cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kitzbühel
ła xe na sità del Distreto de Kitzbühel che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Muxeo del Risorximento (Viłafranca de Verona)
El muxeo del Risorximento de Viłafranca de Verona el nasé in tel 1959 da l'idea da rendar permanente na mostra mesa in pie in ocaxion del çentenaro de l'Armistisio de Viłafranca. El xe sta reałixà in algune sałe rente de ła cusì dita "caxa del tratà" o pì coretamente pałaso Botajixio ( Bottagisio).
Tony Musante
__HIDDENCAT__
Muxeo del Risorximento (Viłafranca de Verona)
Storego
Verso ła fin dei çincuanta del novexento el comun de Viłafranca el rancuré on inbastimento de na mostra co stanpe, manifesti e reperti storeghi inprestai da on cołesionista privà de Cavriana. In tel 1959 ghe fé el primo çentenaro de ła stipułasion de ła Paxe de Viłafranca e se pensé de fondare on vero e propio muxeo sol risorximento cronpando i materiałi e inbastendo sù na espoxision permanente che ła trové posto in tel steso pałaso andove xe sta tegnua ła prima mostra.
Tony Musante
Anthony Peter "Tony" Musante (Bridgeport, 30 zugno 1936 - New York, 26 novenbre 2013 xe stà un ator statunitense.
Muxeo del Risorximento (Viłafranca de Verona)
Descrision
Pałaso Gandini Morelli Bugna, dito anca el Botajixio o anca mejo ciamà cofà "Caxa del Tratà", el xe el pałaso che el tien el muxeo del Risorximento: se xe drio parlar de on edifegà sióriłe costruìo longo via de ła Paxe torno el mexo del setexento, ristruturà e slargà pì volte in tel corso de ła so istoria. Sto edifegà el ga na corte co ła barchexa e jardin botanego.
Tony Musante
Biografia
El nase in una fameja de itałoamericani del Connecticut, el se diploma a l' Oberlin College e laora par qualche ano come insegnante. Inte el 1960 el fa el so exordio so'i palcosenici de l'Off-Broadway e tre ani drìo el vien rimarcà dal produtor David Susskind che ło selie par el ròło del xovane małavitoxo inte el senegià tełevixivo Ride With Terror. A questa seguirà altre interpretasion in tełefilm, cofà par exenpio queła ne ła sełebre serie Alfred Hitchcock presenta.
Muxeo del Risorximento (Viłafranca de Verona)
Descrision
El muxeo del risorximento el se cata al pian terèn, andove se połe catar armi orixinałi, stanpe e difarenti reperti de propietà dei exerçiti che i conbaté inte łe guere d'indipendensa Itałiane e in tel particołare se pove catare ojeti personałi dei çitadini Viłafranchesi che i se arołé intrà łe fiłe deii garibaldini.
Tony Musante
Biografia
El gà de frecuente dovesto recitar ròłi da tepista o da personaxo de poca comandaìsa. Inte el 1967 el porta in tełevixion el so primo ròło, ne ła ridusion sinematografega de Ride with terror cimàda New York ore tre: l'ora dei vigliacchi]] (The Incident), vadagnando subito premi, vixibiłità e suceso. Dopo altri połiseschi, el vien ciamà in Itałia par un spaghetti-western, ma el film che ło farà conoser al publico itałian xe L'uccello dalle piume di cristallo, film de exordio de Dario Argento.
Inte el 1973 el torna in tełevision co ła serie de tełefilm Torna, in cui el raprexenta l'omonemo połisioto itałoamerican del New Jersey. Ła serie durarà soło che na staxon e el ròło fortunà sarà redità da Robert Blake col nome Baretta.
Ancora inte el 1973 in Itałia el recita in Il caso Pisciotta de Eriprando Visconti, seguìo da Goodbye & Amen e Eutanasia di un Amore. No'l traxanda parò l'atività dei Stati Unii, dove el se dedica a film de xenere połisiesco, cofà Ancora tu, maledetto sbirro, Uno sbirro dalla faccia d'angelo, Squadra Antidroga.
So'l fenìr dei ani novanta el se parteçipa a ła serie tełevixiva de ła HBO Oz, inte el ròło del stratemùdo boss itałoamerican Nino Schibetta.
Inte el 2003 el recita inte el film La vita come viene, par la regia de Stefano Incerti, e inte el 2007 el interpreta un połisioto inte el film I padroni della notte. De recente el xe conparso in alcuni łavori tełevisivi, cofà par exenpio Pupetta - Il coraggio e la passione par la regia de Luciano Odorisio inte el ròło de Don Luigi Vitiello
El mor el 26 novenbre 2013 a l'età de 77 ani par conplicanse drìo aver subìo un intervento chirurgico
Calasetta
Calasetta (in sardo: Cal 'e Sèda, Câdesédda) el xe un comun italian de 2 923 abitanti. El xe in provincia de Sud Sardegna inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 31,06 km². L'abità el xe situà a 9 metri s.l.m.
Ositània
La Occitanie, ła xe na rejon de ła Fransa.
Plomelin
Plomelin el xe on comun de  4 171 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Saint-Rémy-du-Val
Saint-Rémy-du-Val el xe on comun de   512 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Levante (rejon stòrega)
El Levante o Levante mediteràneo el ze un tèrmano che łe se referise aprosimativamente a na granda àrea del Mèdio Oriente verso nord de łe montagne del Tàuro, dełimitada verso òvest dal Mar Mediteràneo, verso sud dal dezerto Rub' al-Khali e verso est da ła Mezopotàmia.
El Levante no el include l'Anatòlia (anca se de łe volte ghe se include ła Ciłìcia), łe montagne del Càucazo e ła penìzoła aràbega. De łe volte ła penìzoła del Sìnai ła vien includesta inte el Levante, tutavia sta cuà ła vien par el pì considerada un'àrea intermèdia che ła costituise un ponte de tera intrà el Levante vero e pròpio e l'Ezito.
Stati sovrani
Sta rejon ła include 7 Stati:
Repùblega de Artsaj
Ła Repùblega de Artsaj (Արցախ) el ze un stato co reconosimento limità e sensa nisun desboco inte el mar, parte integrante del continente aziàtego fondà inte el 1991 ponesto rente de l'Armènia e de l'Azerbaijan, st'ùltemo, el ze el Stato al cuało el so teritòrio de jure el ghene fa parte. Ła so capitałe ła ze Stepanakert.
Neuilly-le-Réal
Neuilly-le-Réal el xe on comun de 1 456 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Chanceaux-près-Loches
Chanceaux-près-Loches el xe on comun de   129 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Repùblega de Artsaj
Ła so łéngua ufisałe ła ze el armen e el ruso.
Divizion aministrative
Ła Repùblega de Artsaj) ła ze dividesta in 7 rejon <ul><li>Rejon de Šahowmyan</li><li>Rejon de Šowši</li><li>Rejon de Martowni</li><li>Rejon de Martakert</li><li>Rejon de K'ašat'aġ</li><li>Rejon de Hadrowt'</li><li>Rejon de Askeran</li></ul>
Carignan
Carignan el xe on comun de 2 885 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Asquins
Asquins el xe on comun de   294 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Félines-Termenès
Félines-Termenès el xe on comun de   117 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Malbouhans
Malbouhans el xe on comun de   335 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Stuckange
Stuckange el xe on comun de  1 073 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
West-Cappel
West-Cappel el xe on comun de   628 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Éclimeux
Éclimeux el xe on comun de   176 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
La Gripperie-Saint-Symphorien
La Gripperie-Saint-Symphorien el xe on comun de   593 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Aubière
Aubière el xe on comun de  10 061 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Sovèrzene
Soverzene el xe un comune de 422 abitanti inte ła provincia de Bełun.
Libarlàndia
Ła Libarlàndia o Repùblega Lìbara de Libarlàndia (in ingleze Free Republic of Liberland) el ze na micronasion co reconosimento internasionałe limità e sensa nisun desboco inte el mar, parte integrante del continente eoropeo fondà inte el 13 de apriłe del 2015 ponesto inte ła Slavònia, inte i balcani. Ła micronasion ła ze granda 7km² e ła confina verso òvest co ła Croàsia e verso est co ła Sèrbia.
Saint-Denis-la-Chevasse
Saint-Denis-la-Chevasse el xe on comun de  2 290 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Ratzwiller
Ratzwiller el xe on comun de   254 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
San Germano Vercellese
el xe on comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Pozo de Guadalajara
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
1508
El 1508 (MDVIII in numeri romani) el xe on an del XVI secoło.
Lengua todesca bassa
La lengua todesca bassa (Plattdüütsch, tod. Plattdeutsch o Niederdeutsch) el xe na lengua ciacolada inte el Nord de la Zermania e el partien al grupo todesco basso de le lengue zermàneghe ocidentai. Uncuò - dà na retrospetìa de cerca de la seconda metà del XX sècolo -, la xe quasi estinguesta o comunque la xe drìo redùsarse a la varietà de na menoranẑa senpre manco forte inte le rejon confinante al Mar del Nord. Pochìssimi residui de la varietà i xe soravivùi inte la parlada rejonal. Specie la rejon de Hannover, parò, tradizionalmente da ascrìvar al todesco basso, intanto la ga adotà el stàndard pi seguro del todesco alto.
La lengua todesca basso la se desferenzia dai dialeti todeschi alti (todesco superior e central), che i costituisse la base de la lengua todesca stàndar, in quanto (cussì cofà le altre lengue zermàneghe ocidentai, overo olandese, ingrese, frison) no la ga subìo la Seconda Rodazion Consonàntega inte el VI sècolo, overo un muamento de algune consonante in posizion determinae (es.: tod. Apfel "Pomo", ma: btod. Appel, cfr. nl. appel, ingr. apple; tod. Tag "di", ma btod. Dag, cfr. nl. dag, ingr. day; tod. Buch "libro", ma: btod. Book, cfr. nl. boek, ingr. book; tod. was "cossa", ma btod. wat, cfr. nl. wat, ingr. what; tod. zehn "diese", ma btod. teihn, cfr. nl. tien, ingr. ten; ecc.).
La lengua todesca bassa la xe tutelada dal 1998 cofà lengua rejonal da l'Union Europea. El còdese ISO 639-2 el xe nds. La so forma stàndard la xe normalmente considerada el dialeto basso sàsson setentrional.
La conprende i do prinsipali ceppi de dialeti parladi inte la Zermania setentrional, el basso sàsson e el basso todesco oriental (varda Dialeti de la lengua todesca). La lengua olandese, che la ga seguìo un proprio svilupo, la gera originariamente na forma de dialeto basso francon.
Herbeville
Herbeville el xe on comun de   247 abitanti del departemento de Yvelines che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Lengua todesca bassa
El termine "basso-todesco", in contraposizion a quelo con cui tecnicamente se ciama la lengua todesca stàndar, overo "alto-todesco" (ted. Hochdeutsch), no'l xe mia dispregiativo nei confronti de sta lengua a favore de la seconda, ma el vol dir senplicemente "el todesco de le tere basse, pianegianti" (così come "alto-todesco" no vol mia dir "la lengua todesca dotta" o "el todesco àulico", ma el indica senplicemente la lengua parlada inte le "tere alte", overo montagnoze).
Le magiori zità de la Zermania in do che la lengua basso-todesca la vien tradisionalmente parlada le xe Amburgo, Dortmund, Essen, Brema, Hannover, Bochum, Bielefeld, Wuppertal, Magdeburgo, Münster, Gelsenkirchen (in westfalico Gelsenkiärken) e Braunschweig. Anca minoranze in altri paesi come la Danimarca o el Paraguay le parla el basso todesco e alcune varianti dialetali le xe presenti in Brasil e nei Stati Unii.
Mogadiscio
Mogadiscio (en somalo Muqdisho, popolarmente ciamada Xamar) la xe la cavedal de la Somalia e la sità pi grande del paexe del Corno d’Africa. Mogadiscio la xecostruia su la costa e el porto el xe one de pi importanti de la region.
Storia
Documenti del I secolo d.C. i parla del porto de Mogadiscio. La sità la xe sempre stà on importante sentro par i marcanti del Mar Roso e de l’interno del Corno d’Africa. A lo steso tempo, no bisogna desmentegarse che Mogadishio no la xera la cavedal de i somali, on popolo nomade. La sità no la ga mai avù n’influensa forte su la popolasion locale. I arabi vegnea qi da i tempi pi lontani. I primi eoropei i xe stà i portoghexi. En tel 1871, la sità la xe finia soto el control del sultan de Zanzibar. En tel 1892, i italiani ga afità l’uso de la sità e, pi tardi, i sa ciapà tuto el teritorio e Mogadiscio la xe stà nominà cavedal de la colonia italiana. I italiani ga modernizà el orto e le infrastruture de la sità. En tel 1941, i inglexi ga caturà la sità. I italiani i xe tornà in del 1950. L’indipendenza la xe rivà in tel 1960, ma l’Italia ga mantegnù el controlo de vari ofici fin al 1967. En tel 1990, le forze ribeli le xe entrà ne la cavedal e el ditator Siad Barre ga dovù scapar in Nigeria. Da quel momento, la sità la ga visto solo che distrusion e morte. El governo provisorio no el xe mai stà bon de verghe on control su la sità.
Economia
thumb|left|El porto de Mogadiscio Mogadiscio la xe sempre stà on centro de scambi comerciali. Anca ancò, co la guera, Mogadiscio la ga on marcà che funsiona. Fruta e coton i xe esportà a l’estero, eletronici, armi e droghe i xe comercializà libaramente inte la sità.
Persone inportanti
Persone inportanti nate a Mogadiscio:
Saint-Pierre-de-Chignac
Saint-Pierre-de-Chignac el xe on comun de 871 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Athie (Yonne)
Athie el xe on comun de   137 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Castillon (canton de Lembeye)
Castillon (canton de Lembeye) el xe on comun de 69 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Plomeur
Plomeur el xe on comun de 3 774 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Pescosolido
el xe un comun inte la provincia de Froxinon chel fa parte de la rejon Lasio
Mareuil
Mareuil el xe on comun de   405 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
San Giacomo Vercellese
el xe on comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Aubin-Montenoy
Saint-Aubin-Montenoy el xe on comun de 225 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Zarzosa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
1509
El 1509 (MDIX in numeri romani) el xe un an del XVI secoło.
Canihuel
Canihuel el xe on comun de   355 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Campagnan
Campagnan el xe on comun de   674 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Ordene de San Benéto
thumb|[[San Benéto da Norcia|San Benedeto da Norcia, Fondador de ł'Ordine]] Ł'Ordene de San Benéto (en łatin Ordo Sancti Benedicti o, semplicemente, O.S.B.), popołarmente ciamà Benedetini, el xe on ordene monastego oservante ła Regoła mesa a punto inte el 534 da san Benedeto da Norcia e che ga dà al monacheximo osidentałe la sua forma definitiva.
I monaci Benedetini no i xe mai sta serà inte i monasteri, ma i se ga dedicà ativamente a ła difuxione del mesajo cristian e i se ga difondesti prima in Itàlia e po al de łà de łe Alpi.
De gran importanẑa ga stat l'òpera de evangelixaẑion fata tele tère britàniche e germaniche tel VII e VIII secolo.
Northwest Territories
Łi Teritori de el Nordovest el ze un teritorio del Kanada nordosidental.
Zeografia umana
Se estrae oro, uranio, nikel e petrołio.
Saint-Fulgent
Saint-Fulgent el xe on comun de 3 792 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Sturzelbronn
Sturzelbronn el xe on comun de   176 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Évans
Évans el xe on comun de   644 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Roncoferaro
Roncoferraro el xe un comune de 6674 abitanti de ła provincia de Mantova.
Verclause
Verclause el xe on comun de   59 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Morville-sur-Andelle
Morville-sur-Andelle el xe on comun de   345 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Malvillers
Malvillers el xe on comun de   63 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Surtainville
Surtainville el xe on comun de  1 180 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Nozay (Loire-Atlantique)
Nozay el xe on comun de  4 150 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Diénay
Diénay el xe on comun de   376 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Rauwiller
Rauwiller el xe on comun de   209 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Carbonia
Carbonia (in sardo: Carbònia, Crabònia) el xe un comun italian de 28 581 abitanti. El xe in provincia de Sud Sardegna inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 145,54 km². L'abità el xe situà a 111 metri s.l.m.
Cauroy
Cauroy el xe on comun de   189 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Sud-est aziàtego
El sud-est aziàtego el ze na rejon zeogràfega de l'Àzia piasada verso sud de ła Cina e verso nord de l'Austràlia, intrà l'Osèano Indian e Osèano Pasìfego. In baze a ła spartision del mondo fazesta da łe Nasion Unie, ła ze una de łe macrorejon co ła cuała ła vien dividesta l'Àzia
Loiré
Loiré el xe on comun de   864 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Sud-est aziàtego
Sta rejon ła ze formà da du rejon zeogràfeghe:
Corno d'Africa
El Corno d'Africa la xe na rejon geografica de l'Africa Orientale che comprende i Stati de Eritrea, Etiopia, Gibuti e Somalia. El corno d'Africa el xe bagnà dal Mar Roso e da l'Oceano Indiano. El se ciama così par la forma de la costa co la riva rente a la Penisola Arabica.
Storia
I ricatamenti archeologici ne dixe che la zona del Corno d’Africa la ga na storia che la riva fin ai primordi de l'umanità. I pi antichi resti de ominidi e de l’omo moderno i xe stà catà qi, inte la rejon de l’Afar (Etiopia). El Regno de Axum el xe stà el regno pi grande de la rejon, e quel che ga durà de pi. Al tempo de la colonizasion, el Corno d’Africa el xe stà ocupà da le potense eoropee par la so importansa geo-pułìtega. Anca ancò se cata ne la rejon basi militari francexi e americane (a Gibuti), ma anca italiane e inglexi (Kenya). Dopo la fin de la colonizasione, el Corno d’Africa el xe stà al centro de guere (de indipendensa par l’Eritrea, de autodeterminasion par l’Ogaden, civile in Somalia) e de carestie ricorenti. Tuti i paexi del Corno d’Africa i xe tra i pi poveri del mondo, anca se la posibilità de svilupo l’è tanta.
Zeografia
La metà de le montagne africane pi alte de domila metri le se cata in tel Corno d’Africa. Quasi tuto l’interno de la rejon el xe on gran altipiano, rico de acqua. La Rift Valley la pasa par de qi prima de traversar el Mar Roso e pasar par la penisola Arabica. En tel Corno d’Africa se cata anca rejoni soto el livel del mar (Afar e Ogaden), deserti (longo tuta la costa) e bariere coraline le se cata longo la costa. La rejone la xe a elevato rischio sismico.
Aubusson-d'Auvergne
Aubusson-d'Auvergne el xe on comun de   261 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Sirmion
Sirmion el xe on comune de 6.353 abitanti inte ła provincia de Bresia.
Storia
El gera on vecio insediamento umàn, abità fin da ła preistoria, el xe diventà on sentro urbàn riłevante durante ł'età romana (I secoło a.c.).
A partir dal V secoło d.c. el xe diventà on'area fortificada e de controło dei comerci tra Verona e Bresia. Inte el corso del tardo Medioevo, soto el controło de Verona, el xe diventà on inportante piazaforte scałigera, soratuto par via de ła so poxision strategica e de ła so fasiłe difendibiłità. A risałe a sto periodo ła costrusion del Casteło Scałigero (XIII secoło), costituìo inte el punto pì streto de ła penìzoła, imediatamente prima de ł'alargamento del promontorio.
G
La G o g ła xe ła sètema létara de l'alfabeto latin e vèneto.
Sirmion
Grote de Catuło
Drento el comune de Sirmion, inte ła punta del promontorio de ła penìzoła, a se cata ła pì granda e inportante viła signoriłe romana del Nord Itałia, dita łe "Grote de Catuło". Tirà su tra el I secoło a.c. e el I secoło d.c. da ła siora e potente fameja veronexe dei Valerii, ła xe sta probabilmente una de łe rexidenze del poeta łatin Catullo. Estexa so on'area de quasi 2 etari, co inponenti fondasion scavae inte ła rocia del promontorio, ł'enorme costrusion sora tre nivełi ła xe andada in parsiałe ruina fin dal III secoło d.c. Atualmente el vecio piano nobiłe (el niveło pì alto) el xe presoché sconparso, mentre a xe oncora presenti i du nivełi soto.
G
Sta létara ła raprexenta anca el sono de ła consonante ocluxiva vełare sonora co ła létara  ła xe sevitada da łe létare A, O, U o el dìgrafo GH. Inte el digrama "gn", invese, ła njien pronunsada col valore de ła naxałe pałatałe.
Sirmion
Grote de Catuło
Inte el corso del Medioevo e de ł'età moderna i paexani de Sirmion i ga doparà parte dei muri come material de costrusion par łe caxe. Inte el corso del XX secoło ła viła ła xe sta sotoposta a inportanti interventi de manutension e risistemasion.
Mac OS X 10.2
Mac OS X 10.2 xe na nova version del 2002 del sistema operadivo MacOS, chel xonta pì de 150 nove funsion e aplicasion. Tra ste cuà se pole catar la nova app de mail, la mesajistega istantanea co IChat, la nova tecnolojia de la scritura Ikwell, na QuickTime 6 con supporto MPEG-4; Sherlock 3 con in pì xontà l'açeso ai servisi de Internet;
Prados Redondos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
San Millán de la Cogolla
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Saint-Saturnin (Sarthe)
Saint-Saturnin el xe on comun de  2 529 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Hermeray
Hermeray el xe on comun de   956 abitanti del departemento de Yvelines che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Picinisco
el xe un comun inte la provincia de Froxinon chel fa parte de la rejon Lasio
Chanceaux-sur-Choisille
Chanceaux-sur-Choisille el xe on comun de 3 515 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Itàłia
__HIDDENCAT__
L'Itałia, ofisialmente Repùblega Itałiana, el ze un Stato situà inte l'Eoropa meridionałe, el cuało teritorio el coinside in granda parte co l'omònema rejon geogràfega. L'Itałia ła ze na repùblega parlamentar unitaria e ła conta na popołasion de sirca 59,3 miłioni de abitanti. La capitałe ła ze Roma.
La parte continentałe, dełimitada da l'arco alpin, ła confina a nord, da ovest a est, co Fransa, Svìsara, Àustria e Slovenia; el resto de'l teritorio, sircondà dai mari Łigur, Tiren, Jonio e Adriàtego, el se slonga inte'l Mar Mediteraneo, ocupando ła penìzoła itałiana e numarévołi ìzołe (le pì grande łe ze Siciłia e Sardegna), par un totałe de. I Stati de ła Sità de'l Vategan e de San Marin i ze enclavi de ła Repùblega mentre Canpion d'Itałia ła ze l'ùgnoła esclave itałiana.
Croze-via de culture arcàeghe e cuna de ła siviłizasion eoropea, l'Itałia antiga ła jera sta unifegada da ła Repùblega romana e ła devien el sentro asołuto, aministrativo, econòmego, culturałe e połìtego de l'Inpero roman. Dapò ła Cadùa de l'Inpero Roman d'Osidente, l'Itałia medievałe ła jera sta sojeta de invazion e dominasion de popołasion barbàreghe, perdendo ła secołar unità połìtega. Inte'l XV secoło, co ła difuzion de l'umanèzimo e de'l Renasimento, ła torna èser el sentro culturałe de'l mondo osidentałe, ma dapò de łe guere d'Itałia de'l XVI secoło ła torna soto el comando dei poderi foresti, cofà Fransa, Spagna e Àustria.
Inte'l corimento de'l Resorzimento i tałiani i ga conbatesto par l'indipendensa nasionałe, finmenteché intrà el 1861 e el 1870 ze nasesto el Regno d'Itałia unitario, che'l gavéa vesto vitòria inte ła prima guera mondiałe (1918) e partendo dal 1882 ła gavéa tacà méter zo l'inpero cołoniałe in Àfrica setentrionałe e orientałe, tramontà inte el 1960. Inte'l 1946, dapò el ventènio fasista, ła desimada inte ła seconda guera mondiałe e ła guera siviłe, co'l sèvito de un referendum istitusionałe el Stato itałian el ze devegnesto na repùblega.
Inte'l 2020 l'Itałia, otava potensa econòmega mondiałe e tersa inte l'Union eoropea, el ze un stato co alto liveło de vita: l'ìndaze de sviłupo uman el ze racuanto alto, 0.883, e ła speransa de vita ła ze de 83,4 ani. Ła ze menbra fondadora de l'Union Eoropea, de ła NATO, de'l Consejo d'Eoropa e de l'OCSE; ła tol parte a l'ONU e al tratà de Schengen. Ła ze par de pì menbra de'l G7 e de'l G20, ła partèsipa al projeto de condivizion nuclear de ła NATO, e ła ze sipia na potensa rejonałe eoropea che na granda potensa, bona de ver na influensa połìtega anca so desizion de órdene extra-eoropeo e globałe, e ła se cołocava inte ła nona pozision inte'l mondo par speza miłitar. L'Itałia ła vanta co ła Cina el mazor nùmaro de siti declarài patrimonio de l'umanità da l'UNESCO e el ze'l cuarto Stato pì torìstego de'l mondo.
Etimołozìa de'l nome
El nome proprio "Itałia" el nase cofà topònemo. La so orìzane, ojeto de studi sia da parte de łenguisti sia de stòreghi, ła ze controversa. Miga senpre parò, tuta-via, łe ne vien sujerìe etimołozie in senso streto, ma bensì ipòteze che łe se poza so considerasion foreste a ła spesìfega recostrusion łenguìstega de'l nome o sanò etimołozìe rifarìe a tradision mai dimostràe (cofà l'ezistensa de'l rè Itało) o poco vero-sìmiłi (cofà ła corełasion de'l nome co ła pianta de ła vite).
Preistòria e protostòria
El popołamento de'l teritorio Itałian el riva da ła preistòria, època de'l cuało ze sta ricatà-fora inportanti testimonianse archeołòzeghe. L'Itałia ła ze stada abitada partindo dal pałeołìtego, perìodo de'l cuało se conserva numarévołi siti archeołòzeghi cofà ła Grota de l'Adaura, i Balsi Rosi, Monte Pojoło, el Ponte de Veja, ła Grota Guatari, Gravina in Puglia, Altamura e Sepran.
thumb|Espansion de ła siviltà etrusca da l'VIII al VI secoło a.C.
Numarévołi ricataminti i documenta anca el perìodo neołìtego (cultura de ła seràmega cardiałe e cultura dei pitari a boca cuadra), l'età de'l rame (cultura de Remedeło, cultura de'l Rinaldon, cultura de'l Gàudo), l'età de'l bronzo (incizion rupestri de ła Val Camònega, cultura dei castelieri, cultura apenìnega, siviltà nuràzega, cultura de łe teramare, cultura protoviłanoviana).
Par cheło che revarda a l'età de'l fero, che in Itałia ła coinside co'l perìodo preroman, se recorda ła siviltà viłanoviana e i popołi indoeoropei che i se ghea trasferio in Itałia da l'Eoropa orientałe e sentrałe in vàrie ołeae migratòrie; sti cuà i se smìsia a łe etnie che za ghe jera inte el teritorio, sorbéndołe, o gavendo na forma de convivensa pasìfega co ste cuà; se dełìnea in tal magnera fin da sta època ła sudivizion rejonałe de'l teritorio itałian.
Inte l'Itałia Setentrionałe, de parte dei Celti (comunemente ciamai Gałi), ghe ze i Lìguri (orizinariamente mia indoeoropei dopo fondesti co i Selti), mentre inte l'Itałia nord-orientałe i vive i Pałeovèneti, de orizine inserta, forse itàłega o iłìrega o, par parere de racuante fonti, provegnenti da l'Azia Menor.
Inte l'Itałia peninsułare, de fianco dei Etruschi i ghe convive pòpołi de orìzene indoeoropea definii itàłeghi, intrà i cuałi Unbri, Latini, Sabini, Fàłeghi, Volsi, Marsi, Ecui, Pèzeni, Saniti, Apułi, Mezapi, Lucani, Bruzi e Ségułi. Altri popołi no indoeoropei, autòctoni, i ghe jera in Siciłia (Elimi e Ségani) e in Sardegna, abitada fin dal II miłènio a.C. da varie etnie nuràzeghe, forsi identifegàbiłi co l'antigo popoło dei Shardana.
Cołonizasion fenisa e grega
thumb|El [[Tenpio de ła Concordia (Agrizento)|tenpio de ła Concordia a Agrizento]] I primi cołonizatori foresti i ze i Fenisi, che i ghea fondà inte el prinsìpio vari enpori inte łe coste de ła Siciłia e de ła Sardegna. Racuanti de sti cuà i ze diventai in poco tenpo dei cei sentri urbani e i se desviłupa parałełamente a łe cołonie greghe; intrà i prinsipałi sentri ghe ze le sità de Mozia, Zyz, Kfra in Siciłia e Nora, Sulki, Tharos in Sardegna.
Dopo l'VIII sècoło a.C., cołonizadori provegnenti da ła Gresa i se stabiłise inte łe coste de'l sud Itałia dàndoghe vita a ła Magna Gresa e in chełe de ła Siciłia i iòneghi i fonda Elaia, Kyme, Rhejon, Parthènope, Naxos, Zankles, Hymera e Katane, i còłoni doreghi i fonda Taras, Syrakousai, Megara Hyblaia, Leontinoi, Akragas, Ghełas; i siracuzani i fonda Ankón e Adria; i megarezi Sełinunte. I Achei i fonda Sybaris, Poseidonia, Kroton, Lokroi Epizephyrioi e Metapontion; tarantini e thurioti i fonda Herakleia.
La cołonizasion grega ła mete i pòpołi itàłeghi in contato co forme de goerno de tipo democràtego e co espresion artìsteghe e culturałi ełevae.
Lìbari consorsi comunałi de Itàlia
El lìbaro consòrsio comunałe in Itàlia el xe el segondo liveło de aministrasion de ła rejon Siciłana, che el ga sostituio ła provinsa rejonałe e el ghene ga tolto anca łe so istese funsion. Se xe drio parlar de on ente teritoriałe de granda àrea dotà de autonomia statutària, regołamentare, aministradiva, inpoxidiva e finansiària.
Itàłia
L'età romana
thumb|left|Màsima espansion de l'Inpero roman, 117 d.C. La rejon zeografega itałiana ła vien pułitegamente unia par ła prima volta co ła Repùblega romana (509-27 a.C.), ma el caràtero inperiałe de łe concuiste fazeste inte i sècułi seventi da Roma i desnadura el caràtaro nasionałe che sta rejon ła jera drio ciapar a ła volta de ła fin de'l I secoło a.C.
1510
El 1510 (MDX en numeri romani) el xe on an del XVI secoło.
Mosnang
el xe on comun del distreto de Toggenburg che el fa parte del canton San Gało in Svisara
Itàłia
L'età romana
Rivada a l'àpeze de'l desviłupo pułìtego, econòmego e sociałe, Roma inperiałe, co ła so organizasion socio-pułìtega, ła dasa un segno indełébiłe inte ła stòria de l'umanità. In tuti i teritori de l'inpero, i Romani i tira-su sità, strade, ponti, acuedoti e castri, esportando dapartuto el so modeło de siviltà e inte el contenpo integrando łe popołasion e siviltà suzogae, inte un procedimento tanto profondo che par sècołi, oncora dopo ła fin de l'inpero, ste popołasion łe sevitarà a definirse romane. La siviltà nasesta da łe rive de'l Tèvere, cresesta in època republegana e infin sviłupada in età inperiałe, ła ze a ła baze de l'atuałe siviltà osidentałe.
Vercoiran
Vercoiran el xe on comun de   141 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Itàłia
L'età romana
Dei confini de l'Itałia za el ghe parleva Antioco de Siracusa (V secoło a.C.) inte ła so òpara Sull'Italia. Eło identifeghea l'Itałia co l'antiga Enotria, estendéndose dal streto de Siciłia, fin al golfo de Taranto e al golfo de Posidonia. Dopo, co ła concuista romana dei secołi seventi, el tèrmano "Itałia" el vien identifegà coi teritori intrà Alpi, includesta ła Łiguria (fin al fiume Varo) e l'Istria fin a Poła. De fato tuti i so abitanti i ze stai considerai Itàłeghi e Romani.
L'Inpero roman d'Osidente el casca inte el 476 co Odoacre, ùltemo de na s-cera de condotieri zermàneghi che inte el perìodo de decadensa de l'Inpero roman d'Osidente el ghea conduzesto łe so masnade in teritorio itàłego, fazendo mołar el comando a l'ùltemo inperador d'Osidente, Ròmoło Augusto.
El Medioevo
thumb|left|La [[Corona Ferea, sìnboło dei rè d'Itałia]] Odoacre el goerna l'Itałia fin al 493, finché no el vien fato dimétar e copà, dopo na guera de sincue ani, dai Ostrogoti de Teodòrego el Grando. Scumìsia cusita el regno ostrogoto, un domìnio che el rapresenta un perìodo de paze e stabiłità e che el se ferma inte el 535 co el teritorio Itałian el divien teatro de ła guera gòtega, che ła vede l'inperador d'Oriente Giustinian I contraponerse al regno ostrogoto. Inte el 553, dopo cuazi na ventena de ani, l'Inpero Bizantin el riese a vìnsar contro i Ostrogoti e a torse l'Itałia. El ràdego armà el devasta l'intiero teritorio, portando na grave crizi demogràfega, econòmega, pułìtega e sociałe. Sentro de'l podero bizantin in Itałia ła divien Ravena. I ani de ła dominasion bizantina i vede ingrevar łe condision de vita dei contadini par colpa de ła forte presion fiscałe e de na terìbiłe jandusa (pestiłensa) che ła despópoła oncorpì el teritorio intrà el 559 e el 562. L'Itałia, indebołia e inpoveria, no ła ga altro ła forsa de oponerse a na nova invasion zermànega, cheła dei Łongobardi comandai da Alboino, intrà el 568 e el 569, co ła cuała ła penìzoła ła perde de'l tuto l'unità pułìtega. I Łongobardi, vegnendo drento dal Friułi, i se tołe ła granda parte de l'Itałia sentro-setentrionałe, o sia l'Itałia setentrionałe co ła Toscana, ciamada Langobardia Maior, e dopo de l'Itałia meridionałe, ła Langobardia Minor. Coi łongobardi i se conferma èsar de łe autorità Dogałi destinae a perdurar, co alterne visende, fin al perìodo resorzimentałe e a l'unità d'Itałia inte el 1859. L'Edito de Rotari, ritołendo drento in parte el Dirito roman e sorbendo-su i prinsìpi cristiani el codìfega el Dirito siviłe. Le trè capitałi de l'Itałia longobarda łe ze stae Pavìa, Społeto e Benevento. La Langobardia Maior, co capitałe Pavìa, ła casca dopo sirca do sècołi, dopo de na desimasion ciapada par òpara de Carlo Magno inte el 774, cueła Minor co capitałe Benevento ła soravive fin a l'XI secoło, co ła vien concuistada dai Normani. I pòsteri tentativi de costituir on Regno d'Itałia autònomo dal Sacro Roman Inpero, par òpara in partegołar de Berengàrio de'l Friułi e de Arduino d'Ivrea, no el ga bon èzito.
thumb|L'Itałia inte el 1084|alt=
Abbans-Dessous
Abbans-Dessous el xe on comun de   263 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Itàłia
El Medioevo
I primi sècułi dopo l'800 i vede el afermarse de łe repùbleghe marinare (le pì conoseste łe ze Venesia Amalfi, Zenoa e Piza, manco conoseste Ancona, Gaeta, Nołi), che łe ghea controłà el comerso intrà l'Eoropa cristiana e el Mèdio Oriente arabo, e dopo dei lìbari comuni medievałi, frecuentemente in barufa intrà de lori ma incomunai dal ricordo de l'antiga grandesa romana, perpetuada idealmente da cheła cristiana e da un forte vołer de autonomia, che i portarà a s-cerarse, inte ła bega intrà Papato e Inpero, in do difarenti fasion, rispetivamente Guelfi e Ghibełini.
La vìnsita de ła Lega Lonbarda contro l'inperador Federico Barbarosa inte ła bataja de Legnan (1176), e ła revolta dei Vespri siciłiani contro el tentar de'l fradeło de'l rè de Fransia Carlo I d'Anzò de sozugar ła Siciłia (1282), łe sarà ciapae da ła retòrega romàntega de l'otosento cofà i sìnbołi de'l ritestarse de na cosiensa de patria. Sti cuà i ze segnałi de un canbiamento che, afermà e conpagnà dal descanto rełijoso che se ga inte el Duesento co Gioachino da Fiore e Francesco de Asizi, i porta al Renasimento.
La Vieille-Loye
La Vieille-Loye el xe on comun de   404 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Itàłia
El Medioevo
Co'l sparir da ła siena dei inperadori de Zermania, el infogamento de ła siviltà comunałe el riva al ponto econòmego, spirituałe e artìstego pì alto, ałimentà dai ideałi de un mùcio de poeti, intrà i cuałi Dante Alighieri, e da l'ezijensa, fata soa da Cola de Rienzo, de ła renàsita de l'unità d'Itałia.
Cusita el Burdach:
L'età moderna
thumb|L'Itałia inte el 1494 Difarenti faturi i inpedise ła nàsita de un Stato unitàrio cofà che sucede inte el resto d'Eoropa: al timore de'l Papato de védar farse-su na potensa statałe bona de conprométar ła so autonomia, se ghe zonta ła sudivizion in tanti Comuni picenini, che lentamente i se ghea smudà in Signorie, tegneste-su da inportanti fameje co podere asołutìstego, cofà i Medici a Firense, i Visconti e i Sforza a Miłan, i De ła Scała a Verona e i Este a Ferara. Venesia ła ciapa invese, na forma de podere Republegan andove el Doze el vien da prima ełezesto dal popoło e seventemente da ła Nobiltà. I cai pułìteghi itałiani i ga da suplir co l'intełijensa stratèzega a ła superiorità de forse dei stati nasionałi eoropei. Un ezénpio el ze Cosimo de' Medici, intrà i pì grandi costrutori de'l Renasimento fiorentin, el cuało el ga vesto na pułìtega èstera che ła ga savesto védar inte ła concòrdia itałiana l'ełemento ciave par inpedir ai stati foresti de intervegnere in Itałia sfrutando de łe so divizion interiore. thumb|left|[[Cosimo de' Medici, Pater Patriae. (Gałaria dei Ufisi)]]
La stratezia de Cosimo, portada vanti dal sucesor Lorenso el Magnifego, no ła vien conprendesta da chełi altri prìnsipi Itałiani, e ła se conclude co ła morte de Lorenso inte el 1492. Da chel momento cuazi tuta l'Itałia ła divien el teatro de un mùcio de invazion foreste: prima da parte franceze par òpara de Carlo VIII e Luizi XII e dopo da parte de Carlo V d'Asburgo. El scumìsio de ła dominasion foresta el se ga par colpa de'l retardo de'l prosedimento pułìtego de unifegasion, ma el fa anca notar acadiminti de patriotismo da parte de'l pòpoło, cofà cheło che ga fato Ettore Fieramosca inte ła sfida de Barleta
Inte ła segonda metà de'l Sincuesento scomìsia el tramontar de ła vitałità rinasimentałe, indebołia anca da łe nove tension rełijoze gaveste inte l'avegner de ła riforma protestante in Eoropa, che łe ghea portà al verifegarse de morti cofà el saco de Roma de'l 1527 par man dei Lanzeghenechi. Solché ła Repùblega de Venesia e el stato Pontifiso i mantegnarà un futuro e na autonomia pułìtega.
El Setezento el ze invese un sècoło de crizi par tuto el Stato: ła Ceza, che ła ga sorbio el perdimento de l'unità cristiana dei fedełi, el serca co ła controriforma de rinforsar ła so prezensa inte stati restai catòłeghi, sia co inisiative de educasion e de asistensa, sia izołàndołi da l'influir dei stati protestanti. L'Itałia ła vien cusita protezesta dai confliti rełijozi che i se inpisa in Eoropa, ma ła ze isteso sojeto de carestie, frecuentemente sevitae da epidemie. Łe s-ciopa par sta motivasion un mùcio de rivolte contra ła dominasion spagnoła, de'l cuało ła pì conosesta ła ga sfogo a Nàpułi inte el 1647 par man de Masaniello, sensa portar nisun canbiamento.
Inte el prinsìpio de'l Setezento el finise el perìodo de paze e de trancuiłesa: dopo dei tratai de Utrecht e Rastat, i Asburgo d'Àustria i fa propi vari domini itałiani subentrando ai spagnołi. Tornada ła paze in tut ła penìzoła, da ła seconda metà de'l sècoło, ła difuzion de l'iłuminismo el fa sì che anca l'Itałia ła vegna investia da inportanti reforme, che i coinvolze in partegołar el Ducà de Miłan soto Maria Teresa d'Àustria e Giuseppe II d'Asburgo, el Granducà de Toscana soto Pietro Leopoldo de Lorena, che inte el 1786 co'l còdaze leopoldin el abołise, primo Stato al mondo, ła pena de morte e el Regno de Nàpułi, anemà dal springo dibatimento dei pensatori. In rezalto łe ze łe figure dei intełetuałi Giambattista Vico, Gaetano Filangieri, Cesare Beccaria, Mario Pagano, Alessandro e Pietro Verri Inte el 1796 Napołeon Bonaparte el scumìsia ła so Canpagna d'Itałia (1796-1797) concuistando ła penìzoła e metendo a fin ła miłenària Serenisima Repùblega de Venesia.
L'Unifegasion
thumb|L'Itałia inte el 1843 La canpagna d'Itałia e ła nàsita de'l regno napołeònego inte el 1805 el descanta el sentimento nasionałe, riciamà inte el proclamasion de Rìmini, co'l cuało Gioachino Murat, inte el mezo de ła guera austro-napołetana, el ghe parla ai Itałiani a finché i se unisa par salvar el regno de Nàpułi. El ze el prinsìpio de'l Risorzimento, el perìodo de ła storia d'Itałia che ła porta a l'unità pułìtega e a l'indipendensa de ła nasion e che ła tołe un łaso tenporałe de vàrie dezene de ani, termenando solché inte el 1861 co'l nasimento de'l Regno d'Itałia tegnesto-su da Caza Savoja.
thumb|left|Giuseppe Garibaldi
I moti de'l 1848 i porta a ła prima guera d'indipendensa contro i austrìaghi, che łe vede coinvolzeste le popołasion sitadine, in partegołare durante i sìncue dì de Miłan, i dieze dì de Bresa, ła Repùblega Romana e ła spedision inte el 1857 de Carlo Pisacane inte el Regno de łe Do Sicìlie. Miga ła guera, miga chełi altri tentadivi i ze stai parò bonoèziti.
Desensan del Garda
Desensan del Garda (Dezensà in diałeto bresian) el xe on comune de sirca 25 000 abitanti inte ła provincia de Brescia.
Itàłia
El Regno d'Itałia
thumb|upright=0.7|Grando stema de'l [[Regno d'Itàlia|Regno d'Itałia dal 27 de novenbre 1890 al 27 de marso 1927]]
Wicres
Wicres el xe on comun de   498 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Itàłia
El Regno d'Itałia
Al Regno d'Itałia i vien de consevensa anetesti el Veneto, inte el tèrmano de ła tersa guera d'indipendensa e, dopo ła tolta de Roma, che inte el 1871 ła divien capitałe d'Itałia, el Łasio. Za inte i primi ani dopo ła reunifegasion d'Itałia le forti disparità socioeconòmeghe intrà el setentrion e el meridion de'l Stato łe determenea l'insòrzar de ła cuestion meridionałe ligada al brigantajo, fenòmano dal cuało ze emerzesto temesti caibanda cofà Carmine Crocco, Luigi Alonzi e Pasquale Romano.
A Vittorio Emanuełe II vien dopo Unberto I (1878-1900), copà a Monsa da l'anàrchego Gaetano Bresci, e Vitorio Emanuełe III (1900-1946); i ani a cavało de'l secoło i vede l'Itałia inpegnada inte na sèrie de guere de espansion cołoniałe in Somałia, Eritrèa e Łibia mentre el perìodo prebèłego, domenà da ła figura de Giovanni Giolitti, el ze caraterizà da ła modernizasion econòmega, industriałe e pułitego-culturałe de ła sosietà itałiana.
Durante ła granda guera l'Itałia, inte el scumìsio neutrałe, dopo de ła firma de un tratà segreto che ła ghe da grandi conpensi teritoriałi, ła se mete in leansa co'l trìplego intendimento contro i Inperi sentrałi. Dopo do ani de guera de trinsea, el 24 de otobre 1917 l'ezèrsito itałian, dopo de ła desfada de Caporeto, el se reorganiza e el controtaca drio ła lìnea de'l Piave otegnendo, soto el comando de Armando Diaz e co l'inporto de zóvani leve, a ła vitoria finałe inte ła bataja de Vitòrio Veneto el 4 novenbre de l'isteso ano.
Vinsesta ła guera, l'Itałia ła finise ła reunifegasion nasionałe tołéndose el Trentin-Alto Adeze, ła Venesia Jułia, l'Istria e racuanti teritori de'l Friułi oncora iredenti, ma no sendo boni de otegner ła cesion de tuti i teritori prometesti co'l pato de Londra, se taca védar el dislagar de l'insodisfasion par ła cusita ciamada vitòria mutiłada.
El fasismo e ła seconda guera mondiałe
Inte el contesto dei moti popołari de'l biènio roso el nase el scuadrismo che el reprime, co stimidasion e intachi a łe sedi de łe organizasion sociałiste, i moti operari e contadini. Inte el 1919 Benito Mussolini el fonda a Miłan el primo faso de conbatimento, confluio dopo inte el Partio Nasionałe Fasista, e el 30 de otobre 1922, dopo ła marsa so Roma, el va su al poder.
Inte łe ełesion pułìteghe itałiane de'l 1924 Mussolini el ciapa el 64,9% dei voti e, cofà pre-stabiłio da ła leje Acerbo, i do tersi de łe càreghe, insegnae a ła lista de majoransa rełativa che ła gàpia catà-su almanco el 25% de łe prefarense. La denunsa, da parte de Giacomo Matteotti, de l'iregołarità de łe ełesion, ła ze seguia calche dì dopo dal so rapimento e el masamento. Inte el 1925, dopo un discorso in Parlamento, Mussolini el se declara ditatore.
Inte el biènio 1925-1926 łe vien emanae le cusita ciamae leji stra fasiste, che łe ghea portà a ła trasformasion de'l Regno inte on stato autoritàrio, co l'istitusion de'l Tribunałe Speciałe Fasista, de'l confino pułìtego par i antifasisti e de ła połisia segreta, l'OVRA. Inte el 1929 i vien firmai i Pati Lateranensi, sarando ła cuestion romana e inte el 1938 łe vien emanae le leji rasiałi, prinsipalmente, ma mia soło, inte i confronti dei ebrei, sevendo el modeło de'l "Manifesto de ła rasa".
thumb|left|[[Mussolini co Hitler]] Dal 1935 Mussolini el rezalta ła so pułìtega èstera agresivada: concuista l'Etiopia, el proclamea ła nàsita de l'Inpero itałian, el intervien inte ła guera siviłe spagnoła e el òcupa l'Albanìa. Inte el majo 1939 el firma el pato de asałe che el sansise ła leansa a ła Zermania nasista de Adolf Hitler e l'Itałia inte el fianco de st'ùltemo ła ingresarà inte ła II guera mondiałe, dopo un perìodo de partensa de no-bełizeransa, el 10 de zugno 1940 contro Fransa e Regno Unio. Inte el 1941 ła vien declarada guera anca a l'Union Soviètega e, co l'Inpero japonezo, ai Stati Unìi.
Le desimade miłitari in tuti i teatri bèłeghi (se recorda in partegołare cueła de El Alamein inte el Nord Àfrica e cueła inte el fiume Don inte el Fronte ruso) e soratuto el desbarco leà in Siciłia i indebołise Mussolini che, el 24 de luglio 1943, inte na reunion de'l Gran Consejo de'l Fasismo, el vien sfidusà. El dì sevente el vien fato inprezonar dal rè Vitòrio Emanuełe e sostituio a cao de'l goerno co Pietro Badoglio; un poche de stimane dopo el viene firmà el rendimento, mentre ła Zermania ła descaena l'operasion Achse e ła òcupa miłitarmente łe rejon sentro-setentrionałi de ła penìzoła, co Roma. Ła canpagna d'Itałia, conduzesta dai inleai co l'inporto de ła Rezistensa itałiana, el finise inte l'apriłe de'l 1945 co ła libarasion dei teritori ocupai, ła capitołasion de łe forse todesche e ła disgregasion de ła Repùblega Sociałe itałiana, ła strutura de goerno cołaborasionista organizada da Mussolini dopo l'8 de setenbre. El Duce, caturà co'l provea de scanpar, el vien copà dai partezani el 28 de apriłe 1945.
Santhià
el xe un comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Itàłia
El fasismo e ła seconda guera mondiałe
Sol pian zeopułìtego, co i tratai de Parize de'l 1947 l'Itałia ła da un toco de'l so teritorio a ła Fransa e Jugoslavia, el Dodecanezo a ła Gresa, ła concesion itałiana de Tientsin a ła Cina, ła perde tute le cołonie africane e ła restituise l'indipendensa a l'Albanìa, che ła ingresa inte l'àrea d'influensa de l'URSS. Pì de'l 90% dei itałiani residenti inte łe tere dazeste a ła Jugoslavia, zà colpii dai masacri de łe fòibe, i ghea sbandonà ła so tera e el ghea fato fronte l'ezìlio in Itałia e inte el resto de'l mondo. Pì de 100,000 i ze stai i itałiani rinpatriai dai posediminti cołoniałi in Łibia e Etiopia.