cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Navara
Etimołogia
Ła prima atestasion scrita del termine 'Navarra l'è del IX secoło, inte l'opera Vita Karoli Magni de Eginardo, capìtoło 15, che ła contien ła seguente fraxe in łatin: «[...] qui apud Navarros' ortus et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Dertosae civitatis moenia Balearico mari miscetur; deinde Italiam totam''». Ve se descrive ła intruxioni del re franco Carlo Magno fin al fiume Ebro. Etimołogicamente, el topònimo el provien probabilmente dal vocàboło 'naba'', d'orìgine preromana, forse protobasca, che se crede el significase "tera piana çircondà da montagne", descrision che se adata pienamente a Panplona e al teritorio che łe çirconda. A sto vocaboło se ga xontà el sufiso -erri, che in basco vol dir "tera o popoło".
Storia
left|thumb|El castel Javier right|thumb|upright|Na capeła a Roncisvałe Ai tenpi de l'Inpero roman, el teritorio de ła provinçia l'era abità dai vasconi, na tribù preromana che abitava el versante sud dei Pirenei. Sti qua i'è riusìi a mantegner ła propia łéngua - el basco - e tradision anca soto i romani. L'area no l'è mai stà pienamente sotomesa, né dai Vixigoti né dai Arabi. In tel 778 l'exerçito franco el vien sconfito dai baschi inte ła bataia de Roncisvałe.
In tel 824 el capitan Iñigo Arista el vien incoronà re de Panplona, el che el porta a ła fondasion del Regno de Navara. El regno el riva a ła so màsima espansion soto Sancho III de Navara, quando el cuerxe el teritorio de l'atuałe Navara, Paexi Baschi, Ła Rioja, e parte de ła Cantabria, Castilia e Leon e Aragona. A ła so morte el paexe el vien parò divixo tra i so fioi e no'l vearà mai più interamente ricostituío. L'exercito de Navara el ciapa parte a ła decixiva bataia de Łe Nave de Tolosa del 1212 al fianco dei altri regni cristiani de Spagna dopo de ła qual i posedimenti musulmani inte ła penìzoła iberica i vien ridoti a un picoło teritorio in tel sud.
L'inclinasion dei re navari par ła połitica francexa e i negosiati par spoxar el so primogenito, Enrico, prinçipe de Viana, co na fioła de Luixi XII de Francia, i'è łe motivasion che porta Ferdinando el Catòłico a inviar el duca d'Alba a conquistar el regno de Navara in tel 1512. El 25 de lujo Federico de Tołedo, duca d'Alba, l'ocupa Panplona e ła famea real navara l'è costreta a rifujarse in Basa Navara e a Bearn. El 23 de marso de l'ano dopo, łe corte de Navara, co ła soła prexensa dei leader de ła fasion beaumontexa, łe proclama Ferdinando el Catòłico "re de Navara". In tel 1515, łe Cortes de Castilia, a Burgos e sensa ła prexensa de nisun raprexentante navarexe, i anete l'Alta Navara a ła Corona de Castilia. Nonostante łe diverse bataie conbatúe par recuperar l'Alta Navara e łe rivolte dei abitanti (anca de fasion beaumontexa), no se otien alcun rixultato e el teritorio de ła Basa Navara el resta separà dal resto del regno fin a vegner incorporà inte l'inpero francexe. Malgrado l'union co ła Castilia, el regno de Navara el riese a conservar tanti priviłeji e i so fueri, tanti dei cuałi conservà fin al XX secoło. L'è grasie al riconosimento de sti fueri, oncora vałidi, se ła Navara ła pol godar ancó de un special grado de autonomía, garantío dal status de comunità foral.
Geografia e clima
Nonostante ła so superfiçie mia tanto estexa, ła Navara l'è gran variegà dal punto de vista geografico. Ła majoransa del teritorio de ła rejon l'è montagnoxo, dominà da ła cordiliera pirenaica, el che el contrasta co łe pianure de ła vałe del fiume Ebro in tel sud.
El clima de ła Navara el misia influense da i monti Pirenei e łde a vałe del fiume Ebro, creando na grosa diferensa tra i climi del nord (tanto piasè umidi e co frequenti precipitasioni) e del sud (clima più mediteraneo co tenperature piasè alte e precipitasion più sporadiche). Se pol pasar, in tel giro de pochi kilometri, da łe umide vałi del nord a łe aride Bardenas Reales su łe sponde de l'Ebro.
Łéngue
thumb|200px|Distribusion del basco come łéngua materna par comune En Navara se parla spagnoło e basco. Entranbe łe łéngue i'è ofiçiałi, parò, mentre el castilian el dè in tuta ła comunità foral, el basco l'è ofiçialmente riconosúo soło in łe xone specificà da ła Ley Foral del Vascuence (Ley Foral 18/86 de 15 de deciembre de 1986). Sta łeje ła divide difati ła Navara in tre aree: bascòfona (ndo el basco l'è łéngua majoritaria), mista e no bascòfona (ndoe domina el castilian). De 272 comuni navarexi, 109 i apartien a łe xone bascòfona e mista e i pol godar dei vantaji oferti da ła coofiçiałità del basco, tra cui ła toponomàstica biłéngue e el dirito dei çitadini a comunicar co łe aministrasion publiche in basco. Sta łéngua ła vien parlà in ła xona çentrałe e setentrionałe del teritorio, esendo ła łéngua materna de ła majoransa de ła popołasion in tel nord e estremo nordovest. Considerando ła Navara in tel so insieme, el castilian l'è ła łéngua materna de l'88,9% de ła popołasion, el basco del 7,0%, el 2,1% el ga entranbe łe łéngue come materne e el restante 2,1% el parla n'antra łéngua come materna.
Piateda
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Navara
Łéngue
Storicamente se ga parlà anca altre łéngue, sparíe al dì d'ancó, come el romanxo navaro o navaro-aragonexe e, minoritariamente, el guascon, francexe, ebrèo e àrabo.
Diałeti baschi in Navara
El basco l'è parlà in Navara secondo diverse forme diałetałi (nóve secondo ła clasificasion seguía dal Diccionario General Vasco de ła Euskaltzaindia anca se in sèguito i'è stè riragrupè): el piasè estexo l'è el diałeto alto-navaro, che se parla inte ła parte çentrałe e setentrionałe. En łocałità come Basaburua, Imotz e altre al confin co ła Gipuzkoa, se parla el diałeto gipuzcoan e inte ła parte çentral del Pireneo navaro (par exenpio inte łe vałi de Aezcoa e Salazar) se parla na varietà del diałeto baso-navaro posteriormente ciamà diałeto navaro-oriental. En ła parte più oriental de Pireneo, in ła vałe de Roncal, se parlava fin a calche ano fa el diałeto roncałexe, estinguesto a ła fin del XX secoło. En łe łocałità de Urdax e Zugarramurdi se parla el diałeto de Lapurdi.
Oltre ai diałeti existe anca difarenti subdiałeti e tipicità łenguistiche łocałi.
I fueri de Navara
I fueri navarexi, originari del Medioevo, i'è stà un pato tra ła nobiltà e el popoło, trasmeso a l'inisio oralmente e, a partir dal XIII secoło, butà xo par iscrito in Fueros y Compilaciones.
In tel 1512 el Regno de Navara el vien conquistà da ła Corona de Castilia, ma el mantien el propio regime d'autogoerno łegislativo, executivo, judisiario e fiscałe, conservando ła so condision de "regno" soto ła figura de un vicerè. Sto sistema l'era propio de ła Navara e no l'era mia na regołamentasion inposta da ła Castilia, come l'è stà invese par altri regni, cuałi par exenpio el Regno de Granada.
Dopo ła Prima goera carlista, in el congreso de Vergara, el jenerałe łiberal Espartero el racomanda al goerno de "propor a łe Cortes ła concesion o ła modifica dei fueri"; sto dixegno el se reałixa co ła leje del 25 de otobre 1839 (ciamà Ley de confirmación de fueros), quando i fueri i vien ribadìi "sensa dano par l'unità costitusional de ła monarchía", e che ła diventa efetiva co ła publicasion de ła Ley de modificación de los fueros de Navarra (denominà ani più tardi Leje Paccionada de Navarra) el 16 de agosto 1841. . Co sta leje, ła Navara no ła vien più dexignà come un "regno" e ła se converte in provinçia, adatàndose a ła divixion teritorial de ła Spagna del 1833 de Javier de Burgos. Dopo ła Goera çiviłe spagnoła vien sopreso i fueri de Gipuzkoa e Bizkaia, parché considerà "provinçe traditore", parò i fueri de Navara e Araba i vien mantegnúi, avendo donà el so suporto a ła rivolta.
Ła fin de ła ditatura e ła restaurasion del sistema democràtico ła porta a na nova costitusion in tel 1978; una de łe questioni più spinoxe ła rivardava propio ła problemàtega foral. El rixultato de sto laoro el se cata inte ła Disposición Adicional Primera, che ła stabiłise:"Ła costitusion ła tuteła e ła rispeta i diriti storici dei teritori forałi". I fueri i vien adatà a ła nova realtà de autonomie del Stato spagnoło par mexo de ła publicasion de ła "Ley Orgánica 13/82 de 10 de agosto de Reintegración y Amejoramiento del Regimen Foral de Navarra".
Łe istitusion forałi de ła Navara
thumb|240px|Edifiçio del Parlamento de Navara, Panplona.
L'autonomia navarexe
El regime foral el dà a ła Navara determinà conpetense come na so propia połisia (ciamà Policía Foral de Navarra, Foruzaingoa in basco), un sistema fiscal difarente e tante altre equivałenti a quełe garantíe dai Statuti de Autonomia de łe altre Comunità Autonome, che in Navara el ciapa el nome de Ley Orgánica de Reintegración y Amejoramiento Foral de Navarra. Alcune carateristiche de ła łegislasion navarexa in materia çiviłe e fiscałe i'è:
Demografia
right|250px Al 1º jenar 2007 ła popołasion de ła Navara l'era de 605.876 abitanti, e ła densità de 58,31 ab./km². De sti qua, el 9,23% i era foresti, prinçipalmente ecuadoregni. Ła popołasion l'è in cresita (de un 0,66% rispeto al 2006), ma ła densità oncora basa. Par quanto riguarda el seso, se prexenta na difarente situasion tra spagnołi e foresti: mentre tra i spagnołi prevałe łe done, tra i foresti ghè na predominansa de omeni. El grupo de età pì numaroxo l'è queło che va da i 25 ai 54 ani, mentre queło piasè exiguo el fa riferimento a l'età più avansà; ła tendensa a l'inveciamento ła continua parò a manifestarse e tra el 2006 e el 2007 l'età mèdia l'è aumentà de un deçimo. I comuni che i vede major cresita i'è quei inte łe viçinanse de Panplona; l'è invese el capòłogo uno dei çentri abità che perde più abitanti.
I comuni più popołà dopo Panplona, che da soła ła ospita un terzo de tuti i abitanti de ła rejon, i'è (al 2007):
Economia
A partir dal 1964, ła Navara el ga scomisià un profondo proceso de transformasion econòmega, da n'economia baxà su l'agricoltura e che ocupava ła metà de ła popołasion econòmegamente ativa a n'economia equiłibrà e moderna. El motor de sta trasformasion l'è stà l'industria che oncora ancó, nonostante el proceso de tersiarixasion de łe ùltime decade, l'è più prexente che inte łe altre rejoni.
El setor primario l'ocupa el 5,9% de ła popołasion navarexa. Ghè coltivasion de formenton, çereałi, fruti e girasołi; anca ła produsion vinicoła l'è inportante. El setore secondario l'è raprexentà par ło più da picołe e mèdie inprexe, ma no manca mia łe multinasionałi, che i ga contribuío a ła modernixasion de l'aparato produtivo rejonałe e al sviłupo econòmego de ła comunità foral. Ła majoransa dei inpianti industriałi co łivei tecnołogici ełevà e capacità de esportasion i apartien al setor automobiłistico e dei machinari e equipajamenti. Ła tersa industria più inportante l'è cheła agroałimentare: łe prime tre mese insieme łe costituise ła metà del vałor xontà de ła produsion industriałe de Navara. El tersiario l'è el setor più inportante in termini de vałor xontà e el continua a trasformar ła strutura econòmega de ła comunità foral. Rispeto al resto de ła Spagna, el setor tersiario de l'economia navarexa el raprexenta l'1,4% del total del tersiario spagnoło.
Połitica energetica
Ła Navara l'è leader in Europa par quanto riguarda łe energie rinovabiłi, e ła conta de rivar a generar entro el 2010 el 100% de l'energia da fonti rinovabiłi. Al 2004, el 61% de l'energia de ła rejon l'era generà da fonti rinovabiłi, de cui el 43.6% el provegnea da 28 mułini a vento, el 12% da oltre 100 turbine idraułiche in scała ridota e el 5.3% da 2 inpianti biomase e 2 de biogas. In xonta, ła rejon ła gavea el pì groso inpianto fotovoltaico de Spagna, a Montes de Cierzo de Tudela (capacità de 1.2 MWp), più diverse altre sentenara de instałasion fotovoltaiche.
Mar
El mar 'l'è na gran destexa de aqua salà, che de solito 'l'è in comunicasion co un oseano. La stesa parola la se dopara par indicar un lago salà, belo grando, che no ga sbaci verso el mar o el oseano (par esenpio el mar Caspio o el mar Morto). In realtà no gh'è na distinsion ciara tra mar e lago, par cui par exenpio al mar de Galilea i ghe dise "mar" ma invese el xe un lago de aqua dolsa. Anca el oseano steso a olte se ghe dixe comunemente "el mar". I mari e i oseani i cuerxe el 70 par sento de la Tera.
Chiusdino
el xe un comun inte la provincia de Siena chel fa parte de la rejon Toscana
Storia del Maroco
__HIDDENCAT__
thumb|250px|right|Mapa del Maroco (vanti el 1975) La storia del Maroco la scominsia co el neolitico. I ricatamenti paleontologici i dixe che i primi abitanti del Maroco i xe rivà qi da est e che i fasea parte de la cultura capsiana, nome che vien da quel de Capsia (ancò Gapsia) na sità in Tunisia.
Mar
Mari intèrni
Un mar el se definise intèrno col xe conpletamente drento un continente e no'l xe cołegà a altri mari. Mari intèrni i xe:
212
El 212 (CCXII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Brežice (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Oltresava Inferiore che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Storia del Maroco
Ligà al Mediteraneo
I misionari cristiani i xe rivà qi in tel II secolo d.C. e i ga convertì la popolasion. Tanti misionari de la Mauretania, come el nord del Maroco el xera conosù alora, i xe vegnudi in Eoropa par predicar el vangelo. Tra questi San Zen e San Valentino. En te i primi secoli de la nostra era varie comunità de ebrei le vivea in tel nord del Maroco.
Islam
thumb|200px|right|La tore de Hassan Le invasion arabe le xe rivà in Maroco in tel VII secolo e i berberi i xe stà convertidi co la forsa, ma i no xe riusidi a far canbiar le tradisioni. I berberi i ga de frecuente rivestì de Islam i loro costumi e cultura, el xera on modo de resistar a i opresori arabi.
thumb|left|250px|Regno Almoravide En tel 788, Idris ibn Abdallah el ga fondà la dinastia Idrisica, e el ga portà el Maroco a esar on sentro de cultura e potere. La regina Saida Zahira la ga espanso el so regno da la region de l’Atlas fin a tor el posto de i Idrisidi in tel X secolo. En te i secoli XI e XII, le dinastie berbere Almoravide, Almohade e Marinide le ga controlà el Maghreb e l’Andalusia (Spagna). Ste dinastie no le xe sta boen de darghe unità a la popolasion. La dinastia Saadi la ga governà sul Maroco dal 1511 al 1659, seguida da la dinastia Alauita, che la ga governà fin a i tenpi moderni.
Alauiti
Dopo verghe conquistà la cavedal Fes, i Alauiti i ga conquistà Marrakech e portà on senso de unit al paexe. Anca se a i inisi el regno el xera pi picolo del Maroco de ancò, i Alauiti i xe stà boni de conquistar novi teritori col pasar de i ani. Co el tenpo, i Alauiti i ga perso autorità, ma i xe riusidi a mantegnar l’indipendensa, in on periodo co tuti i paexi visini i xe cascà soto l’influensa otomana o de le potense eoropee.
thumb|right|300px|Artilieria francexe a Rabat in tel 1911 I inglexi i ga riconosù a la Fransa el dirito de interesarse al Maroco. La Germania la ga obietà. Co el tratato de Algericas del 1906, le potense eoropee le ghe dava a Spagna e Fransa el mandato de interesarse del Maroco. I todeschi i ga creà na seconda crisi in tel 1911 e el tratato de Fes (1912) el sa risolto col trasformar el Maroco in on protetorato francexe. El tratato el ghe dava a la Spagna el control de serte rregioni. El sultano el regnava ma no podea governar. La Fransa la ga svilupà el setore minerario e agricolo.
Lota par la libartà
I separatisti de la region del Rif i ga proclamà la repùblega el 18 setenbre 1921. Le armate francexe e spagnola le ga atacà el Rif e meso fin a la repùblega el 27 magio 1926. On grupo de naxionalisti i ga fondà el Comitato d’Axion Marochino (CAM) in tel dicembre 1934. El CAM fasea presion so i francexi usando i mass mèdia e el dialogo. Sta tàtega no la ga funsionà. El CAM el se sa divixo in do, co on grupo che ga formà on partio nasionalista subito sopreso da i francexi. Altri grupi nasionalisti i ga provà a far presion so i francexi.
Dopo la seconda guera mondiale, el Partio Istiqlal (de l’Indipendensa) el ga domandà l’indipendensa del Maroco. La richiesta la xera sostegnuda anca dal sultano. L’oposision francexe a qualsiasi canbio la ga diviso oncora piassé i nasionalsiti da i coloi de origine francexe.
En tel dicenbre 1952 la morte violenta de on lavorator tunixino la ga fato scopiar de i tumulti. I francexi i ga subito sopreso el partio comunista e el Istiqlal. I tumulti i ga continuà e i francexi i ga mandà el sultan, Mohammed V, in bando in Madagascar, metendo al so posto Mohammed ben Aarafa. La popolasion la considerava ben Aarafa ilegitimo ela ga protestà oncora pi forte. I francexi i ga dovù portar el sultan ndrio e scominsiar el dialogo par rivar a l’indipendensa.
Indipendensa
thumb|250px|Tonba de Mohammed V a Rabat El sultan Mohammed V el xe stà bon de negosiar el pasagio a l’indipendensa sensa crear strapi par i do paexi. El ga anca dato la posibilità a I grupi de oposision de participar a la vita politega del paexe trasformando el sultananto in ona monarchia parlamentare. L’indipendensa la xe rivà el 7 aprile 1956. La Spagna la ga restituido la so parte de Maroco in tel 1958, ma la tegnù el controlo de Ceuta, Melilla e altre aree che le xera spagnole anca prima del tratato de Fes.
Hassan II
El 3 marso 1961, Hassan II el xe diventà re del Maroco. Hassan el ga subito mostrà de esar on re totalitario, sensa rispeto par le oposision o el dirito de la persona. El se sa nominà primo ministro e el ga scrito na nova Costitusion, aprovada in tel dicenbre 1962. Dal 1965 al 1970, el re el sa tolto el control de tuti i poteri, legislativo giudisiario e de la sicuresa interna. El mancà ritorno a la piena democrasia el ga portà a do tentativi de colpo de Stato in tel 1972 e 1973. El re el xe morto el 23 lulio 1999.
Mohammed VI
thumb|left|Re Mohammed VI Dopo poche ore da la morte de so pare, Mohammed VI el xe stà incoronà re del Maroco. El ga subito vù na fama de modernisator. Dopo pochi dì el ga parlà a la television prometendo la lota a la corusion e de laorar par lo svilupo. El ga anca promeso de mejorar el rispeto de le libartà siviche. En tel 2004 el ga promoso de le legi che ghe da a le done pi libartà.
Trebazéłeghe
Trebaxełeghe (nome ufisial in italian Trebaseleghe) el xe on comun de 11 535 abitanti de ła provincia de Pàdova.
Ogassa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Villalaco
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Storia del Maroco
El Sahara Osidentale
Co la Spagna la se sa ritirà dal Sahara Ocidental in tel 1975, Maroco e Mauritania le ga ocupà el teritorio, contro el voler de i abitanti. I residenti del Sahara Ocidental i ga organizà el Fronte Polixario par conbatar par l’indipendensa. La Mauritania la ga dovù lasar el Sahara Ocidental dopo verghe perso i scontri direti co i guerilieri del Polixario. El Maroco insiste che el teritorio del Sahara Ocidentale el xe suo de dirito. Par difendarse da i atachi de i guerilieri, el Maroco el ga costruio miliari de km de mura par difendar la so zona de influensa.
Olot (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Braslovče (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Thundorf (Turgovia)
Thundorf (vernacolo:  o ) el xe on comune svisero del distreto de Frauenfeld inte el Canton Turgovia.
Thundorf el se cata sora on altopiano sovrastante ła sità de Frauenfeld. Inte el 1995 el comune el se ga ingrandio a est incorporando i viłagi de Lustdorf, che fin a chel tempo el zera autonomo, e de Wetzikon.
Aministrasion comunałe
Sinico: Stefan Blatter
Delebio
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Bientina
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
213
El 213 (CCXIII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Jimena de la Frontera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Villarrabé
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
La Línea de la Concepción
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Cervus elaphus
El cervo el xe un mamifero artiodatiło de ła fameja dei Cervidi (Cervus elaphus). El nome todesco xe Hirsch, keło inglexe deer, keło sloveno jēlen. Anca in italian se dixe cervo. thumb|left|Un cervo mas-cio Dałe nostre parti el vive in Sud-Tiroło, in Trentin, suła montagna veneta bełunexe e vixentina (Altopian dei sete comuni, Laste, Val Posina e Val de Laghi); Friuli (Carnia). Alto, inte i mas-ci, fin a 2 metri, e longo anca do metri e mexo, el pexa dai 80 ai 150 kiłi; łe femene łe riva de rado a esar longhe 2 metri e łe pexa al masimo 100 kiłi. thumb|Na femena de cervo|sinistra El cołore del peło xe bruno-roso d'istà e grixo-bruno d'inverno, 'ntełe femene sti cołori i xe pi ciari, inte i picołi el cołor xe bruno-roso co mace bianche ke łe va via quando ke i crese. I mas-ci ga i corni (ke se ciama palki): i vien fora al primo inverno e i xe coverti da na pełe piena de vasi sanguigni, ciamà veludo, ke in lujo ła se fa dura e ła diventa de oso. Al 2° ano de vita sucede na decalcificasion de ła base dei palki, ke i casca xo al primo colpo ke i ciapa. 230px|thumb|left|Come ke crese i corni col pasar dei ani Ogni ano se va vanti cusì, coi corni ke crese e dopo i casca. I primi i xe curti (70 cm), ma 'ndando vanti i pol rivare a esar longhi anca un metro e trenta.
Ordis
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Šmartno ob Paki
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Azerbaijan
Ł'Azerbaijan (in lengua azera Azərbaycan) el xe on Stato indipendente de ł'Axia osidental. A est el xe bañà dal Mar Caspio, el confina co el Iran a sud, ła Turcia e ła Armenia a ovest, ła Xorxania e norcovest e ła Rusia a nord. El conprende na grosa exclave a sudovest intra ła Armenia, ła Turcia e el Iran, e altre exclave pì picenine a nordovest tute conprexe in teritorio armen; senpre a nord ovest se cata na enclave armena.
Ziografia fixega
El xe serà da ła caena del Caucaxo Grando a nord e da ceła del Caucaxo Picenin a sud, intra łe cuałi ła se verxe ła vałe del fiume Kura.
El clima el xe subtropegal, suto al sentro, pì umedo a nord e sud; a ovest el pasa a alpin.
Ziografia politega e economia
Ła so cavedal ła xe Bakù.
El sototera el xe rico de petrołio e gas natural. In montaña se desfruta łe foreste, drio łe pianure costiere se cultiva àlbare da fruto.
Buti
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Doze de ła Repùblega de Venèsia
200px|right|thumb|Tiziano, Ritrato del Doxe [[Andrea Griti (1540)]]
I grandi doxi de ła Republica
Inte i mie e sento ani de existensa de l'istitusion dogałe a Venesia ghe xe stà in tuto 120 doxi. Tra sti cua ghe ne xe serti che i merita particołarmente de èsar recordà, o par cuel che i gà fato o par cuel che xe suceso durante el so dogado:
214
El 214 (CCXIV en numeri romani) el xe on an del III secoło.
The Big Bang Theory
The Big Bang Theory ła ze na sitcom statunitense trezmetesta da CBS da'l 2007 a'l 2019.
Ideà da Chuck Lorre e Bill Prady, e interpretà prinsipalmente da Johnny Galecki, Jim Parsons e Kaley Cuoco, ła serie ła conta in maniera irònega łe visende cotidiane de un grupo de zòvani siensiài, e de come ła só condision de nerd e geek ła ghe ne influensa i raporti co'l mondo sircostante.
Fin da ła mesa in onda de l'epizodio piłota, el 24 setenbre 2007, The Big Bang Theory ła ze asurta tra łe serie pì aclamàe de ła só època, otenjendo el favor sia de'l pùblego che'l ła ga seguìa par 12 stajon e 279 epizodi, fazendone ła sitcom multicàmara pì łonzeva inte ła storia de ła tełevizion statunitense, sia de ła critica che ła ga premiada, tra i altri, co 10 Emmy Award. Ła ze anca recordada come uno dei ùltemi prodoti de stanpo zenerałista ad aver avùo suceso, creando datorno a sé na sòłida fanbase, prima de ła revołusion portada da ła fruision on demand.
Ła ga zenarà un spin-off, Young Sheldon, produzesto da'l 2017.
Trama
Pasadena. Leonard, Sheldon, Howard e Raj i ze cuatro zòvani che i łaora a'l California Institute of Technology. Ła granda intełizensa ła ghe ne fa tra łe menti pì vałide de'l Paeze, ma de contro ła łi rende sosialmente dei pànpani: el só łigame d'amighesa el ze infati sementà da ła respetiva condision de nerd e geek. thumb|left|upright=1.3|El cast orizenałe de ła sitcom (stazon 1-3); da sanca: [[Kunal Nayyar, Simon Helberg, Kaley Cuoco, Jim Parsons e Johnny Galecki.]]
Fora da'l łaor el tenpo łìbaro dei cuatro el pasa prensipalmente tra ła łetura de fumeti, partìe a videogame e zoghi de roło, e ła vizion de film e serie TV a tema fantasiensa e supareroi; l'asensa de toze ła ze senpre stada na costante inte łe só vide.
'Sta routine zlavià ła canbia radegalmente cuando Penny, na toza de provinsia rivada in Całifornia par coltivar el sonjo de deventar atora, ła deventa ła nova visina de pato de scała de Sheldon e Leonard. Ła toza, beła ed ezuberante, e de ła cuała Leonard el se inamora a prima vista, ła ze l'ezato oposto dei cuatro amighi; el stranbo e conplicà mondo dei tozi el finise ben presto par scontrarse co cueło senplise e superfisałe de Penny, e łe só trancuiłe ezistense łe ghe ne rezulta inevitabilmente stravolzeste.
Mario Beccaria
Vita
Dopo che el xe morto, inte el 2003, a Sant'Angelo Lodigiano i ghe ga dedicà na via.
Oblast' de Tjumen'
El Oblast de Tiuméñ el ze un oblast de de ła Federasion Rusa. El se kata inte ła Siberia sudosidental.
In serti anbiti, el oblast el ga zurisdision aministrativa sora i distriti autonomi de i Hanti-Mansi e de i Iamało-Nenezi.
Zeografia fizega
El teritorio el ze pian, atraversà da el Irtiš e dai so afluenti de drita (Demianka ) e de sanka (Išim e Tobol ); tanti de sti fiumi łi ze navegabiłi.
El klima el pasa da temperà fredo kontinental a stepego umido indando verso sud. A nord el ze koverto da ła taiga, pì a sud ge ze de łe aree koltivae. Łongo łi grandi fiumi ge ze vaste zone de pałù.
Zeografia umana
Łe sità prinsipałi łe ze el kavołogo, Tobolsk, Ialutorovsk e Išim.
Osor
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Babilafuente
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Dazio
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Williams F1
La Williams F1, o anca Williams Grand Prix Engineering la xe na scuderia britanica de Formula 1, che la ga visù na stagion de grandi sucexi durante i ani otanta e noanta. La xe stà fondà da Frank Williams, da cui la ciapa el mom. Frank Williams ga scominsià la cariera de piloa inte el 1969, acorgendose solo in seguito de non averghe on gran talento. Inte el 1977 ga fondà la scuderia che ancor ogi la porta el so nom e che ga in lu na guida carismatega. Co lui ala guida del team el xe Patrick Head, talentoso progetista e paron dele veture che ad ogni stagion le serca de conquistar i doi canpionai del mondo.
Ezordi e primi sucexi
Inte el 1976, la prima esperiensa da projetisti, co Brian McGuire che el ga cronpà na so vetura par corer co la pròpia scuderia (la McGuire), inte ła Shellsport.
L'ano suciesxivo a Jones ghe riese de conquistar el titolo piloi, bisà poi inte el 1982 da Keke Rosberg. A livelo de canpionà costrutori altri doi xeli i titoli, inte i ani 1980 e 1981.
Colaborasion co Honda
Fin ad ora Frank gavea corso coi motori Ford-Cosworth, ma inte el 1984 el ghe sceie de utilixar i propulsori Honda. La scelta la se rivela felixe e la ghe porta la scuderia a trionfar inte ła clasifega costrutori inte el 1986 e inte el 1987, ano inte el cuało la vinse anca el titolo piloi co Nelson Piquet, parò anca oltemo ano coi propulsori Honda. El ano sucexivo el xe duro: i motori Judd selti par spinger l'auto i se rivela insufisienti, procurando ala squadra tanti problemi mecanixi. Inte el fratenpo la Renault gavea dexiso de rientrar inte el sircus.
Colaborasion co Renault e i ani del dominio
thumb|300px|left|Jacques Villeneuve sula Williams-Renault FW18 del 1996 Scominsia quindi el vero dominio Williams, che, co l'auxilio del V10 fransese, ghe porta ala scuderia na quantità de sucexi par bona parte dei ani Noanta: canpionà costrutori inte el 1992, 1993, 1994, 1996 e 1997, aconpagnai dai titoli piloi conquistai da Nigel Mansell (1992), Alain Prost (1993), Damon Hill (1996) e Jacques Villeneuve (1997). Inte el mexo el luto par la morte de Ayrton Senna inte el Gran Premio de San Marin del 1994, mentre l'era ala guida dela Williams n.2. L'aso brasilian xe stà poi sostituio da David Coulthard, e sucesivamente dal rientrante Nigel Mansell, che affiancò el capitano zero (la xera infati la seonda stagion consecutiva che Frank Williams el perdea el canpione del mondo: pria Mansell, quindi Prost) Damon Hill, che ga perso inte el 1994 el titolo piloi solo par on punto inte ła sfida co Michael Schumacher, che alora ghevea conquistà el so primo aloro iridà.
Le stagioni 1998 e 1999 le xe stae tanto difixili, in quanto la Renault la xera disimpegnaa dala Formula 1 e quindi Frank Williams ga dovuo far spinsere le veture co modori prima Mecachrome, poi Supertec (guidaa prima da Bernie Ecclestone poi da Flavio Briatore): questi motori non i non riusiva a garantir la necexaria afidabilità e velosità ale veture, che le xe naufragàe inte ła medio-basa clasifega, proprio mentre McLaren e Ferrari le stava usendo da on longo periodo de crisi.
Colaborasion co BMW
thumb|left|300px|Nick Heidfeld sula Williams-BMW FW27 del 2005 Dal 2000 le Williams le scominsia a esar spinte dai modori BMW, coi quai la squadra gh ussia dala crisi de risultai. Sin dala prima stagione seli stai otenui i primi risultai positivi, co Ralf Schumacher e el debutante Jenson Button. Inte el 2001 Jenson Button xe stà sostituio dal colonbian Juan Pablo Montoya col qual la Williams ga sfiorà inte el 2003 entranbi i mondiai. Co BMW la Williams ga otenù 10 vitorie, l'oltema dee quai conquistaa proprio da Juan Pablo Montoya inte ła gara final del 2004, el Gran Premio del Brasil.
Inte el 2005 la Williams ga canbià entranbi i piloi, schierando Mark Webber e Nick Heidfeld.
Colaborasion co Toyota
Inte el 2006, ala luxe del definitivo divorsio tra el motorista BMW (che ga acquistà el team Sauber) e el team inglese, le Williams sele pasae novamente atraverso on periodo de transision coi motori clienti Cosworth. De sti modori nol xera stao garantio el svilupo, infati la stagion xe stà conpromexa da on modor non a l'altexa dela vetura, sia par potensa, sia par afidabilità. A partir dal 2007, co Nico Rosberg e Alexander Wurz, e suciexivamente co Kazuki Nakajima dal'oltema gara del 2007, la squadra xe stà equipagià novamente da on modore ufisial: quel Toyota. El 2007 el xe serà in maniera pitosto positiva rispeto al 2006, co el quinto posto inte el mondiale costrutori (divenuo quarto a causa dela squalifega dela McLaren) e co on podio de Alexander Wurz inte el gran premio del Canada, el primo dal 2005.
Basan
thumb|center|1173x1173px|Basan, Piasa de ła Libartà
Basan (nome ufisial in italian Bassano del Grappa) el xe un comun de 43.709 abitanti de ła provincia de Vicensa. A nord el ga el Mónte Grapa e el confina co i paixi de ła Valbrenta, mentre a nordest el confina col comun de Roman, a est co Casoła, a sud col comun de Roxà, a sudòvest co Cartijan e Łe Nóve a òvest co Maròstega. Ła frasion de montagna Rubio de Basan ła confina co ła frasion Rubio de Conco: insieme łe fa praticamente un paexeto ugnło, che sta par conto suo, ciamà apunto Rubio.
Zeografia
Basàn se trova su de na conoide formà da ła Brenta, al sboco del Canałe de ła Brenta e ai pie de l'Altipian de Axiago e del Monte Grapa. Ła Brenta ła divide Basàn in do parte: cueła est (Sanca Brenta) almanco tre volte pi sviłupà de cueła ovest (Drita Brenta).
Ł'area urbana de Basàn ła se estende ben oltre i confini comunałi: ła conprende i comuni de Pove del Grapa, Sołagna, Canpołongo sol Brenta, Cartijan, Łe Nóve, e i abitai de San Giusepe e San Zeno del comune de Casoła, Roman Alto, San Giacomo e Fełette del comun de Roman, ła frasion Travetore del comune de Roxà. L'àrea urbana de ła sità de Basàn ła ga na popołasion de sirca 65.000 abitanti.
Fenestra
__HIDDENCAT__
right|300 px|thumb|Caxa dei tre oci a ła [[Zueca|Giudeca.]] Na fenestra ła xe na verxadura fata in un muro drito de ła muradura par łasiar, se ła no xe serada, l'intrada de ła łuxe e, de sòłito, el scambio del'aria infrà el van drénto de na costrusion e fóra. En architetura ła fenestra ła ga spéso un autònomo contegnuo stiłìstego e qualche volta ła particołarixa el prospeto, drio darghe el movimento.
En geometria descritiva łe fenestre ła xe definie come caxi de intersesion infrà sòłidi, i cuałi, inte i casi più frequénti, i xe formai da prismi, piràmide e superfisi de rotasion.
Grandése
Łe grandése de na fenestra łe canbia in funsion de vari fatori:
Tipi
right|300 px|thumb|Bìfore a [[Venesia]] I Romani i xe stai i primi a crear łe fenestre de tanponamento in véro, na tècnega che daspò ła se ga persa par mancansa de materiałi durante l'alto Medioevo, par vènger daspò tólta de nóvo a granda difuxion soło inte i ténpi gòtisi (XII sècoło - XIII sècoło).
Inte el Rinasimento i xe sta tirai fóra de nóvo più tipi de fenestra, come ła bìfora, ła trìfora, ła serliana, l'inxenociada, l'ocio de bó e, tipicamente itałian, el luminal, chel se verxa inte ła covertura. Da łe influénse morésche e saraxine ghe salta fóra altri stiłi e acesori de ła fenestra, che ła xe proteta da fóra da ła feriada, da ła persiana, dal porteło o dal caseton e drénto da ła venesiana o dal scuro.
Se pol averghe fenestre che łe riva al'altésa del pavimento, ciamade anca "porte-fenestre", fenestre ła cui altésa del piana ła xe a ocio de un metro e ła perméte che persone łe se 'fasa, o anca fenestre mése più in alto, che łe da soło łuxe e aria ('nel dirito privà łe se ciama infati łuxe).
Ghe xe daspò tipi particołari de fenestre, diti łuxernari, chei vien fati su łe coverture inclinae.
Intrà łe numeróxe tipołogie de fenestre:
Palafrugell
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Affeltrangen
Affeltrangen el xe un comune del Canton Turgovia de 2.140 abitanti.
Solčava
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
216
El 216 (CCXVI en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Gianluigi Rigoni
Carriera
El ga xogà par el L.R. Vicenza in Serie A, Padova e Giorgione. Attualmente el se ałenadore del Summania.
Casałe Maritimo
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Šoštanj
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Presidenti del Consejo dei ministri de ła Repùblega Italiana
I presidenti del Consejo dei ministri de ła Repùblica Italiana da ła nasita de l'Italia republicana. Fin a uncó, ghe xe sta 29 lejixlature, presiedue da 65 goerni.
Proveniensa
Ła proveniensa rejonal (par posto da andove se nase) dei presidenti del Consejo dei ministri, xe scursà in sta tabeła:
Dopo ver visto ła tabeła, łe xe sete łe rejon da andove no xe rivà nisun Presidente del Consejo dei ministri: Vałe d'Aosta, Liguria, Friuli-Venesia Giulia, Umbria, Abruso, Molixe e Calabria.
217
El 217 (CCXVII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Piantedo
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Ahigal de Villarino
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
215
El 215 (CCXV en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Palamós
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Torre Alháquime
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Olvera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Orciano Pixano
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Ahigal de los Aceiteros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Papua (provinsia)
Papua ła xe na provinsia de ła Indonexia oriental. Ła se cata inte ła banda osidental de la ìxoła de Nova Guinea. Ła conprende anca varie ìxołe visine, a sud se cata ła gran ìxoła Dolak, a nord ła ìxoła Biak e ła ìxoła Yapen.
Baselega de Santa Crose
La baselega de Santa Croce, inte la omonima piazza a Firenze, la xe una de le pì grande chiese uficiae dai francescani e una de le massime realisazion del gotico in Italia. La xe nota cofà Tempio de le Itale glorie par le numarose sepolture de somi artisti, leterai e sienziai che la contien. La definizion la risal al poema Dei Sepolcri de Ugo Foscolo inte un passo inte el qual l'autor el definisse Firenze: "ma più beata che in un tempio accolte serbi l'itale glorie,"
Papua (provinsia)
Zeografia fixega
Ła ga un teritorio tanto variegà. A sud se cata na gran pianura, al sentro se alsa łi Monti Maoce, che łi riva sin a łi 5030 m. de el Puncak Jaia, seve pì a nord łe vali de Tariku e Taritatu, e łi Monti Van Rees.
Baselega de Santa Crose
- Ugo Foscolo Dei Sepolcri, vv.123 e segg.
Papua (provinsia)
Zeografia fixega
Łi fiumi prisipałi łi xe el Digul el Pulau che łi score a sud verso el Mar dei Arafura, e el Memberamo che el se buta a nord inte el Osèano Pasìfego.
Baselega de Santa Crose
Santa Crose la xe un simbolo prestisoso de Firenze, el logo de incontro dei pì grandi artisti, teologhi, religiosi, leterai, umanisti e politeghi, che i ga determinà, inte la bona e cativa sorte, la identità de la cità tarda-medieval e rinassimental. Al so interno ga catà ospitalità celebri personasi de la storia de la Chiesa cofà san Bonaventura, Piero de Zoani Olivi, san Toni da Padova, san Bernardin da Siena, san Lodovigo de Anzò. La xe stà anca logo de acogenza par pontefesi cofà Sisto IV, Eugenio IV, Lion X, Clemente XIV.
Papua (provinsia)
Zeografia fixega
El clima el pasa da tropegal co presipitasion costanti a nord, a tropegal co istà umeda a sud. Inte łi riłievi el clima el xe tipegamente de alta montagna. El teren el xe squaxi conpletamente coverto da ła foresta pluvial; ła costa sudoriental ła se ocupada da pałù de mangrovie.
Baselega de Santa Crose
Inte i so archîvi xe custodie testimognanze che i ne tramanda la costruzion quotidiana, inte el corso dei secoi, de un gran proseto archîtetonego, artistego e de fede.
Papua (provinsia)
Zeografia umana
Łe sità pì inportanti łe xe el cavołogo Saiapura e el sentro minerario de Kokonau.
Se coltiva palme.
Se estrae oro e rame.
Palau de Santa Eulàlia
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
218
El 218 (CCXVIII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Trebujena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Celje (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Braunau
Braunau el xe un comune del Canton Turgovia de 680 abitanti. thumb|left|250px|Cesa evangełica
Pomarance
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Tovo di Sant'Agata
el xe on comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Canpione d'Itałia
Campione d'Italia el xe on comune de 2 190 abitanti inte ła provincia de Como. El costituise na enclave italiana inte el Canton svìsero del Tisin, separà dal resto d'Itàlia dal Łago de Ługan e da łe montagne.
L'è a 20 km da ła dogana ìtało-svìsara de Chiasso e a 9 km da Lugan.
Partìo Republican Italian
El Partio Repubblicano Italiano (PRI) xe on partio pułitego italian. Nasuo inte el 1895, fondà tra i altri da Giuseppe Gaudenzi, el ga mantegnuo stagno el nome, el sinboło (na foja de l'edera) e le baxi ideołojiche sue de łe elaborasion de Giuseppe Mazzini, Aurelio Saffi e Carlo Cattaneo, andove dopo se ga xontà Ugo La Malfa e Giovanni Spadolini.
Aldeavieja de Tormes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ubrique
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Quart (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Castelnuovo di Val di Cecina
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Partìo Sociałista Democratego Itałian
{{{{Infobox de Organizasion }}El Partio Socialista Democràtego Italiano o Partio Socialdemocràtego Italiano (PSDI), xe sta on partio pułìtego italian de ispirasion socialdemocratica.
Nasuo el 11 de xenaro 1947 co ła denominasion, ricordando la pena pasada esperiensa prefasista, de Partio Socialista dei Lavoratori Italiani, dopo la sision de Palazzo Barberini dal Partio Socialista Italiano de la corente de Giuseppe Saragat.
Entra inte na longa faxe de agonia, dopo el s-ciopo de el scandało de Tangentopoli, tra el 1992 e el 1994, vien sarà inte el 1998 par ndar rento ai Socialisti Democràteghi Italiani. Inte el 2004 el PSDI xe sta rifondà co el nome e el simboło compagni, continuando l'esperiensa fin prima fata, sensa riotegnere on numaro significativo inte łe pułiteghe dei ultimi ani. El partio rifondà, ga vuo un soło parlamentare, eleto inte el l'Ulivo inte el 2006.
Mombasa
Mombasa la xe la seconda sità del Kenya. La se cata su la costa. Mombasa la xe anca on centro turistico e el porto pi importante de el paexe, co conesion co Uganda, Rwanda, Sudan, e Congo. La sità la xe costruia su l’ixola de Mvita e colegà a la tera ferma da do ponti, el Makupa Causeway che la colega a la strada par Nairobi, e el Nyali, che la colega a la cota nord. A sud, l’ixola de Mombasa la se colega a la tera ferma co i tragheti de Likoni e Mtongwe.
Storia
L’ixola de Mombasa la xe abitada da almanco 1.500 ani da i dodese grupi che forma la fameja de l’etnia mjikenda. La sità de Mombasa la xe nata co i marcanti arabi omaniti, persiani e indiani ga scominsià a vegnar qi par far marcà co i mjikenda de la costa. El contato de sti popoli foresti co la popolasion locale ga dato vita a la cultura swahili. El islam l’è rivà su le coste verso el secolo VIII e ghe testimonianze antiche de la presensa de i musulmani longo tuta la costa (moschee de Lamu, Ghedi e Mtwana). Mombasa xera el porto dove se podea comprar avorie, oro e spesie. I ultimi studi su la trata de i s-ciavi dixe che i porti interesà xera Malindi e Shimoni. No sembra che Mombasa fuse anca on punto de arivo de le carovane de sciavi. La spedisin cinese de Zheng He ga aprodà a Mombasa in tel 1415. I grandi viagiatori arabi al-Idrisi (1151) e ibn Battuta (1331) parla de Mombasa ne i so scriti. I portoghexi xe rivà a Mombasa in tel 1498, co Vasco de Gama che esplorava le coste de l’Africa par verzar la via par le Indie. I portoghexi ga sachegià la sità in tel 1500 e 1528, e ga costruio on forte (Fort Jesus) che controla l’entrada del Tudor Creek, in de i do trati de mar che separa l’ixola da la tera ferma. En tel 1638, Mombasa xera na colonia portoghexe soto el controlo de Goa (India) ma la xe pasà soto el sultanato de Oman in tel 1698, controlà da el sultan de Zanzibar. La fameja de i Mazrui xera i governatori (liwali) locali. I inglexi xe rivà in tel 1824, ma i ga tegnù la sità solo par do ani. Mombasa la xe diventà na colonia inglexe solo in tel 1895. Co la costrusion de la ferovia par l’Uganda, la sità la sa sgrandio. Da alora, la storia de Mombasa l’è quela del Kenya, anca se uficialmente, Mombasa xe restada soto Zanzibar fin a l’indipendensa.
Economia
La sità de Mombasa la xe on importante porto de la costa orientale de l’Africa. El porto serve el Kenya, ma anca altre nasion che no ga sboco sul mar. Industrie pesanti le se cata su l’ixola de Mombasa o su la teraferma rente a l’ixola. Altre industri importanti xe quele de la trasformasion de prodoti agricoli, del petrolio e de la lavorasion de el sisal. Mombasa la xe anca n’atrativa turistica. La sità vecia, Fort Jesus e le spiage de la costa ie visità da on milion de turisti ogni ano.
Popolasion
La popolasion locale la xe formà da i mjikenda. Ancò Mombasa la xe na sità multi-etnica, co rapresentanti de tute le etnie kenyane, eoropei e axiatici. La majoria de i abitanti de ancò no la xe de la costa.
Religion
La religion tradisionale de i mjikenda la xe oncora praticà, e la xe comunque importante anca par la popolasion musulmana. No ghe carica sociale o pułìtega che posa esar afidà a na persona se no ghe la benedision de i ansiani mjikenda. I musulmani xera la majoria fin a pochi ani fa. Da diexe ani a stà parte, le cexe cristiane ga la majoria anca a Mombasa.
Palau-saverdera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Dobje
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Tresivio
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Vejer de la Frontera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
220
El 220 (CCXX en numeri romani) el xe on an del III secoło.
221
El 221 (CCXXI en numeri romani) el xe un an del III secoło.
San Giuliano Terme
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Palol de Revardit
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Velenje (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
222
El 222 (CCXXII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Riparbella
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Gornji Grad
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Nek
__HIDDENCAT__
Aldeaseca de la Frontera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Nek
Primi ani (1986-1991)
L'exordio in canpo muxicałe de Nek xe avegnùo inte el 1986, cuando, insenbre a Gianluca Vaccari, el ga formà el duo country Winchester. inte el 1989 el xe deventà cantante e basista del grupo muxicałe rock White Lady, inte el cuało el ga conponesto łe so prime canson. Tałe grupo l'è nasesto inisialmente come cover band dei Police, par deventar drìoman na formasion co un pròpio repertorio personałe, tanto da insider el demo White Lady – The Demo.
inte el 1991 Nek ga abandonà el grupo, consentrandose so ła pròpia carièra da sołìsta; inte el steso ano el ga partesipà al Festival de Castrocaro prexentando el brano Io ti vorrei e ivando fin a ła sera finałe, vegnendo batùo da Bracco Di Graci. Nonostante ciò, el cantaudor ga firmà un contrato co l'eticheta discogràfega Fonit Cetra par ła reałixasion de tre album.