cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tufara
el xe un comun inte la provincia de Canpobaso chel fa parte de la rejon Mołixe
Garnerans
Garnerans el xe on comun de 647 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Jalisco
Jalisco el ze un stato del Mèsego situà inte ła parte osidentałe del paeze e che el varda su l'osèano Pasìfego.
El confina verso nord-òvest col stato del Nayarit, verso nord co Zacatecas e Aguascalientes e verso est co i stai de Michoacán, Guanajuà e Colima. La so capitałe ła ze Guadalajara.
Inte l'antighità Jalisco el zera el nome de uno dei regni de ła confederasion de Chimalhuacán che el intrategneva rełasion amighévołe co i aztechi. Inte el 1539 el zera devegnesto na provinsa de ła Nova Spagna co nome Nueva Galicia.
Storia de la Libia
__HIDDENCAT__
Ìxołe de ła Sonda
Zeografia fixega
miniatura|sinistra|Mapa in ruso. Łe ìzołe grande de ła Sonda łe xe segnae in roxa persego, łe ìzołe pikołe de ła Sonda in verde veronexe. Łe kostituise el grupo osidental de łe ìzołe de el Arsipełago Małexe.
Storia de la Libia
right|thumb|300px|Mapa de la Libia La Storia de la Libia la fonda le so raixe inte la storia de i imazigen, i primi abitanti serti de la region. Ma la xe anca la storia de na miriade de popoli che i xe pasà de chì e che i ga controlà el destino del paexe.
Meran
Meràn (//. Todesc: Meran; lađin: Maran; talgian Merano) l'é la seconda ẑità del Sudtirol par đènt a abitarghe.
Storia de la Libia
Libia antica
thumb|270px|Arco de Marco Aurelio a Tripoli I abitanti originali de la Libia i xe i berberi. No ghe xe fonti serte so l’origine e la pre-storia de sto popolo. I primi documenti so la Libia i se li ga co l’arivo de i fenici e de i greci su le rive mediteranee de la Tripolitania e la Cirenaica. I fenici i ga fondà varie colonie, la pi importante la xera Cartagine. Cartagine e tute le altre colonie le xe cascà soto el control de Roma co la fin de le guere Puniche. La sità de Tripoli la xera el ponto de partensa e de arivo de le carovane che traversava el Maghreb e che le pasava el deserto del Sahara par rivar a Timbuctù.
I greci i ga costruio varie colonie inte la Cirenaica. La zona la xera conosuda come la Pentapoli, le cinque sità, che le xera: Cirene – che la ga dato el nome a la region, Marsa Susa, Arsinoe, Berenice e Barca. Anca la Cirenaica la xe finia soto el controlo romano. Co la scomparsa de l’impero romano osidentale, la Libia la xe restada soto el controlo de Bisanzio.
Ìxołe de ła Sonda
Zeografia fixega
El teritorio de łe ìzołe de ła Sonda el xe prevałentemente montagnozo, łe pianure pì grande se kata inte el Borneo meridional e a Sumatra oriental. Ła sima pì alta de el arsipełago ła xe inte el Borneo (Kinabalu de 4100 m.), altre sime inportanti łe xe kata a Sumatra (Kerinci de 3805 m.), Java (Semeru de 3676 m.), Séłebes (Rantokombola de 3455 m.).
Bratislava
Bratislava ła xe ła cavedal de ła Slovachia. Ła sità, che ła se cata inte el sud-ovest de ła Slovachia, ła se cata visina al confine co ł'Austria e ł'Ongaria e non tanto distante dal confine co ła Republica Ceca.
Mokronog-Trebelno
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sudorientałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Ìxołe de ła Sonda
Zeografia fixega
Łi fiumi łi xe mediamente brevi ko rexime de tipo fortemente influensà da łe piove. Łi fiumi prinsipałi inte el Borneo Kapuas, Kayan e Rajang, a Sumatra el Hari.
Konprexi darente el arsipełago se kata numeroxi mari interni: Mar de Java, Mar de Flores, Mar de Timor, Mar de Savu.
Giołozia
miniatura|sinistra|Mapa in fransexe. El arsipełago el xe una xona a ełevata atività sismega e vulkanega ko pì de 130 vulkani.
Durante ła ultima jasaxion, ko ke el łivel de el mare el jera pì baso de sirka 100 m., skuaxi tuto łe ìzołe grande de ła Sonda łe jera diretamente kołegae a el kontinente axiatiko.
Klima
Łe ìzołe de ła Sonda łe ga klima prevałentemente ekuatorial ke pasa a subekuatorial inte ła banda meridional de el arsipełago.
Łe tenperature łe pasa da +24 °C in xenaro a +32 °C in łujo. Łe precipitasion łe xe de pì de 2000 mm/ano ko ponte de 3000mm/ano so ła kosta osidental de el Borneo e a Sumatra.
Flora e fauna
Se kata foreste pluviałi sempreverdi; anka ła fauna ła xe tanto rika.
Istoria
Ła storia de ła rejon ła xe senpre stada kondisionada da ła presensa de rote komerciałi intra ła India e ła Cina, tramite łe kuałi se ga difondesto induixmo, budixmo e islamixmo.
Srivijaya e Majapahit łi xe intra łe prime entità statałi emerse inte ła rejon.
Inte el XVI secoło łi portogexi łi xe łi primi eoropei a okupar ła rejon ko na serie de avanposti komerciałi par sviłupar łi łori komerci; łi sarà seguii da spagnołi, inglexi e ołandexi.
Daspò ła fin de ła sekonda guera mondial xe skominsià un proceso de dekołonixasion ke ga visto ła nasita de ła Indonexia da łi teritori de ła Konpagnia de łe Indie Ołandexi, de ła Małexia e de el Brunei da łi teritori britanghi e de Timor est da łi veci teritori portogexi.
Toponimo
El so nome el vien da Sunda ke el indika el paexe de ła etnia sundanexe, abitante ła parte osidental de ła ìzoła de Java.
Zeografia połitega
Aministrativamente łe xe divixe intra Małexia, Brunei, Indonexia e Timor Est. Ła sità prinsipał ła xe Jakarta. Sirka 192000000 de persone łi vive inte el arsipełago.
Sosietà
El arsipełago el xe abità da popołasioni ko łivełi de desviłupo kultural tanto difarenti, ma tuti łigai da komuni raixe łénguisteghe austronexiane.
Ekonomia
Inte'el sotosioło de łe ìzołe se pol katar petrołio, stagno, bauksite, nikel, rame, manganexe, xinko, kromo e pionbo. El 60% del teritorio el xe okupà da foreste ko presioxe specie de albari tropikałi. Inte łe ìzołe picołe de ła Sonda al groso del teren el xe okupà da da tereni agrikołi; sol pian agrikoło e industrial parò ła ìzoła pì sviłupada ła xe Java.
Storia de la Libia
Periodo islamico
thumb|300px|left|El califato islamico dal [[622 al 750.]] Le armate arabe le xe rivà in Libia in tel 647. El control arabo so la region el xe sempre stà forte. I berberi, che i xera in majoria cristiani, i xe stà convertii a forsa e la loro cultura mesa in secondo pian. El control politego de la Libia el xe restà in man araba par on secolo. En tel 750 i Abasidi i ga tolto el poter a i Umayadi e portà la cavedal a Baghdad. La Libia la xera parte de sto impero, ma el control el xe diventà nominale. En tel 800, el califo Harun ar-Rashid el ga nominà Ibrahim ibn al-Aghlab governatore de la Libia. El novo governatore el ga fondà la dinastia de i Aghlabidi, diventando de fato el re de la Libia. I califi de Baghdad i xe restai co la sola autorità spirituale. I novi governanti i ga recuperà ute le infrastruture romane e mejorà la situasion econòmega de la zente.
Rüstorf
el xe on comun del distreto de Vöcklabruck che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Storia de la Libia
Periodo islamico
Co la fin del control musulmano, la Libia la ga perso el sistema sentralizà de governo e la costa la xe finià in man de i pirati (XV secolo). Co l’arivo de i otomani in tel 1551, la solfa no la xe canbià. I turchi i no gavea interese a controlar la colonia e i podea profitar de i pirati par tegnar soto controlo el Mediteraneo.
I turchi i ga diviso el Maghreb in tre province: Algeri, Tripoli e Tunisi. Tripoli la gavea on pashà nomenà dal sultano de Costantinopoli. I soldai i xera ciamadi i gianizeri. El control de i turchi el ga resistio fin al 1711, co Ahmed Karamanli el ga fondà la dinastia na nova dinastia che la controlarà la Libia fin al 1835. La dinastia de Karamanli la scominsià a perdar teren co le guere Barbariche (dal 1801 in poi). En tel 1835, el sultan Mahmud II el xe tornà in control de la Libia. La Libia la xe restà soto i otomani fin a l’arivo de i italiani in tel 1911.
Periodo coloniale
El 3 otobre 1911 i italiani i ga atacà Tripoli. Dopo pochi mexi, el sultan el ga lasà la Libia a l’Italia co el tratato de Losanna. 150 000 italiani i xe stà mandà in Libia par colonizar el paexe. En tel 1920, par finir la guera contro i senusi, l’Italia la ga riconosù lo seico Sidi Idris come el cao ereditario de i Senusi co autorità so le oasi de Kufra e Emiro de la Cirenaica. L’Italia la ga perso el control de la Libia co la seconda guera mondiale.
Libia moderna
Sidi Idris, che el gavea visù in bando al Cairo, el xe tornà in Libia in tel 1947. El 24 dicenbre 1951, la Libia la xe diventà na naxion indipendent e Sidi Idris proclamà el re. El ricatamento de petrolio el ga dà a la Libia i mezi par modernizar el paexe. El popolo parò el sa reoltà parché la majoria de i schei i xe finii inte le tasche de i potenti. El 1 setembre 1969, soto la guida de Muhammar Abu Minyar al-Qadhafi (Ghedafi), i miliari i ga mandà el re in bando al Cairo e abolì la monarchia.
Ghedafi el ga controlà la Libia fin ancò. Dopo ani de isolamento internasional – causà dal sostegno de la Libia al terorismo internaxional – la Libia la xe tornà a esar on paexe verto a le naxioni foreste in tel 2005.
Amanita muscaria
thumb|340 px|Racolta de amanita muscaria|sinistra La amanita muscaria o agaricus muscarius o agaricus pseudo aurantiacus, ciamà volgarmente 'òvoło małèfico , ła xe un fungo vełenoxo de ła fameja de łe Amanitaceae
El crese sora-de-tuto in estate e autuno.
Cuadràngoło de Mare Tyrrhenum
El cuadràngoło Mare Tyrrhenum el ze uno dei 30 cuadràngułi de Marte, doparai dal Programa de Riserca su l'Astrozeołozia de l'United States Geological Survey (USGS). El ze denomenà col còdaze MC-22.
Amanita muscaria
El xe el fungo che se cata comunemente inte łe dixegni de łe fiabe.
Cuadràngoło de Mare Tyrrhenum
El òcupa ła zona de Marte che ła va dai 0–30° S de latitùdene e ła riva finmente ai 90–135° E de lonzitùdene.
Amanita muscaria
Etimołogia
El so' nome deriva dal latino muscarius, che vołe dire "pertinente a łe mosche".
Carateristiche
La amanita muscaria se caraterixa par el capeło dal cołore roso co puntini bianchi, ma ghe xe anca varietà xało-arancion.
El capeło połe 'vere un diametro che va da 6 a 15–20 cm, el ganbo na altesa che va da 12 a 25 cm e un spesore de 1—2,5 cm.
Proprietà
La amanita muscaria vien utiłixà come alucinògeno inte i riti sciamanici.
Che Guevara
__HIDDENCAT__
"Fin a ła vitoria, senpre!"
- Che Guevara
El soranome de "Che" el ghe xe sta dà dai so conpagni de łota cubani in Mèsego, e el vien dal fato che Guevara, come tuti i argentini, el dixeva de frecuente l'ałocusion "che". Ła paroła ła deriva da ła łéngua Mapuche e vol dir "omo", "persona", e ła xe sta ciapà inte ło spagnoło parlà in Argentina e Uruguay, par ciamar l'atension de on interłocutor, o pì in xeneral, come on'esclamasion simile a "hey".
Infansia e xoventù
right|250px|thumb|Ła caxa nadal de Ernesto "Che" Guevara a [[Rosario (Argentina)|Rosario]] Ernesto Guevara de la Serna el xe nato a Rosario, in Argentina, da na fameja de orixini spagnołe, basche e irlandexi. I xenitori i gerano Ernesto Guevara Lynch e Celia de la Serna.
Rełativamente a ła data de nàsita a se ga notisie discordi: inte ła biografia pì conpleta e documentada, queła redata da Jon Lee Anderson a vien cità l'afermasion de so mare, ła cuałe ła ga dito che ła data coreta ła xe el 14 de majo. El zera el primo de sinque fradei (tre mas'ci e do femene). (Ma so pare el gavarà da on secondo matrimonio co ła pitrice argentina Ana Maria Era altri 3 fiołi, Ramon, Maria Victoria e Ramiro)
Inte sta fameja, benestante e połiticamente de sanca, zà da putin el futuro Che el se ga fato notar par el dinamismo e łe sinpatie radicałi.
Nonostante el sofrise de asma (małe che costrinxarà i Guevara a trasferirse a Còrdoba e che ło ga aflito tuta ła vita), el se ga dedicà inte el sport, specialmente al rugby, co otimi risultati.
Almonaster la Real
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Huelva, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Che Guevara
Infansia e xoventù
El ga studià dal 1941 inte el "Colegio Nacional Deán Funes" e, inte el 1948, el se ga iscrito a l'Università de Buenos Aires par studiar medisina. Dopo diverse interusion, el se ga łaureà inte el marso 1953, ma - probabilmente - no el fa finìo el tirocinio necesario par exercitar ła profesion medica.
88
El 88 (LXXXVIII en numeri romani) el xe on an bixesto del I secoło.
Che Guevara
El Sudamerica in moto
Quando el zera oncora studente, Guevara el ga pasà parecio tenpo a viajàr in America Łatina. Inte el 1951 on so vecio amigo, Alberto Granado, el ga proposto a Guevara de ciapar on ano de pauxa dai studi in medisina par intraprendare el viajo atraverso el Sudamerica che par ani i se zera proposti de fare. Guevara e el so amigo Alberto i xe partii da ła sità de Alta Gracia a cavało de na moto Norton da 500 cc del 1939. Ła so idea ła zera queła de pasar qualche setimana inte el lebroxario de San Pablo, in Perù, so łe rive del Rio de łe Amasoni, a far atività de vołontariato. Guevara el ga cuntà sto viajo inte el diario "Latinoamericana" (Notas de viaje) da cui - inte el 2004 - a xe sta trato el film I diari della motocicletta.
Dopo aver visto tanta mixeria e influensà da łe łeture marxiste, el finìo col pensar che soło ła rivołusion ła gavarìa podesto risolvare łe difarense sociałi e econòmeghe de l'America Łatina. I so viaj i ghe ga fornio anca l'idea de non vedare el Sudamerica come tante diverse nasion, ma come on'unica entità, par ła łiberasion de ła cuałe a zera necesaria na strategia de respiro continentale. El ga scuminsià a imaginar ła posibiłità de na Ibero-America unìa e sensa confini, łigada da na stessa cultura (mestizo).
88
Morti
80er
Che Guevara
El Guatemała
Dopo ła łaurea a ła scoła medica de l'Università de Buenos Aires inte el 1953, Guevara el ga riscuminsià a viajar, vixitando Bołivia, Perù, Ecuador, Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras e El Salvador. El xe rivà infin in Guatemała dove el presidente Jacobo Arbenz Guzmán el guidava on governo popułista che el zeercava de portare avanti na rivołusion sociałe atraverso varie riforme, soratuto fondiarie.
Guevara el ga ciapà contato anca co difarenti exułi cubani, łigà a Fidel Castro, tra cui Antonio "Ñico" López, che el gaveva ciapà parte a l'ataco de ła caxerma "Carlos Manuel de Céspedes" a Bayamo, inte ła provincia cubana de Oriente, e che el sarìa morto al ponte Ojo del Toro poco dopo ło sbarco a Cuba de ła Granma.
Guevara el zera 'ndà par on periodo inte el Salvador par procurarse on novo visto e in seguito el zera ritornà in Guatemała. Inte el fratempo, el zera tacà el colpo de Stato de Carlos Castillo Armas, messo in ato co l'apoxo de ła CIA. Łe forze contrarie a Arbenz no łe zera sta grado de arestar el trasporto de łe armi ceche so ferovia. In seguito parò, riorganizae e dotae de suporto aereo, łe ga tacà a guadagnar teren. Guevara el xe 'ndà drento inte na miłisia armada organizada dai xovani comunisti, ma ben presto a xe ritornà ai so inpegni medeghi. A seguito del colpo de Stato, Guevara el se zera presentà vołontario, ma Arbenz el ga consijà ai sostenidori dotai de sitadinanza estara de abandonar el paexe. Guevara par breve tenpo el se ga sconto inte el consołato argentin e po el se ga trasferìo in Mèsego.
El colpo de Stato contro Arbenz, apozà da ła CIA, el ga consołidà l'opinion de Guevara che i Stati Unii i fuse na potens inperiałista, che ła sarìa sepnre 'ndà contro i governi intensionai a ridure łe disparità econòmeghe, endemiche in America Łatina e inte i altri paexi in via de sviłupo. A sto punto el zera convinto che soło el sociałismo, ragiunto atraverso ła łota armada e difexo dal popoło in armi, el gavarìa risolto i problemi dei paexi poariti.
Ła Rivołusion cubana
Poco dopo l'arivo in Mèsego, el se ga rimeso insieme ai altri exułi cubani che el gaveva incontrà in Guatemała. Quando Fidel Castro el xe rivà a Sità del Mèsego, so fradeo Raúl el ghe ga presentà Guevara. Dopo aver ciacoła tuta na note, Guevara el se ga convinto che Castro el zera el cao rivołusionario che el zera drio sercar e el ga aderìo al Movimento del 26 de lugjo che el gaveva intel programa de butare zo el ditator cuban Fulgencio Batista. Anca se i se zera mesi d'acordo che Guevara el sarìa sta el soło el dotor, el ga partesipà l'isteso a l'adestramento miłitar insieme ai altri menbri del movimento e, a ła fin del corso, el xe sta segnałà da l'istrutor, el cołoneło Alberto Bayo, come el pì bravo de tuti. El 18 de agosto 1955 Guevara el se ga maridà e el 15 de febraro 1956 a xe nata so fioła, Hilda Beatríz.
Quando, el 25 de novenbre 1956, ła nave Granma ła xe partìa da Tuxpan, in Mèsego (provincia de Veracruz) a ła volta de Cuba, Guevara el zera l'unico non cuban a bordo. El 2 de diçenbre i xe sbarcà a La Playa de las Coloradas, na zona pałudoxa visin a Niquero (Cuba sudoriental). Poco dopo i xe sta atacai dai miłitari de Batista e ła metà de luri i xe morti in conbatimento o sta copà dopo ła catura. I sopravisui, sirca na ventina, i se ga riorganisà e i xe scapà so łe montagne de ła Sierra Maestra, par condure ła guerijia contro el regime.
Inte i ultimi dì del diçenbre 1958, el ga direto l'ataco condoto da ła so "squadra suicida" (on reparto che ga fato łe mision pì a ris'cio de l'exercito rivołusionario) so Santa Clara. Ła xe sta una de łe bataje decixive de ła rivołusion, anca se ła serie de inboscade, prima durante la ofensiva so ła Sierra Maestra po' so ła Guisa e l'intiera canpagna de łe pianure de Cauto probabilmente łe ga avudo na major inportansa miłitar. Dopo esarse incorto che i so alti ofisiałi, come el generałe Cantillo che el gaveva incontrà Castro ał zucherificio abandonado "Central America", i zera drio far na pace separà co Castro, Batista, el 1° de genaro 1959, el scapà inte ła Republica Dominicana.
Inte el governo cuban
El 7 de febraro 1959, el novo governo el ga nominà Guevara "Sitadin cuban par dirito de nàsita". Poco dopo, Guevara el ga scuminsià łe procedure de divorsio da Hilda Gadea. El 2 de zugno 1959, el ga spoxà Aleida March, na cubana che ła faxeva parte del Movimento del 26 de lujo.
El e sta nominà comandante de ła prexon de San Carlos de La Cabaña a L'Avana, e, par i siè mixi de incarico (dal 2 de genaro al 12 de zugno 1959), el ga sovrintexo ai procesi e a łe execusion de parece persone (secondo alcune stime 20 000), comprexi ex ufisiałi del rexime de Batista, menbri del BRAC (Buró de Represion de Actividades Comunistas, "Ufficio repression attività comuniste", na połisia segreta), acusài de crimini de guera e disidenti połiteghi. Mentre el faxeva el procuratore miłitare el ga influìo so ła sorte (avendo ła posibiłità de dare o manco l'apeło) de alcuni tra i condanà a ła pena cavedal (fonti diverse łe riporta da 55 a "sirca domiła" ) tramite fuxiłasion acusài de crimini de guera, torture e omisidi. Secondo Orlando Borrego Guevara el ga fato oservare tute łe regołe procesuałi e el xe sta acusà adiritura de far 'ndar pian i procesi par "exigere eceso de ełementi probatori". Secondo Tony Saunois a xe sta condanai quełi ca zera sta responsabiłi de torture e asasini durante ła ditatura de Batista. In seguito, Guevara el xe diventà dirigente de l'Istituto Nasional par ła Riforma agraria e po' presidente de ła Banca Nazionale de Cuba.
Cuadràngoło de Aeolis
El cuadràngoło Aeolis el ze uno dei 30 cuadràngułi de Marte, doparai dal Programa de Riserca su l'Astrozeołozia de l'United States Geological Survey (USGS). El ze denomenà col còdaze MC-23.
Che Guevara
Inte el governo cuban
Zà dal 1959, Guevara el ga ajutà a organixar tentativi rivołusionari, a Panama e po' inte ła Republica Dominicana.
Cuadràngoło de Aeolis
El òcupa ła zona de Marte che ła va dai 0–30° S de latitùdene e ła riva finmente ai 135–180° E de lonzitùdene.
Che Guevara
Inte el governo cuban
Inte el 1960 Guevara el ga ciapà parte socorsi a łe vitime in seguito a l'esploxion de ła nave La Coubre. Mentre l'operasion de salvatajo ła zera in corso, a xe sucesa na seconda esploxion. I morti i xe sta oltre sento. A xe sta inte sta ocaxion che Alberto Korda el ga fato ła so fotografia pì famoxa. A no' xe oncora ciaro se ła nave ła fuse sta sabotà o se ła xe esploxa par on insidente. Quei ca xe par ła teoria del sabotajo i tende a atribuirlo a ła Central Intelligence Agency e de frecuente i atribuise ła colpa a William Alexander Morgan on rivałe de Guevara inte łe forse anti-Batista de łe province sentrałi, che pì tardi el sarìa 'ndà drento ła CIA. Alcuni exułi cubani i porta invese avanti ła teoria secondo ła cuałe l'atentato el sarìa sta fato dai fiłosovieteghi, nemighi de Guevara.
Dopo i insucessi come diretor de l'Istituto Nasional par ła Riforma Agraria e de ła Banca Nasional de Cuba, Guevara el xe sta nominà ministro de l'industria. Inte sta poxision, el ga dà el so contributo a modełare el sociałismo cuban, diventando una de łe figure połiteghe pì inportanti de l'ìzoła. Inte el so livro Sulla guerriglia, Guevara el ga sostegnuo el modeło cuban de rivołusion, scuminsià da grupeto de guerijeri (foco), sensa ła necesità de ricorare a grandi organizasion che i sostegnese l'insuresion armasa (dotrina del fogołar). Sta strategia pì tardi ła sarìa fałìa in Bołivia.
Durante l'invaxion de ła Baja dei Porci (1961), Guevara no el ga partesipà ai prinsipałi conbatimenti, parché el zera sta asegnado da Castro a on comando inte ła provincia pì osidental de Cuba, Pinar del Rio, dove el ga respinto on tentativo d'invaxion. Intanto che el zera drio espletare sto incarico el se ga ferìo in faciao, el ga afermà in seguito ca zera sta ła so pistoła che ła gaveva sparà asidentalmente.
Guevara el ga xugà on ruoło inportante inte ło schieramento a Cuba dei misiłi bałisteghi sovieteghi, armai co testate nucleari, cauxa de ła crixi de l'otobre 1962.
Ł'ałontanamento da Cuba
Inte el diçenbre del 1964 Guevara el xe 'ndà a New York in cuałità de cao de ła dełegasion cubana e el ga tegnuo on discorso a l'asenblea xeneral de l'ONU (ascolta, A ghe xe bisogno de RealPlayer ; opure lexi ). Inte che l'ocaxion, el xe 'ndà fora inte el programa d'informasion Face the Nation so ła CBS e el ga incontrà diverse personałità e esponenti de grupi połiteghi. Tra questi, el senador statunitense Eugene McCarthy, conponenti del gruppo guidà da Malcolm X e da ła radicałe canadexe Michelle Duclos. El 17 de diçenbre el xe xołà a Pariji, scuminsiando on viajo de tri mixi, dove che el ga vixità ła Republica Popołare Cinexe, l'Egito, l'Algeria, el Ghana, ła Guinea, el Mali, el Dahomey, el Congo-Brazzaville e ła Tanzania, co soste in Irlanda, a Pariji e a Praga. A Algeri, el 24 de febraro 1965, el ga fato l'ultima aparision publica sol palcosiènico internasional, intervegnendo al "Secondo seminario econòmego so ła sołidarietà afro - axiatica". Inte el so discorso el ga dichiarà: "Inte sta łota fin a ła morte a non ghe xe frontiere. Non podemo restar indifarenti davanti a quanto a sucede inte ogni parte del mondo. Na vitoria de qualsiasi nasion contro l'inperiałismo ła xe na nostra vitoria, come na sconfita de qualsiasi nasion ła xe na nostra sconfita". El ga sorprexo tutti proclamando che "I paexi sociałisti i ga el dovere moral de łiquidar el so siłensio conplice co i paexi sfrutadori del mondo osidental". El ga po dełineà anca na serie de mixure che, secondo łu, i paexi del bloco comunista i gavarìa dovesto ciapar par rivar a sto scopo. El xe ritornà a Cuba el 14 de marso, riçevuo sołenemente a l'aeroporto de Ł'Avana da Fidel e Raúl Castro, Osvaldo Dorticós e Carlos Rafael Rodríguez. Do setimane dopo, Guevara el se ga ritirà da ła vita publica e el xe sparìo. Dove chel fusse el xe restà el grande mistero cuban par tuto el 1965, anca se el zera senpre genericamente considerà el "numaro do" del rexime dopo Castro. Ła so łatitansa ła zera sta variamente atribuìa al rełativo insuceso del piano d'industriałizasion che el gaveva portà avanti da ministro de l'industria, a łe presion fate so Castro dai Sovieteghi, ałarmai da łe tendense fiło cinexi de Guevara, inte on momento indove ła fratura tra Mosca e Pechin la se zera drio aprofondir, opure a dixacordi tra Guevara e el resto de ła dirigenza cubana so ło sviłupo econòmego de l'ìzoła e so ła so łinea połitega. A xe anca posìbiłe che Castro el fusse difidente da ła popołarità de Guevara, che ła podeva farlo diventar na minacia. I criteghgi de Fidel i aferma che łe so spiegasion so ła sconparsa de Guevara łe xe senpre pareste sospete e pareci i cata sorprendente che Guevara no el ga mia dito łe so intension in publico, ma soło inte na łetara priva de data a Castro.
Ł'orientamento fiło cinexe de Guevara el zera senpre pì problematego par Cuba, man a man che l'economia del paexe ła diventava senpre pì dipendente da l'Union Sovietega. Dai primi dì de ła rivołusion cubana, Guevara el zera sta considerà on sostenidor de ła strategia maoista inte l'America Łatina. El so piano par na rapida industriałizasion de Cuba par pareci ła zera conparàbiłe a ła canpagna cinexe del grande balzo in avanti.
Dopo che Che Guevara el zera sparìo da ła circołasion, Castro, el 16 de zugno 1965, el ga dito che l'opinion publica ła sarìa sta informà so Guevara quando ło isteso Guevara ło gavarìa ritegnuo oportuno farlo. Il 3 de otobre de queło isteso ano, Castro el ga rexo publica na łetara priva de data presumibilmente scritaghe da Guevara difarenti  mixi prima, inte ła cuała el riaffermava ła so sołidarietà co Cuba, ma el dixeva anca ła so intension de abandonar l'ìzoła e de 'ndar a conbatare da altre parti par ła Rivołusion. Inte ła stessa łetara Guevara l'anunciava de dimetarse da tute łe cariche che l'ocupava, inte el governo, inte el partio e inte łe forse armade. El ga rinuncià anca a ła sitadinansa de Cuba, che ła ghe zera sta concesa inte el 1959 par i so meriti inte ła rivołusion.
In Congo
Durante on incontro, durà tuta ła note tra el 14 e el 15 de marso 1965, Guevara e Castro i se ga catà d'acordo sol fato che el Che el gavarìa guidà personalmente ła prima asion miłitar cubana in Africa.
Durante ła mision africana, par oun serto periodo Guevara el xe sta asistìo dal cao guerijero Laurent-Désiré Kabila, che l'ajutava i sostenidori de Lumumba a condure na rivolta, sopresa da l'exercito congołese inte el novenbre de queło steso 1965. Guevara el ga considerà Kabila insignificante, scrivendo de lui "Gnente a me fa credare che el sia l'omo adato al momento".
Guevara el gaveva 37 ani e non el gaveva mai avudo on'istrusion miłitar formałe. Ła so asma ła ghe gheva infatti evità el servisio miłitar in Argentina, on fato de qual el era sta contento, viste łe so opinion pułiteghe de opoxision al goerno. E gheva, tutavia, łe esperiense de ła rivołusion cubana, in particołare ła marcia so Santa Clara, che ła xe sta basiłare inte ła vitoria final de łe forse castriste.
Mercenari sudafricani e britannici come Mike Hoare e exułi cubani i ga łaorà co l'exercito congołese par ostacołar i piani de Guevara. I xe sta in grado de monitorare łe comunicasion dei reparti ai ordeni del rivołusionario argentin, de tendare inboscade ai guerijeri e a łe trupe cubane ogni volta inte ła cuała i tentava de atacar, de interonpare łe łinee de rifornimento de Guevara. El propoxito de Guevara el zera queło de esportar ła rivołusion cubana indutrinando i Simba a l'ideołogia comunista insegnàndoghe łe stratexìe de ła guerija. Ł'inconpetensa, el setarismo e łe łote intestine de łe varie fasion congołexi łe zera sta indicae da Guevara come łe prinsipałi raxon del fałimento de ła rivolta.
Dopo sete mixi, małà, sofarente par l'asma e zo de moral par łe aversità, Guevara el ga abandonà el Congo co i cubani sopravisi. A on çerto punto, Guevara el zera sta tentà de rimandare a Cuba soło i ferìi, restando a conbatare da łu soło in Congo fin a ła fine, par ofrir on exenpio ai rivołusionari. I so conpagni d'arme e du emisari de Fidel Castro i ło ga convinto parò a łasare el canpo de bataja.
Dal momento che Fidel Castro el gaveva meso de dominio publico ła łetara che Guevara el ghe gaveva mandà, indove el rivołusionario argentin el ghe scrito de ła so intension a tajar tuti i łigami co Cuba par dedicarsi intieramente a ła rivołusion inte łe altre parte del mondo, el Che non ła se ga sentìa moralmente de tornar indrio e el ga pasà i sucesivi siè mixi vivendo da clandestin a Dar-es-Salaam, Praga e inte ła Republica Democratega Todesca. Durante sto periodo, el ga scrito łe so memorie so l'esperiensa in Congo e el ga tacà a ełaborar altri du livri, uno de fiłoxofia (Apuntes Filosóficos) e uno de economia (Notas Económicas).
In tuti sti mexi, Castro el ga sercà de convinsarlo afinché el tornase indrìo, ma Guevara el ga acetà soło quando el vołeva aprofitar par preparar na nova inpresa rivołusionaria in America Łatina e che ła so presensa ła sarìa sta sconta.
Ła guerija
Łe ipotexi so dove Guevara el podese esare finìo łe xe sta ojeo de dibatito par tuto el 1966 e i primi mixi del 1967. El zera sa visto ai scuminsi del 1967 a Dar el Salaam co i rappresentanti del movimento indipendentista moxanbican FRELIMO. Inte on discorso del 1° de majo 1967 a l'Avana, el ministro de łe forse armade faxente funsion, magior Juan Almeida, el ga dito che Guevara el zera drio "servir ła rivołusion da qualche parte inte l'America Latina".
So domanda de Fidel Castro, on toco de tera inte na zona distante el zera sta conpra dai comunisti bołiviani parché Guevara ło doparasse come baxe e canpo d'adestramento. Probabilmente, par Guevara e i cubani che i ło aconpagnava, la sielta de non tacare a conbatare subito, ma de adestrarse inte sto canpo inte ła rejon de Ñancahuazú el ga conportà pareci ris'ci.
El reparto de Guevara, conposto da sirca 50 combatenti e ciamà ELN (Ejército de Liberación Nacional de Bolivia), el zera ben equipajà e in scuminsio el ga conseguìo on serto numaro de sucesi contro łe forse bołiviane, sora on teren difisiłe e montagnoxo de ła rejon de Camiri. In setenbre, tutavia, l'exercito el xe riusìo a ełiminar du grupi guerijeri, copandoo uno dei cai.
Nonostante ła natura viołenta del conflito, Guevara el ga dà cure mediche a tutti i miłitari bołiviani che i guerijeri i ga ciapà prexonieri e, de seguito, i łi ga łassà 'ndar. Anca dopo l'ultima bataja de Quebrada del Yuro, indove el xe sta ferìo e ciapà, quando el xe sta condoto inte on sentro de detension provisoria e el ga visto che lì a se catava difarenti miłitari bołiviani restai ferìi inte el conbatimento, el se ga oferto de fornirghe asistenza medica (oferta rifiutada da l'ufisial bołivian in comando)
In reałtà l'ipotexi che el Che el fusse drio preparar ła rivołusion in Bołivia ła pare non esare coreta. A xe pì probabiłe, come a conferma anca łe ricerche del giornałista bołiviano José Luis Alcázar, che el fusse drio preparar na scoła d'adestramento par guerijeri, par portar inte on secondo tenpo ste forse a sud e 'ndar drento el so Paexe d'orijine, l'Argentina.
Catura e execusion
Zà da pì de on mexe, dal 31 de agosto, l'avanguardia de Guevara ła zera resta da soła dopo l'anientamento da parte de l'exercito de ła retroguardia comandada da Joaquin, a Puerto Mauricio, sol rio Grande.
Guevara, durante i primi dì de otobre, ormai co poche informasion, senza vivari e co scarse vie de scampo, el se gheva rifujà inte on canałon (quebrada) dove el xe sta sircondà da forse miłitari preponderanti. Chi Guevara el xe sta caturà da l'exercito bołivian, insieme a altri guerijeri, l'8 de otobre del 1967 inte ła quebrada del Yuro, a pochi km dal viłajo de La Higuera. El se ga 'rendù dopo esar sta ferìo a łe ganbe e dopo che el so fuxiłe el zera sta distruto da on projetiłe.
Ła cacia a Guevara in Bołivia ła xe sta guidà da Félix Rodríguez, on agente de ła CIA che el zera sta infiltrà a Cuba par ciapar contato coi rebełi dei Monti Escambray e co anbienti anti castristi de l'Avana prima de l'invaxion a ła Baia dei Porci e che el zera sta co suceso fato 'ndar fora da l'ìzoła dopo el fałimento del sbarco. Rodríguez el ga riferìo ła notisia de ła catura al quartier general de ła CIA a Langley, in Virginia, servendose de diverse stasion de l'Agenzia situàe in Sud America. Dopo l'execusion, Rodríguez el se ga tegnù l'orołojo de Che Guevara.
On altro fato, de minor riłevanza, łigà a ła catura e a ła morte de Guevara el xe sta l'aresto de Régis Debray. Inte l'avril del 1967 łe forse governative bołiviane łe ga caturà Debray, on xovane fransexe, profesor de fiłoxofia a l'Università de l'Avana, che el gaveva studià a l'Ecole Normale Supérieure col fiłoxofo marxista Louis Althusser, acusandoło de cołaborar a ła guerija. Debray el ga dichiarà co forsa de laorar soło come xornałista e el ga rivełà che Guevara, sconparso da tempo, el zera drio guidar ła guerija. El proceso a Debray (che el xe diventà on caxo internasional) el zera apena tacà quando łe autorità bołiviane, l'11 de otobre, łe gheva riportà (falsamente) che Guevara el zera sta copà inte ło scontro co łe forse governative dei dì prima.
El 15 de otobre Castro el ga riconosesto publicamente ła morte de Guevara e el ga proclamà tre dì de luto nasional. Ła morte del Che ła xe sta vista come on grave fałimento par i movimenti rivołusionari d'inpronta sociałista operanti inte l'America łatina e inte el resto del terzo mondo. 250 px|left|thumb|El mauxołeo de Che Guevara Inte el 1997 i resti del cadavare de Guevara i xe sta exumà visin a ła pista de voło a Vallegrande e riportài a Cuba. El 17 de otobre 1997, i suoi resti, asieme a quełi de siè altri combatenti cubani morti durante ła canpagna in Bołivia, i xe sta tumułai co tuti i onori miłitari inte on mauxołeo costruìo apoxitamente inte ła sità de Santa Clara, dove trentanove ani prima el gaveva vinto queła che zera sta ritegnùa ła bataja decixiva de ła rivołusion cubana.
El monumento el xe coredà da na grande statua co ła scrita "Hasta la victoria siempre" e da na łapide recante ła parte inisiałe del testo del famoxo ordene de servizio firmà da Fidel Castro el 21 de agosto 1958, col cuało a vegneva comunicae łe istrusion operative par ła cołona numaro 8, comandà da Guevara: "Se asigna al comandante Ernesto Guevara la mision de conducir desde la Sierra Maestra hasta la provincias de Las Villas una Columna rebelde y operar in dicho teritorio de acuerdo co el plan estratégico del Ejército rebelde".
So ła guerija
El livro del Che "Sulla Guerriglia" el xe sta considerà par on serto tenpo come on testo definitivo inte ła strategia par conbatare guere iregołari. Secondo altri, invese, ła so catura in Bołivia ła testimonia come, in materia, a non exista strategie rixołutive. Che Guevara el zera convinto che el consenso popołar el fuse indispensàbiłe par ła rivołusion, e che sensa questo a non fuse posìbiłe portar avanti nisun movimento rivołusionario. In realtà, specialmente in Bołivia, l'idealismo del Che el se ga scontrà co na realtà pì conplesa de queła che ła podeva parer inte on primo momento. I contadini de frecuente i vardava co difidensa i foresti che i dixeva de conbatare par luri, e el grupo de Guevara el xe restà progresivamente senpre pì ìzołado.
Poeta e sagista. El Guevara "sconosesto"
Sicuramente manco conosesto, esiste anca un Guevara autor de poexie, saji letarari e storeghi. Sti ultimi in particołar no i manca de acutesa, e i se aconpagna a inportanti oservasion połiteghe, come a xe posìbiłe par exenpio riscontrar inte el comento che el ga scrito sol livro de Pablo Neruda "Canto Generale". Infati, al contrario de pareci miłitari e omani d'armi, el Che el zera estremamente colto e el pol esare definìo on fiłoxofo. Tutavia el zera pì on omo d'asion che on poeta e on fiłoxofo. Riguardo a ła so pasion par ła łeteratura e ła poexia, a xe sta catà on so quaderno de racolte de citasion e publicà col titoło ''Prima di morire - Appunti e note di lettura
Ascona
el xe un comun inte el distreto de Locarno chel fa parte del canton Tisin in Xvisara.
Che Guevara
Icona rivołusionaria
left|thumb|200px|Monumento al Che - La Higuera (Bołivia) Ała fin dei ani '60 Guevara el diventa on'icona mondial par queła parte de xoventù che ła se riconose inte i so ideałi rivołusionari. Anca adeso Ernesto Guevara el xe visto come ła figura de l'eroe ideal, na sorta de eroe sofocleo, che no el xe bon de far conpromesi a costo de ła so stesa vita.
Guevara el xe sta interpretà al cinema da Francisco Rabal (1968), Omar Sharif (1969), Antonio Banderas (1996), Alfredo Vasco (1999), Gael García Bernal (2002) e (2003) e Eduardo Noriega (2005).
Kyoto
Kyōto ła xe na sità del Giapon, de quaxi 1,5 milioni de abitanti, che ła xe sta cavedal del paexe e inquò ła xe el capołogo de ła omonima Prefetura. Ła xe sede universitaria de inportansa nasionałe e sentro cultural de łiveło mondial.
Simetria animałe
Ła simetria animałe ła ze na caraterìstega comun a tuti i eumetazoi. Infati sti èsari i ze caraterizai da partegołari propietà de simetria che i ne dà ła pusibiłità de clasifegarli in do rame prinsipałi.
Sta distinsion ła spècia na sision in acordo in parte co ła fiłozènezi dei eumetazoi. Se da na parte i biłàteri i ze sertamente monofilèteghi, i radiai i pare cofà un grupo parafiłètego, dato che i ctenòfori i deriva da un antenato comun ai biłàteri, ma njoncora provedesto de un sìnguło pian de simetria. Segondo n'altra teoria manco seguia (Zrzavý e Hypša, 2003) cnidari, ctenòfori e placozoi i gavaria na streta rełasion evołutiva.
Jelsi
el xe un comun inte la provincia de Canpobaso chel fa parte de la rejon Mołixe
Arceła
L'Arcèła xe un dei pì grandi cuartieri de Pàdova, el xe a nord de la stasion feroviaria, co i binari de ła ferovia che, traversando in diresion ovest-est, la separa dal sentro. Ancó se poe ciamare co sto nome deversi tochi de la sità, anca se ła definission pì pròpia ła toe drento łe parte pì visine al sentro, in particołare:
Novo mesto (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sudorientałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Arceła
Vien considarada Arcèła donca n'area ben definìa a ovest da la ferovia che la ponta a nord verso Vigodàrxare e a est el stradon del Plebiscito, andove che ghe xe el stadio dove che xuga el Petrarca rugby. Asé manco definidi xe i confini a nord, e par sto motivo serti i ciama Arcèła l'intièro cuartiere 2 nord co i so scuaxi 40.000 abitanti, tołendo drento anca łe locałità na volta ben destinte ma ancó in continuità urbana, de San Carlo (a nord-est), San Bełin (a nord-ovest) e Pontevigodàrxare, co st'ultima che ła xe bastansa stacada in fondo sora de tute. Considarando soło che l'Arcèła pròpia, ła ga un fià pì de 15.000 abitanti.
El cuartiere se ga sviłupà intensamente da un grupo de pochi edifisi che ghe gera solo che torno a ła cexa de Sant'Antonin e a łe parte pì visine a la stasion durante el perìodo del secondo dopoguera. El sviłupo el ga sevità łe linee de łe tre strade prinsipałi che łe parte ai pie del pasatisio del Borgomagno. Via Tiziano Aspetti xe ła pì inportante, ła sta pì a est e ła porta a nord drito fin a Pontevigodàrxare e Castagnara, dónca ła vecia statałe del Santo che ła riva a Canposanpiero e Castèło; el stradon el se recognose parché ghe sta su i binari del tran. Ła seconda strada pì granda ła xe via Annibale da Bassano che ła ponta verso nord-ovest in diresion de cueła che, traverso el Sacro Core, 'l Altichiero e Łìmena, ła deventa ła statałe de ła Valsugana par Sitadeła e Bassàn. In meso a ste dó strade, gavemo ła via Buonarroti che ła fenisse a San Bełin.
El santuario de Sant'Antonin xe l'atrativa pì granda del cuartiere, soratuto parché xe el posto andove che xe morto el Santo e donca ghe riva anca i pełegrini. Cueło de ancó xe na recostrussion del XIX sècoło de na cexa conventuałe che ła existeva da asé prima, cusì come ła sagra de łe noxe che ghe se fa vanti ogni setenbre.
N'altra roba de l'Arcèła, situà in fondo verso San Carlo, xe el stadio Colbachini, che xe el canpo de atlètica pì inportante de Pàdova.
Pa'l resto, l'Arcèła de ancó ła xe un cuartiere rexidensiałe. Ła gera considarà na xona asé prestigioxa ma tei ùltimi ani ła ga tolto su na bruta fama, anca fora da Pàdova. Dai ani '90, conpagna a ła xona de ła stassion che ła ghe sta tacada sùito dopo i binari a sud, ła se ga inpienada de foresti e xe saltai fora na serie de problemi sociałi łigai a degrado e criminałità, in particołare te ła xona del Borgomagno. Par sto motivo, ghe xe tentativi de réndare el cuartiere pì visùo e partesipà dai so abitanti, oltre che pì seguro co un presidio permanente dei pułisioti visin al pasatisio.
89
El 89 (LXXXIX in numeri romani) el xe un an del I secoło.
Morti
80er
Superphylum
El superphylum (in zènare rendesto al plùremo co superphyla ) ła ze na sudivizion tasonòmega del regno animałe e del regno vezetałe. El ingrupa pì phyla drento de on steso sotoregno.
Cofà altre sudivizion de alto liveło dei èsari viventi el vien preferibilmente definio dai studiozi in manjiera da ingrupar entità de liveło tasonòmego inferior che łe gàpia na orìzane comun.
No tuti i phyla i ze ingrupai in superphyla ; sti cuà infati, anałogamente a cheło che càpita par altre unità tasonòmeghe cofà par ezénpio łe tribù o i infraórdeni, i vien definii solché inte łe lìnee evołutive che łe prezenta inte el so drento na major variabiłità.
Manning (Austria)
el xe on comun del distreto de Vöcklabruck che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Alamedilla
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Granada, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Frattamaggiore
Frattamaggiore el xe un comun itałian de 30 241 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 5,37 km². L'abità el xe situà a 44 metri s.l.m. El confina co i comuni de Arzano, Cardito, Casoria, Crispano, Frattaminore, Grumo Nevano e Sant'Arpino.
Bertschikon
Bertschikon el xe un comune del Canton Zurigo de 952 abitanti.
Genouilleux
Genouilleux el xe on comun de 612 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Larino
el xe un comun inte la provincia de Canpobaso chel fa parte de la rejon Mołixe
Nòva Ponènte
Nòva Ponènte (Todesc: Deutschnofen; talgian: Nova Ponente) l'é un comun del Sudtirol.
Cuadràngoło de Phaethontis
El cuadràngoło Phaethontis el ze uno dei 30 cuadràngułi de Marte, doparai dal Programa de Riserca su l'Astrozeołozia de l'United States Geological Survey (USGS). El ze denomenà col còdaze MC-24.
Brione sopra Minusio
el xe on comun inte el distreto de Locarno chel fa parte del canton Tisin in Xvisara.
Cuadràngoło de Phaethontis
El òcupa ła zona de Marte che ła va dai 30–65° S de latitùdene e ła riva finmente ai 120–180° W de lonzitùdene.
Subterclase
In tasonomia, ła subterclase el ze uno dei livełi de clasifegasion sientìfega dei organismi viventi.
Inte ła organizasion sistèmega, ła subterclase ła ze definia cofà rango inferioro a l'infraclase e superioro a l'órdene (o al magnórdene e al superórdene se i ghe ze).
Parvclase
In tasonomia, ła parvclase el ze uno dei livełi de clasifegasion sientìfega dei organismi viventi, tanto de ła zoołozia che de ła botànega.
Inte ła organizasion sistèmega, ła parvclase ła ze definia cofà rango inferioro a l'infraclase e superioro a l'órdene (o al magnórdene e al superórdene se i ghe ze).
On'infraclase ła połe contegner pì parvclasi, cadauna de łe cuałe łe połe èsar sudividesta in uno o pì órdeni (o magnórdeni o superórdeni).
90
El 90 (XC en numeri romani) el xe on an del I secoło.
Keegan-Michael Key
Keegan-Michael Key (Southfield (Michigan), 22 de marso 1971) el xe on ator còmego merican.
Šmarješke Toplice
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sudorientałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Schlatt (Austria)
el xe on comun del distreto de Vöcklabruck che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Frattaminore
Frattaminore el xe un comun itałian de 15 708 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Nàpułi inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 2,05 km². L'abità el xe situà a 36 metri s.l.m. El confina co i comuni de Crispano, Frattamaggiore, Orta di Atella e Sant'Arpino.
Brione Verzasca
el xe on comun inte el distreto de Locarno chel fa parte del canton Tisin in Xvisara.
Abrucena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Almería, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Romandia
thumb|Ripartision de łe łéngue ufisiałi in Svisera (2000) Ła Romandia o Svisera romanda (in fransexe Suisse Romande, in todesco Welschland o Romandie) ła xe ła parte francofona de ła Svisera, che ła cunta 1,7 milioni de abitanti. Sta rejon no ła existe sol piano połitego, ma ła conprende i cantoni de:
Limosano
el xe un comun inte la provincia de Canpobaso chel fa parte de la rejon Mołixe
Parvórdene
In tasonomia, el parvórdene el ze uno dei livełi de clasifegasion sientìfega dei organismi viventi, tanto de ła zoołozia che de ła botànega.
Eukaryota
I eucarioti (Eukaryota, dal grego εὖ eu «bon» e κάρυον káryon «nùcleo» ) i ze uno dei do domini de ła clasifegasion tasonòmega dei èsari viventi. I costituise el domìnio pì conpleso e i include sìncue regni: piante, fonghi, animałi, protisti e cromisti.
Parvórdene
Inte ła organizasion sistèmega, el parvórdene ła ze definia cofà rango inferioro a l'infraórdene e superioro a ła fameja (o a ła supermeja se ła ghe ze).
Eukaryota
El critero par ła distinsion da l'altro domìnio, i procarioti, ła ze ła prezensa de un nùcleo sełułare ben definio, izolà dal resto de ła sèłuła tramite na menbrana e che ła contien ła major parte del materiałe zenètego raprezentà dal DNA (na parte menor ła ze contegnesta inte i mitocóndri). I eucarioti i ga par de pì un sistema endomenbranozo.
Altre difarense intrà eucarioti e procarioti
I eucarioti i se destìngue dai procarioti anca par numeroze caratarìsteghe a liveło mołecolar. Par ezénpio:
Sistemàtega dei eucarioti
De resente (par ez. Sina et al., 2005 Keeling et al., 2005), so ła baze de caràtari struturałi e mołecołari, ze sta proponesto de divìdar i organismi eucarioti in sie grandi grupi (ciamai supergrupi) acetai universalmente ma che łe so rełasion e la so monofilia no łe ze oncora totalmente declarie:
On altra proposta de clasifegasion ła sujerise che i organismi eucarioti i posa vegner sudividesti in do grandi cladi so ła baze de ła so derivasion da organismi ansestrałi co uno o do flazełi:
91
El 91 (XCI en numeri romani) el xe un an del I secoło.
Morti
90er
Borovnica (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Xlovenia Sentrałe che ła fa parte del omonemo stato de ła Xlovenia.
Gex
Gex el xe on comun de 13 118 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Alcalá de los Gazules
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Tiefgraben
el xe on comun del distreto de Vöcklabruck che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Provincia de Màłaga
Ła  ła xe una de łe oto province de ła comunità autònoma de ła Andałusia, inte ła Spagna meridionałe.
Comuni
Ła  ła xe dividesta in 100 comuni