cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Màscolo
miniatura|Sìnbolo maschile, doparà anca par referirse al pianeta [[Marte (astronomia)|Marte]] El màscolo xe un dei do sessi inte i quali se poe catare i organismi viventi a reprodusion sessuata, st'altro xe la fémena. La definision biològica de sto sesso xe ligada a la formasion del sperma, che, grassie a un raporto sessuale, parmete ai spermatozoi de razónzare i òvuli par la fecondassion. El màscolo el ga n'aparato genitale struturà aposta par la funsion reprodutiva e molte de le difarense anatòmeghe co la fémena le se cata a sto livelo. L'orìzene xe da tribuire a do fatori che i funsiona in serie: la presensa, inte i mamìfari màscoli, de un pìcolo cromosoma Y in fianco al X e la produssion, grassie a sto qua, de più ormoni andrògeni. Sti canbiamenti, dal'organismo base che el xe, par anatomia e fisiologia, più vissin a la fémena che al màscolo, i càpita soratuto in do momenti, che i xe quelo del'organogènesi in te'l enbrion e a la pubertà.
Chaumontel
Chaumontel el xe on comun de  3 261 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Màscolo
El sìnbolo convensionale col quale se ìndegna el sesso maschile xe ♂, che el se referisse al scudo e a la lansa del dio Marte.
CIA World Factbook
centro|miniatura|Logo del CIA World Factbook adotà inte el [[2014]] miniatura|275x275px|Atual coertina del CIA World Factbook. El CIA World Factbook l'è na publicasion anual de la Central Intelligence Agency (CIA), andove i scrive i dati statistisi fondamentali e na sintexi de informasion che rivarda a tuti i paexi del mondo.
Co xe scumisià sta publicasion, la podeva vedare solo che i dipendenti dei organi de goerno statunitensi.
La prima publicasion la xe sta fata inte el 1962 come documento riservà e la prima publicasion publega, la xe del 1971.
Copyright
Tuta l'intiera publicasion, cusì anca par le imajini, le xe de dominio publego, sta roba vole dire che tuto chel che njien publegà inte el CIA World Factbook, lo se pole publicar da par tuto, da chel scrito, a le imaxini, mape, bandiere, dati.. .
Aldeacentenera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Ano luxe
L'ano luce (de sołito scursà en a.l. o en l.y.) xe na unità de mixura par la longhesa. 1 ano luce xe la distansa che ła luce riesse a coprire durante n'ano intero:.
Nonostante che no ła sia l'unità baxe del Sistema Internasionałe (defati ghe xe el metro, ła xe veramente tanto doparà nel'astronomia parché se ga de frecuente a che fare co distanse massa grandi par usare metri, chiłometri o robe cussita.
Gerville
Gerville el xe on comun de   424 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Hogwarts
miniatura|Model in scała del Castel de Hogwarts Ła Scoła de Mazìa e Stregonarìa de Hogwarts ła é ła scoła de mazìa che ła costituise el contesto printsipałe de i romanzi de ła serie de Harry Potter, scrivesti e ideài da l'autora angreze J. K. Rowling. Ła scoła ła acoje ła pì gran part de i maghi de ła Gran Bretanja e Irlanda, anca se A eziste inte el mondo difarenti altre scołe de mazìa.
Serville
Serville el xe on comun de   366 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Hogwarts
Hogwarts l'ha sede int'un gran castel, inte el mezo de un anel de montanje, ndove che i studenti i ghe riva ciapando el treno "Espreso de Hogwarts" dal Binario 9 ¾ de ła statsion de King's Cross a Łondra. Hogwarts el é un castel de stiłe gòtego/romànego da łe gran arcàe e vetrade, costituìo da fabricài alti e zlansài tornjài da tori e torete. Printsipalmente el castel el é divizo in do part cołegade tra de łore da ponti sotiłi. A se conta che el sia proteto da na serie de incantézimi che i ło salvarìa da i oci indiscreti de i babani masa curiozi.
El moto che A se leze sol stema de ła scoła el é: Draco dormiens nunquam titillandus, che in łatin el vol dir: No sta' desturbar el drago che l'é drio dormir.
Liercourt
Liercourt el xe on comun de   359 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Michel-de-Chabrillanoux
Saint-Michel-de-Chabrillanoux el xe on comun de 354 abitanti del departemento de Ardèche che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Volapük
Volapük o łéngua volapük xe un łenguajo artifisial auxiłiar reałixà intrà el 1879 e el 1880 da Johann Martin Schleyer, un prete catòłego del Baden, in Germania. Schleyer el ga afermà de èsar sta ciamà in sogno da Dio pa inventar na łéngua internasional.
Gesnes-le-Gandelin
Gesnes-le-Gandelin el xe on comun de   963 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Volapük
Ortografia e pronunsia
Łe vocałi ä, ö, ü łe xe de sòłito raprexentade da ay, oy, uy.
Łèsico
Schleyer el dopara el łésico del Volapük soratuto dal inglexe, co un fià de tedesco e francexe. Ła gramàdega tende de pi a queła indoeoropea.
Strengberg
el xe on comun marcà del distreto de Amstetten che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Torres del Río
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Saint-Mury-Monteymond
Saint-Mury-Monteymond el xe on comun de   320 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Łago de Tovel
El łago de Tovel el xe on łago alpin che el se cata sol teritorio del comune de Tueno (Provincia de Trento) a on'altessa de 1178 m.s.l.m. a ł'interno del Parco Naturałe Adameło-Brenta.
Montgaillard-de-Salies
Montgaillard-de-Salies el xe on comun de 103 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Riccò del Golfo di Spezia
el xe on comun inte la provincia de Ła Spezia chel fa parte de la rejon Liguria
370 v.C.
El 370 v.C. (CCCLXX v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Vabres-l'Abbaye
Vabres-l'Abbaye el xe on comun de  1 200 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Chaussy (Val-d'Oise)
Chaussy el xe on comun de   591 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Aldeanueva de la Vera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Bretzwil
el xe on comun del distreto de Waldenburg che el fa parte del canton Baxilea Canpagna in Svisara
Ìzołe Vèrzeni statunitensi
Le Ìzołe Vèrzeni americane o Ìzołe Vèrzeni statunitensi, ufisalmente Virgin Islands of the United States, łe ze un teritòrio no incorporà dei Stati Unii de l'Amèrica. Łe forma un arsipèłago de 53 ìzołe volcàneghe, parte de łe Picenine Antiłe, inte el Mar dei Caràibi. Łe ze inte ła lista de łe Nasion Unie dei teritori no autònomi.
Granda parte de ła popołasion, formada da vari grupi ètneghi de orìzane africana e eoropea, i vive inte łe ìzołe prinsipałi: Saint John, Saint Croix e Saint Thomas. Le ìzołe łe gode de autonomia aministrativa ezersitada da un senato formà da cuìndaze menbri. I abitanti, partindo dal 1932, i ga ła sitadinansa statunitense. Inte l'arsipèłago el ze sta fondà inte el 2 de agosto del 1956 el Parco nasionałe de łe Ìzołe Vèrzeni.
El turismo el ze l'atività prinsipałe, sibè che Saint Croix ła gàpia doparà fondi statunitensi par desviłupare l'indùstria, col rezultà de gaver vesto una de łe pì grandi rafinarie de petrojo del mondo, uncó parò cuazi del tuto in foradòpara. Ghe se produze in pì cana da sùcaro, rum e ła ze stra-fiorente l'atività de ła pesca.
Bob Marley
__HIDDENCAT__
Ivrey
Ivrey el xe on comun de   61 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Bob Marley
Robert Nesta "Bob" Marley (Nine Mile, 6 febraro 1945 - Miami, 11 majo 1981) l'è stat un cantador de storie, sonador de chitara e ativista jamaegan.
Ła só mùxega ła ze fortemente dedicada a ła cuestion de ła łota contro ła opresion połìtega e rasiałe e a pregar i pòpołi de cołor a unirse tra de łori come ùnega maniera de rivar a ła łibartà e uguałiansa. Ła parte połìtega de ła só vitała ze stata pì inportante de cueła artìstega. Marley el xe deventà un cao de ła połìtega, spiritual e rełijoxo. Inte el 1978 i ghe ga dato, a nome de 500 miłioni de afregani, ła medaja de ła paxe da łe Nasion Unìe.
Hierophis viridiflavus
El carbonaso o scarbonaso e par n'antre variante ciamà carbonath, garbonath o carbonats. El ze un biso mìa vełenozo identintfegà co'l nome sientìfego de Hierophis viridiflavus, partenente ła fameja dei Colubridae. Łongo de media 120cm. El nome sientìfego el vien da'l fato che el só cołor de baze el sarìe vert scur su la schena e dhal su la pantha, co i do color che i se misia inte un zugo uzo tola da dama su la testa. El none comun invethe l'é dat da la prezensa scuazi escluziva inte'l nostro teritorio de la sotespethie carbonarius, prategamente tuta mora e pi ciara su la pantha. thumb|left|Un carbonaso Quando ke'l xe in pericoło, el scampa via vełoce (el riva a 11 km/ora), el xe un bon ranpegadore e el sa noare ben. El vive ben sułe piere, al sołe, ma anca sui pra, rente i fosi. El magna altri bisi, ovi de oxełi, rixardołe, ciupinare, rane e rospi ke'l ciapa in aqua. Se par caso se ghe sapa sora e el a la luna storta, el se intorcolea su par le gambe e el dopera la coa come martel: se no se gne scampa in pressa el asa tuti segn negri. Se capitese invese de pasarghe sora co na moto o co an motorin, el se intorcolea su par le rode sfregolandose sui par i ragi e rebaltando quel che guida.
Bob Marley
A l'é morto inte el 1981 par colpa de un mełanoma sol piè drito.
Beaulieu-lès-Loches
Beaulieu-lès-Loches el xe on comun de  1 767 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Montreuil-sur-Blaise
Montreuil-sur-Blaise el xe on comun de   165 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Grandchamp (Sarthe)
Grandchamp el xe on comun de   156 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Bascuñana
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Vigonovo
Vigonovo el xe on comun de 9,979 aneme inte ła Sità metropułitana de Venèsia.
Geografia
El comune de Vigonovo el se cata so ła riviera del Brenta, famosa pa e viłe venete e pa ła produsion del calsature. El paixe sorxe so el punto de incrocio tra ła Idrovia Padova-Venessia e el fiume Brenta. Co e sò frasion el comune el se estende pa cuasi 13km².
Storia
Vigonovo el ga na storia chea scomisia da i antichi Romani: difati Vigonovo el xe sta fondà co el nome latino de "Vicus Novus" che voe dire "viagio novo". 'Ndando vanti col tempo, Vigonovo el ga fato parte dea Serenissima e de l'Inpero Istriaco fin al 1866 quando el xe devegnuo parte del Renio d'Itałia.
Kutina
el xe on comun inte la rejon de Sisak e de ła Moslavina che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Vigonovo
Marcà
Ghe xe el marcà de luni a Vigonovo in piassa e de sabo nea frasion de Tombee.
Rivolteła sol Garda
Rivolteła sol Garda (Riultèla in diałeto bresian) el xe na frasion del comune de Desensano del Garda.
A sei trata de on paese che el se cata a 87 metri sora el łiveło del mare. Ntel so teritorio a se ga conbatù ła bataja de San Martin el 24 de zugno 1859. El xe sta agregà a Desensano del Garda inte el 1926.
369 v.C.
El 369 v.C. (CCCLXIX v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Jeremy Renner
__HIDDENCAT__
Jeremy Renner (Modesto, 7 de genaro 1971) el xe on ator merican.
Discografia
EP
The Medicine (2020)
Sìngułi
"Main Attraction" - 2019
Ligescourt
Ligescourt el xe on comun de   219 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Montreuil-sur-Thonnance
Montreuil-sur-Thonnance el xe on comun de   62 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Ortonovo
el xe un comun inte la provincia de Ła Spezia chel fa parte de la rejon Liguria
Amstetten
ła xe na sità del distreto de Amstetten che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Los Altos (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Aldo Manuzio
El ze retenjùo tra i majori editori d'onji tenpo, oltra che uno dei primi editori in senso moderno in Europa. El ga introduzesto el carater a stanpa corsivo e el formado in otavo. Co łe só numaroze inovasion el ga senjà ła storia de l'editoria e'l ga promovesto vansamenti in tipografia insuparài fin ai nostri zorni.
Biografia
Inte i documenti el se firma łatinamente daprima Aldus Mannucius, da'l 1493 Manucius (cusì anca inte ła só prima edision publegada) e da'l 1497 Manutius, che dai posteri el ze stà po re-itałianizà in "Manuzio". A ze probabiłe che'l nome orizenario el fuse "Mandutio" (Mandutius). Che'l vero nome el podese èsar Teobaldo Mannucci A ze notisia priva de fondamento, sostenjùa da l'edision de pùblego dominio de l'Ensiclopedia Britanega ma mìa confermada da ła łetaradura sientifega.
4 de setenbre
El 4 de setenbre el ze el 247° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 248° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 118 dì.
Aldo Manuzio
Biografia
Da'l 1467 a'l 1475 Aldo el ga studià el łatin a Roma, co Gasparino da Verona e Domizio Calderini, propio inte ani cuando che Sweynheym e Pannartz i ghe ga inpiantà ła só ofisina tipogràfega, e po 'l grego a Ferara, co Battista Guarino, che inte'l 1460 el zera subentrà a'l pare Guarino da Verona. Inte'l 1482 el ze stà Mirandola insenbre a'l só amigo e conpanjo de studi Giovanni Pico della Mirandola. Cuando che 'st'ùltemi el se ga traferìo a Firense, el ghe gaveva procurà a Manuzio el posto de presetor dei só do nevodi Alberto III Pio e Lionello Pio, prénsipi de Carpi. Alberto Pio, co asàe probabiłità, el ze devenjùo drioman el finansiador de łe prime stanpe de Aldo (fursi i 5 vołumi de łe òpare de Aristotele), a'l cuało el ghe gaveva donà anca de łe tere inte łe visinanse de Carpi. El łigame co Alberto Pio el se ga mantenjùo tuta ła vita, tanto che'l prénsipe el ghe gavea consedesto ad Aldo de zontarghe a'l só nome de ła famegia Pio.
Montbray
Montbray el xe on comun de   308 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Aldo Manuzio
Biografia
Inte 'st'altro parìodo A ga da èsar maurà in Aldo dei piani asé presizi so cueło che sarìa deventà el só prozeto editoriałe. Ła só anbision prinsipal ła zera cueła de presarvar ła łetaradura e ła fiłozofia grega da ultarior dezméntega, nonché el grando patrimonio de ła łetaradura łatina, sparpanjándeghene i caołaori in edision stanpàe. El ga sernìo infin Venesia, ła Serenisima, inte'l momento de'l só màsemo fulgor, cofà sede pì idonea par ła só tipografia e'l se ga insedià suparzó a'l 1490. I manoscriti e còdazi greghi de ła Biblioteca nasionałe Marciana (el cui nucleo orizenario el ze stà costituìo da'l łaso de'l cardinal Bessarione de l'intiera só cołesion de łibri inte'l 1468) propio in 'st'altro parìodo i zera drìo réndar ła sità łagunar el sentro pì inportante pa'l studio dei clàseghi. Łì Manuzio el ga strenzesto raporti de cołaborasion e de amighesa co łetaradi e artisti de'l tenpo, e co racuanti studiozi greghi fuzìi via da Costantinòpołi e che i gaveva trovà salvaneła (refuzio) a Venesia daspò ła cazùa de l'Inpero romano d'Oriente (1453). I cołaboradori fondamentałi de Manuzio par l'editoria in łengua grega i zera stà Marco Musuro (Markos Mousouros), Aristobulo Apostolio e Giano Lascaris
'Sti intensi raporti intełetuałi i gaveva portà infin (1502) a ła fondasion de l'Academia Aldina, istituto dedicà ai studi ełenìsteghi che 'l ga podesto anoverar infrà i só menbri alguni dei pì grandi studiozi de l'època: Erasmo da Rotterdam, Pietro Bembo e Thomas Linacre. L'Academia, de ła cuała ghe conosemo el statuto, ła se prefizeva de darghe inpulso a'l studio dei clàseghi gresi in Itałia e in Europa. I só menbri i se inpenjava a parlar fra de łori soło in grego e, in cazo de trazgresion o erori, a pagarghe na picoła multa a un fondo comun che'l sarìa drioman servìo par organizar bacanozi bancheti.
Inte'l 1494 el ga verzesto ła tipografia inte ła contrada de Sant'Agostin. Rapidamente, in tuta Europa, i só vołumi i zera stà conosùi co'l nome de "edizioni aldine". Ła difuzion de ła łengua e de ła fiłozofia grega ła par èsar stada l'anbision prioridaria respeto a'l profito econòmego inte l'òpara de Aldo. Ła só prensipałe preocupasion ła zera de mantenjir stra alta ła cuałità de łe só edision (che łe ze infati considaràe dei autènteghi tezori dai bibliofiłi) e non cueła de réndarle acesibiłi economegamente a ła sercia pì vasta posibiłe de łetori.
Ła comersiałizasion de łe só òpare ła ghe jera afidà a gresi, e el grego el zera ła łengua doparada inte łe conversasion a caza sua nonché inte łe istrusion a tipografi e łigadori. El ga inpiegà non manco de trenta gresi come coretori de zbosi, resercadori de manoscriti e całigrafi, so i cuałi modełi el ga recalcà i só carateri.
Malaucène
Malaucène el xe on comun de  2 903 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Aldo Manuzio
Biografia
Tra el 1495 e el 1498 el ga publegà l'òpara omnia de Aristotele in 5 vołumi. Inte'l 1499 A ze venjùo fora dai só torci un łibro asàe comediozo cuanto da senpre sełebrà: ła Hypnerotomachia Poliphili, co un sontuozo aparà de xiłografie, che'l ghe ne fa uno dei vołumi pì prezià de tuti i tenpi.
Inte'l 1501 el ghe ga dà l'inviada a na cołana de łibri (in formado redoto, noto come in-8° picoło), in cui par ła prima volta A ze stà doparà el stiłe corsivo. I carateri doparà i somejava a łe łétare dei manoscriti gresi, da i cuałi i łibri a stanpa i jera copià. Manuzio el gaveva fato insider i carateri da'l bołonjeze Francesco Griffo (o Griffi). El corsivo el ga devenjùo cusì séłebre da èsar da ałora in vanti imità da tuti. Non soło: el vołume el zera in otavo, e cuindi inte un formado asàe redoto respeto ai grandi e maestozi vołumi in folio o a quełi in cuarto. Inte'l mèdemo ano ga conparìo l'edision aldina de łe Bucoliche de Virgilio, el primo łibro de ła storia de l'editoria stanpà intieramente in corsivo. Ła só conpatesa ła ghe gaveva parmeso ła redusion de'l formado dei łibri: Aldo Manuzio el ze riusìo a stanpar vołumi in otavo (in cui el singoło fojo de stanpa el ze piegà in oto e'l consta de sèdeze pàzene), cioè inte un formado asàe minor respeto ai grandi vołumi in folio (indove el singoło fogio de stanpa el ze piegà in do e'l consta de cuatro pàzene) e a cuełi in cuarto (indove el singoło fojo de stanpa el ze piegà in cuatro e'l consta de oto pàzene). Manuzio el ło ga ciamà enchiridion forma, dall ' Encheiridion (ἐγχειρίδιον, che'l sta inte na man) o Manuałe de Epitteto, uno dei primi łibri stanpài inte'l novo formado, manezévołe, łeziero e fasilmente trasportabiłe. Inte l'isteso ano Aldo Manuzio, dezidarozo de segurarse i vantazi comersiałi che l'inovasion ła prometeva, el ga otenjesto da'l governo venesian el priviłezo, in pràtega el dòparo escluzivo de'l corsivo (23 marso 1501). L'ano drìo el priviłezo el ze stà zlargà a'l dòparo de tuti i carateri desenjài da'l Griffo. Inte l'isteso parìodo el ga fondà a Venesia un sircoło łetarario, l'Academia Aldina, par acołiar numarozi artisti e studiozi fuzìi da Costantinòpołi e che i se ga refuzià a Venesia.
Vailhourles
Vailhourles el xe on comun de   634 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Beaugeay
Beaugeay el xe on comun de   779 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Aldo Manuzio
Biografia
Aldo el ga moristo el 6 febraro 1515, dopo aver stanpà suparzó 130 edision in grego, in łatin e in volgar, fra łe cuałe anca òpare de autori contenporanei cofà Erasmo, Angelo Poliziano e Pietro Bembo, ma soradetuto de grandi clàseghi, da Omero a Virgilio, co racuante editiones principes de clàseghi gresi (Teocrito, Aristotele, Aristofane, Sofocle, Euripide, Quinto Smirneo, Lisia, Pindaro, Licofrone, Platone).
Botija
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Aldo Manuzio
Biografia
Inte i Diarii de Marin Sanudo il Giovane cusì A vien anunsiada ła só morte:"In questa matina, hessendo morto zà do zorni qui domino Aldo Manutio romano, optimo humanista et greco, qual era zenero di Andrea d'Asolo stampador, il qual ha fato imprimer molte opere latine et greche ben corrette, et fate le epistole davanti intitolate a molti, tra le qual assai operete a mi Marin Sanudo dedicoe, compose una gramatica molto excelente, hor è morto, stato molti zorni amalato. Et per esser stà preceptor dei signori de Carpi et fato di la casa di Pii, ordinò il suo corpo fosse portato a sepelir a Carpi, e la moglie e figliuoli andasseno ad habitar ivi, dove queli signori li deteno certe possessioni. Et il corpo in chiesa di San Patrinian posto, con libri atorno ivi fo fato le esequie et una oration in soa laude per Rafael Regio lector publico in questa cità in humanità; et il corpo posto poi in uno deposito, fino si mandi via."Daspò ła só morte, el mesier e i do cunjà i ga continuà ła só atività fin a ła mazor età dei só fiołi (fra i cuałi l'umanista Paolo Manuzio). Ła tipografia Aldina ła ga dezmeso l'atività daspò ła tersa zenerasion, co Aldo Manuzio il Giovane, inte'l 1590.
Codroipo
Codroipo (Codroip in furlan) el xe on comune de 14408 abitanti inte ła provincia de Udine.
Aldo Manuzio
Biografia
Manuzio el ze stà el fondador de na dinastia editoriałe produtora de vołumi che i sevita entuziazmar cołesionisti e intełetuałi.
A łu ze dedicàe vie a Roma, Miłan, Torin, Parma, Verona e Zenova; na piasa a Latina (dove ła biblioteca e na scoła media łe ze intitołàe a łu); nonché algune scołe a Roma e a Mestre. Anca a Carpi, sità de Alberto Pio, só primo sostenjidor e finansiador de ła só atività de tipografo, A ze dedicada na strada oltra che na intiera sała inte'l Muzeo de ła Sità, a l'interno de'l Pałaso dei Pio.
El Progetto Manuzio, archivio ełetrònego de testi in łengua itałiana, el porta el só nome, cusì come ła Aldus Corporation (deso incorporada in Adobe), che inte'l 1985 ła ga ponesto łe baze de'l Desktop Publishing profesionałe co'l só programa PageMaker.
Edizioni aldine
I łibri stanpài da Aldo Manuzio ancora ancùo, a scuazi sincue sècołi de distansa, i susita intarese e maraveja. Łe sirca 130 edision in grego, łatin e volgar da łu publegàe in 20 ani de atività łe ze tutora studiàe in tuto el mondo. El só catałogo el ga costituìo na sorta de ensiclopedia de'l saver umanistego.
Gran Torin
Co'l nome de "Gran Torino" A se ìndega ła scuadra de calcio de'l Torin inte'l parìodo stòrego dei ani cuaranta de'l sècoło pasà, pluricanpion de Italia i cui zogadori i zera ła cołona portante de ła Nasional Itałiana e che'l 4 magio 1949  ła ga avùo cueła tràzega fin che purmasa tuti i conose, cueła siagura aerea conosùa come Trazedia de Superga.
Aldo Manuzio
Edizioni aldine
Ła prima aldina in asołuto, almanco co data serta, ła ze ła gramàtega grega, intitołada Erotemata, de Costantino Lascaris, che ła ze stà finìa de stanpar el 28 febraro 1495 e conpletada co l'Alphabetum Graecum l'8 marso. Ghe n'a seguìo cuełi che Aldo isteso el ga definìo i «Precursori de ła Biblioteca Greca»: Ero e Leandro de Muzeo, ła Galeomyomachia de Teodoro Prodromo (sensa data, ma de'l 1495) e i Salmi. Tra el 1495 e'l 1498 par ła prima volta ghe zera stà dà a łe stanpe l'òpara omnia de Aristotele, drioman łe òpare de Aristofane, Tucidide, Sofocle, Erodoto, Senofonte, Euripide, Demostene e infin Platone. Da'l 1501 Aldo el se ga consentrà so i clàseghi łatini e itałiani, che'l ga publegà par ła prima volta in formado in otavo e inte'l carater corsivo, fato postatamente desenjar a l'insizor Francesco Griffo da Bołonja.
Gran Torin
Siben co 'sto nome se vogia darghe na idenfegasion a ła scuadra desconparìa durante cueła tragedia, se uza definir tuto el siclo sportivo, durà oto ani, che'l ga portà a ła concuista de sinque scudeti consecutivi, eguałiando cusì el record stabiłìo in presedensa da ła Juventus de'l Cuinquenio d'oro e de na Copa Italia.
Castelfranco Emilia
Castelfranco Emilia (Castel in bołognese, Castelfrânch in modenese) xe on comune de quasi 35 000 abitanti de ła provincia de Modena.
Aldo Manuzio
Edizioni aldine
L'inpato revołusionario de łe edision de Aldo Manuzio el ga aparìo partegołarmente evidente aconparando l'ełegante vołume in otavo de'l 1502 contenjente Le terze rime de Dante, stanpà in corsivo sensa nisun comento, ai ingonbranti incunaboli de'l desenjo presedente, che i sepołiva el testo de Dante soto na mołe insostenibiłe de comentari ezegetici. 'St'altra edision, che ła sarìa deventada ła baze de tute łe restanpe par i sucesivi tre sècołi, ła ze stà curada da uno dei pì eminenti łetarà de l'alto Renasimento, el venesian Pietro Bembo (1470-1547), che'l ze stà uno dei prinsipałi consułenti de Aldo.
Gran Torin
Ferruccio Novo presidente
La data de nàsita a chel fenòmeno de sport e pasion ciamà Grande Torino, l'e l'istà del 1939, cuando l'industriałe Ferruccio Novo a 42 ani el deventa presidente de'l AC Torino dopo l'Inzenjer Giovanni Battista Cuniberti.
Aldo Manuzio
Edizioni aldine
Ła segonda edision de ła Commedia, venjesta fora da'l torcio a man de'l grando stanpador inte l'agosto de'l 1515 a Venesia, ła rezulta èsar ła prima edision iłustrada de ła famoza òpara venjùa fora da ła botéga de Aldo e anca par cuesto ła ze adiritura pì resercada dai bibliofiłi de l'aldina prior de'l 1502.
Gran Torin
Ferruccio Novo presidente
Novo no'l zera un mecenate, ma un atento aministrador: el zera entrà al Torino che zera zovenoto, el ga vestìo la mágia da zogador, inte'l 1913 zugador non ecelso "Gero na sciàpa" el dizeva soridendo), el ga continuà inte i ani a seguir ła scuadra co rescaldo da tifoso prima, co conpiti de socio-soventor e consegier dopo, na volta che co só fradeło el gaveva invià na fàbrega de asesori de curame.
Aldo Manuzio
Edizioni aldine
Merita par zonta na menson partegołar:
Gran Torin
Ferruccio Novo presidente
Le so prime mose łe ze stàe cuełe de reorganizar ła sosietà, e seguindo i consegi de Vittorio Pozzo, rénder ła zestion pì simiłe a cueła che gaveva łe scuadre inglezi. Presto el ciama cołaboradori conpetenti, come i ex zogadori Antonio Janni e Mario Sperone (Canpion d'itałia de'l 1928) e Giacinto Ellena; a Rinaldo Agnisetta zera stà fidà el roło de aministrador demandà, Roberto Copernico (gaveva na botega de fornimento in sentro) el ze stà ciamà a'l roło de consegier, a l'ingleze Lesley Lievesley el ze stà fidà cueło de ałenador de łe zoveniłe, mentre ła guida tècnega a Ernest Egri Erbestein (che, par el fato che łe só raìze łe zera zudìe, a cauza de łe łegi rasiałe el cołabora par łongo tenpo de scondon).
Aldo Manuzio
Edizioni aldine
Aldo isteso el ze stà autor de gramàteghe clàseghe (i Institutionum Grammaticarum libri quatuor), de un tratado de mètrega e de tradusion da'l grego e da'l łatin.
Papa Pio XI
__HIDDENCAT__
Aldo Manuzio
Marca tipogràfega
El só bomò, festina lente ("affréttati con calma"), el ze aparìo par ła prima volta inte'l 1498 inte ła dedica de łe òpare de Angelo Poliziano, mentre inte'l vołume segondo dei c.d. Poetae Christiani veteres finìo de stanpar inte'l zunjo 1502 ga conparìo par ła prima volta un sìnboło rafegurante n'ancora co un dolfin, imàzene che'l Manuzio el gaveva recavà da n'antiga moneda romana che ghe zera stà donà da Pietro Bembo: l'ancora ła stava aponto a indegar ła sołidità, el dolfin ła vełosità, dando cusì na raprezentasion fegurada de'l só bomò.
Gran Torin
Ferruccio Novo presidente
El primo "colpo" de'l presidente Novo el ze stà l'acuisto dal Varese de'l dezdotene Franco Ossola, che'l ga raprezentà la prima pedina de'l scuadron: tolto par 55 miłe franchi, suzerìo da Janni e da Ellena. El só ezordio el ze el 4 febraro 1940, un Novara-Torino 0-1. Ossola el zoga po' altre do partìe in cuel'ano (contro Bołogna e Napułi).
Papa Pio XI
Papa Pio XI (Pius XI), al secoło Ambrogio Damiano Achille Ratti (Dèxio, 31 de majo 1857 - Roma, 10 de febraro 1939), el xe sta papa dal 1922 al 1939, ła so morte.
Montgaillard-sur-Save
Montgaillard-sur-Save el xe on comun de   84 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Aldo Manuzio
Inovasion
El contributo fursi pì senjifegadivo de Aldo Manuzio a ła moderna cultura de ła scritura el ze stà ła definitiva sistemasion de ła pontezadura: el ponto cofà sarada de parìodo, ła virgoła, l'apostrofo e l'acento inpiegài par ła prima volta inte ła só forma odierna, nonché de l'invension de'l ponto e virgoła. A ze desconparìo invese el "ponto mòbiłe", doparà da Aldo par serar łe fraze interne a'l parìodo.
Gran Torin
L'Itałia intra in guera, el calcio el tien bòta e va 'vanti
L'Itałia che fin a cuel tenpo el zera restà a ła fenestra, el 10 zunjo 1940 intra in ràdego mondial fianconà da ła Zermania Mussołini jera cusì seguro che se gavarìa tratà de na guera łanpo che ghe gaveva comunegà ai zogadori che i sarìa restà a caza, sostenjindo che "I serve più so i prà che a l'ezersito".
Aldo Manuzio
Inovasion
Manuzio el ze considarà anca l'inventor de'l carater corsivo (corsivo itàłego o aldino), che'l se reciamava a ła scritura carolina ałora retenjùa de èpoga romana, e doparà par ła prima volta inte'l 1501 par ła só edision de Virgilio e po inte'l 1502 inte ła só edision de Dante (el corsivo el se ciama italique in franseze e italics in ingleze propio a cauza de ła só orìzene inte ła tipografia venesiana de Manuzio). Ezecudor de 'sto primo corsivo A ze stà l'insizor de l'ofisina de Aldo, Francesco Griffo.
Papa Pio XI
Durante el so papato se gà firmà i Pati lateranensi co l'Itałia fasista de Benito Mussolini.
Gran Torin
L'Itałia intra in guera, el calcio el tien bòta e va 'vanti
L'ano drìo Ossola el ze el caocanonier granata co, el reałiza 14 gol su 22 prezense, ma ła scuadra no ła canbia fiłozomia. Finise łontan da ła prima pozision, 7° co 30 ponti, 9 de manco del Bołogna tricołor.
Quel'ano do xogadori decide de ritirarse : Oberdan Ussello, che se ocuparà del setor xovenil, e Raf Vallone, che preferisse dedicarse al çinema e al teatro.
Novo, in vista del novo canpionato 1941/1942, porta in granata ben sinque novi xogadori: da l'Ambrosiana par 250 miłe franchi riva Ferraris II, l'ała sanca de ła Nasional canpion del mondo 1938, da ła Fiorentina, su sugerimento de Ellena, riva Romeo Menti, a ła vełoce co façiłità de pìe e tiro potente (operasion finìa atraverso un scanbio co Gei, postataménte precavà dal Liguria par 300 000 franchi); quindi Alfredo Bodoira, Felice Borel e Guglielmo Gabetto un trio che rivava parfin dai "nemighi" juventini.
L'arivo in granata de Benetto l'è merito de Borel, el qual, forse par ripagàr Novo de ła fiducia col cuało ło precavava da ła Juventus dopo alcuni ani de inconprension tecniche, riveła che Gabetto, che da ła Juve i considerava "strucà", el sarìa stà cedùo al Genoa par 300 000 franchi. Borel gavea sugerìo de alsàr el preso e Novo ga portà in granata el xogador par 330 000franchi.
Da'l metodo a'l "sistema"
Zvolta ne ła zvolta, Borel che in futuro gavarìa ricoverto el ròło de ałenator, Ellena e Copernico sugerise a Novo de proàar ad aplicàr inte el Torin ła tàtega del "sistema", na nòva modùła de xogo che se afasva in quei ani.
Insìn a quel'epoca ła tàtega pì uxà jera el "metodo", na sorta de dispoxision pì difensiva che ghe gheva consentìo a l'Itałia de Pozzo de vinsare i Mondiałi del 1934 e del 1938 e ła cui forsa xera dà soratuto dal contropié. In difexa ghe jera soło do tersini e un sentromediàn che faseva ła spòła in avanti puxando ła manùvra ofensiva par po' rintrare; in mediana ła faxe ofensiva jera inpostà dai sentrocanpisti, mentre łe a łe gavea el dovér de servìr i bałoni par i çentravanti. Ła faxe reałixativa no zera senplice in quanto ła riègoła del foraxogo prevedeva che ghe dovese esare tre xugadori tra l'atacante e ła pòrta; bastava donca far vansàr soło che un difensore par scaenàr ła tràpoła del foraxogo.
Inte el 1926 ła riègoła del foraxogo ga subio na muànsa: xe stà portà a do el nùmaro de xogadori necesari par far descanàr la penałità. Sto fato ga subìo diverse dificoltà a łe squadre de quel'epoca e gaveà fato cresare notevolmente el nùmaro de reałizasion in canpionato.
Ze stà cusì che inte i ani trenta l'ingleze Herbert Chapman, tecnico de l'Arsenal, ga zviłupà na nova tatica, dita aponto "sistema" o "WM", da'l tipo de dispozision tatica: in pràtega na spesie de 3-2-2-3 co tre difensori, cuatro sentrocanpisti (do mediani e do interni), tre atacanti pozisionài in sìma a na W e na M. Chapman par cautełar ła faze defensiva, gavea sielto de aretrar un median a ła łinea dei difensori, creando cusì el "stopper", mentre i tersini i respetava łe respetive ałe. I conpiti de marcatura i zera pì senplisi, ed esendo un schieramento specułàr naseva anca ła marcadura ad òmo. Ma el sistema el jera anca pì dinàmego, pì ecuiłibrà e, se zogà co i giusti interpreti, jera na tàtega che par ła prima volta varentava el controło de ła zona nevràlzega de łe asion: el sentrocanpo. Cuesto el jera inpostà so cuatro zogadori desponesti a cuadrà (in cuanto posti pròpio ai vertisi de ła W e de ła M e prevedeva l'utiłizo de do medani e do mezeponte. Novo el gavea resevùo el suzerimento e el gavea desidesto de inpostàr el só Torino so 'st'altra tatica.
El ga cusì ciamà el tecnico ongareze Andreas Kuttik al posto de Tony Cargnelli. El gaveva provedùo ad utiłizàr Ellena in pozision de sentromedian "sistemista", ròło che'l gheva za ricoverto a ła Fiorentina, fìn a chel tenpo ła soła in Itałia ad averlo proà anca se co scarso suceso. 'Sta sielta ła deventava interesante anca par el steso Pozzo, senpre in sèła cofà Comisàrio Unjoło de ła Nasionałe, che'l gaveva tacà a plazmar ła só Nasionałe pròpio so'l "bloco" Torin.
El canpionato del 1941-1942 el ze stà apanagio de ła A.S. Roma. In cuel'ano ghe ze stà soratuto do sconfite a tradir el Toro : al primo turno de Copa Italia e in Canpionato, a tre zornàe da ła fin, contro el Venesia de Loik e Mazzola.
L'Opara xe drìo esar reałixà, nasse ła Granda Squadra
Queła del 1941/42 xe na formasion daseno conpetitiva e ben cołaudà, ma come acenà le do capitołasion che costa ła partesipasion a ła Copa Itałia e łe anbision de scudeto se verifega tute contro la stessa squadre el Venesia de Mazzola e Loik.
El primo xe un registra strafìn, el secondo na a ła rapida: i xe za do perni dea Nasional de Pozzo. Novo usma che xe łe sarexine che mancava a ła torta par rendar ła squadra inbatibiłe. Sul finir de un Venesia-Torin, tersultima de canpionato, che in pràtega mete fin ai sogni tricołor dei granata, Novo va inte i spojatołi e trata diretamente l'aquisto dei do, che finirà soto ła Mołe par 1 400 000 franchi de l'epoca insieme coaltri do xogadori (Petron e Mezzadra). Curioxità particołar : suła strada dei do ghe jera anca la Juventus, i zera seguìi da Virginio Rosetta, e pì volte l'afar coi bianconeri pareva doboto de eser concluxo ma atexoché el presidente bianconero Piero Dusio no se decideva, el dinamismo de Novo smisiòta cussì i piani dei cuxini. Cussì le do sarexine che mancava suła torta adesso ghe jera, e nasseva l'undexe destinà ad esar ricordà 'fa el Grande Torino.
Sul scominsio dea stagion 1942/43, a disposision de l'ungarexe Kuttk, ghe xe na roxa che ga xogadori de prim'ordene : i portieri navegà Bodoira e Cavalli, defensori de espieriensa cofà Ferrini ed Ellena e de cuałità come Piacentini e Cassano; a çentrocanpo i veterani Baldi e Gallea, co i novi Ezio Loik e Mazzola; davanti Menti e Ferraris, sensa desmentegarse oviamente de Gabetto e Ossola.
Suła carta el Toro xe la squadra da bater, epur no xe una de łe megio partense: el Toro se trova cussì a łotar contro ła sorprexa Livorno. Sto dueło dà vita a un canpionato avinsente, desbrocà soło a l'ultima xornada col Toro, co un gol de Mazzola vinse a Bari.
El Toro riesse a vinser ła Copa Itałia proprio contro el "teribiłe" Venesia de l'ano prima e deventa la prima squadra a sentrar na simiłe dopieta de Gabetto e rede de Mazzola e Ferraris II, otien ła vitoria co un seco 4-0.
Canpionato de guera 1944
Intel 1944 l'Italia, ormai desfada da ła guera, xe scavesada in do da ła łinea gotica. El regime fasista xe cascà, l'esercito merican vien vanti inte el Sud de ła penìzoła. I canpionati de calcio va vanti e su decixion de ła Federasion, i ga na organixasion a gironi. I trasferimenti xe difiçiłi pal fato che i bonbardamenti dei Ałeati, interonpendo de frecuente i cołegamenti feroviari, costrenxe chi viaxa a frontar łonghi percorsi a pìe.
Par evitar i ris-ci de ciamada àe armi, tante squadre serca de catarse qualche furbarìa diplomadega, segura i so canpioni àłe industrie più inportante del paexe, fasendołi pasar cofà ełementi indispensabiłi a ła produsion de l'industria bełica nasionałe riussindo cussì de fato ad exentarli da l'utiłixo al fronte.
El Torino de Novo cata cussì (ai dì nostri inpensabiłe) cołaborasion co ła FIAT dando vita cussì al "Torino Fiat" un nome simiłe a queło de na squadra aziendałe. In efeti Mazzola e altri, par salvar łe aparense, xe de fato operai. Ghe xe de łe somegie de quel'epoca che li retraxe al torno o àe machine utensiłi. La Juve, invesse, emigra ad Alba e se abina al Cisitalia, azienda automobiłistega che apartegniva al Presidente bianconero de quel tenpo Piero Dusio.
Inte el Torino zogava el portier Griffanti, del "giro axuro", tolto da ła Fiorentina e el versełexe Silvio Piola, sentravanti rivà da ła SS Lazio, montà su al nord par tor ła fameja e menarla inte ła Cavedal e restà invese blocà in alta Itałia in seguito a l'armistisio.
El canpionato "vero" se zoga soło al Nord e, inte ła prima faxe a xironi, el Torino xoga inte el xiron Łigure-Piemontexe. Ła squadra de cołor granata xe veramente forte e dura da bater: sepełise 7-1 Genoa e Biellese, regoła par 7-0 l'Alessandria, martirixa par 8-2 el Novara, strapàsa par 5-0 anca la Juve. Inte el xiron de semifinałe ła se ła vede col Ambrosiana-Inter, el Varese e i "xermani" bianconeri. Pur sotegando inte i derby (na sconfita 1-3 e un parìxo 3-3), fa el pien de pónti co łe łonbarde, xudegandose cussì ła fase finałe a tre (Torino, Spezia e Venesia) che se zoga a Miłan.
Ma quel Torino, anca se no zera al conpleto, podeva contar su xogadori de prim'ordene, a ła fìn perdarà el torneo. Conplice un incontro non uficiałe de ła Nasionałe, organixà a fini de propaganda, disputà a Trieste soło do dì prima de ła sfida contro lo Spezia. Siben ghe fuse la trasferta dificoltoxa dae operasion de guera, el Presidente Novo, sotovałutando i aversari, refuda ła proposta de ła Federasion de rinvio de ła gara contro i spesini che, più freschi, no i łasa Miłan. El Spesia vegniva dal parìxo 1-1 contro el Venesia. L'incóntro decixivo finise a sorprexa co ła vitoria dei "Vigiłi del Fogo" par 2-1, rendendo quindi inutiłe la sucesiva e rabioxa vitoria del Torino contro i łagunari par 5-2.
1945:Dopo ła guera torna anca el calcio
Dopo ła fin de ła Seconda Guera mondiałe l'Itałia s'a ritrovà in macerie e scavesà in do. I acaniti conbatimenti łongo ła Linea gotica de l'inverno 1945 gaveva gravemente conpromeso, se non desfà, łe łinee de comunicasion su l'Apenin, rendendo asà dificoltoxi i spostamenti infra ła Pianura Padana e ła penìzoła.
In queste condisión, ła Federasion gavea decixo de far ripartìr el canpionato de calcio co na formuła una tantum. Par la prima volta, dal 1929, el torneo no l'è stà disputà a xirón ùnzoło.
Inte el Nord del paexe jera stà organixà un Canpionato de l'Alta Itałia che se ponèa in continuità co queło prebełico de Serie A, esendove amese tute łe società che gavarìa avùo titoło a partisìpar a ła masima serie de ła sopresa stajon 1943-44. Inte el Meridion la situasion l'era oncora pì conplesa, non eséndoghe ivi suficienti società aventi titoło a ła masima serie. La sołusion se ga catà organixando un Torneo Misto infra łe squadre de Serie A e quełe de Serie B.
Castelnuovo Bozzente
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Aldo Manuzio
Inovasion
Par i só vołumi, Aldo el ga introduzesto, inte l'editoria de cultura, el cusìdito formado in otavo (fin a chel tenpo uzà soło in tałune oparete a carater rełigiozo), desconpanjo par łe só picołe dimension dei manoscriti e dai incunaboli de l'època par ła só manezevołesa, e trasportabiłità, che łe ghe n'a fato de łe aldine scuazi un precursor dei łibri da scarseła dei zorni nostri. El novo formado el ze stà presto adotà in tuta Europa. Aldo el ze stà anca el primo a stanpar un łibro co i fogi numarà so entranbe łe fasade (recto e verso), overosipia co numarasion par pàzene.
Saint-Montan
Saint-Montan el xe on comun de  1 897 abitanti del departemento de Ardèche che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Casas de Don Antonio
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Aldo Manuzio
Inovasion
Speta ancora ad Aldo Manuzio el merito de aver publegà el primo catałogo de łe propie edision greghe (1498) drioman azornà co łe sucesive òpare łatine e volgari (1503-13). Inte i catałoghi A se cata notisia dei argomenti tratài inte i łibri, trascrivendoghene i capitołi e fornindo apresamenti ełozativi revardo ła vałidità de l'òpara.
Aldo Manuzio inte ła łetaradura e inte altri media
Inte'l romanzo Il pendolo di Foucault de Umberto Eco (1988) A se descrive l'atività de na sosietà de editoria a pagamento a nome "Manuzio".
Aldo el vien sità inte'l romanzo Mr. Penumbra's 24-Hour Bookstore (Il segreto della libreria sempre aperta) de Robin Sloan de'l 2012.
El aparise inte l'istoria "Paperino e la stampa" so'l nùmaro 1617 de Topolino.
Feria del Sol
thumb|El Circo Monumental de [[Mérida (Venesueła)|Mérida, durante ła preparasion par ła elesion de ła Reina del Sol]]
Tiebas-Muruarte de Reta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Feria del Sol
Ła Feria del Sol, conossua anca come Carnaval Taurino de America, xe on festival culturałe de caratare internasionałe che el se svolge ne ła sità de Mérida, Venesueła, durante el mese de febraio, in concomitansa al carnevale. El festival el prevede conpetision de tori, esposision culturałi, comersałi e zootecniche, conserti, sfiłade, varie atività sportive e l'elesion de na regina de ła fiera (Ła Reina del Sol).
Ceni storici
thumb|Panorama de Plaza Monumental Román Eduardo Sandia, [[Mérida (Venesueła)|Mérida]]
A Mérida, una de łe sità pì antiche del Venesueła conossua con l'apełativo de Sità de i Cavałieri, no e veniva svolte fiere come e veniva invece svolte ne łe sità de San Cristóbal, Barquisimeto, Maracaibo e Táriba. Par sto modivo, on grupo de persone del luogo ebe l'idea de costruire na Plaza de toros, afinché Mérida avese on całendario taurino cussì da riusire ad esare anoverà tra łe sità che e svolgeva łe fiere pì inportanti del paese, łe quali e aveva zà on nodevołe prestigio so tuto el teritorio nasionałe.
Prima edision
Originiariamente łe fiere e veniva svolte ne i primi dì de disenbre al fin de comemorare ła ricorensa de l'Imacołata Concesion e partanto se desise de stabiłire ła data de ła prima fiera par el 9 e 10 de diçenbre. Par quel'evento i fù ingagià de i famosi toreri come César Faraco, Manuel Benítez "El Cordobés", Francisco Rivera "Paquirri", Julio Aparicio, Curro Girón, Paco Camino ed el pungołatore mesegan Juan Cañedo e se utiłizarono tori de Félix Rodríguez ("Achury Viejo" e "Ambaló"), tuti provenienti da ła Cołonbia.
Ła prima corrida no a potè esare sełebrà poichè ce fu on forte acquason che difati el fece posticipare l'inaugurasion de ła fiera de on dì, quindi entranbe łe coride e furono tegnue el secondo dì. Par quel dì se stabiłì de svolzare na corida ła matina e l'altra inte el pomerigio, quel'ocasion e a fù ricordà par esare stà ła prima volta che e veniva sełebrae do coride ne ła stesa piasa e ne ło steso dì in Venesueła.
Edision sucesive
Inte el 1968 ła fiera no a fu svolta, ma in quel'ocasion se tene na corida el 13 de apriłe 1968, in concomitansa al Sabo Santo. En quel'ocasion i tori de l'alevamento cołonbiano "Dosgutiérrez" i fù conbatui da i toreri Alfredo Leal, Curro Girón e Pepe Cáceres.
Viste łe condision meteorołosiche del mese de disenbre, no tanto idonee a ło svolgimento de na fiera, se decise de far svolzare ła fiera in coincidensa con ła vesta del carnevałe soto el nome de "Feria del Sol". Inte el 1969 se svolse ła prima fiera che a prevedeva tre coride i dì 15, 16 e 17 de febraro.
El primo carteło el fu conposto da i tori de "Valparaíso" par Alfredo Leal, Daniel "Matatoba" Santiago, Manuel Benítez "El Cordobés" ed el venesuełano Lucio Requena. El primo orecio de ła fiera fù donà ad Alfredo Leal.
A partire da quel'edision ła fiera e a xe diventà progresivamente una de łe pì inportanti del Venesueła e de l'intero mondo taurino.
Gran Torin
1945:Dopo ła guera torna anca el calcio
Soło sol fenìr dei do ragrupamenti łe prime quatro che se gaveva clasificà in ogni canpionato se gavarìa cuałificà al xiron finałe che gavarìa fisà ła vinsitrice del scudeto, co na formuła che ricordava abastansa queła dei canpionati precedenti el 1926, co l'unica difarensa che in quei antighi tornei se cuałifegava a ła finałisima nasionałe soło do squadre. Par sto conpleso mecanismo el canpionato 1945-1946, anca se xe conparso regołarmente inte i albi d'oro, no xe asimiłà a quełi de Serie A e no'l conpare ne łe rełative statisteghe. Cussì el 14 otobre del 1945 riparte el canpionato dei granata col scudeto so' łe maje. Ferruccio Novo ghe ga dà a ła squadra l'aseto definitivo co l'arivo del portiér Valerio Bacigalupo dal Savona, del tersìn Aldo Ballarin, da ła Triestina indove jera stà "pescà" Giusppe Grezar, el rientro da l'Ałesandria de Virgilio Maroso, del centromedian Mario Rigamonti dal Bresa, del lateràn Eusebio Castigliano, vercełexe cofà Pietro Ferraris, dal Spesia.
Praticamente difexa revołusionà e ataco conpagno a queło del pasà, par sta squadra che Novo ghe fida al torinexe purosangue Luigi Ferrero, vałida a ła sànca granata del midiàto anteguera, che come ałenator se gavea ben conportà a Bari.
Col Torin taca xogare a Roma l'è travolxente, reałixa sìe gol in mexora, uno ogni sinque minuti, inte el segondo tenpo el segna un altro gol. Intrà łe altre partìe finìe in gołeada ghe xe el 7-1 al Napołi e el 9-1 de l'ulima xornàda co ła Pro Livorno. Ła Juventus bate el Torin ne ła partìa de andàda (ancora un rigor de Silvio Piola) e a ła penultima xornàda ła xe prima guidando co do ponti de vantagio. Inte el derby de ritorno el Torin, co un gol de Guglielmo Gabetto, ingansa i bianconeri in sima a ła clasifega.