cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Umberto Merlin
Biografia
Inte el 1946 el xe sta ełeto a ł'Asenblea Costituente e inte el 1948 el diventa senatore de dirito, carica inte ła cuałe el xe sta riconfermà inte el 1953 e inte el 1963.
El xe morto a Padova el 22 de majo 1964
Mugnano di Napoli
Mugnano di Napoli el xe un comun itałian de 34 504 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 5,25 km². L'abità el xe situà a 125 metri s.l.m. El confina co i comuni de Calvizzano, Chiaiano, Giugliano in Campania, Marano di Napoli, Melito di Napoli, Napoli, Piscinola e Villaricca.
Izernore
Izernore el xe on comun de 2 247 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
121
El 121 (CXXI en numeri romani) el xe un an del II secoło.
Thalheim bei Wels
el xe on comun marcà del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Friedrich Engels
__HIDDENCAT__
Friedrich Engels (AFI: [ˈfʁiːdʁɪç ˈʔɛŋl̩s]) (Barmen, 28 de novenbre 1820 – Londra, 5 de agosto 1895) xe sta un fiłosofo, sociołogo, economista, giornałista e inprenditor todesco. El xe sta el fondatore, co Karl Marx, del Sociałismo scientifico, oltre che teorico su la base de ła inpostasion critega in ciave materiałista de ła intèra storia de ł'omo sviłupada da Marx del materiałismo dialetego grasie prinsipalmente el so libro: Dialettica della natura (1883).
Ècuador
__HIDDENCAT__
L'Ècuador, Èkuador o Ekuador (AFI: ), ufisalmente Repùblega de l'Ekuador, el ze un paeze sovran ponesto inte ła rejon nordosidentałe de l'Amèrika del Sud; ła kapitałe e sità pì popołada del paeze ła ze Kito. Ła ze organizada in vintikuatro provinse. La konfina verso nord ko ła Kołónbia, al sud e verso est kol Perù e a l'ovest ko el osèano Pasìfego, el kuało el lo separa da l'arsipèłago de Kołon o ìzołe Galàpagos distanti 972 kilòmetri de ła kosta kontinentałe ekuadoregna. Traverso del so mar teritoriałe korispondente a łe ìzołe Galápagos, anka el ga konfini marìtimi ko ła Kosta Rica. Ła lìnea ekuinosiałe o parałeło 0°, ła traveresa el paeze e ła divide i teritori kontinentałi e insułari in do, fazendo kascar kusita ła granda parte del teritorio ekuatorian inte el emifero Sud.
Na sesion volkànega de ła kordilera de le Ande ła divide el teritorio da nord a sud, dasando inte el so fianko osidentałe el golfo de Guaiakil e na pianura boskoza, e verso keło orientałe, ła Amazonia.
L'Ekuador el ze konsiderà èsar na nova potensa enerzètega bazada su enerzie renovàbiłi. Par de pì, se ze drio parlar del paeze ko una de łe pì alte konsentrasion de fiumi par kiłòmetri kuadri inte el mondo, uno dei paezi de pì alta diversità par km² par-tanto, uno dei paezi ko pì granda biodiversità del mondo. El ze el primo paeze del pianeta a skrìvar e garantizar Deriti de ła Natura inte ła so Kostitusion da l'ano 2008.
La léngua ufisałe el ze keła spagnoła, parlà par el 93% de ła popołasion, insieme ko altre trèdaze léngue indìzene rekonoseste, ke łe inklude el kichwa e el shuar. Inte el 2018, el IDH de l'Ekuador el ze katałogà kofà "alto", pozisionàndose inte el posto 81 a liveło mondiałe (insieme co Cina) e dodèzemo a liveło de latinamèrica. Ko un PIL PPA de 205 457 milioni de dòlari, ła ekonomia ekuadoriana ła òkupa el posto nùmaro 64 a liveło mondiałe e ła sesta del Sudamèrika. El paeze a liveło mondiałe el ze uno dei prinsipałi esportadori de petrojo, el rezulta kofà el prinsipałe esportador de bananaro a liveło mondiałe e uno dei prinsipałi esportadori de fiori, ganbareti e kakao. El Ekuador el ghea ricevesto inte el 2019 poko pì de 1,3 milioni de turisti stragneri, i kuałi i pozisiona el paeze kofà uno dei refarenti rejonałi in recesion de turismo internasionałe.
Zeografia
El ga on'estension teritoriałe de 283 560 km². A ł'Ekuador a apartien anca ł'arsipełago de łe Ixołe Galàpagos, ke łe se kata a 1 000 km da ła kosta verso ovest.
Divizion Aministrative
El teritorio de l'Ekuador el se divide in: Paròkie (urbane o rurałi), ke łe forma i Kantoni, sti kuà i forma łe Provinse, e łe provinse łe forma łe Rejon Aministrative. Ognuna de ste entità kuà e i Distreti Metropułitani i ga un Goerno Autònomo Desentrałizà, inkargà de ezeguir pułìteghe drento del so kontesto aministrativo.
Kantoni
miniatura|Kantoni de ła Repùblega de l'Ecuador.|centro I kantoni łe ze łe unità teritoriałi de terso liveło in Ekuador, formae da 221 in totałe. A fronte de sti kuà ghe ze un Goerno Munisipałe, formà da un sìndako e un Konsejo formà da konsejeri urbani e rurałi, ełezesti tuti par sufrajo universałe.
Provinse
La Repùblega de Ekuador ła se divide in 24 provinse ke łe ze łe unità teritoriałi de sekondo liveło. Le provinse łe ełeze un prefeto e viceprefeto provinciałe, ke i ezèrsita el goerno lokałe insieme ko un Goerno Provinciałe formà da tuti i sìndaghi dei kantoni ke i forma ła provinkia.
Rejon Aministrative
La Segretaria Nasionałe de Pianifegasion e Desviłupo de l'Ecuador (SENPLADES) ła ghea konformà distinti livełi aministrativi de pianifegasion: zone, distreti e sirkùiti a liveło nasionałe; ke i parmete na mejo identifegasion de necesità e sołusion efetive par ła prestasion de servisi pùbleghi inte el teritorio. Sta konformasion no ła ìnplega ła deskansełasion de łe provinse, kantoni e/o paròkie.
Par de pì:
Demografia
El ga na popołasion di pì de 13 000 000 de abitanti.
Ła łéngua ofisial del Paexe ła xe ło spagnoło anka se kalke komunità indixena ła dopara onkora i idiomi nativi. Tra sti kua kueło piasé parlà el xe el kecua, difondesto soratuto inte ł'altipian.
Cabanelles
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Moriles
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Lumino
el xe on comun inte el distreto de Bełanxona chel fa parte del canton Tisin in Xvisara.
Marchtrenk
ła xe na sità del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Villarmentero de Campos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Emilio Salgari
__HIDDENCAT__
"A voi che vi siete arricchiti co la mia pelle, mantenendo me e la mia famiglia in una continua semi-miseria od anche di più, chiedo solo che par compenso dei guadagni che vi ho dati pensiate ai miei funerali. Vi saluto spezzando la penna."
Economista
L'economista xe el studioxo de l'economia, co el obietivo de interpretare la società e el conportamento econòmego dei so agenti, catando metodi e teorie grasie a ła ricerca e anałixi scientifighe.
Emilio Salgari
- Emilio Salgàri
Emilio Salgàri (Verona, 21 de agosto 1862 - Torin, 25 de apriłe 1911) l'è stà un scritor de romanzi de aventura tanto popołari, e l'è ritegnù uno dei pionieri de ła fantasiensa in Italia.
Ła vita
Salgàri l'è nato in tel 1862 a Verona inte na fameja de picołi comercianti; só mare l'era venesiana e so 'apà veronexe. Dal 1878 in vanti el gà studià al Regio Istituto Tecnico e Nautico "P. Sarpi" de Venesia, ma no l'è mai rivà a deventar Capitan de Marina, come ghe sarìa piaxù tanto (pensè che l'è ndà vanti par tuta ła vita a farse ciamar Capitan, anca se nol gh'era). Del resto el gà anca navigà na s-cianta su e zo longo łe coste de l'Adriatico (par tri mexi a bordo de ła nave Italia Una) e sta qua l'è restà l'unica só esperiensa significativa del mar; no l'è mai riusìo invese a viajar in tei paexi distanti in dove ch'el gà anbientà un saco dei só libri.
Dal 1892 al 1898, soto contrato col'editor Speirani, l'è stà bon de publicar na trentina de laori. Dal 1898 invese el gà laorà col'editor Antonio Donath, prima a Genova, dopo da nóvo a Torin. Inte el 1906 l'è pasà al'editor Bemporad. Un saco dei só romanzi i gavea un grande sucèso, ma sicome lu l'era un po' masa oco, jera soratuto i editori a metarse i schei in scarsela, mentre Salgari el gà visù in dificoltà econòmeghe fin a ła fin de ła só vita. In particołar a partir dal 1903, quando che só mujer la gà scominsià a dar de mato, gà scominsià a tantiplicarse senpre piasè i debiti che ghe tocava far par poderghe pagar łe cure.
Inte el 1910 le condision de só mujer jè pegiorà de bruto, tanto che inte el 1911 ghè tocà métarla in manicomio. Chel stéso ano Salgari, ormai desperà, el sà copà, lasàndoghe na letera, che faxea pianzar el cor, a so fioi, e n'antra, sarcastica, ai editori che savéa profità de lu. Inte el 1910 el gavea zà proà a coparse, ma l'era stà salvà. Inte el 1931 Romero, uno dei só cuatro fioi, el se coparà anca lu.
La produsion de romanzi
Salgari el deve ła só popołarità a na produsion de romanzi da far paura, co otanta opere (piasè de doxento contando anca i raconti) distinte in vari cicli de aventure, co l'invension de personagi che ze deventà famoxìsimi, come Sandokan, Yanez De Gomera e el Corsaro Nero.
La popołarità dei eroi salgariani la se pol vedar anca da ła grande difuxion de falsi o apocrifi: piesè de un çentinaro, che editori co póchi scrupołi i ghe atribuèa; calchedun de sti laori l'è stà meso in giro parfin dai fioi del scritor.
Salgari inte el cinema
Dai libri de Salgari ze stà ricavà un saco de film, zà a partir dai ani Vinti del Novesento. Quei piesè conosù jè sicuramente i film de Sandokan interpretè da l'ator indian Kabir Bedi in tei ani Setanta, co Philippe Leroy ch'el faxea ła parte de l'amico de Sandokan, Yanez de Gomera.
Note fiłołogiche
Anca se ła pronuncia "Sàlgari", co l'açento suła prima silaba, l'è sicuramente difuxa, cueła giusta l'è col'açento suła seconda. Infati el cognome el ven dal nome de na pianta, el salgàr, ch'el sarìa na specie de sałice che crese in Veneto.
Elenco dei so laori
Cronołogia dei laori, separè par cicli narativi.
Domžale
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sentrałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
123
El 123 (CXXIII en numeri romani) el xe un an del II secoło.
Izieu
Izieu el xe on comun de 235 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Graz
Graz (todesc: Graz; slovèn: Gradec; ungheres: Grác) l'é la cavedal del Land austriaco Stiria e seconda ẑità del stato par nùmero de đènt a abitarghe.
La é Patrimonio de l'umanità dal 1999.
Fernán-Núñez
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Cabanes (Xirona)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Provincia de Foxa
Ła provincia de Foxa ła xe na provincia itałiana de ła Puja de 638 041 abitanti. Ła ga na superfisie de 7 007,54 km² e ła conprende 61 komuni.
Ła xe bagnada a nordest dal mar Adriatego; ła konfina a sudest ko ła provincia de Barleta-Andria-Trani, a sud ko ła provincia de Potensa, a sudovest ko ła provincia de Avełin, a ovest ko ła provincia de Benevento e keła de Canpobaso.
Sałisburghexe
El Sałisburghexe (in todesco: Salzburg) el xe on stato federałe (Land) de l'Àustria, co cavedal Sałisburgo.
Geografia
El confina co ła Xermania (Bavaria) a nord, co l'Alta Àustria a nord-est, co ła Stiria a est, co ła Carinsia a sud, col Tiroło a sud (Tiroło de ł'Est) e a ovest (Tiroło del Nord) e co l'Itałia (Provincia autonoma de Bolzan in Trentin-Alto Adexe) a sud-ovest.
Sant'Antonino (TI)
el xe on comun inte el distreto de Bełanxona chel fa parte del canton Tisin in Xvisara.
Marxismo
El marxismo el xe na scoła de pensiero sociałe, economega e pułitega, pensada su łe teorie de Karl Marx e Friedrich Engels, fiłosofi e rivołusionari todeschi del XIX secoło.
Tuto scuminsia da la fiłosofia dialetega de Hegel e dei so epigoni: (Ludwig Feuerbach, Bruno Bauer, Arnold Ruge, Max Stirner, ecc.), da ła tradision del setesento del materiałismo fiłosofico de madre iłuminista (Voltaire, el Baron d'Holbach, Gotthold Ephraim Lessing, Claude-Adrien Helvétius, Denis Diderot, ecc.), dal economia politega de scoła claseghi (co cao principałe de pensiero: David Ricardo, Adam Smith, Adam Ferguson e Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi) e dai orijinałi contributi sciensiato proto-informatego Charles Babbage inte el campo del svilupo e de inovasion tecnologica e del tema de la division del lavoro (pasai a ła storia come i do principi de Babbage), dal come che se dixe sociałismo utopico, francese e no (Charles Fourier, Henri de Saint-Simon, Pierre-Joseph Proudhon, William Thompson, Robert Owen, Constantin Pecqueur, Friedrich Wilhelm Schulze, ecc.), dall'antropologia sociale di Lewis Henry Morgan e da łe teorie evolusionistighe de Charles Darwin, Marx el ga fato na critega rivołuzionaria de ła società moderna, scrita inte ła so opera fondamental (anca se no la xe sta finia): Il Caitale.
Schaan
__HIDDENCAT__
el xe un comun del Prinsipato del Liechtenstein de abitanti.
Horjul
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sentrałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Villota del Páramo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Liveri
Liveri el xe un comun itałian de 1 679 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 2,71 km². L'abità el xe situà a 90 metri s.l.m. El confina co i comuni de Carbonara di Nola, Domicella, Marzano di Nola, Nola, Palma Campania, San Paolo Bel Sito e Visciano.
Tigrè
El nome Tigrè el połe riferirse a:
Nueva Carteya
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Schellenberg
el xe un comun del Prinsipato del Liechtenstein de abitanti.
Sentro-sanca
El sentro-sanca, dal punto de vista pułitego, el se riferise a ł'union del sentro e de ła sanca pułitega e dunque a schieraminti pułiteghi de orientamento prevałentemente progresista, co conponenti, a seconda dei casi, de matrice socialdemocratega, socio-łiberałe, cristiano-sociałe, anbientałista e comunista.
124
El 124 (CXXIV en numeri romani) el xe on an del II secoło.
Biure
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Aichkirchen
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Biure
Evołusion demogràfega
Ano 1497 = 6 àneme - prima rilevasion
Ano 1940 = 714 àneme - màsima rilevasion
Rejon de i Tigrè
Ła Rejon de i Tigrè ła xe queła pì a nord tra łe nove rejon (kililoch) de ł'Etiopia. Ła xe popołada prinsipalmente da persone de etnia tigrè. Ła cavedal ła xe Macałè.
Bachmanning
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Timișoara
Timișoara ła xe na sità de ła Romania osidentałe, capołogo del distreto de Timiș e cavedal storega del Banato. Inte el 2016 ła gaveva 331.927 abitanti.
Teatro
thumb|243x243px|El rento de [[la Fenice, el teatro de Venesia, inte el 1837|alt=|sinistra]]thumb|200px|TeatroEl teatro xe l'arte de far un spetacolo dal vivo. El smisia parole, gesti, muxega e altri tipi de arte. Se ciama teatro (dal greco Theatrón, "logo par contenplar") ła rama de ła arte sènica, relasionà co ła atuasión, che ła rapresenta storie rente a na audiensa usando na conbinasion de discorso, gesti, senografía, mùxega, soni e spetácoło. El xe anca el género łiterario chel conprende łe ópare consepíe inte on senario, rente a on público. El teatro el xe anca el posto dove se mete in sèna le opere teatrali.
Ghe xe vari stili de teatro: la distinzion principal la xe tra la comedia, che la xe na rapresentazion alegra e lixiera e de solito la ga un lieto fine, e la tragedia, che come dise el nome la xe de argomento pi serio, con calche personaggio eroico che affronta con corajo el so destin, e de solito el more a la fin de la tragedia. Tra i altri generi de teatro ghe xe la comedia de l'arte, nata in Italia inte el Zinquezento, dove i atori i recitava inprovisando, senza un testo preciso scritto prima, solo ndandoghe drio a un "canovaccio" generico.
Tra i teatranti veneti pi famosi ghe xe el Ruzante e el Goldoni.
Provincia de Lece
Ła provincia de Łeċe ła xe na provincia itałiana de ła Puja de 805 845 abitanti. Ła ga na superfisie de 2 799,07 km² e ła conprende 97 comuni.
Ła se afasa a est so el Adriàtego e sudovest so el mar Jonio; ła confina a nordovest co ła provincia de Brindixi e co cheła de Taranto.
Aves
__HIDDENCAT__
I oxei (diti uxei inte łe varianti orientałi; Aves, Lineo 1758) i xe na clase de vertebrai.
Se parla de animałi bìpedi, aładi, omeotermi e ovìpari. Łe sóe dimension łe se desferénsia dai 5 cm del pìcoło e łexièro colibrì de Elena ai 2,7 m del struso, un oxeo african miga bon a zołar.
Tuti i oxei i ga i dó arti de vanti modifegai in a łe e sta caraterìstega qua ła permete, a squaxi tuti quei chei partegne a ła clase, de vołar. Propio sta capasità de vołar ła ga portà al'evołusion de particołari adatamenti anatòmisi, intrà i quai se pol clasifegar anca el sistema digestivo ùnego e'l sistema respiratorio. Ła magior parte dei oxei ła ga da prova de granda intełigensa, e spece come corvi e papagai łe xe considerae infrà łe più intełixenti intrà łe bestie. Paréci penài i xe infati bóni a modifegar e doprar pìcołi ogeti par far łe propie robe, e ancuo xe seguro che in qualche spece ghe sia na trasmision de łe conosénse intrà łe generasion. I oxei i xe bestie socévołe che spéso łe vive in cołonie, parlando grasie a segnałi di tipo vixivo o uditivo. Spéso i partèsipa a conportaménti sociałi come ła casa e diféxa.
Łe caraterìsteghe comun più o manco a tuti i oxei łe xe:
Drio i sói conportamento o habitat, i vegne comunemente sudivixi in
Provincia de Verban-Cùzio-Osoła
Ła se cata inte el nord de ła rejon, ła confina a nord, a ovest e a est co ła Svisera (Canton Tisin e Vałexe), a est co ła Łonbardia (Provincia de Varexe), a sud co łe Province de Novara e de Vercełi. Ła xe nata da ła fusion de tre teritori giograficamente distinti: el Verbano, el Cuxio e ł'Osoła.
Fuente Obejuna
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Arco trionfałe
__HIDDENCAT__
On arco trionfałe el ze on edificio a forma de porta monumentałe a arco che sołito fato par cełebrar na vitoria de na guera. Ła tradision ła vien da l'inpero roman e diversi anchi trionfanti se cata oncora intel pasà e intel prezente. Dei ventido archi trionfanti che conosemo de l'antiga Roma cuartro al prezente i ze oncora in piè.
Dio i ani ze stà inalsà altri bełi archi de màrmaro co on grando canceło che se verze al sentro e de sołito do pì picołi de fianco decorà co cołone, basoriłievi e statue. Inte ła volta i połea tacar su divinità ałade de ła vitoria co corone in man, che sinbołegamente łe ghea da eser sbasà inte łe teste dei vincitori al so pasajo. De sołito l'arco del troonfo el jera decorà co riłievi che rafigurafa ła canpanja o ła bataja de ła vitoria.
Intel II secoło ze stà alsà archi par comemorare cualcosa de diverso par ezempio l'Arco de Traian a Ancona fato par cełebrare el mijoramento del porto da parte de Traian.
Altri archi trionfanti i ze stà fati inte i secołi drio.
Jassans-Riottier
Jassans-Riottier el xe on comun de 6 339 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
125
El 125 (CXXV en numeri romani) el xe on an del II secoło.
Crespià
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Nola
Nola el xe un comun itałian de 33 979 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 39,19 km². L'abità el xe situà a 34 metri s.l.m. El confina co i comuni de Acerra, Camposano, Casamarciano, Cicciano, Cimitile, Liveri, Marigliano, Ottaviano, Palma Campania, Roccarainola, San Felice a Cancello, San Gennaro Vesuviano, San Paolo Bel Sito, San Vitaliano, Saviano, Scisciano, Somma Vesuviana e Visciano.
Sipbachzell
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Triesen
el xe un comun del Prinsipato del Liechtenstein de abitanti.
126
El 126 (CXXVI en numeri romani) el xe on an del II secoło.
Caldes de Malavella
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Obejo
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Steinhaus
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Valderrábano
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Fuente Palmera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Jasseron
Jasseron el xe on comun de 1 755 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Grosuplje
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sentrałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Bedol
Bedol (nome uficiałe italian Bedollo) el xe on comune de 1396 abitanti inte ła provincia di Trento.
Sociałismo democràtego
thumb|Copertina del setimanal argentin Primera plana del 1970, che dixe che ga vinto un Sociałista Democratego [[Salvador Allende, domandandose se ghe sarà un Comunismo democratego."]]
El sociałismo democratego el xe na idea de pulitega marxista revixionista, che sostien che se gapia da aplicar el sociałismo tramite la democrasia. In serte faxi storiche, el sociałismo democratego se someja tanto al eurocomunismo.
Ideoloxia
Ła forma de goerno de un stato goernà secondo sta ideoloxia, se połe ciamar socialdemocrasia o "stato sociałista democratego", drento a sto qua, a diferensa dal "stato sociałista reale" co monopartiismo, vien mantegneste le libertà siviłi e pulitighe.
Inte i paexi de l'ex bloco soviètego, se parlava de "sociałismo dal volto uman" par l'esperiensa de sociałismo democratego che rispeta i diriti siviłi, atuà durante ła Primavera de Praga, in contrapoxision al sociałismo autoritario del URSS (sociałismo reałe o sociałismo scientifego de stampo marxista-leninista).
thumb|[[Filippo Turati, el primo sociałista democratego Italian]]
Inte ła socialdemocrasia ghe xe do idee contraposte el sociałismo riformista e el sociałismo liberale.
Tal'olta sociałismo democratego e socialdemocrasia i xe termini doparai come se i fuse sinonimi de ła compagna poxision pulitega, come inte PSDI.
127
El 127 (CXXVII en numeri romani) el xe un an del II secoło.
Łago de Bienna
El łago de Bienna (Lac de Bienne in fransexe, Bielersee in todesco) el xe on łago svisero che el se cata inte el Canton Berna. El porta el nome de ła sità de Biena che ła se afianca a ła so riva.
Socialdemocrasia
thumb|El socialdemocratego tedesco [[Eduard Bernstein]] Ła socialdemocrasia xe un gran movimento pulitego e cultural, ciamà sociałismo democratego, nato su un ideołoxia pulitega, vegnua fora tra ła fin del XIX secoło e el inìsio del XX.
Al inìsio, xe sostegnuo da xente che vołeva un sociałismo poco ispirà al Marxismo revixionista, in seguito el se ga identificà co el sociałismo riformista (tante 'olte de stampo liberalsociałista) e co fondamenti de economia keynesiana, mandando zò l'indigesto capitałismo, proponendose de renderlo pì beło e mejo fato pì tosto de farlo fora.
Calonge
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Valerio Pilon
Biografia
Valerio Pilon el xe nato a Castagnaro, ma, dal 1934, co ła fameja el se ga trasferio Miłan dove el ga studià, prima al Liceo artistego de ła Scuola Beato Angelico e po' a ł’Accademia di Brera al corso de Decorasion dove el avudo par insegnanti Giacomo Manzù, Achille Funi e Eva Tea. El se ga dedicà a ł’incixion, ała scultura e ai vari xeneri de ła pitura, sia de cavałeto che murałe.
Aulla
el xe on comun inte la provincia de Masa-Carara chel fa parte de la rejon Toscana
Triesenberg
el xe un comun del Prinsipato del Liechtenstein de abitanti.
Villaumbrales
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Palenciana
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
Pitura
__HIDDENCAT__
thumb|right|250px|El Rio de San Jiovani e Paolo a Venesia, pintura de Emma CiardiLa pintura o pitura ła xe l'arte de l'esprimarse sora na superfiçe (che i podaria esar carta, vero, legno o anca na mura) doparando dei pigmenti. A segonda de l'autore, dei so gusti esteteghi e de come che ła xe ła socetà da torno a eło, el fin l'è cheło de otegner conpoxision co forme, colori, trame e dixegni che łe posa espresare libaramente ła so perçesion del mondo e del so pensiero in xenerałe.
Gran parte de ła pitura artistega oçidentałe e orientałe, ła xe dominada da motivi rełijoxi, bastaria vardare łe someje bibleghe fate inte i muri dei posti rełijoxi cristiani (Capeła dei Scrovegni, Baxéłega de San Marco) o inte la pitura orientałe co someje de ła vita de Budđa o łe pinture ejisiane de łe tonbe dei faraoni, che i raprexenta el pasajo a l'imortałità.
Weißkirchen an der Traun
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Pitura
Esendo i pigmenti caxi sołidi, xe na neçesità che venga doparà un ligante, ciamà medium, che porti sti pigmenti a un stato pì fluido, permetendo in sta manjiera che el posa vegner stendùo so ła suparfiçe e che el posa durare inte el tenpo na olta che el ga ciapà o sugà. Xeneralmente łe opare, par mantegnerłe invariade inte el tenpo e che no łe se rovine, njien doparà tecneghe dijitałi sia par vere na preçixa copia e sia par studiarghine ła preçixa conpoxision e el trato doparà da l'artista. Chi che pitura l'è ciamà pintore e el prodoto finałe l'è ciamà pintura.
La pintura ła xe una de le pì vecie espresion artisteghe de l'omo e ła xe sta considerada una de łe sie bełe arti.
Pintura storega
La pintura storega l'è sta considerà come un grando xenare e el tratava de pinture co temi relijoxi, mitoloxeghi, storeghi, literari e i jera na interpretasion de ła vita e łe promovea un mesajo intełetuałe o morale.
Pintura de ritrato
El ritrato l'è un xenare no oncora ben definio, parché da na parte el raprexenta na persona, ma da che l'altra se glorifega ła vanitò de na persona. Co un artista el se ritrae da soło, el rixultà el njien ciamà autoritrato.
Pintura de paexaji
En Cina e Japon xe sta catai pinture de paexaji del V secolo e par catarghine in Eoropa se ga da spetare el XVI secolo, propio co riva el cołesionismo e se ga scumisià a domandare pinture a tema country.
Naura morta
L'è considarà el xenare pì raprexentadivo che el trabaca inte l'imitasion de ła naura, ojeti inanimai e che i fa xeneralmente parte de ła vita de tuti i dì, come fruta, fiori, magnare, posade, libri, ori e altri.
128
El 128 (CXXVIII en numeri romani) el xe on an del II secoło.
Sociałismo libertario
thumb|Prima pajina de: Le Libertaire, [[quotidian direto da Joseph Déjacque, edision del 17 agosto 1860]]
El sociałismo libertario, ciamà anca sociałismo autogestionario o libertarismo sociałe, a 'olte sfumà inte el anarchismo come sociałismo anarchico' o anarco-sociałismo'', in tanti paesi xe identificà esar n'à corente del filone pułitego sociałista. La so componente che rixalta, oltre a ła giustisia sociale che caraterixa apunto el libertarismo (da no confondarse co el pseudo omonimo liberalismo, al qual el se opone), persepìo come vałore pulitego e social fondamental da metare in ato.
Sta pułitega la se asiona senza tocar la libertà de łe persone, cusì da esare libari de organixar diretamente la propria vita, secondo i propri dexideri, sensa esare comandai da vincołi morałi, rełijioxi o sociałi.
Ottaviano (NA)
Ottaviano el xe un comun itałian de 23 543 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 20,02 km². L'abità el xe situà a 210 metri s.l.m. El confina co i comuni de Boscotrecase, Ercolano, Nola, Palma Campania, San Gennaro Vesuviano, San Giuseppe Vesuviano, Somma Vesuviana, Terzigno, Torre del Greco e Trecase.
Łago de Brienz
El Łago de Brienz el xe on łago alpin che el se cata inte ł'Oberland Bernexe in Svisera. El ciapa el nome da ła sità de Brienz, che ła se cata sol bordo del łago.
El se cata intieramente inte el distreto de Interlaken.
Valfloriana
Valfloriana el xe un comune de 567 abitanti inte ła provincia de Trento.
Bagnone
el xe on comun inte la provincia de Masa-Carara chel fa parte de la rejon Toscana
Jayat
Jayat el xe on comun de 1 182 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Cajari
Cajari, el xe un comun itałian de 154 478 abitanti, capołogo de ła rejon Sardeña e de ła provincia omonima.
Oltre a eser un inportante sentro aministrativo, ła xe anca sede universitaria e arsivescovil.
Ła xe anca sede de un inportante marcà de pese, de stabiłimenti industriałi (Heineken, Bridgestone, ENI), de banche (Banco di Sardegna e Banca di Credito Sardo) e de sosietà de tełecomunicasion (Tiscali Italia).
El porto el ga na inportansa internasional, co funsion comersiałi, industriałi e turisteghe. Ła xe servia da el aeroporto internasional Mario Mameli de Cajari-Elmas.
Xemełagi
Cajari ła xe xemełada co:
Eberstalzell
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Fuente la Lancha
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cordoba, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andalusia.
129
El 129 (CXXIX en numeri romani) el xe un an del II secoło.
Campdevànol
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Saldaña (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Palma Campania
Palma Campania el xe un comun itałian de 14 905 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 20,67 km². L'abità el xe situà a 85 metri s.l.m. El confina co i comuni de Carbonara di Nola, Domicella, Lauro, Liveri, Nola, Ottaviano, Poggiomarino, San Gennaro Vesuviano, San Giuseppe Vesuviano, Sarno e Striano.
Edt bei Lambach
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Catanxaro
Catanxaro, el xe un comun italian de 90 817 abitanti, capołogo de ła rejon Całabria e de ła provincia omonima.
Oltre a eser un inportante sentro aministrativo, ła xe anca sede universitaria e arsivescovil.
Ła xe un marcà agricoło de inportansa regional. Łe se cata anca axiende industriałi ative inte el setor agroałimentar (Guglielmo Caffè), dei materiałi ediłi (Cal.me), e sosietà de tełecomunicasion (Telespazio Tv, RTC Telecalabria). Infin ghe xe na sentral termoełetrega (Edison).
Campelles
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Berzosilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
130
El 130 (CXXX en numeri romani) el xe on an del II secoło.
Circonio
el xe on comun de ła rejon statistega de Carnioła Interna-Carso che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Fischlham
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Villafranca in Lunigiana
el xe on comun inte la provincia de Masa-Carara chel fa parte de la rejon Toscana
Campllong
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
131
El 131 (CXXXI en numeri romani) el xe un an del II secoło.
Journans
Journans el xe on comun de 355 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Bisterza (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Carnioła Interna-Carso che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Casola in Lunigiana
el xe on comun inte la provincia de Masa-Carara chel fa parte de la rejon Toscana
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
__HIDDENCAT__
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (AFI: ˈɡeːɔɐ̯k ˈvɪlhɛlm ˈfʁiːdʁɪç ˈheːɡl̩) (Stocarda, 27 de agosto 1770 – Berlin, 14 de novenbre 1831) xe on fiłoxofo todesco, ciapà come el raprexentante de el pì pien de significà de el idealixmo Tedesco.
Xe el autore de una de łe linee de pensiero pì fonde e difisiłi de ła tradision ocidentałe, ła so riflesion fiłoxofega ła nase da el drento de el posto culturałe todesco de inìsio Otosento, co drento ła fiłoxofia kantiana e dai so cresare ideałisti.
132
El 132 (CXXXII en numeri romani) el xe on an del II secoło.
Holzhausen (Austria)
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Piano di Sorrento
Piano di Sorrento el xe un comun itałian de 12 991 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 7,34 km². L'abità el xe situà a 96 metri s.l.m. El confina co i comuni de Meta, Sant'Agnello e Vico Equense.
Licciana Nardi
el xe on comun inte la provincia de Masa-Carara chel fa parte de la rejon Toscana
Camós
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Fonètega
Ła fonetega (dal greco (phōnḗ), "sòno" o "voxe") xe ła siensa de ła lenguistega che studia ła riprodusion e ła percesion dei soni de łe Lengue (foni), e łe łore articołasion.
133
El 133 (CXXXIII en numeri romani) el xe un an del II secoło.
Camprodon
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Krenglbach
el xe on comun del distreto de Wels-Land che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Canet d'Adri
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Husillos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Palencia, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Aministrasion locałe
__HIDDENCAT__
Descrision
Sti organi, i varda a l'intarese publego, propio de queła circoscrision. Ai Enti Locałi ghe sta sora łi Enti nasionałi che i ga organi de goerno in tuta ła nasion.
In quanto a łi Enti publeghi, łi enti locałi i połe vere poderi de potestà,aministrative (autarchia) e normative (autonomia).
Ghe xe sta dà łe funsion a łi enti locałi, par far el deto cusì desentramento autarchico', che el l'è contraposto al desentramento burocratego'' drento a st'ultimo, invese łe funsion e l'è date a organi periferici de dicasteri statałi (o de on ente locałe pì grando).
Inte łi enti locałi se nota i enti locali teritoriali, par i cuałi, el teritorio de ła circoscrision, no xe soło che un limite de ła conpetensa, ma anca un mestiero costitutivo de sto ente, che i so organi de goerno i xe rapresentativi de ła popolasion abitante.
Grasie a sti enti, se fa el autogoerno de ła xente che sta inte ła circoscrision, secondo vari gradi de quel che se połe far da soło, che se riva al liveło masimo inte łi sistemi federałi.
El conceto de ente locałe l'è pì grando de queło de ente teritorial locałe, anca se inte el linguajo de deso, se costuma dire ła prima paroła, come se ła fuse conpagna de ła prima.
Pimonte
Pimonte el xe un comun itałian de 6 000 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 12,54 km². L'abità el xe situà a 406 metri s.l.m. El confina co i comuni de Agerola, Castellammare di Stabia, Gragnano, Positano, Scala e Vico Equense.
Puškin (Oblast' de Leningrado)
Puškin, in russo Пушкин, ła xe na sità de ł'Oblast' de Leningrado, dal nome de Aleksandr Sergeevič Puškin, che chi el fa fato el liceo.
Ła łocałità ła xe conosesta anca come Carskoe Selo, in russo Viłajo del zar, nota par ospitar intel proprio teritorio do rexidense dei Zar, o sia el famoxo Pałaso de Caterina, el Palazo de Alessandro e el rełativo parco, o come Detskoe Selo, o sia Viłajo dei putini, nome ciapà in epoca soviètega e oncora doparà da łe ferovie russe (ła fermada del treno ła se ciama infati oncora cusì).
Xemełagi
🇮🇹 - Mantova thumb|400px|[[El pałaso de Alessandro. Vista del corpo de łe logia dal cortil d'onor.]]
Distreto de Lisbona
El Distreto de Łisbona (Lisboa in portoghexe) el xe on distreto del Portogało. El apartien a ła provincia tradisional de l'Estremadura. El confina co i distreti de Leiria a nord, de Santarém a est, de Setúbal a sud e col Osèano Atlàntego a ovest. Ła superfise ła xe de 2 761 km² (15° major distreto portoghexe), ła popołasion rexidente (2001) ła xe de 2 135 992 abitanti. El cavołogo del distreto el xe Lisbona.
El distreto de Lisbona el se sudivide in 16 munisipi:
Zizania
El zènaro Zizania o talvolta in vèneto Zizanja ła ciapa drento piante erbacee monocotiledoni, acuàteghe anuałi, apartegnenti a ła fameja botànega de łe Poaceae o Gramineae.
Racuante spece del zènaro łe njien meteste inte el marcà col nome de rizo selvàdego (definio inte i Stati Unii e in Canada “wild rice”, “indian rice”, “water oats”).
El zènaro Zizania el ze relativamente simiłar al zènero Oryza' (al cuało ghe fa parte el comune rizo): anbedó i fa parte a ła tribù de łe Oryzeae anca se in do sesion difarenti. A difarensa de Oryza, che el soporta i climi co tenperadure alte e costanti, el zènaro Zizania el ze adatà a łe tenperadure pì fresche, par no dir fredi.
Descrision e spece
Ła zizania ła ga spighe unisesuałi unie in infioresense a panòcia, glume inezistenti, glumete menbranoze ob-longhe. El zènaro el ga 2 spece pereni e altre 2 ànue. Trè spece łe ze natie del Nord America: Zizania palustris, Z. aquatica e Z. texana, mentre na spece ła ze natia de l'Azia Z. latifolia.
Zugo
thumb|250px|right|Na partìa de moscacéca El zugo (o xógo) el xe n'atività che se fa par gòdarse, e che se pol far in una o più persone (i zugadori), e che se baxa su:
Ghe xe tanti tipi de zughi:
Zughi cołe carte
I zughi de carte piesè conosùi i xe:
Zughi eletronici
El videoxògo o Zughi ełetronici xe on xogo łe cui regołe son jestie automaticàmente da on dispositio ełetronego che utiłixa on'interfaçia omo-macchina basa sol display cofà sistema de output. Cofà calsiasi xògo, el videoxògo riproduçe sinbołicamènte determinai contesti culturałi, astraendołi da'łoro anbito de default e aplicandołi a contesti e situaxioni che posono andar da ła simułaxion pì fedełe fino a ła paròdia.
Divegnuo ormai on fenòmeno culturałe de masa, on mass media o adiritura n'arte visuałe a sé stante, el videoxògo pò vivère in rajion deł'enformatega e deł'eletronica (sia par el software che par ła parte hardware, par esenpio na tełevixion). Nato quaxi par caso già a partir daji anni çinquànta inte' anbienti de riçerca scientifiga e nełe facoltà universitàrie 'mericane, ga avuo el so sviłupo a partir da ła seconda metà degli anni setanta. On exenpio de zugo ełetronico xe World Cup Soccer.
I zughi de na òlta
Uno dei zughi da strada che se zugava na òlta in Veneto el xe el s-cianco.
Asociasion fonètega internasionałe
Asociasion fonètega internasionałe o AFI, in inglexe International Phonetic Association o IPA, in fransexe Association phonétique internationale o API, ła xe na asociasion de fonètega, nasesta a Parixe inte el 1886.
La nàsita
El ponto pì alto de ła partesipasion de l'asociasion inte l'insegnamento ła se ga vesto inte el 1914, co ła contava 1750 menbri in cuaranta stati difarenti. La Prima guera mondiałe e łe so consevense łe ga interonpesto łe atività de l'API, che ła ga riciapà ła so publegasion del soo Journal soło inte el 1922.
I exami
Dal 1908, in pì, l'AFI el destribuise dei Sertifegai de Conpetensa che i revarda ła fonètega de l'inglexe, del fransexe e del todesco ai sołari che i gavese sostegnesto sto exame.
Derito
miniatura|418x418px|La statua de ła dea romana [[Justisia.]]
El derito o dirito l'è un union de prinçipi e norme, xeneralmente ispirai da idee de ordane e justisia, che łe regoła łe rełasion intrà i omani in ogni socetà e che tuti i ga da rispetare. L'insieme dei prinçipi jurideghi e łe regołe de un determinà stato l'è ciamà leje. La leje l'è anca na siensa sociałe che ła studia, interpreta e sistema l'ordinamento parché'l vegna aplicae in manjiera justa. La leje ła ga un lingambo streto co ła pułìtega, economia e istoria e ła xe inte el mexo dei conplesi de l'omo par dire coretamente cosa che xe justo.
Orixane
El derito no ła xe na invension de ła nostra spece Homo sapiens, ma ghemo da tornar indrio de racuanti ani, fin a catar i nostri antenai el Homo heidelbergensis che intorno a 350.000 e 450.000 ani fa i ghea inventà i prinçipi del derito. El Homo heidelbergensis par mantenjere stabiłità drento i grupi, el formava grupi da oto a vinti persone parché se i fuse stai pì grandi i garia creà tension interne e a ła fin i se saria dividesti. Sibèn che se se tołeva ste mixure onde evitar problemi, inte i grupi formai da na ventina de persone ghe jera xente che ła jera sta butada fora, parché, st'ultimi, i tegneva conportamenti che ndava contro el intarese del grupo: i robava, i barufava, i jera jełoxi, tuti conportamenti de mancansa d'educasion che i justifegava l'escluxion dal grupo. Sto atejamento inte el cuałe vegnea sansionà asion de małeducasion, el xe ła baxe grexa che da sta cuà xe cresuo e se gà xviłupà el derito.
Prinçipałi soto-disipline
Come par tute chełe altre siense soçałi, se xe sołiti a dividare el dirito so na serie de disipline difarenti, sìbèn sta divixion no ła gapia da intendarse in senso asołuto, ma doparada par pratiçità. El confin intrà el Dirito publico e el dirito privà el jera xà prexente ai tenpi dei primi juristi romani.
Le prinçipałi distinsion del dirito łe xe:
Disipline temateghe
Altre disipline omanisteghe łe se intaresa al derito, ma sensa vere un conportamento stretamente legałe.
Archeołozia
__HIDDENCAT__
L'archeołoxia ła xe l'unega che połe studiare łe socetà che no ga d'asà documenti scrivesti parché no i conosea sta pratega, de fati sta siensa ła xe stà definia, inte el pasà, speçalmente inte i Stati Unii de ła Mèrica come branca de ła istoria, parché la gera giusta par dare ogeti materiałi de chełi periodi, parché no ghe gera sufiçenti fonti scriveste.
L'archeoloxia tradisionalmente ła xe dividesta in soto-disipline, a segonda del periodo o de ła cultura del ogeto studià (par exenpio archeołozia clasega o archeołozia industriale o paletnolozia) o se no a segonda de łe tecneghe de indagine che se dopara (archeolozia subacuea o archeolozia sperimentałe) o de speçifeghe problemadeghe (archeołozia urbana, archeołozia teorega) o oncora, so ła baxe del tipo de materiałe da examinare (numixmadega o epigrafia).
L'archeoloxia ła ga cresesto e ła se ga xviłupà col cresare e el xviłuparse dełi metodi de indagine e de łe tecnoloxie doparae par ła riçerca de ogeti materiałi
Interdisiplinarità in archeoloxia
I archeołoxi i dopara anca metodi de laoro doparai inte ła soçołozia, da ła demografia, da ła zeografia, da l'economia o anca de łe siense pułiteghe par ricostruir i veci modi de vivare del tenpo.
Se ga da dire parò che i archioloxi moderni, no i połe saver tute łe siense e par sto motivo i cołabora a streto contato co studioxi de altre disipline par studiar i vari aspeti speçifeghi del pasà.
Archeołoxia sperimentałe
Se ga da dire in manjiera ciara che l'archiołoxia sperimentałe, come el nome dixe, no ła mostra ipotexi vere, ma łe połe esar doparae dopo par catarghine fora una che łe posa esare conpatìbiłi co ła produsion e el conportamento de ła socetà studiada.
Archeoloxia industriale
La xe la soto-disiplica che ła studia e anałixa i resti materiałi del pasà inte el canpo industriałe. La studia i resti materiałi come fabreghe, mułini, ponti, miniere, machine e tanto altro che njien catà e che se połe ricondur a che el epoca.
Archeoloxia medievałe
La xe ła soto-disiplina che çerca de studiarse i resti materiałi de l'età medievałe.
Archeołoxia subacuea
La xe cheła soto-disiplina che se intaresa a l'anałixi de chełi resti materiałi del pasà che par difarenti motivi, i xe negai soto acua, sia osèani, che mari, che laghi. L'archioloxia subacue ła xe nasesta co se ga tacà fare łe imersion freelance. La xe cheła branca che studia anca i antichi insediamenti de l'omo che i xe restai soto acua, par colpa del graduałe alsamento dei oçeani.
Xe grasie a l'archiołoxia subacuea se se ga capio łe varie rote del trafego maritimo che łe cołega paexi difarenti co culture e łengue difarenti.
Archeołoxia urbana
L'archeoloxia urbana ła xe cheła branca de l'archeołoxia pì conosua e che ła xe ła someja popołare de l'archeołoxia (i scavi archiołoxeghi inte łe çità). La xe ła soto-disiplina che ła se ocupa de tore sù rapidamente el materiałe catà, prima che vegna costruio sora.
Venesueła
Venesueła, ufisalmente Repùblega Bołivariana de Venesueła , el ze un paeze sovran situà inte ła parte setentrionałe de Amèrica del Sud, formà da na àrea continentałe e da un grando nùmero de izołe e izołoti inte el mar dei Caràibi, che el ga cofà capitałe e pì granda aglomerasion urbana ła sità de Caracas e ła nasion ła conta 28 515 829 abitanti.
El Venesueła el ga na estension teritoriałe de 916 445 km². El teritòrio continentałe el confina verso nord co el mar dei Caràibi e el osèano Atlàntego, a l'ovest co Cołónbia, al sud col Braziłe e verso est co ła Guyana. Co st'ùltemo paeze, el Stato venesuełan el mantien na reclamasion teritoriałe de 159 542 km² verso l'ovest del rio Esequibo, sta àrea ła ze conosesta cofà Guayana Esequiba o Zona in Reclamasion . I so confini marìtemi i ze de 71 295 km² de mar teritoriałe, 22 224 km² inte ła so zona contìgua , 471 507 km² del mar dei Caràibi e de l'osèano Atlàntego soto del conceto de zona econòmega escluziva , e 99 889 km² de piataforma continentałe. Sta zona marina ła confina co chełe de altre trèdaze Stati. El paeze el ga na biodiversità tanto alta e l'òcupa el sètemo posto inte ła lista mondiałe de nasion co pì granda cuantità de spece. I susiste abitat che i va partindo da łe montagne de Ande in osidente finmente ła selva tropegałe de ła conca de l'Orinoco inte el sud, a traerso de łe estendeste pianure dei Los Llanos, ła costa del Caràibi e el delta del rio Orinoco inte l'oriente.