cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Primo prinsipio de ła termodinàmica
Bilancio Energetico
Al ze utile definir, istante par istante, tramite quale modalità che se pol scanbiar energia co el sistema considerà, a tal proposito parleron de:
Premess sto tant, podon dir che par an volume intaressà da pi contributi par ogni tipo de scanbio energetico, al bilancio se energia se pol scriverlo come:
Aonde che al representa la variaẑion total de la energia al interno del sistema, i termini \dot Q e \dot L i representa i flussi de calor e laoro totai (che va inte e va fora dal sistema) e i altri do adendi i representa masse che va inte e va fora dal sistema portando an aumento o na diminuẑion de energia cinetica, potenẑial (gz) e interna specifica par ogni massa (u).
Formulaẑion par un Sistema Ciuso
Fando riferimento a la energia par na trasformaẑion conpleta, e no a la potenẑa, e considerando E_{VC} come energia interna del volume considerà (E_{VC}=U) al bilancio energetico si pol scriverlo come:
Cioè, la variaẑione die energia interna U di un qualsiasi sistema termodinamico (an om, an reator chimico, an pianeta) la corisponde a la diferenẑa de le quantità de calor Q e laoro L fornidi al sistema. Q e L i ze consideradi riferidi al sistema, ol dir: L positivo co el gnen cedest dal sistema al anbiente, Q positivo co el gnen cedest dal anbiente al sistema.
Al primo principio al pol esser scrit inte la forma diferenẑial:
San Cristòfoƚo
thumb|250px|right|El "San Cristòfoło" de [[Spagnoletto|Josè de Ribera]] San Cristòfoło el xe venerà come santo e martire da ła Cexa catołega e da ła cexa copta.
Ignasio de Loyola
Ignasio de Loyola (in basco  Íñigo López de Loyola (Loyola, 23 de otobre 1491 sirca – Roma, 31 de lujo 1556) el xe sta on rełjioxo spagnoło, fondator de ła Conpangnia de Jexù. In tel 1622 el xe sta proclamà santo da Papa Gregorio XV.
San Cristòfoƚo
El xe sta convertìo al cristianèximo dal vescovo de Antiochia Babila, e morto martorixà soto l'inperador Decio, inte el 250.
De San Cristòfoło a se sa soło che cueło che conta łe fołe che łe parla de un òmo, par calchedun un xigante, che el faxea el traghetator so un fiume. El gera un òmo che el pareva inrabià e che el viveva da eło soło inte un bosco, andove che el gera el paron.
El fiume, secondo ła łexenda el gera in Licia. Ła gran parte de łe fołe in Itàlia so San Cristòfoło łe se cata inte l'arco alpin.
Aparato degerente
__HIDDENCAT__
400px|miniatura|destra|Desegno de le parte del'aparato degerente, col canale alimentare e le giàndole tacae. El verso tolto dal magnare inte la so trasformasion che lo fa deventare caga, vien ciamà ab orale. A partire dal' trato de esòfago mostrà drio del figà, tuto l'aparato degerente se cata inte la cavità adòmino-pèlvica e'l vien in granda parte querto dal peritoneo. L'aparato degerente xe l'insieme de le struture co la funsion de processar el magnare butà drento par cavarghe fora i nudrigamenti e i conponenti alimentari miga nudrigativi, come aqua, sali minerali e vitamine, destinai tuti a sostegnere el metabolismo. Sto processo xe graduale, co le difarenti parte del magnare che le vien desconposte manman che le va più in fondo, fin co che quelo che el poe èssare assorbio traverso la parede vien tolto su, mentre quelo che el resta el se zonta a le secresion che le riva in te'l intestin a formare la caga.
I òrgani che i definisse l'aparato degerente i xe divisi in: Par trato gastrointestinale o ''gastroentèrico' se intende quel toco del canale degerente formà da esòfago, stómego e intestin, de particolare intaresse dei doturi ciamai gastroenteròlogi.
El canale alimentare xe na strutura par longhi trati elàstega e co vari gradi de mobilità respeto ai piani che i ghe sta intorno, par conseguensa del schema de parede, che la se modìfega a seconda del sìngolo òrgano, ma la mantien costante l'inpostasion definia da quatro strati, che i xe:
El trato degestivo superior, fin a la faringe, la xe de orìzene ectodèrmica, cussì come in fondo el canale anale inte i so do tersi finali. Tuto el resto el deriva dal'endoderma che el carateriza l'intestin primitivo del'enbrion, conpagno al mesoderma che ghe sta intorno. Le giàndole esòcrine acessorie al canale alimentare (salivari, figà co le vie biliari, pàncreas) le salta fora da estroflesion de la mucosa endodèrmica a vari liveli, propio come che se forma l'aparato respiratorio.
Ignasio de Loyola
El ga conposto el łibro dei Exercisi spirituałi.
Aparato degerente
La descrision de la funsion dei sìngoli òrgani la poe èssare fata par separà; parò tolendo l'aparato tuto conpagno, roba che la vale anca par le sìngole parte, se individua quatro funsion fondamentali, che le se verìfega al stesso tenpo:
Sračinec
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Distreto de Schärding
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de l'Alta Austria.
Ladrillar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Primo prinsipio de ła termodinàmica
Formulaẑion par un Sistema Ciuso
Aonde che d al ze an diferenẑial esato e, da' che le variaẑion infinitesime de calor e laoro positivo le esprime diferenẑiai che no ze esati, le indicheron co el segn δ. Q e L, difati, no i ze funẑion de stato, in quant dipendenti dal percorso fat durante la trasformaẑion.
Al primo principio de la termodinamica al pol esser scrit anca in funẑion de la entalpia, espresion par la qual se rimanda a la voce entalpia.
Voci corelade
Thermodynamik
Bréville
Bréville el xe on comun de   466 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Monte San Michele
Ła gresta altìsima ła ze conponesta da cuatro ponti pi alti e da cuesta ła se połe vèdar na bona rasion de'l Mar Adriàtego, co na vizion che ła spasia da ła sità de Mofalcon, a ła zbocadura de'l Izonso e a ła intiera łaguna de Gravo, invese verso sud-est inte i di pi łànpidi se połe rivar vèdar el cao nord-ovest de ła penìzoła istriana de ponta Salvor, darente Piran.
Garlenda
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Monte San Michele
El Monte San Michełe a'l tenpo de ła prima guera mondiałe
Ła so nòmena ła ze łigada a'l fato che cuesto el ze stà tetaro de tante bataje a'l tenpo de ła prima guera mondiałe. Oncora ancò ła zona infra Fojan Ridipuja e Sagrà ła ze sparsa de fosałi, trozi, tane e gałarie cofà anca de tanti ultronei monumenti picenini łevai 'pò'l ràdego.
Elgorriaga
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Monte San Michele
El Monte San Michełe a'l tenpo de ła prima guera mondiałe
El San Michełe grasie a ła so pozision el renjava ła vałe basa de'l Izonso e'l permeteva de tènjar soto controło ła sità de Gorisia. A cauza de ła Prima bataja de'l Izonso, ła postasion ła ze stà fortificada co rabieso da i ostro-òngari, par mezo de un anpio pian de tane e receti, e guarnia de canoni de całibro grando. Ł'armada itałiana el ga provà par mezi de inpadronìrseghe, cusì che ła sanguinoza Segonda bataja de'l Izonso ła ze conjosesta anca 'fà Ła Bataja de'l San Michełe, parchè el sforso itałian el jera stà pi sunà e pi fiso. Łe grande fortificasione, protejeste da na divizioni òngare, łe ga rezistio ad arcuante agresioni e'l monte el ze cascà inte łe man de ła armada itałiana inte ła Sesta bataja de'l Izonso.
Odars
Odars el xe on comun de   872 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Magreglio
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
335 v.C.
El 335 v.C. (CCCXXXV v.C in numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
San Sèrvoło
San Sèrvoło (in itałian se usa el toponimo itałianixà San Servolo ), xe na isoła de ła łaguna de Venesia, logà a l'incróxo intra i Canałi de l'Orfano, de San Nicolò e del Lazareto; ła ga na superficie de 4,82 etari de cui sirca 3,8 destinà a giardin.
Istoria
thumb|left|panorama da nord
Convento dei frari e de łe sore
El primo insediamento benedetin xe logà tra el 764 e el 804 cuando che i ghe ga catà recèto i muneghi parà via dai Franchi dal monastièr de Santo Stefano ad Altin. Inte el 820 l'abàte del monastièr de San Servolo, Zuane xe stà ełeto Patriarca de Grado. Sucesivamente i benedetini s'a trasferìo ne l'Abazia de Sant'Ilario 'rente Malcontenta łassando inte l'isoła un "despìsio" par i frari più verùi. El ritorno a ła vita conventual xe avegnìo inte el 1109 co l'arivo de łe sore benedetine che xe restàe fin al XVII secoło. A cauxa del degrado dei imobiłi e de l'insałubrità de l'isoła inte el 1615 le sore xe stàe trasferìe in sità a Venesia e i locałi vegniva utiłixài cofà depòxito de forménto e, inte el 1630, come recèto par quei imorbà.
Dal 1647 l'isoła vien utiłixà da łe sore Benedetine, Domenegane, Fransescane provegnenti da l'isoła de Creta dopo la conquista turca de l'isoła e xe restàe łà fin al 1716 col convento xe stà serà par ła so estinsion.
Ospeàl
Dal 1715 l'ixoła xe stà adibìa a ospeàl miłitar e inte el 1725 xe stà recetà el primo małà de ménte. Inte el 1797, el goerno de Napołeon, dispone che i mati de ogni censo vegnisse recetà a San Servoło che deventa cussì manicomio e ospeàl miłitar a gestion laica. Inte el 1798 el goerno ghe riasegna l'ospeàl ai Fatebenefratelli dichiarandoło manicomio sentral del Veneto, de ła Dalmasia e del Tiroło sia par łe done che par i mas-ci. Dal 1805 al 1814 i fransexi recetarà a San Servoło anca i soldài de l'Inpero napołeonego.
Manicomio
Dopo l'unificasion al Regno d'Itałia (1866) ła provincia de Venesia xe stà incargà de ła gestion de l'Istituto manicomial che ne segue łe varie trasformasion istitusionałi. Inte el 1932 i Manicomi Sentrałi veneti de San Servoło e San Clemente xe ciamà Ospeałi Psichiatreghi.
Inte el 1978 xe stà laudà ła łexe 180/1978, mejo nota come lexe del medego venesian Franco Basaglia che prevedeva ła saràda dei ospeałi psichiatore e inte i ani drìo l'ospeàl xe stà dabon serà.
Sentro de studi
Dai ani novanta del XX secoło ła Provincia de Venesia, proprietaria de l'ixoła, ga invià un sentro de promosion multiculturałe. Dèso l'Isoła xe sede de ła Fondasion San Servoło I.R.S.E.S.C. (Istituto par łe Riserche e par i Studi su l'Emarginasion Sociałe e Culturałe), de ła Venice International University, del Çentro de Formasion in Europrogetasion AICREE, nonchè residensa par i studenti de dotorà o in progeti de scànbio internasionałe.
Dal 2008 l'isoła riséve anca ła socorsàl de l'Academia de łe Bełe Arti de Venesia.
Curioxità
Na serta iłarità inte el 1942 al festival del sinema de Venesia ła prexensa de Myriam Petacci, na atora el cui pseudomino zera Miria de San Servoło, atexoché dai venesiani, San Servoło vien identifegà popołamente cofà el manicomio.
Aigars Kalvītis
Kalvītis el se ga laureà a l'Università łetone de l'Agricoltura ntel 1992, conseguendo na łaurea in economia. Dal 1992 al 1998 el xe sta direttore in varie atività che łe gaveva a che fare co l'agricoltura. Kalvītis el xe stato uno dei fondatori del Partio Popołare de ła Łetonia ntel 1997 e xe sta el primo ełeto al Saeima, el Parlamento nasionałe, ntel 1998. El ga fato el Ministro de l'Agricoltura dal 1999 al 2000 e el Ministro de l'Economia dal 2000 al 2002. Kalvītis el xe sta rieleto al Saeima e el xe diventà leader del grupo parlamentar del Partio Popołare ntel 2002.
El 2 de diçenbre 2004 el xe diventà el Primo Ministro de ła Łetonia. Kalvītis prima el ga guidà on governo de coałision insieme al Partio de ła Nova Era, a l'Union dei Verdi e dei Contadini e al Primo Partio de ła Łetonia. Inte l'apriłe 2006 el Partio de ła Nova Era el ga łasà el governo e Kalvītis el conduxe on governo de coałision de minoransa basà sui altri tre partii.
Châtel-Saint-Denis
Châtel-Saint-Denis el xe on comun del Canton Friburgo de 7 449 abitanti (2020).
Ottati
Ottati el xe un comun italian de 680 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 53,61 km². L'abità el xe situà a 529 metri s.l.m. El confina co i comuni de Aquara, Bellosguardo, Castelcivita, Petina, Sant'Angelo a Fasanella e Sicignano degli Alburni.
Madranges
Madranges el xe on comun de   193 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Carazo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Svalbard
Łe Svalbard łe xe un teritorio norvejexe, inte ła Eoropa setentrional. Łe xe bagnae dal Mar Glaciałe Artego a nord e dal Osèano Atlàntego
Zeografia
Łe xe on grupo de ìzołe posisionàe tra i 74° e i 81° nord, e tra i 10° e i 34° est.
Łe ìzołe łe cuerse on'area de 62 050 km². Łe ìzołe pì grande łe xe Spitsbergen (39 000 km²), Nordaustlandet (14 600 km²) e Edgeøya (5 000 km²).
Zeografia połitega
Łe Svalbard łe xe aministrà da on governador incaricà (sysselmannen), el so uficio el se cata inte ła sità de Longyearbyen.
Insediamenti
thumb|Longbyearbyen d'istà|left thumb|left|Ny-Ålesund d'istà
Distreto de Steyr-Land
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de l'Alta Austria.
Gais (Svisara)
el xe un comun del canton Apenxeło Esterno inte ła Svisara
Perriers-en-Beauficel
Perriers-en-Beauficel el xe on comun de   216 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Bormida
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Enrico Dandolo
__HIDDENCAT__
Enrico Dandolo (Venesia, 1107 – Costantinopołi, majo 1205) el xe stàdo el 41° doxe de ła Republica Vèneta, e el xe consideràdo un de i piasè grandi doxi de senper.
Paròchie de Andora
Andora la ze aministrativamente dividesta inte 7 unità prisipali ciamae Paròchie. (parròquias, al singołare parròquia).
Racuante de ste paròchie (Ordino, La Massana e Sant Julià de Lòria) le ze divideste in quarts (cuarti) mentre che ła paròchia de Canillo la ze dividesta in veïnats (vesinai). Ogni paròchia la ze fata de vari colmèi.
Da tenpo se discore de ła pusibiłità che Pas de la Casa, atualmente drento de ła Paròchia de Encamp, la pòsee destacarse e formar na paròchia a parte, ła otava.
250px|thumb|Paròchie de Andora
Le sete Paròchie de Andora łe ze:
Saint-Roman-de-Malegarde
Saint-Roman-de-Malegarde el xe on comun de 325 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Maruševec
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Rio Grande do Sul
El Rio Grando de el Sud el ze un Stato del Brasil ko kavedal Porto Ałegre. El konfina a nord ko el Stato braziłian de Santa Katarina, a est ko el Osèano Atlàntego, a sud ko el Uruguayi e a ovest ko ła Arzentina.
Zeografia fizega
Ła kostiera ła ze karaterizada da 'na łarga fasa sabioza piana, interota da anpie łagune (Łaguna de i Patos ). A el interno łe se kata łonge kaene de kołine (Košija Granda ), ke łe se inalsa indando verso nordest inte i riłievi de ła Sèra Jeneral e de ła Sèra de el Mar''.
I fiumi Uruguai e Žakuì i skore in łarge vałi verso ovest.
Zeografia umana
Ła popołasion ła ze conpoñesta prevałentemente da etnie europee (disendenti de imigrai portogezi, itałiani, intra i kuałi tanti veneti, e todeski).
Łi se koltiva viti, tabako, łin, ortaji e fruta. El se pratega el ałevamento de bestiame. Łi se estrae de el sotosiol karbon, ramo, fero e pionbo.
Łe ge ze industrie ałimentari, konsarie, de el tabako e de el leño.
Logrosán
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Éclusier-Vaux
Éclusier-Vaux el xe on comun de   81 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Lateria
La lateria la ze tanto al edificio fa la azienda par la laorasion de la lat par far i vari derivadi.
Organigrama aziendal
Le prime laterie le era turnarie, o sia i soci i ndea a turno a jutarghe a un caser fisso e pagà a laorar la lat de la jornada. La strutura la ze coletiva. co el tenpo ze nassest la lateria cooperativa (ideada dal belumat A. Della Lucia). Sto secondo tipo de organizasion al ga consentì an ingrandiment del volume de afari dando inìsio a la mèdia inpresa, diversa par personal, tecnologia, diversificasion del prodoto. Te i ultimi ani anca sto model al ze stat sostituì (o mejo, al se ga evolvest) da le società de capitai. Dess na lateria qualunque la conta almanco an grupet de operai, de inpiegadi e de adeti a la vendita.
Funsionamento
Lateria pisola, o casel Te el casel la laorasion la scominsia co la racolta de la lat, che la gnen consegnada te i vasi da lat, o sia bidoi de aluminio cilindrici o a pianta elitica e dotadi de tirache de curan par esser portadi a spala. La lat la gnen assada na not a decantarse in modo da far afiorar la pana. Co la pana gnen fat al botiro e co el resto de la lat se fa formai e poina. Al scarto de la laorasion de la pana (al lapin) e de la lat (al scòlo) i ghe gnen dati a i porsei. Al lapin al pol anca gner beest come purgante.
Lateria moderna La lat la gnen tolta sù te na serie de punti de racolta slargadi te el teritorio e la gnen portada in lateria da autobot. A el ricevimento gnen fat na prima sielta intrà la lat de alta qualità e quela normal, po'la gnen omogeneizada e filtrada. Dopo la gnen scremada par cavarghe na ulteriore part de pana e par portarla al valor olest de grass. A sto punto gnen sieldest quala lat mandar a la produsion de ogni singolo formai e quala che ga da esser vendesta par lat fresca o uhterizada.
Peigney
Peigney el xe on comun de   376 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Lomazzo
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Saint-Savin (Isère)
Saint-Savin el xe on comun de  4 076 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Alberoni
Alberoni xe na picoła locałità del Comun de Venesia, logà a l'estremità meridional del litoral del Lido de Venesia intra el mar, ła boca de porto e ła łaguna a poca distansa da l'antigo abitato de Małamoco. Alberoni apartien ała muniçipałità de Lido-Pellestrina costituìa inte el 2005 dai ex quartieri 3 e 4.
Ła denominasion xe ła corusion łesical de l'antiga Albaiones derivante a so volta da ła raìxa latina albus (bianco) rełativa al biancor dei montones (dune) łitoranei.
Se cata do fortificasion antighe, risałenti una al XVI secoło e l'altra al XIX secoło.
El paesagio xe caraterixà da alte dune sabioxe che fa parte de na oaxi proteta gestìa a cura del WWF Veneto e del Comun de Venesia in acordo cola Provincia de Venesia e da na vasta pineta gestìa dai Servisi Forestałi Rejonałi de Trevixo e Venesia.
Conpleta l'aspeto paexagistico ła prexensa de un canpo da golf a 18 buxe, creà inte el 1930 e inte łe cuałe i percorsi de xogo se intersa ad aree boscà.
Ła spiagia xe in gran parte łibara. Ghe xe anca un stabiłimento balnear atresà co capane, camarini e onbrełoni afidabiłi xornalménte.
Do struture sanitarie xe presenti dal 1928: na caxa de repòso e un ospeàl, ancùo gestìi tuti do dai Camiłiani.
Dałe bande del Faro Rocchetta, in un'alta tóre de controło situada sul scominsio del moło nord de Małamoco, ghe xe ła sede de ła Corporasion Piłoti de l'Estuario Veneto Da Alberoni (locałità Rocchetta) parte i cołegamenti co ferry boat par Pełestrina.
17 de setenbre
El 17 de setenbre el ze el 260° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 261° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 105 dì.
Cajena
Cajena (en fransexe Cayenne) el xe el capołogo de ła Guyana Fransexe, sede de ła Prefetura, de ła Rejon e de ła Provincia omonime.
Ła xe sta ła sede del bagno penałe, anca se normalmente i prexonieri i vegneva mandà so ła visina Ìxoła del Diaoło.
Malemort
Malemort el xe on comun de  7 985 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ondes
Ondes el xe on comun de   733 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Arcixate
Arcixate el xe on comune de quaxi 10000 abitanti inte ła provincia de Varese.
Losar de la Vera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Jim Meskimen
__HIDDENCAT__
James Ross "Jim" Meskimen (Los Angeles (Całifornia), 10 de setenbre 1959) el xe un ator statunitènse.
Giustenice
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
334 v.C.
El 334 v.C. (CCCXXXIV v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Blanzac-lès-Matha
Blanzac-lès-Matha el xe on comun de   328 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pierreville
Pierreville el xe on comun de   735 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Francesco Petrarca
__HIDDENCAT__
right|220 px|thumb|Francesco Petrarca "El svéjo el canbia conséjo, ma el mona el stà de ła sóa opinion."
Marcà Comun del Sud
__HIDDENCAT__
Francesco Petrarca
- F. Petrarca, Ecloghe, VIII
Marcà Comun del Sud
El Marcà Comun del Sud (in spagnoło: Mercado Común del Sur, Mercosur (); in portogheze: Mercado Comum do Sul, Mercosul; in guaranì, Ñenby Ñemuha ) el ze un procedimento de integrasion rejonałe fondà inte el 29 de novenbre del 1991 da Arzentina, Braziłe, Paraguay e Uruguay. Dopo de ła so formasion, el Mercosur el ga incorporà el Venesueła e ła Bołìvia, divegnendo el primo atualmente sospendesto dal bloco e el secondo in procedimento de adezion.
Francesco Petrarca
Francesco Petrarca (Arezo, 20 de lujo 1304 - Arcuà, 18 o 19 lujo 1374) el xe stà on poeta e scritor italian. L'òpara par ła cual Petrarca el xe noto da tute łe parte el xe el Cansonier. Petrarca, anca se el se considarase soratuto, come tuti i intełetuai del so ténpo, on autor de łéngua łatina, el ga avuo on róło esensiałe par ła crésita de ła poexia itałiana in volgar.
Épagne-Épagnette
Épagne-Épagnette el xe on comun de   544 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Marcà Comun del Sud
Ufisialmente el Mercosur el ingloba anca el Ciłe, Cołónbia, Ecuador, Perù, Guyana e Suriname, i cuałi i ìntegra el bloco soto de ła denomenasion «Stati asociai». El bloco no el ga stati che i figura cofà «Stati Oservadori». Łe Łéngue ufisałi del Mercosur łe ze el spagnoło, el portogheze e el guaranì.
Francesco Petrarca
Òpera
L'òpara łìrega de Petrarca, come el xe sta sotołineà da ła crìtega, ła tién de fato in ła tute łe esperiénse de ła poexia itałiana de łe orìxene, faxendo parò na sełesion dal punto de vista de ła mètrega (drio stabiłir par exempio presixe règołe sul'acentasion degl endecasìłabi che ai ténpi de Dante ła gera ancor manco codificada) e inte i argoménti (drio esclùder dal cànon temàtego i ełeménti goliàrdisi e reałìsteghi che inte el Dosénto i gera stai prexenti e che i 'ndava vanti a verghe suceso inte el Tresénto) chel gà influensà davèro tuta ła poexia a vègner. El fenòmeno del petrarchismo el xe parte de un dei capìtołi più complési inte ła storia de łe tradision łeterare europee.
Marcà Comun del Sud
I intełetuałi Alberto Methol Ferré e Jorge Abelardo Ramos i se cata d'acordo inte el segnałar che partindo da łe lote de ła indipendensa, no se ghea vesto gnente de pì inportante in Amèrica Latina che ła creasion del Mercosur.
Herisau
el xe un comun del canton Apenxeło Esterno inte ła Svisara
Marcà Comun del Sud
Racuanti paezi e difarenti fonti zornałìsteghe, i difarise inte ła magnera de definir l'estatus dei paezi del Mercosur. Ła Arzentina ła consìdara che i paezi «menbri» i sìpia i «Stati parte» e i «Stati asociai», e intrà i «Stati parte» se include ła Arzentina, Braziłe, Paraguay, Uruguay e el Venesueła, intanto che se consìdara che «Bołìvia ła gàpia un status speciałe» de «Menbro in procedimento de adezion, co derito de voze, parò sensa voto ». Cołónbia invese, ła consìdara a ła Bołìvia cofà stato parte («incorporasion concretada dal Protocoło de Adezion del 17 de lujo del 2015»).
Par de pì de ła inportansa che el reprezenta el Mercosur, esendo de facto l'àrea econòmega e piataforma industriałe, pì dinàmega, conpetitiva e desviłupada, no solché de l'Amèrica Latina, ma anca de tuto el emisfero sud, el ga na rełevansa zeopułìtega de granda portada, ponesto-che do dei so menbri, Arzentina e Braziłe, i ze menbri de l'escluzivo G-20.
Istòrego
Sta strutura de integrasion rejonałe ła zera sta creada inte el 26 de marso del 1991 co ła firma del Tratà de Asunción da parte de Arzentina, Braziłe, Paraguay e Uruguay, anca se i antecedenti de ła integrasion rejonałe i remonta al 30 de novenbre del 1985, data de ła Declarasion de Foz de Iguazú, che ła ghea istituio un acordo de integrasion biłaterałe intrà Arzentina e Braziłe. A so volta, ła so ezistensa cofà persona zurìdega de Derito Internasionałe ła zera sta decidesta inte el Protocoło de Ouro Preto, firmà inte el 17 de disenbre del 1994, entrada in vigor inte el 15 de disenbre de l'ano dopo. El Protocoło de Ouro Preto el ghea stabiłio na tarifa esterna comune, e dal 1999 ła eziste na zona lìbara de tarife intrà i so costituenti, anca se ła vien escludesta na sèrie de prodoti, intrà sti cuà el sùcaro. Inte el 4 de lujo del 2006 el Venesueła el ghea firmà el Protocoło de Adezion al Mercosur, conpletando el procedimento inte el 12 de agosto del 2012 , momento partindo dal cuało el se ghea convertio inte un menbro pien. Inte el 2012 ła Bołìvia ła ghea firmà el Protocoło de Adezion al Mercosur che el zera sta perfesionà inte el 2015 zontando anca ła firma mancante del Congreso del Paraguay, esendo considarà un Stato parte «in procedimento de adezion» , co derito de voze ma parò sensa cheło voto, finmente che no el finise el intermezo legałe de adezion,  momento partindo dal cuało — na volta conpletà — el pasarà èsar menbro pien e co derito de voto.
El Mercosur el se baza inte na Carta Democràtega che no ła permete ła pertegnensa al bloco de paezi no democràteghi, e ła ghea stabiłio na zona de lìbaro comèrcio e acordi de tarifa comun, cusita cofà difarenti mecanismi de conplementasion produtiva e de integrasion econòmega, sociałe e culturałe, includendo ła lìbara sircołasion dei sitadini del bloco. Par ła mancansa del respeto dei recuizii de adezion e permanensa inte el Mercosur, e dopo un perìodo de trè mezi che ła union ła ghe ghea dasà par reformar łe so leji, el Venesueła el ze sta sospendesto da ła comunità inte el 1° de disenbre del 2016, par ła mancansa del rispeto dei deriti umani e siviłi e par cuestion pułìteghe, econòmeghe e democràteghe.
Economia
El ze considerà cofà na potensa econòmega, co un PIL de 4 580 000 000 000 de dòlari, finindo par reprezentar el 82,3% del PIL totałe de tuta ła Sudamèrica. El Mercosur el cuerze un teritòrio de cuazi 13 000 000 de chilòmetri cuadrai e el conta pì de 275 miłioni de abitanti (arente del 70% de tuta l'Amèrica del Sud). Sete de ogni dieze sudamericani i ze sitadini del Mercosur.
De l'altra parte, el Mercosur el ze l'àrea econòmega e piataforma industriałe, pì dinàmega, conpetitiva e desviłupada, no solché del Latinamèrica, ma par fin de tuto el emifero sud. El ze considerà cofà el cuarto bloco econòmego del mondo, par inportansa e cuantità de afari, e ła cuinta economia mondiałe, se se consìdara el PIL nominałe produzesto in tuto el bloco.
Par de pì de ła inportansa econòmega che el reprezenta el Mercosur in tuta l'Amèrica Latina, sta comunità ła ga na rełevansa zeopułìtega de gran magnitùdene, ponesto-che do dei so menbri, Arzentina e Braziłe, i ze menbri de l'escluzivo G-20.
Nasion menbre
=== Stato parte ===
Stato de asociai
Guyana e Suriname i ga firmà un acordo cuadro col Mercosur inte el lujo del 2013.
Padula
Padula el xe un comun italian de 5 279 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 67,12 km². L'abità el xe situà a 699 metri s.l.m. El confina co i comuni de Buonabitacolo, Marsico Nuovo, Montesano sulla Marcellana, Paterno, Sala Consilina, Sassano e Tramutola.
Francesco Petrarca
Òpare in volgar
Petrarca ghe scrive del só amor par Laura, incontrada inte el 1327 e existia par vèro, anca se queła de łe poexie ła xe più na creasion poètega del'autór, e el cónta ła guera che ła se fórma in łu infrà el pensièro de Laura vista come pecà e Laura ogeto del só amor. Ghe xe anca poexie de caràter połìtego, moral, ecc... St'òpara qua ła se sera co un'invocasion a ła Vèrxene Maria.
La Rixouse
La Rixouse el xe on comun de   193 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Perrancey-les-Vieux-Moulins
Perrancey-les-Vieux-Moulins el xe on comun de   293 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Saturnin-lès-Apt
Saint-Saturnin-lès-Apt el xe on comun de  2 811 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Mali Bukovec
el xe on comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Liédena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Madrigal de la Vera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Parochia de Andorra la Vella
La ciapa entre la cavedal del prinsipà, Andorra la Vella. La é traversaa dal fiume Valira, che el bagna la cavedal. No ghe n'é monti o sime de rilievo.
Colmèi
I colmèi dela Parochia l'è:
333 v.C.
El 333 v.C. (CCCXXXIII v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Cadorago
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Mansac
Mansac el xe on comun de 1 427 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Haile Selassie
__HIDDENCAT__
Robert FitzRoy
__HIDDENCAT__
Robert FitzRoy (5 de lujo 1805 – 30 de apriłe 1865) el xe stà un esplorador, navigador e meteorologo inglexe.
FitzRoy xe sta el capitano de la nave HMS Beagle durante le viajo intorno al mondo de Charles Darwin dal 1831 al 1836.
Épaumesnil
Épaumesnil el xe on comun de   133 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Hundwil
el xe un comun del canton Apenxeło Esterno inte ła Svisara
Paolo Bonolis
Paolo Bonolis, (Roma, 14 de zunjo 1961), el ze un condutor tełevizivo itałian.
El ga conduzesto arcuanti programi de suceso par łe redi Rai e Mediaset, vantando ła condusion e ła diresion artìstega de'l Festival de Sanremo 2005 e 2009.
I ezordi in Rai e i primi varietà a Mediaset
El 13 setenbre 1982 el ze pasà so ła nomenata emitente privàda Italia 1, indove che'l ga intratenjùo, par tuti i ani otanta, i putełi co Bim bum bam, programa de cartoni anemài; a'l prinsìpio el jera afiancà da Licia Colò e drioman, da'l 1985, da Manuela Blanchard Beillard, ze restài inpresi inte ła memoria popołar partegołarmente i siparieti che i gaveva come protagonista el condutor e Uan, putinòto/mascotte de Italia 1 che'l raprezentava un can roza parlante. Inte ła stajon 1989/1990 inazonta, el ga ciapà parte, insenbre al cast de ła trazmision, al varietà de prima serada de Canale 5 Sabato al circo.
El ga łasà Bim bum bam inte'l 1990, par condur sensa masa fortuna inte l'autun de cuel'ano el quiz Doppio slalom, in onda so Canale 5. Da'l 7 zenaro a'l 28 zunjo 1991 el ga conduzesto Urka!, in onda so Italia 1, trazmision a metà tra zogo a quiz e intratenimento par tozi cui ga partesipà anca par ła prima volta Luca Laurenti, so frecuente partner in tełevizion. Inte l'istà de'l steso ano el ga prezentà anca el varietà Sei un fenomeno, dove venjiva iłustràe inpreze e primati stranbi. Inte ła stajon 1991/1992 el ga prezentà el cotenjidor domenegałe Domenica italiana, durà soło poche pontade, e el ga ezordìo in prima serada a'l fianco de Carlo Pistarino in Occhio allo specchio!, trazmision insentrada so łe candid camera andada in onda inte ła verta de'l 1992.
Inte l'istà 1992 el ga anca prezentà, insieme a Federica Moro, el ''Festival intarnasionałe Stełe de'l sirco'. Inte'l 1993 el ga conduzesto el varietà estivo de poco suceso Belli freschi, mentre in autun el ga conduzesto ła segonda edision de Occhio allo specchio!.
I varietà in Rai: I cervelloni e Beato tra le donne
Inte'l zenaro 1994 el ze tornà in Rai, indove che'l ga conduzesto in prima serada so Rai 1 I cervelloni. Espariensa ripetùa co suceso anca inte'l 1995 e 1996. Inte łe istà de'l 1994 e 1995 el ga prezentà senpre par Rai 1 el show Beato tra le donne, co ła cołaborasion de Martufello. El programa el ze stà seguìo acuizìo da Mediaset dove che el ze stà proponesto par racuante edision, algune conduzeste senpre da Bonolis.
Inte'l fratenpo el ga anca prezentà ła prima edision de'l varietà Fantastica italiana, ndà in onda da'l 3 desenbre 1995 par dieze pontade e el ze stà, durando ła mèdema stazon, inte ła roza dei condutori de'l quiz preserałe de Rai 1 Luna Park e de'l zogo La zingara, tuti do ideài da Pippo Baudo.
Par ła Rai inazonta el ga conduzesto anca tre edision de Miss Italia inte el mondo, tra el 1994 e el 1996.
El suceso a Mediaset: Tira & Molla, Ciao Darwin e Chi ha incastrato Peter Pan?
Paolo Bonolis e Michelle Hunziker a ła condusion de I cervelloni inte'l 1996 El 1º de otobre 1996 el ze tornà a Mediaset, par conduzer el quiz preserałe de Canale 5 Tira & Molla, programa ideà da Corrado e conduzesto insieme co Laurenti ed Ela Weber, che'l ga otenjesto un bon suceso. El zogo el ze ndà in onda par do edision fin a'l 27 de zunjo 1998. Senpre inte l'autun de'l 1996 Bonolis el ga reprendesto ła condusion de Beato tra le donne, format za da łu prezentà par do edision estive in Rai e proseguìo soto ła guida fin a'l desenbre 1997. El suceso dei do programi ga portà Bonolis a vinsere el Telegatto 1997 e 1998 come "Personazo de l'ano". In 'sti ani el ga prezentà Il gatto e la volpe, n'altro programa ideà da Corrado, in onda da'l 25 de marso a'l 27 de majo 1997 e prezentà insenbre co Laurenti. El ga prezentà anca Un disco per l'estate inte'l 1997, 1998 e 1999.
El 3 de otobre 1998 el ze rivà a ła prima serada de'l sabo sera de Canale 5 insieme a Luca Laurenti par prezentar el varietà Ciao Darwin. El suceso de ła trazmision ła ga portà a ła vitoria de un Telegatto inte'l 1999. El programa el ga otenjesto un grando rescontro de pùblego e el ze stà reproponesto in nantre do edision da'l 25 de setenbre 1999 a'l 15 de zenaro 2000 e da'l 30 de setenbre a'l 23 de desenbre 2000, riusindo a tenjir testa in ascolti ai programi Rai abinài a ła Łotarìa. Dal 2 de apriłe al 14 de majo 1999 e da l'11 de marso al 6 de majo 2000 el ga conduzesto Chi ha incastrato Peter Pan?, programa indove un grupo de putełi se confrontava co personaji conosùi del mondo del spetàcoło e co'l mondo dei grandi e ła sosietà.
Ła condusion e diresion artìstega de'l Festival de Sanremo 2009 e Avanti un altro!
El 12 setenbre 2008 el diretor de Rai 1 Fabrizio Del Noce anunsia che el Festival de Sanremo el sarà conduzesto da Paolo Bonolis, el cuało el 2 desenbre el anunsia de aver perso onji łigame co Mediaset. Ła stazon 2008-2009 ła ze cuindi, par Bonolis, na stazon de pauza, durando ła cuała no'l conduze un programa tełevzivo. El condutor el fa parò na incursion inte'l mondo de ła adio, prezentando a inisio 2009 par Rai Radio 2 el programa America me senti?, afiancà da Luca Laurenti.
Vien cusì afidada a Bonolis ła condusion e ła diresion artìstega de'l Festival de Sanremo 2009, coadiuvà da Luca Laurenti, inte'l febraro 2009. El condutor el torna cuindi a calcar el palco de l'Ariston e el otien un bon suceso, asé infarior parò a cueło otenjùo inte'l 2005; A desta scandało el conpenso de oltra 1 miłion de euro rechesto e otenjùo da'l condutor.
Ore
Ore el xe on comun de   101 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Asunsion de Maria
thumb|Ł'Asunsion de Maria, inpiturìa da Tisian. Ł'Asunsion de Maria in Cieło el xe un dogma catołego che sostien che Maria, mare de Jesù, al momento de ła so morte ła se ga trasferio imediatamente, sia co ł'anema che co el corpo, in Paradizo, dove ła ze sta "asunta", cioè ricevù, acolta.
Pirou
Pirou el xe on comun de  1 438 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Charlie Chaplin
__HIDDENCAT__
Senejator, conposidor, produtor cinematografego de oltre novanta film, el xe sta un dei pì inportanti registi de ła istoria del çinema (in particołar de l'era del film muto) e furse l'ator pì famoxo dai albóri del çinema hoływodian. In xenerał, el pol esar considerà un dei pì grandi artisti del venteximo secoło.
El personajo intorno al quał el ga costruìo łarga parte de łe so senejiadure, e che el ghe ga dà fama universał, el xe sta queo del vagabondo ("The Tramp" in inglexe; "Charlot" in talian, fransexe e spagnoło): on omet da łe bone maniere e ła dignità de on gałantomo, vestìo co na streta jiacheta, co braghe e scarpe pì grandi de ła so mixura, na bonbeta par capeło, on baston da pasejo in banbù, e i carateristeghi bafìti. L'inconfondìbiłe andadura ondesante, ła forte emotività sentimentałe, e el małinconico dixincanto de fronte a ła spietatesa e a łe ingiustisie de ła società moderna, i ne ga fato l'enblema de l'ałienasion umana in particołar de łe clasi sociałi pì emarginà.
Ł'infansia i scuminsi de ła cariera
Charles Chaplin el xe nato inte el arousal łondinexe de Walworth, da Charles Chaplin Senior e Hannah Harriette Hill; so pàre el zera on guitto de music hall co on debołe par l'alcol, so màre ła zera na cantante. El matrimonio el xe finìo quando Hannah ła xe sta descoverta a tradir so marìo co on altro cantante del Music Hall, Leo Dryden, che el gavarìa portà a ła nàsita de Wheeler Dryden, fradełastro del cuałe Chaplin el ghe ne vegnarà a conosensa soło tanto pì tardi. Ła separasion ła xe avegnua l'ano dopo ła nàsita de Charles. So pare el ga sercà de tegnere co lù e co ła so convivente sia el picoło Charles che so fradeo Sidney, de quatro ani pì vecio.
El tentativo el xe fałìo e i du putini i xe 'ndà a vivare co ła màre che ła riceveva diexe scełini ła setimana par el mantenimento de tuti du. Par łe precarie condision finansiarie de ła fameja, Charles e el fradełastro Sidney i ga pasà du ani intrà cołegi e istituti par orfani a Lambeth. So pare el xe morto quando Charlie el gaveva dodexe ani e so mare, che ła zera ciapà da turbe mentałi, ła xe sta ricoverà inte on istituto preso Croydon dove ła xe morta inte el 1928.
Ste vicende no łe ga inpedìo al picoło Chaplin de inparar proprio da ła mare l'arte del canto e de ła recitasion. I primi pasi sol palcosenico łi ga mosi insieme a eła zà a l'età de sinque ani. Inte el 1896 durante na recita inte on music hall Hannah la xe sta sonoramente fis-cià e costreta a abandonare el palcosenico; a sostituirla a xe sta mandà in sena el picoło Charlie che el ga otegnù on discreto suceso cantando na canson popołare de l'epoca. Ł'ano dopo, grasie a łe conosenze del pare, el xe entrà a far parte de on corpo de bało in zopełi conposto de oto putini: i Eight Lancashire Lads.
Inte el 1900, a l'età de ondexe ani, el fradeo el xe riusìo a farghe otegner ła parte comica de on gato inte ła pantomima Cinderella, rapresentà a l'ipodromo de Łondra, inte ła cuałe a recitava anca el famoxo clown Marceline. Inte ło steso ano Sidney el se ga inbarcà come tronbetiere, el pexo de ła mare el xe cascà cusì sora łe spałe del picoło Charlie. Nonostante ła bona vołontà, ła vita ła zera estremamente dura, Hannah ła zera adiritura sta ricoverà in ospedałe co na diagnoxi de depresion causà da ła denutrision.
Inte el 1903 Charles el ga avù na parte picinina in Jim, the Romance of a Cockayne grasie a ła cuałe el ga otegnù ła so prima recension favorévołe so ła carta stanpà; da lì a poco el primo ruoło fiso in teatro: queło del striłon Billy in Sherlock Holmes, portà a łongo in tournée. Intanto el fradeo el zera tornà a Łondra e el gaveva scuminsià anca łu a łavorar in teatro. Grasie a ła situasion finansiaria mejorà, i du i xe riusìi a far dimetare Hannah da l'ospedałe, anca se poco tempo dopo na ricaduta ła ne ga determinà l'internamento definitivo.
Inte el 1904, a quindexe ani, Charles el xe sta tra i protagonisti de ła fortunada raprexentasion del Peter Pan de James Matthew Barrie.
El varietà co Fred Karno
Fra el 1906 e el 1907 Chaplin el ga laorà inte Il Circus di Casey, misto de varietà e numeri circensi. Ł'esperiensa ła ghe ga permeso de familiarisare col mondo del Circo e de 'ndar drento inte ła troupe de Fred Karno, anca grasie al fradeło Sidney che zà el ghe laorava. Ła paga ła zera de 3 sterline a setimana e el debuto el xe avegnuo inte el 1906 co Ł'incontro de balon, in cui Charles el interpretava ła parte del cativo che serca de far inbriagare el portiere aversario.
Ben presto el xovane Chaplin el xe diventà, insieme a Stanley Jefferson (mejo conosesto come Stan Laurel) uno dei atori pì apresà de ła conpagnia.
Inte el 1909 a xe scuminsià łe tournée a l'estaro: prima a Parigi e, du ani dopo, inte i Stati Unii. Ł'esperiensa mericana no ła xe sta particołarmente fełice, ciò nonostante ła compagnia ła xe tornà indrìo da oltreoçeano anca l'ano drio e sta volta łe robe łe xe 'ndà diversamente: el suceso el xe sta grande grasie anca al xovane Charles, ormai uno dei ełementi de punta del grupo.
Chaplin el xe sta notà dal produtor Mack Sennett, che inte el novenbre 1913 ło ga meso soto contrato par ła caxa cinematografega Keystone.
Łe prime esperiense cinematografeghe
thumb|Co ła Mutual Film (1916) A xe tacà cusì ła cariera de Charlie Chaplin, el Vagabondo che inte l'arco de sinque ani el ga conquistà on posto d'onor inte ła storia del cinema. A partir dal 1914, quando co ła Keystone el ga esordìo inte el mondo del cinema col curto Making a Living, fin al 1919, ano inte el cuałe el ga fondà ła United Artists Corporation, ła notorietà de Chaplin no ła se ga mai fermà.
Insieme a ła Keystone, inte el 1914, Chaplin el ga recità in trentasinque curti e, concluxo el contrato (1915), in altri quatordexe par ła Essanay. Co cachet adeguà a na popołarità senpre pì grande, Chaplin el xe aprodà a ła Mutual Films, firmando altri dodexe curti.
Inte el 1916 el ga scriturà ła disnovene Edna Purviance faxendosene ła so primadona in ben 35 film intrà el 1916 e el 1923. I du i ga vivesto anca on intenso e travajà łigame afetivo, che el se mantegnù in amicisia anca dopo ła fin de ła pasion (1918) e de ła cariera artistica de eła (acełerà dai ecesi de l'alcol): Chaplin el ga continuà a corispondare co Edna fino a ła so morte, oltre a passarghe na paga sałariałe da atora.
Co ła Mutual Film el ga fato dodexe film inte el periodo 1916-1917 (uno dei più bełi de ła so cariera). Chaplin, no el gaveva oncora trent'ani, el ga recità e direto quaxi sento curti inte l'arco de sinque ani.
Inte el 1918 el ga decixo de metarse in proprio e el xe pasà a ła First National, co cui el ga fato diexe film (fin al 1923). A xe sta proprio ła First National - grasie anca a l'intaresamento del fradeo Sydney, ormai so procurador - a corispondargghe el favołoxo ingajo de on milion de dołari, cachet mai guadagnà prima da on ator.
Saint-Saturnin-lès-Avignon
Saint-Saturnin-lès-Avignon el xe on comun de  4 846 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Charlie Chaplin
Łe prime esperiense cinematografeghe
Inte el 1919 Charlie Chaplin insieme a alcuni cołeghi (fra cui Mary Pickford, Douglas Fairbanks e David Wark Griffith) el ga fondà ła United Artists Corporation. Da ałora in avanti el ga curà da soło ogni faxe de ła so produsion cinematografega, atornià da on grupo de fedełisimi quanto presioxi e conpetenti cołaboradori. A on periodo profesionalmente bon a non ga corispote, parò, na vita privata altretanto serena, ansi el matrimonio forsà co Mildred Harris de sołe dixisete ani el ghe ga procurà serie preocupasion e ła nasita de on putìn malformà e morto pochi dì dopo, no el ga contribuìo serto a risołevare el raporto.
I grandi sucesi
thumb|right|170px|[[Il monello|El bocia (1921)]]
Ła consacrasion come star afermada ła xe avegnua inte el 1921 quando el ga direto e interpretà El bocia, inte el cuałe el ga fato debutar el picoło-grande ator Jackie Coogan che el farà, tanti ani pì tardi, ło "Zio Fester" de ła famoxa serie de tełefilm La fameja Addams.
Dal 1923 al 1952 Chaplin el ga laorà costantemente par ła United Artists, e el ga girà oto film, i pì inportanti de ła so cariera. El primo laoro el xe sta La donna di Parigi inte el 1923, primo film inte el cuałe non el ga figurà come interprete (ritajandose soło na picoła comparsa inte el ruoło de on fachin). El film, anca se apresà da ła critica, no el ga avudo el suceso de publico sperà, ma i capołaori sucessivi invese i ło ga portà drotp inte ła storia del cinema. La febbre dell'oro del 1925 el xe considerà una de łe so opare mejo riusìe. Ła produzione del film sucesivo, Il Circo (1928) ła xe sta parò travajà a cauxa de problemi vegnù fora inte ła so vita privata: proprio in quel periodo el ga divorsià Lita Grey de vint'ani che ła gaveva sposà quatro ani prima.
Benché in uxo dal 1927, El sonoro no 'L GA intAresà Chaplin fin a ła fin dei ani 30.
Nonostante el sonoro el se fuse ormai afermà definitivamente a Hollywood, el ga girà inte el 1931 Luci della città, conpletamente muto e soło acompagnà da ła muxega. A xe intaresante notare come Chaplin el sostituisa, in sto film, ła voxe de łe persone col suono dei strumenti muxegałi, simułando ła voxe, al scuminsio de Luci della città. Inte ło steso ano el ga ricevù ła Łegion d'onore fransexe. Sinque ani dopo el ga girà on altro capołaoro del cinema muto, Tempi moderni.
Inte el 1932 el gaveva conosesto on'atora de vintionano de nome Paulette Goddard, che ła gaveva zà avù qualche esperiensa marginałe inte el cinema in parti picinine. I du i se ga inamorà, e Paulette ła ga recità co Charles in Tempi moderni (1936) e inte Il grande dittatore (1940).