cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sils (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Consonante naxałe
In fonètega artegołatòria, na consonante naxałe ła xe na consonante che, dal ponto de vista del modo de artegołasion, ła xe caraterixada da na risonansa che ła se ga co el canałe orałe el njien ostruio, mentre el veło pałatin el resta sbasà, in poxision de repoxo, parmetendo el defluir de l'ària provegnente dai polmoni da łe fose naxałi.
Casillas de Flores
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Bovisio Masciago
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Castellanos de Moriscos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Tišina
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
El Gastor
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Sant Gregori
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
258
El 258 (CCLVIII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Mitołoxia
right|150px|thumb|Zeus, el dio piesè potente de tuti, secondo ła mitołoxia grega Mitołoxia (che vien dal grego mythos e logein) ła xe ła paroła che se dopara par el studio dei miti.
Warth-Weiningen
Warth-Weiningen el xe un comune del Canton Turgovia de 1.205 abitanti.
Mitołoxia
Łe mitołoxie inte el mondo
No ghe xe soło cheła clàsega (grega e romana), ma ghe xe tanti tipi de mitołoxie, in tuti i continenti: Àfrica, America, Axia, Europa e Oceania.
Caxeła (Axol)
Caxeła ła xe na locałità del comun de Axol. Ades ła xe un çentro industrial, pal passà a ghe jera a punto na caxeła, osea un edifiçio par el maniscalco.
Caxeła ła ga anca ła xona ciamada "San Puinaro" conosua come ła parochia de Caxeła, ma fin a qualche anno indrio considerada na frasion a parte. Paroco de San Puinaro el xe Padre Franco Zoggia.
Burago di Molgora
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Hawaii
Łe ìxołe Hawaii (conosue col nome de The Aloha State) dal 21 de agosto 1959, łe costituise el 50° Stato dei Stati Unii de Amèrica;el xe el 42° in ordene de popołaxion e 43° in ordene de superfisie.
Zeografia
El teritorio el xe un arçipèłago de ìxołe tropicałi de l'Oçèano Paçìfego situà a na latitùdene intra i 23° e i 18° Nord. El ciapa rento l'ìxoła de Hawaii, altre sete ìxołete prinçipałi e tante altre ìxołe pi cee, scoji e seche. Łe ìxołe Hawaii łe xe intra de łe tere emerxeste pi ixołae al mondo, łe dista de fato quaxi 4 000 km sìa da ła costa mericana (Całifornia), sìa da Tahiti, e oltra 1 000 km da łe ìxołe Kiribati. L'arçipèłago el partien jografegamente al continente de l'Oçeania. El teritorio el se estende dal łiveło del mar a na altitudine masima de 4 205 m.
Ła cavedałe de l'arçipèłago ła xe Honolulu, che ła se cata su l'ìxoła de Oahu e ła xe ła sità pi granda de l'ìxoła. Altre ìxołe inportante łe xe l'ìxoła de Hawaii (the big island), che ła ga do aeroporti prinçipałi: Hilo e Kona, e el çentro abità de Kamuela; l'ìxoła de Maui, co l'aeroporto Kahului e i çentri abitai de Lahaina, Wailuku, Hana, e Kihei, e l'ìxoła de Kauai, co l'aeroporto Lihue e i abitati de Poipu, Hanalei e Waimea. Altre ìxołe abitae łe xe Molokai, Lanai, Niihau (de propietà privaa e de aceso difìçiłe) e Kahoolawe (doparada da ła marina mericana par ani cofà połìgono de tiro).
Scuaxi tute łe ìxołe Haùaiane łe xe de orixene vulcanega. Ła ipotexi prevałente ła indega ła prexensa de un ponto caldo inte el mantel terestre che ła cauxa ła formasion de volcani sotomarini e inte ła superfisie. El spostamento de ła zolla continental del Pasifego el spiega el fato che łe ìxołe pì a ovest łe sia pì antighe de chełe a est.
Ła ìxoła de Hawaii ła xe ł pì resente e ła conprende sincue volcani prinsipałi, intra łi cuałi el pì ativo el xe el Kilauea (a sud de Hilo), sevìo dal Mauna Loa (inte ła metà meridional de ła ìxoła) e dal Hualali (sora Kailua/Kona). Łi altri do volcani, el Mauna Kea e el Kohala no łi xe istorigamente ativi. El vulcan Haleakala el xe el volcan prinsipal de Maui (inte ła metà oriental de ła ìxoła).
Ła łava rełativamente fluida dei vulcani hauaìani ła da orixene a coni de łieve pendensa e de forma simiłe a antighi scudi.
El stato de łe Hauài el ga xurisdision so tute łe ìxołe de łe Hauài manco Midway, che ła apartien al governo federal american.
Łe Hauài łe ga do łengue ufisiałi: cheła inglexe e cheła hauàiana. Anca se ła łéngua hauàiana ła xe uxada par ła cultura e inte ła muxica łocal, inte ła vita de tuti łi dì dei abitanti de łe Hauài ła xe poco uxada.
Połitega
El stato el xe rapresentà a ła Camera dei Rapresentanti da 2 deputai.
Odranci
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Sant Jaume de Llierca
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Calzada de Don Diego
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Abla
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Rete 4
La rete ła xe de tipo jenerałista orientada prinçipalmente a on publego adulto, dando soratuto notisie so pułìtega, film, tełenovełe, spor. In tei ani otanta e novanta, Rete 4 ła xe stada na rete indirisada soratuto a on publego de xenare femenino.
Sant Hilari Sacalm
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Calvarrasa de Arriba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Antananarivo
Antananarivo la xe la cavedal de el Madagascar; i abitanti locali i le ciama Tana. Antananarivo xe costruia in tel sentro del paexe, a 200 km da el porto de Toamasina. Le industrie rente a la sità iè quele de la trasformasion, tesili e de i tabachi.
Storia
left|thumb|Antananarivo verso el 1905 La cavedal xe stà costruia durante el regno de Andrianjaka. El nome – che vol dir la sità de i mile – vien da el numaro de soldai che i la difendea. En tel 1793, Antananarivo xe stà selta come la cavedal de el regno Merina. Da on vilagio co costrusion in legno, Anatananarivo la sà trasformà in una sità co costrusion in piera e quarel. I palasi pi importanti i xe i palasi reali, le case de i nobili, le catedrali Catolega e Anglicana, scole e ospedai. La sità la xe finia soto el control de i francexi in tel 1895. I francexi ga costruio le infrastruture che funsiona oncora ancò.
Razkrižje
el xe un comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
259
El 259 (CCLIX en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Orso (doze)
Orso, de frecuente recordà co el tìtoło de ipato (... – 737), el ze, drìo ła tradisión, el 3º doze de ła Repùblega de Venesia.
El ze montà al podér verso el 726-727 e el ze stà fursi el primo dux a èsar nomenà par vołontà dei Veneti e non de'l podér sentràl. Gera, infati, in te i ani inte i cuałi l'imperadór Leone III el scomisiava ła só połìtega iconoclasta, infìstegando l'opozisión de papa Gregorio II e ła sołevasion de tuta l'Italia bizantìna.
Pronto a guidàr łe trupe venèteghe contra el goèrno sentral, in sèito Orso el ze riusìo a far paze co l'inperador, el cuało el ga reconosesto ła só carga asenjàndoghe el tìtoło de cònsołe.
Senés
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
260
El 260 (CCLX en numeri romani) el xe on an del III secoło.
El Tornadizo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
260
Morti
260er
Naxoo
Naxoo' ła xe na axienda che ła fornise tełevixion via cavo co sede in Svisera, de propietà de 022 Télégenève. Ła società ła fornise anca banda łarga e servisi de tełefonia in Svisera.
Lansada a Xenevra inte el 1986, Naxoo ła da trasmision tełevixive Svisere e foreste via analòxega, dixitałe e stasion radiofòneghe (arte, 3sat, Euronews, TV5MONDE,ARD, ORF eins, France 2 e Rai 1).
261
El 261 (CCLXI en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Bentarique
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
San Puinaro
San Puinaro la xarìè na fraxion del comun de Axol, ma la vien considerata na parte de ła fraxion Caxeła. Paroco de San Puinaro el xe Padre Franco Zoggia de San Martin de Lupari
Personagi
Ignazio Feltracco, suparior dei Padri Oblati de Maria Verdxin (OMV), nat a San Puinaro el sie de majo mienoveçentoeçinque e mort a Roma el sedase de lujo mienoveçentoçinquantun.
Barlassina
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Marcello Tegalin
El ze sta el segondo doze de ła Repùblega Veneta
De łu A se sa stra poco : probabilmente el ze uno dei magister militum cofirmadari de'l tratado co Liutprando co Paulùsio Anafesto, el primo Doze.
Come Paoluccio prima de łu, el dogado de Marcello no'l ze storegamente asertà, ma ła podarìa èsar na senplise łezenda teza a réndar l'istitusion dogałe pi antiga de cuanto realmente no ła fuse: anpo' A ze stà in cuel parìodo che inte łe łagune A se ga tacà uzar el titoło de dux, duca, venesianamente trasformà in doze o duze e drìoman dito in itałian (Doge).
Sant Joan de Mollet
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Vettor Pisani
__HIDDENCAT__
Vettor Pisani (Venèsia, 1324 – Manfredonia, 13 de agosto 1380), xe stà un amiràjo venesian, capitàn xeneràl de ła flotta venesiana, che el gà guidà inte ła Guèra de Cióxa del 1379–1381, portando i venesiani a ła vitoria.
Castillejo de Martín Viejo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Vettor Pisani
El gà tirà i sgherlèti durante na canpàgna navàl contra i xenovexi, a pochi mexi co ła guèra de Cióxa xe finìa, colpìo da na małatìa.
thumb|Ła so tonba, a [[San Xanipoło|sinistra]]
Biografia
Nasesto inte ła paròchia de San Fantin da Pietro Pisani e da Valviria Alberti. Drìo alcune cronìche, el sarìa nevòdo de Nicolò Pisani, anca èło capitàn xeneràl da Mar e incaxonà dopo aver subìo na pexante sconfita contra ła repùblega de Xenòa. El gà avesto almanco tre fradèłi e do sorèłe.
In xoventù el se ga dedicà ai comèrci (el 7 otobre 1350 el gà conprà a Costantinopołi dei s-ciàvi), mentre ła prima notisia revardo ła so carièra połìtego-miłitàr xe de l'11 xenàro 1353, co el xe stà ełexesto soracomito in armàda. Senpre in cuel dì el xa minsonà Nicolò Pisani devenva capitàn xeneràl da Mar e Vittore ga sotostà ai so òrdeni par do ani.
In cuel periodo gera conbatesto el terso conflito veneto-xenovexe. Inte l'Istà del 1354 Vittore se gavea desferensià durante l'ataco ai dani de na galìa xenoexe darènte a Samo, ma el 4 novembre drìoman xe stà duramente batesto visìn a ła Sapienxa (na ìxoła de ła costa ovest del Pełoponexo) da łe nave de Pagano Doria. El comandante de ła flota venesiana, considerà responsàbiłe de ła desfàta, xe stà condanà a pagàr un restòro de dani e anca el Pisani, co altri ofisiàłi, xe stà prosesà; anpò el xe stà prosiolto el 3 setenbre 1355.
Xa do dì drìo l'asołusión, el xe rexultù darecào invòlto inte ła mercaùra; el gà partesipà a l'incànto de na galìa par la mùa de Romania e el 5 majo 1356 el gà otegnesto ła subarendasión de na galìa de Costantinopołi.
Intra el 1357 e el 1360 el xe stà retor de Negroponte. L'8 zugno 1361 el xe deventà capitàn de łe galìe mandàe a ła Tana.
In cuel steso periodo gera s-ciopàda ła revòlta de Creta, eternixàda dai laorénti venesiani e da ła nobiltà locałe. Infìna no abiando èło gnancòra ciapà el comando de ła mùa del Mar Negro, łe atome capasità che el gaveva mostrà insìn a cuel tenpo ga spenxesto el Senato a nomenàr el Pisani capitàn del Golfo, sostituìndo Lorenzo Celsi, che gera stà ełeto dóxe el 16 łujo 1361. El xe stà inpegnà in Sicilia contra i Aragonesi (istà 1362), drìoman el xe stà ełeto retór de ła Canea, na sità de l'ìxoła, pròpio in tel periodo de maxóri tensión. In cao al mandato, el xe stà inditalatamente nomenà cònsołe a ła Tana (26 xenàro 1365).
Puconci
el xe un comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Vettor Pisani
Biografia
El Pisani, de famèja de mèxa nobiltà, ga fato carièra inte ła flota venesiana, deventando uno dei pì inportanti almirànti, insénbre a Carlo Zeno, altro marinèr venesiàn conosesto de l'epoca. Xe scàrse łe informasión soel so conto prima de ła Guèra de Cióxa, parò ne xe rivà notìsia de ben do procèsi che ło gà vedesto invòlto.
Intórno ai ani Sesanta, invese, el gera stà condanà a 200 franchi de multa e a ła perdita de ła carga de savio dogàl. Infati el xe intervegnesto in t'un procèso che vedeva invòlto el capitàn de na so galìa par difenderlo. Staltro, so ła scòrta de ła documentasión fornìa dal scrituràl de bord, el gera stà multà par aver cargà abuxivamente del sturión infumegà sensa aver risevésto ła necesària bołèta. Pisani xe intervegnesto despiegando che ła bołèta gera stà acordà al capitàn avalìo "diretamente" da łù. Pietro Corner parò ghe ga respondesto połemico: "Cio serto, ma ła versióne del scrivàn xe desconpàgna". Pisani, dopo che se gà ciapà co catìve paròłe parole col scontro, prima ło gà manasà e indrìoman ło gà agredìo co un cortèło soto caxa.
Ła Guèra de Cióxa
Intel 1378, incargà de sconfigèr łe flote xenoexi che gaveva verxesto łe ostiłità contra ła sità łagunàr, ga vinsesto ad Axio na flota comandada da Luiji Fieschi el 30 majo 1378, ma può, costreto a tornàr in Adriàtego da l'arivo de ła flota de Luciano Doria, el xe stà pexantemente sconfito el 7 majo 1379 e, menà in sità in caène, condanà a un ano de caxón e par incurànsa e codardia. Par aver sbandonà ła flota oramai visìna a ła sconfìta, i Avogadori ga propnesto ła pena de morte; invese el dóxe Andrea Contarini se gà łimità a dimandàr na sàvia péna pecuniaria. Se ga desidesto ałòra par na condàna a sìe mexi e a l'escòmio ione da łe carghe pùbleghe.
thumb|left|[[Giovanni Battista Tiepolo, Apoteoxi de l'Amiràjo Vettor Pisani, c. 1743.]] I xenoèxi, che dèso gavea concuistà numaroxe ìxołe de ła łaguna venesiana, inaxónta a Cióxa, e manasava pròpio l'istèsa Venesia, se faseva senpre più visìni. El goerno venesian, prostrà e desperà, ga nomenà Taddeo Giustinian a cao de ła flota ma, drìoman a ła revòlta e ai bruti umóri del pòpoło, ga desidesto, còsa scuàxi sensa presendenti, de tornàr inte łe so desixión.
Łibarà xa el 18 agosto grasie a ła viva rechiesta del pòpoło, el Pisani xe suìto tornà al comando.
Se dixe che un so sotoposto, che se catava a łù darènte al momento che el xe stà łibarà, co ła fóła che ło aclamava, ghe gavese proponesto de butàr xó ła Sioría e declaràndo de èser èło siór de Vensia; el Pisani ło gà sacagnà co un mócoło e ło gà fato incapusàr.
Suìto se ga meso in mar 40 nòve galìe e el gà riciapà na bataja stradùra contra i nemighi, che ło gà portà, el 22 dicembre del steso ano, grasie a na maxór cognosànsa dei ghèbi de ła łaguna, a tajiàr fora dal resto de ła flota ła sità de Cióxa co i so oltra 7000 difensori xenovexi. El periodo 22 disnmbre 1379 – 1º xenàro 1380 xe stà uno dei pì difìsiłi de ła so vida, visto che el dèbełe sèdio gà ris-cià pì volte d'èser sbregà da łe preponderanti forse nemìghe, ma inpò, el 1º xenàro 1380, xe rivàda ła flota de Carlo Xeno, che ga parà via i xenoexi e condanà i sidiài.
El sèdio de ła Tór de łe Bebbe xe andà vanti par altri sìe mexi, inte i cuàłi, drìo łe cronìche, el Pisani ga dovesto pì volte far ricorso a ła so capasità de comando, visto che se ga dovesto reprimer na revòlta de łe so stese trupe, tenpestàe dal traditór Roberto da Recanati, pìfaro al schèło dei xenoexi. El 24 zugno 1380 ła sità xe cascàda e' l Pisani gà decixo de riciapàr tornando in mar avèrto co ła flota par slontanàr el manàso da łe xone propincue a Venesia. Durante una de łe so tante incursión, se gà mała de frèvi małariche morìndo inte ła note tra el 13 e el 14 agosto 1380.
Inte el 1779 il pronevódo Pietro, par recordàr degnamente el parente, gà fato costruìr a Padoa, in Prà de ła Vałe, ła statua n. 14, scolpìa da Francesco Ricci.
Italia 1
Italia 1 xe on canałe tełevixivo italian privato difondesto a liveło nasional nasuo da Mediaset, società che ga cronpà el canałe inte el disenbre del 1982 da ła Rusconi, che ło gavea lansà el 3 xenaro de el steso ano.
Sta rete xe de tipo xenerałista a target xovaniłe.
Da el 1997 ła voxe ufisałe dei promo del canal xe el dopiatore Raffaele Farina.
Herdern
Herdern el xe un comune del Canton Turgovia de 911 abitanti.
Addis Abeba
thumbnail|250px|sinistra|Vista de Churchill Road, Addis Abeba Addis Abeba xe la cavedal de l’Etiopia. La sità la xe stà vlua da l’imperatore Menelik II che la ga ciamà Addis Abeba, che vol dir el novo fior.
Storia
Ne la zona dove ancò se cata la cavedal de l’Etiopia, ghera za on vilagio in tel medioevo. Menelik II ga capiò l’importanza strategica de la zona in tel 1879 e ga volesto costruir la so nova cavedal. I laori par la nova sità xe scominsiai in tel 1886 co la costrusion del palazo imperiale, ancò el xe la sede del municipio. En tel 1936, la sità la xe stà ocupà da le trupe italiane. L’ocupasion italiana la xe durà fin al 1941. Dopo la seconda guera mondiale, l’imperatore Haile Selassie ga fato far de i laori de miglioramento de le infrastruture. Dal 1963, Addis Abeba xe anca la sede uficale de l’Union Africana (prima conosuda come Organizasion de l’Unità Africana). En tel 2006, el governo ga scominsià altri laori de amodernamento de le struture in vista del novo milenio (l’ano domila el xe scominsià el 11 setembre 2007 del nostro calendario). Ne i ultimi ani, el governo de la sità el xe stà imposto dal primo ministro par no darghe el control de la cavedal a l’oposision.
Bellusco
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Canale 5
Canale 5 el xe on canałe tełevixivo italian, che el fa parte del grupo tełevixivo de Mediaset, nasuo da ła vecia esperiensa de Tełemiłano. La xe na tełevixion de tipo xenerałista, ła traxmete film, serie tv, notisie, gameshow e reality. Intrà i programi pì popołari e pì vardai se połe catare Amici di Maria De Filippi.
Stòria de ła Nizèria
Primi segni
I ricatamenti archeologici i ne mostra che el pasagio da neołìtico a l’età del fero el xe vegnù diretamente sensa lo stadio del bronzo. I studiosi i pensa che la tecnologia del fero la xe rivà dal nord, altri i pensa che la sia vegnù co la emigrasion de popolasion sudaniche da la val del Nilo. Queste la xe la teoria pi probabile, parché la saria consistente co i ritrovamenti in tuta l’area del Sahel.
263
El 263 (CCLXIII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Stòria de ła Nizèria
I regni
La storia de la Nizeria la xe contrasegnada da la storia de i regni che, par lo pi, i riflete le division etniche del paexe. I dati che vien da l’archeologia ne parmete de conosar l’esistensa de regni tra i yoruba, de i igbo, de i edo, de i efik, de i ibibio e de i annang. I popoli hausa i se sa organizà in sità stato prima del XV secolo d.C. El regno de i nri el xera za organizà in tel 900 e el xe ndà vanti fin al 1900. El xe stà el regno che ga dato vita a la cultura igbo.
Regni yoruba
I yoruba i se cata so la destra del Fiume Nizer. I xe on grupo etnico de origini miste, co i ga inglobà vari grupi che i xe rivà sol so teritorio. I yoruba i xera agricoltori che i se sa organizà in sità stato e che i xera governà da na dinastia de cai. Le sità le xera sentri de tecnologia rafinata: teracota, sculture, lavorasion dei metali, ecc.
I yoruba i xe de origine sudanica, ma la teoria che i xe vegnù da l’Arabia la xe el fruto de on laoro de studio superficiale de la cultura. Le afinità linguistiche le xe minime e quele culturali inesistenti. La sità de Ife la se pol considerar come la cavedal de la cultura yoruba.
Oyo e Benin
Da el secolo XV, le sità de Oyo e Benin le ga sorpasà Ife a livel politego e econòmego. Ife la tegnù el primato spirituale. A Oyo, i yoruba i ga scominsià a crear confederasion de picoli regni. El Consilio de Stato (Oyo Mesi) el nominava el re (alafin) e controlava el so operato. Oyo el ga presto inglobà Nupe e Borgu, verzendo nove vie de comercio co el nord.
El regno de Benin el xe scominsià come na colonia de Ife so la costa. En tel XV secolo, Benin la xe diventà indipendente e, tajando fora la sità de Ife da el comercio so la costa, pi forte de la sità madre. La sità de Benin la xe rivà a verghe pi de 100 000 abitanti e dal XV secolo la xera in contato co i portoghexi par el comercio de le materie prime e de i sciavi.
Hausa
Le sità hausa – Kano, Jigawa, Katsina e altre - le se sa svilupà in sità stato in tel XIV secolo. Le sità le gavea mura e le vivea inte la periferia de i grandi regni del tenpo. Le caraane che le pasava el deserto del Sahara le catava dei marcà proteti tra i hausa. Co le caravane, anca l’Islam e la scritura i xe rivà tra i hausa. Le Cronache de Kano le raconta l’influensa de i chierici maliani su la casa regnante a Kano.
Sant Jordi Desvalls
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Stòria de ła Nizèria
Stati precoloniali
I regni Ibibio, Efik e Annang i se sa formà longo la costa rente del Camerun. Sti regni i no xera unii, anca se la zente la parlava la stesa lengoa. I popoli de sta rejon i xe stà i primi a vegnar in contato co i eoropei.
I regni igbo
Le popolasion igbo le ga fondà vari regni a partir dal XVI secolo. El regno de Onitsha el conprendeva anca altre popolasioni. Dopo le tension etniche co i aro, se vede la cresita del regno Arochukwu (1630-1720) chel ga portà a la fondasion de la confederasion de Aro che la controlava el centro-ovest e l’est Nizeria.
La colonia
I inglexi i ga seguì portoghexi e olandexi ne lo sfrutamento comerciale de le coste africane. En Nizeria, i inglexi i ga organizà na rete comerciale fin a l’interno. En tel 1885, a la Conferensa de Berlin inglexi i se sa visto riconosù el dirito de colonizar la Nizeria. En tel 1900 el governo el ga consolidà la so presensa in tel nord e el ga proclamà el protetorato in tel 1901. La colonia la xera divisa in rejoni setentrionali, rejoni meridionali e colonia de Lagos.
Colpi de stato
En te l’otobre 1960 la Nizeria la xe diventà indipendente e le tre rejoni del paexe le gavea l’autonomia aministrativa. El governo federal el gavea el control de l’esercito, de le relasion foreste, de le selte econòmeghe e fiscali. La regina de Inghiltera la xera el cao de stato uficiale, anca se el parlamento bicamerale el gavea potere legislativo soto la guida de on primo ministro. I partii pułìteghi i se ga coagulà su i grosi grupi etnici: El Congreso del Popolo Nizeriano rapresentava i hausa, musulmani del nord; el Congreso Naxionale de i Citadini Nizeriani rapresentava i igbo, cristiani del sud; e el Grupo de Axion el rapresentava i yoruba. Hausa e igo i se sa meso d’acordo par formar el primo governo soto la guida de Abubakar Tafawa Balewa.
Bernareggio
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Stòria de ła Nizèria
Colpi de stato
En tel 1963, la Nizeria la se sa proclamà na repùblega federal e meso Nnamdi Azikiwe primo presidente. Aziki el xe durà fin al 1966, co on grupo de militari i ha fato on colpo de stato. El novo goveno el xe durà sie mexi, co altri militari i ga fato n’altro colpo de stato. El novo omo forte, Yakubu Gowon, el ga diviso el paexe in dodese Stati ma nol xe stà bon de fermar el masacro de i igbo che i xera ndà a vivare in tel nord del paexe. I igbo i ga domandà l’indipendensa e i ga proclamà la Republica del Biafra el 29 magio 1967. La guera sivile che la xe seguia la ga fato pi de on milione de morti.
El 29 lulio 1975, el general Murtale Mohammed el ga fato on colpo de stato e preso la presidensa. Dopo verghe dito che el governo sivile el saria tornà in tel 1979, Murtale el xe stà copà el 1 otobre 1976 durante on tentativo de colpo de stato. Olusegun Obasanjo el ga tolto el so posto.
Secondo tentativo
Obasanjo el ga organizà na Asenblea Costituente par riscrivar la Costitusion. En tel 1979 Shehu Shangari el xe stà eleto presidente. El xe stà riconfermà in tel 1983. Dopo pochi mexi, el magior generale Muhammadu Buhari el ga fato on colpo de stato e formà on novo governo. En tel agosto 1985, Ibrahim Babangida el ga fato on novo colpo de stato e preso el potere. Dopo verghe dato el permeso de stanpar i giornali, che i xera stà seradi, Babangida el ga provà a rinovar l’economia. Dopo vari rinvii, le prime elesion libare le se sa tegnù el 12 giunio 1993. I primi raporti i dixea che M. K. Abiola el xera stà eleto presidente. Babangida el ga girà i risultati in so favor e el ga anulà le elesioni. La zente la ga protestà e pi de 1.000 nizeriani i xe stà copà inte la protesta.
Abacha
I nizeriani i sperava che Abacha el podese darghe al paexe la stabilità necesaria par la cresita. Invese, Abacha el se sa dimostrà senpre pi totalitario. En tel 1994, el governo el ga istituì el tribunale speciale par giudicar i cai ogoni, che domandava pi autonomia. El tribunale el ga condanà a morte Ken Sro Wiwa, on leterato de fama mondiale, e altri leader ogoni.
Santa Cruz de Marchena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Stòria de ła Nizèria
Abacha
El presidente Abacha el xe morto de ataco cardiaco el 8 giunio 1998. Al momento de la morte el xera drio entratener on grupo de balerine indiane. El general Abdulsalami Abubakar el ga preso el so posto e formà on governo de transision. Abubakar el ga fato libarar tuti i prisonieri politeghi e promoso de le riforme sociali. El 29 magio 1999 Olusegun Obasanjo el xe stà proclamà presidente.
Verso la democrasia
L’elesion de Obasanjo la ga meso fin a 16 ani de governi militari. La Nizeria la xera in terìbiłi condision econòmeghe, piena de corusion e sensa na infrastrutura valida. Obasanjo el ga promoso el ritorno a le libartà sivili, l’investigasion de i abusi del pasà, e le riforme econòmeghe.
Durante el governo de Obasanjo, i Stati de la confederasion i ga domandà pi schei e pi importansa inte le decision naxionali. Vari Stati i xe stà scosi da ribelioni de sfondo religioso e econòmego.
L’altro grave problema el xe quelo de la ribelion in tel delta del Fiume Nizer. Le popolasion del delta le vol che i schei del petrolio i serva anca par el loro svilupo, mentre che la majoria de i schei i va a finir inte le tasche de i politeghi. I ribeli i ga de frecuente rapì i laoradori de le baxi petrolifere par farghene ostagi da usar par le rivendicasion politeghe.
Obasanjo el xe stà rieleto in tel 2003 e volea canbiar la Costitusion par presentarse na tersa olta in tel 2007, ma nol ghe riusì. A le elesion del 2007, Umaru Yar'Adua el xe diventà presidente, anca se le oposision le ga dito che el voto nol xera valido.
Sant Joan les Fonts
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Radenci
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Rogašovci
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Arcidosso
el xe un comun inte la provincia de Groseto chel fa parte de la rejon Toscana
Correzzana
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Cerezal de Peñahorcada
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Doñinos de Salamanca
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Berja
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Campagnatico
el xe un comun inte la provincia de Groseto chel fa parte de la rejon Toscana
Bamako
Storia
Da i ricatamenti se sa che la zona de Bamako la xe sempre stà abità, fin da i tempi preistorici. En tel XVII secolo se ga le prime testimonianse de la sità de Bamako. I francexi i xe rivà in tel 1883 e i ghe na fato la cavedal del Sudan Francexe in tel 1908. A l’indipendensa, Bamako gavea 160,000 abitanti, ancò i xe intorno a i do milioni.
Avegnimenti
La cavedal del Mali la xe conosua par la so importansa artistica (musica, pitura, fotografia, teatro e cinema). La conferensa de l’Organisaxion Mondiale de la Salude Inisiativa de Bamako, del 1988 ga parmeso la trasformasion de le politighe de la salude in Africa subsahariana. Tuti i ani ghe un rally Budapest-Bamako, e il Rally de Dakar pasa de frecuente anca da la cavedal maliana.
Dick Cheney
El xe stato el 46° vicepresidente dei Stati Uniđi dal 2001 al 2009, intant che ghe n'era el presidente George W. Bush.
miniatura|La firma de Dick Cheney
264
El 264 (CCLXIV en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Rowan Atkinson
__HIDDENCAT__
C.B.E. Rowan Sebastian Atkinson (Consett, 6 de xenaro 1955) xe un atore, comico, senegiatór e produtóre sinematogràfego britanègo, conosùo par aver interpretà Mr. Bean e l'agente segreto Johnny English inte l'omonema triłoxia.
Tenperadura
__HIDDENCAT__
Rowan Atkinson
Biografia
Ultimo de cuàtro fradèłi, Atkinson gà frecuentà l'Università de Newcastle e el The Queen's College de l'Università de Oxford, dove se gà indotorà in inxegnerìa ełetrega, oltra a aver cołaborà co Robert Musin.
Drìo ła laurea ghe xe l'incontro co Richard Curtis, coel cuàło ze intrà in tel mondo de ła comisità. El gà debutà in tel programa Not the Nine O'Clock News (1979-1982) so ła BBC2. Int tel 2009 el gà interpretà el ròło de Fagin in tel revival de Londra del musical Oliver!, insìdéndoghene el disco. In tel 2012 el gà partesipà a ła serimonia de vertaùra de łe ołinpiadi cofà Mr. Bean in t'una senéta comica durante ła performance de Chariots of Fire.
Tenperadura
Co che dó sistemi i se cata in equiłibrio tèrmego e no ghe xe nisun scanbio de całor, se dixe chei xe a ła stésa tenperadura. Co che existe na desferénsa de tenperadura, el całor el se moverà dal sistema a tenperadura più alta verso queło che dixemo a tenperadura più basa, fin che rivémo a ła parità. El trasferimento de całor el pol capitar par condusion, convesion o iragiaménto. Łe propietà formałe de ła tenperadura łe xe studiae da ła termodinàmega. Ła tenperadura ła xóga daspò na parte inportante in squaxi tuti i canpi de ła siénsa e in particołar in fìxica, chìmega e biołogia.
Rowan Atkinson
Biografia
Atkinson ze stà spozà par 23 ani 23 anni co ła trucatrice Sunetra Sastry, da ła cuała el gà avesto do fiòi: Benjamin (1993) e Lily (1995). I do gà anuncià el divorsio in tel febraro del 2014.
Tenperadura
Ła tenperadura no ła xe miga na mixura de ła quantità de energia tèrmega o całor de un sistema, ma ghe ła se pol cołigar. Anca se co inportante ecesion, de sòłito se ghe démo (o cavémo) całor ła tenperadura del sistema ła va su (o xó); d'altra parte alsar (o basar) ła tenperadura el ga come rexultà che parte del całor del sistema el vien asorbìo (o dà via). Su scała microscòpica, inte i caxi più sénplexi, ła tenperadura ła se podrìa anca defir come el movimento caxual dei àtomi e de łe mołècołe del sistema. Dónca alsar ła tenperadura el fa móver de più i àtomi del sistema. Par sta roba, a ła definision xà dada de "stato de agitasion mołecołar del sistema", se fa corispónder queło del'entropia come "stato de dixórdene mołecołar". Par vèro se pol dar o cavar via całor anca sénsa canbiar ła tenperadura, parché el całor meso o tirà via el pol eser cołigà al canbiaménto de qualche altra propietà termodinàmega del sistema (presion, vołume) o anca ła pol eser tirada drénto in fenòmeni de tranxision de faxe (come i pasagi de stato), descriti come całor latente. A ła stésa manièra se pol aumentar o desminuir ła tenperadura de un sistema sénsa meterghe o cavar via całor.
Rowan Atkinson
Biografia
Atkinson se definise un cołesionista de auto d'epoca e gà racuànte otomobìłi tra cui anca na Ferrari e na Aston Martin. El scrive anca articoli par Car, na rivista britanega dedicà a cołòri che ama łe auto e in tel maggio 2011 el gà partesipà a ła Mille Migliag guidando na BMW 328. El gà anca partesipà al programa Top Gear inte ła sełesión Star in a Reasonably-Priced Car guidando ła Kia Cee'd co el tenpo de 1:42.2.
L'atór gà riscià pì vòlte de pèrder la vita: in tel 1999 el xe usìo sensa ferìe da un insidente automobiłistego, in tel 2001 el gà riscià ła vita col gera drìo svołàr a bordo de un reoplàn privà in conpagnìa de ła so famèja e in tel 2011 el gà avùo un incredibìłe insidente automobiłistego co ła so Mc Laren in F1 a Haddon.
Lubrín
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Tenperadura
Tochi de storia
thumb|right|110px|[[Termòmetro galileian]] Inte ła storia el pensièr de tenperadura el xe nasùo parché i no saveva come definir in nùmero łe nosion comuni de "caldo" e "frédo". Daspò ła comprension progresivamente magior dei fenòmeni tèrmeghi el crea ła definision de tenperadura e el dà a ła łuxe el fato che łe percesion tèrmeghe al tasto i xe el rexultà de na łónga serie de fatori (całor spesìfego, condusibiłità tèrmega...) chei ga drénto anca ła tenperadura. Infati ła corispondénsa intrà łe impresion dei sénsi e ła tenperadura mixurada no ła xe miga cusì s-ceta e anca se de sòłito el material a tenperadura più alta el xe più caldo al tasto, ghe xe un mucio de ecesion. Un toco de argento, par exenpio, el spar davèro più frédo de un tóco de plàstega a ła stésa tenperadura o anca a tenperadura bastansa più basa, parché ghe xe desferénse infrà el całor spesìfego e ła condusibiłità tèrmega dei dó materiałi.
Spandau Ballet
__HIDDENCAT__
I Spandau Ballet i jera un grupo muxicałe britànego in atività dal 1979 al 1990 e dal 2021 al 2019. Istòrego frontmant del grupo el xe stà Tony Hadley, in seguito sostituio da Ross William Wild ; i altri conponenti i jera Gary Kemp, Martin Kemp, Steve Norman e John Kemble.
Sovico
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Spandau Ballet
In totałe i ga publicà 16 àlbum, oto dei cuałi i xe entrà inte ła Top Ten de łe clasìfeghe britàneghe. Tra łe canson pì famose dei Spandau Ballet, ricordemo Gold, I'll Fly for You, Through the Barricades e True.
Tenperadura
Tochi de storia
Ła prima volta chei ga provà a mixurar ła sensasion de caldo o de frédo ła xe stada ai ténpi de Galileo e del'Accademia del Cimento. El primo termòmetro ad alcol, de tipo moderno,el vien tribuìo da ła tradision al genio del granduca de Toscana Ferdinando II de' Medici. Ma deso se taca a pensar che el termòmetro a łìquido in capiłar serà el sia stà scoverto da altri, e parécio prima.
Spandau Ballet
El nòme del grupo deriva dal cuartiere de Berlin Spandau.
Sant Julià del Llor i Bonmatí
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Spandau Ballet
Istòrego
El grupo el se ga formà a Islington (Londra) inte el 1979.
Ljutomer
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Capalbio
el xe un comun inte la provincia de Groseto chel fa parte de la rejon Toscana
DVB-S
In tełecomunicasion el DVB-S, acronemo de Digital Video Broadcasting - Satełite, xe el stàndar del consorsio eoropeo DVB par na modałità de trasmision tełevixiva satełitare. El sistema prevede ła trasmision in modałità broadcast de on fluso audio/video dixitałe de ła fameja MPEG-2, doparando on sistema de modułasion QPSK co codifega de canal concatenada. Xe el sistema de trasmision tipico de chi che riseve programi tełevixivi da satełite traerso ła nota antena parabołica mesa de fora de el imobiłe e el decoder satełitare de drento.
Šalovci
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Rejon del Biobío
Biobío (in spagnol: VIII Región del Biobío) ła xe 'nà rejon aministrativa (37 069 km², sirca 2 036 450 abitanti (2010), ła so cavedàl ła xe Concepción) del Ciłe.
Ła confina al nord cò el Maule, e al sud co ła rejon de ła Araucanía, al est cò l'Ande e al ovest col Osèano Pasìfego.
Divizion pułìtego-aministrativa
350px|thumb|Comuni de ła Rejon del Biobío.
Łigamenti foresti
Gobierno de la Región del Biobío - Sito ufisial de ła rejon.
Tenperadura
Tochi de storia
El termòmetro a mercurio el vien tribuìo a Gabriel Fahrenheit che el gà inventà inte el 1714 ła scała de tenperadure doparada anca ancó, méntre ła scała sentìgrada ła xe de Anders Celsius inte el 1742.
Spandau Ballet
Istòrego
Inte el 1981, i ga publicà el primo album, intitołà Journeys to Glory.
Tenperadura
Tochi de storia
El fato che ste mixure qua łe sia cusì tenporive no'l signìfega che ła definision de tenperadura ła fuse ben ciara xà a quei ténpi. Ła distinsion infrà całor e tenperadura ła xe stada dita co s-cetésa da Joseph Black daspò ła metà del 1700. El termòmetro, in ogni caxo, el perméte de definir l'equiłibrio tèrmego.
El Campo de Peñaranda
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Tenperadura
Tochi de storia
Sta roba qua ła xe ła destension a ła fìxica de un dei prinsipi fondamentałi de ła łòxica, el prinsipio de ła tranxitività de ła guałivésa, e par sta roba ghe xe xente che ciama ła fraxe dita prinsipio xero de ła termodinàmega.
Spandau Ballet
Istòrego
Inte el 1986, i ga publicà el sìngoło Through the Barricades, dedicà a un amigo copà a Belfast da on połisioto tre ani prima: el brano el dà anca el tìtoło a l'àlbun vignù fora inte el steso ano.
DVB-S2
In tełecomunicasion el DVB-S2, acronemo de Digital Video Broadcasting - Satellite second generation, xe on stàndar del consorsio eoropeo DVB Project par ła tełevixion dixitałe satełitare.
Tenperadura
Scała asołuda
left|300 px|thumb|Prexentasion del [[pónto triplo del'aqua inte el reładivo diagrama de stato presion-tenperadura.]]
L'unità baxe de ła tenperadura inte el Sistema Internasional el xe el kelvin (sìnboło: K). Un kelvin el xe descrito come 1/273,16 de ła tenperadura del pónto triplo del'aqua (el pónto inte el qual aqua, giaso e vaor i ghe xe conpagni in equiłibrio). 0 K el xe el pónto crìtego, tenperadura mìnima a ła qual tute łe robe (anca i gas) i xe al stato sòłido.
DVB-S2
El sistema prevede ła trasmision de uno o pì flusi audio/video dixitałe de ła famejia MPEG-2, doparando on sistema de modułasion QPSK o MAPSK, co codifega de canałe concadenada.
Tenperadura
Scała Celsius
Inte łe aplicasion de tuti i giórni el xe megio doprar ła scała Celsius (o sentìgrada), inte ła qual el vałor de 0 °C el corispónde al pónto de fuxion del jaso e el vałor de 100 °C el corispónde al pónto de bogimento del'aqua a łiveło del mar. Drio sta scała qua na desferénsa de tenperadura de un grado ła val 1 K; dónca ła scała ła xe, par dirgheła tuta, ła stésa de ła scała kelvin, ma col pónto 0 che el xe spostà de 273,16 gradi da queła kelvin. El sìnboło °C el se lexe «grado Celsius». Dir «grado sentìgrado» no'l xe miga più bon drio el Sistema internasional de unità de mixura. Sta equasion qua ła se pol doprar par girar i gradi Celsius in kelvin:
Scała Fahrenheit
N'altra scała doprada spéso inte i paéxi anglosàsoni ła xe ła scała Fahrenheit. Su sta scała qua el pónto de giasamento del'aqua el xe 32 °F e queło de bogimento 212 °F. Sta fòrmuła qua ła se pol doprar par girar i gradi Fahrenheit in gradi Celsius:
265
El 265 (CCLXV in numeri romani) el xe un an del III secoło.
Sant Llorenç de la Muga
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
266
El 266 (CCLXVI in numeri romani) el xe on an del III secoło.
Vasco Rossi
__HIDDENCAT__
Vasco Rossi (Zoca, Modena, 7 de febraro 1952) el xe un cantautore italian, dedito ai generi pop-rock profesionalmente in atività da ła fin dei ani setanta. El xe anoverà tra i interpreti de magiore suceso de ła muxica italiana. .
Tra łe so' canson pì conusude, ricordemo: Albachiara, Bollicine, Buoni o cattivi, C'è chi dice no, Colpa d'Aflredo, Cosa succede in città, Liberi liberi, Rewind, Un senso, Siamo solo noi, Toffee, Va bene, va bene così, Vado al massimo, Vita spericolata, ecc.
Alfabeto fonètego internasionałe
miniatura|L'[[acrònemo in łéngua inglexa de l'alfabeto fonètego internasionałe (IPA) scrivendo doparando el AFI]] L ' alfabeto fonètego internasionałe, in sigla AFI ( Alphabet phonétique international, API); (  International Phonetic Alphabet, IPA) el xe un sistema de scritura alfabètego doparà par raprexentar i soni de łe łéngue inte łe trascrision fonèteghe. L'AFI ła nase partendo dal 1886 par na inisiativa de l'Asociasion fonètega internasionałe col fin de crear un stàndar co ła cuała trascrìvare in manjiera unìvoca i soni lenguìsteghi (foni) de tute łe léngue; a ogni sìnboło de l'AFI el corisponde uno e un soło sono, sensa pusibilità de confuxion.
Istòria
El prinsipio xenerałe de łe letere de l'alfabeto fonètego internasionałe el xe cheło de dar na létara par ogni sono distintivo. Sto cuà signìfega che no el fa dòparo de conbinasion de létare par raprexentar un sìngoło sono (cofà gn in vèneto se lexe [ɲ]).
El desviłupo orixenałe el xe partio dai fonetisti inglexi e fransexi soto ła speransa de l'Asociasion fonètega internasionałe fondada a Parixe inte el 1886.
Orìxane dei sìnbołi
La major parte dei sìnboli ła xe ciapada da:
Dal 1989 l'Asociasion fonètega internasionałe ła promove anca altri sìnbołi. Inte el 1989, par exenpio, i sìnboli ʘ, |, !, ǂ e ǁ i ga sostituir i sinbołi ʘ, ʇ, ʗ, ʖ doparai par indegar łe consonanti clic.
La grafia ła xe tanto sistemàtega: le consonanti retroflese łe ga un ganso in xo (ɖ ʂ ɳ), e le consonante inploxive łe ga un ganso alto (ɓ ɗ ɠ).
Dòparo
L'alfabeto fonètego internasionałe el ofre in pì sentosesanta sìnbołi par trascrìvare i soni (anca se ogni léngua ła ghene dòpara solché un insieme rełativamente ceo).
Sìnbołi
I sinboli co forma simiłar a le létare latine in xenere łe corisponde a soni simiłari. Co i caràtari de l'alfabeto fonètego internasionałe i xe inserii inte un testo, i vien ìxołai dal resto del testo par mexo de bare oblìgue (/ /) par trascrision fonèmeghe o sanò paréntexi cuadre ([ ]) par trascrision fonèteghe.
Consonanti
Łe àree in onbria łe denota artegołasion polmonari ritegneste inpusìbiłi. Andove i sìnbołi i njien fora in còpie, cheło de drita el rapresenta na consonante sonora. Varda Juto:Unicode se te ghè problemi inte ła vixuałixasion dei sìnbołi.
Consonanti polmonari
Una consonante polmonare ła xe na consonante produxesta co na ostruxion de ła glòtide (el spàsio intrà łe corde vocałi) o la cavità orałe (la boca) e co un redaso simultàneo o susevente de ària provegnente dai polmoni. Le consonanti polmonari łe raprexenta la majoransa de łe consonanti in IPA, cofà inte le léngue del mondo. La tabeła ła reporta ste consonanti organixae in cołone segondo el logo de artegołasion, o sia el ponto de l'aparato fonatòrio andovei la consonante ła xe produxesta, e in righe segondo el modo de artegołasion, o sia cuałe che el xe el modo co el cuało łe xe prodote.
Consonanti coartegołae
Le consonanti coartegołae i xe suoni che i coinvolxe do loghi de artegołasion contenporaneamente.
Afregae e artegołasion dópie
Le afregae e le consonanti co artegołasion dópia łe xe segnałae co do sìnboli IPA unii da un arco, ponesto sora o soto i do sìnboli: le sie afregae pì frecuenti łe xe ocaxionalmente rapresentae da ligadure, benché sto cuà no el sia pì el costumar de l'IPA ufisiałe.
Consonanti no polmonari
Le consonanti no polmonari łe xe soni che no łe sfruta l'ària dei polmoni: ste cuà łe include i click (prexenti inte łe Łéngue khoisan), le inploxiva (che łe se cata inte łe léngue cofà el swahili) e le eietive (che łe se cata in un mùcio de łéngue mericane e caucàxeghe).
Seveso
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de ła rejon Lombardia
Bricolage
__HIDDENCAT__
El bricolage xe un lavoro che la gente se fa coe so man par divertirse, in vese de farghelo far a qualchedun altro o de cromparlo xa fato.
Sordello
__HIDDENCAT__
Sordello, anca conossuo in ocitan cofà Sordèl, (c. 1180, Goito, provinsia de Màntova- c. 1268) el xe stà un trovador del sècoło XIII che el ga scrito in Ocitan. El xe stà renduo oncora pi famoxo grasie a ła citasion de Dante Alighieri so el De vulgari eloquentia, e al Purgatorio de ła Divina Comedia.
Òpare
A xe cata conservade na quarantena de consposision de sto trovador. El so poema didàtico, L'ensenhamen d'onor, łe canson d'amor e łe so òpare satìriche łe ga pochi ponti in comun co ła presentasion de sto poeta fata da Dante.
Raquante conposision łe se destorcoła da confronti co altri trovadori cofà łù. Tante łe xe catałogabiłi inte el genere literario ocitan Sirventes.
El testo pi famoxo xe Conpianto in morte de ser Blacatz in memoria de un Signor provensal che el donava protesion ai trovadori, scrito 'torno el 1237 in stiłe satirico.
Cespedosa de Tormes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Lendava
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
The Greatest American Hero
The Greatest American Hero (conosùa in Itałia come Ralph supermaxieroe e in Braziłe come Super-Herói Americano) ła ze na serie tełeviziva produzesta inte i Stati Unìi e trazmetesta par ła prima volta da'l 1981 a'l 1983 so'l canałe ABC. In Itałia ła za stà trzmesa so Canale 5 e drioman so Italia 1.
El tełefilm el ze na comedia so suparaeroi. Ła serie ła ze tìpega de'l stiłe de'l produtor Stephen J. Cannell, in cui ła trama ła ze segondaria a łe rełasion intrà i parsonazi. El mecanizmo de'l tełefilm l'è bazà so łe dificoltà de tre parsone comùni che łe vive aventure da supareroe inte'l mondo reałe.
Trama
Ralph Henley (e no Hinkley: sto conjome el ze stà scansà in cuanto el gera cuèło de cołù che'l ga ferìo el Presidente dei Stati Unìi Ronald Reagan) el ze un comune insenjante che'l reseve dai estraterestri un costume spesiałe da'l cołor roso vivo che'l ghe fornise abiłità suparòmane. Ralph anpo', abiando zmarìo el manuàłe de istrusión fornìo co el costume, no'l riese a inparar a doparar el costume coretamente e el ga da proarghe co tentadìvi, deventando un supareroe asè inbalsamà. A jutarlo de scondon, inte ła só misión a'l servìsio de ła łeze, l'azente de l'FBI Bill Maxwell e ła só moroza, po mujer, Pam Davidson.
Parsonazi e intèrpreti
Ła parte de'l protagonista Ralph Henley ła ze stà intarpretada da William Katt, Bill Maxwell nterpretà da Robert Culp, e Connie Sellecca ła ga intarpretà Pam Davidson.