cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teramoto
In zeofìzega, i teramoti (dal latin: terrae motus, che vołe dire "movimento de ła tera"), denomenai anca sismi o scose tełùreghe (dal latin Tellus, dea romana de ła Tera), łe ze vibrasion o sestamenti de ła crosta terestre, provocai dal spostamento repentin de na masa rocioza inte el sotosoło.
El Brull
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Teramoto
Cuazi tuti i teramoti che i se produze inte ła superfise terestre i ze consentrai in arente dei confini intrà do plache tetòneghe andove che el contato el ze costituio da faje: ste cuà łe ze de fato łe àree tetonegamente ative, o sia andove łe plache łe se move pì o manco "rusando" o "colpindo" una so l'altra, zenerando cusita i teramoti d'interplaca. Pì raramente i teramoti i se produze distante da łe zone de confin intrà plache, par rinsestamenti tetòneghi. Teramoti locałizadi e de menor intensità i ze rezistràbiłi in àree volcàneghe par efeto del movimento de mase magmàteghe in profondità.
Riferìndose al modeło de ła tetònega de łe plache el movimento de łe plache el ze lento, guałivo e inpersepìbiłe (se no co strumenti aposta), e el modeła e el storsa łe roce sia in superfise sia inte el sotosoło. Tutavia in racuanti momenti e in racuante àree, par colpa de łe forse interne (presion, tension e atriti) intrà łe mase rocioze, sti modełamenti i se ferma e ła superfise inplegada ła cùmuła tension e enerzia par dezene o sentenari de ani finmente a che, al rivamento del cargo de rotura, l'enerzia cumułada ła ze sufisente a sorpasar łe forse rezistenti cauzando el repentin spostamento de ła masa rocioza inplegada. Sto movimento repentin, che in pochi secondi el lìbara enerzia cumułada par dezene o sentenara de ani, el zènera cusita łe onde sìsmeghe e el teramoto asocià. L'enerzia lìbarada da un teramoto ła se orìzena inte un ponto dizesto episentro, da cuà łe ga partensa łe vibrasion ciamae onde sìsmeghe
Descrision
Ogni dì inte ła Tera i se produze miłiari de teramoti: sperimentalmente se oserva che ła stragranda majoransa de teramoti inte el mondo i avegne drio de ła denomenada sintura de fogo pasìfega intaresando ła crosta oseànega cofà zona de detonasion o fraturasion. Solché na dezena i ze persepiti da ła popołasion e ła major parte de sti ùltemi i ze càuza de poco o nisun dan. La durada mèdia de na scosa ła ze tanto par baso dei 30 secondi; par i teramoti pì forti połe parò rivar finmente a cualche minuto.
Monastièr de San Salvador de Oña
__HIDDENCAT__
Teramoto
Descrision
thumb|250px|right|Mapa de łe zone sìsmeghe terestri La fonte del teramoto ła ze zeneralmente destribuia inte na zona interna de ła crosta terestre — in teramoti pì devastanti i połe esténdarse anca miłe chiłòmetri — e ze de norma pusìbiłe identìfegare un ponto justo dal cuało łe onde sìsmeghe łe ga avesto orìzene; sto cuà el se ciama "iposentro" e da cuà el se zènara el movimento de ła fratura (faja) che ła połe èsar pre-ezistente o zenerarse de colpo. La projesion vertegałe de l'iposentro su ła superfise terestre el vien invese dizesta "episentro", e el ze el ponto andove de sòłito se ga i pì grandi dani. Le onde elàsteghe che łe se propaga łe ze de vària nadura e in racuanti cazi i połe rezultar inte un movimento predomenantemente orizontałe o vertegałe del teren (scosa ondułatòria o susultòria).
Monastièr de San Salvador de Oña
thumb|200px|Fasada prinsipał del Monastièr de Oña. thumb|200px|Vista da fora El Monastièr de San Salvador de Oña el xe on monastier che ghe xe inte el viłajo castijan de Oña.
Teramoto
Descrision
Racuanti teramoti i se manifesta o i ze precedesti da sami sìsmeghi (foreshocks) pì o manco longhi e intensi, altri invese i se manifesta suito e repentinamente co una o pì scose prinsipałi (mainshocks). I teramoti de major magnitudo i ze de sòłito conpagnai da avegnimenti secondari (no nesesariamente manco desfativi) che i sèvita ła scosa prinsipałe e i se definise rèpleghe (aftershocks, de frecuente definie in maniera inpròpia scose de insestamento). Co che pì avegnimenti i se produze simultaneamente o cuazi, połe tratarse de teramoti induzesti (el sisma el induze ła fraturasion de on altra ròcia che ła zera za pròsima al ponto crìtego de rotura).
Jaynagar Majilpur
Jaynagar Majilpur la xe na cità de l'India de 25 922 abitanti, cavologo del distreto de South 24 Parganas, inte el stato federà del Bengala Ocidental dal qual la xe cavedal.
Monastièr de San Salvador de Oña
Istòria
El monastièr de San Salvador el xe stà fat so inte el 1011 dal conte Sancio Garsia de Castija.
Teramoto
Descrision
Un teramoto, par de pì, el połe vegner conpagnà da forti rumori gavesti dal pasajo de łe onde sìsmeghe a l'atmosfera e sti rumori i ze pì intensi in arensa de l'episentro.
Bulciago
el xe un comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Bałotina
La bałotina ła ze na inbarcasión tìpega de ła łaguna de Venesia.
A se tràta de na variànsa de ła gondoła, de cui ła reprende ła strutura ma co proporsión diverse. Respeto a ła gondoła tradisional, el scafo el ze un fià più streto e pì łongo de forma pì tonda.
Ła propulsión ła ze a remi, a cuatro e sìe remadori co pozision de voga a ła veneta.
El Masnou
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Bałotina
Ła bałotina, che ancùo ła gà pochi ezenplàri, ła vien deso uzà nòma che inbarcasion de raprezentansa, in ocazion de sełebrasion, manifestasion o sarimònie.
Bragagna
Ła bragagna xe na inbarcasión tìpega de ła łaguna de Venesia.
Ła tecnica de pesca gera del tipo a scarroccio (stràsino łateràn): spènta dal vento, ła bragagna strapega ł'omonima réde, fisàda al scafo a pròva e pòpe tramite do pèrteghe e col lai verto revolto verso łe mure[1]. Łe vełe gera orientàe perpendicolarmente al vento par otegnìr ła mùansa łateràna necesaria parché i pessi vegnisse ciapài.
Popoli
el xe un comun inte la provincia de Pescara chel fa parte de la rejon Abruso
Luyego
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Nova Guinea
Ła Nova Guinea ła xe ła seconda ìzoła par estension al mondo (785 000 km²), seconda soło ała Groenlandia e ła se cata inte ł'Oçeano Pacifego, ła fa parte de ł'Oceania visina, visin a ł'Axia sud-oriental.
Sità
thumb|none|In verde ła [[Nova Guinea Osidental aministrata da ł'Indonexia (rejon de Papua e Papua Osidental), in zało ło Stato indipendente de Papua Nova Guinea]]
Mari
Ła Nova Guinea ła xe bagnada dai sti mar:
Fiumi
Fiumi de ła Nova Guinea:
Łaghi
Łaghi de ła Nova Guinea:
Montagne
Montagne de ła Nova Guinea:
130 v.C.
El 130 v.C. (CXXX v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
San Prisco
'San Prisco el xe un comun itałian de 11 903 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 7,79 km². L'abità el xe situà a 48 metri s.l.m. El confina co i comuni de Capua, Casagiove, Casapulla, Caserta, Curti e Santa Maria Capua Vetere.
San Potito Sannitico
'San Potito Sannitico el xe un comun itałian de 2 000 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 23,13 km². L'abità el xe situà a 235 metri s.l.m. El confina co i comuni de Alife, Castello del Matese, Cusano Mutri, Gioia Sannitica e Piedimonte Matese.
Calco (Itàlia)
el xe un comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Ajalvir
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
11 de disenbre
L' 11 de diçenbre el ze el 345° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 346° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 20 dì.
Durango (stato)
Durango el ze un Stato del Mèsego situà inte ła parte sentro-setentrionałe del paeze. El confina verso nord-òvest col Stato del Chihuahua, verso nord-est col Stato del Coahuila, verso sud-est col Stato Zacatecas, verso sud col Stato Nayarit e verso est col Stato de Sinaloa.
11 de disenbre
Santi catòłeghi
San Damaso, Santa Maria Maravillas de Jesus e San Savino de Piacenza
Durango (stato)
La capitałe ła ze Victoria de Durango (ciamada normalmente Durango) e el so nome el ze orizenà da cueło del primo presidente mesegan, Guadalupe Victoria che el zera orizinàrio de sto Stato.
Na granda àrea de ła parte osidentałe del Stato el ze ocupada da ła Sierra Madre Osidentałe.
Loreto Aprutino
el xe on comun inte la provincia de Pescara chel fa parte de la rejon Abruso
Hargelsberg
el xe on comun del distreto de Linz-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
El Papiol
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Noza (fruta)
La noza ła ze ła fruta de łe àlbare del zènare Juglans, frecuentemente rifario al Juglans regia.
Caratarìsteghe
Ła parte zeneralmente ritegnesta comestìbiłe ła ze ła samesa contegnesta inte ła drupa, coerta da on endocarpo legnozo.
Tipi
Le do spece de noza da fruta pì comuni łe ze ła Juglans regia e la Juglans nigra. La prima ła ga prinsìpio da ła persia, ła segonda invese ła riva dal Nord de ła Mèrica.
Racuante cultivar de noza łe ze stae comersałizae, cuazi tute łe ze ibridasion de ła Juglans regia.
Altre spece łe ciapa drento ła J. californica (variante californiana de ła J. nigra), ła J. cinerea e ła J. major (difondesta prinsipalmente in Arizona).
Produsion
Inte el 2014, la produsion mondiale de noze ła ze stada de 3,354 milioni de tonełae, co ła Cina primo produtor (46%). Altri majori produtori i ze, inte el órdene: Stati Unii de ła Amèrica (15%), Iran (12%), Turchia (5%), Mèsego (3,8%) e Ucràina (3%).
La mèdia mondiałe de rendimento de łe culture da noza inte el 2014 ła ze stada de sirca 3,17 tonełae par ètaro. El mejo rendimento el se ga inte i stati de ła Eoropa orientałe, co Slovenia e Romania che łe produze so łe 19 tonełae par ètaro.
I Stati Unii i ze el mejo stato esportator de noze, seguio da ła Turchia. El 99% de łe noze che łe riva dai Stati Unii el njien produzesto inte ła Central Valley californiana.
Ełesion rejonałi in Vèneto del 2010
'L Ełesion del Vèneto inte el 2010 ła se ga tegnesta el 28 e 29 de majo del 2010. El ga vinto Luca Zaia sostegnù da ła Lega Nord e del sentro-drita.
Come che se ga votà
L'ełesion del presidente vien fora diretamente dai voti ciapài (na volta se votava soło che il consejo e po el presidente jera ełeto da questo). A leje eletoràłe de baxe pa el consejo ła xe ła Tatarellum, che sarìa: a ła coalissiòn che ga ciapà pì voti de tuti la se dà pì de metà de łe careghe (37 so 60 in Vèneto), ai altri va on nùmaro de łe careghe restae che el xe proporsionałe ai voti capài.
Alessandro Manzoni
__HIDDENCAT__
thumb|250px|Ritrato de Alessandro Manzoni, [[Francesco Hayez (1841), Pinacoteca de Brera, Miłan.]]
El xe considerà uno dei pì grandi romanxieri e poeti itałiani de senpre, prinçipalmente par el romanxo I promessi sposi, ła so opara pì conosesta e oncor uncò on caosaldo de ła leteratura itałiana.
12 de disenbre
El 12 de diçenbre el ze el 346° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 347° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 19 dì.
Santi catòłeghi
Sant'Alessandro, Sant'Epimaco e San Valerico
San Tammaro
San Tammaro el xe un comun itałian de 5 064 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 36,97 km². L'abità el xe situà a 22 metri s.l.m. El confina co i comuni de Capua, Casal di Principe, Casaluce, Frignano, Santa Maria Capua Vetere, Santa Maria la Fossa e Villa di Briano.
Reyero
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Alameda del Valle
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
Salle
el xe un comun inte la provincia de Pescara chel fa parte de la rejon Abruso
129 v.C.
El 129 v.C. (CXXIX v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Caìcio
El caìcio xe na inbarcasión picenina a do remi, co capiensa de quatro o sinque parsone, che se uxa 'nteła łaguna de Venesia.
De dimensión un mucio contegnùe e da ła forma a sguso de nóxa, a cołonba carosàda e non piata, vegnìva utiłixàda par atività de cassa e pesca łagunar ne łe xone de maxór fondità. A diferensa de squaxi tute łe altre inbarcasión in uxo 'nteła łaguna veneta, ła poxisión de vòga, a do remi, xe sentàda, coła schina revòlta verso ła pròva.
Su alcuni modełi, xe prevista anca ła posibiłità de utiłixàr na propulsión auxiłiaria a veła, co na randa e un fiòco e na darìva mobiłe.
Xe asàe probabiłe ch'el nome deriva dal ''caicco' (caìcio) turco anca se sta qua gera na inbarcasión de dimensión decixamente maxóri.
El Pla del Penedès
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Calolziocorte
el xe un comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
128 v.C.
El 128 v.C. (CXXVIII v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Bragosso
El bragòsso, xe na inbarcasion da pesca e/o da cargo tìpega del medio e alto Adriatico che exersitava el cabotagio fin inte el Ionio. Ła gera indotàda de do àlbori guarnìi de veła al terso.
Wiesbaden
Wiesbaden ła xe ła cavedal de ł'Asia (Germania) e, dopo Francoforte sol Meno, ła seconda sità del Land par numaro de abitanti. Wiesbaden ła xe famoxa par esare una de łe pì antiche sità termałi d'Eoropa, co 26 sorgenti termali calde e una freda.
Equasion de Laplace
L'equasion de Laplace la xe na equasion diferensial a derivade parziałi scoerta da Pierre Simon Laplace. Solusion de sta equasion le ga inportanti ricadue in raquanti canpi dea siensa.
El problema xe catar fora na funsion tae che:
Pol èsar scrito anca cofà:
o
Vicoli
el xe un comun inte la provincia de Pescara chel fa parte de la rejon Abruso
Equasion de Laplace
ndo el xe l'operador diverjensa e  el xe l'operador gradiente.
Se l'equasion noa xe omogenea, o sipia el secondo menbro de l'equasion el presenta la funsion no identicamente nula f
lora l'equasion la vien chiamada equasion de Poisson.
Catar (Stato)
El Catar o Qatar el xe un Stato de l'Axia sudosidentałe. El confina a sud co l'Arabia Saudìa e par el resto el xe sircondà del Golfo Pèrsego; el ga de i confini maritemi co el Bahrein a nordovest e co i Emirai Àrabi Unii a sudest.
Sant'Angelo d'Alife
Sant'Angelo d'Alife el xe un comun italian de 2 276 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 33,52 km². L'abità el xe situà a 385 metri s.l.m. El confina co i comuni de Castelpagano, Cercemaggiore, Circello e Morcone.
Pedro Ponce de Leon
__HIDDENCAT__
Turcia
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
13 de disenbre
El 13 de diçenbre el ze el 347° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 348° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 18 dì.
Pedro Ponce de Leon
thumb|right|250px|Pedro Ponce de León thumb|150px|right|Pedro Ponce de León insegna a on puteo (stadua a [[Madrid).]] Pedro Ponce de León (Pièro Ponce de León par vèneto)(Sahagún, 1509 - Oña, 28 de agosto del 1584) el xe stà on monago benedetin łeonéxe, el xe conosù cofà on gran insegnante dei sordi inte a scóa che lu gavea fat so a Oña.
Ponce de León gavea fat so na scóa par sordi inte el Monastier de San Salvador a Oña. En sta scóa insegnea ai sordi, soratuto a scrivar e a parlar anca col uxo de na łéngua dei segni inventà da lu.
Android Lollipop
Android 6.0 Lollipop" (o anca soło Android 6) la xe la sesta version del sistema operativo par tełefono intełijente Android.
Carenno
el xe un comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Alcobendas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
El Pont de Vilomara i Rocafort
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
El Prat de Llobregat
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Repùblega Romana (1849)
Ła Repùblega Romana del 1849 (conosesta anca co ła denominasion de Seconda Repùblega Romana, par no confóndarla co ła Repùblega Romana de època napołeònega) łazxe sta on Stato sorzesto dopo de na revolta libarałe che inte i teritori del Stato pontefiso ła ga estrometesto Papa Pio IX dai so poderi. Ła xe sta governada da on triumvirà conponesto da Carlo Armellini, Giuseppe Mazzini e Aurelio Saffi.
Oencia
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
127 v.C.
El 127 v.C. (CXXVII v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Guanajuato
El Guanajuato el ze un stato del Mèsego situà inte ła parte sentrałe del paeze. El confina verso nord co i stati de Zacatecas e San Luis Potosí, verso òvest col stato de Jalisco, verso est col stato de Querétaro e verso sud col stato de Michoacán.
La so capitałe ła ze ła sità de Guanajuato.
Android KitKat
Android 4.0 KitKat" (o anca soło Android 4) la xe la sesta version del sistema operativo par tełefono intełijente Android.
Guanajuato
Zeografegamente el se divide in tre rejon separae da ła Sierra de Guanajuato. La rejon verso nord de ła Sirera ła ze dizesta Llanos del Norte e ła ze na àrea àrida, pianejante e rocioza. L'àrea de ła Sierra ła ze montagnoza co altipiani desfrutai par l'arlevamento e ła rejon dizesta del Bajío, che ła ze formada da ła pianura ponesta verso sud de ła Sierra de Guanajuà caraterizada da l'agricultura estensiva e da precipitasion racuanto erlevae.
Guanajuà el ze sta uno dei primi teritori cołonizai dai spagnołi, inte el 1520, atraesti da łe riche miniere de arzento che oncora oncó łe ze intrà łe pì produtive inte el liveło mondiałe. Inte el Stato se połe catarghe anca jasimenti de stagno, oro, rame, pionbo, mercùrio, e òpałe.
Guerrero
Guerrero el ze un Stato del Mèsego situà inte ła parte sud-osidentałe del paeze. El confina verso òvest col Stato del Michoacán, verso sud-òvest co l'osèano Pasìfego, verso est col Stato del Oaxaca, verso nord co i Stati de Morelos e Puebla.
La so capitałe ła Chilpancingo ('Ciudad Bravo'), altre sità conoseste łe ze Acapulco e l'antiga sità minerària de Taxco.
L'economia del Stato ła ze fondamentalmente bazada sul turismo. El Stato del Guerrero el se contradistìngue par na forte crimenałità.
Céxa de San Lazaro dei Mendicanti
__HIDDENCAT__
Ła cieza de San Łazaro dei Mendicanti ła ze un edifisio łerigiozo de Venesia, situà inte'l sestier de Casteło, fasà so el rio omònemo.
Storia
Za da'l 1224 gera prezente un ospeal dedicà ai łeprozi inte'l sestièr de Dorsoduro, dedicà a'l só santo proetor, San Lazaro mendicante, 'rente ła paròchia de San Trovazo.
Inte'l 1262 l'ospeal el ze stà trazlocà so n'ìzoła de ła Laguna de Venesia, ciamà par cuesto lazareto, o Ìzoła de San Lazaro.
Inte'l 1500 grasie a łe bonifeghe reałizàe par costruìr ła Bazéłega de San Zanipoło, da'l XIX sècoło, A ze stà recavà un spasio par ospitar un despìsio, intitoła a San Lazaro.
In poco tenpo el ze deventà anca un sentro de agregasion par la mùzega, de gran rimarco a Venesia.
Par sta Cieza inte'l 1793 el conponidor Simon Mayr el ga scrito Sisara, un oratòrio in do parte.
Deso ła ze deventà ła capèła de łaScoła Granda de San Marco, Ospeal Sivìl San Zanipoło de Venesia.
Descrisión
Scominsià inte'l 1601 so desenjo de Vincenzo Scamozzi, che'l ga desenjà ła Cieza a l'interno de łe ałe de ła fàbrica, come ch'A ga fato Andrea Palladio par ła Cieza de łe Zitełe.
Basshunter
Basshunter, Jonas Erik Altberg (Halmstad, 22 de diçenbre 1984) xe un cantante, produtor e DJ svedexe.
Casargo
el xe un comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Alcorcón
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
Céxa de San Lazaro dei Mendicanti
Descrisión
Ła ze stada finìa inte'l 1631, ma ła fasada ła resałe a'l 1673 e ła ze òpara de Giuseppe Sardi. Costruìa inte n'ùnjoło ordene, co cołone conpozite che łe se łeva so alti pedestałi, sora el fronton triangołàr A se pol véder tre statue.
Ła rezulta partegołar par el gran vestiboło infrà l'intrada e l'interno de ła cieza, che'l parmete de izołarla dai rumori esterni durando i conserti.
Cui A ze ospità el monumento funebre a'l condotier Alvise Mocenigo, morìsto par deféndar Candia dai Turchi inte'l 1654. In stiłe baroco ła zera stà eseguìa da Giuseppe Sardi, e el ło raprezenta co łe vèste de amiràgio.
Ła pianta de ła Cieza ła ze a na ùnjoła navada, co in fondo un gran presbiterio cuadrà. So ła parede a dreta, de Paolo Veronese XVI sècoło, Cristo in croce, ła Vergine e San Giovanni, e so el segondo altàr Sant'Orsola e le undici vergini de Jacopo Tintoretto, XVI sècoło.
Sant'Arpino
Sant'Arpino el xe un comun itałian de 14 076 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 3,2 km². L'abità el xe situà a 43 metri s.l.m. El confina co i comuni de Capua, Casal di Principe, Grazzanise e San Tammaro.
Peata
Ła capasità de cargo ła ze notevołe e ła varia da 100 ai oltra 800 cuintałi de portàda.
Ła só propulsión, tìpegamente a do vogadóri, ła rechiede remi de partegołar vigorìa e dimension notevołi, nonché na considerevołe forsa fìzega.
14 de disenbre
El 14 de diçenbre el ze el 348° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 349° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 17 dì.
Santi catòłeghi
Sant'Agnello de Napoli, San Giovanni de ła Croce, San Matroniano, San Nicasio, San Nimatullah Youssef Kassab Al-Hardini, San Pompeo, San Spiridione, San Venanzio
126 v.C.
El 126 v.C. (CXXVI v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Casatenovo
el xe un comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Vitus Bering
__HIDDENCAT__
thumbnail|left|Vitus Bering Vitus Jonassen Bering (anca, manco coretamente, Behring; Horsens, agosto 1681–19 diçenbre 1741) l'è stà un navigador danexe al servisio de l'armada rusa, conosuo preso i marinai rusi come Ivan Ivanovich. L'è nato inte ła sità de Horsens in Danimarca e morto inte l'ìzoła de Bering, al łargo de ła penìzoła de Kamchatka.
I inisi
Dopo un viajo inte łe Indie, in tel 1703 el se aruoła inte ła marina rusa come sototenente, prestando servisio inte ła flota baltica durante ła grande goera del Nord e, tra el 1710 e el 1712, inte ła flota del mar de Azov a Taganrog durante ła goera ruso-turca. Spoxà co na dona rusa, in tel 1715 el fa na breve vixita a ła so sità natałe che no'l rivedrà mai più. Na serie de esplorasion łongo ła costa setentrionałe de l'Axia łe porta al so primo viajo in Kamchatka.
Prima spedision
In tel 1725, soto i auspici del governo ruso e de Piero el Grando, el va via tera a Okhotsk, l'atraversa el mar d'Okhotsk verso ła Kamchatka e el costruise ła nave Sviatoi Gavriil (in ruso San Gabriełe). A bordo de sta nave, in tel 1728, Bering el se dirixe verso nord, fin a catar el pasajo che separa ła Amèrica da l'Axia. Inte l'ano sucesivo el fa n'antro tentativo, fałio, par çercar tera a est. In sta ocaxion el cata de novo una de łe ìzołe Diomede (ìzoła Ratmanov), xa prima oservà da Dezhnev. Inte l'istà del 1730, Bering el torna a San Pieroburgo. Durante l'interminàbiłe viajo atraverso ła Siberia łongo tuto el continente axiatico el se mała seriamente e ghe more sinque fioi.
Els Hostalets de Pierola
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Vitus Bering
Seconda spedision
A Bering ghe vien in seguito comisionà n'antra spedision, che el łe riporta a Okhotsk in tel 1735. Co l'juto de do artixani łocałi, Makar Rogachev e Andrey Kozmin, el costruise do navi: ła Sviatoi Piotr (San Piero) e ła Sviatoi Pavel (San Paoło), co łe cuałi el salpa par fondar in tel 1740 l'insediamento de Petropavlovsk in Kamchatka. Da lì, el guida na spedision verso ła Mèrica del Nord in tel 1741. El verificarse de na tenpesta el separa parò łe do navi: Bering l'avista ła costa merdionałe de l'Ałaska e el xbarca su łe ìzołe Kayak o poco distante, mentre l'altra nave, capitanà da Aleksei Chirikov, ła riva fin a łe spiaie de ła Amèrica nordoçidentałe (l'arçipełago Aleksander de l'atual Ałaska). I viaji de Bering e Chirikov, considerè el più groso inpegno ruso par quanto riguarda l'esplorasion del nord del Paçifico, i'è conosui al dì d'ancó come ła Granda Esplorasion del Nord.
Bering l'è obligà a tornar a cauxa de łe averse condisioni. Durante el viajo de ritorno el se inbate in parte de łe ìzołe ałeutine. Uno dei so marinai el more e el vien sepełio su una de ste ìzołe, a łe cuałi vien dà el so nome (de ìzołe Shumagin). Bering el diventa masa małà par comandar ła so nave e l'è costreto a rifujarse su n'ìzoła dixabità parte del grupo de łe ìzołe Kommander (Komandorskiye Ostrova), a sudovest del mar de Bering. El 19 diçenbre 1741 Vitus Bering el more qua, forse de scorbuto, insieme co 28 marinai del so equipajo.
Riconosimento
El vałor de Bering no l'è stà riconosuo par tanti ani, fin a quando James Cook no el ga dimostrà ła so acuratesa de oservador. Al dì d'ancó, el streto de Bering, el mar de Bering e l'ìzoła de Bering i porta el so nome.
In tel 1946 dei caciatori de peliçe i cata i resti del so acanpamento, se dixe, inte ła baia de l'ìzoła de Avatca, in seguito ciamà ìzoła de Bering. L'è soło in tel 1991 che na spedision ruso-danexe ła serca e cata i resti de Bering, trasportandołi in Rusia par esar studiè. I exami ai denti no i ga parò individuà nisuna tracia de scorbuto. In tel 1992 i corpi de Bering e dei altri sinque marinai catè i'è stè riportè su l'ìzoła de Bering, ndoe i'è stè sepełii.
Oftering
el xe on comun del distreto de Linz-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Acciano
el xe un comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
Rejon de Bjelovar e de Biłogora
ła xe na rejon che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Onzonilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Esplugues de Llobregat
__HIDDENCAT__
Novaledo
Novaledo el xe on comune de 882 abitanti inte ła provincia de Trento.
Aldea del Fresno
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
15 de disenbre
El 15 de disenbre el ze el 349° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 350° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 16 dì.
Santi catòłeghi
San Bacco, San Candido, Santa Cristiana e Santa Virginia
Santa Maria Capua Vetere
Santa Maria Capua Vetere el xe un comun italian de 32 503 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 15,92 km². L'abità el xe situà a 36 metri s.l.m. El confina co i comuni de Conza della Campania e Pescopagano.
Sàsari
Sàsari (en itałian e sasarese Sassari, in sardo Tàthari, in catałan Sàsser) el xe un comune italian co çirca 130 000 abitanti.
Łigamenti foresti
thumb|center|600px|Sassari
Aielli
el xe un comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
Pasching
el xe on comun del distreto de Linz-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Valdefresno
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Cassago Brianza
el xe on comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Algete
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
Strage de Bronte
I «fati de Bronte»
Dopo ło sbarco de i Miłe, inte ł'aretrato entrotera siciłian a se gera intacà parece speranse de riscato sociałe da parte soratuto de ła mèdia borghexia e de łe clasi poarete. A Bronte, a łe pendici de ł'Etna ła contrapoxision ła gera forte intrà i sostenitori de ła Duchesa de Nelson, ciamà "ducałi", e i "comunisti" de ispirasion sociałista e łiberałe, capexà da ł'avocato Nicolò Lombardo.
El 2 de agosto al malcontento popołare a se ga zontà diversi sbandai provenienti dai paexi łimitrofi e a xe scatà ł'insuresion.
A xe sta cusì che a xe stqa bruxà caxe, el teatro e ł’archivio comunal. Quindi a xe tacà na cacia a ł'omo e ben sedexe a xe sta i morti intrà nobiłi, ufisiałi e civiłi, prima che ła rivolta ła se placase.
Par riportare ł'ordine a xe rivà on batajon de garibaldini ai ordeni de Nino Bixio. I critici i ga ciapà łe diverse sfumadure dei intenti de Garibaldi, che probabilmente no i gera soło volti al mantenimento de ł'ordine publico, ma soratuto a protexare i intaresi inglexi, Paexe che fortemente el sostegneva ł'inpresa dei Miłe.
Quando che Bixio el ga tacà ła so inchiesta sui fatti caità larga parte dei responsabiłi i gera scapà via, mentre alcuni ufisiałi i ga ciapà ł'ocaxion par acuxare i aversari połiteghi. Ł'avocato Nicolò Lombardo el xe sta ingiustamente individuà come cao rivolta sensa prove.
Filmografia
Florestano Vancini, Bronte - Cronaca di un massacro che i libri di storia non hanno raccontato, 1973
124 v.C.
El 124 v.C. (CXXIV v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Alfedena
el xe un comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
Hidalgo (stato)
Hidalgo el ze un Stato situà inte ła zona sentrałe del Mèsego.
El confina verso Nord co i Stati de Veracruz e San Luis Potosí, verso est co Puebla, verso òvest co Querétaro e verso sud co Stato del Mèsego e Tlaxcala. La so capitałe ła ze Pachuca.
El Stato del Hidalgo el zera sta formà inte el 16 de zenaro del 1860. El nome deriva dal sacerdote e rivołusionàrio Miguel Hidalgo.
El ze formà da 84 comuni. Le sità pì inportanti i ze Pachuca e Tula, sede de un'inportante rafinaria e sentrałe ełètrega e conosesta cofà inportante sito archeołòzego. El ze considarà de facto èsar ła ex capitałe de ła siviltà tolteca.
Claudio Villa
__HIDDENCAT__
Claudio Villa, a l'anagrafe Claudio Pica (Roma, 1° de genaro 1926 - Pàdova, 7 de febraro 1987), l'é stà un cantante itałian.
Soranominà "el Reuccio", in cariera, el ghea publicà oltre na otantina de àlbun e insieme a Domenico Modugno, el detien el record de vitorie (cuatro) al Festival de Sanremo , andove che el gaveva parteçipà par 13 volte El gaveva parteçipà anca a na trentina de film tra la fin dei ani cuaranta e l'inisio dei ani otanta.
Tra łe so canson pì conosue, ricordemo Buongiorno tristezza, Corde della mia chitrarra, Addio... addio, ecc.
Biografia
Claudio Pica, pì tardi noto co el pseudònimo Claudio Villa, el nase a Roma el 1° de genaro 1926.
El pùblica i so primi dischi a ła metà dei ani cuaranta.
Inte el 1955, el ghea vinto par ła prima volta el Festival de Sanremo grasie al brano Buongiorno tristezza, cantà co Tullio Pane. thumb|right|220 px|Claudio Villa co [[Maria Teresa Ruta (1932)|Maria Teresa Ruta al Festival de Sanremo 1955]]
Małà de core, Claudio Villa el more a l'ospedałe de Pàdova sabo 7 de febraro 1987 a 61 ani. La so morte ła vien anuncià in direta inte ła serata finałe del Festival de Sanremo dal prexentatore Pippo Baudo.
Alpedrete
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
Berek
el xe on comun inte la rejon de Bjelovar e de Biłogora che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Piberbach
el xe on comun del distreto de Linz-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
16 de disenbre
El 16 de diçenbre el ze el 350° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 351° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 15 dì.
123 v.C.
El 123 v.C. (CXXIII v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Anversa degli Abruzzi
el xe on comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
Santa Maria a Vico
'Santa Maria a Vico el xe un comun italian de 14 134 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 10,84 km². L'abità el xe situà a 83 metri s.l.m. El confina co i comuni de Casalnuovo di Napoli, Ercolano, Pollena Trocchia, Pomigliano d'Arco e Somma Vesuviana.
Dispoxidivo mòbiłe
thumb|[[tełefono intełijente ]]
Cassina Valsassina
el xe on comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Dispoxidivo mòbiłe
On dispoxidivo mòbile, in informàtega e ełetrònega, el ìndega tuti chełi dispoxidivi ełetròneghi che i xe totalmente doparàbiłi sevendo ła mobiłità del utente.
Els Prats de Rei
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
La Réole
La Réole el xe on comune fransexe de 4.187 abitanti che el se cata inte el departemento de ła Gironda inte ła rejon de ł'Aquitania.
Vegacervera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
16 de disenbre
Santi catòłeghi
Sant'Adelaide, Sant'Adelardo, Sant'Adone, Sant'Albina e Sant'Everardo
Dispoxidivo mòbiłe
On exenpio de dispoxidivo mòbiłe ła połe èsar tełefoni intełijenti, tablet, laptop, letori MP3, risevidori GPS, palmari eçe.
L'espresion "computer mòbiłe" (mobile computer) ła njien talvolta doparada par rifarirse a łe pareciadure mòbiłi. Col tèrmano Mobile Internet Device (scursà in MID) i njien indegai invese racuanti partegołari dispoxidivi destinai soratuto a ła navegasion in internet e pensai soradetuto par on pùblego no profesionałe, che ła ga tacà sviłuparse inte el corso del 2007.
Sankt Marien
el xe on comun del distreto de Linz-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
L'Ametlla del Vallès
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
L'Estaca
L'Estaca (par vèneto Ła Stanga) ła xe na canson in catełan fata dal cantaotor Lluís Llach i Grande inte el 1968.
Sta canson ła xe stà scrivesta inte el 1968, co ghe jera ła ditadura spagnoea de Francisco Franco e ła xe na ciamada a l'unidà de asion par tor l'independensa del Paexe Catełan e łibararse da ła ditadura Spanioła (e anca da ła Fransa). Sta canson ła xe anca contro tuti i estremismi e łe ditadure, ła xe uxà par tante łote de łibartà par l'umanidà e par sta rajon ła stà tradusesta in pì de sincuanta łéngue (anca in vèneto).
Paròe par vèneto
ŁA STANGA
Avian
Storia
Reperti catà a Avian i dimostrano che ła xona ła gera popolà fin da ł'età del bronxo; i romani i ga cołonisà el teritorio intorno al II secoło AC; diventando na xona agricoła dipendente dal municipium de Concordia Sagitaria. El nome steso, Avian, el vien da un nome prediałe, o sia riferio a un teren apartenente a un paron fondiario de nome Avilius o Avidius.
Scarpìa
thumb|Na scarpìa
Ła scarpìa o tełarina ła xe na tela fina asè fata da tanti fili che i ragni i produxe par ciapar in trapola le so prede, xeneralmente bai (insetti). La xe fata pi che altro da na sostanza viscosa che i ragni i buta fora da çerte ghiandole, ma pol esarghe anca dei fili mia viscosi che i serve come strutura. La telarina la xe tegnizza asè: el so cargo de rotura l'è paragonabile a l'aciaio de alta qualità, pari a çirca 1.3 - 1.65 GPa. La tełarina parò la xe densa tanto de manco de l'aciaio, e el raporto tra el cargo de rotura e la densità l'è 5 olte de pi, confrontabile a filamenti de nylon aromàtego come el Kevlar.
thumb|right|220px|Na scarpìa e un ragno croxà
Santa Maria la Fossa
Santa Maria la Fossa el xe un comun italian de 2 682 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 29,73 km². L'abità el xe situà a 16 metri s.l.m. El confina co i comuni de Bellosguardo, Corleto Monforte, Ottati, Petina e Roscigno.
Basa Navara
Ła Basa Navara (in basco 'Nafarroa Beherea, in francexe Basse-Navarre'') l'è un teritorio storico del Paexe Basco francexe. La forma parte del departemento de i Pirenei Atlantici, insieme con łe antiche viscontee de Lapurdi, Zuberoa e Bearn. L'è uno dei tri teritori storici francexi (i altri do i'è el Lapurdi e el Zuberoa) che forma parte del teritorio tradisionalmente denominà Euskal Herria, in acordo con quanto aferma l'Euskaltzaindia (Real Academia de la Lengua Vasca).
Geografia
200px|thumb|left|Paexaio basonavaro: dintorni de Saint-Etienne-de-Baïgorry. Ła Basa Navara l'è n'insieme de vałi in tei contraforti dei Pirenei. L'è dełimità a est da ła provinçia de Zuberoa, a sud da ła Spagna (comunità forałe de Navara - vałi d'Aezcoa, Roncevauz e Baztan) e a nord-ovest da ła provinçia del Lapurdi. L'è costituia da sinque vałi inte i Pirenei baschi:
El fiume Nive el nase in Basa Navara e el score longo ła provinçia e Baiona, ndoe el se unise a l'Adour. Drio a ła stesa Saint-Jean-Pied-de-Port, el Nive l'entra inte ła vałe de Ossès, con tante bełe vece caxe con architravi intaiè in tei paexi de Ossès, Irisarry e Bidarray. Na riserva inte ła vałe par el pottoka, el pony selvadego basco dei Pirenei, la conserva sta rara rasa.
A nord de Saint-Jean-Pied-de-Port ghè ła rejon de Mixe intorno a ła sità de Saint-Palais, na ex capitałe navarexe. Nonostante ła vicinansa a Bearn, l'influensa basca e łe tradision i'è forti. Poco a sud de Saint-Palais, łe tri prinsipałi rote par Santiago de Conpostela sul Camin de Santiago łe se incrociava in tel paexeto de Ostabat, portando tanta prosperità e comercio inte l'area durante el Medioevo.
El Camin de Santiago el se dirigea a sud da Saint-Jean-Pied-de-Port verso el paso montano sora Roncixvałe. I pełegrini i viaiava atraverso ła rejon de Cixe de ła Basa Navara par rivar in Navara. In ste cołine ondułè se fa comunemente formaio de pegora (pur brebis), incluxo el formaio Ossau-Iraty. Paexi come Estérençuby e Lecumberry i'è popołari par l'agriturixmo e łe foresta de fagi de Iraty sul confin spagnoło l'è nota par łe so viste e ła storia. Dolmen e altri monumenti neołitici i adorna el paesajo, incluxo ła Tour d'Urculu a 1.149 metri, na piataforma circołare de enormi blochi de piere veci de 2000 ani.
Storia
250px|thumb|right|Vetrata de ła cexa de [[San Juan de Pie de Puerto, ndo se apresa el scudo de Navara sora un sfondo axuro con gigli.]] thumb|200px|right|Ponte roman de [[Saint-Jean-Pied-de-Port.]] Sta provinçia la riceve el nome de Basa Navara soło che in epoca moderna par influensa del francexe (Basse Navarre), cosita come altre provinçe de ła Francia (par exenpio, Alta e Basa Normandia). In tel Medioevo e fin al secoło XI el teritorio el ga fato probabilmente parte del Ducato de Vasconia. Inte ła metà del secoło XI l'è consegnà al regno dei Navara. Sta mixura no la vien mia acetà dai baroni łocałi, che i continua ła ribełion fin quando in tel 1191 Ricardo Cuor de Leon el le consegna de novo al regno de Navara. La ghe ne forma parte fin al 1530 denominándose Merindad de Ultrapuertos o Tierra de Ultrapuertos a cauxa de ła so ubicasion geografica in tel versante nord dei Pirenei, a l'altro łato del porto de Roncixvałe. A l'interno del regno la mantien na çerta autonomia anca se, a cauxa de ła tradision popolar, no la se pol mia considerar propiamente namerindad.
In tel 1512 Fernando II de Aragona, con ła scuxa de apojar ła fasion navara beaumontexe inte ła goera çiviłe de Navara, l'invade el Regno de Navara e el ciapa el titoło de re de Navara unendoło a queło de Aragona. In tel 1513 łe Corti de Navara a łe cuałi ciapa parte soło i beaumontexi, łe nomina re Fernando el Catółico. Posteriormente łe Corti de Castiglia a Burgos in tel 1515 le decide l'incorporasion al Regno de Castiglia, sensa ła prexensa de alcun navaro a sta asenblea. El títoło reałe navaro el diventa łigà a ła corona de Castiglia. Al unir łe do corone in Carlo I, el títoło el resta łigà a i títołi reałi spagnołi.
In tel secoło XV el regno de Navara el gavea el teritorio organixà połiticamente in sinque "merindades": queło de Panplona, Olite, Estella, Tudela e Sangüesa, esendo da sto último che i çitadini de Ultrapuertos i dipendea organicamente, teritorio che no costituea mia un merino.
I monarchi navari Xoani III de Albret e Caterina de Foix e in seguito Enrico II de Navara no i ga mai rinuncià al so dirito sora el regno de Navara e difati i ga tentà de riconquistarlo varie olte, anca se no l'è mia stà posibiłe. Come i re spagnołi, i continuava a portar el títoło real. In tel 1530 Carlo I de Spagna el decide, a cauxa de rajoni strategiche dovue a l'nposibiłità de controłarlo, de rinunciar definitivamente a ła parte transpirenaica del Regno de Navara: Xoani e Caterina, re de Navara, i pol quindi tornar a exercitar ła sovrania su sto teritorio. L'è cosita che el Regno de Navara el sopravive in Basa Navara in piena sovranità fin al 1610, quando i Regni de Navara e Francia i vien unifichè, anca se mantegnendo teoricamente ła so identità. Ła funsion de capitałe l'era exercità da ła sità de Saint-Palais, ndoe se riunea łe Corti del regno. Sto Regno de Navara el rimarca ła so indipendensa dal resto de ła Francia fin a ła Rivołusion francexe del 1789:
In tel 1548, Xoana de Albret, reina de Navara, ła se spoxa con el duca de Vendôme Antonio de Borbon, dal cui matrimonio nase Enrico III de Borbon, erede del regno navaro. In tel 1589 l' acede al trono de Francia come Enrico IV de Francia, portando in testa ła corona de entranbi i regni e inisiando ła dinastia Borbona.
Dopo che ła caxa Borbona, che l'ostentava el títoło de re de Navara (come i re spagnołi), la acede al trono de Francia, el governo efetivo de łe tere che era apartegnue a ła caxa de Albret, cuałi ła Basa Navara, Bearn, ła viscontea de Zuberoa, łe tere de Lapurdi e el comune di Baiona (particamente ła totałità de l'odierno departemento francexe dei Pirenei Atlantici), le casca soto ła dinastia Agramont, storica famea ałeà a i re de Navara, con sede in tel principato de Bidache.
In tel 1610 Francia e Basa Navara le se unise, anca se i sucesivi re i continua a ostentar separatamente i do títołi.
Re de ła Basa Navara
100px|thumb|right|Scudo del Regno de Navara soto ła dinastia Foix I re de ła Basa Navara dopo ła conquista del resto de ła Navara i'è stè i seguenti:
Cultura e idioma
L'uxo del basco (in te ła forma de diałeto basonavaro) l'è tanto estexo. De i 28 000 abitanti de ła Basa Navara, 17.080 i se dichiara bascófoni, o sia el 61% de ła popołasion. Ła costituise ła seconda major parsentuałe de i Paexi Baschi francexi dopo ła provinçia de Zuberoa, con un 64%.
Par quanto riguarda l'identità basca, un 63% de i basonavari i se dichiara baschi, un 9% in çerta mixura, e n'antro 24% no'l se considera basco.
Comuni
thumb|280px|Comuni de ła Basa Navara.
Ambite
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
Ateleta
el xe un comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
Atri
Atri el xe un comun de 11378 abitanti inte ła provincia de Teramo.
Villaquejida
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Pistacia vera
El pistàcio (Pistacia vera - L. ) el ze on àlbaro da fruto che el fa parte de ła fameja de łe Anacardiaceae e del zènaro dei Pistacia
Prinsipali produtori
Produsion de pestaci (tonelae inte el 2005)
Castello di Brianza
el xe on comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Esparreguera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
122 v.C.
El 122 v.C. (CXXII v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
17 de disenbre
El 17 de diçenbre el ze el 351° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 352° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 14 dì.
Balsorano
el xe un comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
Čazma
el xe on comun inte la rejon de Bjelovar e de Biłogora che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Cernusco Lombardone
el xe on comun inte la provincia de Leco chel fa parte de la rejon Lombardia
Asten (Austria)
el xe on comun marcà del distreto de Linz-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Fogars de la Selva
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Anchuelo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Madrid, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Madrid.
Villetta Barrea
el xe on comun inte la provincia de Ł'Aquiła chel fa parte de la rejon Abruso
121 v.C.
El 121 v.C. (CXXI v.C. par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Daruvar
el xe on comun inte la rejon de Bjelovar e de Biłogora che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Sessa Aurunca
Sessa Aurunca el xe un comun itałian de 22 216 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 162,18 km². L'abità el xe situà a 203 metri s.l.m. El confina co i comuni de Carinola, Castelforte, Cellole, Falciano del Massico, Galluccio, Minturno, Mondragone, Rocca d'Evandro, Roccamonfina, Santi Cosma e Damiano e Teano.
Prunus persica
El persegaro o persegher (Prunus persica (L.) Batsch ) el ze na spece de ła fameja Rosaceae che el produze on fruto comestìbiłe ciamà pèrsego.
El persegaro ła ze na àlbara orizenària de ła Cina, andove el ze stà considarà el sìnboło de ła imortałità, e che i so fiori i ze stai sełebrai da poeti, pituri, cantanti e diretori sinematogràfeghi. Da l'oriente el persegaro el ze rivà in Pèrsia, andove dopo el ze rivà in Eoropa. Da ła pèrsia infati ghe deriva el nome de ła spece. Inte l'Ezito el pèrsego el zera sacro a Apocrate, dio del siłénsio e de ła infànsia, tanto che oncora uncó łe masełe dei putełi łe njien paragonae ai pèrseghi, par ła so èsar mòrbide e carnoze.
Descrision
El persegaro el ze na àlbara de dimension che ła połe rivar a na altura de 4-8 metri, co na scorsa na s-ciantina rùvida de cołor maron. I zóvanni buti i ze de cołor verdo, frecuentemente sfumà de roso. Łe foje łe ze lanseołae co ła ponta, alterne, i fiuri ermafrodii i ze portai inte na zona apegałe so łe rame pì zóvani, ma no inte i buti.
Tante parte de ła pianta, cofà scorsa, raize, foje e samese, łe contien base cuantità de sostanse da łe cuałe deriva cianuri, tòseghi, anca se par el modesto contegnuo de ste sostanse łe ze stae doparae inte ła tradision (soratuto łe foje) par darghe aroma ai licuori, par el so sapor gradévoło amaro. Łe foje łe połe ver na dimension de 6 – 12 cm. Ła pianta ła ga ła tendensa a ła stabiłizasion apegałe, o sia co ła se brusca ga da èsar rispetà ła prezensa de on àpeze dominante. Se l'àpeze el vien cavà o spontà ła pianta ła tente a afermar da novo ła domenansa de l'àpeze, produzendo mase de buti intermedi no produtivi.