cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carmagnola
Rezerva Naturałe Spesiałe de ła Lanca di San Michele
Istituìa inte łe visinanse de ła Lanca di San Michele (dita anca localmente "Po morto") eła ła ze costiuìa da un alveo fluviałe che durando ła só evołusion el vien zbandonà da'l corso de'l fiume che'l se sposta verso un novo łeto de scorimento. Cuesto el ze cuanto el ze avenjesto inte'l 1977 cuando, a sèito de na inproviza piena de'l Po, l'enorme masa de acua ła ga verto un novo parcorso dresanjo so'l fiume ansiché curvo come che'l jera in pasà, dando cusì orizene a un caratarìstego anbiente umido co un propio ecosistema che da'l 1990 el ze stà protezesto co ła denominasion de Riserva Naturale Speciale del Parco del Po. L'area ła se estende so na suparfise de 14.035 etari.
Par salvaguadar l'inezorabiłe inpałudimento de l'area, inte i ani A ze stà cavà parte dei detriti fondałi de ła lanca e ze stà favorìi i insediamenti de canèi par aumentarghene el defluso de l'acua e mantenjer inte'l contenpo el dełicà ecuiłibrio orizenałe, malgrado ła prezensa de un emisario naturałe, ałimentà da acue de falda soteranea che drioman łe va a butarse da novo inte'l visin Po.
Oltra a ła prezensa de na granda varietà in ezenplari prezenti de flora e fauna (alguni dei cuałi partegolarmente rari), un posto d'onor el speta sens'altro a ła prezensa de arcuanti vołatiłi che frecuenta abitualmente łe aree pałudoze: el tufeto, l'arana racołeta, el mazoro, ła fołega, ła cuagìna e el martinaso.
Zeołozìa
El carater sabiozo de'l teren el rendeva ła piana de Carmagnola poco adata a ła coltvasion de'l formento, ma asé adata a na coltivasion che ła ga costituìo ła richesa de ła łocałità: la càneva. Inte i sècołi pasà e fin a l'afermarse de łe tecnofibre ła càneva ła jera indispensabiłe par ła marina, par łe vełe e soratuto łe gòmene. Carmagnola ła ze deventada el sentro non soło de coltivasion, ma anca de łe faze de łaorasion e comersio verso ła Liguria e la Fransa, sopratuto Marseja.
Zeografia antròpega
Vera e propria "porta" tra Torin e ła provinsia de Cuneo, co i só 96,38 chiłometri cuadrài conpletamente pianezanti, Carmagnola ła ze par estension el segondo comun co pì de 25,000 abitanti pì grando de ła provinsia, presedùo soło da'l caołogo; el ze invese undezèzemo inte ła clasifega zenarałe.
Inte'l taritorio de'l comune de Carmagnola se cata numarozi borghi e frasion: infà i borghi pì popołozi ghe ze Salsasio (sirca 2,500 abitanti), San Bernardo (sirca 2,300 abitanti) e San Giovanni (sirca 1,200 abitanti), mentre cueło co manco abitanti el ze Pocchettino (sirca 20 abitanti).
Clima
El clima de Carmagnola el ze cueło caratarìstego de łe pianure setentrionałe itałiane co inverni fredi e bastansa rizidi e istà che łe resente de ełevàe tenperadure; ła piovozità ła se consentra prensipamente in autun e in verta. El comun el apartien a ła zona climàtega E.
Orizene de'l nome
El topònemo de ła sità de Carmagnola el deriva co tuta probabiłità da'l tèrmane łatin quadra (centuria) magniola co rifarimento ad un apesamente de teren de dimension non ecesive. Anpò, serti studiozi i sostien che'l topònemo el posa derivar da'l nome zentiłisio roman Carminius.
Da łe orizene a'l dominio dei arduinici
El primo nucleo de ła sità el zera conosùo come “contrada Gardexana” e el ga nasesto come casaforte in un sito papltanozo, datorno a'l cuało za da l'ano 1000 A se ga atestà i primi abitanti, ingrumài inte i San Giovanni in rezion Zucchea, Santa Maria de Viurso ad ovest, Santa Maria di Moneta ad est, Salsasio. Jera stàe probabilmente łe scorarìa saracene intrà XI e XII sècoło a spontinjar parte dei borghezani a sercar refuzio inte'l pałùo, creando el centro che inte'l XIV sècoło el venjarà sarà da mure. El topònemo Gardexana no'l se ga perdesto de'l tuto, in cuanto oncora rescontrabiłe inte ła domenasion de ła sentrałe Via Gardezzana.
Carmagnola ła ze stà nominada ła prima volta inte'l 1034 in un ato inte'l cuało l'abate de l'Abbazia di Nonantola inte'l Modenese el ga cedùo a Bosone e Guidone fiòłi de'l marcheze Arduino d'Ivrea ła siorìa de 40 castełi. Ła prima fameja che ga fazesto su ła sità ła venjea ciamà Aloa scuazi sertamente se trata dei desendenti de Alineo Robaldini, vasało de Ruggero e Arduino II. Carmagnola ła ze stada feudo dei marchezi de Romagnano fin a'l 1163 (Manfredo II di Romagnano el zera nevodo de Arduino IV).
Carmagnola inte'l Marchesato di Saluzzo
A ła morte de l'ùltema arduinica Adelaide di Susa (1091) ła siorìa de ła sità ła zera stà spartìa infrà i Romagnano, i Conti di Lomello (desendenti da Cuniberto, só fradeło de Pietro, cansełier inperiałe di Arduino d'Ivrea), i Marchesi del Vasto e infin inte'l 1200 dai Marchesi di Saluzzo de desendensa Aleramica. Inte'l 1203 i raprezentanti de łe cuatro consorterie che łe fazeva parte de cuatro Hospitia Militum  łe ga otenjesto łe prime franchizie zuriszdisionałe. Se tratava dei raprezentanti de ła fameja Carmagnola, che ła conprendeva anca i Gatti e i Craveri, de ła fameja Lovencito e de łe fameje dei Granetto de Gerbo e Granetto de Fogliati. 'Ste franchizie łe ze stàe po' reconfermàe in caza de Buongiovanni Granetto inte'l 1244 da'l marcheze Bonifacio II di Monferrato (1202-1253) rezente par vołontà de Manfredo III di Saluzzo de'l fioło Tommaso orfano a sincue ani. Inte'l 1309 l'è stà istituìo el primo consejo comunałe sitadin. Inte'l 1375 i sindaci Antonio Granetto e Giovanni Masconderio i ga consenjà a'l capitan Guidone De Morgis ła promesa de'l marcheze Federico II di Saluzzo (1332-1396) de dar in penjo a re Carlo V di Francia (1338-1380) come Dolfin, el casteło e ła tera de Carmagnola. Intorno a'l1382, intanto, ga nasesto inte ła sità el séłebre Francesco Bussone, dito "Il Carmagnola" (o inpropiamente "Il conte di Carmagnola"), séłebre condotiero de'l tardo medioevo che sarà cantà anca da Alessandro Manzoni inte ła só séłebre trazedia.
Da'l 1486 al 1490 Carmagnola ła ze stà governada da'l Duca Carlo I di Savoia par po' tornar soto i marchezi de Sałuso. Intrà el XV e el XVI sècoło ła zeca dei marchezi de Sałuso a Carmagnola ła ga conià racuante monede. Serte de łore co l'efize de Ludovico II di Saluzzo e de Margherita di Foix, che atualmente łe ze asé resercàe dai cołesionisti, altre asé famoze come el "Cornuto" co ła rafegurasion so'l fronte de l'inperador Costantino I a cavało. A ła morte de Lodovico II di Saluzzo ła rezensa ła ga pasà a Margherita di Foix, che gaveva ełezesto Vicario Francesco Cavazza. Inte'l 1542 ła sità ła ze stà ciapada da'l marchese del Vasto ma suito reciapada dai Fransezi.
Da l'ingreso inte'l Stato Sabaudo a'l dominio napołeònego
Inte'l 1544 ła Battaglia di Ceresole, vinsesta dai fransezi so i spanjołi, ła ga senjà el fenir de'l marchesato di Saluzzo. Durando el cuarantenio de rezensa franseze che ła ga seguìo (1548-1588), ła zera stà instaurada na corte de ła senescallia governada da'l delfinengo Pietro Granetto, sinjor de Costigliole, che'l ga rezesto de facto łe sorte de l'intiera sità.
Inte'l 1588 Carmagnola ła ga pasà inte łe man dei Savoia, cuando Carlo Emanuele I ła ga sidiada e ła ga cavada ai fransezi, che se ghe n'a inparonìo da novo inte'l córar de'l Siesento, durante ła guera siviłe sciopada intrà "Madamisti" e "Principisti". Ze stà in st'altro parìodo (1637-1642), cuando ancora no se jera sopìi i efeti nefasti de ła peste de'l 1630, che ze stà aterà i tre grosi borghi orizenari ponesti a redoso de łe mure sitadine parché łori i se cata in pozision tałe da prezùdegar l'eficasia de łe struture defensive; mediatamente zera stà riedifegà a un méjo sirca de distansa da'l sentro fortifegà, indove i se cata al dì d'ancò.
Inte'l 1690 ła sità ła ze stà ocupada da'l zenarałe franseze Catinat e el so teritorio l'è venjesto conpletamente desfà. Inte'l 1691 Vittorio Amedeo II di Savoia el ga reportà ła sità definitivamente entro l'orbita sabauda, ma eła ła gaveva doramai perdesto ła propia plurisecołar vocasion miłitar e el propio roło defensivo de l'area, motivo par cui A se ga tacà poco dopo ła demołision dei bastioni e de łe mure sitadine par favorirghene el zgrandir e el zviłupo, che defati el ze avenjesto in maniera notevołe inte'l córar de'l sècoło drìo.
Inte'l 1795 re Vittorio Amedeo III el ga consedesto Carmagnola in apanajo feudałe a Carlo Felice di Savoia, a chel tenpo duca de'l Genevese, e ze stà st'altra l'ùltema oparasion feudałe conduzesta so'l taritorio comunałe.<div style="float:right; font-size:90%; width:300px; border:0px; padding:0px; margin-right:1em; margin-left:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> Carmagnola ła ga subìo na segona e pì cruenta devastasio el 13 majo 1799, cuando i fransezi republegani i ga ranbà el borgo Salsasio, i cui paezani i jera insorzesti reportando, inisialmente, na vitoria so i invazori. El zenerałe revołusionario franseze Philibert Fressinet el ga ordenà par reprezaja l'incendio de'l Salsasio (Ël borgh ëd la Madòna, in  łengua piemonteze) e i só abitanti i zera stà despersi o masacrài.
Escautpont
Escautpont el xe on comun de  4 192 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Santo Stefano di Camastra
el xe on comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Bengy-sur-Craon
Bengy-sur-Craon el xe on comun de   663 abitanti del departemento de Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Pouilloux
Pouilloux el xe on comun de   992 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Vulliens
el xe on comun del distreto de Broye-Vully che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Taissy
Taissy el xe on comun de  2 199 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Galbusera
Ła Galbusera S.p.A. ła xe na axienda ałimentar itałiana che produxe biscoti, cracker e snack, ativa in Itàlia e a l'estero, fondada da Mario ed Enea Galbusera a Morbegno inte’l 1938 co sede a Cosio Valtellino
Storia
El primo stabiłimento produtivo el xera stà costruìo inte’l 1950, ma soło co ła vertura del stabiłimento de Cosio Valtellino (SO) inte’l 1966 ła destribusion dei biscoti e dei altri prodoti, che ormai se estendeva par tuto el nord Itałia, ła pol èsar suportada. Inte i ani setanta vien fondà ła sede par i ufici comerciałi e marketing de Agrate Brianza, vien anca creada da Franco Giandonati, storego manager miłanexe cołaborador de Mario Galbusera, ła rede distributiva che porta i biscoti Galbusera fora da ła Valtellina.
El contròło de l’axienda xe oncora de ła fameja inte łe persone dei conponenti de ła tersa xenerasion: Paolo, Lorenzo e Guido Galbusera che, co Nicoletta Zamboni, ga el 25% a testa afidando parò la xesion al manager esterno Alessandro Pittaluga .. Mario Galbusera xe moristo el 23 de avril 2018, inte’l 2002 el ga risevesto el titoło de Cavalier del Łaoro ..
Chianocco
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Kasten bei Böheimkirchen
el xe on comun del distreto de Sankt Pölten-Land che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Guignen
Guignen el xe on comun de  3 902 abitanti del departemento de Ille-et-Vilaine che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Rembercourt-sur-Mad
Rembercourt-sur-Mad el xe on comun de   158 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Pardoux-d'Arnet
Saint-Pardoux-d'Arnet el xe on comun de   173 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Courpiac
Courpiac el xe on comun de   125 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
La Val (Bulsan)
La Val (Wengen par tòic, La Valle par tajan) l'é n comun de 1.307 anime de la Provinzia de Bulsan. L paes el fa part dei 18 comuni che i fa la Ladinia. L comun, fà tuta la Val Badia, l'é part del comun comprensorial de la Val Pustaria.
Kosovo
__HIDDENCAT__
El Kosovo o Kósovo (Kosova o Kosovë in albanexe; Косово translitarà Kosovo in serbo) el xe un teritorio custionà de l'Eoropa sudoriental, ubicà inte ła penixoła dei Balcani. El confina co Masedonia a sud, Albania a sudovest, Montenegro a ovest; sevente el so status a nordest el confina co la Serbia, o co i distreti serbi de Raška, Rasina, Toplica, Jablanica e Pčinja.
Par la Servia se trata de la so Provincia autonoma de Kosovo e Metohija. Par la Republica del Cosovo el xe un Stato independente autoproclamà.
Zeografia
El ga on'area de 10 887 km²
Zeografia politega
Ła so capitałe ła xe Pristina.
Demografìa
El ga zirca 2,2 miłiuni de abitanti.
Etnìe
Anca sa ghe jera o ghe xe oncora el dominio serbo, la popołasion del Kosovo ła xe in majoransa de orijine albanexe.
Rełijion
Rełijion dikiarà:
Jarque de la Val
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Teruel, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Pozina
Pozina (nome ufisałe italian Posina) el xe on comun de 726 abitanti de ła provincia de Vicensa; el xe el centro pi inportante de ła vałe omonima: ła Val Pozina.
Saint-Pardoux-le-Neuf (Creuse)
Saint-Pardoux-le-Neuf el xe on comun de   192 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ermelo
el xe on comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Gheldria.
Jons
Jons el xe on comun de 1 487 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Penagos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cantàbria, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Cantàbria.
San Teodoro (ME)
el xe on comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Muñogalindo
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
La Pommeraye
La Pommeraye el xe on comun de   56 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Las Parras de Castellote
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Teruel, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Rouvroy-sur-Serre
Rouvroy-sur-Serre el xe on comun de   39 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Mondreville (Seine-et-Marne)
Mondreville el xe on comun de 337 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
San Daniele del Friuli
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Ruffey-le-Château
Ruffey-le-Château el xe on comun de   364 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Cours-de-Monségur
Cours-de-Monségur el xe on comun de 284 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
809 v.C.
El 809 v.C. (DCCCIX v.C in numari romani) el xe un an del IX sècoło v.C..
Braches
Braches el xe on comun de   263 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Oytier-Saint-Oblas
Oytier-Saint-Oblas el xe on comun de  1 637 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Pourlans
Pourlans el xe on comun de   210 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Escobecques
Escobecques el xe on comun de   299 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Henniez
el xe on comun del distreto de Broye-Vully che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Pesaguero
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cantàbria, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Cantàbria.
Saint-Jean-de-Sixt
Saint-Jean-de-Sixt el xe on comun de 1 453 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Marsac (Tarn-et-Garonne)
Marsac el xe on comun de   176 abitanti del departemento de Tarn-et-Garonne che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Talus-Saint-Prix
Talus-Saint-Prix el xe on comun de   108 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Val de San Vicente
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cantàbria, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Cantàbria.
13 de majo
El 13 de majo el ze el 133° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 134° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 232 dì.
Rełijoze
Cristianèzemo:
Rełijon romana antiga e moderna:
Neustift-Innermanzing
el xe on comun del distreto de Sankt Pölten-Land che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Resiclajo
miniatura|205x205px|[[Sinboło del resiclajo|Sinboło internasional del resiclajo]] El resiclajo l'è on proseso che mira a convertir le scoase in novi prodoti o materie prime par na segonda doparasion.
Grasie al resiclajo, se previen se inpedise ai materiali de cascar in disdoparasion, se riduxe enarxia par catar nova materia prima, riduxendo anca l'incuinamento atmosferego (co i inseneridori) e l'incuinamento de le falde (co le discareghe), oltre che a ridur le emision de gas sera rispeto a la produsion de materie plasteghe.
Łéngua portogheze
El portoghéxe l'è na łéngua romanza che se parla uficialmente in Portogało e in Braxil, oltre che in Angoła, Mozambico, Guinea-Bissau, Guinea Equatorial, Cao Verde, São Tomé e Príncipe, Macao e Timor Est.
Con pi de dosento milioni de parlanti nativi, el portogheze el xe la sesta lengua madre pi parlà al mondo, e la seconda lengua neolatina, sorpasà solo dal spagnolo.
Beyssac
Beyssac el xe on comun de   615 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Cyr-en-Val
Saint-Cyr-en-Val el xe on comun de 3 309 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Danne-et-Quatre-Vents
Danne-et-Quatre-Vents el xe on comun de   686 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Argences-en-Aubrac
Argences-en-Aubrac el xe on comun de  1 646 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Trading Places
__HIDDENCAT__
Trading Places ("Pòsti de negosiasion") el xe on film comèdia american del 1983 direto da John Landis e co protagonisti Dan Aykroyd, Eddie Murphy, Ralph Bellamy, Don Ameche, Jamie Lee Curtis e Denholm Elliot.
Trama
Philadelphia: i fradèłi Randolph (Ralph Bellamy) e Mortimer Duke (Don Ameche), òmini de afari, i fa na scomesa par vèdere come che se conporta un sioro cuando che el diventa tuto so on colpo poareto e on poareto cuando che el diventa tuto so on colpo sioro. I fa coxì arestare par dròga el so axente in cariera Louis Winthorpe (Dan Aykroyd), metendo al so posto on sensateto, Billy Ray Valentine (Eddie Murphy).
Winthorphe, łasà anca da so moroxa Penelope (Kristin Holby) el deçide coxì de vendicarse co l'aiuto de so fidà majordono Coleman (Denholm Elliot) e de Ophelia (Jamie Lee Curtis), na prostituta inisialmente coinvolta inte el piano dei Duke e de cui el se inamora, e, sucesivamente, anca del steso Valentine.
Curioxità
En Itałia el film el vien trasmeso ininterotamente ogni Vixilia de Nadałe dal 1997 so l'emitente Italia 1.
Berrogain-Laruns
Berrogain-Laruns el xe on comun de 161 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Aubin (Indre)
Saint-Aubin el xe on comun de 180 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Saint-André-de-Seignanx
Saint-André-de-Seignanx el xe on comun de 1 766 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Remenoville
Remenoville el xe on comun de   162 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Navalmoral
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Harderwijk
el xe on comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Gheldria.
Pech
Pech el xe on comun de   37 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
808 v.C.
El 808 v.C. (DCCCVIII v.C in numari romani) el xe on an del IX sècoło v.C..
Motta d'Affermo
el xe on comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Saint-Pardoux-les-Cards
Saint-Pardoux-les-Cards el xe on comun de   287 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Puget-Théniers
Puget-Théniers el xe on comun de  1 880 abitanti del departemento de Alpe Maritime che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Tudanca
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cantàbria, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Cantàbria.
Lestizza
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Joux
Joux el xe on comun de 691 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Rouvroy
Rouvroy el xe on comun de   510 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Charmois-l'Orgueilleux
Charmois-l'Orgueilleux el xe on comun de   587 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Mons-en-Montois
Mons-en-Montois el xe on comun de   452 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
La Rivière-Saint-Sauveur
La Rivière-Saint-Sauveur el xe on comun de  2 538 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Oz
Oz el xe on comun de 235 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Monteagudo del Castillo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Teruel, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Vully-les-Lacs
el xe on comun del distreto de Broye-Vully che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Senlis (Oise)
Senlis el xe on comun de 14 277 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Condove
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Cable News Network
__HIDDENCAT__
Beauville
Beauville el xe on comun de   170 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Rurey
Rurey el xe on comun de   340 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Mimet
Mimet el xe on comun de  4 482 abitanti del departemento de Bouches-du-Rhône che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Brailly-Cornehotte
Brailly-Cornehotte el xe on comun de   241 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Dannelbourg
Dannelbourg el xe on comun de   500 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Pailloles
Pailloles el xe on comun de   339 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Esnes
Esnes el xe on comun de   679 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Pressy-sous-Dondin
Pressy-sous-Dondin el xe on comun de   99 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Thaas
Thaas el xe on comun de   99 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Sankt Margarethen an der Sierning
el xe on comun del distreto de Sankt Pölten-Land che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Marilyn Monroe
__HIDDENCAT__
thumb|left Marilyn Monroe, el nome d'arte de Norma Jeane Baker (Los Angeles, 1° de zugno 1926 – Los Angeles, 5 de agosto 1962), l'è sta un'atora statunitense.
El so mito el supera de gran longa la so, sepur bona, bravura. La xe stà de sicuro n'atora fora dal comune e un sogno proibìo. La so morte, vegnùa massa presto l'è sta sicuramente misteriosa e la ga 'iutà a diventare na vera icona e un ses simbol.
La xe stà anca na cantante anca se no la xera mia masa bona de cantare ma la gavea un'intonasion che te ciapava. La più famosa canson la xe stà quela che la ga cantà al presidente Kennedy par el so compleano, forse resa oncora pi famosa dal malizioso video in bianco e nero che la vedea cantare mexa nuda.
Marilyn la xe nata bruna, la se ga fata bionda scoltando un fotografo ca le ga consilià de farse bionda parchè la saria sta pi afasinante.
Saint-Félix (Lot)
Saint-Félix el xe on comun de   522 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Pionbi
I Pionbi i xe ła parte sototeto de łe vecie prexon de Venesia, che łe se cata inte el conpleso del Palazo Ducałe.
Łe risałe al XI secoło, quando al sorgere de ła republica marinara el Consejo dei Diexe el ghe rancurava i so prixonieri, inisialmente detenui inte na a ła de l'antico casteło, po inte el Trexento łe xe sta spostae inte on novo pleso separà dal casteło dal çełebre Ponte dei Sospiri.
Inte l'ubicasion del Palazo Ducałe łe cełe łe zera ripartie in pozi, ubicà al pian tereno, particołarmente umide e malsane, e camaroti o pionbi, posti subito soto el teto del palazo costituio da łastre de pionbo, da cui el nome.
A ghe xe sta inprexonà personagi famoxi, intrà i cuałi Giordano Bruno, Silvio Pellico, Daniele Manin, Nicolò Tommaseo e Giacomo Casanova; st'ultimo el ga dà ai Pionbi na vasta notorietà poiché łi ga descriti inte łe so "Memorie" e sopatuto 'nten "Storia de quando ca so scapà dai Pionbi", łasandose detaji de ła strutura e de łe modałità detentive e el ne ga cuntà come che el xe riusio a scapare inte el 1756. Ma forse l'aspeto pì intaresante de ła descrision caxanoviana el xe queło rełativo a l'organizasion carceraria del tenpo.
I detenuti i gaveva l'asistensa medica, i podeva farse portar da magnare da l'esterno o ordinarlo al carceriere e i godevano anca de on'asegnasion in schei par łe picołe necesità. Co st'ultima i podeva dare comision al carceriere el cuałe el doveva rendare conto. I podeva anca farse portar mobiłi e łeti, piati e cusì via. Łe pułisie de ła ceła łe zera fate regołarmente cusì come a zera consentia na pasejata quotidiana fora da ła ceła, ma senpre inte el sototeto. Tuto questo avegneva a ła metà del '700 inte i camaroti. Casanova el descrive de fuga anca ła situasion inte i cusiditi pozi, situasion asai pezor par chi ca ghe zera sarà drento. Probabilmente a ghe zera na notevołe discresionałità non soło inte l'irogasion de ła pena ma anca inte łe modałità executive.
Dogenpalast
Chalou-Moulineux
Chalou-Moulineux el xe on comun de   431 abitanti del departemento de Essonne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Gil García
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Chazelles-sur-Lyon
Chazelles-sur-Lyon el xe on comun de  5 357 abitanti del departemento de Łoira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Mas-Grenier
Mas-Grenier el xe on comun de  1 322 abitanti del departemento de Tarn-et-Garonne che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Berry-Bouy
Berry-Bouy el xe on comun de  1 189 abitanti del departemento de Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Bescat
Bescat el xe on comun de 255 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Canto de Nadal
I canti de Nadal i costituise un sotoxeenere de ła pì xenerałe muxega nadałisia.
Racolte
Gran parte de łe tradizionałe carołe de Nadal łe pol èsar trovae inte łe note rancurae Oxford Book of Carols (1928) di Percy Dearmer, Martin Shaw e Ralph Vaughan Williams e i do vołumi de Carols for Choirs (1961 e 1970), el primo de Reginald Jacques e David Willcocks e el segondo del steso Willcocks co John Rutter. In partegołar, i arangiamenti contegnesti in sta ùltema cołesion i xe considerai de facto un standar par eł execusion corałe inte el mondo anglofono.
West Maas en Waal
el xe on comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Gheldria.
Perles-et-Castelet
Perles-et-Castelet el xe on comun de   223 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Remoncourt
Remoncourt el xe on comun de   47 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Prats-de-Mollo-la-Preste
Prats-de-Mollo-la-Preste el xe on comun de 1 163 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Udías
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cantàbria, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Cantàbria.
Cours-les-Bains
Cours-les-Bains el xe on comun de   222 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Mesina
(Missina par siçiłian)el xe un comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
807 v.C.
El 807 v.C. (DCCCVII v.C in numari romani) el xe on an del IX sècoło v.C..
Baselga
Baselga (nome uficial italian Baselga di Piné) el 'é un comun de 4742 aneme inte la provincia de Trento, sora el altopiano de Piné.
Pact
Pact el xe on comun de   841 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Maxerada so ła Piave
Maxerada so ła Piave el xe on comune de pì de 9 000 abitanti inte ła provincia de Trevixo, che se cata a 12 km a NE del capołuogo.
Saint-Pierre-Bellevue
Saint-Pierre-Bellevue el xe on comun de   210 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Maxerada so ła Piave
Punti de interese
A Maxerada ghe xe vari punti de interese:
Senots
Senots el xe on comun de   347 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Rivignano
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Juliénas
Juliénas el xe on comun de 909 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Perales del Alfambra
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Teruel, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Corio
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Guipel
Guipel el xe on comun de  1 696 abitanti del departemento de Ille-et-Vilaine che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Thibie
Thibie el xe on comun de   291 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Rémondans-Vaivre
Rémondans-Vaivre el xe on comun de   234 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Royaucourt-et-Chailvet
Royaucourt-et-Chailvet el xe on comun de   252 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Schwarzenbach an der Pielach
el xe on comun del distreto de Sankt Pölten-Land che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Hermenches
el xe on comun del distreto de Broye-Vully che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Montceaux-lès-Meaux
Montceaux-lès-Meaux el xe on comun de   594 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Delme
Delme el xe on comun de  1 124 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Chauffecourt
Chauffecourt el xe on comun de   42 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Arnac-sur-Dourdou
Arnac-sur-Dourdou el xe on comun de   34 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Gotarrendura
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Beuste
Beuste el xe on comun de 637 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ailano
Ailano el xe un comun italian de 1 380 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 16,06 km². L'abità el xe situà a 260 metri s.l.m. El confina co i comuni de Prata Sannita, Pratella, Raviscanina, Vairano Patenora e Valle Agricola.
Maubec (Tarn-et-Garonne)
Maubec el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Tarn-et-Garonne che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Brassy (Somme)
Brassy el xe on comun de 74 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Beauzelle
Beauzelle el xe on comun de  6 387 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Prats-de-Sournia
Prats-de-Sournia el xe on comun de 78 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
806 v.C.
El 806 v.C. (DCCCVI v.C in numari romani) el xe on an del IX sècoło v.C..
Capeła dei Scrovegni
thumb|Esterno dea capeła dei Scrovegni thumb|L'interno dea capeła co ła controfaciata e parte dei afreschi Ła capeła dei Scrovegni (deta anca deła Arena) xe na cexa che ła se trova inte el sentro storico de Padova e ła ospita el famoxisimo ciclo de afreschi de Gioto che risałe ai primi ani del XIV secoło, considerá uno dei capołavori del'arte ocidentałe. Internamente ła xe lunga 29,26 metri, larga 12,80 e alta al masimo 8,48.
Prissé
Prissé el xe on comun de  1 994 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Capeła dei Scrovegni
Inte el 2012 ła xe stà visità da 356.471 persone.
Storia
thumb|Enrico Scrovegni el ghe ofre a ła Madona un modein dea capeła Intitołà a ła stanga dea Carità, ła capeła xe stà costruia e afrescà tra il 1303 e i primi mesi del 1305 su ordine de Enrico Scrovegni, richisimo banchiere e strosin padovan, come oratorio privato e futuro mauxołeo familiare. Ła gà fata afrescare dal fiorentin Gioto, che el gaveva lavorà pa' i francescani de Assisi e de Rimini, e che el gera a Padova par dipingere al interno dea Baxełega de Sant'Antonio. I leterati de chel tempo Riccobaldo Ferrarese e Francesco da Barberino i gà certificà ła prexensa de Gioto al cantiere e quindi ła capeła xe una dee poche intrà e só opere che ghe vien atribuie co certesa. Anca ła data poe esere considerà atendibie: el teren xe stà comprà da Scrovegni inte el 1300 e el vescovo de Padova Ottobuono di Razzi gaveva dà l'autorixasion a costruire prima de esere trasferio a Aquileia inte el 1302. Inte el 1303 xe stà poxà ła prima fondasion (o almanco ła consacrasion dea tera). Il 1º marso 1304 papa Benedetto XI gà conceso ła indulgensa a chi che gavese visità ła capeła, che xe stà consacrà el 25 marso 1305. Se pensa che i afreschi sia stà exeguii tra el 1304 e el 1306 o, secondo altri studi, inte el periodo 1308-1310.
Repaix
Repaix el xe on comun de   97 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Capeła dei Scrovegni
Storia
Gioto el gà dipinto tuti i muri interni del'oratorio co un progetto iconografico e decorativo unitario, ispirà da un competente teologo agostiniano, che secondo G. Pisani gera Alberto da Padova. Tra e fonti doparae ghe xe stà diversi testi agostiniani, i Vangei apocrifi del pseudo-Matteo e de Nicodemo, ła Legenda Aurea de Jacopo da Varazze e, par picoi dettaji iconografici, e Meditasion suła vita de Gesù del pseudo-Bonaventura, oltre a testi de ła tradision medievae cristiana, tra cui l'antico El Fixiołogo.
Inte el 1305, quando che i lavori gera drio finire, i visini frati Eremitani gà protestà parché in corso d'opera ła capeła gera stà ingrandia rispeto al progeto e ła gera drio trasformarse ne na cexa vera e propria co un campanie. Probabilmente in seguito a ste proteste, ła cexa xe stà ridimensionà nea parte de l'abside, come che confermaria ła datasion al 1320 dei afreschi de ła stesa abside. Xe in ogni caxo sicuro che l'atuałe campanie visin a ła capeła no el xe originałe.
Majano
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Capeła dei Scrovegni
Storia
Ŀa capeła, acquisia dal Comune de Padova inte el 1880, ła gera cołegà in origine co un ingreso laterałe al pałaso Scrovegni (che deso no el esiste più), costruio visin ai resti de ła arena romana, sora ai quai ghe xe deso el spiaso davanti l'entrata de ła capeła. Dal'Otosento ła capeła xe stà diverse volte restaurà co scrupoło, garantendo cusì l'odierno otimo stato de conservasion.
Atribusion
A diferenza dei afreschi del Domo de Assisi, al ciclo dei Scrovegni gà partecipà sicuramente Gioto e se ritien che el contributo de ła botega sia stà bastansa limità. Se nota ła prexensa de più man, sora-de-tuto nee raprexentasion secondarie, ma in generale e sene e vien atribuie al maestro fiorentin. I epixodi inte i cuałi xe più evidenti i contributi dei aiutanti xe quei de ła vita de ła Vergine, l ' Ingreso a Gerusałeme, l ' Ultima Sena, ła Saita al Calvario, i medaioni de ła volta e de łe fase decorative, alcune ałegorie a monocromo e el Giudisio Universałe.
Beyssenac
Beyssenac el xe on comun de   368 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Capeła dei Scrovegni
Atribusion
Suła cronołogia interna del ciclo no ghe xe acordo tra i studioxi: alcuni sostien che ła reaixasion sia ndà secondo el sviłupo de łe storie e chi sostien l'oposto. I restauri recenti gà confermà, suła baxe dei intonaci, che ła stexura gà seguio sostansialmente ła sucesion storica dei avenimenti, a partire da łe sene superiori.
Descrision
thumb|E Nose de Cana e el Compianto sul Cristo morto co e fase ornamentai L'esterno de ła capeła se presenta co i matoni a vista e teto a dó falde.
L'interno xe a navata unica co volta a botte e pareti lisce, sensa nervature, ideai pa ła stexura de afreschi; sul lato del'altare se trova un coretto, afrescà verso il 1315-1325 da un giotesco locałe, el cosideto "Maestro del coro Scrovegni" co Episodi de ła vita de Maria Vergine: Funerai, Tranxito, Asunsions e Incoronasion, oltre a fase co Santi. Ŀa luneta sora el tabernacoło mostra el Redentore, l ' Orasion inte el Getsemani e ła Flagełasion, opere de Gioto. Na Madona col Puteo dentro na nichia xe atribuia a Giusto de' Menabuoi e riferia a ła seconda metà del Trexento.
Sul'altare de ła capeła ghe xe e tre statue rapresentanti ła Madona col Puteo e dó angei, opera de Giovanni Pisano, el scultore più famoso de chea epoca, ciamà da Enrico Scrovegni steso.
El ciclo pitorico
I afreschi xe organixai in quatro fase sudivixe in panei incornixai co dipinte e storie dei personagi prinsipai. Ŀa forma asimetrica de ła capeła, co sie finestre solo su un lato, ga determinà el inserimento de dó riquadri inte i spasi tra e finestre, e suła parete oposta ghe ne xe stà ricavai dó dea stesa mixura.
El ciclo pittorico, incentrà sul tema de ła salvesa, comprende più de quaranta scene dee Storie de Cristo e de quełe che e gà precedue (Storie de Gioachino e Storie de Maria), fin a ła Pentecoste. Suła controfaciata se trova un grande Giudisio Universałe.
Ŀa storia parte da ła sena de ła Gioacchino mandà via dal Tempio visin l'arco trionfałe, e ła prosegue verso l'ingreso co e Storie de Gioachino e Ana; ła riprende suła parete oposta co e Storie die Maria fin a ła luneta sora l'altare dove che se trova l ' Annunciasion. Sul liveło soto ghe xe ła Visitasion, che segna ła fin de łe storie mariane e l'inisio de łe Storie de Gesù, che se xviłupa lungo i dó registri sentrałi. L'ultimo riquadro el prexenta ła discexa del Spirito Santo sui apostołi (Pentecoste). Subito soto ghe xe quatordexe Alegorie a monocromo che simbołegia i Visi (Stultitia, Inconstantia, Ira, Iniusticia, Infidelitas, Invidia, Desperatio), e quatro Virtù cardinai, Prudencia, Fortitudo, Temperantia, Iusticia, e e tre virtù teologałi, Fides, Karitas, Spes), alternae a finti marmi. El nome del visio o de ła virtù xe scrito in alto in latino e el spiega e imagini. Vizsi e virtù se frontegia a copia, simboło del percorso verso ła beatitudine, da fare superando co l'juto de łe virtù i ostacoli dei visi corispondenti.
E sene xe incornixae co fase decorative ornate intervałae da composision che raprexenta episodi dell ' Antigo Testamento, contrapunto ideałe co e sene del Novo Testamento inte i riquadri principałi, o busti di Santi.
Importante xe anca el socoło a riquadri marmorei in baso, usà pa ła prima volta, che gavarà un gran séguito inte i dó secoi sucesivi. In sti riquadri se trova e Virtù e i Visi a monocromo che a sò volta sarà i prototipi de un genere a larghisima difuxion, come inte i caxi dei sportei esterni dei polittici fiaminghi, a łe lunete inte ła Camera de ła Badesa del Correggio.
El sofito xe fato a volta co stełe a oto punte (simboło dei santi ) su un cieło blè oltremare, cołore simboło de ła sapiensa divina. El xe traversà da tre fase trasversai che crea dó grandi riquadri co al sentro dó tondi dove ghe xe rafigurà ła Madona col Puteo e el Cristo benedixente; tuto intorno ghe xe oto Profeti (sete neviìm del'Antico Testamento e Giovani Batista), quatro par riquadro. E tre fase traxversałi e gà decorasion simiłi a quełe de łe incornixadure de łe pareti, co inserti che rafigura Santi e angeli in quea più visina al'altare, e Santi ne staltre dó.
Saint-Aubin (Landes)
Saint-Aubin el xe on comun de   503 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Peñarroya de Tastavins
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Teruel, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Villafufre
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cantàbria, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Cantàbria.
Gana
__HIDDENCAT__
El Gana o Ghana, ufisialmente Republica del Gana xe no Stato de l'Africa oxidental. El Ghana confina con la Costa d'Avorio a ovest, el Burkina Faso a nord, el Togo a est e xe bagnà da l’Oxeano Atlantico a sud.
Zeografia
El Ghana l'è grando 238.540 km².
El paese l’è dominà da coline base e da picole pianure. Al centro ghe l’altopian de Kwahu.
Da l’altopian sende el fiume Oti che, con le acque del Volta Bianco e del Volta Roso, va a formar el lago Volta, el piasè grande lago artifisial del mondo. La costa Atlantica ga de le maree tanto grosse, con punte masime de 12 metri di dislivel.
Pajay
Pajay el xe on comun de  1 146 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Gana
Antighità
Prima de la colonizaxion, el Ghana l’è sta uno dei imperi piasè importanti de l’Africa. La richeza de la tera, dei minerai, e el marcà co i altri popoli de la costa, ia ajudà el popolo Ashanti a svilupar na cultura e tecnołozia avanzada. Grasie ai contati con el mondo arabo e a l’Europa, el Ghana ga sempre avù un livel de vita piasè alto che i altri paesi africani de la zona. El clima xera bon pal la coltivazion del cacao che xe diventà presto uno de i investimenti piasè grosi del paexe. La lavorasion de l’oro e de altri minerali xe stà sempre importante.
Modernità
El xe diventà na colonia britanega inte el 1874 e i coloni inglexi i guardaa al Ghana come la colonia modelo. El piasè importante governator inglexe fu Frederick Gordon Gussiberg che, dal 1919 al 1927, se ocupò del svilupo de la colonia e de darghe na voce ai africani che no podea dir niente su i afari del loro paexe.
Durante la seconda guera mondial, tanti ghaneani xe andà a combatar in Europa par i britaneghi. Quando i xe andà indrio i ga volesto i loro diriti e la tension tra i colonialisti e i ghaneani ga cressesto. Inte el 1947, i sioroti del Ghana ga fondà l’Union de la Costa de l’Oro (United Gold Coast Convention). Inte el isteso ano Kwame Nkrumah, che gavea studià in Inghiltera e se sera acorto del bisogno de un partio popolar, ga fondà el Partio de la Convention del Popolo. Nkrumah volea l’indipendenza e l’auto-governo subito. I inglexi resistea el cambiamento e i xe rivai a arestare i cai pułìteghi piasè famosi. A le prime elezioni libare, Nkrumah l’era vincitor, ma in prison.
Indipendensa
El Ghana xe famoso par essar sta’ la prima nasion africana a averghe l’indipensensa, el 6 marso 1957. Nkrumah el fu liberà par diventar el primo Presidente del Ghana. Nkrumah l’era el cao de governo piasè carismàtego de l’Africa e ga sostegnù tuti i paesi africani che volea l’indipendenza. Parò la so pułìtega no l’era sempre la mejo par el Ghana.
Inte el 1966, i militari ga ciapà el poter. Dopo un altro colpo de stato el 1979 i militari ga proposto na nova Costitution e el ritorno a libare elezioni.
Ancò el Ghana xe na repùblega democràtega e el presidente xe John Agyekum Kufuor.
Demografia
El ga na popolasion de ventido milioni de abitanti.
Religion
La majoria de i ghaneani xe cristiani (54%). Quei che segue le religioni tradizionali xe el 35%. I altri xe musulmani o de altre religioni minori.
Lengoe
L’inglexe xe la lingua oficial. La gente la parla 79 lengoe difarenti. Le piasè importanti xe l’akan, el mole-dagomba, e l’ewe.
Prades (Ariège)
Prades el xe on comun de   33 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Coutras
Coutras el xe on comun de  8 606 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lovatens
el xe on comun del distreto de Broye-Vully che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Chiaverano
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Giardini-Naxos
el xe on comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Jullié
Jullié el xe on comun de   435 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Alberto D'Amico
Biografia
El nase a Venesia inte el otobre del 1943 da na fameja che ła venjea da ła Sisiłia. Inte'l 1964 el intra a far parte del Nuovo canzoniere italiano (Novo cansonier itałian), un grupo de artisti che se ocupava de riserca e recupero de łe tradision muxicałi popołari e anca de ła produsion de nove canson popołari co temàteghe sosiałe. Co 'sto sodałisio el partesipa a ła reałizasion de spetacołi cofà Tera e acqua, Gorizia, una guerra (Gorisia, na guera) e ''La grande paura. Settembre 1920. L'occupazione delle fabbriche'' (La gran paura. Setenbre 1920. L'ocupasion de łe fabriche.).
Co Luisa Ronchini e Gualtiero Bertelli el mete in pìe el Canzoniere Popolare Veneto (Cansonier Popołar Veneto), che el fa riscoprir el patrimonio de łe canson popołari e dei canti de laoro de Venesia e de ła so Laguna, e, co łe so nove produsion, el conta łe lote operaie de fin ani '60 e łe trasformasion sosiałe de'l venesian e de ła sità lagunar. In sti ani, oltre i laori publicai col cołetivo, vien fora anca i so primi laori da sołista. Inte el 1966 el se iscrive al PCI, andove che el se ocupa de l'organizasion de inisiative culturałi.
Saint-Denis-de-l'Hôtel
Saint-Denis-de-l'Hôtel el xe on comun de 3 045 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Saint-Benoît-du-Sault
Saint-Benoît-du-Sault el xe on comun de   602 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Chaumousey
Chaumousey el xe on comun de   908 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Pierre-Chérignat
Saint-Pierre-Chérignat el xe on comun de   168 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Wageningen
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Gheldria.
Serans
Serans el xe on comun de   222 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Statzendorf
el xe on comun del distreto de Sankt Pölten-Land che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria