cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Comando (miłitare)
Inte i ùltemi tenpi, durante la seconda guera mondiałe col tèrmeno commandos łe vegnea identifegae łe trupe ełezeste de l'ezèrsito britànego sparpagnae inte el teritòrio nemigo inte łe asion conbinae intrà vàrie forse armae (ezèrsito, marina, aviasion) col fin de darghe el màsimo efeto a ła istesa asion. .
Maulichères
Maulichères el xe on comun de   169 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Choloy-Ménillot
Choloy-Ménillot el xe on comun de   736 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Gibercourt
Gibercourt el xe on comun de   42 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Hastingues
Hastingues el xe on comun de   579 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Novafeltria
Novafeltria (xà Mercatino Marecchia, Marcaden dla Marecia in diałeto romagnoło) el xe on comune de 7016 abitanti inte ła provincia de Rimin.
Magdi Allam
__HIDDENCAT__
thumb|Magdi Allam Magdi Cristiano Allam (arabo مَجْدِي علام, Maǧdī ʿAllām; El Cairo, 22 de avrił del 1952), el xe un xornałista e scritor itałian de origine egiziana. El xe vice diretor del Corriere della Sera, e el se interessa sora-de-tuto dei temi ligà al Medio Oriente e al raporto tra l'Islam e l'Europa. Da butin in Egito el gavea studià inte le scole italiane tegnude da le suore Comboniane, par cui na olta deentà grande el gà decidesto de emigrar in Italia, dove ghe jera piessè libertà. El se ga laureà in Sociołozia a l'università La Sapienza de Roma, e dopo ver colaborà col Manifesto e co La Repubblica, dal 2003 el scrive sul Corriere.
El 22 marzo 2008 el se ga fato batezar da la Cesa Catolica zontàndoghe a Magdi el secondo nome de Cristiano.
Pouillenay
Pouillenay el xe on comun de   555 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Fajoles
Fajoles el xe on comun de   288 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Beaurepaire-en-Bresse
Beaurepaire-en-Bresse el xe on comun de   696 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Montendre
Montendre el xe on comun de  3 242 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Palairac
Palairac el xe on comun de   30 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Giffaumont-Champaubert
Giffaumont-Champaubert el xe on comun de   272 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Veules-les-Roses
Veules-les-Roses el xe on comun de   605 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Peseta spagnoła
La peseta ła ze sta ła vałuta de ła Spagna e de Andora (a Andora col franco franseze) prima de l'eoro, o sia finmente al 1999. Ła zera in orìzene divisa in 100 céntimos o, in magnera informałe, 4 reales. El còdaze ISO 4217 el zera ESP.
La peseta (₧) ła ze sta introdota inte ła seconda metà del XIX secoło co che ła Spagna ła zera drio pareciarse ndar drento de inte l'Union monetària latina. La Spagna ła ze sta ametesta inte el 1868, l'isteso an inte el cuało ła ze sta coniada ła prima peseta. La peseta ła ghea sostituio l'escudo cofà prinsipałe unità de divizion monetària, al canbio de 2,5 pesetas par 1 escudo.
La peseta corispondeva a 4,5 grami d'arzento o 0,290322 grami d'oro, ła mezura doparada par tute łe altre vałute de l'Union monetària latina (includeste ła lira italiana e el franco franseze). Par colpa de łe turbołense pułìteghe del scumìsio del XX secoło, l'union monetària ła ze sta revocada inte i ani venti, precizamente inte el 1927 l'union ła se ghea desolvesto ufisalmente.
Grandvillers-aux-Bois
Grandvillers-aux-Bois el xe on comun de   313 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Carrega Ligure
el xe on comun inte la provincia de Ałesandria chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Vincent-sur-Jabron
Saint-Vincent-sur-Jabron el xe on comun de   191 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Rézentières
Rézentières el xe on comun de   110 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Trausdorf an der Wulka
el xe on comun del Distreto de Eisenstadt-Umgebung che el fa parte del del stato de Burgenland in Austria
Minihy-Tréguier
Minihy-Tréguier el xe on comun de  1 267 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Celle Enomondo
el xe on comun inte la provincia de Asti chel fa parte de la rejon Piemonte
La Chomette
La Chomette el xe on comun de   154 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Béron
Saint-Béron el xe on comun de  1 671 abitanti del departemento de Savoja che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Benoît (Vienne)
Saint-Benoît el xe on comun de  7 233 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lillo (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Toledo, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Irama
Irama, pseudònemo de Filippo Maria Fanti (Carara, 20 de desenbre 1995), el ze un cantaudor e rapper itałian.
El ga ezordìo ofisialmente inte'l panorama discogràfego partesipando al 67º Festival de Sanremo inte'l 2016 co'l sìngoło Cosa resterà inte ła categoria "Nuove Proposte", ma el ze montà a ła rebalta inte'l 2018 drioman a ła vitoria de ła dizisetèzema edision de'l talent show Amici di Maria De Filippi. Drioman, el ga partesipà nantre volte a Sanremo, inte'l edision de'l 2019, co ła canson La ragazza con il cuore di latta, a cueła de'l 2021 co La genesi del tuo colore e a cueła de'l 2022 co Ovunque sarai.
Biografia
Nasesto a Carrara, andove el ga vivesto fin a łe ełementari, drioman el se ga trasferìo co ła fameja a Monza. El dichiara de èsarse intaresà fin da puteło a ła mùzega de Francesco Guccini e Fabrizio De André, par po' visinarse a l'hip hop. Ła só mùzega ła ze na misiansa de arcuanti zènari, influense e anca beat da ła strada. El só nome d'arte, otegnesto anagramando el segondo nome, Maria, vol dir propio "ritmo" in łengua małeze.
Inte'l 2015 el ga cołaborà co Benji & Fede insidendo Fino a farmi male.
Festival de Sanremo 2016 e Irama
El 27 de novenbre 2015, co'l brano Cosa resterà, scrivesto a cuatro man co Giulio Nenna, el ze el rezultado fra i oto visindori de ła nona edision de'l concorso canoro Sanremo Giovani, che ghe ga consentìo l'amision de derito al 66º Festival de Sanremo inte ła categoria Nuove proposte. In tałe ocazion el se ga clasifegà sèteme inte ła graduatoria finałe, dopo aver perdesto ła sfida ełiminadoria in favor de Ermal Meta co Odio le favole.
El sìngoło sanremeze, za publegà el 28 de novenbre 2015, el ga razonzesto ła sentézema pozision de ła Top Singoli e el ga antisipà l'àlbun in studio de ezordio de'l cantaudor, intitołà senplisemente Irama, el cuało l'è stà produzesto da Giulio Nenna e Andrea Debernardi, e łansà so'l marcà el 12 de febraro 2016, soto l’eticheta discogràfega Warner Music Italy, otenjendo ła sincuantunèzema pozision de ła Clasifega FIMI Album.
Par ła promosion de'l disco, A ze stà estraesto come segondo sìngoło el brano Tornerai da me conponesto anca eło in cołaborasion co Giulio Nenna ed entrà in pozision radiofònega a partir da'l 27 de majo. El sìngoło el ze stà prezentà el 24 e el 26 de zugno in piasa de'l Pòpoło a Roma, in ocazion de ła cuarta edision de'l Summer Festival, che ga visto l'artista vensidor inte ła sesion Giovani. Drioman, a do ani de distansa, el brano el ze stà sertifegà disco d’oro da ła FIMI par ver vendùo oltra 25 000 copie.
Drioman, el 16 de setenbre el ze stà comersiałizà come terzo e ùltemo singoło estraesto da l'àlbun, el brano Non ho fatto l'università, scrivesto da novo co Giulio Nenna.
Amici di Maria De Filippi e Plume
El 16 de zugno 2017 el ga raprezentà el ritorno muzegałe de l’artista a distansa de un ano, mediante ła publegasion de'l singoło Mi drogherò, el cuało el ze stà prezentà el 25 de zugno in piazza del Popolo a Roma, in ocazion de ła cuinta edision de'l Summer Festival, in cui el ga garegià par el segondo ano consecutivo, 'sta volta inte ła categoria Big. El łanso comersiałe de'l singoło el a segnà, in zonta, ła concluzion de'l sodałisio artìstego fra Irama e ła Warner Music Italy, a cauza de ła scarsa promosion che l'eticheta ła ghe reservava al cantaudor.
So'l fenir de'l steso ano, in riserca de un rełanso discogràfego, Irama el ga desidesto de partesipar a ła dizasètezema edision de'l talent show Amici di Maria De Filippi, riusindo a rivar a ła faze serałe de ła trazmision tełeviziva che ghe consentirà de inporse definitivamente inte'l panorama muzegałe itałian. Inte'l voltar de ła partesipasion, el ga insidesto alcuni brani inediti come Che vuoi che sia, Che ne sai, Un respiro e Voglio solo te che ga razonzesto discrete pozision inte ła clasifega de ła Top Singoli (seben no i fuse estraesti come tałi), mentre el singoło Un giorno in più, publegà el 2 de marso 2018, el ga otegnùo ła vinticuatrèzema pozision a l'interno de ła Top Singoli. A ła fin de ła conpetision artìstega, el cantante el se ga clasifegà primo, vinsendo, par zonta, el premio Radio 105 e otegnendo cusì ła posibiłità de renovar da novo un contrato discogràfego co ła Warner Music Italy, eticheta che ła gaveva promovesto l'artista fin da'l só ezordio.
El brano inedito Nera, anca eło prezentà inte'l voltar de ła trasmision tełeviziva, el ze stà łansà cofà singoło el 1º de zugno, otenjendo ła segonda pozision de ła Top Singoli e venjendo sertifegà cuadruplo disco de platino da ła FIMI par łe oltra 200,000 copie vendùe, parałełamente a ła publegasion de'l primo EP, produzesto da novo da Giulio Nenna e Andrea Debernardi, intitołà Plume, el cuało el ga razonzesto ła parte insima de ła Clasifega FIMI Album, venjendo sertifegà triplo platino da ła FIMI par aver suparà el traguardo de łe 150,000 copie vendùe. Ła FIMI, in zonta, ła decretarà al scominsio de l'ano drio Plume e Nera respetivamente come el segondo àlbun e el sesto singoło pì vendùi in Itałia inte'l voltar de'l 2018.
El 22, 24 e 25 de zugno, Irama el se ga ezibìo da novo in piasa de'l Pòpoło a Roma, sapegando el palco de ła sesta edision de'l Summer Festival, in cui el ga proponesto, indrento a ła categoria "Big", el singoło Nera, mentre el 16 de setenbre el ze stà ospite de ła finałe de ła kermesse so'l palco de'l Parco Mind, in Area Expo a Rho (Miłan). Drioman el ga aderìo da novo a ła manfestasion muzegałe dei Battiti Live, prezensiando el 1º de łujo inte ła piasa de ła Łibartà de Ostuni, el 22 de łujo a Melfi in piasa Craxi e el 29 de łujo a Bari al Moło San Nicola.
Drioman el 12 de setenbre Irama el ga introduzesto na tapa itałiana de'l Fatti sentire World Wide Tour de Laura Pausini al Mediolanum Forum de Asago, par po' vèrzar el conserto de ła cantante anche il 12 otobre a l'Unipol Arena di Casalecchio di Reno e el 31 de'l steso meze inte'l PalaLottomatica de Roma.
El segondo àlbun e el Festival de Sanremo 2019
El 19 de otobre 2018, a soło cuatro mezi de distansa de'l presedente projeto discogràfego, A ze stà publegà el segondo àlbun in studio de'l cantaudor da'l titoło Giovani che'l vede ancora na volta ła produsion de Giulio Nenna e Andrea Debernardi. El disco, che'l ga anca eło ezordìo diretamente a ła prima pozision de ła Clasifega FIMI Album, el ze stà suportà contenporaneamente da'l łanso comersiałe de'l primo singoło Bella e rovinata, el cuało el ze rivà al vintunèzemo posto de ła Top Singoli.
El 20 de desenbre 2018, durando ła trazmision Sanremo Giovani, A ze stà anunsià da Pippo Baudo e Fabio Rovazzi ła só partesipasion al 69º Festival de Sanremo, par ła prima volta inte ła categoria "Campioni", indove drioman el se ga clasifegà sètemo co'l brano La ragazza con il cuore di latta, de'l cuało el ze autor insenbre co Giuseppe Colonnelli e i stòreghi cołaboradori Andrea Debernardi e Giulio Nenna. Durando ła cuarta serata, dedicada ai doti, l'artista el ga cantà ła trasa sanremeze in cubia co Noemi. El singoło, comersiałizà a partir da'l 6 de febraro 2019, el ze rivà al terso posto de ła Top Singoli e el ze stà insarìo in Giovani per sempre, riedision de'l disco presedente publegada do zorni pì tardi che anovara anca ła partesipasion de nantri artisti cofà Vegas Jones co i The Kolors e Mr. Rain. Anca st'altro àlbun el ga razonzesto ła sima de ła Clasifega FIMI Album, parmetendo a Irama de concuistar el piasamento pì alto de ła graduatoria de vendite co'l terso prodoto discogràfego consecutivo. El 3 de zunjo 2019 A vien fora el sìngoło Arrogante, che a sincue zorni da l'usida el rezistra za do miłion e mezo de vizuałizasion so YouTube. El 27 de marso 2020 A vien fora el novo sìngoło Milano, co ła partesipasion de Francesco Sarcina, frontman de'l grupo Le Vibrazioni. Irama el ga spiegà el senjifegar de'l brano: «Miłan ła ze ła sità dove che vivo, un posto che me ga acołiesto e che me ga rendesto mejo, sia a łiveło artìstego che uman. Védarla cusì (rifarìo a l'emerzensa Coronavirus e cuindi a łe strade vode, ndr) el ze un vero punjo al stòmego»". El recavado de'l brano el ze destinà a donasion de benefisensa. Inte'l meze de majo 2020, el ciapa parte ad Amici speciali vinsendo el programa, mentre a łujo el anuncia l'usida par el 28 de agosto de l'EP da'l titoło Crepe.
Festival de Sanremo 2021 - Ła zvolta urban
Durante ła serada finałe de AmaSanremo del 16 desenbre 2020, A vien anunciada ła partesipasion del cantante al Festival de Sanremo 2021, par ła tersa volta e a do ani da ła presedente partesipasion, co'l brano La genesi del tuo colore, dove che'l ze rivà cuinto. Durante ła matinada de'l 2 de marso 2021, data de debuto de'l Festival, uno dei cołaboradori de l'artista el rezulta pozitivo al COVID-19; Irama el ga cuindi da sotoponerse al tanpon mołecołar par verifegar a só volta ła posibiłe pozitività al virus, metendo a riscio ła só partesipasion al Festival e fazendo slisegar ła só ezibision a ła segonda serada de ła gara canora, el 3 de marso, soło inte'l cazo in cui el tanpo el rezulta negativo. El cantante no'l rezulta pozitivo al SARS-CoV-2, tutavia ad aver contrazesto el virus A ze do só cołaboradori; Irama, teorègamente costreto al ritiro, pol comuncue partesipar a ła gara canora grasie a l'intarvento de Amadeus, condutore e diretor artistico de Sanremo 2021, che modifega el regołamento desidendo de mandar in onda el filmà in cui Irama canta el brano durante łe prove ansiché farlo ezibir in direta. El se clasifega al cuito posto so 26 artisti in gara. Drioman a cuesto, Irama deventa el segondo artista, dopo Claudio Villa inte l'edision del 1955, ad aver partesipà al Festival de Sanremo sensa ezibirse durante ła gara.
Le Fidelaire
Le Fidelaire el xe on comun de  1 024 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Vincent-d'Olargues
Saint-Vincent-d'Olargues el xe on comun de   357 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Lanvaudan
Lanvaudan el xe on comun de 798 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Souvigné (Indre-et-Loire)
Souvigné el xe on comun de 840 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Mare Terexa
__HIDDENCAT__
Micròmetro
El micròmetro xe la coantità de lunghesa ecuivaente a na miłionèsima parte de un metro. Se abrevia µm.
Mare Terexa
Mare Terexa, conosua anca come Mare Terexa de Calcuta, nome de batesimo Agnes Gonxha Bojaxhiu, par ła Céxa Catòłega Santa Mare Terexa (Skopje, odierna 26 de agosto 1910 – Calcutta, 5 de setenbre 1997), ła xe stà na suora albanese misionaria in India, 'ndo ła ga fondà łe suore Misionarie de ła Carità, conosue come łe suore de Mare Terexa. Ła Ceza Catołega ła venera come Beata.
Micròmetro
Altri nomi
El micròmetro xe anca conosesto come:
Presidente de ła Repùblega Italiana
El presidente de ła Repùblega Itałiana, inte el sistema pułitego de ła Repùblega Italiana, xe el cao del Stato itałian e el raprexenta l'unità nasionałe, come stabiłio da ła Costitusion itałiana che ła xe vegnesta vałida el 1º de xenaro del 1948.
Mare Terexa
Storia
Mare Terexa de Calcuta ła gera ła pì cea de tre fradei, fioa de Nikola e Drane Bojaxhiu. A 18 ani ła xe intrà ente ła congregasion de łe suore de Łoredo e ła xe 'ndà in India par continuar i studi. A Calcuta ła gera ła diretrixe de ła scoła catołega de Santa Maria de Entally, on soborgo benestante de ła sità. On dì in tel 1948, Mare Terexa ła jera in viajo so on tren e ła ga visto dei poareti, che no jera uxa frecuentarłi. Ła ga domandà el parmeso de vivar in na baracopołi e, in tel 1950, ła ga fondà łe suore Misionarie de ła Carità. El łaor de ste suore el xe: “laorar par i pì poari e vołerghe ben a tute łe persone che no łe xe amae, ben vosùe, né curae da ła socetà”.
Micròmetro
Ecuivałense
Un micròmetro ecuivae a na miłèsima de miłímetro:
Mare Terexa
Storia
Par divisa, Mare Terexa ła ga visù el sari, tipego vestio indian. Łe prime dodexe suore łe jera scuaxi tute so vecie ałieve. Ła prima caxa che Mare Terexa ła ga fondà ła se stà Casa Kaligat, na caxa de ła dioçesi de Calcuta costruia rente a on tempio Indù. I fedełi indù i ga protesta par ła presensa cristiana tacà al tempio e ła połisia ła ga dovesto intervenir. El comisario che el jera stà mandà a parar via łe suore el ga catà Mare Terexa che ła jera drio on butin mutiłato. Par sta roba, łe suore no łe xe stà mandà via. Suito dopo, łe suore łe ga scominsià na casa par veci e on lebroxario, senpre a Calcuta.
Presidente de ła Repùblega Italiana
thumb|left|upright=1.2|Sergio Mattarella conta el discorso de inìsio mandato davanti al [[Parlamento de ła Republica Itałiana|Parlamento]] El presidente de ła Repùblega xe on organo costitusionałe ełeto dal Parlamento in sentada comune, co i raprexentanti de łe Rejon (tre par ogni una, ad ecesion de ła Vałe d'Aosta, che ghin ga soło un, par na soma de 58) e el sta in carica par sete ani. Ła Costitusion stabiłise che el połe esare eleto presidente calsìasi anima, co citadinansa itałiana, che el gapia conpiuo i sinquanta ani de età e che el gapia i diriti siviłi e pułiteghi.
Heiwiller
Heiwiller el xe on comun de   169 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Presidente de ła Repùblega Italiana
Ła abitasion ufisiałe del presidente de ła Republega xe el Pałaso del Quirinałe (sol'omonemo cołe de Roma) che par metonimia indica tante 'olte ła presidensa stesa.
Mare Terexa
Storia
Mare Terexa ła xe deventà famoxa grasie a on documentario de ła tełevision inglexe BBC (1969). L’istituo fondà da Mare Terexa el cresea velocemete e el ga scominsià a verzar caxe anca fora dal India.
Micròmetro
Ecuivałense
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
Mare Terexa
Storia
En tel 1979, Mare Terexa ła ga gavù el Pemio Nobel par ła Paxe. Dopo vari problemi de sałude, Mare Terexa ła xe morta el 5 setenbre 1997 a Calcuta. El goerno indian, senpre negativo co ła Ceza catołegha, el ga ordinà el luto nasional e organizà i funerałi de stato.El so corpo el xe stà portà postà su el canon uxà par i funerałi de Ghandi. Dopo do ani da ła so morte, el Papa el ga dà el parmeso de scominsiar el proçeso de canonixasion. Mare Terexa ła xe stà nominà Beata el 19 de otobre 2003.
Selegas
Selegas (in sardo: Sèligas) el xe un comun itałian de 1 364 abitanti. El xe in provincia de Sud Sardegna inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 20,39 km². L'abità el xe situà a 234 metri s.l.m.
Dima
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Bizkaia, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
La Chapelle-Bâton
La Chapelle-Bâton el xe on comun de   398 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Calanca
el xe on comun de ła rejon Moesa che ła fa parte del canton Grixoni in Svisara
Allex
Allex el xe on comun de  2 515 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Gizy
Gizy el xe on comun de   672 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Villiers-le-Roux
Villiers-le-Roux el xe on comun de   137 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Cerreto d'Asti
el xe on comun inte la provincia de Asti chel fa parte de la rejon Piemonte
Wimpassing an der Leitha
el xe on comun del Distreto de Eisenstadt-Umgebung che el fa parte del del stato de Burgenland in Austria
Pessat-Villeneuve
Pessat-Villeneuve el xe on comun de   667 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Parlamento Eoropeo
__HIDDENCAT__
Mauléon-d'Armagnac
Mauléon-d'Armagnac el xe on comun de   275 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Parlamento Eoropeo
thumb|El logo del Parlamento Eoropeo fin al 2014
El Parlamento Eoropeo (conosuo anca come Europarlamento; uficialmente in latin: Parlamentum Europaeum) la xe l'ùgnola istitusion de l'Union eoropea ad esare eleta diretamente dai sitadini che i nomina a le elesion i partii pułìteghi eoropei. thumb|300px|L'emisiclo del Parlamento Eoropeo
Insieme col Consejo de l'Union Europea, la xe una de le do camare che exersita el potere legislativo ne l'Union. El svolge anca na funsion de controlo su l'operato de la Comision Eoropea, el elege el Presidente su proposta del Consejo Eoropeo e el aprova in bloco la Comision.
El Parlamento europeo el ga tre sedi: Bruxelles, Strasburgo e Lussemburgo.
Le otave elesion le xe stae el 22 al 25 maggio 2014.
Cirey-sur-Vezouze
Cirey-sur-Vezouze el xe on comun de  1 644 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Parlamento Eoropeo
Conplesivamente el ga 751 conponenti, divisi in proporzion tra i 28 stati menbri.
Coulmiers
Coulmiers el xe on comun de   536 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Parlamento Eoropeo
Dal 2017 el presidente xe el 'talian Antonio Tajani.
L'Asenblea parlamentare eoropea
thumb|Logo del Parlamento fin al [[1983]]
El 19 de marso del 1958, dopo del tratà de Roma de l'ano prima, nase l'Asenblea parlamentare eoropea, sempre co sede a Strasburgo, ma slargada a 142 menbri ełeti co łe stese modałità de ła presedente Asenblea de ła CECA, par nomena da parte dei goerni nasionałi, tra i parlamentari de sascun paexe.
El 30 de marso del 1962 l'Asenblea la canbia nome in "Parlamento Eoropeo", che dal 1º de xenaro 1973 va su a 198 menbri par l'entrada de Danimarca, Regno Unio e Irlanda.
Łe ełesion a sufrajo universałe
El 20 de setenbre del 1976 el Consejo Eoropeo a Bruxelles, deside de rendare el Parlamento Eoropeo elexibile a sufrajo universałe direto, e cusì che no sia pì i parlamentari nasionałi a nominare i raprexentanti Eoropei.
El testo entra in funsion el 1º lulio 1978 e łe prime elesion le avien inte el zugno 1979.
I menbri de l'Eoroparlamento i pasarà dopo a 434 (1984), 518 (1989), 567 (1994), 626 (1995), 732 (2004), 782 (2007). Par el 2009 xe sta scursà el numaro dei menbri a 736, come scrito inte el Tratà de Nisa. Inte el 2012 i xe stai alsai da novo a 754. El tratà de Lisbona ghin prevarda 751 come scrito inte el art.14.
Co ła dichiarasion n.4 ligada al testo de Lisbona se dixe che "la carega in pì vien dà a l'Itałia" par tegnere la parità de careghe tra Itàlia e Regno Unio.
Grupi parlamentari
I eurodeputai i xe organixai in grupi parlamentari, conprexo cuelo dei no iscriti dedicà a chi che no se riconose in nesun dei grupi costituìi. Parché un grupo parlamentare el posa èsar reconosesto ocore almanco 25 deputai eleti in almanco un cuarto dei stati.
Sti grupi i laora sudivixi in 20 comision.
I do grupi pì grandi i xe cuełi del PPE e de S&D, che i ga dominà el Parlamento par gran parte de la so vita. Nisun singoło grupo ga mai vudo la majoransa asołuta.
Hauriet
Hauriet el xe on comun de   278 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Quentin-le-Petit
Saint-Quentin-le-Petit el xe on comun de   120 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Beauvernois
Beauvernois el xe on comun de   115 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Grandvilliers
Grandvilliers el xe on comun de  2 940 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Venant
Saint-Venant el xe on comun de  3 027 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Corpeau
Corpeau el xe on comun de   968 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saint-Étienne-les-Orgues
Saint-Étienne-les-Orgues el xe on comun de 1 296 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Casal Cermelli
el xe on comun inte la provincia de Ałesandria chel fa parte de la rejon Piemonte
Pouilly-en-Auxois
Pouilly-en-Auxois el xe on comun de  1 481 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saint-Christophe (Vienne)
Saint-Christophe el xe on comun de   302 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Durango
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Bizkaia, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Veulettes-sur-Mer
Veulettes-sur-Mer el xe on comun de   275 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Gigny-Bussy
Gigny-Bussy el xe on comun de   228 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Cassin
Saint-Cassin el xe on comun de   838 abitanti del departemento de Savoja che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saignes
Saignes el xe on comun de   835 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Conca del Congo
miniatura|sinistra|Conca del Congo
Le Landin
Le Landin el xe on comun de   209 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
La Séauve-sur-Semène
La Séauve-sur-Semène el xe on comun de  1 470 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Moux-en-Morvan
Moux-en-Morvan el xe on comun de   538 abitanti del departemento de Nièvre che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Conca del Congo
Ła Conca del Congo ła ze el teritòrio che ghe da aqua al Fiume Congo, na olta conosesto anca cofà Fiume Zaire. El Congo el xe el fiume pi inportante de l’Africa Osidentale. El xe longo 4 700 km e el xe el secondo de l’Africa dopo el Fiume Nilo par longhesa, ma el primo (secondo al mondo) par el volume de le àcue. El volume de le àcue el xe gavesto par la richesa de ła conca ìdrega, a caval de l’ecuator. En sta magnera, amanco un tributario el xe sempre interesà da la stagion de la piova. La zona pi rente a l’equator la ga sempre piova sul fiume o su i tributari.
Lominchar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Toledo, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Conca del Congo
Zeografia
El Conca del Congo ciapa rentro la Republica Democràtega del Congo, la Republica del Congo, el Burundi e parte del Ruanda. Anca aree marginali de la Zanbia, de la Tanzania e de l’Uganda le pol considerarse come parte del conca del Congo. Le fonti del fiume le se cata su le montagne de la Rift Valley. El Lago Tanganica e el lago Mweru i ghe da l’acqua al fiume Lualaba che el finise in tel Congo.
Storia
I primi eoropei a visitar la foce del Fiume Congo i xe stà i portoghexi in tel 1482. En tel XIX secolo, esploratori inglexi e francexi i ga esplorà le foreste del conca del Congo par catar le fonti del Nilo. Henry Morton Stanley el xe sta el primo a navigar el fiume par catar le sorgenti. L’è stà lu a capir che el Lualaba no el xera la sorgente del Congo.
El fiume Congo el xe navigàbiłe da Kinshasa a Kisangani. Tra Kinshasa e la foce e a monte de Kisangani ghe xe de le rapide che le impedise el pasagio de le navi. La majoria de i tributari del Congo la xe navigàbiłe da navi. El sistema del fiume Congo e i so tributari el xe la pi grande rete de comnicasion inte la region.
Mino Reitano
__HIDDENCAT__
Saint-Vincent-de-Barbeyrargues
Saint-Vincent-de-Barbeyrargues el xe on comun de 666 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Mino Reitano
Beniamino "Mino" Reitano (Fiumara, 7 de diçenbre 1944 - Agrate Brianza, 27 de genaro 2009) l'é stà un cantautor itałian.
In cariera, el gaveva publicà oltre na ventina de àlbun. Tra łe so canson pì famose, ricordemo Avevo un cuore (che ti amava tanto), Una chitarra, cento illusioni, Era il tempo delle more, Gente di Fiumara, Italia, ecc.
Biografia
Beniamino Reitano el zera nato a Fiumara, in Provincia de Regio Całabria, el 7 de diçenbre 1944.
A l'inisio de i ani sesanta, el se gaveva trasferìo a Anburgo, in Xermania, dove che el se exibiva inte ła famoxa via ciamà Reeperbahn.
Inte el 1988 el gaveva parteçipà al Festival de Sanremo co el brano Italia, che in seguito el sarìa diventà uno de i so cavałi de bataja.
El xe morto el 27 de genaro 2009 a 64 ani par un tumore a l'intestin.
Connie Sellecca
Connie Sellecca, nome d'arte de Concetta Sellecchia (Bronx, 25 de magio 1955), la xe na atora e modèła 'mericana de orìxeni taliane, precixamente de Ocre in provincia de l'Aquila. Dopo aver fato anca na carièra come modèła xe prinsipalmente conossùa par el laoro come atora in soap opera, film e tełevixion.
Biografia
La se gà trasferìo a Pomona, New York, a 12 ani. La gà frecuentà łe scołe superiori a Spring Valley, dove la gà tacà ad interesarse a ła recitasion. In seguito gà frecuentà el Boston College ma la se gà ritirà prima del diploma par scominsiàr la carièra come atora.
La xe maxormente conosùa par el roło de Pam Davidson ne ła serie tełevixiva Ralph supermaxieroe e ne ła parte de Christine Francis inte el serial Hotel; par de più gà partesipà al tełefilm Buck Rogers.
Par el cinema, el so ultimo film xe The Wild Stallion del 2007.
Cama
el xe on comun de ła rejon Moesa che ła fa parte del canton Grixoni in Svisara
Moraro
El moraro o morer el xe na pianta ciamà Maulbeerbaum dai Todeschi, mulberry dai Inglexi e gelso dai Italian. El nome sientifego xe Morus nigra o Morus alba. Ła fa parte de ła fameja de łe Moraceae. I fruti (more) de ła Morus nigra i xe rosi o nero-vioła, kuei de ła Morus alba i xe bianchi. Tuti e do i xe boni da magnare. left|thumb|El moraro Originaria deł'Axia, sta pianta ła xe rivà in Eoropa al tenpo dei Romani, anca se inte el sinquexento ła ga vudo na pi grande difusion par via deł'ałevamento dei baki da seta (ciamà na volta Cavalieri). Difati i baki da seta i magna de gusto łe foje de moraro.
Loudervielle
Loudervielle el xe on comun de   54 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Cerro Tanaro
el xe on comun inte la provincia de Asti chel fa parte de la rejon Piemonte
Lanvénégen
Lanvénégen el xe on comun de 1 165 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Helfrantzkirch
Helfrantzkirch el xe on comun de   692 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Sublaines
Sublaines el xe on comun de   191 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Miłan
Miłàn ła xe na cità italiana. Ła xe el capołogo de ła Lonbardia e de ła omonema sità metropułitana. Ła ga 1 303 000 abitanti, che i ła rende ła sità pì popołà del nord Itàlia e ła seconda sità itałiana; ła xe riconosua cofà capitałe econòmega del Stado.
Ła se trova a 122 m s.l.m. inte el mexo de ła Pianura Padana, intra łe Prealpe Ługanexi a nord, el Ada a est, el Po a sud e el Tisin a ovest.
Miłàn l'é uno dei centri universitari, editoriałi, tełevisivi e fieristisi pì avansai de l'Eoropa.
Socetà e cultura
El santo patrono l'è Sant'Anbroxio e ła festa ła xe el 7 de diçenbre.
I sinboli de la sità sostansialmente i xe el Domo, na costrusion gotica finida inte el XVII sec., e el teadro Alla Scala, che l'è el vanto de ła łirica italiana.
Persone łigae a Miłàn
In sta sità xe nasui Oliviero Toscani, Benedicta Boccoli e Diana Est.
Zeografia antropega
Ła xe na tipega sità de pianura, da ła pianta scuaxi sircołar, che in pasà ła se ga anplià in modo gradual e uniforme in tute łe diresion rispeto a el orixenario nucleo sentral primitivo; soło che inte el ultimo secoło ła ga taca a ingrandirse in modo difarente inte łe varie diresion, sevente na nova strutura urbanistega pì rispondente a łe exigense moderne.
Sudivixion minitrativa
Da el 2016 ła sità ła xe divixa in nove munisipi. No ła ghe xe miga na sudivixion uficial in quartieri. Intra i altri ricordemo:
Aministrasion
L'atuale sindaco l'è Giuseppe Sala, del sentro-sanca.
La Chapelle-Pouilloux
La Chapelle-Pouilloux el xe on comun de   183 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Maumusson-Laguian
Maumusson-Laguian el xe on comun de   145 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Casale Monferrato
el xe on comun inte la provincia de Ałesandria chel fa parte de la rejon Piemonte
Lignières (Loir-et-Cher)
Lignières el xe on comun de   380 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Clayeures
Clayeures el xe on comun de   187 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Pasavia
__HIDDENCAT__
Pasavia (en todesco Passau) ła xe na sità de sirca 50 000 abitanti de ła Germania che ła se cata en Baviera, al confine oriental co ł'Austria. Ła xe conosua anca come Dreiflüssestadt (ła sità dei tre fiumi), a causa de ła confluensa inte el Danuvio de Inn e Ilz. Ła se divide in tre parti: ł' Altstadt sora ła penixoła intrà Inn e Danuvio, el Innstadt sora ła riva destra de ł'Inn e el Ilzstadt intrà Ilz e Danuvio.
Faimbe
Faimbe el xe on comun de   107 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Zagersdorf
el xe on comun del Distreto de Eisenstadt-Umgebung che el fa parte del del stato de Burgenland in Austria
Courcelles (Loiret)
Courcelles el xe on comun de   309 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Sainte-Croix-du-Verdon
Sainte-Croix-du-Verdon el xe on comun de   119 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Grez
Grez el xe on comun de   270 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Ea
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Bizkaia, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Bellevesvre
Bellevesvre el xe on comun de   282 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Semestene
Semestene (in sardo: Semèstene) el xe un comun itałian de 157 abitanti. El xe in provincia de Sasari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 39,58 km². L'abità el xe situà a 405 metri s.l.m.
Monte Talvena
El monte Talvéna xe seconda sima, par altesa, del Grupo de ła S-ciara, grupo de Dolomiti Bełunexi, co i so 2542 metri. El xe notevołe par le so caraterìsteghe giołògiche, geomorfołògiche e florísteghe.
Clima
Grasie a la cuota, le nevegade xe frecuenti e abondanti mentre che in istà no i manca tenporałi termoconvetivi.
L'è condivixo da i comuni de La Valle Agordina, Longarone e Sedico, e la so cima ga coordinade 46° 15' 39" Nord, 12° 08' 30" Est.
Łe cime prinsipałi xe:
Pouilly-sur-Saône
Pouilly-sur-Saône el xe on comun de   615 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Miguel Bosé
__HIDDENCAT__
In cariera el ga publicà oltre na ventina de àlbun de àlbun, a partire da ła fin dei ani setanta , e lavorà en na trentina de film.
Tra łe so canson pì famoxe, ricordemo L'autoradio, Bambú (co Ricky Martin), Bravi ragazzi, Ce la fai, Morenamía, Se tu non torni, Super Superman, Ti amerò, ecc.
El xe so fioło de l'atora italiana Lucia Bosè e del torero Luis Miguel Dominguín, nonché so fradeło de le atore Lucía Dominguín e Paola Dominguín e so zio de ła cantante Bimba Bosé.
Lacougotte-Cadoul
Lacougotte-Cadoul el xe on comun de   171 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
La Iglesuela
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Toledo, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Le Manoir (Eure)
Le Manoir el xe on comun de  1 278 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Clair (Vienne)
Saint-Clair el xe on comun de   196 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Givry-en-Argonne
Givry-en-Argonne el xe on comun de   448 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Friul
El Friùl (Friuli in Itałian, Friûl in furlan, Forum Iulii in latin, Furlanija in sloveno, Friaul in todesco) el xe na region storico-ziogràfega che ła corisponde a łe moderne province de Udine, Pordenon, Gorisia, un toco de ła provincia de Venesia (el Mandamento de Portogruaro, sensa Caorle).
Storia
Inte el 1077 el Patriarca de Aquileia el gà vù da l'inperador Enrico IV el titoło de Duca del Friul, faxendo nàsar cosita el novo Stato de ła Patrie dal Friûl, che el sarà indipendente fin al 1420 quando el sarà ciapà dai Venesiani.
Ła capital storica del Friuli ła xe Udine, dove apunto gavéa sede el Patriarcato de Aquileia. I çentri prinçipałi, oltre a Udine, i xe Pordenon (capologo de provincia), Gorisia (capoluogo di provincia), Portogruaro, Sacile, Codroipo, Cervignano del Friul, Cividale del Friul, Gemona del Friul, Tolmezo.
Palaja (Aude)
Palaja el xe on comun de  2 357 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Chiusano d'Asti
el xe on comun inte la provincia de Asti chel fa parte de la rejon Piemonte
Larmor-Baden
Larmor-Baden el xe on comun de 887 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Saint-Remy-le-Petit
Saint-Remy-le-Petit el xe on comun de   42 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Amandin
Saint-Amandin el xe on comun de   231 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Lafarre (Alta Loira)
Lafarre el xe on comun de   72 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Vibeuf
Vibeuf el xe on comun de   608 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Zuclo
l'è un comun inte la provincia de Trento chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Łigadure foreste
metadata:
Saint-Christophe (Savoja)
Saint-Christophe el xe on comun de   531 abitanti del departemento de Savoja che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Murlin
Murlin el xe on comun de   92 abitanti del departemento de Nièvre che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Maupas (Gers)
Maupas el xe on comun de   203 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Tavant
Tavant el xe on comun de   263 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Saint-Étienne-Estréchoux
Saint-Étienne-Estréchoux el xe on comun de   260 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Ambonil
Ambonil el xe on comun de   113 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Goudelancourt-lès-Berrieux
Goudelancourt-lès-Berrieux el xe on comun de   57 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
La Chapelle-Saint-Laurent
La Chapelle-Saint-Laurent el xe on comun de  2 002 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Sainte-Croix-à-Lauze
Sainte-Croix-à-Lauze el xe on comun de   88 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Elantxobe
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Bizkaia, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Cinaglio
el xe un comun inte la provincia de Asti chel fa parte de la rejon Piemonte
Zian de Fieme
l'è un comun inte la provincia de Trento chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Moncontour
Moncontour el xe on comun de   867 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Pignols
Pignols el xe on comun de   338 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Clémery
Clémery el xe on comun de   495 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Gaudent
Saint-Gaudent el xe on comun de   310 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Euro
L'Euro o Eoro el xe el scheo comun eoropea che, al dì de ancò da chel che se crede de sołito, ła vien doparà inte ła Xona de l'Euro xa dal 1° de xenaro del 1999, in sostitusion de łe monéde nasionałi. El equivoco el nase dal fato che oncora par tre ani da cheła data łe monéde nasionałi łe ga sevità a sircołar e èsar doparae.
Dal 1° de xenaro del 1999, defati, łe monede nasionałi łe xe deventàe gnente de pì che sotomultipli de l'Eoro dopo che jera stà fisà dei tasi de cambio fisi e irevocabiłi verso ła nóva moneda ùnica, l'Euro.
thumb|Ła [[Xona de l'Euro in axuro (2023).]] right|300px|border I tasi de canbio i jera stà fisài co un no senplice calcoło, ciapando a riferimento el vałor de ogni moneda rispeto al dołaro statunitènse co ła partesipasion del (ałora) ministro del texoro tałian Carlo Azeglio Ciampi.
Da chel momento in vanti, tute łe tranxasion finansiarie łe xe stà obligatoriamente in Euro, e i marcài finansiari i ga scumisià fisar i presi de borsa e i canbi monedari gavendo come unico riferimento l'Euro. Fin dal 1° xenaro 1999 jera legałe e posìbiłe de far ogni tranxasion in Euro (questo no'l escludeva de poder doparar i só sotomultipli nassionałi) e i Stati i gavéa ła posibiłità ma no l'obligo de ciapar qualsiasi inissiativa par favorir e pareciar l'entrada in sircołasion de l'Euro concretizà in forma fìxica, prevista par el 1° xenaro 2001.
La pi conpleta inersia dei vari goerni ła ga fato in maniera che el 1° xenaro del 2001 el publico el xe stà de fato sofegà soto ła sorpréxa dei nuvi schei. Tute łe categorie econòmeghe organizàe, inte el fratenpo, łe gaveva avuo modo de pareciarse co i nuvi listini e ciapar par el coło ła masa dixorganizada asołutamente no pronta. L'inpato psicołogico de védar i presi espresi coi novi vałori el ga fasiłità el zógo de chi che, metendo presi conpagni de prima (ma in Euro), el ga praticamente radopià i listini. Questo spiega tute łe sircołari che jirava favełando de "Grande Opportunita'" oferta da l'Euro, mentre che, a rigor de lojica, ła senplice introdusion de un nóvo sistema de calcoło ła gavarìa dovùo eser del tuto neutro.
A ogni modo, ła nóva moneda ła ga irevocabilmente ligà insieme le economie dei paixi partesipanti. Questo ga significà na stabiłizasion de l'inflasion e par conseguensa un liveło de costo dei schei (intarese) mai cusì baso in Italia. In sto modo qua i finansiamenti i ga scumisià a èser particołarmente convegnenti e parò l'ineficiensa struturałe del marcà italian in particołare ła ga in realtà favorìo enti finansiari e società imobiliari che i ga portà tuto a só profito el vantajo de l'Euro, e par converso a totałe scapito dei singołi consumatori. Insoma, i pi svantajài i xe comunque stai costreti a pagar el preso pi grando come che sucede in tuti i grandi stravolgimenti, co l'agravante de ła conivensa del sistema połitico
Visto da na prospetiva piasè a łóngo termine, se trata parò de n' avenimento epocałe e sensa altro de na grandìsima conquista par l'economia inte el só conpleso se se łasa da parte łe distorsion e i trasferiminti de rèdito da i poareti (dipendenti e pensionài) verso i siuri. Sora-de-tuto, ga ligà de forsa l'economia italiana co łe economie pi sviłupàe obligàndone a afrontar novi canpi produtivi e a abandonar łe produsion a alto contegnùo de manodopra par deventar, no sensa dołor e no in póco tenpo, na economia de ecełensa e servissi.
Dal pónto de vista tecnico de jestion monedaria, ła cołaborasion de łe banche sentrałi co ła BCE in ocaxion de l'introdusion de l'Euro ła xe stada estremamente sodisfasente. Portar in tuti i sportełi bancari na quantità cusì enorme de banconote e monede in tenpo parfeto e smaltir na quantità altretanto strabiłiante de moneda vecia ła xe stà sensa altro na grandìsima próva de eficiensa e organixassion, motivo de vanto par tuta ła UE.
Faycelles
Faycelles el xe on comun de   659 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Euro
Aseto Istitussionałe
Le banche nassionałi łe ga conferìo tute łe só sovranità al nóvo organismo creà par jestir ła połitica monedaria comun. Łe banche nassionałi, in canpo monetario, łe xe deventàe insoma senplisemente agensìe periferiche e executive e de controło de decixion ciapàe da ła B.C.E. (Banca Centrale Europea). I goernadori de łe diverse banche nassionałi, insieme ai òrgani comunitari, i partèsipa a ła jestion de ła BCE e a ła nomina del Presidente Executivo, che el gode de gran independensa e autonomìa.
Conpito istitussionałe de ła BCE el xe de garantir e protèjer ła stabiłità e el poder de "aquisto" de l'Euro, e no de altro come par exenpio de łe połitiche macro-economeghe. La BCE ła xe stretamente tegnùa a rispetar i só conpiti istitussionałi, che i vien regołai in detajo e i xe sojeti a controło jurisdisionałe da parte de ła Corte de Justisia Europea.
Sainte-Austreberthe
Sainte-Austreberthe el xe on comun de   401 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Zillingtal
el xe on comun del Distreto de Eisenstadt-Umgebung che el fa parte del del stato de Burgenland in Austria
Cassano Spinola
el xe on comun inte la provincia de Ałesandria chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Mards-en-Othe
Saint-Mards-en-Othe el xe on comun de   640 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Louit
Louit el xe on comun de   196 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Piràn
Piràn (en tałian: Pirano, in sloven: Piran) xe un comun istrian de 17.389 abitanti de ła Slovenia, apartenente ga la rejòn del Carso Litoràneo.
1899
El 1899 (MDCCCXCIX in numari romani) el xe un an del XIX secoło.
Avegnimenti
Vene creada la Fiat
Fondasion del A.C. Milan
Two and a Half Men
Two and a Half Men, "Do òmeni e mezo" ła ze na sitcom statunitense produzesta da'l 2003 al 2015 e trazmesa da ła CBS.