cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arcevia
Arcevia el xe on comune de 5300 abitanti inte ła provincia de Ancona.
Le Brugeron
Le Brugeron el xe on comun de   245 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Arcevia
Frasion
San Giovanni Battista, Prosano, Avacelli, Castiglioni, Colle Aprico, Magnadorsa, Montale, Piticchio San Ginesio di Arcevia, Santa Apollinare, Ripalta, Nidastore, Loretello, San Pietro in Musio, Palazzo, Caudino, Costa, Santo Stefano
Gensac (Hautes-Pyrénées)
Gensac el xe on comun de   98 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Segonzac
Segonzac el xe on comun de  2 089 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Pierre-le-Vieux (Seine-Maritime)
Saint-Pierre-le-Vieux el xe on comun de   192 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Mandatoriccio
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Samsung Galaxy M20
El Samsung Galaxy M20 l'è on smartphone de gama medio-basa, prodoto da Samsung Electronics prexentà a xenaro del 2019 e lansà a febraro del steso ano.
Chamesol
Chamesol el xe on comun de   378 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Lalanne
Lalanne el xe on comun de   137 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Azelot
Azelot el xe on comun de   422 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Berrwiller
Berrwiller el xe on comun de  1 192 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cugny
Cugny el xe on comun de   606 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Marcolès
Marcolès el xe on comun de 595 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Courtieux
Courtieux el xe on comun de   181 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Barrundia
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Allonne (Deux-Sèvres)
Allonne el xe on comun de   665 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Condé-sur-Marne
Condé-sur-Marne el xe on comun de   805 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Grandfontaine (Svisara)
el xe on comun del distreto de Porrentruy che el fa parte del canton Jura in Svisara
Lannebert
Lannebert el xe on comun de   443 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
L'Hospitalet
L'Hospitalet el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Oschiri
Oschiri (in sardo: Óschiri, in gałurexe: Óscari) el xe un comun italian de 3 293 abitanti. El xe in provincia de Sasari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 215,61 km². L'abità el xe situà a 202 metri s.l.m.
Équevilley
Équevilley el xe on comun de   123 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Lichères-près-Aigremont
Lichères-près-Aigremont el xe on comun de   161 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Illana
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
1785
El 1785 (MDCCLXXXV in numari romani) el xe un an del XVIII secoło.
Pasian de Prato
Pasian de Prato (Pasiàn di Prât in furlan) el xe on comune de 8945 abitanti inte ła provincia de Udine.
Castrolibero
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Łivensa
Ła Łivensa (par furlan Livence) ła xe un fiume inportante de a Venesia longo 112 km che el desboca inte el Mar Adriatico.
Le sortive
La Livenza la nasse de grande bariane valchiusane, el Gorgazzo e la Santissima, co na portada de cerca 15 m³/s pressoché costante e in quantità minor el Molineto, che el desboca ai piè de le montagne del Grupo del Cavalo e del Cansegio inte el comun de Polcenigo inte la Region Friul-Venexia Zulia.
I fluenti
La Livenza la chiapa longo el so parcorso da drita anca le aque de altri fiumi de sortiva a caratar regolar cofà el Meschio e el Montegan e da zanca, a Meduna de Livenza, quele a caratar de progno del fiume Meduna, el so principal tribuario che, co i so fluenti Celina, Colvera e Noncelo i drena tuta la banda montana del so basin.
Pougy
Pougy el xe on comun de   290 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Blanzac
Blanzac el xe on comun de   402 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Preures
Preures el xe on comun de   605 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Gamaches-en-Vexin
Gamaches-en-Vexin el xe on comun de   291 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Pierre-le-Viger
Saint-Pierre-le-Viger el xe on comun de   257 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Decize
Decize el xe on comun de  5 393 abitanti del departemento de Nièvre che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Cazalis (Landes)
Cazalis el xe on comun de   134 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ger (Hautes-Pyrénées)
Ger el xe on comun de   156 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Bolognola
el xe un comun inte la provincia de Maçerada chel fa parte de la rejon Marche
Bernedo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Léngua waray
El waray (winaray) el xe na léngua austronexiana parlada inte le Filipine.
IPhone EDGE
El primo iPhone (conosuo anca come iPhone 2G, iPhone orixenałe, iPhone classic o iPhone 1) la xe sta la prima jenerasion de dispoxidivi mobili de Apple, lansada solo inte el marcà american inte el 29 de zugno 2007 e dopo xlargà ai marcai eoropei
La Baroche
el xe on comun del distreto de Porrentruy che el fa parte del canton Jura in Svisara
Breteau
Breteau el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Le Cendre
Le Cendre el xe on comun de  5 426 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Hägendorf
el xe on comun in tel distreto de Olten, che el fa parte del Canton Sołeta, situà in Svisara
1786
El 1786 (MDCCLXXXIX in numari romani) el xe un an del XVIII secoło.
Cuirieux
Cuirieux el xe on comun de   157 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Cambon
Cambon el xe on comun de  2 121 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Aspères
Aspères el xe on comun de 512 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Lamaguère
Lamaguère el xe on comun de   81 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Charigny
Charigny el xe on comun de   34 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Arradon
Arradon el xe on comun de 5 340 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Restigné
Restigné el xe on comun de  1 226 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Les Gonds
Les Gonds el xe on comun de  1 726 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Vergt
Vergt el xe on comun de  1 672 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pinet
Pinet el xe on comun de  1 745 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Étobon
Étobon el xe on comun de   288 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Castrovillari
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Marmanhac
Marmanhac el xe on comun de   730 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Azerailles
Azerailles el xe on comun de   771 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Caldarola
el xe un comun inte la provincia de Maçerada chel fa parte de la rejon Marche
Amailloux
Amailloux el xe on comun de   827 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Campezo/Kanpezu
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Lengua pangasineze
El pangasineze (pangasinan) el ze na lengua austroneziana parlà inte le Filipine.
Tierzo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Bettendorf
Bettendorf el xe on comun de   450 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
La Puye
La Puye el xe on comun de   606 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
La Brillanne
La Brillanne el xe on comun de  1 149 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Cieza de San Stae
Ła cieza de San Stae (o Sant'Eustachio e Conpanji martiri) ła ze un edifisio łerigiozo de ła sità de Venesia, situà inte'l sestièr de Santa Croze, inte'l canpo omònemo.
Gerde
Gerde el xe on comun de  1 136 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Alvergna-Rodano-Alpe
El Alvergna-Rodano-Alpi (in fransexe Auvergne-Rhône-Alpes) ła xe na rejon de ła Fransa sud-orientałe.
1788
El 1788 (MDCCLXXXVIII in numari romani) el xe un an del XVIII secoło.
Alvergna-Rodano-Alpe
Ła xe composta da 12 departementi. El so capołogo el xe Lion, che ła xe anca la sità pì granda. Łe sità prinsipałi de ła rejon, oltre a Lion, łe xe Grenoble, Saint-Étienne e Clermont-Ferrand.
Cieza de San Stae
Storia
A ze oncora da ciarìr l'orìzene de ła cieza. Segóndo Giuseppe Cappelletti ła sarìa stàda cazamentàda da Obelario, primo vescovo de Ołivoło, verso ła fin de'l VIII sècoło. Łe croniche, invese, łe aferma che ła gera stàda fondàda inte'l 966 da łe famegie Tron, Zusto e Adoaldo. Tutociò, el cronista Andrea Dandolo, che'l ga descrivesto el pezante insendio de'l 1105, no'l ła mensona e ła prima testimoniansa serta ła ze un documento de'l 1127, dove ła ze recordàda cofà parochia filiałe de San Piero. Inte'l 1331 ła ze invese recordàda come cołegiada. Segóndo cuanto che reporta i rezoconti de łe vìzite pastorałe de'l Setesento, San Stae ła zera na parochia popołoza, rica e vitałe e i só paròci i gera anca canonici de ła bazéłega de San Marco. Co łe stride de Napołeon, ła gera deventàda retoria de San Cassian, ma ła ze tornàda parochiałe inte'l 1953. Anpo', ła ze stàda soprimesta da nòvo inte'l 1965. Da l'ano drìo ła ze na retoriałe independente.
Descrisión
Al só interno A ze consarvàe algune òpare dei pì séłebri artisti venesiani barochi de inìsio setesento. Ghe trovemo depinti de Sebastiano Ricci, Giambattista Tiepolo, Giovanni Battista Pittoni e Giovanni Battista Piazzetta. La Ceza ła ze stàda progetàda da Domenico Rossi. Ła costrusión de ła fasàda ghe ze stà fidàda inte'l 1709; ła gà ła forma de un tenpio, co un inponénte frontón triangołàr, sostenjùo da cołone che łe puza so èrti pedestałi. Tìpegamente baroca ze ła ghinberga a tìnpano scavesà so'l portàl de entràda. Cui A ze stà tumułà do dozi: Alvise II Mocenigo inte'l 1709, soto ła granda tavèła a'l sentro de ła ceza, e Marco Foscarini inte el 1763, inte ła capèła de famégia.
Moitron
Moitron el xe on comun de   62 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Cambayrac
Cambayrac el xe on comun de   154 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Fréteval
Fréteval el xe on comun de  1 083 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Devay
Devay el xe on comun de   493 abitanti del departemento de Nièvre che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Paroła
Ła paroła (dal grego παραβολή parabolè, traerso el latin parabŏla, dopo mudà in paràula inte el volgar) ła xe ła espresion orale o scrivesta de na informasion o de on conceto, o sia ła raprexentasion de na idea svolxesta a mexo e inte el presuposto de on rifarimento convensionałe. In morfołoxia ła paroła ła xe definia cofà on ełemento lenguìstego costituio da on morfema lìbaro o da na secuensa de morfemi ligai. In sintasi se se rifarise a ła paroła cofà na entità de ła fraxe asociada a na determenada parte del discorso.
Ełemento de baxe de ła comunicasion verbałe, ła paroła ła ciapa drento de sta cuà el roło de unità mìnema de trasmision de conceti e cusita tałe ła xe stada anca definia "monade lòxega", siben łe sìpia state moveste obiesion a sta version atomìstega, soratuto par efeto dei tanti esperiminti de manipołasion verbałe produxesti inte el partegołar inte l'arte o in dòpari strumentałi spesìfeghi de ła comunicasion.
Blassac
Blassac el xe on comun de   136 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Lichères-sur-Yonne
Lichères-sur-Yonne el xe on comun de   51 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
IPhone 11 Pro
iPhone 11 Pro e iPhone 11 Pro Max i xe do smartphone prodoti da la Apple. I do modeli i xe stai anunçai el 10 de setenbre del 2019, el steso dì chel xe sta prexentà el iPhone 11, al Steve Jobs Theater.
Madame
Madame (Creaso, 16 de xenaro 2002 ła xe na cantautora italiana, poxisionada inte i xènari pop-rap e profesionalmente in atività dal 2017.
Pronville
Pronville el xe on comun de   324 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Małì
El Małì (in fransese République du Mali) el xe on Stato de l'Africa Ocidentałe El confina co l’Algeria a nordest, el Nizer a est, el Burkina Faso e la Costa d’Avorio a sud, la Guinea e el Senegal a sudovest e la Mauritania a ovest.
Cambon-lès-Lavaur
Cambon-lès-Lavaur el xe on comun de   333 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Małì
Zeografia
El xe grande 1 240 142 km².
El teritorio el xe piato.
El Mali se cata a l'interno e xe on paexe sensa sboco sul mar. A sudovest e sentro-sud el xe bagnà dal fiume Nìzer.
Mogues
Mogues el xe on comun de   216 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cramoisy
Cramoisy el xe on comun de   809 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Małì
Zeografia
El Mali el ga el 65% de tereno desertico. Al sud se cata savane longo el fiume Nìzer.
Antighità
L’impero del Songhai ga perso forsa co l’invasion marochina del 1591.
La Francia l’á invaso el Mali inte el 1880 e ne ga fato na colonia.
En tel 1959, xe stá formá la federasion Mali-Senegal, che la durò solo qualche mese.
Indipendenza
L’indipendenza rivò inte el 1960. El primo presidente fu Modibo Keita, che fu deposto co on colpo de stato inte el 1968. Moussa Traoré ga tolto el so posto e ga goerná fin al 1991.
In t'el 1991, durante le proteste de la primavera democràtega africana, el goerno ga perso forsa e ga dovù acetare na nova costitusion. El poder xe pasà a un comitato de transision presiedesto da Amadou Toumani Touré, el leader che ga fato el colpo de stato, En tel 1992, Alpha Oumar Konaré ga vinto le elesion e l’è stá rieleto inte el 1997. El presidente atuale xe el isteso Amadou Toumani Touré, che ga tegnù el poder provixorio inte el 1991.
Zeografia połitega
El Małi el xe divixo in 10 rejon, pì el distreto de ła capitałe. miniatura|centro|Sudivixion del Mali
Capitałe e altre sità
thumbnail|left|sità de Kati a sudovest Ła so capitałe ła xe Bamako.
Altre sità, in ordene alfabetego: Aguelhok, Almoustarat, Andéramboukane, Anefis, Ansongo, Aourou, Araouane, Bafoulabé, Ballé, Banamba, Bandiagara, Bankas, Bénéna, Bla, Bourem, Bouressa, Diafarabé, Dialafara, Diamou, Didiéni, Diéma, Dilly, Dinagourou, Dioila, Dioura, Diré, Djenné, Doro, Douentza, Douna, Dyero, Fana, Faléa, Faraba, Filamana, Gao, Garalo, Gossi, Goundam, Gourma-Rharous, Hombori, I-n-Kak, I-n-Tabezas, I-n-Tallak, Kadioto, Kanioumé, Kaogaba, Kati, Kayes, Ké Maina, Kéniéba, Kidal, Kinyan, Kita, Kofo, Kolondiéba, Kona, Konenzé, Koulikoro, Koundian, Koury, Koussané, Koutiala, Ktéla, Manankoro, Markala, Ménaka, Mopti, Mourdiah, Nangaré, Nampala, Nara, Niafounke, Niono, Nioro du Sahel, Nyamina, Ouatagouna, Ouolossébougou, San, Sandaré, Sébékoro, Séféto, Ségou, Sévaré, Siby, Sikasso, Sokolo, Taoudenni, Telatai, Ténenkou, Tessalit, Ti-n Essako, Timetrine, Tombouctou, Tominian, Toukoto, Yanfolila, Yélimané, Yorosso.
Etnie
El grupo etnico pi groso co sirca el 50% de la xente i xe i mande (bambara, malinke e soninke) Seve co el 17% i peul (fula e fulani), co el 12% i voltaici, e daspò songhai, tuareg, e mori.
Religione
El 90% del paexe xe islamico sunita, anca se de frecuente l’Islam xe misciá a credenze tradisionali. Quei che segue le religioni tradisionali xe al 9%, l’1% xe catolegho.
Łéngue
Se parla fransexe e bamanakan.
Le Cheix
Le Cheix el xe on comun de   663 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Małì
Economia
El paexe xe uno dei pi poveri del mondo.
Congy
Congy el xe on comun de   262 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Małì
Economia
L’agricoltura la se pol far solo rente a i fiumi Nizer e Senegal. La pesca la xe praticá su i fiumi. El paexe ga grosi giacimenti de uranio, fosfati e oro.
Curiositá
El nome Mali vien da l’antico impero di cui faseva parte,. El nome de la cavedal Bamako vol dir "palude del cocodrilo".
Alfarp
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Vałénsia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Vałénsia.
Osidda
Osidda (in sardo: Osìdde) el xe un comun italian de 257 abitanti. El xe in provincia de Noro inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 25,68 km². L'abità el xe situà a 650 metri s.l.m.
Saint-Pierre-lès-Elbeuf
Saint-Pierre-lès-Elbeuf el xe on comun de  8 202 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Elburgo/Burgelu
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Kappel (Svisara)
el xe on comun in tel distreto de Olten, che el fa parte del Canton Sołeta, situà in Svisara
Haute-Ajoie
el xe on comun del distreto de Porrentruy che el fa parte del canton Jura in Svisara
Lamazère
Lamazère el xe on comun de   121 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Cuiry-Housse
Cuiry-Housse el xe on comun de   102 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Muxeo d'arte oriental de Venesia
El Muxeo d'Arte Oriental de Venesia xe logà a l'interno de Ca' Pesaro inte el sestièr de Santa Croxe, visin a Canpo San Stae. Al so interno el ga na cołesión un mucio notevołe de òpare d'arte orientàl, sirca 30 000 tòchi, orìxinalmente costituìa dai ogeti rancurài da Enrico di Borbone, conte de Bardi, durante i so viagi in Estremo Oriente intra el 1887 e el 1889. La cołesión, dopo varie vicisitudini, a ła fin xe deventàda propietà del Stato Itałiàn.
Atualmente i pregevołi ogeti xe custodìi in spasi un mucio ridoti, sto fato ghe ne infirma na fruisión pianixàda, siben se gabia mantegnùo l'innteresante ałestimento storico. La cołesión anovera infra i so tòchi un stravasto numàro de còse giaponexi del periodo Edo (1603-1868), e tantisime spade giaponexi seràe inte i so fódri orixinàłi.
Linganbi foresti
Ca' Pesaro
Frascineto
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Southeast Asia Treaty Organization
La Southeast Asia Treaty Organization (SEATO) ła zera un'organizasion de defeza par el sud-est aziàtego nasesta col tratà de Manila del 1954, e sotoscrivesta da Fransa, Austràlia, Fiłipine, Nova Zełanda, Pakistan, Regno Unio, Stati Unii de l'Amèrica e Thaiłandia, par far fronte a ła presion pułìtega e miłitare dei paezi comunisti de l'Àzia, anca se ła mancada adezion de nasion cofà l'Ìndia e l'Indonèzia ła ghene ghea limità de tanto l'eficasa.
Camerino
el xe un comun inte la provincia de Maçerada chel fa parte de la rejon Marche
Southeast Asia Treaty Organization
I so limiti i zera stai in evidensa soratuto inte el ndar de ła Guera del Vietnam; inte el 1965 ła Fransa ła ze sta ła prima a retrarse indrio, seguia, solché inte el 1972, dal Pakistan. L'organizasion ła zera stada desolvesta inte el 30 de zugno del 1977.
Africa sentrałe
Secondo la sudivision de l'ONU, la include 9 Stati:
Alfarrasí
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Vałénsia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Vałénsia.
La Roche-Posay
La Roche-Posay el xe on comun de  1 561 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Champagney
Champagney el xe on comun de   286 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Plaissan
Plaissan el xe on comun de  1 196 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Reugny (Indre-et-Loire)
Reugny el xe on comun de  1 690 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Roberto Maroni
Roberto Maroni (Varexe, 15 de marso 1955 - 22 de novembre 2022) el xe un połitego itałian de ła Lega Nord. El xe sta Ministro del interno del stato itałian e presidente de ła region Lonbardia.
Étrelles-et-la-Montbleuse
Étrelles-et-la-Montbleuse el xe on comun de   77 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Massiac
Massiac el xe on comun de  1 745 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
La Condamine-Châtelard
La Condamine-Châtelard el xe on comun de 155 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Baccarat
Baccarat el xe on comun de 4 330 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Santa Sofia (FC)
Santa Sofia el xe un comune de 4266 abitanti inte ła provincia de Forlì-Cesena.
Frasion
Berleta, Biserno, Bleda, Burraia, Cabelli, Campigna, Camposonaldo, Chalet Burraia, Collina di Pondo, Corniolo, Isola, Monte Falco,, Rifugio La Capanna, San Martino, Spinello
Fruticultura
Col tèrmano fruticultura se intende in zenerałe ła cultivasion de àlbare da fruto. Inte łe siense agràrie la fruticultura ła ze na rama de l'arboricultura che ła stùdia łe caraterìsteghe relative ai àlbare da fruto.
Caratarìsteghe
Cheło che caraterizea łe cultivasion arbòree, ła ze ła so lonzevità e ła consistensa legnoza, gavesta gràsie a l'èsarghe de ła Lignina.
Ste cultivasion łe ga ezijense asè pì grande de chełe de łe sénpleghe Cultivasion erbàsee, laorasion pì profonde; par ezénpio par cheło che revarda l'arada, cuà ze previsto talvolta el "scaso", o sia na laorasion che ła połe rivar fin a on metro de profondità.
Ghe ze tutavia na sèrie de incorzimenti da tore dipendendo de cuałe pianta se ze drio tratar: ulivaro, vigna, pomaro, armełinaro, etc. Inte ła baze de cheło che se ga davanti, se ga da adatar łe consimasion, łe irigasion, łe bruscadure e tute łe tècneghe cultive.
Prédefin
Prédefin el xe on comun de   190 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Amuré
Amuré el xe on comun de   428 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Blavozy
Blavozy el xe on comun de  1 656 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Aubais
Aubais el xe on comun de 2 762 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Germ
Germ el xe on comun de   36 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Bettlach
Bettlach el xe on comun de   311 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Moiry
Moiry el xe on comun de   148 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Diennes-Aubigny
Diennes-Aubigny el xe on comun de   94 abitanti del departemento de Nièvre che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Ujados
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Elciego
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
IPhone 11
El iPhone 11 l'è on tełefono intełijente e prodoto da la Apple Inc. L'è sta anunçà el 10 de setenbre del 2019 al Steve Jobs Theater dal CEO de Apple Tim Cook, col IPhone 11 Pro e Pro Max.
1789
El 1789 (MDCCLXXXIX in numari romani) el xe un an del XVIII secoło.
Briare
Briare el xe on comun de  5 209 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Marshall Space Flight Center
El George C. Marshall Space Flight Center el ze un sentro de investigasion e reserca par ła propulsion, i computer, łe rete par l'informasion manazeriałe de ła NASA. Ła vien de frecuente denomenada col so scursamento: MSFC.
Ła ze ponesta inte l'Arsenałe Redston a Madison County inte l'Alabama. El sentro el ze sta ciamà cusita in onore de George Marshall, alto miłitare, segretàrio de stato e ideatore del pian Marshall. Cuà el zera sta desviłupà el razo Saturn V, da l'écuipe de Wernher von Braun, che el ze sta anca diretore del sentro dal 1960 al 1970. El Saturn V el ghea portà l'Apollo 11 inte ła Luna inte el lujo del 1969.
Pouy-sur-Vannes
Pouy-sur-Vannes el xe on comun de   156 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Ìzołe Cook
Łe Ìxołe Cuc (in inglexe Cook Islands, in maori Kuki ’Āirani) łe se un stato de ła Oseania, asocià a ła Nova Xelanda. I stati pì visini łi xe Niue a ovest e Kiribati a nordest; a ovest se cata łe Samoa Mèricane, a nordovest Tokelau, a est ła Połinexia Fransexe.
Crapeaumesnil
Crapeaumesnil el xe on comun de   202 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Ìzołe Cook
Zeografia połitega
Łe ga on sistema de goerno democratego parlamentario co na asociasion libara co ła Nova Xelanda. Ła caital ła xe Avarua.
Lugnez
el xe un comun del distreto de Porrentruy che el fa parte del canton Jura in Svisara
Ìzołe Cook
Economia
El turismo el xe l'industria pi inportante.
Cultura
Na forma popolar de arte xe el tivaevae.
Tamanrasset (provinsia)
Tamanrasat (in arabo تمنراست, Tamanrāssat; in bèrbero 80px, Tamenγest) ła ze na provinsa de ła Aljeria sudoriental.
Ła okupa 'na porsion de el Sahara sentro-setentrional.
Zeografia fizega
El klima el ze arido (BWh sevente ła klasifegasion Köppen-Geiger).
Zeografia omana
Ła popołasion ła ze konpoñesta in bona parte da tuareg.
Se arłeva ovini e kaprini; inte łe oazi se koltiva dateri.
Se estrae gas naturałe, uranio, tungsten e staño.
In sta provinsa ła pasa 'na de łe vie de komunicasion pi' inportanti de el Sahara.
Giografia del Ciad
thumb|300px|Mapa del Ciad El Ciad el xe on paexe de l'Africa sentrale. El ga na superice de 1 284 000 km² (quatro olte l’Italia) ma nol ga sbochi sul mar.
Civitanova Marche
el xe on comun inte la provincia de Maçerada chel fa parte de la rejon Marche
Giografia del Ciad
Confini
Confina a nord co la Libia a est co el Sudan, a sud-est co la Republica Centrafricana, a sud-ovest co el Camerun a ovest co la Nizeria e co el Nizer.
Morfołozia
thumb|200px|left|El Ciad dal satelite El Ciad el fa parte de on teritorio chel sende costatentemente verso el deserto del Sahara. A nor se cata la cadena del Tibesti e a est el altopian de Enedi. A sud ghe la cadena de Ubangi. La veta pi alta del paexe la xe el Emi Koussi, 3 415 metri. El paexe el fa parte de la region desertica del Sahara e del Sahel. En tel sud se cata savane co folta vegetasion.
Acque
En tel nord no ghe fiumi peneri. Se cata solo torenti stagionali durante la stagion de la piova. Dal sud i riva el Chari e el Logone, do fiumi che i se buta in tel Lago Ciad. Questo el xe on lago baso, masimo 4 metri de profondità,che el ga perso la metà de le so acque ne i ultimi quarant’ani.
Cazères-sur-l'Adour
Cazères-sur-l'Adour el xe on comun de  1 070 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Cambounet-sur-le-Sor
Cambounet-sur-le-Sor el xe on comun de   932 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Riquier-en-Rivière
Saint-Riquier-en-Rivière el xe on comun de   148 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Brema (stato)
Brema (in todesco Bremen o Freie Hansestadt Bremen – Lìbara Cità Anseàdega de Brema) el xe uno dei sédese Bundesländer (Stati federai) de la Repùblica Federal de Zermania.
Zeografìa
I do comuni che i costituisse el Stato de Brema i xe intra lori no contivi e separai da 30 km de teritorio del Stato de la Bassa Sassonia che el li circonda intieramente. Entranbe le cità le se cata inte el fiume Weser. Bremerhaven, el cùi nome el signìfega Porto de Brema, la xe situada pi a val su la fose del fiume ed el xe la sede de un inportante porto del Mar del Nord.
Storia
Intanto che la Bassa Sassonia la gera soto controlo britànego, dopo dea seconda guera mondial, Brema le gera soto ministrazion mericana a càusa de la so inportanza stratèsica cofà cità portual.
Polìtega
Łe ultime elexion aministrative del 22 majo 2011 łe ga porta al governo del Land ła coałixion SPD e B90/Grüne. Intel parlamento rejonal ghe xe 83 rapresentanti, cusì disribuii SPD 36, B90/Grüne 21, CDU 20, Die Linke 5, BIW 1.
Al Bundesrat el Land el xe rapresentà da 3 parlamentari.
Economia
Al agosto 2012 el taso de disocupaxion el jera del 11,4%.
Dipignano
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Repùblega Ceca
Ła Cechia, ofisialmente Repùblega Ceca, l'é un stato de l'Eoropa sentro-orientałe. Ła confina a sud-est co ła Slovachia, a sud con l'Àustria, a òvest co ła Zermania e a nord co ła Połonia.
Zeografìa połìtega
Ła fa parte de ła NATO e de l'Union Eoropèa.
Ła so capitałe ła ze Praga.
Istoria
Ła Repùblega Ceca e ła Slovachia łe ze nate el 1° de genaro 1993 da ła divizion pasìfega de ła Cecoslovachia.
Ła ze formada storicamente da tri grandi rejoni: Boemia a òvest, Moravia a est e Slezia a nord-est.
Alfauir
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Vałénsia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Vałénsia.
Ipotexi
"N'ipotexi ła xe na fraxe ła cui verità l'è momentaneamente prexunta, el cui significà el xe oltre ogni dubio."
N'ipotexi (dal greco antego ὑπόϑεσις hypothesis, conpósto da hypo, "sóto" e thesis, "poxision", o sia supoxision) ła xe ła premexa sotexa a un ragionamento o a na demostrasion.
El significà de ła paroła a łe origini el era n'idea inteligente o un metódo matematego capase de senplificar i calcołi, ma che no el era nesexariamente reałe. Co sto significà el Cardinal Bellarmine el uxò ła paroła quando che el avvertì Galileo Galilei de no tratar el movimento de ła Terra come reałe.
In l'uxo comun, n'ipotexi ła xe n'idea provvixória el cui vałor dev'èser asertà. L'ipotexi ła reciede quindi un sfórzo da parte dei resercatori par confermarla o negarla. Inte el metódo ipotetego-dedutivo, n'ipotexi ła dovrebe èser falsificabiłe, o sia ła dovrebe èser posibiłe deciararla falsa, sołitamente tramite oservasion e conseguente formulasion de n'altra ipotexi łogega.
Ła paroła "ipotexi" ła xe stà uxà in modo no correto par l'ipotexi de Riemann, che ła dovrebe èser pì propiamente ciamà congetura.
Questa ła pol èser considerà n'ipotexi in quanto ła xe falsificabiłe, sioè el pol èser provà el contrario: basta vedar na soła pecora de diverso cółor.
Spexo łe demostrasioi matemateghe łe venge enunsiae in tre parti: ipotexi, texi e demostrasion, dove l'enunsià da demostrar no el xe l'ipotexi ma ła texi, łe ipotexi łe xe invese łe condisioi inte i cuałi si opera che i venge utiłisae insieme ai axiomi de ła teoria inte ła cuała si opera par recavar ła demostrasion, a exenpio:
Ła texi ła xe ła propoxision de cui si vołe asertar ła verità. El ragionamento che el bixogna exeguire par rivar a tałe verità si siama dimostrasion.
Lamothe-Goas
Lamothe-Goas el xe on comun de   78 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Gasny
Gasny el xe on comun de  3 089 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Connantray-Vaurefroy
Connantray-Vaurefroy el xe on comun de   159 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
La Ravoire
La Ravoire el xe on comun de  8 457 abitanti del departemento de Savoja che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Canpo San Stae
250 px|miniatura|sinistra|San Stae so'l Canal Grando Canpo San Stae o Canpo San Eustachio el ze un canpo de'l sestièr de Santa Croze e el se afasa avalìo so'l Canal Grando.
Descrisión
El canpo el ciapa el nome da ła cieza de San Stae, antigo edificio che'l ga łe só orìzene inte'l XII sècoło, atualmente caratarizà da na decoràda fasada baroca de'l XVII sècoło. A sànca de ła cieza, A se afàsa so'l canpo n'altro edificio, de dimensión picenine: el ze ła Scòła dei Tiraoro e dei Batioro, del XVIII sècoło. Entranbi i edifici i ospita de łe espozision d'arte.
Canpo San Stae el ze na via pitòsto trafegàda sia par ła so visinansa de Ca' Pesaro sede de ła Gałarìa internasionàl d'arte moderna de Venesia, sia par l'inbarcadero dei batełi darénte el canpo steso.
A pochi pasi da'l canpo, so ła sałizada de San Stae, ga inazónta sede na inportante architetura sìesentesca: Pałaso Mocenigo, sede de na gałarìa d'arte comunałe.
Utande
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Seconda guera mondiałe
__HIDDENCAT__
La Seconda Guera Mondiałe, talvolta scursà cofà WW2, ła ze sta na guera globałe che ła ghea durà dal 1939 al 1945. Ła ghea ciapà drento ła stragranda majoransa dei paezi del mondo, conprendeste tute łe grande potense, formando do lianse miłitari oponeste: i Liai e łe Potense de l'Ase.
Inte na guera mondiałe che ła ga coinvolzesto diretamente pì de 100 miłioni de Personałe miłitare da pì de 30 paezi, i prinsipałi partesipanti i ghea metesto tute łe so capasità econòmeghe, industriałi e sientìfeghe ai comandi del sforso bèłego, fuscando ła destinsion intrà resorse siviłi e miłitari. I aèrei i ga avesto un roło inportante inte el conflito, consentindo el bonbardamento stratèzego dei sentri abitai e i ùgnołi do dòpari de łe arme nucleari inte na guera finmente al dì de oncó. La seconda guera mondiałe ła ze stada de gran longa el conflito pì mortałe inte ła stòria de l'umanità e ła ga provocà dai 70 ai 85 miłioni de morti, in majoransa siviłi. Dezene de miłioni de persone łe ze morte par colpa de zenosìdio (includesto l'Olocausto), fame, masacro e małatia.
Inte l'ànbito de ła sconfizesta de łe forse de l'Ase, contro ła Zermània e el Japon che i zera stai ocupai, i zera stai istituii tribunałi par punir i crìmeni de guera perpetrai in sti teritori, el Proceso de Norinberga contro ła Zermània e procesai i ze stai anca i lìder japonezi.
La seconda guera mondiałe ła ze zeneralmente considerada scumisiada el 1 de setenbre del 1939, co che ła Zermània nazista, soto Adolf Hitler, ła ghea invadesto ła Polònia. El Regno Unio e ła Fransa drioman i ghe ghea declarà guera a ła Zermània el 3 de marso. Soto el Pato Molotov-Ribentrop de l'agosto 1939, ła Zermània e l'Union Soviètega i se gaveva spartio ła Połònia e segnà łe so "sfere de influensa" traverso ła Guera d'inverno, Romania e l'Stati bàlteghi. Da ła fin del 1939 al scumìsio del 1941, inte na sèrie de canpagne e tratai, ła Zermània ła ga concuistà o ła ga controłà granda parte de l'Eoropa continentałe e ła ga formà ła Liansa de l'Ase co Itàlia e Japon (insieme a altri paezi de sevente). Dopo el scumìsio de łe canpagne inte el Nord Àfrica e Àfrica orientałe, e ła cascada de ła Fransa a metà del 1940, ła guera ła ga continuà prinsipalmente intrà łe potense de l'Ase eoropeo e l'Inpero britànego, co ła guera inte i Balcani, ła Bataja d'Inghiltera, el Blitz del Regno Unio e ła Bataja de l'Atlàntego. El 22 de zugno del 1941, ła Zermània ła ga guidà łe potense eoropee de l'Ase inte l'un'invazion de l'Union Soviètega, verzendo el Fronte Orientałe, el pì grando teatro de guera terestre de ła stòria e intrapołando łe potense de l'Ase, inte el particułar ła Wehrmacht todesca, inte na guera de logoramento.
El Japon, che el mirava a domenare l'Àzia e el Pasìfego, ła zera in guera co ła Repùblega de ła Cina inte el 1937 (Seconda guera cino-japoneze). Inte el disenbre del 1941, el Japon el ghea atacà i teritori americani e britàneghi co ofensive cuazi simultanee contro el sud-est asiàtego e el Pasìfego sentrałe, includesto un ataco a ła flota statunitense a Pearl Harbor che el ga costrenzesto i Stati Unii a declarar guera al Japon; łe potense de l'Ase eoropeo i ghea declarà guera ai Stati Unii in segno de sołidarietà. El Japon el ga concuistà in presa granda parte del Pasìfego osidentałe, ma ła so vansada ła ze stada fermada inte el 1942 dopo èsar sta dezemà inte ła ver perso ła crìtega bataja de Midway; de sevente, ła Zermània e l'Itàlia łe zera stae sconfizeste in Nord Àfrica e inte ła Stałingrado in Union Soviètega. Łe prinsipałi parałizasion espansionìsteghe inte el 1943, intrà łe cuałe provocae na sèrie de sconfizeste todesche sul fronte orientałe, l'Invazion liae de ła Sicìlia, e cheła de l'Itàlia continentałe e łe ofensive liae inte el Pasìfego, łe ghea costrinzeste a far na retirada stratèzega su tuti i fronti. Inte el 1944, i liai osidentałi i i ghea invadesto ła Fransa ocupada dai todeschi, mentre l'Union Soviètega ła se ritołeva łe so pèrdite teritoriałi, vegnendo senpre pì verso ła Zermània e i so liai. Durante el 1944 e el 1945, el Japon el ghea sorbio inversion inte l'Àzia continentałe, mentre i Liai i ghea parałizà ła marina inperiałe japoneze e caturà łe prinsipałi ìzołe del Pasìfego osidentałe.
La guera in Eoropa se ła se ghea concludesto co ła libarasion de l'teritori ocupai dai todeschi, e l'invasion de ła Zermània da parte dei liai osidentałi e de l'Union Soviètega, culminada inte ła cascada de Berlin a łe trupe sovièteghe, el suisìdio de Hitler e ła rendesta incondisionada todesca l'8 de majo del 1945. Drioman de ła Declarasion de Potsdam dei Liai del 26 de lujo del 1945 e al refudo del Japon de réndarse a łe condision da lori decideste, i Stati Unii i ghea cascà-zó łe prime bonbe atòmeghe su łe sità japonezi de Hiroshima, el 6 de agosto, e Nagasaki, el 9 de agosto. Davanti a un'iminente invazion de l'arsipèłago japoneze, a ła pusibiłità de novi bonbardamenti atòmeghi e a l'entrada soviètega inte ła guera contro del Japon e ła so invazion soviètega de ła Manciùria, el Japon el ga anunsà ła so intension de rénderse el 15 de agosto, ufisałizàndoło co ła firma del documento de rendesta inte el 2 de setenbre del 1945, sotoscrivendo de consevensa ła vitòria totałe in Àzia dei Liai.
La seconda guera mondiałe ła ga canbià el lineamento pułìtego e ła strutura sociałe del mondo. Le Nasion Unie (ONU) łe ze stae istituie par promóvar ła cooparasion internasionałe e par prevegner futuri confliti e łe grande potense vinsidore — Cina, Fransa, Union Soviètega, Regno Unio e Stati Unii — łe ze devegneste menbri permanenti del so Consejo de seguresa. L'Union Soviètega e i Stati Unii łe ze emerzeste cofà superpotense rivałi, metindo-zó łe baze par ła Guera Freda durada cuazi par mezo sècolo. Inte l'onda de ła devastasion eoropea, l'influensa de łe so grande potense ła ze całada, zenerando i fenòmani de decołonizasion de l'Àfrica e de l'Àzia. La major parte dei paezi łe cuałe indùstrie łe zera stae danejae i se ga movesto verso ła recuperasion econòmega, mentre ła integrasion pułìtega, inte el partìcułar drento de ła medèzema eoropa, ła ze emerzesta cofà sforso par prevegner future ostiłità e métar-fin a łe nemicìsie stabiłindo łe rełasion del dopoguera rinforsando un senso de identità comun.
L'espansionismo japoneze in Àzia
miniatura|La costrusion de ła [[Yamato (nave da bataja)|Yamato, ła pì granda corasada de ła stòria e el sìnboło de ła potensa navałe del Japon]]
L'època dopo a ła prima guera mondiałe ła ghea vedesto ła totałe afermasion de l'Inpero japoneze cofà granda potensa: dopo gaver inglobà parte de łe cołònie todesche de l'Osèano Pasìfego e gaver ciapà el controło de vàrie rote comerciałi de lucro inte ła conca, col Tratà navałe de Washington del 6 de febraro 1922 el Japon el ghea otegnesto el derito de desponer de ła tersa pì granda flota da bataja del mondo, na condision che ła garantiva na superiorità miłitare visto che i so pì forti contendenti (i Stati Unii e el Regno Unio) i gaveva da divìdar łe so flote intrà Pasìfego e Atlàntego. El s-ciopo de ła granda depresion inte el 1929 ła ghea spenzesto el paeze a canbiar el so fòcus econòmego, prima consentrà inte i tràfeghi comerciałi co i Stati Unii, e a vardare co pì interese ai marcai aziateghi; escludesto da łe spartision cołóniałi del XIX secoło, el Japon el se ghea considarà privà de l'aceso a łe riche resorse de l'Àzia da łe potense eoropee e el ghea decidesto de conpensar sto fato co na sèrie de agresive manovre de espansionismo teritoriałe.
El sbrisamento del Japon verso na pułìtega de inperiałismo el vegnea favorio da na forte miłitarizasion de ła società nipònega, scumìsiada za inte ła metà de ła dècada del 1920: ła omniprezensa dei miłitari, bona de condisionar ła vita pułìtega nasionałe par via de łe asion de łe potenti forse de połìsia segreta (ła Tokubetsu Kōtō Keisatsu) e miłitare (ła Kempeitai), el zera devegnesto de ezénpio inte el canpo de l'istrusion de łe nove zenerasion, par via de l'invio de numarozi ufisałi de l'ezèrsito restai sensa incarghi, inte łe scołe pùbleghe, cofà insegnanti. L'influensa dei miłitari inte ła società ła ghea portà a recuperar el conceto fiłozòfego medievałe del Zekokujiō, drio el cuało un ufisałe inferiore el połe dezùbidir ai órdeni superiori se el pensa che sìpia moralmente justo cusita; oltre che a dezenerare inte na sèrie de sanguinari ma fałimentari tentativi de colpo de stato da parte de ufisałi ultra-reasionari (cofà l'insidente del 26 de febraro del 1936), sto prinsìpio el ze sta ła zustìfegasion adotada dai zenerałi nipòneghi par portar vanti canpagne de espansionismo teritoriałe in magnera autònoma dai vołeri del goerno nasionałe vero e pròpio.
miniatura|Trupe japonezi łe òcupa Pechin inte l'agosto del [[1937]]
El sboco primàrio de sto espansionismo el ze sta ła Cina, indebołia da na dezenałe guera siviłe che ła vedeva contraponeste łe forse comuniste de Mao Zedong a cuełe del Komantang nasionałista de Chiang Kai-shek. Fazendo in totałe autónomia dal goerno, i zenerali japonezi i ghea inbastio inte el 18 de setenbre del 1931 un finto sabotajo feroviàrio a Mukden, doparàdoło cofà pretesto par tacar l'invazion de ła rejon de ła Manciùria inte el nord de ła Cina andove el zera sta insedià el stato piàvoło del Manciukuò. L'ocupasion de ła Manciùria ła ga portà verso un stato de granda tension diplomàtega e miłitare intrà Japon e Union Soviètega anca eła comunista, dezenarada inte na sèrie de schermizae de confin proseguie finmente al setenbre del 1939; sti avegniminti i ga portà a un arentamento diplomàtego intrà Japon e Zermània nazista in ciave anti-soviètega, formałizà co ła stìpuła del Pato anticomintern inte el 25 de novenbre del 1936. El conflito intrà japonezi e cinezi el zera s-ciopà in-fine inte na guera totałe partindo dal lujo del 1937: łe forse nipòneghe łe ghea fato partir l'invazion de ła Cina sentrałe e meridionałe ocupando inte ła volta de pochi mezi Pechin e Nanchin ma, poco dopo, i se ghea catà drento de un longo conflito de guerìlia, inte el partegołar dopo de ła stipula de na formałe liansa in ciave anti-japoneze intrà i stra-contraponesti comunisti de Mao e i nasionałisti de Chiang; ła vitòria inte ła longa guera contro i cinezi ła zera de consevensa l'ase portante de ła pułìtega èstera nipònega inte el partir de łe ostiłità in Eoropa.
L'espansionismo todesco in Eoropa
El Tratà de Versailles del 1919, definision del fin de ła Granda Guera, el ghea inponesto punision estremamente dure par i sconfizesti todeschi, intrà łe cuałe: cesion de l'Alsàsia-Lorena a ła Fransa e de grande zone orientałi a ła Połònia, concesion d'autonomia a ła sità portuałe de Dànzega, demantełasion de l'aviasion, divieto de gaver mezi blindai inte un ezèrsito de no pì de 100,000 efetivi, consegna de ła flota e pagamento de un rinsanamento de 132 miliardi de marchi in oro. Condision estremamente de punision par na nasion che inte ła fin de łe ostiłità ła gaveva łe trupe oncora atestae in teritòrio franseze, e che łe ghea contribuio a far-sù el pensiero drio el cuało a far pèrdar ła guera a l'Inpero todesco i fuse stai un pochi de "traditori" interni no nasionałisti (ła denomenada Dolchstoßlegende - cortełada drio łe spałe). Sto pensiero, e ła pèsima situasion econòmega de ła Repùblega de Weimar data da łe consevense del croło de ła borsa statunitense del 1929, ze sta inportante par l'afermarse del Partio Nasionalsociałista Todesco dei Lavoratori de Adolf Hitler: dopo ła vitòria inte łe ełesion federałi todesche del 1933, un parlamento controłà dai nazisti concedesti al lìder nazista poderi ditatoriałi e l'ano dopo, co ła morte del vècio Reichspräsident Paul von Hindenburg, Hitler el ghea ciapà l'incargo de Führer. miniatura|Trupe todesche łe entra a Viena durante de l'[[Anschluss ]]
Co Hitler al podere łe ghea scumìsià da suito vàrie viołasion de ła paze del 1919: dopo del retiro de ła Zermània da ła Società de łe Nasion inte el 1935, ła zera sta reintroduzesta ła coscrision obligatòria e na nova forsa aèrea ła ghe zera stada mesa ai comandi de Hermann Göreng, ła Luftwaffe; Dopo, inte el marzo del 1936, łe forse todesche łe ghea remiłitariza ła Renània. Ghea tacà formarse na union intrà ła Zermània nazista e el Regno d'Itàlia, restà izolà dai ex liai anglo-fransezi dopo de ła so decizion de invàdar e anétarse l'Etiòpia, desfrutando anca ła comunansa ideołòzega intrà el rezime hitlerian e cueło fasista de Benito Mussolini, al podere in Itàlia fin dal 1922. Sto bon raporto el ze sta rinforsà da l'intervento comun italo-todesco in favor de łe forse nasionałiste de Francisco Franco inte el ndar de ła guera siviłe spagnoła, par dopo concretizarse inte na liansa miłitare intrà łe do nasion (el denomenà "Ase Roma-Berlin"). miniatura|sinistra|Hitler e Mussolini in parada a Mònaco dopo dei acordi del 1938