cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walkman
Storia
Verso ła fin dei ani novanta se ga rejistrà ‘na forte flesion de łe vendite, a favor soratuto dei łetori CD portatiłi, e drìoman dei łetori MP3, ła difuxione indrìoman ła se ga reduxesto par scałinasion a partìr dai ani 2000 co’ ła difuxion dei CD; el 22 otobre 2010 ła Sony ga anuncià el termene de ła produsion e destribusion del dispoxidivo, sìben alcune inprexe continue produr version dotàe de porte USB par el cołegamento a PC.
Prodoti asociai a ła marca
thumb|right|Un łetor de MiniDisc bołà Walkman
So’l prensìpio Sony ga atribuìo ła marca Walkman ai so łetori de MiniDisc, un formato a cui l'axienda ga credesto tanto. Tutociò łe potensiałità del novo suporto, Sony se ga conçentrà ecesivamente so’l formato ATRAC, perdendo de vista łe potenzialità del formado MP3.
Inte’l 2004 se pasa ai modełi de Walkman munìi de disco interno e capasi de łexer i mp3, ‘na evidente inversion de rota de l'axienda che no fa altro che evidensiar i erori de ła stratexìa presedente. Inte’l 2005 nase ła łinea Network Walkman, veri e pròpi łetori mp3 co’ radio incorporada e design acativante. Inte’l steso ano, soto marca Sony-Ericsson vien prodoto el primo çełułar Walkman, un tełefonin co’ capaçità de reprodusion muxicałe partegołarmente avansàe.
Curtaroło
Curtarolo el xe un comun italian inte ła Rejon Vèneto e parte de ła Provinsa de Pàdoa, el conta 7302 abitanti che i ga nome curtarołexi, i cuałi i festeja ła Madona de Tesara che ła cade el segondo luni de otobre.
Curtaroło el xe spartìo inte el abità omònemo, łe frasion de Pieve, Santa Maria de Non, łe locałità de San Andrea, Póncia, Tesara, Pałasina e Jarona.
Crocefieschi
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Riad (provincia)
Riad (arabo الرياض, DMG ar-Riyāḍ) ła ze na provinsa de ła Arabia Saudìa sentral, sede de ła kapital de ła nasion.
Zeografia umana
El korisponde a ła banda meridional de ła rejon istorega de el Najd. Łe sità pì inportanti łe ze el kaołogo Riad, indove vive pì del 75% de ła popołasion, al-Harj, sentro agricoło a sud est de ła kapital, az-Zulfi e Uadi ad-Dauasir.
Inte łe òazi e grasie a ła irigasion artifisial vien su dateri; se ałeva kavałi.
Induno Olona
Induno Olona el xe on de 9 983 abitanti inte ła provincia de Varexe.
Riad (provincia)
Zeografia umana
Se estrae petrołio.
Ge ze rafinerie de petrołio e sementifici. Inportanti łi ze łi servisi finansari.
Fontegreca
Fontegreca el xe un comun italian de 849 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 9,71 km². L'abità el xe situà a 320 metri s.l.m. El confina co i comuni de Capriati a Volturno, Ciorlano, Gallo Matese e Prata Sannita.
Zotes del Páramo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Lengua bunun
miniatura|left|Zente Bunun inte el [[1900.]] La Lengua bunun la xe na lengua aborìzena austroneziana parlada inte l'ìzola de Taiwan, che no la ga gnente en comun col cinexo.
Dialeti
La łéngua la xe dividesta inte i diałeti seventi:
Bunun:
Villagonzalo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Lorenzo Fontana
Biografia
Esponente de ła Lega Nord, dal 29 de marzo 2018 el ze uno dei quatro vicepresidenti de ła Camera dei deputati e dal 1º de zugno del steso ano Ministro par la famiglia e le disabilità in tel Governo guidà da Giuseppe Conte.
203 v.C.
El 203 v.C. (CCVIII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Cubase
Cubase el ze un software che'l parmete de rezistrar e prodùzer brani muzegałi in formadi desconpanji (in vari formadi: MIDI, WAV e AIFF ed altri) reałizà in Zarmania inte'l 1989 da Steinberg; el apartien a ła fameja dei Sequencer audio-midi, o sia ai programmi capasi de zestir l'ezecusion e a ła rezistrasion de pì trase audio e midi contenporaneamente. El ze uno intrà i sequencer pì comunemente doparài par łe aplegasion audio so piataforma Windows.
Niederhasli
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Cubase
Orizene
Cubase a'l prensìpio el serviva solche par rezistrar ed editar file MIDI, soło drìoman A ze stàe introduzeste funsion par ła rezistrasion de audio. Cubase el ze stà scrivesto par computer Atari e el ze stà drioman produzesto anca par Macintosh de ła Apple e Microsoft Windows.
Funsion
Ła funsion prensipałe de'l software ła ze de crear brani muzegałi, traverso el dòparo de sesion multitrasa, co trase audio e MIDI. Cubase el suporta ła tecnołozìa VST (produzesta da Steinberg) in baze a ła cuała A se pol utiłizar i cusiditi "plug in" che altro no i ze che strumenti virtuałi (sintetizadori, efetistega, esetera) co i cuałi poder rezistrar o ełaborar na trasa audio o MIDI (che po' sołitamente ła vien transformà in audio in faze finałe).
Cubase el ze anca un sequencer overosìpia un editor multitrasa de file audio de diversa natura, co posibiłità de tajo, zonta, remosion de file e porsion de file audio.
Algune intrà łe funsionałità łe ze:
Varsion
Da'l 1989 ze stàe publegàe numaroze varsion, tutavia A se pol indegar łe pì conosùe:
Darénte a łe varsion conplete ze nasùe inte'i ani varsion reduzeste in vendita a parte (Cubase Artist e Cubase Elements) e varsion reduzeste vendùe insenbre a schede audio o mixer dizitałi (Cubase AI, Cubase LE).
St'altra ła ze na tabeła conparadiva de łe varsion atualmente in vendita de Cubase Pro, Cubase Artist e Cubase Elements ciapada da'l sito de'l produtor Steinberg https://new.steinberg.net/cubase/compare-editions/
Céxa de San Gregorio
thumb|Céxa de San Gregorio
Ła Céxa de San Gregorio xe un edificio lerigióxo de Venesia, situà inte el sestièr de Dorsoduro.
Storia
thumb|left| Abbazia di San Gregorio Costruìa, sensa segurésa de quando co precixion, so'i scominsi del IX secoło, inte el 1989 ła xe stàda sotoponesta ai benedetini de l'abasia de Sant'Iłario. A cauxa de ła decadensa de sta ultima nei ani drìo se gà asistìo ad un progresivo trasferiménto dei muneghi verso San Gregorio che gà avùo sima inte el 1214, co ła xe deventàda sede prinsipàl de ła comunità.
Intanto ła Ceza praticava funsion de pieve intestàe in un documento del 1164, co prèti nominà dai fràri. In orixene ła gera afiliàda ała Céxa de Santa Maria Zobenigo donca el piovàn gavea l'obligo de andàr ne l'orixinàl el sabo santo par vardàr la benedision del fonte bateximal, risevendoghene l'aqua santa.
Ridòta a comenda inte el 1450, l'abasìa gà traversà un longo periodo de decadensa sia econòmega che spiritual che gera fenìo co ła sopresion del monastièr inte el 1775. Ła Ceza gaveva mantegnìo par un tenpo curto el ròło de parochiàl, ma inte el 1808 soto Napołeon ła gera stàda seràda al culto e ła giurisdision xe pasàda a Santa Maria del Rosario (vulgo Gexuati).
Mentre i stàbiłi del monistièr vegniva adibìi ad abitasion, ła Ceza xe stàda ocupàda da na botéga de ła Zeca par la rafinara de l'oro. Dopo el restauro dei ani 1959-60 gera stàda adibìa al laboratorio de restauro de ła Soraintendensa par i beni artistici e storici de Venesia. Ancùo rexulta da tenpo sbandonà.
Edificio
L'edificio atuàl xe el rexultàdo de ła costrusion quatrosentesca ad òpara de Antonio Cremonese, che gà sostituìo al precedente stìl veneto-bixantin el gotico.
Ła fasàda a capana xe tramexàda da quatro łexene. Al centro se trova el portàl, serà da un ełegante soaxa a roxete, e apena sòra del gran roxon. El pien dei matòni che se vede xe sołevà da do bifore soramontàe par banda.
A l'interno, a navàda ugnòła, ghe xe anca quel che resta dei afreschi. De gran interese łe tre absidi coi sofiti a capriate.
Formicola
Formicola el xe un comun italian de 1 504 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 15,68 km². L'abità el xe situà a 192 metri s.l.m. El confina co i comuni de Camigliano, Giano Vetusto, Pietramelara, Pontelatone, Roccaromana e Rocchetta e Croce.
Rossiglione (GE)
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Vaulx-Milieu
Vaulx-Milieu el xe on comun de  2 553 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Drnje
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Guinea
__HIDDENCAT__
La Guinea xe no Stato de l’Africa Ocidentale. El confina co la Guinea Bissau e el Senegal a nordovest, el Mali a nordest, la Costa d'Avorio e la Liberia a sudest e la Siera Leone a sudovest. El xe bagnà dal Osèano Atlàntego a ovest.
Zeografia
Ghe xe xone montagnoxe al sentro (montagne del Fouta Djalon) e a sudest (Monte Nimba, 1,752 m). A nordest se cata un vasto altipian. Le pianure se cata longo la costa.
Da un ponto de vista anbiental se cata quatro rejoni:
Antighità
Le prime notisie storiche su la Guinea le risale a l’impero del Ghana (900 d.C.).
Niederweningen
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Traunkirchen
el xe on comun del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Torricella del Pizzo
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Guinea
Antighità
El paexe pasò soto el impero Sosso inte el XIII secolo. El poder pasò al impero del Mali co la batalia de Kirina del 1235.
Garde (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Guinea
Antighità
Dopo, xe stá el momento de l’impero de Songhai, che l’è terminá co la batalia de Tondibi inte el 1591. En sti ani, i musulmani fulani ie rivá ne la zona de Fouta Djalon. I portoghexi e i olandesi praticava la trata de i s-ciavi su la costa.
I francexi ga reclamá la colonia de Guinea inte el 1890. I ga fondá Konakry su l’isola de Tombo, rente de la costa.
Indipendensa
El 28 setembre 1958, i guineani ga votá a favor de l’indipendenza imediata da la Francia. El ditator Ahmed Sékou Touré l’è stá el primo presidente. El ga sopreso l’oposision e el dirito de espresion.
Zeografia politega
La cavedal xe Conakry.
Etnie
In Guinea se cata 24 grupi etnici. El 40% de la popolasion apartien a i fulani. I mandinka xe el 30% e i sousou el 20%.
Religion
Musulmani 70%, religioni tradisionali 28%, catoleghi 2%.
Léngue
La zente parla francexe.
Economia
El teren e le condisioni climàteghe saria ideali par lo svilupo de l’agricoltura, che parò rimane de susistenza: la corusion e la mancanza de na pułìtega no le favorise lo svilupo de l’agricoltura. El paexe l’è rico de minerai. Le scorte de bauxite xe de 25 miliardi de tonelate, la metá de le scorte mondiali. Ghe xe anca minerai del fero, oro, uranio e diamanti. Companie americane ga scoperto el petrolio su le coste de la Guinea e la produsion la scominziará par el 2009.
Guadiana (Spagna)
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
202 v.C.
El 202 v.C. (CCII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Tribogna
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Villasabariego
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Erika Stefani
Biografia
sponente de ła Lega Nord, dal 1º de zugno 2018 ła ze Ministro pper gli Affari Rejonali e le Autonomie in tel Governo guidà da Giuseppe Conte.
Velanne
Velanne el xe on comun de   537 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Ziordia
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Oberglatt
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Pian de Sco
Pian de Scò el xe on comune de 5739 abitanti 'te ła provincia de Arezo. Xe un caxo da studiar parchè i se ga desmentegà de trufar i risultati come i altri paexi: intel plebisito del 1860 par l'anesion a l'Itaja i sì i xe stai manco del 50%. El paexe se svilupa torno a ła pieve romànica de Santa Maria a Sco.
Đelekovec
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Pian de Sco
Gemełagi
Pian de Scò el xe gemełà co:
Mues
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Santa Fè (Novo Mèsego)
Santa Fè ła xe ła cavedal del Stato federà del Novo Mèsego, inte i Stati Unii de America, e ła conta na popołasion de 75.764 abitanti (2010).
Ła xe sede de ła contea de Santa Fe.
11 de novenbre
Tradisionalmente in pasà el zera sto cuà el dì de ła scadensa dei contrati agrìcułi, par via che ła ze ła vera fin del perìodo agrìcuło e de consevensa i canpi i ze lìbari par novi contrati. Esendo el dì de ła comemorasion de San Martino de Tours, l'espresion far San Martin gaveva el signifegà de traslocar. A Venèsia costuma festejar fazendo el dolse de San Martin e in tuto el Vèneto in zenerałe se festeja ła fin de ła vendema e se taca bévar el vin noveło.
Torre de' Picenardi
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Tander
Tander l'è na contrada del comun de Cesanòa en provinsa de Verona.
L'è fata da supado vinti caxete, la major parte abità da na ugnala rama de fameja. Questa bela contrada la se cata tacà al Vajo dele Bisate. Torno a ela se pò catà on mucio de boschi, pose, giasare e vecie carbonare, che i ze ciaramente sbandonà. Le contrade pì visine a Tander i ze Biancari, Doso, Dher, Cleci e Coleta.
Se ti te voria ndar al Tander, te ghe da catà la strada par Erbezo, e na olta rivà ala Coleta, te cati la stradela en pria che va ai Biancari. Pasa i Biancari gh'è il Tander.
Łéngua saaroa
La Lengua Saaroa la xe na lengua aborizena de Taiwan, parlàa da i aborizeni Saaroa (insembre sirca 400 parsone), la lengua la xe clasifegàa cofà en perigolo de estinsion da l'atlante Unesco ; i parlanti i xe 10 par alcune fonti, o 25 par altre. Inte el 2013, el xe morto uno de i parlanti prinsipali de la lengua.
La lengua la apartien a la rama de le lengue saaroa-kanakanabu, che le fa parte de la fameja de le lengue austroneziane.
Villaquilambre
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Oberweningen
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Francolise
Francolise el xe un comun italian de 4 921 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 40,93 km². L'abità el xe situà a 103 metri s.l.m. El confina co i comuni de Calvi Risorta, Carinola, Grazzanise, Pignataro Maggiore, Sparanise e Teano.
Leache
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Lozza
Lozza el xe on comune de 951 abitanti inte ła provincia de Varexe.
Mignanego
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
12 de novenbre
El 12 de novenbre el ze el 316° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 317° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 49 dì.
201 v.C.
El 201 v.C. (CCI v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Miéry
Miéry el xe on comun de   152 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Clematis vitalba
thumb|Clematis vitalba|sinistra
Oriental (Arabia Saudìa)
Oriental (arabo ‏الشرقية‎, DMG aš-Šarqīya) ła ze na provinsa de ła Arabia Saudìa ke konprende tuta ła parte oriental da ła nasion.
Candidaura de Unidà Popoƚare
__HIDDENCAT__
Oriental (Arabia Saudìa)
Zeografia fizega
El teritorio el se kata in bona parte a base kuote, el ze formà da un basopian ke degrada a est verso ła kosta de el Golfo Persego. Ła banda meridional de ła kosta oriental ła se afasa so el Golfo de Bahrein. No ge ze korsi de akua permanenti, ma soło ke uadi, ko diresion da est a ovest. El pì inportante el ze el uadi Batin a nord. Al sudest se kata anca de i speci de akua tenporanei (Uruk al-Mutaridah ) o semipermanenti (Sabkaar-Riyas, Sabka Mati ).
El klima el ze de tipo tropegal, prevałentemente desertego. Łi deserti pì inportanti łi ze Dahna a ovest, e Rub al-Kahli al sentro e a sud.
Candidaura de Unidà Popoƚare
{{{{Infobox de Organizasion sociałismo }} Ła Candidaura de Unidà Popołare (in łéngua catełana: Candidatura d'Unitat Popular, in sigla CUP) el xe un partio poìdego catełan de sanca radicałe chel xe s-cierà par l'independensa dei Paexi catełani.
Clematis vitalba
El vixon ła xe na pianta che se ranpegante; el so nome sientifego el xe Clematis vitalba.
Cuando che la xe oncora un buto ła se pol magnare come i tanoni e i bruscandoli ma cuando che la xe granda pare che ła sia vełenoxa.
Oriental (Arabia Saudìa)
Zeografia umana
Inte łe òazi e grasie a ła irigasion artifisial vien su dateri; se ałeva kaprini.
Otelfingen
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Oriental (Arabia Saudìa)
Zeografia umana
Se estrae petrołio e gas natural (el Kanpo de Gahuar el ze uno dei pì grandi del mondo).
Ge ze rafinerie de petrołio e inpianti siderurgegi.
Mezzanego
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Tornata
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Venon (Isère)
Venon el xe on comun de   729 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Sony
__HIDDENCAT__
Sveti Ivan Žabno
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
200 v.C.
El 200 v.C. o p. de C. (CC v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Helechosa de los Montes
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Grüningen
Grüningen el xe on comune del Canton Zurigo de 2.813 abitanti.
Sony
La Sony Corporation (ソニー株式会社 Sonī Kabushiki-gaisha, mejo conosesta senplegamente cofà Sony o SONY, in presedensa Tokyo Tsushin Kogyo) ła xe na multinasionałe conglomerada japonexa fondada inte el 1946 co sede a Minato, cuartiero de Tokyo.
Sony ła se consentra prinsipalmente so el setor de ła eletrònega de consumo, sui videoxughi, intrategnimento e servisi finansiari. Ła società ła xe uno dei prinsipali produtori de prodoti eletròneghi par el marcà dei consumadori e profesionisti. Inte el 2015 Sony ła xe stada clasifegada inte ła 116ª poxision inte ła lista de la revista Fortune Global 500.
Sony ła xe una de łe società de intrategnimento pì conplete inte el mondo, gràsie ai so cuatro setori operadivi che i se consentra so ła ełetrònega, film, mùxica e servisi finansiari. I prinsipałi setori i xe Sony Corporation, Sony Pictures Entertainment, Sony Interactive Entertainment, Sony Music e Sony Mobile Communications. Sony ła xe intrà łe dite nùmaro uno par cheło che revarda ła véndita de semicondutori par ano e tacando dal 2013 el cuarto pì grando produtore de tełevixori dopo Samsung, LG Electronics e TCL. Par confermar tuto cheło pena scrivesto, el tìtuło Sony el xe anca cuotà inte łe borse de Tokyo e New York.
Łéngue atayàłeghe
Le Lengue atayàleghe le xe una fameja de lengue austroneziane, parlàe inte l'izola de Taiwan da i aborizani Atayal.
Clasifegasion
Lengue Atayàleghe
Strada dei Eroi
300px|thumb|Ła verde Val di Fieno a sinistra, divisa dal creston de ła Pria Faveła da ła Val Canałe a destra Ła Strada dei Eroi ła xe na strada de montagna del Pasubio fata 'nteł'istà del 1938. No ła xe sfaltà e specie in primavera se trova raquante frane de sasi e de giara. No ła xe verta al trafico. Par rivarghe ał'inboco se ga da partire dal Pian de łe Fugase, a 1165 metri, e 'ndar su par ła strada de ła Val di Fieno (bianca e sarà al trafico anca questa). A 1782 metri de quota sta strada ła finise davanti ła Gałeria D'Havet, ke ła sbusa el creston de ła Pria Faveła e ła salta fora in Val Canałe. Da qua scuminsia ła Strada dei Eroi, alta sui buroni profondi sentenari de metri de ła Val Canałe. Dopo do tornanti, e pasando soto de łe gałerie, ła strada, tajà suła piera, ła monta ała testada de ła vałe finke no ła riva al Rifugio Papa, ałe Porte del Pasubio, a 1934 metri, 'ndove ke riva anca ła Strada dei Scarubi e ła Strada de łe Gałerie. Drio ła strada, suła piera a monte, xe stà postà, una drio ł'altra, łe łapidi coi nomi de 15 medaje d'oro de ła prima guera mondiałe. Par rivar su a pie al Rifugio partendo dal Pian de łe Fugase e tajando i tornanti de ła strada de ła Val di Fieno col troxo numero 399, se ghe mete 2 ore e 3 quarti.
Regensdorf
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Torlino Vimercati
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Gmunden
ła xe na sità del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Frignano
Frignano el xe un comun italian de 8 733 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 9,86 km². L'abità el xe situà a 30 metri s.l.m. El confina co i comuni de Aversa, Casaluce, San Marcellino, San Tammaro e Villa di Briano.
Higuera de Llerena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Bo
Co Bo se pol capir:
San Giovani Valdarno
San Giovani Valdarno el xe on comune de 17067 abitanti inte ła provincia de Arezo.
Frasion
Badiola-Renacci, Gruccia, Borro al Quercio, Ponte alle Forche, Porcellino, Pruneto, Montecarlo.
Gemełagi
San Giovani Valdarno el xe gemełà co:
Laakirchen
ła xe na sità del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Moirans-en-Montagne
Moirans-en-Montagne el xe on comun de  2 099 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Castropodame
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
199 v.C.
El 199 v.C. (CCCXCIX v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Mariano Rajoy
__HIDDENCAT__
Mariano Rajoy Brey (Santiago de Composteła, 27 de marso 1955) xe un połidego spagnoło. El xe stà presidente de ła Spagna dal 21 de disenbre 2011 al primo de zugno 2018, col Partio Popołar.
Primo Goerno Rajoy
El 21 de disenbre del 2011 deventa presidente de ła Spagna. Inte el 2013 vien indagà co altri 62 deputai (4 ministri) par apropiasion indebita de fondi publisi par un vałor de tanti mijardi e corusion, ma no xe stà condanà par mancansa de prove.
Segondo Goerno Rajoy
Dopo łe ełesion del disenbre 2015 e zugno 2016, che no łe ga portae a na majoransa, par no tornar na tersa volta al ełesion el 4 de novenbre 2016 vien forma in secondo goerno Rajoy.
Crixe Catełana
El 1° de otobte 2017 in Catełogna xe sta fat un referendum par l'independensa e el goerno Rajoy el ga mandà ła Guardia civil par fermar sto ato ilegałe pa' ła costitusion spagnoła. I sbiri i ga secuestrà łe urne e łe schede dei seji che i xe riusìi a sarar, mandando al ospedal sirca novesento siviłi tra cuełi che, pasifegamente, i defendeva i seji pa' inpedir el secuestro. El 27 de otobre el parlamento catełan, visto el rexultà referendario, el ga aprovà ła dichiarasion unilaterałe de independensa da ła Spagna. A chel ponto el goerno Rajoy, grasie al apojo parlamentar del PSOE e de Ciudadanos, el ga aplicà el artìcoło 155 de ła costitusion, cavàndoghe l'autonomia a ła rejon catełana.
Sfiduçia
Dopo el cusì dito caxo Gürtel, che ga portà a ła łuxe ła corusion e i fondi neri del PP e del Goerno Rajoy, el 1° de zugno del 2018 el parlamento spagnol ga sfidusà el goerno Rajoy co 189 voti a favor e 169 contro.
Coreglia Ligure
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Regensberg
el xe on comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Sveti Petar Orehovec
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Valdepiélago
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ticengo
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Tiroło (stato)
El Tiroło (in tedesco: Tirol) el xe uno dei stati federà (Land) de l'Àustria. El corisponde a ła parte nord de ła vecia contea del Tiroło, che inte el 1918, finìa ła prima guera mondial, ła xe stà spartìa a metà tra Austria e Itàlia. In seguito a sta divixion, ła parte de Tiroło restà austriaca ła se ga catà divixa in do tochi, el Tirolo del Nord e quel de l'Est, separai dal Sałisburghexe.
Castelfranco de Soto
Castelfranco de Soto el xe on comune de 11 395 abitanti inte ła provincia de Pixa.
Rümlang
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Alta Savoia
El departemento Haute-Savoie el xe on departemento fransexe, che el fa parte de ła rejon de l'Alvergna-Rodano-Alpe (Auvergne-Rhône-Alpes‎‎‎).
El teritorio del departemento el confina coi departementi de ł'Ain a nord-ovest e de ła Savoia (Savoie) a sud. El departemento el confina anca co ł'Itałia (Vałe d'Aosta) a sud-est (na parte del confine itało-fransexe el xe costituio dal masicio del Monte Bianco) e co ła Svisera a nord (cantoni Ginevra e Vaud) e a nord-est (Vałese). Na parte del confine franco-svisero el xe costituio da łe aque del Łago Lemano.
Arguedas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
13 de novenbre
El 13 de novenbre el ze el 317° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 318° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 48 dì.
Sony Mobile
Sony Mobile Communications ła xe na susidiària de ła società japonexa Sony par ła produsion de Tełefonini. El nase da ła Sony Ericsson Mobile Communications AB che ła xe stada na joint venture fondada el 1º de otobre del 2001 da parte de ła Sony e de ła società de tełecomunicasion svedexa Ericsson.
El 10 de genaro del 2012 ła Sony ła ga cronpù formalmente ła cuota de Ericsson inte ła joint venture par on montamento de 1,05 miliardi de eoro (1,47 miliardi de dòłari), controłando in sta manjiera intieramente ła società prima xestionada insieme al pàrtner svedexo. Senpre inte el xenaro del 2012 ła xe stada declarada ła comersałixasion del tełefono intełijente Sony Xperia S, el primo sensa el màrchio Ericsson. El 16 de febraro del 2012 ła nova società ła njien renominada in Sony Mobile Communications.
Higuera de Vargas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Antonio Beni
Biografia
thumb|L'afresco del [[Domo de Treviso.|sinistra]] Alievo de inportanti pitori e architeti come Pompeo Marino Molmenti, Luigi Nono e Pietro Saccardo, architeto de ła Baxéłega de San Marco a Venesia, el se avia a l'arte sora-de-tuto sacra.
El progeta diverse Ceze in particołare in Diocesi de Treviso, grasie a ła stima del vescovo Beato Andrea Giacinto Longhin.
Dopo łe devastazion de ła Granda Guera, el ricostruise tante Ceze łongo la "linea del Piave". Tra łe so opere più inportanti, l'afresco ne l'abside del Domo de Treviso. Alcune opere profane (ritrati, paesagi) łe ze ospitade in gałerie anca a l'estero.
Aistersheim
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Strada de łe Gałarie
thumb|Ł'ultemo toco de ła Strada de łe Gałerie, coi resti deł'oservatorio miłitare e Sima Palon suło sfondo Ła Strada de łe Gałerie ła xe na mułatiera scavà 'nteła piera, longa sie kiłometri e mexo, co 52 gałerie, durante ła prima guera mondiałe. I Tałjàn ghe ga laorà, par farla in sie mesi, dal febraro ał'agosto del 1917 (ma la xe sta finia solo in novembre), co 600 operai e ła trentatreesima Conpania Minadori del 5° Genio della prima Armada, soto el comando del tenente Giuseppe Zappa prima e il capitan Corrado Picone (nomen omen) dopo. Xe sta necesario farla parkè i Austriaci i gaveva ocupà Monte Majo e de łì i sparava coł'artijeria suła Strada dei Scarubi. Ła mułatiera ła scuminsia a Bocheta Canpìłia, suła Strada dei Scarubi, a 1210 m, dove ke xe sta fata 'n'entrata monumentałe a inpiria, suła sinistra de ła caresada. El troso el taca subito co na pontara a tornanti a montar su pał versante de ła Val Leogra, finke no'l riva a ła prima gałeria, andove ke ghe xe na łapide a ricordo dei operai e dei soldà ke ga fato sta strada. thumb|left|Pasagio 'nteła 15. gałeria Dopo, el troso el continua drento e fora par na gałeria drio ł'altra, co finestroni ke varda na volta in Val Poxina e na volta in Val Leogra, senpre montando de quota. Ła gałeria pi longa de tute ła xe dicianovesima, ke ła misura trexentoventi metri, co diversi finestroni verti suła Val Leogra. thumb|left|Inboco de sora de ła 20. gałeria (gałeria a spirałe) Ła ventesima gałeria ła xe scavà a spirałe drento na guja de piera. Da ła ventunesima a ła ventinovesima gałeria xe tuto un alternarse de gałerie e de trati de troso streti come viaz, tajà su profondi buroni. Pi vanti se traversa ła Val Camosara; intrà ła 32. e ła 34. gałeria se cata ła parte finałe dei trosi ke vien su dal Vajo del Pino, dal Vajo del Moto e dal Vajo de Mexo. Fra ła 38. e ła 45. gałeria se riva al Paso de Fontana d'Oro, andove ke sboca el Troso dei Ronle, del Vajo del Ponte e el troso de ła Val Fontana d'Oro. Dopo ła 45. gałeria, ła strada core alta suła Val Canałe finke no ła riva al punto pi alto, a domiła metri pi o manco, co na beła vista sul Sojo Roxo, ła Guja del Frate e ła Pria Faveła. Pi vanti, pasando rente i resti de opere miłitari, ła se sbasa pian pianeło e ła salta fora, dopo ła 52. gałeria, proprio de fianco al Rifugio Papa. thumb|Ultime gałerie prima del Rifugio Papa
Consiłi par l'escursion
Ła montà ła dura 3 ore e mexa. Xe indispensàbiłe portarse via na piła par vedarghe drento łe gałerie. Ocio in primavera coł'ultima neve, ke ła strense el viaz e xe fasiłe sbrisiarghe sora. Mejo far de manco col bruto tenpo parkè ła piova fa cascar xo sasi e marugołoti sul troso. El tenpo mejo par far ła strada xe inìsio o fin stajon parkè d'istà piena xe masa caldo. No se pol in nisuna maniera doparar ła mountain bike.
Vobbia
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Casa de Ludovico Ariosto
right|250 px|thumb|Caxa de Ariosto; inte ła parte superiór, l'iscrisión La Caxa de Ludovico Ariosto situà uncò inte l'adision Ercułea a Ferara, in via Ariosto 67, gà ospità el sełebre poeta ne l'ultima parte de ła so vita. Se tràta de un senplice edificio in matón a vista, reałixà probabilmente su dexegno de Girolamo da Carpi. Qui l'Ariosto gà pasà i ultimi ani, dedicandose ała tersa e definitiva redasion de l'Orlando Furioxo, del 1532.
A l'interno xe sistemà un picoło muxeo dedicà al grando poeta: se cata un calco del so caramàl, ła so carega e varie medagie che lo raprexenta, cofà queła trovada ne ła so tonba coła xe stà ispesionà inte el 1801. Inte el coridór sentrałe xe mostrà na copia de l'Orlando Furioxo raprexentà da Gustave Doré. Inte ła stansa de sanca, indove se càta un ełegante camìn, xe esposti un busto e un retràto otosenteschi.
Só'l dadrìo de ła caxa se càta un xardìn creà a l'epoca del poeta, utiłixà oncò par concerti e inisiative interinałi.
198 v.C.
El 198 v.C. (CCCXCVIII v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Vernas
Vernas el xe on comun de   266 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Aria (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Camponaraya
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Insbruc
Insbruc el xe ła cavedal del Tiroło Setentrionałe e del stato federałe austriaco del Tiroło, nonché ła cavedal de ła rejon storica del Tiroło.
thumb|200px|left|Ła Casa dal Cuerto d'Oro La cità la risente piassé de l'influensa dei re de la casa dei Asburgo. Inte la cità se retrovano palazi e monumenti che i ricorda pi de quatro secoli de dominaxion asburgica. Da vedar sei l'Hofburg (el palaxo imperial), la hofkirche (la chesa de l'Hofburg), el Goldenes Dachl (en veneto 'el quertin dorà', par l'appunto in querto co coppi che i se dorati inveze de essar rossi), el Arco de trionfo de la imperadrice Maria Teresa.
Higuera de la Serena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Poezia
__HIDDENCAT__
Na poexia ła xe on xenere spesiałe de łetaradura ndove el mesajo del poeta el vien dito co i versi. Na poexie de sołito ła gà figure retoreghe come ła metafora, confronto, gradasion e altro. Ła poexia ła xe considerà el tipo de łeteradura pì antigo. I primi exenpi i xe: Ł'epopea de Gilgameš (sumeri del 1770 a. C.), òpare de Omero.
Tra i raprexentanti de łe varie nasion se pol catare diversi tipi de poesie. Inte ła poxia grega i versi xe raro che i fasa ła rima, invese inte ła poexie itałiana e fransexe i fa rima.
Tipi de poexia
Atre forme de conponimento poetego dopo i poemi xe:
Pradas
Pradàs (Villa d'Asolo in taliàn) a xe na frasion del comune taliàn de Àzol, in provincia de Treviso. El nòme in lengua Veneta el vien doparà al pluràl, sichè se dìs "I Pradàs de Àzol".
A Ceza e 'l sentro de ła frasiòn prima de la costrusiòn de la Ceza nova (1977) i iera inte el colmèl ciamà Lauro.
Zeografia fisica
Fà a visina San Puinaro, i Pradas i xe inte el piàn a miudì del capołuogo, ciapando a porsiòn a sera. Ai Pradàs vièn dhò da łe montagnòłe el Muson, che el core a sera drio el confìn co Font. In pì se pòl dìr dea ròsta dei mułìn, che a vegniva doparada pa far ndàr el majo de Pagnan e un cìn de mułin, munèr e seghe fin Spinèa e Lòria, e del fòs Venàe che vièn dhò da Àzol e el core drìo el cavìn che manda da Cà Iuponi a Rosìna.
Storia
I Pradàs na òlta i iera i càmp de ła Villa de Àzol che scumisiàva inte el Muson e rivava fìn al cavìn che te mèna da San Vì a Àzol, vardàndo a nord de ła Via Rosìna. Dhontài co a Fratałònga (dès ciamàda San Puinàro), che a tacàva dal cavìn de prima e a rivava fìn a Crespignaga, i iera a Villa d'Asolo (in latino Villa Asyli), a campàgna soto a vàrda de Àzol. Oncò Villa d'Asolo nol vièn pì doparà pa ciamar tutta a campagna, ma solche el colmèl nòvo dei Pradàs co a Ceza nòva.
Inte i secùi de ła Serenissima, i Pradàs i iera un posto onde ndàr far ferie pa i siòri e oncora oncò ghe xe do ville venete. Xe da dìr de ła villa Fałier, onde che el bocia Antonio Canova, iutànte de so nòno Pasino, el ga ciapà a prima formasiòn.
A mènda "Villa d'Asolo" pa ciamàr a parochia dei Pradàs a xe stà doparada co decreto vescoviłe del 24 majo 1967. El 16 zenàro 1974 anca el comùne de Àzol ga cambià el nome de ła frasiòn.
Monumenti e luoghi d'interesse
miniatura|Presbiterio e fonte Battesimale, vision d'insieme
Cèsa parochiałe
miniatura|Interno della chiesa visto dall'organo miniatura|Presbiterio, Altare e Tabernacolo. Dedicada al Santo Nome di Maria, i ga scomisià tirarla sù inte el 1975 (l'11 majo el vescovo Antonio Mistrorigo el ga benedì el primo quarèl) e progetada dall'architetto Armen Gurekian. El 1 majo 1976, co a cèsa iera oncora sensa quèrt, i ga tegnù a prima mesa; i ła ga finia inte el 1977 e consacrada el 2 otobre de l'ano dopo.
Pradàs ga na storia clesiàłe bastansa nova. Soto a varda del Duomo de Àzol, dal 1780 a gheva da ndàr dal canonico sacrista là da rente a San Puinaro. Pò a ga avesto anca eła un so prete.
A parochia dei Pradàs a xe stà istituìa solche el 1º novembre 1957 pa ùsma de l'arcivescovo de Treviso Egidio Negrin. El 24 de majo 1967 i ga cambià nòme in Villa d'Asolo e el 25 de majo i ga dontà anca Cà Iuponi e Ca Fałier.
Organo
L'organo che ghe iera inte a cèsa vecia dei Pradas (colmèl del Lauro) el vegniva da ła cèsa de San Gottardo, vecio convento dès sarà rente el sentro de Àzol. Portà in dhò inte el 1946, i ło ga vendèsto inte el 1981 a cèsa de Stigliano, rente Venèsia, par 9 miłioni de franchi. Inte a cèsa nòva l'organàro Livio Volpato de Padova el ghe ne ga fato uno de nòvo par 38 miłioni de franchi, inaugura el 12 de setembre del 1981. A trasmisiòn eletrica co 1300 canne, el ga dò manuài da 61 botòn e na pedałiera da 30.
Prima tastiera - Grand'organo
Principale 8'
Ottava 4'
Decima quinta 2'
Decima nona 1.2/3'
Vigesima seconda 1'
Vigesima sesta e nona
Mojan
Mojan (deto anca Mogian, in venexian) el xe on comune de 26 292 abitanti de ła provincia de Treviso.
Pradas
Cèsa parochiałe
Flauto 8'
Flauto 4'
Mojan
Storia
Ła storia de Mojan scumissia in età romana. In 'sto periodo 'a zona jera centuriada e intensamente coltivada.
Pradas
Cèsa parochiałe
Tromba 8'
Mojan
Storia
Co 'a fin de'l' Impero e l'inissio de l'età barbarica 'a zona decade e i campi arai deventa boschi e pałude. Ma zà in 'sto periodo ghea da essarghe on piccoło centro abitato torno na pieve co fonte batisimal, dedicàa forse a ła Madona.
Pradas
Cèsa parochiałe
Voce umana 8'
Mojan
Storia
Inte el 997, su ordine del vescovo de Treviso, vièn fondà on monastièr benedetino (all'inissio de muneghi, po'de muneghe), che farà deventar Mojàn fiorente fin al XV sec., quando e muneghe 'e se trasferirà Treviso. L'atività pastoral 'a sarà mandada vanti da 'a confraternita de laici de Santa Maria dei Batuti.
Pradas
Cèsa parochiałe
Seconda tastiera - Espressivo
Gallo Matese
Gallo Matese el xe un comun italian de 648 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 31,13 km². L'abità el xe situà a 875 metri s.l.m. El confina co i comuni de Capriati a Volturno, Fontegreca, Letino, Longano, Monteroduni, Prata Sannita e Roccamandolfi.
Mojan
Storia
Dal XVI sec. a campagna de Mojan deventa uno dei lioghi preferii da i patrissi venessiani: qui e sorge tutora na gran quantità de vile venete, sora-de-tuto drio 'a strada del Terajo.
Pradas
Cèsa parochiałe
Principalino 4'
Mojan
Storia
Intel 1797 el va drio 'e sorti de Venessia e passa ai Francesi e po' a l'Austria. Intel 1866 deventa italian.
Pradas
Cèsa parochiałe
Pienino 2 file
Bordone 8'
Nazardo 2.2/3'
Piccolo 2'
Terza 1.3/5'
Gamba 8'
Celeste 8'
Concerto viole
Sesqui altera
Cornetto
Tremolo
Subbasso 16'
Basso 8'
Chiarina 4'
Villa Giustiniani
A fameja Giustiniani a iera na conosùa fameja Venesiàna. Un de łori xe deventà primo patriarca de ła cità e tanti i xe stài vescovi, omàni de letère e anca podestà de Àzol. Angelo Giustiniani e i so fradèi i ga tira sù na villa e un sentro agricoło inte i Pradàs co na scuderia e a casa pa quei che ndava òpara. I ga fat anca un oratorio dedicà a Santa Maria. A villa a iera un posto conosùo pa studiar, sielto da Orsatto Giustiniani che là el ga tradotto in volgare l'"Edipo Re " de Sofocle, opera che i ga doparà inte el 1585 pa verdàr el teatro olimpico de Vicenza. Pò che el xe mòrt a villa xe ndata a fameja Giustiniani-Recanati e pò a Francesco Aita che la gheva asàda in redità a l'ospeàl de Crespano del Grappa. Inte el secoło pasà a xe stà comprada dai contadìn dea zona. Oncò a villa xe drio cascar dhò.
Indro Montanelli
__HIDDENCAT__
El ga laorà soratuto pal Corriere della Sera e par Il Giornale.
Intel 1992 el ga rifiutà ła nomena a senador a vita de ła Repiovega Itałiana.
Enériz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Stagno Lombardo
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Juneau (Ałasca)
Juneau ła xe ła cavedal deło Stato federà de Ałasca, inte i Stati Unii de America, co na popołasion de 30.988 abitanti (2008).
14 de novenbre
El 14 de novenbre el ze el 318° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 319° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 47 dì.
Higuera la Real
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
197 v.C.
El 197 v.C. (CCCXCVII v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Wendling
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Schöfflisdorf
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Moiron
Moiron el xe on comun de   130 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Benavides
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Podravske Sesvete
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Caxa Savoja
__HIDDENCAT__
Ła Caxa Savoia ła xe na dinastia che tradisionalmente ła gaveva i só domini in Savoia, e che ła xe diventà ła caxa regnante del Regno d'Itałia, da ła so fondasion inte el 1861 a ł'istitusion de ła Republica Itałiana inte el 1946.
Cervia
"Ravenna sta come stata ze molt' anni: l'aguglia da Polenta la si cova, sì che Cervia ricuopre co suoi vanni."
- Dante Alighieri - Divina Commedia, Inferno, Canto XXVII
Cervia (Sìria in diałeto romagnoło) xe on comune de çirca 27 000 abitanti de ła provincia de Ravena in Romagna.
Madagascar
El Madagascar el xe on Stato de l'Africa oriental. El xe na isoła che ła se cata inte el Osèano Indian oriental. I stati pì visini al Madagascar łi xe el Mozanbico e łe Comore a nordovest, łe Seychelles a nord; łi teritori dipendenti pì visini łi xe łi dipartimeti da mar de Mayotte a nordovest e de ła Réunion a est, e łe Ìxołe sparpagnae del Osèano Indian tuti de sovranità fransexe.
Zeografia
L’isoła del Madagascar ła se cata a est del Mozanbico e ła xe traversá dal tropico del Capricorno. Ła xe ła quarta pì granda isoła del mondo.
Al nord se cata coułine che łe sal fin a łe tere alte del centro del paexe, par dopo desendar n’antra olta al sud.
El clima el xe tropicale. L’isola ła xe de frecuente batua da forti piove e da uragani che łi vien da l’Oceano Indian.
El teritorio xe cuerto da foreste naturałi e da risaie scavá a man.
Antighità
I primi abitanti łi vegnea da l’Indonexia e łi xe rivá inte el V secoło de ła nostra era. Sti grupi łi ga dato vita a l’etnia merina.
Zsinque secołi dopo, da l’Africa continentale ła xe rivà de ła xente bantu e ła ga formá łe etnie sakalava e bara.
Marcanti yemeniti e omaniti łi vegnea fin su łe coste del Madagascar dal XI secoło. Ła so prexensa ła ga influenzsá vari aspeti de ła cultura malgasia. Etnie malgasie come i antemoro e i antanosy, łe vien fora da i coloni arabi, e łi continua a prategar fin ancò ła fede islamega.
Ła trata dei sciavi, e łi schei che ghe ne vegnea drio, ła ga parmeso a dei grupi etnici de fondar i primi regni. I sakalava łi ga meso in pie i regni de Menabe e de Boina, i zana-malata quel de Betsimisaraka, . El re Radama I el xe stà el primo ch’el xe reiusì a ounefegar l’isola soto on soło regno. I so sucesori łi xe stá o verti a l’influenzsa eoroupea o łi ga será i confini.
Inte el 1890 ła Francia ga proclamà el protetorato e, inte el 1895, ła xe reiusida a ciapar ła cavedal. Ła regina Ranavalona III ła ga rexistio, ma a ła fin ła ga dovù cedar.
Indipendensa
Inte el 1947, ła xe sciopá na revolta indipendantista. I francexi ga stroncá ła revolta copando pì de 100.000 persone. L’indipandenza ła xe rivada eintel 1960 co Philibert Tsiranana fa primo presidente. Tsiramana jera filo-francexe e ła zsente no ła xera contenta.
El poder xe pasà al ditator Didier Ratsiraka ch'el gha: introdoto el socialismo filo-sovietego, vietá la libartá de espresion e instituio el partio unego. Soto ła presion de ła primavera democratega del 1991, Ratsiraka el ga dovù dar el multi-partiismo e łe elesion libare. Fin al 2001, Ratsiraka el ga controlá el governo.
Ne łe elesion del 2001, dopo scontri armai par el controlo del governo, Marc Ravalomanana el xe diventá presidente e Ratsiraka el xe ndá in bando. Dal 2005, Ravalomanana el ga scouminsiá a ghaver posizsion senpre pi totałitarie. Inte el 2007 el ga mandà via dei misionari francexi che łi ghea ghavù el corajo de dir ła veritá sul so regime ditatorial.
Zeografia połitega
Ła cavedal xe Antananarivo.
Etnie
Ghe xe 18 grupi etnici prinsipałi, de oriszene axiàtega e africana.
Studi sul DNA e ła łéngua, łi dimostra l’influenzsa axiatica. I trati orientałi łi xe presenti soratuto inte i altipiani centrałi, e łi corisponde a łe popolasion merina (3 milioni) e betsileo (2 milioni).
La zente de la costa ła xe di oriszene africana. I pì grandi grupi etnici costieri łi xe: i betsimisaraka (1,6 milioni), i tsimihety e i sakalava.
Religione
Ła metá da ła popolasion ła ghe va drio a ła rełijon tradisional, che ła ghe dá importanzsa al culto dei morti.
El 45% dei malgasi łi xe cristiani, catołeghi e protestanti in parti uguałi. Tanti cristiani łi ga conservá aspeti tradisionałi, come ła venerasion dei antenati. Ła Cexa Catołega, che ła baxa ła propia atività misionaria sul conceto de l'inculturazsion, no ła respinge ste prateghe; i pastori protestanti, invense, łi condana la rełijon tradisionałe come superstizsion.
Ła ghe xe na minoransa islamega su łe coste del nord.
Łéngue
Ła zente ła parla el malgasio e el francexe.
Economia
Interasante ła produsion agricola de vanilia, fruta tropicałe e ołi esensiałi. Łe miniere de ilmenite e nickel produxe par l’esportasion.
Se produxe teissui par l’esportasion.
El tuorismo sfruta łe foreste naturałi e ła biodiversitá de l’isoła.
Spino d'Adda
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Primi ministri de ła Tunizia
I Primi ministri de ła Tunizia, dal 1956 (data de l'indipendensa da ła Fransa) finmente uncó, i ze i seventi.
196 v.C.
El 196 v.C. (CCCXCVI v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Mauritius
Le Mauritius o ìzołe Maurizio, ufisialmente la Republica de Mauritius, le xe on stato de l'Africa Oriental. Le xe na picola nasion insulare che la se cata inte l'Osèano Indian osidental.
Li stato pì visin li xe le Seychelles a nordovest e el departemento fransexe de Réunion a ovest. A ovest se cata anca el teritorio fransexe de Tromelin, parte de le Ìxole sparpagnae del Osèano Indian.
El governo de Mauritius rivendica le ìzołe Chagos dal Regno Unìo.
Zeografia
Ło stato el xe formà da quatro ìzołe (Maurizio, Brandon, Rodriguez e Agalega), parte de le ìzołe Mascarene.
Le ìzołe Mauritius xe n’arcipelago de origine vulcanica.
Ne l’ìzoła principale, ghe n’altopian che siende verso la costa a est co dirupi alti, e verso ovest pi gradatamente.
L’ìzoła xe circondà da la bariera coralina, che co i ani ga creà le spiage de rena bianca.
I cicloni xe frequenti.
Antighità
I primi abitanti de Mauritius i xera malesi che i xe rivà 1500 ani fa, ma i sa poi spostà verso el Madagascar.