cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pałaso Dogal (Venesia)
Storia
Ai prinsipi del XVII sècoło i ga xonta łe Prexon Nove, dal'altra parte del rio, par òpera del'architeto Antonio Contin. Sto novo edifisio, sede dei Sióri de ła Note, magistrati incargai de prevegnir e condanar criminałi, el vien cołigà al Pałaso traverso el Ponte dei Sospiri, percorso dai danai portai dal Pałaso, sede dei tribunałi, a łe prexon.
Daspò ła caxua de ła Repùblica de Venesia, ła fin de ła qual ła xe stada dita dal Magior Consegio del 12 de magio 1797, el Pałaso no'l xe stà più doperà come sede del prìnsipe e de łe magistradure, ma'l xe stà fato sede de ufisi de governo dei inperi napołeònico e asbùrgico. Łe prexon, ciamae Pionbi, łe se ga tegnuo ła łora funsion e ghe parla anca Silvio Pellico. Col'anesion de Venesia al Regno d'Italia el Pałaso el ga subio inportante consade e inte el 1923 el xe deventà un muxeo, come chel xe ancuo.
Pianfei
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Charchigné
Charchigné el xe on comun de   481 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
1383
El 1383 (MCCCLXXXIII in numeri romani) el xe un an del XIV secoło.
Cressier (Friburgo)
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Escouloubre
Escouloubre el xe on comun de   73 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Gino Latilla
__HIDDENCAT__
Gino Latilla', nome d'arte  de Gennaro Latilla (Bari, 7 de novenbre 1924 - Firense, 11 de setenbre 2011) el ze sta un cantante itałian.
Biografia
Cresùo a ła scòła de'l pare (el cantante Mario Latilla), el ga ezordìo inte i ani de ła segonda guera mondiałe a'l Teatro Manzoni de Bołonja co Mailù.
Durando el dopoguera el ze stà in tournée in Zarmania e inte i Stati Unìi fin quando che el ze stà asumesto in RAI cofà "cantante de ła radio" inte'l 1952, grasie anca a l'intarese che ga avùo par łu el mestro Cinico Angelini, che'l ło gà vosùo inte ła só łocuestra dopo che'l gaveva scoltà par radio Gigolette (1951). Propio el steso Angelini el ło gaveva soranominà "el me zbałio", par averlo considarà "non idoneo" in ocazion de un provin che'l gera stà fato in presedensa.
Sucesi
Nùmarozi ze stài i só sucesi, otenjìi inte łe varie edision de'l Festival de Sanremo, da Vecchio Scarpone (1953), co Giorgio Consolini) a'l dopio trionfo de'l 1954 co Tutte le mamme (in conpannjìa de Giorgio Consolini) e ...E la barca tornò sola (co Franco Ricci) che ła se gaveva clasifegà prima e tersa, dai doti co ła futura mugèr Carla Boni - Casetta in Canadà (1957) e Timida Serenata (1958) - a "Amare un'altra (co Nilla Pizzi)Io sono il vento (1959, co Arturo Testa) ed Il mare inte el cassetto (1961 co Milva).
El ze stà protagonista anca a'l Festival internasionałe de ła canson de Venesia, dove el ga vinto inte'l 1955, co Carla Boni e el Quartetto Cetra, co ła canson Vecchia Europa.
Fra i altri sucesi, se A recorda Amico tango (1953, co ła Pizzi), Tchumbala bey (1954, mùzega de Fred Buscaglione e testo de Leo Chiosso), Marieta monta in gondoła (1954) e Serenatella sciue' sciue' (1957), entranbe 'st'ùlteme co ła Boni. El ga otenjùo l'ùltemo trionfo, in cùbia co só muger, a'l Festival de ła canson napołetana de'l 1961, co Tu sì comm'a na palummella, bisando el suceso avùo de'l '55 co E stelle e' Napule (co Boni e Maria Paris).
Altre atività
Inte i ani sesanta Gino Latilla el ga zbandonà par un serto parìodo ła cariera statìstega par łaorar cofà dirizente de ła RAI, prima a Roma e po' a Firense. Par ła tełevizion itałiana el gà seguìo łe visende calcìsteghe de ła Fiorentina, de ła Pistoiese e altre scuadre toscane.
Bacteria
__HIDDENCAT__
Gino Latilla
Altre atività
El ze tornà so i palcosenici inte i ani otanta formando, co Nilla Pizzi, Carla Boni e Giorgio Consolini, el grupo Quelli di Sanremo.
Bacteria
I bateri i xe organismi picenini unisełułari, procarioti, (na volta ciamai anca schizomiceti) de dimension de sòłito del'órdene de póchi micròmetri, ma łe pol desferensiarse anca da 0,2 µm, a ocio, dei micoplasmi fin a 30 µm de qualche spirocheta.
Drio el sistema tasònomego proposto da Robert Whittaker inte el 1969, insieme a quee ciamade "àłeghe azure" o "cianoficee" (ancuo ciamade in maniera più sceta cianobateri) łe costituise el regno de łe monere. La più resente clasifegasion (1990) proposta da Carl Woese ła vol tre domini: Bacteria, Archaea e Eukarya (chel contien tuti i eucarioti, monosełułari e plurisełułari).
Gino Latilla
Altre atività
El ze stà spozà co Carla Boni, co cui drioman el se ga separà.
Buchberg
Buchberg el xe un comune del Canton Sciafuxa de 816 abitanti.
Bacteria
Sudivixion e clasifegasion
I procarioti i se destingue in dó grupi prinsipałi:
Fra de łóri i se destingue par forma i:
Castel de Miramar
thumb|250px|El castel de Miramar
Troia (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Gino Latilla
Altre atività
El só nome el ze prezente inte ła strica dei apartenenti a ła łoza masonega retrovà inte'l 1981 inte ła propietà ła "Giole" de Lucio Gelli (tesara n. 41.
Castel de Miramar
El castel de Miramar (it. Miramare) l'è un famoxo castel che gh'è a Trieste, costruì par Massimiliano d'Asburgo, fradel de l'alora imperator de l'Austria. De piera bianca 'se 'sai presta a cartolina. Visitelo ma no steghe dormir. Legenda narra de la maledision de Carlotta, che a chi ve dormi prometi de "morir lontano da la patria, i afeti e la grazia di Dio".
Bacteria
Sudivixion e clasifegasion
N'altra inportante sudivixion ła xe quea che mete conpagni quei bateri che i crese bén a serte tenperadure. Ghe xe tre clase:
Pezé-le-Robert
Pezé-le-Robert el xe on comun de   370 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Eglisau
Storia
El xe croxevia de do inportanti vie de comunicasion. El Reno propio come via fluvial e anca come conesion (traverso de un ponte) nord-sud coligando Klettgau e Zürichgau. Sta locasion ga parmeso al paexe de sviluparse anca come sitadina de marcà.
Gino Latilla
45 ziri
° 1957     Amare un'altra / Fantastica (Cetra)
Bacteria
Sudivixion e clasifegasion
N'ùltema clasifegasion ła se baxa su ła so rełasion verso n'altro organismo:
Castel de Miramar
Parco Marino de Miramar
Quela area de mar atorno al castel dove che no se pol far bagno o pescar. (Se dovè far el bagno o pescar andè verso Barcola).
Héric
Héric el xe on comun de  6 049 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Masacri de setenbre
Par straji de setenbre o masacri de setenbre se intende l'ezecusion somària de pì de miłe detegnesti inte łe gałere de Parize, suponesti partezani del re, che łe se ga consumà intrà el 2 e el 6 de setenbre del 1792.
La Forêt-Fouesnant
La Forêt-Fouesnant el xe on comun de  3 366 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Stéła
thumb|300px|El [[Sołe, stéła pì visina a ła Tera.]] Na stéła ła xe un corpo cełeste che el slùxega de łuxe propria. Łe stéłe łe se riunisse in gałasie e łe xe spesso sircondà de pianeti.
Profesore
170px|thumb
Nointel (Val-d'Oise)
Nointel el xe on comun de   816 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Masacri de setenbre
Stòria
Łe straji, de fato, łe zera stae ła produsion de ła viołenta reasion de ła popołasion de ła capitałe franseze a łe notìsie che łe rivava dal fronte sul dezastrozo andamento de ła guera contro de ła Prùsia (tolta de Longwy, asèdio de Verdun) e sul tentativo de insuresion de ła Vandea.
Profesore
On docente o insegnante el xe ła persona che ła insegna a una o pì persone. Ma sta definision ła xe, onquó, parecio ridutiva.
Masacri de setenbre
Stòria
El difonderse del pànego e ła psicozi del conploto controrevołusionàrio, i ghea spenzesto ła foła a asaltar łe prezon de Parize (l ' Abbaye-aux-Bois, l ' Hôtel des Carmes, la Prison de la Force, l'ex seminàrio de Saint-Firmin, la Conciergerie, el Chàtelet, la Salpetrière): dopo de un somàrio proceso sełebrà da un tribunałe del pòpoło presiedesto da Stanislas-Marie Maillard I zera stai copai cuazi ła metà dei detegnesti, mentre che łe autorità łe vardava l'avegnimento in magnera pasiva.
Sirca i tre cuarti dei pì de miłe cascai i zera creminałi comuni: numarévułi i zera anca i preti refratari (che no i gaveva acetà ła costitusion siviłe del clero). Intrà łe vìteme ecełenti Maria Tereza Luiza de Savoja-Carignan, prinsipesa de Lamballe, i véscovi Jean-Marie du Lau d'Alleman, Pierre-Louis e François-Joseph de La Rochefoucauld e l'abate Ambroise-Augustin Chevreux.
I zirondini i ghea credesto colpévołi de gaver istigà ła foła. I masacri de setenbre i gnen considerai ła prima manifestasion spontànea del Terore zacobin.
Łéngoa latina
__HIDDENCAT__
Sexcles
Sexcles el xe on comun de   234 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Łéngoa latina
El latin o łéngua latina el xe na łéngua indoeuropea che la jera parlà a Roma e in tel Lasio fin dal primo milènio a.C.. Nei secołi sucesivi, co l'espansion dei Romani inte el Mediteraneo el ga vù na inportanza senpre pì granda, in quanto łéngua uficiałe de l'Inpero Roman, e el ga meso raìxe in bona parte de l'Europa e de l'Africa del nord. In seguito a łe invasion dei barbari el latin l'è ndà póco par volta desmentegà, ma da de lu ga vù origine tute łe łéngue romanze (tra cui anca l'itałian e el veneto). Par tuto el Medioevo el ga comunque continuà a èsar ła łéngua franca de ła cultura europea.
Łagos (stato)
Łagos el xe un stato de ła Niġeria dudoriental. El confina a nord co el stato de Ogun; el ga un confin internasional co el Benin a ovest. El xe bagnà da el Golfo de el Benin a sud.
Łéngoa latina
Al dì d'ancó, el latin l'è ła łéngua uficiałe de ła Cexa Catołica, e fin al Concilio Vaticano Secondo l'è stà anca ła łéngua inte ła cuała vegnèa dita ła mésa.
Latin clàssego
thumb|250px|Dizionario de latin in pi volumi Xe stà inte el I sècolo a.C., co l'estension de la citadenança ai "Italici" e i canbiamenti sociai che o ghe ne xe derivai, che a Roma xe sorta la preocupazzion par la purezza de la lengua.
Anca soto de la spenta de la speculazzion greca, se ga invià un processo de regolarizazzion de la lengua. Inte sit tenpi xe fiorì letarai cofà Ciceron, che ell xe stà anca omo poìtego e fiòsofo de valor o cofà Catulo e i poetae novi, che i ga revoluzzionà la lengua poètega. La scritura no la jera desconossùa gnanca ai "rudi" condotieri cofà César, che el xe stà amirà par el so stil teso, e del qual resta do òpare uncora studiae e aprezzae: La guera gàlica (Commentarii de bello gallico') e La guerra civil (Commentarii de bello civili''). I tenpi i jera ramenti maùri parché la leteraùra la sfidasse quela greca, che a l'ora la vegneva considerà insuparàbie. Inte la zenerazzion sucessiva, soto el principà de Augusto, xe fiorì i pi grandi poeti de Roma: Orazzio: inte la sàtira e la poesie lìrega, Teocrito, Virzilio, Esìodo e adiritua Omero.
1384
El 1384 (MCCCLXXXIV en numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
Łéngoa latina
Latin clàssego
El perìodo clàssego de la lengua latina el xe ben conossùo: el latin, a difarença dei idiomi continuatori, el xe na lengua del tipo SOV (sozeto-ozeto-verbo), co cinque declinazzion e quatro coniugazzion verbai. La declinazzion dei nomi la ga sìe casi, tre direti (nominatìa, acusatìo e vocatìo). El ga conservà, inoltra, dal indeuropeo, el sistema a tre zèneri: maschil, femenil e nèutro.
El latin el doparava na grafìa rivà da un alfabeto greco ocidental che a so volta el rivava da quelo fenicio (cofà anca quei venètico e etrusco).
Łagos (stato)
Zeografia fixega
Sirca el 22% de el so teritrio el xe ocupà da łagune e rii, łe pì inportanti łe xe ła Łaguna de Łagos a el sentro e ła Łaguna de Lekki a est. El ga clima tropegal de savana (par Köppen–Geiger Aw).
Łéngoa latina
Latin clàssego
La létare le jera: <!-- La lettera 'G' inizialmente non esisteva in latino: una piccola conseguenza di questa assenza era rimasta anche nel periodo classico nelle abbreviazioni "C." per Gaius e "Cn." per Gnaeus. La G latina venne creata a metà del III secolo a.C. modificando il segno C. Le ultime due lettere vennero aggiunte alla fine dell'età repubblicana per trascrivere i grecismi che contenevano i fonemi /y/ e /z/, inesistenti nel latino classico. L'alfabeto latino in questo periodo non aveva le minuscole, che comparvero assai tardi, né aveva 'J' e 'U', che risalgono al Medioevo e vennero introdotte in modo sistemàtego da Pierre de la Ramée.
In Italia prevale una pronuncia del latino consolidata dalla Chiesa cattolica e che si rifà a una pronuncia più tarda di quella classica. All'estero invece prevale la cosiddetta pronuntiatio restituta, ovvero una pronuncia che si ritiene essere molto simile a quella del latino classico, della quale queste sono le principali caratteristiche:
Questo il sistema fonologico del latino classico (tra parentesi quadre gli allofoni) in SAMPA:
Vale la pena osservare che Chiesa cattolica ha acquisito il latino parlato dal popolo, e non ha inventato una nuova pronuncia: non a caso infatti la pronuncia ecclesiastica è più vicina all'italiano moderno, poiché le modifiche nella fonetica latina, sebbene non riflettute nella scrittura, si sono conservate nella lingua oralmente fino ai primi scritti in italiano. Inoltre, come succede anche oggi per tutte le lingue parlate in vastissimi territori, la pronuncia di certi suoni può essere diversa da località a località. Quindi non si può escludere a priori che la pronuncia ecclesiastica e la pronuntiatio restituta coesistessero nello isteso periodo in regioni diverse o anche negli stessi luoghi, però in ceti difarenti  della popolazione e molto più probabilmente in epoche diverse. -->
Łagos (stato)
Zeografia umana
Ła cavedal ła xe una de łe aree de governo łocal de ła area metropułitana de Łagos, ce ła conta sirca 8 miłioni de aneme.
Economia
Ła area metropułitana ła xe el prinsipal sentro conomego de ła Niġeria. Se ghe cata servisi finansiari, de łe tełecomunicasion, e portuałi inportanti a łiveło continental. Xe inportanti anca el ła industria musical, ła produsion de pełicołe e el turixmo.
Ajamil de Cameros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Talais
Talais el xe on comun de   741 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Albelda de Iregua
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Neuwiller-lès-Saverne
Neuwiller-lès-Saverne el xe on comun de  1 113 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Vico del Gargano
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Piasco
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Lintot-les-Bois
Lintot-les-Bois el xe on comun de   181 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Loddes
Loddes el xe on comun de 164 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Santa Brígida (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Thoissey
Thoissey el xe on comun de 1 741 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
1385
El 1385 (MCCCLXXXV en numeri romani) el xe un an del XIV secoło.
Noisy-sur-Oise
Noisy-sur-Oise el xe on comun de   665 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Liez (Vandia)
Liez el xe on comun de   278 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Indre
Indre el xe on comun de  3 969 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
L'Aja
L'Aja (en olandexo: Den Haag o  's Gravenhage; 500 000 ab. ca.) ła xe ła tersa sità dei Paexi Basi e sede del goerno e del parlamento del Paexe, anca se no ła xe ła cavedałe del stato (che ła xe Amsterdam). Ła xe situà inte ła provincia de l'Ołanda Meridionałe.
Saint-Auban-sur-l'Ouvèze
Saint-Auban-sur-l'Ouvèze el xe on comun de   213 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Pietraporzio
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
La Orotava
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Santa Cruz de Tenerife, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Loge-Fougereuse
Loge-Fougereuse el xe on comun de   387 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Jon Bon Jovi
Jon Bon Jovi el ze un cantante, muzicista statunitense
Biografia
Jon Bon Jovi el ze nasesto a Perth Amboy (New Jersey), co'l nome de John Francis Bongiovi Jr, da pare statunitense de orizene itałiane (el biznon el ze nasùo a Sciacca, ła biznona a Cianciana, Agrigento) e zlovache e da mare statunitense de orizene todesche e ruse. Só mare, Carol Sharkey, ła ze sta na Playboy Bunny (na camariera inte i Playboy Club co ła famoza diviza), mentre só pare, John Bongiovi, un barbier. John Francis, primo de tre fradèłi (i altri do i ze Anthony e Matt), fin da picoło el ga mostrà un carater forte e ribełe e un forte deziderio de métarse in mostra; inazonta nisun el ze mai riusìo a disuaderlo da'l tenjer i cavełi costantemente łonghi. thumb|left|upright=1.3|Jon Bon Jovi a [[Dublin inte'l 2006]]
Sioniac
Sioniac el xe on comun de   220 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Jon Bon Jovi
Biografia
El ga resevesto ła só prima ghitara a sete ani, ma soło a dieze el ga tacà sonarla co serietà, ciapando łesion da un mestro de'l só cuartier. A trèdeze ani el ga fondà el só primo grupo band, che ła se ciamava "Starz"; ma el ze riusìo a tenjir un soło conserto anca parchè za ezisteva naband un asé pì popołar co'l steso nome. John el ga canbià ałora el nome in "Raze", ma l'espariensa l'a portà comuncue a un fałimento.
Vieste
el xe un comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Jon Bon Jovi
Biografia
Drioman, Jon el ga partesipà a un provin par el film Footloose e l'è stà siełesto par el ròło de protagonista da ła Paramount, che ła gaveva intension de canbiar ła senejadura da bałarìn a steła de'l rock. Cui John el ga fazesto ła só prima vera sièlta, refudando el ròło: infati el ga afermà che no'l vołeva nàser cofà ator co aspirasion da rockstar, A jera ła mùzega el só mondo. Daspuò chel momento el ga tacà crédare pì concretamente a na carièra da cantante e, suportà da ła fameja, spesialmente da só mare Carol, el ga desidesto de sełier un pseudònemo pì fàsiłe da pronunsiar: nase cusì Jon Bon Jovi, utiłizà par ła prima volta co'l ga firmà el contrato co ła prima caza discogràfega. Oltra a ła ghitara ełètrega, el sona l'armònega, el pianoforte e ła ghitara acùstega, anca se'l só ròło prensipałe el ze cueło de cantante.
thumb|Jon Bon Jovi a'l [[Chief's Ball 2009]]
Oltra ai dischi co'l grupo, Jon Bon Jovi el ga rezistrà do àlbun da sołista: Blaze of Glory (1990) e Destination Anywhere (1997), oltra a un àlbun non ofisiałe, publegà in Itałia co'l nome John Bongiovi, intitołà The Power Station Years. L'àlbun el contien 14 inediti rezistrài tra el 1980 e el 1983, remixài e remasterizài inte'l 1997. Fin deso, Jon, el ga vendesto pì de cuaranta miłion de copie co ła band Bon Jovi.
Inte'l 2004, co l'amigo e ghitarista de'l grupo Richie Sambora, el ga fondà na scuadra de Arena Football, i Philadelphia Soul, vinsidori de'l titoło AFL inte'l 2008. Bon Jovi el ze anca un gran fan dei New York Giants. Inte'l 2007 el ga dichiarà che uno dei só pì grandi ramarichi el ze stà l'ocazion perdesta de conóser el só gran titoło, Frank Sinatra. "Pì volte me se ga prezentà l'ocazion, ma mi go senpre declinà par paura de doverme confrontar co un artista de un łiveło cusì suparior", ga dizesto Bon Jovi. El 13 de otobre 2007 el ga conduzesto ła pontada de'l Saturday Night Live e insieme al grupo el ga sonà inte l'ocazion Lost Highway e Who Says You Can't Go Home.
El 18 de zenaro 2009 Bon Jovi el ga partesipà a'l conserto par l'insediamento de'l Presidente Obama cantando A Change is Gonna Come in doto co Bettye LaVette. Senpre inte'l 2009 Jon Bon Jovi el ga rezitrà, insenbre a'l Washington D.C. Youth Choir, na nova varsion gospel de ła hit Keep The Faith, inserìa inte l'àlbun Oh Happy Day: An All-Star Music Celebration. El de 3 magio 2009 el ze entrà inte ła New Jersey Hall of Fame.
El 19 de desenbre 2011 el ze stà vìtema de death hoax, o sia de ła notisia de ła só morte che ła ga scumisià a venjir reprendesta da na stropełà de fonti online. Łu isteso el ga zmentìo ła notisia, comentando l'acadùdo co ła fraze Heaven looks a lot like New Jersey(El paradizo el someja el New Jersey).
Inpenjo sosiałe e połìtego
Durando łe ełesion de'l 2004 el ga sostenjesto ła nomination de John Kerry. El 21 de setenbre 2005 el ga donà un miłion de dołari ad Oprah Winfrey, condutora de un famozo talk-show inte i Stati Unii, par ła só fondasion de beneficensa Angel Network. A ze ła pì alta sifra che na sełebrità ła gabia mai donà a Winfrey. Inte'l 2011 el ga inagurà un ristorante indove che i manco abienti i pol pagar anca co łaori sosialmente ùtiłi; tramite ła so fondasion el ga costruìo anca abitasion par i pì povari. Inte'l 2012 el ga donà 1 miłion de dołari par ła recostrusion daspò l'Uragan Sandy che'l ga colpìo i Stati Unii.
Vita privà
Inte'l 2004, el deventa fondador e propietario prensipałe de ła scuadra de Arena Football League, i Philadelphia Soul.
Eminem
__HIDDENCAT__
Jon Bon Jovi
Vita privà
El ze aparìo in vari spot publisitari par ła League, co John Elway, famozo quarterback par i Denver Broncos.
Eminem
"Ła pejor minaccia par i putei 'mericani dai tempi de ła połiomiełite."
- George W. Bush
Marshall Mathers (St. Joseph, Missouri, 17 otobre 1972), anca noto come Eminem o Slim Shady, el xe un rapper american. Oltre a far el cantante el ga fato anca l'ator e el produtore discografico.
Xe cresciuo a Detroit (Michigan), e el primo che el ga scoverto el sò tałento xe stà Dr. Dre, el pì famoso produtore americano. El ga tacà a cantare inte el 1999, co ła sua prima canson, My Name Is, che ga vuo un gran suceso, anca in Itałia e inte el Veneto. El ga avuo anca 3 dischi de platino par stà canson.
Inte el majo del 2000 xe vegnuo fora The Marshall Mathers LP, disco che o ga consacrà come grande inte ła musica rap mondiałe: el ga venduo pì de dò miłioni de copie in dò setimane, anca grassie ai singołi The Real Slim Shady, The Way I Am, Stan.
Romai Eminem xera divegnuo famoso e łe notissie di gossip riguardo a eo e sò moiere Kim, che g'avea xà un diffisiłe rapporto, e ga girà par tuto el mondo. Se dise che il g'abia minacià un tisio che iera drio baxar Kim. El łoro raporto xe 'ndà vanti instabilmente, ma unìo dal'amor par Halie, łoro toxa putea nata inte el 1995.
Inte el 2002 ga fato The Eminem Show (Without Me, Sing 4 the Moment, Cleaning Out My Closet, SuperMan, Business). Poi ga recità in 8Mile, e el xe stà el principae compositore de ła cołona sonora del film, el ga vinto anca un Oscar come Mijor Canson Originae. Stà cołona sonora fu ciamà 8Mile come il film, e el xe uno dei pì gran sucesi rap, el singolo estrato el xe stà Lose Yourself.
Gà vuo problemi de dipendensa da alcol e droga, ma el xe tornà inte el 2004 co un album de gran suceso : Encore. Da questo xe sta estrate cansoni famosisime come Just Lose It, Mosh, Like Toy Soldiers, MockingBird, Ass Like That.
Dopo Encore se tacò dire che ła cariera de Eminem da cantante iera finìa, tanti giornai i o ga afermà, a smentire łe false voxi inte el dexembre 2006 el xe rivà on novo album de Marshall: The Re-Up, afiancà al singoło You don't know.
El novo album xe rivà: Relapse (2009) Eminem ga estrato i singoli We Made You, 3a.m., Crack A Bottle, Old Times Sake (Feat. Dr. Dre), Beautiful
Torcieu
Torcieu el xe on comun de 726 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Issé
Issé el xe on comun de  1 833 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Saint-Ouen-le-Brisoult
Saint-Ouen-le-Brisoult el xe on comun de 123 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Zapponeta
el xe un comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Fräschels
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Gempenach
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Pocapaglia
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Chemazé
Chemazé el xe on comun de  1 361 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Niederbronn-les-Bains
Niederbronn-les-Bains el xe on comun de  4 404 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Alberite
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
1386
El 1386 (MCCCLXXXVI en numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
Alcanadre
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
La Martyre
La Martyre el xe on comun de   751 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Agulo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Santa Cruz de Tenerife, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Galmiz
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Longeville-sur-Mer
Longeville-sur-Mer el xe on comun de  2 466 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Talence
Talence el xe on comun de  42 606 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Rémelfing
Rémelfing el xe on comun de  1 405 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Nucourt
Nucourt el xe on comun de 712 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Loupmont
Loupmont el xe on comun de   75 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Niederhaslach
Niederhaslach el xe on comun de  1 405 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Volturara Appula
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Greng
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Jans
Jans el xe on comun de  1 370 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Apremont (Ardennes)
Apremont el xe on comun de   117 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Les Essards
Les Essards el xe on comun de   193 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Front-la-Rivière
Saint-Front-la-Rivière el xe on comun de   518 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pradleves
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Alexander von Humboldt
__HIDDENCAT__
Alajeró
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Santa Cruz de Tenerife, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Aldeanueva de Ebro
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
La Grande-Résie
La Grande-Résie el xe on comun de   86 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Volturino
el xe un comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Targon
Targon el xe on comun de  2 077 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Reíllo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Tossiat
Tossiat el xe on comun de 1 362 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
La Roche-Maurice
La Roche-Maurice el xe on comun de  1 807 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Vaudéville
Vaudéville el xe on comun de   162 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Rémeling
Rémeling el xe on comun de   308 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Longmesnil
Longmesnil el xe on comun de   52 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Ouen-sur-Iton
Saint-Ouen-sur-Iton el xe on comun de 825 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Louppy-le-Château
Louppy-le-Château el xe on comun de   157 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Piacé
Piacé el xe on comun de   383 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Longèves (Vandia)
Longèves el xe on comun de  1 323 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Chevaigné-du-Maine
Chevaigné-du-Maine el xe on comun de   173 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Javernant
Javernant el xe on comun de 150 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Protocoło de comunicasion
On protocoło de comunicasion, in informadega, el xe on insieme de regołe descrivue in manjiera formałe che łe definise łe modałità de comunicasion tra dó o pì entità. Ste regołe łe xe definie co spesifeghi protocołi, da łe tipołoxie pì varie e çascun co conpiti e fini preçixi, a segonda de łe entità interesae e del mexo de comunicasion. Se łe do entità łe xe remote, se parla de protocoło de rete.
Gurmels
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Racconigi
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Bardoux
Saint-Bardoux el xe on comun de   622 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Alesanco
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Kerzers
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Omerville
Omerville el xe on comun de   319 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Villarta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Sarrance
Sarrance el xe on comun de 165 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Thun-l'Évêque
Thun-l'Évêque el xe on comun de   754 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Soudaine-Lavinadière
Soudaine-Lavinadière el xe on comun de   176 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pincé
Pincé el xe on comun de   193 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Revello
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Panni
el xe un comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Vaxoncourt
Vaxoncourt el xe on comun de   452 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cexa de San Zeno in Oratorio
El nome de onco l'è stà ciapà sol inte el XVI secolo, mentre in precedensa la cexa jera conosùda cofà San Zeno orator (parladór) o San Zeno Orante, a cauxa de la tradision che su sto liogo vede la salvanela de San Zeno, che qui se sarìa ritirà par pregàr, in axonta la cexa ospita el saso de fiume sol qual, segondo tradision, San Zeno pescava
Storia
La costrusion atuale se leva so quel che resta de un edificio romàn sepolcrale, ma ne la so forma atuale, la cexa risale a l'insìrca al XII secolo, fasilmente levà dopo el devastante taramòto del 3 xenaro 1117. Inte el 1336 la se cata inte l'elenco de le cexe parochiali sitadine. Inte i secoli drìo la cexa se jera richìda de nùmaroxe òpare d'arte, anca se più volte el ga subì dani de le exondasion de l'Adige. La cexa l'è stà sopresa inte el 1807 par decreto napoleonego, restando serà fìn al 1816 quando el Vésco el ga verta da nòvo.
Cuando San Zeno l'è stà serà, gà seguìo da parte dei napołeonici anca la spojada, par cui co l'è stà riverta, la gheva bisogno de restauri, ma durante el XIX secoło par riabelìrla se jera ricorso al rìcupero de òpare d'arte e architetoneghe che vegnea da cexe desfà, cavàndoghe cusìta quel'aspeto orixinàl de la cexeta.
San Zaneto l'è stà da nòvo danezà in ocasion de ła seconda guera mondiałe, ma xe andà pezo inte el 1957 quando la navàda dreta de la cexa l'era crolà, destruzendo cussì interesanti afreschi de età tardomedievale. Tutavia la cexa la presenta oncora oncò tràse de afreschi de particołàr pregio.
La tore canpanaria ospita quatro bronzi cèi de notevołe interese storego.
Alesón
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Louppy-sur-Loison
Louppy-sur-Loison el xe on comun de   126 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Arafo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Santa Cruz de Tenerife, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Almendros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Rémering
Rémering el xe on comun de   436 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Escueillens-et-Saint-Just-de-Bélengard
Escueillens-et-Saint-Just-de-Bélengard el xe on comun de 156 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Joué-sur-Erdre
Joué-sur-Erdre el xe on comun de 2 482 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Kleinbösingen
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Nicołò Tommaseo
__HIDDENCAT__
Niccolò Tommaseo (Sebenico —Šibenik—, Dalmasia, 9 de otobre del 1802 – Firense, 1 de majo del 1874) el xe stà un scritor, lenguista italian e dalmata. I so suori pi conossui xe stadi Dizionario della Lingua Italiana, in oto vołumi e el Dizionario dei Sinonimi.
Dopo i studi a Spałato el entra xovane a ła Università de Pàdoa; intel 1822 el torna a Sebenico, ma no vendo sbochi profesionałi el gira pa xone taliane e venete, finchè el conose Alessandro Manzoni. El piovega dell'Italia sol Risorgimento tajian.
En tel 1839 el riçevé la amnistía dal imperador. El pasé ła so rexidensa a Venesia, indove che el xe stà arestà de novo inte el 1848. Dopo la so liberasion, el ga partesipà al governo provixionałe de ła nova Republica de Venesia. Dopo el ripristino striaco in Vèneto, el xe sta mandà in bando a Corfù, el xe nda a Firense prima de morir.
Givrezac
Givrezac el xe on comun de   68 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
La Lanterne-et-les-Armonts
La Lanterne-et-les-Armonts el xe on comun de   215 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
San Nazario
San Naxaro la xe na fraxion de el comune de Valbrenta inte ła provincia de Vicensa. Xà comune autonomo, el 30 de xenaro 2019 el se xe fuxo con Canpołongo sol Brenta, Cismon del Grappa e Valstagna par costituire l'ente attuale.
Longroy
Longroy el xe on comun de   634 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Tarnès
Tarnès el xe on comun de   325 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lutetia Parisiorum
En łatin "Lutetia" el vol dixer "slodro", ma anca "lof".
Altri projeti
Lutetia
Całigo
thumb|250px|right|Całigo inte na strada de canpagna El całigo o nébia el xe un fenòmeno meteorołòzego provocà da l'evaporasion de l'àcua che ghe xe inte el teren o inte na destirada de àcua superfisałe
Col contato co l'aria, el vapore àcueo el devien pì fredo e el se condensa cofà aerosol formà da jose picenine che łe rifrasiona ła luze del sołe, dàndoghe al fenòmeno na cołorasion opaca. De inverno inte ła pianura padana sucede de frecuente che ghe sìpia ła formasion de całighi, sora-de-tuto dopo el tramonto e prima del sòrzar del sołe. No solché in pianura ła se forma co fasiłità, ła nébia ła połe formarse anca inte el fondo de le vałi alpine.
Canton S-ciafuxa
El Canton Sciafuxa el xe on canton de ła Svisera. Ła sità prinsipałe e cavedałe del canton ła xe S-ciafuxa.
Thymus serpyllum
thumb|left|Un bar de timo
El timo (o łatécio o pevare selvadego o  sałexoła) (nome sientifego Thymus serpyllum) xe na pianta de ła fameja de łe Lamiaceae. I fioreti i ga un bel cołor vioła. El crese mejo sułe całà vegre.
Canton S-ciafuxa
Aministrasion
Finmente al 1999 el Canfon S-ciafuxa el jera dividesto in 6 distreti, che i xe sta descançełai. El canton el detien 26 comuni:
Thymus serpyllum
El se dopara sui rosti, ma anca par darghe profumo ai nisołi.
Lionel Messi
__HIDDENCAT__
Lionel Andrés Messi (Rosario, 24 de zugno 1987) el xe un xugadore de bałon argentin, atacante del Barcełona e de ła nasionałe.
Soranomenà, par via de ła so statura, "ła pulxe", el ga xugà anca par el Grandoli, el Club Atlético Central Córdoba e i Newell's Old Boys.
El ga vinto, intrà l'altro, un oro ołìnpego, un mondiałe U-20, 3 Champions League, 6 canpionai spagnołi e el se ga axudegà par 4 volte de fila (2009, 2010, 2011 e 2012) el Bałon de oro, inprexa mai riusia a nisuni altro.
Lampaul-Guimiliau
Lampaul-Guimiliau el xe on comun de  2 058 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Saubole
Saubole el xe on comun de 137 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Toussieux
Toussieux el xe on comun de 1 091 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Châlons-du-Maine
Châlons-du-Maine el xe on comun de   708 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Reithouse
Reithouse el xe on comun de   59 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Osny
Osny el xe on comun de  16 910 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Saint-Barthélemy-de-Vals
Saint-Barthélemy-de-Vals el xe on comun de 1 869 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Tełetext
thumb|upright=1.6|El tełetext de ła ZDF, tełevixion todesca El tełetext xe on servisio no interativo chel se cata inte la tełevixion moderna, prodoto da na emitente tełevixiva. In Veneto e in tuta Italia el ga ciapà el nome de Tełevideo, el nome inventà de la RAI che la xe sta el primo broadcaster a farlo.
El Tełetext el saria praticamente on testo testo, aconpagnà da na grafega senplise, chel se pole vardar dal schermo del tełevixore e el njien doparà par darghe ai utenti ogni xenare de informasion: notisie, guide ai programi televixivi, orari dei treni, informasion utili socialmente, publisità e altro. Tante olte, par rancurar i contegnui del TeleText, njien formada na vera e propia redasion.
Meyriez
el xe on comun del distreto de ła Lac che el fa parte del canton Friburgo in Svisara
Peschici
el xe un comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Cuenca
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Saint-Patrice-du-Désert
Saint-Patrice-du-Désert el xe on comun de 199 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Gambais
Gambais el xe on comun de  2 463 abitanti del departemento de Yvelines che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Portable Document Format
El Portable Document Format (pì conosuo come PDF) l'è un standar verto pal scanbio de documenti eletroneghi. El suporta documenti testo, imajini, ełementi grafeghi, lingambi, ełementi 3D, video, audio e tanti altri suporti minori.. El PDF el ga l'estension file col steso nome .pdf. L'è sta xviłupà da Adobe Systems inte el 1993 in orixane "sarà" co un formato propietario supotà dal pacheto software Acrobat di Adobe par grafeghi e editori profesionisti.
Pirmil
Pirmil el xe on comun de   513 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
San Marco la Catola
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Louvemont-Côte-du-Poivre
Louvemont-Côte-du-Poivre el xe on comun del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Vecoux
Vecoux el xe on comun de   870 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Rémering-lès-Puttelange
Rémering-lès-Puttelange el xe on comun de  1 087 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
1388
El 1388 (MCCCLXXXVIII in numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
The Dark Side of the Moon
The Dark Side of the Moon el xe el otavo àlbun in studio del grupo britanico Pink Floyd. Publicà inte el 1973 el xe uno dei àlbun pì vendùi de la stòria de la mùxica.
Saint-Benoit-en-Diois
Saint-Benoit-en-Diois el xe on comun de   27 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Guera franco-prusiana
__HIDDENCAT__
La guera franco-prusiana (in todesco Deutsch-Französischer Krieg, in franseze Guerre franco-allemande o Guerre franco-prussienne) ła ze sta conbatesta dal 19 de lujo del 1870 al 10 de majo del 1871 intrà el Secondo Inpero franseze (e, dopo de ła cascada del rezime, da ła tersa Repùblega franseze) e ła Confederasion Todesca del Nord (guidada dal Regno de Prùsia), liada coi regni todeschi del sud de Baden, Baviera e Württemberg.
1389
El 1389 (MCCCLXXXIX in numeri romani) el xe un an del XIV secoło.
Guera franco-prusiana
El conflito el ghea segnà el s-ciopar de ła tension intrà łe du potense, che ła se ghea guałivamente cresesto de sevente del fałimento del projeto de Napołon III de anesion del Lusenburgo, avegnimento che el ga cauzà ła fin de na rełasion rełativamente bałansada co ła Prùsia de Otto von Bismarck. I contrasti i se ghea fato pì inpisadi par colpa de ła senpre pì granda influensa, par gnente tołerada da Parize, ezersitada da ła Prùsia inte i confronti dei Stati todeschi verso sud del fiume Men partegnenti a l'ex Confederasion zermànega e del roło guida prusian ezersità inte l'interior de ła Confederasion Todesca del Nord, creada inte el 1867 dopo de ła vitòria prusiana inte ła guera contro de l'Inpero austrìago.
La guera franco-prusiana ła ze sta ła pì inportante conflito conbatesto in Eoropa intrà l'època de łe guere napołeòneghe e ła prima guera mondiałe, e el se ghea sarà co ła conpleta vitòria de ła Prùsia e dei so liai. La consevensa pì de rezalto ła ze sta ła creasion de l'Inpero todesco, che el ghea mantegnesto na funsion de granda autorevołesa inte łe rełasion pułìteghe internasionałi de łe dècade drioman del nasimento. La débâcle franseze ła ga determenà anca ła fine del Secondo Inpero de Napołon III e, col croło de sto cuà, ła tenporànea subalternità de l'influensa franseze in confronto de łe altre potense del foro eoropeo. Indiretamente, ła sconfizesta ła ghea vesto repercusion anca inte ła penìzoła italiana: el goerno sabàudo el ga profità de ła fine del Secondo Inpero, tradisionalmente protetore dei teritori pontifisi, par concuistar Roma inte el 20 de setenbre del 1870, metindo in pie ła ''Bresa de Porta Pia - Tolta de Roma.
La fine del perìodo inperiałe el ghea signifegà par ła Fransa el scumìsio de un rezime republegan, che - par dimension e influensa - el zera devegnesto el pì inportante intrà cuełi che ghe zera inte l'època inte el continente.
Arico
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Santa Cruz de Tenerife, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Longueil
Longueil el xe on comun de   561 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Luçon
Luçon el xe on comun de  9 540 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Saucède
Saucède el xe on comun de 126 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lampaul-Plouarzel
Lampaul-Plouarzel el xe on comun de  2 111 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Châtelain
Châtelain el xe on comun de   469 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
La Cierva
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Gourvillette
Gourvillette el xe on comun de   89 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Luzy-Saint-Martin
Luzy-Saint-Martin el xe on comun de   114 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Tauriac
Tauriac el xe on comun de  1 289 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Relans
Relans el xe on comun de   341 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Tramoyes
Tramoyes el xe on comun de 1 681 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
La Matanza de Acentejo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Santa Cruz de Tenerife, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Saint-Paul (Orne)
Saint-Paul el xe on comun de 680 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Rémilly
Rémilly el xe on comun de  2 016 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
San Severo
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Pizieux
Pizieux el xe on comun de   74 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Parmain
Parmain el xe on comun de  5 549 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Gentiana lutea
La zensiana majore (Gentiana lutea L., 1753 ) ła ze na pianta erbàsea perene, gràsie a łe raize racuanto sviłupae, partegnente a ła fameja de łe Gentianaceae.
L'epìteto "majore", col cuało ła ze comunemente denomenada ła spece, el se rifarise a łe so dimensioni, superiori a chełe de łe altre spece del zènaro Gentiana, e el tèrmano "lutea" el se rifarise al cołor zało dei fiori, difarentemente da łe zensiane blu de l'iconografia alpina.
Descrision
La pianta ła ze alta da 40 a 140 cm. Se trata de na erba perene, glabra, co grando rizoma ramefegà e fusto cavo, senplego e reto.
Ła połe ver dai trè ai dieze fiori in vertezełi a scajo de foje anplesecàułi; ła coroła de cadaun fioro, de color zało, dividesto in 5-6 lasìnie. Ła fiorise par la prima volta a dieze ani de età.
Łe samese łe ze a difuzion anemòfiła.
Le foje bazałi łe ze oponeste, pegołae, grande, de forma ełìtega, longhe fin a 30 cm e larghe fin a 15 cm co nervadure parałełe in evidensa. Chełe caułinari łe ze pì picenine, sesiłi, lanseołae e anplesegàułi.