (進撃の巨人 ATTACK ON TITAN 『エンド オブ ザ ワールド』 Šingeki-no Ködzin: Endo obu za Vārudo) om vn 2015 japonine torafil'm tedoližen fantastikan žanras. Om fil'matud ühtennimižiden mangan da animen Titanoiden atak mödhe. Om jagadud kahthe palaha, ühtent palad pästtihe elokun 1. päiväl, kahtent palad — sügüz'kun 19. päiväl. Fil'm läksi Suvipäivnouzmaižen Azijan maiš-ki: Indonezii, Malaizii, Singapur, i territorijoiš (Honkong, Taivan'), kaik vl 2015.
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan fil'mad Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Fil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2015 fil'mad Kategorii:Fil'mad japonan kelel
Paldiski
thumb|left|250px|Lidnan kart (2012) Paldiski (mugažo estin kelel) om lidn, sodabaz da jädumatoi port Estinman lodehes, Harju-makundas. Pakri-sared alištudas lidnan tobmudele mugažo.
Istorii
Sur' Petr pani nügüdläižen eländpunktan alust meriportaks Pakri-sal'men randal vl 1718. Portan, majakan, lidnusen i žilon sauvomine oli vhesai 1726 i seižuhti Petran kolendanke. Žilo portanno nimitihe Rogervik:aks (Rågervik) vspäi 1723. Jekaterina II jätksi sauvomišt, no päti tehta Kronštadtad kaičendportaks vn 1768 Senatan edespaginad jäl'ghe. Vozil 1762−1922 oficialine nimituz oli Baltine Port (Балтийский Порт), estin nimituz oli Baltiski vspäi 1733, sid' oficialižikš Baltiski Estinman ripmatomudenke, i vspäi 1933 om nügüdläiženke nimenke. Lidnan status om anttud vl 1783.
Tulleienergopark om saudud. Tedon da tegimišton Pakri-park šingotase lidnan päivnouzmaižen röunanno.
Geografijan andmused
Lidn sijadase Suomen lahten suvirandal. Matkad Tallidnan keskushesai om 52 km päivnouzmha avtotedme.
Eläjad
Vl 2012 eläjiden lugu oli 4 081 ristitud. Ristitišt poleni vspäi 1991 (8,1 tuhad).
Lidn om äirahvahaline. Estilaižed oma 32,8% vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe. Toižed rahvahad oma enamba pol't ristitištos. Hristanuskondan 4 pühäpertid om lidnas.
Transport
Kaks' meriportad jüguiden täht om lidnas, pohjoine i suvine. Poltusen kaičendterminal, kivivoinümbriradai terminal, konteinerterminal oma olmas portoiš. Raudtestancii om olmas vspäi 1870 «Paldiski — Tallidn — Tosno»-raudtel. Ehtatim ujub Ročinman Kapellskär-porthasai.
Irdkosketused
Kategorii:Estinman lidnad Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe Kategorii:Harju-makund
Sogneriket
«Sogneriket» om norvegižen Windir-gruppan ezmäine demoal'bom. Se om pästtud vl 1995.
Valfar (Terje Bakken) vändi kaikil instrumentoil iče. Demoal'bom om sätud metal-stilin blek- i folk-čuradusiš. Pajoiden ühthine hätkeližuz om 44 minutad.
Gruppan jäl'ghine om «Det gamle riket»-demoal'bom (1996).
Irdkosketused
Kategorii:Windir:an al'bomad Kategorii:Al'bomad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 1995 al'bomad Kategorii:Demoal'bomad
Shape of You
«Shape of You» (Sinun kontur) om britanijalaižen Ed Širan-muzikantan nellänz' pajo koumandes studižes «÷»-al'bomas (3. keväz'ku 2017) da ühtennimine singl. Originaline pajo om pästtud vn 2017 6. päiväl vilukud ühteks kahtespäi lid-singlaks.
Pajon tekst om sätud anglijan kelel. Necen pajon toižed muzikankirjutajad oma Stiv Mek, Džonni MakDeid Kandi Burruss, Tameka Kottl, Kevin Briggs.
Irdkosketused
Kategorii:Ed Širanan pajod Kategorii:Pajod kirjamišton mödhe Kategorii:Singlad kirjamišton mödhe Kategorii:Vn 2017 pajod Kategorii:Vn 2017 singlad Kategorii:Pajod anglijan kelel
Simferopol'
Simferopol'  (Симферополь [sʲɪmfʲɪˈropəlʲ], Сімферополь [sʲimfɛˈrɔpɔlʲ], Акъмесджит / Aqmescit «vauged mečet'») om lidn Kriman keskuzpalan suvipäivlaskmas. Se om pol'saren i Simferopolin lidnümbrikon administrativine keskuz, kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe.
Istorii
Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1784.
Simferopol' šingotase mašinansauvomižel («Fiolent»-tegimen elektroinstrument i laivanavtomatik, pnevmatikan tegim), sömtegimištol, nahktegesiden omblendfabrikal i himižel tegimel (kodihimii, plastik).