cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giuseppe Garibaldi
Da marinaio a bandito
Garibaldi el ga decixo quindi de partir a ła volta de ła Amèrica del Sud co l'intension de propagandare i ideałi maziniani. Ł'8 de setenbre 1835 el xe partio da Marsiglia sol brigantin 'Nautonnier''.
Exilio in Amèrica del Sud
Tra el diçenbre 1835 e el 1848 Garibaldi el ga trascorso on łongo bando in Amèrica del Sud. Prima a Rio de Janeiro, acolto da ła picoła comunità de itałiani aderenti a ła Giovine Italia.
Po, el 4 de majo 1837, el ga otegnù na 'patente de corsa' dal governo del Rio Grande do Sul, ribełe a l'autorità de l'Inpero del Braxil, e el ga ciapà a sfidar on impero col suo pescheregio, batezà Mazzini.
Dopo tanti epixodi, incluxa na fuga in Uruguay, e po' a Gualeguay, in Argentina, el ga ciapà parte a łe so prime bataje terestri. Ł'11 de apriłe 1838 el ga respinto on intiero batajon de l'exercito inperiałe braxilian (bataja del Galpon de Xarqueada). El ga partecipò, quindi, a ła canpagna che ga portà a ła prexa de Laguna, cavedal de ła visina provincia de Santa Catarina, el 25 de lujo 1839.
El 15 de novenbre l'exercito inperial el ga riconquistà ła sità, e i republicani i xe scapà inte i altipiani, dove ca ghe xe sta bataje co fortune alterne. In particołare Garibaldi el xe sta inpegnà par ła prima volta inte on conbatimento esclusivamente terestre, inte i presi di Forquillas: el ga atacà co i so marinai el nemigo e ło ga costretto a ła ritirata.
Batù ła rebelion separatista, inte el 1842 Garibaldi el xe riparà in Uruguay, dove el ga comandà ła flota uruguaiana inte na bataja naval contro i argentini e el ga partecipà quindi a ła difexa de Montevideo co i so vołontari, tui vestìi co camixe rosse. Chi el ga maridà inte el 1842 Ana Maria de Jesus Ribeiro. El ga avù da eła quatro fiołi, ma una ła xe morta par el vajoło.
El xe rientrà in Itałia poco dopo ło scopio dełla prima guera de indipendensa.
Prima guera d'indipendensa
Tornà in Eoropa inte el 1848 par partesipar a ła prima guera de indipendensa contro i austriaci, dopo esar sbarcà a Niza co Anita, i tre fiołi e i conpagni, Garibaldi el xe 'ndà el 5 de lujo a Roverbeła, visin a Mantova, par ofrirse vołontario al re Carlo Alberto che no ło ga vołù.
El ga partesipà comunque a ła guera come vołontario al servisio del governo provisorio de Miłàn. Co ła Łegion che gaveva organizà el ga otegnuo du sucesi tateghi picinini, sui Austriaci del d'Aspre, a Luino e Morazzone.
Republica Romana
right|thumb|400px|[[1849, Dopo ła fin de ła Republica Romana Giuseppe Garibaldi e Anita Garibaldi in fuga, i ga catà rifujo a San Marin]] Dopo ła sconfita piemontexe de Novara (22-23 de marso 1849), Garibaldi el ga partecipà ai conbatimenti in difexa de ła Republica Romana, minacià da łe trupe fransexi e napołetane che łe difendeva i intaresi del papa Pio IX.
Fuga da Roma e morte de Anita
Dopo che Roma ła zera cascà, Giuseppe Garibaldi el ga łasà ła sità co l'intension de rivare a Venesia dove a rexisteva oncora ła Republica de San Marco. Inseguìo, oncora na volta, da łe trupe del tenente-feldmaresiało d'Aspre, che el comandava el corpo de ocupasion austriaco in Toscana, el ga perso anca so mujer Anita che, in stato de gravidanza e straca, ła xe morta par mancansa de cure inte łe pałù de Comacio.
Co na fuga aventuroxa el xe riusìo a scapare a ła catura, 'rivando fin in Łiguria, inte el Regno de Sardegna. Chi el xe sta invità a non fermarse e inbarcà par ła Tunixia, po' par Tangeri. Pasài lì alcuni mexi, el se ga trasferìo a New York (1850) dove el ga laorà inte ła fabrica de candełe de Antonio Meucci. Dopodeché el se ga portà anca in Perù par catar un ingajo come caitan de mare.
Rientro in Itałia e seconda guera d'indipendensa
thumb|right|200px|Giuseppe Garibaldi Garibaldi el xe tornà in Itałia inte el 1854. El ga conprà metà de l'ìzoła de Caprera metendose a far l'agricoltore.
Sinque anni dopo el ga partecipà a ła seconda guera de indipendensa guidando, inte na briłante canpagna, i Cacciatori delle Alpi contro i austriaci inte ła Łonbardia setentrionałe.
Da Quarto al Volturno
Inte el 1860 Garibaldi el ga organizà na spedision par conquistar el Regno de łe Do Siciłie (ła Spedision dei Miłe). Sunà su on corpo de spedision de miłe omeni, łe Camixe Rosse, Garibaldi el xe rivà in Sicilia, sbarcando inte el porto de Marsala, el se ga proclamà ditator de ła Siciłia in nome de Vitorio Emanuełe II, ciamandoło 're d'Itałia'.
El 13 de majo, rinforsà da xentenara de vołontari, el ga batù i borbonici a Calatafimi. Dopo na aventuroxa marcia tuto intorno a Pałermo, el 27 de majo el ga dà l'asalto a ła sità.
Vinta ła rexistensa de ła piazaforte de Miłazo, Garibaldi, e soratuto el so łogotenente Nino Bixio, i se ga rexi protagonisti de una strage a Bronte. El 20 de lujo, a xe sta patuia na łonga tregua co ła guarnizon de Messina, che ła acetava de non infastidir i vołontari, a condision de mantegnere el controło de ła citadeła.
El 19 de agosto ła trupa ła xe sbarcà in Calavria a Melito. Ła ga girà e ła ga batù i borbonici a Regio Całavria el 21 de agosto. A xe tacà na rapida marcia verso nord, che ła xe finìa, el 7 de setenbre, co l'ingreso in Napułi. Ła cavedal ła zera sta abandonà dal re Francesco II, che el gaveva portà l'exercito a nord del fiume Volturno. Ła bataja del Volturno ła xe sta ła mejo de quełe conbatue da Garibaldi inte sta canpagna: l'1-2 de otobre łe forse garibaldine łe ga respinto ben l'ataco de l'exercito borbonico, riorganizà a nord de Napułi da Francesco II, dopo i sbandamenti sucesivi a ła Miłazo.
Anca se Francesco II el gaveva perso łe speranze di recuperare Napułi, Garibaldi no el disponeva de łe forse necesarie a condure l'asedio de łe forteze indove l'exercito sconfito el se zera ritirà (Capua e, soratuto, Gaeta). A xe sta quindi risołutivo l'arivo de l'exercito del Regno de Sardegna, guidà da Manfredo Fanti e da Enrico Cialdini.
Garibaldi el ga incontrà Vitorio Emanuełe II el 26 de otobre 1860, visin a Teano (in realtà łocałità Taverna della Catena, inte el comune de Vairano Patenora) e el ghe ga consegnà ła sovranità sol Regno de łe Do Siciłie. Garibaldi el ga aconpagnà po el re a Napołi el 7 de novenbre e, el dì dopo, el xe partio par Caprera, rifiutando de acetar qualsiasi riconpensa par i so servisi.
Par Roma łibera
Par l'intiera existenza Garibaldi el ga sercà in tuti i modi de ocupare Roma e de łiberarla dal potere tenporałe, parando via el papa.
Garibaldi el gaveva, in ogni caso, otegnuo on incredìbiłe suceso, e so che l'onda, inte el 1862, el ga organizà na nova spedision: el se ga inbarcà a Caprera par andar a Pałermo indove el xe sta acolto dal tripudio popołare. El ga traversà indisturbà ła Siciłia sunando su vołontari e el xe pasà ło Streto.
Napoleon III, l'unico ałeato del neonato Regno d'Itałia, el gaveva meso Roma soto ła propria protesion e el tentativo el gera, quindi, destinà a fałire e el governo itałian no el ga podesto far altro che mandarghe contro l'exercito in Całabria.
Garibaldi, probabilmente, el cuntava sol proprio prestijo par avanzar indisturbà, sertamente el ga sercà de evitare ło scontro, pasando de sconton par l'Aspromonte. Ma el xe sta comunque intercetà, i bersaglieri i ga verto el fogo ciapandoło a l'anca e al piè sinistro. Arestà, el 2 de setenbre Garibaldi el xe sta trasportà a La Spezia e sarà inte el carcere del Varignano. El 20 de novenbre Garibaldi el xe sta trasportà a Pixa dove el xe sta vixità dal professor Paolo Tassinari e el 23 el profesor Ferdinando Zannetti ło ga operà par tirar fora ła bała del fuxil.
Tersa guera d'indipendensa
thumb|250px|El tełegrama de Garibaldi
Quando ca xe tacà ła Tersa guera de indipendensa itałiana a xe sta riorganizà el corpo vołontario denominà Corpo Volontari Italiani, oncora na volta al comando de Garibaldi. Anche ła mision ła zera simiłe a queła condota intrà i łaghi łonbardi inte el 1848 e inte el 1859: agire inte na zona de operasion secondaria, łe prealpi tra Bresia e el Trentin, a ovest del Lago de Garda, co l'inportante obietivo strategico de tajar ła via intrà el Tiroło e ła forteza austriaca de Verona. Ciò el gavarìa łasà ai Austriaci ła soła via de Tarvixio par aprovigionare łe proprie forse e forteze intrà Mantova e Udine. Ł'asion strategica prinsipałe ła gera, invese, afidà ai du grandi exerciti de pianura, afidà a La Marmora e a Cialdini.
Garibaldi el ga operà inisialmente a coertura de Bresia, par po pasar decixamente a l'ofensiva a Ponte Caffaro el 25 de zugno, el 3 de lujo a Monte Suello el ga costreto al ripiegamento i austriaci, ma el ga riportà na ferìa a ła cosìa par on maldestro colpo partio a on so vołontario. El se ga verto, co ła vitoria inte ła bataja de Bezzecca e Cimego del 21 de lujo, ła strada verso Riva del Garda e quindi l'iminente ocupasion de Trento. Salvo esare fermà da ła firma de l'armistisio de Cormons. In st'ocaxion, avua ła notisia de l'armistisio e l'ordine de abandonare el teritorio ocupà, el ga risposto tełegraficamente "Obediso", paroła che sucesivamente ła xe diventà moto del Rixorgimento italian e sinboło de ła disiplina e dedision de Garibaldi.
NBCUniversal
NBCUniversal Media, LLC (conosùa comunemente anca come NBCUniversal) ze na multinasional statunitense co sede a New York, fondà intè'l 2004.
Giuseppe Garibaldi
Cronołozia
thumb|Garibaldi in Fransa el zera soranominà "El leon de ła łibertà" [[Imàjine:Rome-Italy, Via Nomentana - Giuseppe Garibaldi.JPG|thumb|250px|Targa dedicà a Garibaldi in Via Nomentana, angoło Via de Sant'Agnese, Roma: S.P.Q.R
GIVSEPPE GARIBALDI
NELL'INVERNO MDCCCLXXV ]]
Garibaldi e Cavour
Serto, scrivendo a l'anbasador sardo in Fransa, Cavour el prometeva a l'inperador che el gavarìa fermà Garibaldi. Ma, in realtà, no el ga ostacołà seriamente ła partensa da Quarto de ła spedision dei Mille. Inveze ła ga finansià, permetendo a difarenti ofisiałi de l'Exercito sabaudo de 'ndare da Garibaldi in Siciłia. Infine, el ga mandà łe le trupe che łe ga permeso ła definitiva sconfita de Francesco II.
Monumenti a Garibaldi
In gran parte de łe sità italiane a existe almanco na statua de Garibaldi, quaxi tute ste statue łe ga na carateristega comune, in ese ło sguardo de Garibaldi el xe senpre voltà verso Roma, sità che no el xe riusìo mai a conquistare. Ła statua presente so l'ìzoła de Caprera invese ła varda verso łe boche de Bonifacio in diresion de ła so nativa Niza.
I fiołi de Garibaldi
Garibaldi da ła prima mujer Anita Garibaldi, morta inte el 1849 visin Ravena el ga avù 4 fiołi:
No el ga avù fiołi da Giuseppina Raimondi, che el ga sposà a Fino Mornasco el 16 de genaro 1860 (11 anni dopo ła morte de ła prima mujer Anita), salvo lasarla poco dopo ła cerimonia.
Dała domestega Battistina Ravello, invese, Garibaldi el ga avù:
El ga avù tre fiołi inveze da ła seconda mujer Francesca Armosino:
Scriti de Garibaldi
Inte l’ Edision nasional dei scriti de Giuseppe Garibaldi a xe sta publicà 6 vołumi a Bołogna da l’editor Cappelli inte i ani 1936-1937. Ła publicasion ła xe riprexa a cura de l’ Istituto par ła storia del Risorgimento italian, che inte i ani 1973-1997 ła ga publicà 10 vołumi de l’ Epistolario (volumi 7-16 de l’edision nasionałe).
Filicaja
Filicaja xe un borgo privà inte el comune de Montajon in provincia de Firense, ma no xe gnanca un vero e proprio borgo parché el xe praticamente do case e na cesa. No se pol gnanca dir che xe na frasion da picinin che el xe, fato sta che xe na zona che i a ciama cusì come sarìa dir tre ponti o anca tre archi a Venexia.
Oitz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Bogliasco
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Ain
Circoscrision
El departemento comprende 4 circoscrision (arrondissements), 43 cantoni e 419 comuni.
Bad Goisern am Hallstättersee
el xe on comun marcà del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Spada
thumb| Ła spada ła ze na arma bianca a lama longa, che pol aver un fiło ùnjoło o da tuti do i lati, fata par batar sia de ponta che de tajo. Ła spada ze composta, ne ła so strutura fondamentałe, da na lama che pol ‘ndar tra el mezo metro financo al metro e vinti, da l’elsa, da’l mànego e da’l pomo. Elsa, mànego e pomo mesi insieme ciapa el nome de fornimento.
El conceto fondametałe a ła baze de l’arma ze costante ma le técneghe de doparo e ła forma stesa łe cambia de tanto drio łe epoche e a seconda de łe diverse culture che la dopara.
Sta arma ga comuncue mantenjuo na enorme importansa simbòlega ( pa i cristiani ła rapresentava ła croze, pa i musulmani ła mezaluna ) drio tute le culture che ła ga doparada, come che se pol fasilmente riscontrar da ła vasta terminologia specìfega e de ła so ricorente presensa int’ute łe opere mitològeghe e leterarie.
Na spada ze divizìbiłe in do parti fondamentałi
·        ła lama, normalmente de asàl, co almanco un lato co’l fiło, e adata a i colpi de ponta e de tajo, a so volta diviza in forte, mèdio e dèbołe
·        “elsa” che ze la sbara perpendicołar a ła lama che fa da prima protesion a ła man de chi che la inpunja
·        “guardia” che ze na protesion ulterior de ła man che va da l’elsa al pomo
·        “pomo”, che ga varie forme ( tondo, sferego, a pera, a ezagono ) e de varie materie ( fero , bronzo , oton ) ; el ga do funsion : primo , ze l’elemento dove che ła coa de ła spada vien ribatua in modo da tenjer tute e parti zontae, secondo, el fa da contrapezo al pezo de ła łama in modo da portar el sentro de ecuilibrio pì visin posibiłe a ła man.
Castelleone (CR)
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Villanueva de las Manzanas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Sima Boche
miniatura|left|El lago de Boche, soto a ła sima omònema Sima Boche o Simon de Boche (Cimon de Boce in ladin fasan) ła ze ła montagna pì alta de l'omònemo grupo montagnozo. Eła ła ze ponesta inte el comun de Moena al confin setentrionałe del Parco naturałe Panevejo - Pałe de San Martin.
Paexi Baschi (dexanbiguasion)
El termine Paexi Baschi el pol riferirse a una de ste tre aree abitè dal popoło basco:
Sima Boche
Istoria
Inte ła Prima guera mondiałe la ẑima Boche la ga stata un importante ẑentro de combatimenti, pì che altro tel biènio 1915-1916, parché ghe n'era na rocafort austroungarica. Se pòl vezer oncora i resti dei barchi e dele fortificaẑión costruize insieme ale tante postaẑión a fer de caval.
Mark Knopfler
Mark Knopfler (Glasgow, 12 de agosto 1949), el ze on chitarista e conpozidor britànego.
In orìzene conosùo soratuto par èsar stà el fondador e ‘l leader (cao) carizmàtego de'l grupo rock Dire Straits (ativo tra el 1977 e ‘l 1995), dopo el desfarse de'l grupo el ga seità ła propia cariera come sołista. El muzeghista britànego el ga sonà ocazionalmente in altri grupi, tra cui el cołetivo The Notting Hillbillies, e in conpanjìa de altri artisti afermài, cuałi Bob Dylan, Eric Clapton, Emmylou Harris e Chet Atkins, in tanti cazi prestando ła pròpia òpara cofà turnista. El ga in azonta curà ła produsion artìstega de alguni łaori de'l steso Bob Dylan, de Tina Turner, de Willy DeVille e de Randy Newman ; el ze anca l’autor de łe cołone sonore de racuanti film, tra cui Local Hero, Cal, La storia fantastica, Ultima fermata Brooklyn, Sesso & potere e Metroland.
Knopfler el ze anoverà tra i prensipałi esponenti de'l rock : el se difarensia par el só inconfondìbiłe stiłe chitarìstego, par ła só partegołar tècnega che no ła prevede el dòparo de ła patàca e par la càrega poètega dei só testi. In vertù dei sò contributi artìsteghi, ghe ze stài conferìi tre dotorai honoris causa in mùzega in azonta a l’onoreficensa de Ofisiałe de l'Ordene del'Inpero Britanego.
Parsonazo sòdo e riservà, łontan da łe łòzeghe comersiałe de'l music business, el ze stà definìo «l'omo trancuiło de'l rock»: 'vanti de tocar ła notorietà, el ga conseguìo ła łaurea in łetaradùra ingleze e el ga łaorà cofà insenjante.
Infansia, zoventù e prime espariense muzegałe (1949-1976)
Mark Knopfler el ze nasesto a Glasgow el 12 de agosto 1949 da Louisa Mary Laidler, na insenjante orizenaria de'l Northumberland, ed Erwin Knopfler, un architeto e scachista ungareze che'l gaveva trovà salvanèła in Scosia a l’inisio de ła segonda guera mondiałe, dopo èsar stà parà via da'l paeze nadivo a cauza de ła só atività de opozidor a'l rezime fiłonazista Inte’l 1952 A ze nasùo David, el terso fio de ła cùbia dopo ła primozènita Ruth e el steso Mark.
Inte'l 1956 ła fameja Knopfler łs se ga trasferìa da Glasgow a Blyth, ła sità nadałe de ła siora Laidler; Mark el ze stà iscrivesto a ła scoła primaria de Gosforth, un borgo de Newcastle upon Tyne. Colpìo da l’abiłità de'l zio materno Kingsley, zgagio pianista boogie-woogie, Mark el ga tacà in chel parìodo a zviłupar un forte intarese par ła mùzega, visinàndose anca a'l studio de'l viołìn.
El stra zòvane Knopfler el apresava partegołarmente anca łe canson de Bob Dylan, condividendo sta pasion co ła conpanja de scoła Sue Hercombe; inte’l 1965 i do adołesenti i formava un doto folk e i ga acuizìo na serta notorietà daspò na aparision tełeviziva so na emitente łocałe. Inte’i stesi mezi Mark el ze entrà far parte de na conpanjia teatrałe sperimentałe, ma el progeto el ga fałìo.
Inte’l 1967, termenà el siclo scołàstego, el zòvane el ga frecuentà co costrùto un corso anuałe de zornałizmo a l'Harlow College, 'sto fato el ghe ga segurà un posto de łaor a Leeds cofà cronista de'l cotidian Yorkshire Evening Post. Do ani daspò, Knopfler el ga desidesto de 'ndar 'vanti a studiar: el ga zbandonà el tìbio (inpiego) e el se ga iscrivesto a'l corso de'l Bachelor of Arts in łengua e łetaradùra ingleze de ła University of Leeds, scumisiando a łaorar in una dita agricoła par pagarse i studi. Durando i ani de permanensa a Leeds, el ga spozà ła moroza Kathy White e el ga formà un do blues ciamà The Duolian String Pickers insenbre al ghitarista Steve Phillips. Co l’àida de sto àlbun, Mark el ga preparà in azonta un un demo de'l só primo brano orizenałe, da'l titoło Summer's Coming My Way, che’l gaveva conponesto inte’l 1965 ; ła rejistrasion ła ze restà inedita.
Inte’l magio del 1973, dopo aver conseguìo ła łaurea e esarse separà da ła muger, Knopfler se ga trasferìo a Łondra indove rl xe stà ciapà da'l fradèło menor David, anca łu gran pasionà de mùzega, el cuało el ga catà un łaor cofà asistente sosiałe. Inte ła cavedal britànega Mark el ga avùo numaroze oportunidà par parfesionar ła só tècnega: dopo aver respondesto a un anuncio łezesto so’l zornal Melody Maker, el ga sonà par do mezi co i Brewers Droop, un grupo blues/pub rock che'l sercava un ghitarista sołista par łe só ezibision inte i łocałi de High Wycombe. Drìoman el ga łaorà inte’l college de Loughton cofà insenjante de ingleze par foresti e par tozi co problemi psicołòzeghi inte l’inparo; serte volte el dazeva łesion de ghitara a ła Staples Road School. Co alguni amighi de Loughton el ga formà un grupo rockabilly ciamà Café Racers, che'l ga avùo vida curta.
In cuełi ani, Mark el ga scrivesto numaroze canson; tutavia, sendo spàvio e poco fidusiozo inte łe pròpie capasità de conponidor, el zera restièro a sonarle in pùblego, preferìndo de łimitarse a sonar canson de altri o sanò intarpretar cover de brani famozi. Na prima zvolta ła ga avùo łogo inte l’avrìl de'l 1977, cuando só fradèło David el ghe ga prezentà John Illsley, un amigo che'l studiava sosiołozia e el łaorava so na botega de dischi ; Illsley el ze stà ciamà a sostituir par un conserto el basista dei Café Racers, che'l zera małà. Drìoman a sto epizodio, John e i fradełi i ga desidesto de costituir un novo grupo: dopo aver cominsià a condivider un partamento a Deptford, i se ga dedicà a provar insenbre i brani conponesti da Mark. El progeto el ze deventà realtà co se ga unìo a łori el baterista Pick Withers, belché socio de Mark Knopfler inte i Brewers Droop, conosùo par aver fato parte dei Spring e dei Primitives.
El gran suceso co’ i Dire Straits (1977-1986)
'El nomenato grupo – del cuało Mark Knopfler jera el frontman, nonché l'autor e l'arangiator de tuti i brani – el ga tacà ezibirse co'l nome de Café Racers, mudà da'l presedente grupo de'l ghitarista; daspò el primo conserto, ła denominasion ła ze stà modifegà in Dire Straits (łetaralmente «terbiiłi restretese») par ałuder co ganga a'l contesto de precarietà econòmega inte'l cuało se trovava i cuatro zòveni muzisisti. I inisi i ze stài senjài da rescontri de pùblego granfàto scarsi: Knopfler e soci i proponeva infati un rock łanpro ed esensiałe, ispirà prensiplmente a'l blues, a'l country e a'l rock and roll meregan de łe orìzene, cołocandose cuindi in verta controtendensa respeto ai canoni stiłìsteghi de l'èpoga che ła vedeva prevałer ła new wave, el soft rock, ła disco music e soratuto el punk.
Santa Verdiana
Santa Verdiana (o Veridiana) (Castelfiorentino, 1182 - Castelfiorentino, 10 de febraro 1242) ła xe venerà come santa vergine da ła Ciesa catolega par cui ła xe ła patrona de Castelfiorentino (FI).
biografia
Inte el 1221 Francesco d'Asisi ła ga amesa al terzo Ordine fransescano. Ła se ga dedicà a ła penitensa e a star da eła soła.
Rorbas
el xe un comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Rafz
el xe un comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Hallstatt
el xe on comun marcà del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Gramàtica primieròta
La gramàtica primieròta la parla dele regole e dele iregolarità che ghe n'é tel diałeto primieròt. El diałeto primieròt l'é na lengua flesiva. Ghe n'é do generi (maschil e femminil) e due numeri (singolare, plurale). No la ga i casi.
Villar del Rey
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Urrotz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Jakovlje
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Gramàtica primieròta
Tra i carateristeghe pì importanti ghe n'é:
Forma interogatìva
Par le frasi interogatìve va dontađa dopo el verbo na partiẑèla che la canbia a seconda dela persona, ma che la é uguale par tute le forme verbali. Ten sta tabela i esempi dei verbi èser e aér:
Partiẑipio pasà
El partiẑipio pasà de solito el se fà đontàndoghe ala radìs del verbo -ést, ntela seconda cogniugasion e -ìst,ntela terẑa. Ntel parlà, a òlte, i partiẑipi i vèn scurtađi: tipo verdést vènt vèrt e rompìst vèn rot.
Diversamente del taglian inveẑe, el partiẑìpio dei verbi ausiliari el é diverso.
217 v.C.
El 217 v.C. (CCXVII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Busalla
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Villarta de los Montes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Madonna (cantante)
__HIDDENCAT__
thumb|right|300 px|Madonna inte el 1985 thumb|right|300 px|Madonna con [[Íngrid Betancourt e Cristina Fernández de Kirchner inte el 2008]] thumb|right|300 px|Madonna al [[Super Bowl del 2012]] Madonna Louise Veronica Ciccone in arte Madonna (Bay City, Michigan, 16 de agosto 1958) ła xe na cantante e atora statunitense de origine italiana, in atività da ła fin dei ani setanta-inisio ani otanta. Ła xe anca stiłista, bałerina, regista e scritrice.
In cariera, ła ga publicà na ventina de àlbun, el primo dei cuałi xe stà l'àlbun eponimo del 1983.
Tra łe so' canson pì conosude, ricordemo 4 Minutes, Celebration, Cherish, Express Yourself, Frozen, La isla bonita, Like a Prayer, Like a Virgin, Live to Tell, Material Girl, Open Your Heart, Papa Don't Preach, Take a Bow, True Blue, Vogue, Who's That Girl, ecc. , oltre a ła cover de Don't Cry for Me Argentina.
Ła xe stà so' mojere de l'atore Sean Penn e del regista Guy Ritchie.
Àlbun
== Filmografia parsiałe ==
Vibonati
Vibonati el xe un comun itałian de 3 237 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 20,54 km². L'abità el xe situà a 110 metri s.l.m. El confina co i comuni de Casaletto Spartano, Ispani, Santa Marina, Sapri, Torraca e Tortorella.
Castelverde
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
McDonald's
Ła McDonald's Corporation ła xe ła major caena de restoranti de fast food inte el mondo e ła xe de orìxene statunidense.
Ła jestise łe só fiłiałe diretamente, o par via franchising.
Ła sede ła xe a Oak Brook, un soborgo de Chicago inte el Stato de l'Illinois.
I restoranti McDonald's i xe difondesti par tuto el mondo e i xe deventà uno de i sìnbołi pì riconosìbiłi de ła cusì dita globałixasion, de'l stiłe de vita frenètego e de'l consumixmo moderno.
El łogo
El łogo de ła McDonald's el ciapa el nome de "archi indorà" (da l'inglexe golden arches). Cuesto el xe costituìo, apunto, da do archi de cołor xało che, intersecàndose inte un punto, i forma ła łétera "M". I xe stà uxà par ła prima volta inte el 1962 cuando che A se ga desidesto de integrar i archi de cołor xało inte ła strutura de i vari restoranti de ła caena de fast food. Inte el 1968, dopo ła desixion de ła multinasionałe de canbiar ła strutura de i só restoranti, A se ga preferìo costruirli doparando ła forma de'l łogo, trasformàndołi inte ła "M" de McDonald's. Oncò i rexulta èsar intrà i łoghi pì noti de'l mondo.
Urroz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Olbia
Olbia (en sardo Terranòa, in gałurexe Tarranóa), ła costituise una de łe prinsipałi aglomerasion de ła Sardegna e ła xe na sità industriałe e comerciałe in piena espansion.
Ła gera ł'antica cavedal del Giudicato de Gałura e prima sede vescoviłe de ła Gałura (Diocesi de Civita - Ampurias sin al 1839).
Nokia
Nokia Corporation, o Nokia Oyj, conosesta pì senplegamente cofà Nokia, ła xe na multinasionałe finlandexa, produtora de strumentasion par tełecomunicasion. Ła ciapa el nome da ła omònema sità Nokia, inte ła cuała ła xe stada fondada inte el 1865. Ła sede sentrałe ła se cata a Espoo. Uncó ła multinasionałe ła xe costituia da do divixion: Nokia Technologies, che ła se òcupa de ła riserca e del desviłupo de nove tecnołoxie, prodoti da ełetrònega da consumo e liçense de brand e breveti, e Nokia Networks, che ła raprexenta el "core business" de l'axienda e ła se òcupa de software e servisi par infrastruture de rete. St'ùltemo setor el se divide in altri cuatro grupi de laoro: Reti Mòbili, che el ciapa drento el portfòlio prodoti ràdio de Nokia; Reti Fise, che ła tołe drento l'atività relativa de łe reti fise; Applications & Analytics, che ła se òcupa de le operasion relative al software e a l'atività de anàłexe dei dati de ła conpagnia; e Reti IP/Òteghe, che ła ciapa tute łe atività relative a IP Routing, Optical Transport e IP video e el portfolio Nokia IP partner e Packet Core.
El połe èsar considarà cofà on logo axiendałe el Nokia tune, ła sèłebra sonaria par tełefono traesta dal Gran Vals de Francisco Tárrega.
Rioło Terme
Rioło Terme (Riô o Riol in romagnoło) xe un comune termałe de 5 334 abitanti sora łe cołine de ła provincia de Ravena.
Nokia
Inte el 2018, Nokia ła ga doparà sirca 103.000 parsone in pì de 100 stati, ła ga faxesto afari in pì de 130 stati e ła ga rejistrà on faturà ànuo de sirca € 23 miliardi. Se xe drio parlar de ła 415ª sosietà pì granda inte el mondo mixurada dal 2016.
Sankt Wolfgang im Salzkammergut
el xe on comun marcà del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
216 v.C.
El 216 v.C. (CCXVI v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Jastrebarsko
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Varces-Allières-et-Risset
Varces-Allières-et-Risset el xe on comun de  8 250 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Zafra
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Bic
Ła Bic ła xe na dita che ła se cata a Clichy, Fransa, fondà inte el 1945 dal baron de Torin Marcel Bich, primo inte ła produsion de roba da cansełerìa come par exenpio ła cràsega pena a sfera (el nome BIC el vien tra l'altro da l'abreviasion del só conjome). Dopo del gran suceso otenjù e l'afermasion in sto canpo ła ga inscuminsià a produr altri prodoti da doparar e da butar ja suito come i acendini e raxuri da barba.
Storia
Par cuel che A evarda i acendini, ła BIC ła ga el primato de łe véndite par cueli che A se dòpara e se buta ja.
Canpo Marso (Vicensa)
Canpo Marso (ciamà in itałian Campo Marzo o Campo Marzio ) el xe on parco de Vicensa, da secołi proprietà comunałe. El nase a poca distansa da el sentro storego de Vicensa davanti a ła łinea feroviaria, ai piè de Monte Berego.
Villaornate y Castro
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Camogli
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Isaba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Castelvisconti
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
5 de novenbre
El 5 de novenbre xe el 309° dì del ano secondo el całendàrio gregorian e el 310° inte i ani bixesti). Ghe manca 56 dì par la fin del ano.
Eulate
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
215 v.C.
El 215 v.C. (CCXV v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Zahínos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Ivanić-Grad
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Fucechio
Fucechio el xe on comune de 21 912 abitanti inte ła provincia de Firense.
Primo Inpero franseze
thumb|200px|right|Ingres, 'Napoleon sol trono inperiałe''
El Primo Inpero el xe sta el rexime instaurà in Fransa da Napoleon Bonaparte par sostituire el Consołato. El ga avù inìsio el 18 de majo 1804 (data inte ła cuała ła consulta del senato ła proclama Bonaparte «inperador de tuti i Fransexi») e el xe finìo inte ł'apriłe 1814 (con l'abdicasion de Napoleon e ł'exsiłio so ł'ixoła d'Elba). El Primo Inpero el xe sta seguìo da ła Restaurasion, interota dal cusì dito periodo dei “Sento Dì” che i ga portà Napoleon a ła sconfita de Waterloo, dal 20 de marso al 22 de zugno 1815.
El plebisito del 6 de novenbre 1804 el ga legitimà el pasajo al Primo Inpero. Napoleon Bonaparte el se ga consacrà inperador (co łe so man, metendose da soło ła corona in testa) a Notre-Dame el 2 de diçenbre 1804 col nome de Napoleon I.
Vietri sul Mare
Vietri sul Mare el xe un comun itałian de 8 076 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 9,52 km². L'abità el xe situà a 80 metri s.l.m. El confina co i comuni de Cava de' Tirreni, Cetara, Maiori e Salerno.
Scharnstein
el xe on comun marcà del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Campo Ligure
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Menétru-le-Vignoble
Menétru-le-Vignoble el xe on comun de   159 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Vegaquemada
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Wil (Xurigo)
el xe on comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Cella Dati
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Zalamea de la Serena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Si può dare di più
Si può dare di più ("Se pòłe dar de pì") ła xe na canson scrivesta da Giancarlo Bigazzi, Raffaele Riefoli e Umberto Tozzi     e insixa inte el 1987 da Gianni Morandi, Enrico Ruggeri e Umberto Tozzi e vinsidora de ła XXXVII edision del Festival de ła Canson Itałiana de Sanremo.
Ła canson, includesta inte l'àlbun de Morandi Le italiane sono belle ła xe devegnesta l'ino de ła Nasionałe itałiana cantanti.
Conpoxision
La canson ła xe stà consepìa duranta na festa de Nadałe che se ga tegnesta inte ła caxa de ła cantante Caterina Caselli.
Inisialmente, Si può dare di più el doveva èsere un disco natałisio interpretà da on supergrupo conposto da 8 cantanti.
Ła canson al Festival de Sanremo
Dopo ła finałe del Festival de Sanremo de sabo 7 de febraro 1987, la canson se ga clasifegà al primo posto co 5.575.402 voti, davanti a Figli de Toto Cutugno (che gaveva totałixà 5.299.344 voti) e a Nostalgia canaglia de Al Bano e Romina Power (che gaveva totałixà 4.415.396 voti).
Kloštar Ivanić
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Si può dare di più
Ła canson al Festival de Sanremo
Inte łe interviste dopo ła premiasion, Gianni Morandi el ga dito "Mi no rieso a èsere contento fin in fondo", in rełasion a ła notisia de ła morte de Claudio Villa anuncià dal condutore Pippo Baudo durante ła finałe del Festival.
Dopo el Festival
Inte ło steso mexe, el disco el xe rivà al primo posto de łe clasìfege in Italia. En Italia el rixultarà a fin ano el sesto 45 giri pì vendesto.
Testo
"Perché il tempo va sulle nostre vite, rubando i minuti di un'eternità"
Mùxega
Ła tonałità orixenałe del brano xe Re majore (donca el ga i Fa e i Do in dièxis), anca se el prexenta na modułasion in Mi majore (donca co i Fa, i Do, i Sol e i Re in dièxis),. Inte l'armonia, xe prexenti vari acordi de sètima e de cuarta.
214 v.C.
El 214 v.C. (CCXIV v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Allo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Provincia de Sasari
Ła Provincia de Sasari (en sardo Provìntzia de Tathari, in sasarese Pruvìnzia di Sassari, in catałan Província de Sàsser) ła xe na provincia de ła Sardegna. Afacià a nord e ad ovest sol Mar de Sardegna, confina a sud co łe Province de Oristan e de Noro.
Vorchdorf
el xe on comun marcà del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Poło da Venesia
__HIDDENCAT__
Poło da Venesia, o Poło Vèneto, vero nome Paolo Nicoletti (Udin, sirca 1368 - Padoa, 1428/1429) l'è stà un fiłòxofo, teòłogo e umanista vèneto. thumb|Logica, 1546|219x219px
Biografia
Eremitan, l'è stà studente a ła Università de Oxford e dosente a ła Università de Padoa da'l 1408 dove che el ga vudo tra i ałievi Poło De ła Pérgola. Inte el 1413 l'è deventà anbasador veneto inte ła corte polaca.
Par łe só idèe teołòxeghe, inte el 1426, l'è stà bandio a Ravena ma, dopo du ani, el ga podesto tornar a Padoa.
L'è stà sostenjidor de Gujielmo de Ockham e Sigieri de Brabante e autor de tanti tratadi, tra i cuałi serti comenti a Aristòtełe. El só tratado Logica magna l'è stà doparà come testo de insenjamento de ła łòxega a ła Università de Padoa.
Palézieux
Palézieux el xe on comune del Canton Vaud de 1.146 abitanti; l 1 de xenaro del 2012 el se ga unio a Bussigny-sur-Oron, Châtillens, Chesalles-sur-Oron, Ecoteaux, Les Tavernes, Les Thioleyres, Oron-la-Ville, Oron-le-Châtel e Vuibroye par formar el novo comun de Oron.
Maasai (rełijon)
I maasai i xe monoteisti. I crede in on solo Dio, creatore e che se relasiona al mondo. Na olta, i maasai no ghe credea a l’aldelà. Ancò, soto l’influensa cristiana, i ghe crede. Vari riti e preghiere le mostra segni de culto de i anziani, anca se stò culto nol xe tanto presente ne le pràteghe religiose de i maasai.
Dio
Na olta Dio el abitava so la tera co la zente. Dopo, non se sa ben parché el se ga trasferio in cielo. Ma el ga fato on regalo a i maasai: le vache. Da alora, tute le vache de la tera le xe de i maasai che i deve catar foragio e acqua par farle vivare ben.
El oloibon
La persona che la ga da pensar a la spiritualità la se ciama el oloibon. I oloibon i xe selti co i xe oncora zoeni. Al momento de l’iniziasion, i veci i decidi ci el pol diventar on oloibon. De solito i vien tuti da na stesa fameja. El oloibon el xe preparà a conosar i riti tradisionali, la medicina erboristica. De solito el oloibon el xe bon de consiliar i veci ne le so decision spirituali. El pol anca verghe on ruolo politego, ma solo se el dimostra de esare sagio.
Ruoli sacrali
I maasai – che i xe on popolo pastore - i ghe da tanta inportansa a le bestie. On maasai che el difende el grege, che cata i pascoli boni e trova l’acqua inte la savana de frecuente suta, el xe defino Olchekut Sopat, el bon pastore. Sta imagine la se presta ben a rifletare l’idea del Bon Pastore presentà inte i vangeli. L’olchekut sopat, co le inclusion cristiane, el xe diventà on patrimonio de la cultura maasai.
Le bestie
I maasai i sacrifica de le bestie a Dio inte le feste e durante de i riti particolari. En tel rito de la fertilità de le done, la dona sterila la ga da pasare soto na vaca che la ga vu on vedel da poco. Vache e tori i xe usà durante i pasagi de età. Le bestie le ga on valore forte, parò – a diferensa de altre culture do i bo i xe considerà pi importanti de i altri animali - le rimane bestie.
Albari sacri
Tanti albari i xe considerà sacri. El figo (ereteti – ficus nalalensis) el xe el sinbolo de na longa vita e de la comunion co Dio. No se pol tajare i figi. L’oseki el xe l’albaro de la pace. Basta metare on ramo de oseki tra do che i se mena parchè i smeta subito.
Winkel (Svisara)
el xe on comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Vega de Valcarce
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Policy-mix
El policy-mix (o policy mix) xe la conbinasion intra la pułitega monedaria e la pułitega fiscałe. Ste ultime do le inside so la cresita e so l'ocupasion e le xe de solito determinae rispetivamente da la banca sentrałe e dal goerno.
Obietivi
La pulitega monedaria l'é fata da la banca sentrale, che co el controlo del tas de intares e de l'oferta de moneda, la ga el fin de evitar l'inflasion. El goerno selie el livel de tasasion e ridistribusion, de determinar i investimenti publisi e de la spexa publega.
Le asion indipendenti del goerno e chele de la banca sentrale le podaria tradurse inte on mix de puliteghe no coordinae, in cuanto le forse fiscali e monedarie le tenta de spenxare l'economia in diresion oposte. Sta indipendensa l'è bona, parché inpedise na sola autorità de ripagar el deficit stanpando altra moneda, che inte el lungo periodo la podaria provocar na gravosa iperinflasion.
Campomorone
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Iza
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
El Carrascalejo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Olejua
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Chieve
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Klinča Sela
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Vasselin
Vasselin el xe on comun de   474 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Vejan
Vejan el xe un comun de 2 914 abitanti de ła provincia de Padova.
Gavirate
Gavirate el xe on comune de 9 374 abitanti inte ła provincia de Varexe.
Menétrux-en-Joux
Menétrux-en-Joux el xe on comun de   56 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Canton Obvaldo
El el xe on canton de ła Svisara
Gosau
el xe on comun del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Tridentum
miniatura|Mapa de Tridentum Par serte teorie, Tridentum, ła sità de Trento de deso, ła se gavarìa zviłupà so un presedente insediamento rètego inte el fondo de ła vałe. E A ze proàbiłe che ghe sia on antigo castełier rètego sol Doss Trento, che el ze on pìcoło montezeło che oncora ancó el dòmena ła sità, fursi anca doparà da i Romani drioman de ła concuista, par uno de i primi nucrei urbani de ła sità. A ze rajonévołe retenjer che ła Vałe de l'Àdeze, granda via de comunegasion dal nord al sud de primaria inportansa, ła gapia favorìo on mucio de scanbi culturałi co altre popołasion pre-romane, cofà i Veneti, i Etruschi e i Gałi.
Storia
Ła concuista romana del Trentin ła ze stà inte el corso del primo sècoło v.C. Trento, cresuda za prima de ła concuista cofà canpamento miłitar roman (castrum), ła ze venjesta batezà Tridentum ("sità de i tri dinti"), fursi parché inte ła visinansa de ła sità A ghe ze propio tri cołi che on pocheto i someja a tri dinti (el Doss Trento, el Doss Santa Àgata e el Doso de San Roco). Ła sità ła ze deventada municipium tra el 50 e el 40 v.C.
Ancó A ze posìbiłe vizitar racuanti siti archeołòzeghi cofà ła bazìłega pałeocristiana de San Viziłio soto ła catedrałe, el Spasio Archeołòzego Sototera del Sas soto A ła piasa Sézare Batisti (Piasa Itałia), cueło inte ła piasa Pazi), cueło inte ła Piasa de Santa Maria Major e cueło inte el muzèo diosezan (co ła porta Veronensis) a Trento. Resenti scavi i ze drio portar a ła łuze cueło che fursi el pòdaria èsar ła piasa de ła sità soto de ła cieza de Santa Maria Major.
Tomazo apòstoło
__HIDDENCAT__
San Tomaxo Didimo (Pałestina - India? I secoło) el xe un dei dodexe apostołi e, probabilmente, el gera on pescadore. El xe venerà come santo da ła Cexa catołega, da ła Cexa ortodosa e da ła Cexa copta.
El personajo
El xe na figura particołare, pesimista e che no el crede a ła resuresion salvo po' recredarse na setimana dopo dixendo Mio Signore e mio Dio).
Secondo ła tradision, San Tomà el gavaria evangełisà prima ła Siria e ła Persia spinxendose fin al'India osidentałe.
Cicognolo
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Vegas del Condado
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Oligarchia
L'ołigarchia (dal greco "oligoi" (ὀλίγοι)= póchi e "archè" (ἀρχή) = poder, governo) ła xe na forma de goerno andove comanda na minoransa, un grupo streto de persone e el xe ciamà anca el "Goerno de Póchi".
Storia
Ne l'antica Grecia el termine oligarchia l'indicava prinsipalmente el goerno de na clase sielta in base al censo, inveze che a la nàsita, requisito essenzial del goerno de matrice aristocratica.
Ne l'Atene del V secolo a.C. ghe xe stà el goerno oligarchico dei "Quatrozento" inte el 411 a.C. e el regime dei Trenta tiranni del 404 a.C.
Ne la tradizion del pensiero osidental se ga conservà a longo, da l'antichità al Medioevo, el concetto che un goerno de póchi nol xe mia tristo in sé ma solo in quanto i pochi i governa mal. Ne l'età moderna inveze se ga progressivamente afermà la concezion democratica e, con ela, la tesi che un goerno de pochi el xe, in quanto tale, un goerno tristo: un goerno bon el xe quelo inte el cuało xe la magioranza (i più) che goerna.
Entrín Bajo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Tippu Tip
__HIDDENCAT__
212 v.C.
El 212 v.C. (CCXII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Tippu Tip
Tippu Tip (1837 – 14 giunio 1905) xe stá el pi potente tra i marcanti de s-ciavi de l'Africa Oriental. El so vero nome xera Hamed bin Mohammed bin Juma bin Rajab bin Mohammed bin Said el Murgebi. Tippu Tip gavea sete grose piantagioni de ciodi de garofano in Zanzibar. A l'apice de la so potensa, el controlaa tute le carovane che partea da la costa de la Tanzania. El gavea vilagi fortificai in Malawi e Congo.
Vita
Tippu Tip xera el fiol de Mohammed bin Juma bin Rajab bin Mohammed bin Said el Murgebi, un rico marcante Swahili, e de Bint Habib bin Bushir, fiola de na rica fameja de Muscat, ligá da parentela co la fameja dl sultan de Muscat. So bisnona materna, la mojer de Rajab bin Mohammed bin Said el Murgebi, xera la fiola de na fameja omanita ligá al sultan. Co ste entrature, Tippu Tip ga seguio so pare e so zio ne la trata de i s-ciavi e ne la produsion de ciodi de garofano, che esportava a Muscat, ne le Indie, e in Europa. Dotá de un bon fiuto pułìtego, el xe rivá a controlare el Congo de l’est e la zona rente al Lago Niassa. Gha costruio vilagi fortificadi e montava la cacia a i sciavi. Quasi tuti i esploratori de l’Africa de l’Est ga seguio le so carovane quando i scopriva l’Africa par conto de le societá geografiche eoropee.
Durante i so viagi, ga de frecuente aiutá esploratori e misionari inglexi che se gavea perso o che no gavea pi da magnare. Tra questi ghe Henry Morton Stanley, che xera andá in Africa par ‘salvare’ Livingstone. Inte el 1887 fu eleto governatore de el Distretto de le cascate de Stanley in tel Congo. Inte el 1891 ga lasá el distreto par ritirarse a Zanzibar, dove ga scrito la so autobiografia in swahili, usando l’alfabeto arabo. El so libro fu subito tradoto in todesco e dop anca in inglexe. Tippu Tip gavea on harem ben fornio, che visitava tuti i di, e diexemila s-ciavi che lavoraa ne le so piantagioni a Zanzibar. L’è morto ne la so casa de Stone Town, la cavedal de Zanzibar.
Burcio
El Burcio (o burchio in itałian) xe na gròsa inbarcasion da cargo in uxo ne ła łaguna de Venesia.
Se tràta de un bateło de grande dimension dal fondo piato par poder navegar agilmente inte i basi fondałi de ła łaguna. Reałixà tradisionalmente in legno, prexenta na łonghésa variàbiłe intra i 20 e 35 metri co un pescàr masimo de do metri.
Xe indotà de do albari, uno a pròva e l'altro a pòpe, co veładura al terso e manùvra tramite un timón a bara situà al sentro de pòpe.
La pròva prexenta na carateristega forma a pónta rialsàda.
I bordi xe disposti squasi perpendicołari al fondo par far creser ła capasità del cargo.
Xe caraterixà da un ponte co na anpia bocapòrta sentral par l'aceso de łe do stive.
Par secołi xe stàda l'inbarcasion de strapòrto mercansìe più utiłixàda par el tràfego fluvial e łagunar. Oltre a ła propulsion a veła, el xe spénto da remi a gròse pèrteghe. In pasà el gera anca tirà da vèrle o sóghe inte i trati fluviałi apoxitamente indotài.