cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asparagus officinalis
El tèrmano spàrazo o spàraze (dal grego aspharagos, paroła traesta fora dal persian asparag, o sia buto) el ze doparà par dirghe ai buti de ła spece Asparagus officinalis L., comunemente ciamada in vèneto sparezara.
Ła ze na anzosperma monocotiledone che ła fa parte de ła fameja de łe Asparagaceae,
Conpozision chìmega e propietà ofisinałi
De ła istesa fameja de l'ajo e de ła sioła, el spàrazo el spartise co lori anca racuante propietà pozitive (gràsie a l'efeto diurètego el ze on coadiuvante contro gota, calcołozi renałe, reumatismi e edemi). Inte el partegołare, el ga on roło ativo inte el sbasamento dei cazi de eczema. La conpozision chìmega del spàrazo ła ze ła sevente:
Racuanti conponenti del spàrazo i ze metabolizai e espełesti co l'urina, dazéndoghe on tìpego e forte odore da racuanti ritegnesto sgradévoło. Ła produsion de sto odore ła ze cauzada da racuanti prodoti de degradasion che i contien zolfo (in partegołar tioli e tioesteri).
Storia
El spàraxo el xera coltivà domiła ani fa in Egito, in Axia minore e in Spagna. I Greci no i ło magnava, ma i Romani sì. Difati ghin parla Teofrasto, Catone, Plinio e Apicio che i mensiona el modo de coltivarlo e de prepararlo par magnare.
Spàraxi de quałità in Veneto
thumb|left|I spàraxi bianchi de Basan thumb|Spàraxi bianchi e verdi
Tasonomia
L'Asparagus officinalis el ze el nome che Carl Linnaeus ga dezignà par primo par sta pianta inte el 1753
Arrecife
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Castelluccio dei Sauri
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Saint-Éloy-les-Tuileries
Saint-Éloy-les-Tuileries el xe on comun de   102 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Soulignac
Soulignac el xe on comun de   432 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Tranqueville-Graux
Tranqueville-Graux el xe on comun de   103 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Levoncourt
Levoncourt el xe on comun de   57 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Gandesa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Nouans
Nouans el xe on comun de   286 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Montmagny
Montmagny el xe on comun de  14 173 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Vinicio Capossela
__HIDDENCAT__
Vinicio Capossela el xe un cantaudor italjan nasesto inte el 1965 a Hannover, che ga otegnudo na fama ragoardevołe co el so stile misto de influense de generei muxicałi variegati. El smisia el so estro co parentixi teatrałi.
Irvillac
Irvillac el xe on comun de 1 429 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Rochefourchat
Rochefourchat el xe on comun de   1 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Le Gué-de-Velluire
Le Gué-de-Velluire el xe on comun de 544 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Brains-sur-les-Marches
Brains-sur-les-Marches el xe on comun de   269 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Servas
Servas el xe on comun de 1 247 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Le Mayet-d'École
Le Mayet-d'École el xe on comun de 269 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Cantenay-Épinard
Cantenay-Épinard el xe on comun de  2 303 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Fercé
Fercé el xe on comun de   474 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Hampigny
Hampigny el xe on comun de   238 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Forseła Mostacin
Ła Forseła Mostacin ła xe na pasada de ła Provincia de Trevixo in mexo ai Cołi Axołani, che cołega Maxer a Monfumo. Ła ciapa el so nome da ła fameja Mostacin, che na volta vivea inte el punto pì alto del pasajo. De ła caxa de sta fameja resta solche de łe ruine sbandonae.
Traverso ła forseła pasa ła strada SP1, in scuara co el sentiero de sasi "De łe Do Roche", che colega Axol co Cornuda. Da Maxer ła va su co diexe tornanti fin a ła caxa Mostacin, po ła va indò fin a Monfumo. Ła xe tanto frecuentada da ciclisti e ła ga na pendensa masima del 12%.
Acy-Romance
Acy-Romance el xe on comun de   446 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Proyart
Proyart el xe on comun de 695 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Muttersholtz
Muttersholtz el xe on comun de  2 013 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Le Bouchage
Le Bouchage el xe on comun de   166 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
1364
El 1364 (MCCCLXIV en numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
Villarrubio
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Saint-Martin-le-Gréard
Saint-Martin-le-Gréard el xe on comun de   515 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Templemars
Templemars el xe on comun de  3 344 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Castelnuovo della Daunia
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Modigliana
Modigliana el xe un comune de 4740 abitanti inte ła provincia de Forlì-Cesena.
Artenara
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Provincia de Sondrio
La Provincia de Sondrio ła xe na provincia itałiana che se cata a NE de ła odierna Rejon Lombardia. El so teritorio el corisponde presapóco con ła Valtelina, e el xe squaxi del tuto coverto de montagne. Ła sità pì inportante ła xe Sondrio.
Prémanon
Prémanon el xe on comun de  1 188 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Las Palmas de Gran Canaria
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Lagnasco
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Salles-et-Pratviel
Salles-et-Pratviel el xe on comun de   133 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Castanea sativa
El castagnaro (o castagnèr o castagnèro; nome sientifego Castanea sativa), de ła fameja de łe Fagaceae (todesco: Kastanie, inglexe: chestnut, sloveno: kôstan, tałjan: castagno) el xe na pianta alta 10—30 metri, co scavejara de rami tonda, na scorsa lisia, lucida, grixa - maron. Łe foje łe ga forma de punta de lancia, coi orli a denti de sega e łe xe longhe 20–22 cm e larghe 10 cm. thumb|left|I rici del castagno I fiori, verde ciari - bianchi, i par grosi bigołi longhi 5–15 cm e vien ciamà amenti. El fruto, ła castagna, dita maron quando ke ła xe beła grosa e dolse, xe drento na prima scorsa piena de spine, el ricio; soto ghe xe ła scorsa vera, maron, lucida, ke par corame. Ła polpa drento xe bianca - xała.
Difusion
thumb|left|Foje e castagne El castagnaro se trova dal Portogało ała Francia ał'Italia, dał'Inghiltera ała Germania, ała Slovenia ała Croazia, al Montenegro, ał'Albania, Macedonia, Grecia, Bulgaria, Romania, Turchia e drio ła costa nord del Mar Nero, fin al Caucaso, ma ghe xe castagni anca in Maroco, sui monti deł'Atlante.
Legno
El legno de castagnaro xe duro e rexistente ał'umido e par questo el vien doparà dal carpenter, dal marangon e dał'ebanista.
El castagnaro 'nteł'ałimentasion
Łe castagne vien doparà par far farina de castagne, ma łe vien anca cote o roste e magna cusì. Naltro modo de magnar na castagna xe ła stracaganasa, o el mandrigolo.
Celenza Valfortore
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Saint-Étienne-aux-Clos
Saint-Étienne-aux-Clos el xe on comun de   229 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Neftenbach
Neftenbach el xe un comune del Canton Zurigo de 4.579 abitanti.
Lignières-sur-Aire
Lignières-sur-Aire el xe on comun de   53 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Servignat
Servignat el xe on comun de 175 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Gratallops
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
1365
El 1365 (MCCCLXV en numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
Brecé
Brecé el xe on comun de   824 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Mutzenhouse
Mutzenhouse el xe on comun de   456 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Roussy-le-Village
Roussy-le-Village el xe on comun de  1 369 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cañaveras
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Saint-Martin-d'Écublei
Saint-Martin-d'Écublei el xe on comun de 651 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Jonvelle
Jonvelle el xe on comun de   126 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Frossay
Frossay el xe on comun de 3 221 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Saint-Cassien
Saint-Cassien el xe on comun de   34 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Présilly
Présilly el xe on comun de   132 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Étauliers
Étauliers el xe on comun de  1 493 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Le Mesnil-sous-Jumièges
Le Mesnil-sous-Jumièges el xe on comun de   639 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Opera (navegadore web)
Opera xe browser web freeware e multipiataforma prodoto da Opera Software, disponibile par i sistemi operadivi Windows, MacOS, Linux, Android, IOS e tanti altri.
Douzens
Douzens el xe on comun de   733 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Pfungen
Pfungen el xe un comune del Canton Zurigo de 2.652 abitanti.
Carbay
Carbay el xe on comun de   260 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Lesegno
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Montmorency
Montmorency el xe on comun de 21 461 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Kergloff
Kergloff el xe on comun de   880 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Aratiba
Aratiba la ze an Municipio brasilian del Stato de Rio Grande do Sul.
Situasion
La ze situada a na latitudine de 27° 23' 39" Sud e a na longitudine de 52° 18' 01" Ovest, stando a na altitudine de 420 metri sora al livel del mar.
Popolasion
La so popolasion stimada al an 2004 la era de 6692 abitanti.
Superficie
La ocupa na superficie de 341,98 km². La fa parte de la rejon geografica Noroeste e a la Micro-region Erechim.
Conxunsion (gramadega)
Na conxunsion in gramadega, ła xe na paroła invariabiłe inte el tenpo e inte el numaro che ła serve par crear on cołigamento o na rełasion intrà do parołe, sintagmi o fraxi en un discorso dandoghe on neso.
Aratiba
Rio
La ze an Municipio par aonde che passa la aqua del Rio Uruguay che el separa al Stato da quel de Santa Catarina.
Gemelagi
Al municipio de Aratiba al ze gemelà co el comun de Cesiomaggiore-Sess (Italia).
Conxunsion (gramadega)
Clasifegasion in baxe a ła forma
In baxe a ła forma łe se soradivide in:
Héninel
Héninel el xe on comun de   177 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Conxunsion (gramadega)
Subordinae
Le liga do prepoxision metendołe so difarenti piani: na prepoxision prinçipałe, ła ghe tien sù el periodo, e na subordinada che ła ghe finise el signifegà a ła prinçipałe dipendendoghene e da soła no ła dà informasion.
1366
El 1366 (MCCCLXVI en numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
Templeuve-en-Pévèle
Templeuve-en-Pévèle el xe on comun de  6 059 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Aiglemont
Aiglemont el xe on comun de  1 634 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Dèrbi
Ła paroła dèrbi ła vien dal'inglexe derby, e ła ven doparà in anbito sportivo par indicar çerti avegnimenti speciałi. In particołare in tel mondo del bałon, se dòpara el termine dèrbi par indicar na partìa che se zuga tra do squadre de ła stesa sità o de ła stesa zona ziogràfega, o anca tra do squadre tra cui ghè na çerta rivałità.
Copa del Mondo FIFA 2010
El Canpionato mondiałe de bałon‎ 2010 o Copa del Mondo FIFA del 2010 (in łéngua inglexe FIFA World Cup 2010 e in łéngua afrikaans FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010) el xe conosùo anca come Sudàfrica 2010 parché xe stà fato in Sudàfrica, xe stà ła 19° edision del canpionato mondiałe de bałon par squadre nasionai pì grandi de mas-ci organixà da ła FIFA ogni cuatro ani.
El xe inisià l'11 zugno 2010, e el xe finìo l'11 luglio 2010 al FNB Stadium de Johannesburg co ła vitoria de ła Spagna, al so primo titoło mondiałe.
Criteri di sełesion del continente
Par ła prima volta questa manifestasion xe stata ospitata da un Paéxe african.
Ła decision xe giunta dopo che ła FIFA gaveva stabilì de assegnar l'evento, a partir dal'edision del 2010, a rotasion tra łe varie confederasion (pułìtega che xe stata abbandonata inte el mese di otobre 2007, na volta scelto el Braxil come nasion organixatrice del Copa del Mondo‎ FIFA 2014) e a seguito del fatto che el primo continente selesionato il 7 luglio 2001 xera stà proprio l'Africa.
Candidature
Łe zìnque nasion africane che gavevano uficialmente dichiarà el proprio intarese nel'organisasion de ła competision xerano state:
Asegnasion
El 15 maggio successivo, inte ła sede principal de ła FIFA a Zurigo, vene anuncià che l'edision del 2010 de ła Copa del Mondo FIFA sarìa stata ospitata dal Sudàfrica.
L'esito de ła votasion xe stà el seguente:
Fin dal'inisio di tal asegnasion, parò, xerano sorti tanti dubi circa l'efettiva capacità del Sudàfrica de organisar na manifestasion di tal portata, dubi che xerano sucesivamente acuiti a causa della lentesa co ła qual stavan 'ndando avanti i lavori de costrusion dei stadi.
Inoltre l'esplosion de łe violense xenofobe in Sudàfrica avrebero potuto metàre in pericol l'organisasion del Mondiałe. El presidente de ła FIFA Joseph Blatter xera tanto fiducioso nonostante tuto, anca se gaveva dichiarà che se, par motivi estremamente gravi sarebbe stata ła Germania ła prima selta par ospitar l'evento. , ma, considerando il poco tempo restà par affidare la competizione a una nuova nazione, sembrava che l'ipotesi più accreditata in caso di forfait del Sudafrica potesse essere quella di rigiocare il Mondiale in Germania, grazie all'esperienza e alle infrastrutture nuovissime dell'edizione del 2006 (considerato dallo stesso Blatter come il migliore campionato mondiale mai organizzato ).
In ogni caso, Blatter gaveva fato cair, in na sua dichiarasion del 15 setenbre 2008, che sta posibilità xera estremamente remota: "[...] el pian B xe el Sudafrica, el pian C xe el Sudafrica.
Stadi
I stadi che xe stai usai par l'evento i xe stai quei de łe seguenti çità: Bloemfontein, Sità del Cao, Durban, Johannesburg (2 stadi), Nelspruit, Polokwane, Port Elizabeth, Pretoria e Rustenburg.
500px|
Cheltenham
Cheltenham ła xe na grande sità termałe con status de borough del Gloucestershire, in Inghiltera, visin a Gloucester e Cirencester.
Ła sità ła ga na popołasion de sirca 110 000 abitanti.
Herbisse
Herbisse el xe on comun de   166 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
El Catllar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Palanca
Co la parola palanca se intende an scheo de el diametro de circa 30 mm e de el peso de 10 g de ran: in conclusion le varie emission de el 10 schei de la Unione Monetaria Latina (Union Monedaria Latina).
Rozérieulles
Rozérieulles el xe on comun de  1 383 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Palanca
Far palanche
Co el tenp, siben che l'è sparì sto divisional, l'è restà al modo de dir "far palanche" par dir de ciapar schei.
Seyssel
Seyssel el xe on comun de 999 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Alcohujate
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Marexana
La marexana ła xe ła parte in pendensa de on àrzare da el versante rente el canałe (o rio). Sołitamente ła xe coperta de erba e el so angoło de inclinasion nol ga da èsare massa rìpido parchè el pol causare problemi de tenuta de el àrsare.
Co el termino marexana, comunque, in vèneto a se se riferise pì al so aspèto naturałe-faunistico invese che struturałe.
Margarita (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Vincent (Pyrénées-Atlantiques)
Saint-Vincent el xe on comun de 398 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Brée
Brée el xe on comun de   535 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Asenblea zenerałe de łe Nasion Unie
__HIDDENCAT__
Saint-Martin-des-Landes
Saint-Martin-des-Landes el xe on comun de 216 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Asenblea zenerałe de łe Nasion Unie
L'Asenblea zenerałe de łe Nasion Unie (United Nations General Assembly - UNGA) el ze el prinsipałe e pì raprezentativo òrgan istitusionałe de łe Nasion Unie. A l'asenblea i partèsipa tuti i Stati menbri de łe Nasion Unie e racuanti stati e organizasion col status de oservatori de l'Asenblea zenerałe de łe Nasion Unie; ła prima sesion ła se ghea vesto inte el 10 de zenaro del 1946 inte ła Westminster Sentral Hall dea Londra e ła zera formada dai raprezentanti de sincuanta-uno stati.
Cònpiti e poderi
L'asenblea zenerałe ła ga prinsipalmente funsion consultive: ła ezàmena de facto i prinsìpi zenerałi de cooparasion par el mantegnimento de ła paze e de ła seguresa internasionałe, e adota, inte el confronto de sti prinsìpi, racomandasion sia ai stati menbri che al Consejo de Seguresa.
Ła discore so ogni cuestion rełasionada al mantegnimento de ła paze e de ła seguresa internasionałe a eła sotoponesta. Ogni cuestion andove se ga da intervegner ła vien diferia al Consejo de Seguresa, parché ła asenblea no ła ga podere ezecutivo (che el resta in man al Consejo de Seguresa), l'Asenblea zenerałe ła połe reclamar l'atension del Consejo su situasion vałutae cofà pericułoze.
Dal 1950, co ła resołusion "Uniting for Peace", in cazo de inèrsia del Consejo de Seguresa (par ezénpio blocà dal veto de un menbro permanente su decizion reputae urzenti) l'Asenblea Zenerałe de l'ONU ła połe tórghene łe veci, devegnindo de consevensa un òrgano ezecutivo bon de inponer sansion o tore decizion anca sul dòparo de ła forsa.
Conpozision e funsionamento
Ogni stato menbro el połe gavere finmente sìncue raprezentanti inte l'Asenblea, ma el ga solché un voto dispunìbiłe. Le decizion de l'Asenblea zenerałe su łe prinsipałi cuestion łe vien tolte co ła majoransa de du tersi dei menbri prezenti e votanti.
Marmolada
La Marmołada ła un grupo montagnozo alto 3.342 metri inte łe Dołomiti. Famoso el xe el so giasaro.
Mutzig
Mutzig el xe on comun de  6 011 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Cernin-de-Labarde
Saint-Cernin-de-Labarde el xe on comun de 211 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Corea del Nord
__HIDDENCAT__
Marmolada
La xe motío de diatríba tra sti do goerni rejonałi anca pa ło sfrutamento de la so belexa (turistega).
Corea del Nord
Ła Corea del Nord, ufisialmente Republica Democradega Popołar de Corea (in corean Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk; in Hangŭl 조선민주주의인민공화국 ) ła xe un stado de ła Axia oriental. Ła confina nordest co ła Rusia, a nordovest co ła Sina, a sud co ła Corea del Sud, a ovest co el Mar Xało e ad est co el mar del Giapòn
Kerlaz
Kerlaz el xe on comun de   799 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Corea del Nord
Zeografia
Ła occupa ła metà setentrionale de ła penìzoła de Corea.
Ła confina nordest co ła Rusia, a nordovest co ła Sina, a sud co ła Corea del Sud, a ovest co el Mar Xało e ad est co el mar del Giapòn
Istòria
Łe do Coree łe ga firmà un acordo de paxe el 4 otobre 2007.
Pułìtega
Sto Paexe el xe goernà da na ditadura totałitaria de stanpo Stałinista, ga ciapà exenpio da łe istitusion de ła Republega Popołar Cinexe ai tenpi de Mao Zedong.
Numaroxi diriti umani i xe ogni dì viołà, asè frecuenti łe xe łe execusion e torture, soratuto contro i prexonieri pułìteghi. Amnesty International sostien che ła Corea del Nord ignora i pasi invanti fati intel dirito internasional co i ùltemi 60 ani: par exenpio, ghe xe ncora dei canpi de concentramento ativi.
Tratà de Bruxel (1948)
El tratà de Bruxel jera on pato de autodifeza coletiva firmà da Regno Unio, Fransa, Belzo, Paezi Basi e Lusenburgo el 17 de marso 1948. Sto tratà el ze vegnesto modifega poco dopo dai Ati Internasionali firmai a Parize el 23 de otobre 1954, che le ga dato vita a l'Union Eoropea Osidentałe (UEO).
Salles-sur-Garonne
Salles-sur-Garonne el xe on comun de   573 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Tratà de Bruxel (1948)
Premese
Inte el 1948 ghe jera oncora tanto timore che i dizastri combinai da la Zermania nazista, i podese ndar vanti e, al contenpo, se vardava co sospeto a l'Union Soviètega. De conseguensa, se sentia l'ezijensa de stabilir on aleansa che prevedeva a la resiproca garansia de on ajudo pulitego e militare, e l'inpegno a fare na pulitega da adotar inte el cazo de n'agresion da parte de la Zermania o de calsiasi situasion che la minaciase la paze in Eoropa. El jera on tratà nasuo dal problema de la sicuresa inte i contronti de la Zermania, ma che in realtà, se riferiva a l'Union Soviètega. El tratà el ze nato co la divizion de l'Eoropa in do blochi jera na roba fatuale. L'Union Soviètega sercava de vere el comando so l'Eoropa orientale e l'Eoropa osidentale tentava de rifarse da la distrusion de la segonda guera mondiale. La rinasita de l'Eoropa osidentale moveva la voja de eoropeismo come projeto pulitego e economego.
Parea che l'intarese Statunitense inte i confronti de l'Eoropa osidentale, el fuse solo che de tipo economego, ghe jera la paura, che el Pian Marshall podese esar meso in crizi dal difondarse da l'influensa soviètega che la se jera drio inserir ben inte el Cominform (derivà da "Communist Information Bureau"). La paura inte i confronti de idee filosovietiche, la ghea fato volere ai Stati Eoropei che i Stati Unii no i volese solo vere on intarese economego, ma anca so la difeza, in maniera che l'Union Soviètega ghin rizultase inpauria e de conseguensa l'Eoropa saria restà in paze.
Contegnuo
El 30 de agosto 1954 el parlamento franseze nol gavea asetà el tratà CED, che jera stà firmà inte el majo del 1952 da sie paezi de la CECA. In sto modo el projeto de la Comunità Eoropea de Difeza (CED) el ze stà meso in canton in manjiera definitiva. I ministri fransezi, britanisi e del Beneluz, i riconsiderava el tratà de Bruxel e i lo ga modifegà, in ocazion de l'Italia e de la Republica Federale Tedesca, co i acordi de Parize, ze stà dà vida a on Organizasion che el ciapava el nome de UEO. El elemento fondamentale del tratà de Bruxel, ze l'art.5, che el prevede la mutua asistensa de tuti i Stati membri in cazo de agresion inte i confronti de uno de sti qua in Eoropa, e cunsultasion in cazo de agresion inte un altro continente o in cazo de minasa da la Zermania. Jera anca prevedùa na cooperasion economega, sociale e culturale tra le nasion che partesipava.
Saint-Étienne-la-Geneste
Saint-Étienne-la-Geneste el xe on comun de   93 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Romans-sur-Isère
Romans-sur-Isère el xe on comun de  33 160 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Ligny-en-Barrois
Ligny-en-Barrois el xe on comun de  4 052 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Aire
Aire el xe on comun de   220 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Punchy
Punchy el xe on comun de   87 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Le Mazeau
Le Mazeau el xe on comun de   452 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
La Teste-de-Buch
La Teste-de-Buch el xe on comun de 26 078 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Fégréac
Fégréac el xe on comun de  2 445 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Knight Rider
Trama
Ła vicenda ła taca co'l salvatagio de un omo da parte de łe industrie Knight, l'omo el ze Michael Arthur Long (intarpretà da Lary Anderson, che dòboto el vien copà da dei criminałi. Ła só vita ła canbia de'l tuto parchè el deventa Michael Knight (intarpretà da David Hasselhoff e in conpanjìa de KITT, na automobiłe automatizada patòca che ła ze in grao de parlàr, controłàda da na intełigensa artifisiałe, scominsiarà na łonga bataja contro "łe forse de'l małe".
Produsion e acèto
El tełefilm el ze restà par un mucio de pasionà ogèto de culto, anca se łe repreze łe gera finìe da sìrca vìnti ani. Ghe ze nùmarozi Fan Club e forum in varie nasion. I fan pì sfegatà i ga parfìn de łe repliche parfete sia inte i interni che inte i esterni de KITT e de KARR, ełaboràe a partìr da'l modèło de serie de l'auto da cui entranbi i riva Pontiac Firebird Trans Am).
El 17 febraro 2008 el ze stà trasmeso so ła rete tełeviziva americana NBC un film de ła duràda de do ore che'l gavarìa podesto èsar l'epizodio piłota de na nòva serie de Supercar, roba che po' ła se gà concretizà grasie ai ìndazi de scolto stremaménte alti. Ła nòva serie ła gà tacà mèrcore 24 setenbre so ła NBC.
Parsonaji segondari
A ze só fiòło de Wilton Knight, parfetamente conpanjo inte'l fìzego a Michael Night (e intarpretà da'l steso ator) fora che par el fato che'l ga mustàci e piseto, ma co ła difarensa che st'altro el ze un mucio gaxarà co manìe de grandésa e par 'sta razon el ze stà dezeredà da só pare. Grasie a ła cativeria che'l gà, el ze bon de costruìr un camion dotà de ła stesa inbaładùra mołecołàr de KITT ciamà Goliath. Inte ła só ùltema conparsa el par rebaltarse zó da un burón, ma no ghe sarà mai ła certesa che'l ze morìo. El ze un enorme camion dotà de remurcio che'l partesipa a do epixzdi de ła serie tełeviziva "Knight Rider" (Supercar). El rivestìo patòco de'l steso inbògio mołecołàr che'l coverze sia KITT che KARR ma, desferiensandose da 'ste do auto, Goliath no'l ga un conputer, njanca na intełigensa Artifisiałe o funsion strazordenarie. Ła só forsa ła stà soło inte'l fato che'l ze inponénte e scuazi indistrutibiłe. El ze stà costruìo da Garth Knight par reałizàr de łe asion criminałi ła prensipałe cueła de copàr e desfàr i só nemighi, Michael Knight e KITT, che parò in entranbe łe ocasion el riusirà a vinser anca se co tanta fadiga.
Epizodi
Ła serie tełeviziva ła conprende 84 epizodi (alguni conponesti da do parti) divizi in cuatro stajon. Inte i Stati Unii i ze stài trazmesi da l'emitente NBC, mentre in Itałia da Italia 1. De sòłito i vien reproponesti, senpre so'l medèmo canałe tełevizivo.
Le Montet
Le Montet el xe on comun de 467 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Casalnuovo Monterotaro
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Cernusson
Cernusson el xe on comun de   354 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
1367
El 1367 (MCCCLXVII en numeri romani) el xe un an del XIV secoło.
Luigi XVIII de Fransa
__HIDDENCAT__
Jussey
Jussey el xe on comun de  1 613 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Le Petit-Quevilly
Le Petit-Quevilly el xe on comun de  21 995 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Isole Tremiti
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
1368
El 1368 (MCCCLXVIII in numeri romani) el xe un an del XIV secoło.
Marmora
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Veracruz (stato)
Veracrus (in spañoło, IPA [beɾaˈkɾus]), el xe on stato del Mèsego oriental , afasà so el Osèano Atlàntego.
Embrach
Embrach el xe un comune del Canton Zurigo de 8.269 abitanti.
Veracruz (stato)
El confina a sud est co i stati de de Tabasco e de Chiapas, a sud co cheło de Oaxaca, a ovest co chełi de Puebla, Tlaxcala e Hidalgo a nordovest co cheło de San Luis Potosì e a nord co cheło de Tamaulispas. El xe bagnà a est da el Golfo de el Mèsego.
Zeografia fixega
El xe in bona parte pian, ma a el sentro ovest el se alsa inte ła caena de ła Sierra Madre Oriental, rivando a sirca 5600 m inte el Citlaltépetl.
El ga clima caldo umedo.
Zeografia umana
Łe sità prinsipałi łe xe el porto de Veracrus, ła cavedal Hałapa, Poza Rica e Orizaba.
Economia
Se coltiva cafè, cana da sucaro, cacao e banane. Se desfruta i xasimenti de petrołio.
Le Grand-Madieu
Le Grand-Madieu el xe on comun de   173 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Veracruz (stato)
Economia
Ghe xe industrie tesiłi e petrolchimeghe.
Felis silvestris catus
__HIDDENCAT__
El gato o gat (Felis silvestris catus) el xe un mamìfaro indomestegà, anca se ghe xe oncora racuante spese de gati selvàdeghi, de ła fameja dei Felidi.
El peło
thumb|left|Un gato grixo El cołor del peło e połe èsar moro, roso, grixo o bianco, tuti intieri o anca a righe o co łe mace. thumb|Un gato moro|sinistra
Spetativa de vita
De sołito on gato el riva finmente a 16-17 ani, ma ghe xe anca gati veci de 20 - 25 ani. La gata pì vècia notada ła xe rivada a 36 ani.
Seitare a łecarse
El peło, par el gato, el xe fondamentałe parchè el ghe tien regołà ła tenperadura corporea. Xe par cheło che el gato el sèvita a łecarse e tegnerse neto e moja ła peisa.
Łe fuxa
Co on gato el xe contento o el vol farse cocołar, el fa łe fuxa, che łe xe on rumor provocà da ła contrasion svelta e rìtmega dei muscołi del diaframa e de ła larinxa.
Pet therapy
Cosicome ła conpagnia de sta bestia morbida e riłasante ła fa star ben, el gato, cusì cofà anca el can e altre bestie, łe vien doparà inte ła cusì ciamada Pet Therapy, andove che se fa star insieme i małà co sti animałi che i xe boni trasmetar riłasamento e benstare. Ghin trae xovamento persone ipertexe e invàłide.
Ałerxia al gato
Ł'ałerxia al gato, ła pròvoca rinite, conxuntivite, asma. El costumar de ła xente el xe cheło de pensar ła sìpia łigà al peło del gato, siben che no ła xe ła vera cauxa scaenante. Difarenti studi i ga dimostrà che ła reałe cauxa de ałerxie al gato łe xe doveste a łe proteine de ła sałiva che el gato el se dasa sol peło e che co el całore łe evaporea finmente a dispèrdarse inte ł'ària. Łe xe on ałerxene racuanto forte e persistivo (el pol star in na caxa anca dopo tri mexi che xe ndaxesto via el gato).
Tejeda
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Garcia (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Marsaglia
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
1369
El 1369 (MCCCLXIX en numeri romani) el xe un an del XIV secoło.
Ubexy
Ubexy el xe on comun de   175 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Romeyer
Romeyer el xe on comun de   197 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Teguise
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Liny-devant-Dun
Liny-devant-Dun el xe on comun de   190 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Diospyros kaki
El 'cacaro (nome sientifego Diospyros kaki) el xe na pianta de ła fameja de łe Ebenaceae, originaria del Giapon, rivà in Veneto soło poco prima del 1940. Ła scorsa del tronco ła xe grixa e rugoxa. Łe foje łe xe ovałi slargà, łucide. I fruti i xe tondi, xali scuri - arancion, lisi de fora, co na polpa pastoxa co drento i semi, arancion. thumb|left|Kaki
Duilhac-sous-Peyrepertuse
Duilhac-sous-Peyrepertuse el xe on comun de   146 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Monteleone di Puglia
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Saint-Étienne-de-Baïgorry
Saint-Étienne-de-Baïgorry el xe on comun de 1 477 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Imigrasion
right|368x368px|thumb|Mapa del mondo, i paexi col blè pì scuro i xe cueli co pì imigrati ([[2005)]] thumb| L'imigrasion xe el trasferirse par tenpo o par senpre de singole individui o de un grupo de anime inte un paexe o logo difarente da chelo de orixene. Sto fenomano xe el contraro de l'emigrasion. I pendolari, toristi e altri sojorni de curta durada, no i xe ciapai drento a la difinision de migrasion, ma a 'olte i vien ciapai drento inte ela de la migrasion stajonale de mandopara.
Statisteghe
Segondo un raporto del 2006 che provien da l'ONU so l'imigrasion a livel mondial, ghe xe sirca 200 milion de migranti in jiro pal mondo.
Sto qua che vien, el xe la persentuale e la proeniensa de imigrai, tolta sù inte el 2014, che ghè, inte i paexi sotoscrivesti:
Cañete (Spagna)
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Yen
thumb|right|Na vecia carta da 1,000 yen, lado co el muxo de [[Sōseki Natsume|Natsume Soseki.]]
Saint-Cernin-de-l'Herm
Saint-Cernin-de-l'Herm el xe on comun de 234 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Yen
El yen a xe ła vałuta uxada in Giapon. Inte ła łéngua łocałe a se pronunsia «en». I còdexi ISO 4217 pal yen i xe JPY e 392. El sinboło latinixà a xe ¥, mentre che in giaponexe a se scrive co el kanji 円.
Imigrasion
Pulitega de imigrasion inte l'Union Eoropea
L'UE ga el fin de balansar l'equilibrio tra imigrasion legale e ilegale, dando e asigurando la parità de tratamento de le anime proenienti da fora de l'Union, penalixando calsiasi ato rasista e ofensivo, oltre a promovare relasion senpre pì ligae tra i stati membri e i paexi da andove i imigrai pronjien. Segondo el Tratà de Lixbona, le puliteghe de imigrasion le sarà fate dal prinsipio de solidariedà e da l'equa distribusion inte i Stati membri, anca soto el profilo economego.
Cauxe
La cauxa del fenomano de l'imigrasion le pole esar tante e difarenti intrà de lore:
Telde
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Las Palmas, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Canàrie.
Céco Ronchiti
Céco Ronchiti da Brùzene (it. Cecco Ronchitti da Bruzene) el xe un pseudònimo łigà el primo tratato galileian moderno osìa el "Dialogo de Cecco da Ronchitti da Bruzene in perpuosito de la stella Nova".
Alincourt
Alincourt el xe on comun de   150 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Céco Ronchiti
Par serti studiuxi, drio 'sto nome qua se scondéa propio Galileo Galilei quando che l'insegnava a Padoa; par altri invese l'era un só cołaborador a l'Università de Pàdova che el ga vołesto spiegar łe toerìe astronòmiche de Galileo.
Yen
thumb|Moneda da 10 yen. Rento ghe xe rafigurada ła Sala de ła Fenice al [[Byodoin.]]
Galluis
Galluis el xe on comun de  1 212 abitanti del departemento de Yvelines che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Rurange-lès-Thionville
Rurange-lès-Thionville el xe on comun de  2 494 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Yen
Raquanto vałori del taso de canbio intel tenpo
thumb|350px|Canbio yen-[[dołaro statunitènse dal 1950.]]
Ła tabeła xo ła ìndica el vałore de canbio tra yen e dołaro statunitènse.
Bülach
el xe on comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Saman
Saman el xe on comun de   130 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Martin-des-Pézerits
Saint-Martin-des-Pézerits el xe on comun de 138 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Céco Ronchiti
El tratato defati, l'è scrito in vèneto-padovan antigo e el vien considerà ła prima publicasion scrita de łe teorìe galileiane che xe a ła baxe de ła siensa moderna.
Carelles
Carelles el xe on comun de   267 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Le Taillan-Médoc
Le Taillan-Médoc el xe on comun de  10 096 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Montsoult
Montsoult el xe on comun de  3 482 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Samsung Internet
Samsung Internet l'è on navegadore par telefonini e tablet xvilupà da Samsung. L'è baxà sol projeto Chromium open source. L'è preinstaà soi dispoxitivi Samsung Galaxy. Dal 2015 l'è disponìbiłe pal download da Google Play. Samsung ga stimà che inte el 2016 el navegadore jera doparà da sirca 400milioni de persone ative ogni mexe. Segondo StatCounter, el ghea na cuota de marcà de sirca el 4,98% (tra el 53,26% par tute le varianti de Chrome) ntorno el majo del 2018. La major parte de le difarense del codaxe rispeto ai stàndar de Chromium, le xe stae fate par suportare el hardware spesifego de Samsung, come Gear VR e sensori biometrisi.
Les Authieux-sur-le-Port-Saint-Ouen
Les Authieux-sur-le-Port-Saint-Ouen el xe on comun de  1 265 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Sainte-Fortunade
Sainte-Fortunade el xe on comun de  1 784 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Simandre-sur-Suran
Simandre-sur-Suran el xe on comun de 671 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Urali
I Monti Urałi (in ruso: Ура́льские го́ры o anca Ура́л) i xe na cadena montagnoza che ła divide ła Axia da ła Eoropa. Łi traversa ła Rusia oçidentałe da nord a sud, e łi riva inte el Kazakistan nordoçidental.
Puzeaux
Puzeaux el xe on comun de   298 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Héricourt
Héricourt el xe on comun de   95 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
La Barre (Haute-Saône)
La Barre el xe on comun de   101 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Challain-la-Potherie
Challain-la-Potherie el xe on comun de   808 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Le Pin
Le Pin el xe on comun de 411 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Nuillé-le-Jalais
Nuillé-le-Jalais el xe on comun de   542 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Bonastre
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Huérguina
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Le Perrier
Le Perrier el xe on comun de  2 023 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Netscape Navigator
Da la version 8 el so novo nome xe Netscape Browser. L'ultima version xe la 9 e no xe sta previsto nisun sucesor: El 1º marzo 2008 AOL, la socetà che ghe detien i diriti, ga dito publicamente la fin del projeto Netscape.
Pupillin
Pupillin el xe on comun de   237 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
1370
El 1370 (MCCCLXX in numeri romani) el xe on an del XIV secoło.
Saint-Maurice-en-Cotentin
Saint-Maurice-en-Cotentin el xe on comun de   257 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Fouras
Fouras el xe on comun de  4 006 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Òrgano (mùxega)
right|200 px|thumb|Òrgano inte ła Ceza de [[Santa Maria dei Sabiuni a Rovigo.]] L'òrgano el xe un strumento musicàl dea famijia degli aeròfoni. El vien sonà par mexo de una o pì tastiere ciamàe manuali e de una pedajiera.
Sono
El sóno el vien fora da un sistema de cane, metàłiche o de legno, de grandésa, longhésa e fatura desferénte a seconda del tinbro e de ła nota.
Uxo
L'òrgano el xe uxà prinsipalmente inte ła mùxega sacra e inte łe liturgie. Ghe xe anca dee derivasion dal'òrgano, reałixàe soratuto par esar pì pìcołe e pì econòmeghe, par exempio l'harmonium e l'organo Hammond. Spesialmente, co ła tecnołogia avansada, el ga sostituìo tuti i afari complicài che ghe gera drento ai òrgani con sircùiti ełetrònisi e altoparlanti.
Motta Montecorvino
el xe on comun inte la provincia de Foxa chel fa parte de la rejon Puja
Òrgano (mùxega)
Grandesa
Ła grandesa de sto strumento ła xe davèro inportante par el funsionamento: ghe xe òrgani chei sùpara łe diexe otave. Daspò l'òrgano, sonà co tècnega apropiada, el xe bon a produre na complesa sinfonia de soni anca grasie ai desferenti registri (o voxe) sociai ai manuałi e a ła pedałiera.
Terdeghem
Terdeghem el xe on comun de   532 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Uriménil
Uriménil el xe on comun de  1 355 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Asparagus acutifolius
Łe sparaxełe (nome sientifego Asparagus acutifolius) xe na piantina de ła fameja de łe Liliaceae. In primavera vien fora picołi fiori bianchi pieni de profumo e dopo picołe perle rose (no magnarle: łe xe tosiche). Se tira su invese i buti, ke se pol metare soto axedo o sotojo o farghe insieme un rixoto o magnarli coti. Cuxinà co aqua de bojo prima, dopo se pol desfrizarli coł'ojo o metarli 'ntełe fortaje.
Chiłogramo
thumb|250px|Someja generada da un conputer del Prototipo internasional d'un chilo, fato de un 90% de [[plàtino e un 10% d'iridio e el ga forma siłindrica co diàmetro de 39,17 mm.]]
El chiłogramo o kilogrammo, e inte el parlare anca dito chilo (con sinboło: kg ), ła xe ła Unità de mixura de baxe de ła Masa standarixada dal Sistema Internasionałe de unità de mixura (SI) chel corisponde a ła masa de ≈4,595 × 107  mP , (rełasion co ła masa unitaria de Planck).
La 26ª Confarensa Xenerale dei Pexi e de łe Mixure che ła xe sta fata dal 13 al 16 novenbre del 2018 el ga dato sta definision: come par chełe altre unità de baxe del Sistema Internasional, dal 20 majo del 2019 l'è riferio a na costante fixega, in particolare a la costante de Planck co na mixurasion fata co ła bałansa de Watt.
Il chiłogramo l'è conpagno a miłe grami (simbolo: g).
Beteta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
El Lloar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Tàrtaro-Canalbianco-Po de Łevante
El Tàrtaro-Canalbianco-Po de Łevante el xe el soło fiume che el sfocia 'nfra el Adexe e el Po inte el mar Adriatico. El xe uno dei pochi fiumi tałiani che el nase in pianura da połe insieme ai so afluenti. I paesi pu' grossi in dò el passa inte el veronese l'è Vigasi e Nogara. El trato del fiume che el pasa inte el Połéxine el xe un canal scavà.
Nomi
El xe ciamà co tri nomi difarenti:
Ghe xe oncora qualcuni che i ło ciama Tàrtaro da Toreta fin a Canda, par 18 km.
Łe risorgive
Łe risorgive o fontaniłi del Tàrtaro łe xe łocałisà sol confine dei comuni de Vilafranca e Povejan.
I rixi
Łigà al bacin del Tàrtaro el xe el rixo viałon nano. El ga come carateristica queła de esare coltivà in aree irigà co aqua de risorgiva.
La conca de Canda
A Canda, a Nord del paes, el fium l'è interoto dala Conca de Canda, che la sè formada da na diga che sbara el fium par alzar l'acqua del Tartaro e poder navigar cole barche sul fium sin a Toreta de Legnago. Visin ala diga ghe sè apunto na conca che la mete in condision le barche de pasar la diga un su o un zo. Quan che la sè stada fata se pensava che ghe saria stà un gran trafico come suzede coi canai un Germania, ma 'nveze el trafico lè un gran scarso.
El corso
Inte ła parte sud del so percorso inte ła provincia de Verona el tołe su łe aque de risorgiva de tuti i comuni de ła parte sud ovest de ła provincia stesa.
Inte el bacin idrografico del Tàrtaro a ghe xe na estension masima ca corisponde a łe Vałi grandi Veronexi, par po sararse inte on unico alveo canałisà ca core łongo tuta ła provincia de Rovigo.
El xe on fiume che ciapa nomi diverxi longo el so percorso. Prima che el fuse canałisà el zera on afluente del fiume Po, e proprio par questo no el ga na lunghesa definìa.
Ła parte finałe ciapa el nome de Canal Bianco, el ga come afluenti inportanti el Menago, el Bussè e el Tione col cuałe el se unise a Gazzo Veronese, dove, visin a ła confluenza, sorge l'oasi del Busatello, riserva naturałe afidà al WWF
Geneston
Geneston el xe on comun de  3 641 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Kerlouan
Kerlouan el xe on comun de  2 119 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Moiola
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte