cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Łéngua basca
I verbi
Segue do tabełe co łe forme rispetivamente prexente e inparfeto indicativo de l' auxiłiare UKAN (el secondo auxiłiare dopo el verbo IZAN-esar).
Tabeła del verbo auxiłiare UKAN al prexente e inparfeto indicativo in prexensa de un ojeto e un dativo.
Fonte: Le Basque Unifié (Initiation) (Euskara Baturako Hastapenak), © Assimil, 1996
I numari
El basco el mostra un ciaro sistema vinteximałe, riscontràbiłe anca in altre łéngue d' Europa come el francexe, bretone, danexe e gałexe. Secondo el linguista Theo Vennenmann, el sistema vinteximałe el se sarea difondesto in Europa propio a partir dal basco.
Orcoyen
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Ogliastro Cilento
Ogliastro Cilento el xe un comun italian de 2 241 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 13,24 km². L'abità el xe situà a 365 metri s.l.m. El confina co i comuni de Agropoli, Cicerale e Prignano Cilento.
La Latette
La Latette el xe on comun de   73 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Zebedeo
thumb|Salomè, Zebedeo e i fiołi Joani e Jacomo, tinto de Hans Süß von Kulmbach (Saint Louis Art Museum, Saint Louis, [[Missouri)]] Par i Vanzełi Zebedeo, da Zebadiah, o anca Zabdi, mario de Sałomè, el ze stà el pare de Jacomo el Major e Joani apòstoło do dei dodeze apòstołi de Cristo, nasui tuti do a Betsaida in Pałestina, da łe bande del Lago de Tiberiade, e orizenariamente dedicà a l'atività de pesca.
Jesù gaveva ciamà Jacomo e Joani, fiołi de Zebedeo, Boanerghes, overosipia fiołi del ton. Zebedeo no el zera on senplego pescadore ma on vero e proprio inprenditore de ła pesca parchè el gavea oparai.
Inte l'Antigo Testamento (Nehemia 11,17), vien recordà Zebedeo fioło de Asaf. Augusto Calmet, Disionario sacra Scrttura, t-I, Venesia, 1746 Zebedaeus filius Asaph e Michae pater, Neemia 11,17. I fiołi de sto Zebedeo, cantori del Tenpio, i venia ciamà boanerghes, overosipia fiołi del ton.
I Vanzełi
El ze nominà inte sti versi:
Montegalda
Montegalda xe un comune de 3081 abitanti de ła provincia de Vicensa.
Albillos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Nasino
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Sergio Dalla Chiara
Sergio Dalla Chiara el ze nato a Venesia inte'l 1951 e gà visùo ła só infansia inte'l sestièr de Castèło, pasando bona parte de'l só tenpo inte ła Parochia de San Francesco de ła Vigna, a ła Celestia. El vive in un apartamento che'l ze visin. Presto el se trasferise co ła só famegia visin a ła ferovia indove el se tol na nova caza. Su l'età de tredez'ani el tàca un fià sonar calche tòcheto co ła chitara e'l forma el primo conpleso muzegal, i JOLLYBOYS. Semo inte i 'ani 60 e in tuto el mondo ze scoltà da tuti Elvis Presley oltra che The Beatles. Presto 'sti muzicisti influensarà un fià tuti i grupi de'l venesian e tanti i tacarà sonar sti tòchi famozi. Inte'l '70 el va in teraferma a łaorar avéndoghene ła cogiontùra grasie anca a só pare che ghe lo gà łasà, el se spoza, ma ła pasion che'l gà par ła mùzega no ła finise miga e cusì el fonda un novo grupo che "sona musica venesiana". El só nome el ze "I dogi". A ze el 1978 co Sergio scominsia co ła so band a zirar un fià par tuto el Triveneto sonando in ocazion de feste popołari e cusì el partesipa a avenjimenti de grando rimàrco : in Venesia sità a'l Teatro Małibran, Goldoni, Excelsior e La Perla al Lido de Venesia. I ze prezenti ai Carnevałi, al pałasport a łe feste de onji sòrta e i ze ospiti in trazmision radiofòneghe e tełevizive. 6 ze el nùmaro dei dischi che i gà rezistrà, 4 LP e un CD. Inte'l febraro 1999 Sergio Dalla Chiara cołabora co ła promosion autonoma de sogiorno e turizmo de Venesia e co na conpanjìa de'l carneval a'l carneval de Viena, andando in ziro a sonar par łe piase austriaghe, łocałi o Ringerstrasse Gallery e aparision so canałi tełevizivi austriaghi (O.R.F.). Anca a Venesia el ze aparìo in diverse trazmision e el ze stà ospite in pì manifestasion. Da'l 1985 el gà anca el conpito de organizar concorsi e festival muzicałi e de avenjimenti intarnasionałi, el ze anca el zestor de'l sito web Musicain.
Nogaret
Nogaret el xe on comun de   83 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Apòstoło
miniatura|upright=1.4|Cristo e i dodexe apostołi inte ł'[[Ùltema Sena (Leonardo)|Ùltema Sena de Leonardo da Vinci]] Apòstoło o Apòstołi de Jexù Cristo (dal grego απόστολος, apóstolo: 'invià'), come narà in tel Nòvo Testamento, i xe i descepołi costitui da Jexù pa dar in eredità el mesajo de ła salvesa da łu procłamà. Eło ne ga nominà dodexe come el numaro de łe trubù de Israełe.
"Ciamò co eło i so descepołie ne ga nominà dodexe, che ga da el nome de apostołi."
- Łuca 6,13
Ligneyrac
Ligneyrac el xe on comun de   299 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Apòstoło
- Marco 3,13-15
Dopo el tradimento e ła morte de Giuda Iscariota, el numaro orixinario xe sta ristabiłio prima de ła Pentecoste co ł'ełesion de Matia. Oltre el grupo dei dodexe, xe considerà apòstołi anca Paoło de Tarso (Łetera ai Gałati 2,8) e Barnaba.
Nomi dei dodexe
Matia apòstoło che ga ciapà el posto de Giuda Iscariota dopo ła Pentecoste, che xe anca cui dei Ati dei Apostołi come Paoło de Tarso.
Saint-Marcellin-lès-Vaison
Saint-Marcellin-lès-Vaison el xe on comun de   312 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Ozières
Ozières el xe on comun de   39 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Jaraíz de la Vera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Taoudénit (rejon)
Taudeni (in banbara ߕߊߎߘߋߣߌ ߘߌߣߋߖߊ, Taudeni Dineja) ła ze una provinsia de el Małi setentrional.
Ła okupa na porzion de el Sahara sudosidental.
Zeografia fizega
El ze okupà da dezerto (se rikorda el Erg Šeš )
El klima el ze arido (BWh sevente ła klasificasion Köppen-Geiger).
Zeografia umana
Se pratega el ałevamento, e se estrae saljema.
Vilna
Vilna (in lituan Vilnius; in polaco Wilno; in ruso Вильнюс/Вильна, Vil'njus/Vilna; in bieloruso Вільня, Vil'nja) ła xe ła cavedal e ła sità pì popołà de ła Lituania. Ła xe ła cavedal de ła Contea de Vilna e sede arcivescoviłe. Ła ga un sentro storego baroco intrà i pì grandi e mejo conservai d'Eoropa, Patrimonio de l'Umanidà del UNESCO.
Varaždin (sità)
el xe on comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Giografia del Togo
El Togo el xe ono de i paexi piassé picinini de l’Africa. El togo el se cata inte l’Africa de l’ovests e el confina co el Benin a est, el Burkina Faso a nord, el Ghana a ovest. A sud, el Togo el xe bagná da l’Oceano Atlantego in tel Golfo de Guinea. El Togo el ga n’area de 54 385 km². El paexe se pol considerarlo come do pianori de savana, divixi da na cadena de coline che le taja el paexe in do da nord-est a sud-ovest. I giografi i divide el togo in sie aree. A sud se cata le spiage sabiose longo el mar, co de le lagune. La costa la xe streta. Qi se cata anca de i laghi, el pi grande el se ciama Lago Togo. A nord de la costa se cata el pianoro de Ouatchi. El xe largo 30 km e el ga la carateristega de esar cuerto da tereni rosi, par la presenxa de fero. A nord de sto pianoro se cata n’altro pianoro traversá da i fiumi Mono e Ogou. A ovest se alsa el grupo de le montagne del Togo. La cadena la scominzia in Benin, de l’e ciama Atakora, e la continue in tel Ghana, do l’e ciama Akwimp. El ponto pi alto de stá cadena de coline el xe el monte Agou de 986 metri. A nord de le coline ghe xe un pianoro sabioso traversá dal fiume Oti. A nord se cata l’utima region, on pianoro rocioso.
Lista de stati del mondo
thumb|Stadi del mondo co e so bandiere.|424x424px Al mondo ghe ze 206 stadi, dei cuai 195 reconosesti sovrani. Sto cuà el ze un ełenco in ordene alfabetico dei Stadi del móndo co indicasion del nome par intiero, i ze considerài i stadi independenti e no chei inte łe federasion.
Divixion dei stadi
Ghe xe 195 stadi reconosesti a łivel internasionał:
Altri 3 stati i ze menbri de agensie spesiałizae de el ONU
Ghe ze anca 8 stadi co sovranità teritoriał che i ga dichiarà a propia independensa ma i ga gavù poco o nisun riconosimento:
Notasion
Land Världsgeografi
Sant'José de Anchieta
__HIDDENCAT__
thumb|170px|Sant'José de Anchieta Sant'José de Anchieta (19 de marso de 1534, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife - 9 de zugno de 1597, Anchieta, Brasil) misionario gesuitia e santo de ła Cexa Catòłica.
El Papa Francesco el lo gà fato santo in 2014. El xe el secondo sant de łe Ìxole Canarie dopo Pedro de Betancur. José de Anchieta el se festeja el 9 de zugno.
Olevano sul Tusciano
Olevano sul Tusciano el xe un comun italian de 6 883 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 26,72 km². L'abità el xe situà a 220 metri s.l.m. El confina co i comuni de Acerno, Battipaglia, Campagna, Eboli e Montecorvino Rovella.
Négreville
Négreville el xe on comun de   810 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Cismon
"El Brenta no sarìe el Brenta se el Cismon no el ghe dese na penta"
- Proverbio Primieròt
El Cismon el ze na roja che scor infrà el Trentin e el Vèneto e el costituis el afluènt maor del Brenta.
miniatura|sinistra|El fium a [[Tresacua]] El nas arènt al Passo Rolle, par pò scorer te la val de Primier (cognosesta anca cofà val del Cismon) tocar el Feltrin e fenir inte el Brenta a Cismon del Grapa, in provincia de Vicènẑa.
La portata del Cismon, tanto varia, no la é tanto manco de cuela del Brenta, del cual el pođerìe eser considerà el ram pì grant.
Le acue del Cismon e dei so afluenti le ze doperađe par far ndar do tre ẑentrai elètriche. La part alta del Cismon el é el sol rich trentin che ga acue de prima clas de cualità drìo el indice I.B.E. (Indice Biotico Esteso), bòne par la pesca.
Bacino idrografich e afluenti
El bacino idrografich del Cismon el se estènẑ par 663 km², 445 dei cuai te la Comunità de Primier. I comuni trentini che l'é part del bacino del Cismon-Vanoi i è: Canal San Bovo, Fiera, Imèr, Medan, Siror, Tonadic, Tresacua, Zian de Fiem.
Distreto de Linz-Land
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de l'Alta Austria.
Cismon
Lista dei principai imisari del Cismon inte la val del Primier:
Afluenti de dreta
15 de setenbre
El 15 de setenbre el ze el 258° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 259° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 107 dì.
Cismon
Lista dei principai imisari del Cismon inte la val del Primier:
Afluenti de ẑanca
340 v.C.
El 340 v.C. (CCCXL v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Saint-Romain-de-Surieu
Saint-Romain-de-Surieu el xe on comun de 353 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Jarilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Cernobbio
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Maucourt (Somme)
Maucourt el xe on comun de   180 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Mioglia
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Buniel
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Tunizìa
La Tunizìa oTunixìa, ufisialmente la Repùprika de Tunixìa (in àrabo الجمهورية التونسية, al-Jumhūriyya al-Tūnusiyya), xe on Stato de l’África del nord, parte del Magreb. El konfina co ł’Aljeria a ovest e co ła Łìbia a sudest; la xe bagnada dal Mar Mediteraneo a nordest.
Zeografia
La kosta la xe rika de akua.
El 40% del teritorio xe inte el dexerto del Sahara. La kosta la xe fèrtile.
Antigità e età de mexo
miniatura|sinistra|Kartàxene In Tunixìa gera òmeni preistorici fin dal pałeołìtico.
El primo pòpoło ka se konose xe i berberi.
I fenici xe rivá su inte łe koste de ła Tunixìa e i ga fondá Kartàxene inte el 814 a.K.. Kartàxene l’è deventá na potensa komerçiàł e militàr in poki ani e sa mexo a konkoistàr i paexi del Mediteraneo. La łota ko Roma xe 'ndá vanti dal 264 al 146 a.K. e xe fenìa ko la distrusion de Kartàxene. I romani ga ricostruìo la çitá e i ła ga fata deventàr ła prima provinçia africana.
A ła fin del periodo romàn, i vandałi ga invadesto Kartàxene e i xe restài fin al 533. Nte el 533, el xeneràl bizantìn Bełixario ga koncoistá tuto el nord Africa. Doxento ani dopo, i Árabi.
I Árabi xe restài fin ke i xe rivài i Turki de l’impero otoman in tel 1574.
Modernità
En tel 1705 ge stá ła fondasion de ła dinastìa Husaynide.
Da el 1881 i francexi ga stabilì on protetorato.
Indipendensa
La Tunixìa xe deventá indipendente el 20 de marso 1956 e ła Repùbrika l’è stá proklamá el 25 de lujo del 1957. El primo prexidente xe stá Habib Bourguiba, deposto kon on kolpo de Stato inte el 1987 dal xeneràl Zine El-Abidine Ben Ali.
Ekonomia
L’agrikoltura xe pratiká su la kosta (gran, formenton, biada). La Tunixìa xe el sesto produtór mondiàl de fosfati.
Saint-Martin-de-Castillon
Saint-Martin-de-Castillon el xe on comun de 781 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Tunizìa
Ekonomia
Ła industria (tèsile, prodoti petrołìferi) xe in krézita.
Liourdres
Liourdres el xe on comun de   248 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Namìbia
__HIDDENCAT__
Tunizìa
Demografia
I tunixini parla àrabo e francexe.
Namìbia
Ła Namìbia, uficialmente Republica de ła Namìbia, el xe on Stato de ł'Africa del Sud. Ła confina a nord co ł'Angoła, a nordest co e el Zanbia, a est col Botswana, e a sudest col Sudafrica; ła se afacia a ovest sora ł'Oçeano Atlantego.
Zeografia
El paexe l’a n'estension conplesiva de 825 418 km².
El zentro el xe ocupà da un altopiano, che el crese indando verso ovest, vanti de eser delimità da na granda sengia.
La majoria del teritorio xe desertica, co na piova de 400 mm l’ano ne le zone pì fresche.
Se cata el deserto del Namib, longo la costa, e el deserto del Kalahari a sudest. A nordest se cata la savana.
Antighità
I primi abitanti de la Namìbia xera vari grupi de khoikhoi (namaqua e damara).
I bantu xe rivá in Namibia inte el XV secolo.
Modernità
I eoropei no ga mai mostrá tanto interese par stá tera arida e xe solo inte el XIX che i todeschi i l’á ocupá ciamandola Africa del sud ovest. I inglexi, paró, i controlava Walvis Bay, l’unico porto de acue profonde de tuta la costa namibiana.
El Sudafrica ga invaso la Namibia durante la grande guera e, dopo la seconda guera mondiale, la ga anexo el paese.
La Organizasion del Popolo de l’Africa del Sud Ovest (SWAPO) ga scominsiá la guera de indipendenza inte el 1966.
Indipendenza
L’indipendenza l’è rivá inte el 1990 ; Walvis Bay la xe stá restituida inte el 1994.
Popolasion
Ła ga na popołasion totałe de 2 113 077. Co 2,5 abitanti/km², ła Namibia ła se cołoca intrà łe tre nasioni sovrane al mondo co la minor densità de popołasion.
Etnie
La majoria de la popolasion xe del grupo owambo. El 5% de la popolasion xe de origine eoropea.
Religion
La majoria dei namibiani xe cristiani (luterani e catoleghi). El 3% xe musulmani.
Economia
Par le condisioni ambientali l’agricoltura che se cata l’è de susistenza: in Namìbia no ghe agricoltura industrial. L’alevamento de le bestie se cata inte el sud del paexe. El paexe conta su el sfrutamento dei minerali (piombo, zinco, uranio, diamanti, argento, tugsteno)
L’industria de trasformasion l’è in cresita.
Sant'Antonio Abate
__HIDDENCAT__
frame|Sant'Antonio el Grande, Pare del Monachesimo Sant'Antonio Abate ciamà anca Sant'Antonio el Grande, Sant'Antonio d'Egito, Sant'Antonio del Fogo, Sant'Antonio del Deserto, Sant'Antonio ł'Anacoreta, Sant'Antoni dal porsel o Sant'Antoni dal canpanel (251?-356), eremita egisian, el xe considerà el scuminsiatore del monachesimo cristian e el xe sta el dei abati. A lu se deve ła costitusion in forma permanente de fameje de monachi che soto ła guida de on pare spirituałe, abbà, i se xe consacrà al servizio de Dio.
Villatuerta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Pesca (atività)
Ła pesca ła ze na atività che da miłeni ghe da da manjare a popołasion postà visin i laghi, mari e fiume formà par ciapare i pesi doprando ordenji e techighe de varie tipołozie da parte dei pescadori.
Tipi de pesca
Ła pesca se połe destinguere in:
Murialdo
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Néhou
Néhou el xe on comun de   626 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Kyiv
Kyiv (Ки́їв) ł’è ła cavedałe e ła sità pì popołà de ł’Ucràina. Ł’è in Ucràina sentral-orientałe, su el fiume Nipro (o Dniéper). A 1° xenaro 2022, i só abitanti i xera 2.952.301, che fa de Kyiv ła setima sità pì popołà d’Eoropa. Kyiv el xé un inportante sentro industrial, scientifico, educativo e cultural de ł’Eoropa orientałe. Ghe xe tante industrie ad alta tecnołoxia, istituti de istrusion superiore e monumenti storici. Ła sità ła gà un vasto sistema de trasporti pùbleghi e infrastruture, incłuxo ła Metropułitana de Kyiv.
Se dis che el nome de ła sità vien da el nome de Kyj, un de i só quàtro fondadori lejendarìi. Durante ła só istòria, Kyiv, na de łe sità pì antìghe de ł’Eoropa orientałe, ła gà pasà da diverse faxi de prominensa e oscurità. Ła sità esisteva probabilmente cofà un sentro comèrciàłe xà da el 5º sècoło. Esendo un insediamiento slavo su ła gràn ròta comèrciàłe intra ła Scandinàvia e Costantinòpułi, Kyiv xera na sità tributària de i caxari, finchè no ła gavèa conquistà i variaghi (vichinghi) a metà d’el 9º sècoło.
Soto el domìnio variago, ła sità ła xé diventà ła cavedałe de ła Rus de Kyiv, el primo stato slavo orientałe. Desfà de tuto durante łe invaxion mongòłe int’el 1240, ła sità persè gràn parte de ła só influensa inte i secołi da vèni. Pasando soto el domìnio d’el Prinsipato de Łituània, dapò d’el Regno de Połònia e finmente de ła Rùsia inperiałe, ła sità se trasformò da un mercào de frontiera in un inportànte sentro de còltura ortodosa int’el 16º sècoło, e po, inte l’otosénto, in un sentro industriàłe, comèrciàłe e aministrativo.
Ła sità prosperò de novo inte el tènpo de ła revołusion indùstriałe a fin d’el 19º sècoło. Int' el 1918, quando ła Repùblega popołare ucràina dichiarò ł’indipendensa da ła Repùblega rusa dapò ła Revołusion d’otobre, Kyiv ghe deventò ła cavedałe. Dapò ła fin de łe guere ucràino-sovièteghe e połaco-sovièteghe int’el 1921, Kyiv el xé finìo inte ła RSS Ucràina, diventando ła só cavedałe int’el 1934. Ła sità ła gà sofrì dagni significanti durante ła Seconda guera mondiałe, ma se gà risconso presto inte i ani d’el dopoguera, restàndo ła tèrsa sità pì grànda de ł’Union Soviètega.
Co ła caxùa de ł’Union Soviètega e ł’indipendènsa de ł’Ucràina int’el 1991, Kyiv el xé restà ła cavedałe de ł’Ucràina e el gà avùo un inflùso continuo de migranti d’etnia ucraina, provenìenti da antre rejòn de el paexe. Durante ła tranxision d’el paexe verso na economìa de mercà e na democrasìa eletorałe, Kyiv el gà continuà a èser ła sità pì grànda e rica de ł’Ucraina.
Ła só produsion indùstriàłe dipendènte da łe armi ł’è dimenuà dapò ła caxùa de ł’URSS, influensàndo negativamente ła siensa e ła tecnołoxìa, ma nòvi setori de ł’economìa cofà i sèrvisi e ła finànsa ła gà aumentà i sàłari e i investìmenti de Kyiv, deparando finansiamènti continui par ła ediłexia abitativa e el xviłupo urban. Kyiv ł’è diventà ła rejòn pì fiło-osidental de ł’Ucràina; ł’ełesion łe xé domìnade da i partìi che sostenise na maxor integrasion co ł’Union Eoropea.
Nome
Łe cròniche de i antìghi slavi orientałi, cofà el Còdexe laurensiano e ła Crònica de Nóvgorod, łe doparava ł’ortografia Києвъ, Къıєвъ o Кїєвъ. Lavretian Chronicle e Novgorod Chronicles : [http://litopys.org.ua/novglet/novg24.htm "''В лѣто 6743. Не хотя исперва оканныи, всепагубныи диаволъ роду человѣческому добра, въздвиже крамолу межи рускыми князи да быша человѣци не жили мирно: о том бо ся злыи радуется кровопролитью крестияньскому. Поиде князь Володимиръ Рюриковиць с кыяны и Данило Романович с галицаны на Михаила /л.158./ Всеволодица Чермного къ Чернигову, а Изяславъ побѣжа в Половци; и много воева около Чернигова и посадъ пожьже, а Михаилъ выступи ис Чернигова; и много пустошивъ около Чернигова, поиде опять; и Михаилъ створивъ прелесть на Данилѣ и много би галицанъ и бещисла, Данила же едва уиде; а Володимиръ пришедши опять, сѣде въ Киевѣ. И не ту бысть того до сыти зла, нь прииде Изяславъ с погаными Половци в силѣ тяжьцѣ и Михаилъ с черниговци под Киевъ, и взяша Кыевъ; а Володимера и княгыню его изымаша Половци, поведоша в землю свою, и много зла сътвориша кияномъ; а Михаилъ сѣде в Галицѣ, а Изяславъ в Киевѣ; и опять пустиша Володимира Половци на искупѣ и жену его, и на Нѣмцѣх имаша искупъ князи. 'В лѣто 6744 [1236'']. Поиде князь Ярославъ из Новаграда къ Киеву на столъ, понявши съ собою новгородцовъ болших муж: Судимира въ Славнѣ, Якима Влунковица, Костя Вячеслалича, а новоторжець 100 муж; а в Новѣградѣ посади сына своего Александра; и, пришедши, сѣде в Киевѣ на столѣ; и державъ новгородцовъ и новоторжанъ одину недѣлю и, одаривъ, отпусти прочь; и приидоша вси здрави. Того же лѣта пришедше безбожныи Татарове, плениша всю землю Болгарьскую А и град их Великыи взяша, исѣкоша вся и жены и дѣти" and others.]  Ł’etimołoxia tradisional, derivando da ła Crònica de i ani pasai, indice che el nome sia na derivasion de el nome de Chij (Кий), el fondador lejendario de ła sità. Segondo el disionàrio etimołoxico de Oleg Trubachyov, derive da el nome slavo antìgo oriental *Kyjevŭ gordŭ (letaralmente, «castèło de Kyj»), da el proto-slavo *kyjevъ. Sta etimołoxia xé stà mesa in dubio, par exènpio da Mykhailo Hrushevsky, che ła gà denominà un «mito etimołoxico», e el intendéa che i nomi de i fondadori legendarìi i xé stài fondamentài su topònemi. Segondo el łenguìsta ucràino-canadéxe Jaroslav Rudnyckyj, el nome pol èser coneso co ła radice proto-slava *kyjь, ma el dovería èser interpretà inte el signifegà de «asta, pało», cofà ła corispondente paroła ucràina moderna кий (kyj). In sto caxo el nome deve èser interpretà cofà «insediamento pałificà».
Kyiv el xé el nome ufisiałe ucràino romanizà de ła sità, che vien utiłixà par documenti lejislativi e ufisiałi. Kiev el xera ła denomenasion tradisionàłe de ła sità che sołitamente se gà utiłixà in Itàłia, ma par via de ła só orìxene stòrica da ła łéngua rusa, sta variànsa ła gà perso el favor de tanti mèdia osidentałi dapò l’inisio de ła guera ruso-ucràina int’el 2014 e soratuto co ła só continuasion int’el 2022. Xà inte el 1995 el governo ucraìno el gà promoso na resołusion che sołicitava de uxar ła trasliterasion Kyiv (o pì coretamente Kyïv), pì prexisa rispèto a el topònemo in łéngua ucràina. In Itàłia, storicamènte ła sità gera ciamàa anca Chiovia.
La Loye
La Loye el xe on comun de   551 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Kyiv
Nome
Ła sità xe stà conosia co vari nomi int’el corso de ł’istòria. Inte łe saghe nordiche ła ciamava Kænugarðr o Kœnugarðr, che vol dir «sità de i chioviani» (da l’antìgo slavo oriental: кияне, romanisà: kijane), che se gà conservà inte ła moderna denomenasion islandéxe Kænugarður. Forse el primo manoscrito originałe co el nome de ła sità fo ła Łétara chioviana scrita int’el 930 d.C. da rapresentanti de ła comunità ebraica de ła sità, in cui el nome el xé scrìo cofà קייוב׳ (Qiyōḇ).
El storico Julius Brutzkus, inte ła só òpara «Ł’orìxene caxara de l’antìgo Kyiv» (The Khazar Origin of Ancient Kiev), supone che sìpia Sambàt che Kyiv i sìpia de orìxene caxara, che signifega rispetivamente «fortesa de cołìna» e «insediamento de basa». Brutzkus dise che Sambàt no el xé Kyiv, ma el xé pitòsto Vyšhorod (Sità Alta), che ghe xé lì in visinansa.
Łe prime fonti ingléxi el só nome se screveva cofà Kiou, Kiow, Kiew, Kiovia. Su na de łe mape ingléxi pì antìghe de ła rejon, Russiae, Moscoviae et Tartariae, stàmpà de Ortełio (Łondra, 1570), el nome de ła sità el xé scrìo 'fà Kiou. Su ła mapa d’el 1650 de Guillaume de Beauplan, el nome de ła sità xé Kiiow, e ła rejon ła ghe xé scrìa 'fà Kÿowia. Int’el łibro Travels de Joseph Marshall (Łondra, 1772) ła sità ła xé ciamà Kiovia. In ingléxe, Kiev el xé aparso in stànpa xà int' el 1804 inte ła «Nova mapa de ł’Eoropa, da łe ùlteme autorità» (New map of Europe, from the latest authorities) de John Cary e int’el diario de viàxo de Mary Holderness d’el 1823 «Nova Rùsia: Viàxo da Riga a ła Crimia, pasando par Kiev» (New Russia: Journey from Riga to the Crimea, by way of Kiev). L’Oxford English Dictionary el gà incluso Kiev in na citasion publegà int’el 1883, e Kyiv int’el 2018.
Ła version ucraina d’el nome, Kyiw, conparise int’el 4º vołume d’el Disionàrio xeografico de el Regno de Połònia, publegà int’el 1883.
Dapò ł’indipendensa de ł’Ucraina inte el 1991, el goerno ucràino gà introdoto łe regołe nasionałi par ła trasliterasion de i nomi xeografighi inte l’alfabeto latin par àti lejislativi e ufisiałi inte l’otobre 1995, segondo łe quałi el nome ucràino sirìłego Київ el xé romanixà 'fà Kyiv. Ste regołe se aplice a topònemi e indirisi, cuxì cofà a nomi de parsona su pasaporti, segnałi stradałi e cuxì via.
Istòria
I primi èseri omani conosiùi inte ła rejon de Kyiv i gh’abità int’el tardo pałeołitego (età de ła pièra). Ła popołasion datórno a Kyiv inte ł’età d’el brónxo ła faxeva parte de ła cusì ciamà cultura tripiłiana, cofà se vede dai manufati de st’ùltema catà int’area. Durante ła prima età d’el fèr calcheduni tribù i se xera stabiłì rente a Kyiv, indóve i praticava ła coltivasion de ła tèra, l'arlevamento e el tràfego co i sciti e i antìghi stati de ła còsta setentrionałe d’el Mar Negro. I ricatamenti de monete romane d’el 2º-4º sècoło i sugerise rełasion comersałi co łe provinse orientałi de l’Inpero Roman. Notevołi archeołoxi de ła area intórno a Kyiv i include el resercator Vikentiy Khvoyka.
Fondasion
I studioxi i contine a rajonar có ła sità ła xé stà fondà: ła data de fondasion tradisional ła xé el 482 d.C., cusì ła sità ła gà sełebrà el só 1500° aniversario int’el 1982. I dati archeołoxeghi i indice na fondasion int’el sèsto o sètimo sècoło, co calchedùni resercatori che i date ła fondasion insìn a ła fin d’el 9° sècoło.
Ghe xé arcuanti rexicónti lejendarìi su ł’orìxene de ła sità. Cofà conte ła Crònica de i ani pasai, dei membri de na tribù slava (połani orientałi), fradèłi Kyj (el maxór, da cui ła ciape el nome ła sità), Šček, Khoryv e ła só sorèła Lybid, che i gavéa fondà ła sità. N'antra lejenda aferme che San Andrea el pasò inte ła xona int’el 1º secoło. Andóve dèso ła se cate ła sità el gà fato inpiantar na cróxe, indóve en sèguito fu fabricà na céxa. Fin da el Medioevo na imàxene de San Michièl ła gà raprexentà ła sità óltra che el prinsipato.
Ghe xé póche testimonianse istoreghe rełative a el periodo in cui fu fondà ła sità. Insediamenti slavi sparsi existeva inte ł’area da el 6° secoło, ma no'l xé ciàro se calchedùn de łóri i se sìpia drioman xviłupà inte ła sità. Su el planisfero de Tołomeo i ghe xé deversi insediamenti indicài lóngo el pasàr mèdio d’el Boristene, intra cui Azagarium, che calcheduni istoreghi retene èser el predecesor de Kyiv.
Anpò, segondo el Dictionary of Ancient Geography de Alexander MacBean d’el 1773, cuel insediamento coresponde a ła moderna sità de Čornobyľ. Domè a sud de Azagarium, ghe xé n’antro insediamento, Amadoca, retenú ła cavedałe d’el popoło de i amadoghi che viveva in n’area conprexa intra łe pałù de Amadoca a ovest e łe montagne de Amadoca a est.
N’altro nome de Kyiv mensonà inte ła istòria, ła cui orìxene no ła xé d’el tuto ciara, el xé Sambat, che aparentemente el gà calcòsa a che far co l’Inpero caxar. Ła crònica de i ani pasai ła dise che i rexidenti de Kyiv i gà deto ad Askold ''«gh’era trè fradèłi Kyj, Šček e Khoryv. I gavéa fondà sta sità e i xé mòrti, e dèso restemo e paghemo łe tanse a i só parenti, i caxari»''. In De administrando imperio, Costantino Porfiroxenito el mensone na carovana de pìcołe inbarcasion da carga che i se radunava ògni ano, e el scrive: «I desende el fiume Dniéper e i se sune a el caosaldo de Kyiv (Kioava), ciamà anca Sambatas».
Almànco trè xeografi d’el 10° secoło de łéngua araba che i gavéa viaxà inte ł’area i mensonava ła sità de Zānbat cofà ła sità prinsipałe de i ruteni. Intra łori i ghe xé ibn Rusta, Abu Saʿīd Gardēzī e un autor d’el łibro xeografego Hudūd al-ʿĀlam. I testi de cuełi autori furono descoverxài da l’orientałista ruso Aleksandr Tumanskij. Ł'etimołoxia de Sambat ła xé stà rajonà da pluxor istòreghi, intra cui Grigorij Ilinskij, Nikolaj Karamzin, Jan Potocki, Nikolaj Lambin, Joachim Lelewel e Guðbrandur Vigfússon.
Antri istòreghi i sujerise che łe tribù magiare (ongare) gavéa goernà ła sità intra el 840 e el 878, prima de migrar co calchedùne tribù caxare int’el baxìn carpatico. Łe Cròniche de i ani pasai mensone i ongaréxi che i pasava rénte a Kyiv. Ła tónba de Askold xera presedentemente conosú cofà Uhorske uročyšče (Уго́рське уро́чище, «lógo ongaréxe»).
Anbiénte
Durante ła ùltema era jasal łe tère de ła Ucraina setentrionałe łe xera covèrte de un strato de jasałi. Daspò che i jasałi i se xera desfantà, ła suparfise d’el teren, indóve el xé situà el moderno Kyiv, ła gà ciapà ła forma asè sìmiłe a un vólto omano co ła sima revoltà vèrso sud (efèto de pareidołia), soranomenà «el vólto de Kyiv» (Лик Києва, Lyk Kyieva).
Trasporti
Ła xé servia da el aeroporto Boryspil. Ła gà un servisol de metropułitana e de funicołar.
Palaiseul
Palaiseul el xe on comun de   59 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Noueilles
Noueilles el xe on comun de   401 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Distreto de Perg
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de l'Alta Austria.
Sveti Đurđ
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Nòvo Testamento
__HIDDENCAT__
El Nòvo Testamento (greco antigo: Ἡ Καινὴ Διαθήκη, trascrito: Hē Kainḕ Diathḗkē; łatin: Novum Testamentum) el ze na racolta de 27 łibri canòneghi che i costituise ła segonda parte de ła Bibia cristiana e che ze sta scriti dopo ła vita e ła predicasion de Jesu de Nazareth.
El canone del Nòvo Testamento no el ze stà acetà da i Ebrei.
Scriti istoreghi (Vanzełi e Ati)
thumb|upright=1.2|San Paoło scrive łe łetere dipinto de Valentin de Boulogne
Aparato respiratorio
400px|miniatura|destra|Schema detajado che el fa védare le struture che le fa parte del'aparato respiratorio. In alto a drita ghe xe desegnà l'insieme dei alvèoli, grupai in sachi alveolari, ventilai da bronchìoli ciamadi respiratori, orizenai come rami de bronchìoli lobulari e cussì via fin ai bronchi e la trachea. L'aparato respiratorio xe l'insieme dei òrgani necessari a preparare el scanbio dei gas in intrà sangue e aria anbientale, querzendo almanco do dei quatro processi fondamentali che i definisse la respirassion. Sti qua i xe la ventilassion, che la xe el spostamento dei volumi dei gas drento e fora dai loghi dove che se verìfega el passajo dopo, che el xe el scanbio dei gas propiamente dito (o ematosi), durante el quale el sangue se svoda de un fià de anidride carbònica e'l se inpiena de ossìgeno.
I òrgani dove che sti processi i toe logo i xe, in te'l órdene che la sèvita l'ària durante l'inspirassion, xe:
In te'l corso del'espirassion l'aria la torna indrio longo st'altro verso; al fondo el passajo nasale xe facoltativo, in intrada come in insida, podendo l'aria ndare drento e fora anca par la boca (ventilassion orale, che respeto a quela nasale la incontra manco resistensa, ma xe manco bona de umidefegare e netare l'aria da partezele iritanti). Inspirassion e espirassion le xe le do fasi de la ventilassion. Va dito che sto siclo no poe èssare conpletà dai polmoni da soli, che i manca de na muscoladura propia bona par farlo: par sta razon, vien considarade funsionalmente parte del'aparato respiratorio anche le struture che ghe sta intorno, o sia le pleure e le struture de la gabia toràcica (ossa, mùscoli, articolassion, ecc.), fondamentali par parmétare sto movimento vidale.
La destinsion funsionale sentrale par la fisiologia del'aparato respiratorio, la divide donca le vie aèree (a so volta destinte in superiori, fin a le corde vocali drento la laringe, e inferiori, che le va da la trachea ai bronchìoli terminali), i alvèoli (dove che xe pussìbile el scanbio dei gas) e'l sistema tòraco-polmonare (che co le so propietà mecàneghe parmete le escursion de volume che le definisse la ventilassion). La ventilassion xe garantida da muscoladura striada soto controlo volontario facoltativo, o sia se no ghe se pensa la ponpa ventilatoria la funsiona da sola grassie a automatismi nervosi. Sti qua i xe stimoladi da le segnalassion de recetori che i ativa nùclei nervosi del tronco encefàlico, a so volta coligai ai mùscoli de la ventilassion, soratuto inportanti i xe quili ispiratori, come i intercostali esterni e'l diaframa. Se no la vien sforsada, l'espirassion la vien da sola, grassie al'elastissità dei polmuni.
L'aparato respiratorio xe fato da struture notevolmente deverse in intrà le spece dei anemali. Mentre lo schema del'omo xe vàlido par tuti i altri mamìfari, tolti i lionfanti che i no ga i spassi plèurissi, i osei i no ga alvèoli ma struture ciamade sachi aerìferi e la gàbia toràcica la xe tanto più rìgida. I anfibi i respira co la pele oltra che coi polmuni, ma la difarensa più evidente se ga in te'i pessi, dove ghe xe struture ciamade sbaise (anca ciamade baise o bavise) che le filtra l'aqua traverso la quala l'anemale el nua. Anca le piante le fa respirassion traverso busi diti stomi, el flusso dei gas de frecuente el ga versi oposti de quelo dei eteròtrofi come i anemali (le consuma anidride carbònica e le produze ossìgeno).
Jerte
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Francesco De Martino
__HIDDENCAT__
Francesco De Martino (Nàpułi, 31 de majo 1907 – Nàpuli, 18 de novenbre 2002) el xe stà on jurista, pułìtego e acàdemego Italian, intrà i màsemi esponenti del Sociałismo italian. El xe stà pì volte segretàrio del Partio Sociałista Italian e Vicepresidente del Consejo dei Ministri inte i goerni Rumor e Colombo.
Tobar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Maurepas (Somme)
Maurepas el xe on comun de   197 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
San Juzepe
__HIDDENCAT__
339 v.C.
El 339 v.C. (CCCXXXIX v.C in numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
San Juzepe
Juzepe, Maria e Jezù Putin i ze anca ciamà ła Sacra Fameja.
Celle Ligure
el xe on comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Lissac-sur-Couze
Lissac-sur-Couze el xe on comun de   730 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Martin-de-la-Brasque
Saint-Martin-de-la-Brasque el xe on comun de 840 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Ribaforada
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Oliveto Citra
Oliveto Citra el xe un comun italian de 3 832 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 31,62 km². L'abità el xe situà a 300 metri s.l.m. El confina co i comuni de Campagna, Colliano, Contursi Terme, Senerchia e Valva.
Bignay
Bignay el xe on comun de   411 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Messerschmitt Bf 109
El Messerschmitt Bf.109 el xe sta el pì noto caça todesco de ła seconda guera mondiałe. In diexe ani de vita xe stae fate pì de 70 version de sto reoplan e ghi ne sta prodoto pì de 30 000 exenplari.
El xe sta prodoto so licensa anca in Ungheria e Cecoslovachia (cofà Avia S-99 e Aviaa S-199) e in Spagna. Parfin Israele ga doparà sto reoplan (ła version Avia) inte ła guera del 1948.
Luisago
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
La Aldea del Obispo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Saint-Romans
Saint-Romans el xe on comun de  1 778 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Pansey
Pansey el xe on comun de   97 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Giacomo Mancini
Giacomo Mancini (Coxensa, 21 de apriłe 1916 – Coxensa, 8 de apriłe 2002) el xe stà on pułìtego Italian, intrà i màsemi esponenti de rexalto del Partio Sociałista Italian e ex-sìndico de Coxensa e Ministro de ła Repùblega.
Meigneux (Somme)
Meigneux el xe on comun de   175 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Bardineto
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Gallagher
Leo Anthony Gallagher, Jr. (Fort Bragg (Carołina del Nord), 24 de lujo 1946) xe un ator statunitènse.
Martełago
Martełago o anca Marteago, el xe un comùne de 21 032 abitanti in provincia de Venesia. Situà in pariferia de Mestre, sto paexe fa parte del conprensorio del miranexe. Da un ponto de vista rełijoxo catòłego el fa parte de ła diòcexi de Treviso.
Architetura
Do xe łe viłe vènete prinsipałi:
Isar (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Distreto de Ried im Innkreis
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de l'Alta Austria.
La Cumbre (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Noé
Noé el xe on comun de  2 897 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Arakil
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
338 v.C.
El 338 v.C. (CCCXXXVIII v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Forcheta
Na forcheta la ze na strutura carateristica de le piante che se ranpeghea. La consiste de na escressensa del legn fata a forma de fil che la se dirama in do o tre part. La gnen fata senpre te la butada de an e la cress infin che no la cata an ramet o qualcossa altro aonde ciaparse. A sto punto la scominsia a inrodolarse sù. na olta che la ga fat presa la scominsia a inmadurir al legn infin a el otuno, quando che la se seca. Na olta secada, la forcheta la continua a mancener la so funsion stàtega par qualche an.
An esenpio de pianta che la fa le forchete la ze la vit. Co el ze al mese de majo-zugno na olta se passea le piantade de vit e se dresea sù i cau doveni, serte olte ligandoli te le frasche apunto co le forchete.
Orglandes
Orglandes el xe on comun de   371 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Lostanges
Lostanges el xe on comun de   139 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Argełato
Argełato xe on comune de quasi 9000 abitanti de ła provincia de Bołogna.
Sveti Ilija
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Brossac
Brossac el xe on comun de   486 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
La Marre
La Marre el xe on comun de   338 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Genevilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Onzo
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Méaulte
Méaulte el xe on comun de  1 254 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Africa del Sud
__HIDDENCAT__
Distreto de Rohrbach
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de l'Alta Austria.
Africa del Sud
[[Imàjine:LocationSouthernAfrica.png|miniatura|sinistra|
]] Ł'Africa del Sud (a volte ciamà anca col termine Sudafrica) ła xe ła porsion meridionałe del continente african. Ła xe bagnà a est da l'Oçeano Indian e a ovest da l'Oçeano Atlantego.
Africa del Sud ONU
En baxe ała ripartision del mondo fata da łe Nasion Unie, l'Africa meridionałe ła xe una de łe macroregioni in cui a xe spartia l'Africa.
A ghe xe incluxi 5 Stati:
Africa del Sud giografico
Ziogràfegamente a poe esare conprexi inte ła definision de Africa del Sud anca:
Southern African Development Community
miniatura|sinistraTuti i Paexi sora elencà a ecesione de Comore, Seychelles e dei departementi fransexi d'oltremare i forma co Tanzania e Republica Democràtega del Congo ła Southern African Development Community (SADC), on'organizasion co ło scopo de promovare ła cooperasion e ło sviłupo econòmego de ła rejon.
Saint-Pierre-de-Vassols
Saint-Pierre-de-Vassols el xe on comun de 525 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Parnoy-en-Bassigny
Parnoy-en-Bassigny el xe on comun de   299 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Organizasion del Tratà de Cooparasion Amazònega
La Organizasion del Tratà de Cooperasion Amazònega (OTCA) el ze un organismo intergoernativo constituio da oto Paezi Menbri: Bołìvia, Braziłe, Cołónbia, Ecuador, Guyana, Perù, Surinam e Venesueła e el ze l'ùgnoło bloco socio-anbentałe de paezi dedegà a ła Amazònia.
Omignano
Omignano el xe un comun italian de 1 579 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 10,1 km². L'abità el xe situà a 540 metri s.l.m. El confina co i comuni de Casal Velino, Lustra, Salento, Sessa Cilento e Stella Cilento.
Organizasion del Tratà de Cooparasion Amazònega
La OTCA el ze instituia cofà conseguensa del Tratà de Cooperasion Amazònega (TCA) sotoscrivesto inte el 3 de lujo del 1978. I fini del Tratà łe ze ła preservasion del mèdio anbente e ła dòpara rasionałe dei reserve naturałi de ła Amazonia. Inte el 1995, i oto Paezi Menbri i ghea decidesto de formar ła OTCA e inte el 2003 e i ghea stabiłio ła Segretària Permanente de ła OTCA par renforsar e inplementar i fini del Tratà.
337 v.C.
El 337 v.C. (CCCXXXVII v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Pietro Nenni
__HIDDENCAT__
Pietro Nenni (Faenza, 9 de febraro 1891 – Roma, 1° de xenaro 1980) el xe stà on pułìtego e jornałista Italian, intrà i màsemi esponenti del Sociałismo italian, stòrego lìder del Partio Sociałista Italian.
Louignac
Louignac el xe on comun de   236 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
La Granja (Cáceres)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Nénigan
Nénigan el xe on comun de   65 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Biron
Biron el xe on comun de   230 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Haza
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
16 de setenbre
El 16 de setenbre el ze el 259° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 260° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 106 dì.
Morti
1837 – Filippo Buonarroti
Ouville
Ouville el xe on comun de   448 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Petrijanec
el xe on comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Legaria
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Méharicourt
Méharicourt el xe on comun de   589 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Pontinvrea
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Cermenate
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
336 v.C.
El 336 v.C. (CCCXXXVI v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Saint-Sauveur (Isère)
Saint-Sauveur el xe on comun de  2 098 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Romain-en-Viennois
Saint-Romain-en-Viennois el xe on comun de   802 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Paroy-sur-Saulx
Paroy-sur-Saulx el xe on comun de   47 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Orria
Orria el xe un comun italian de 1 161 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 26,55 km². L'abità el xe situà a 540 metri s.l.m. El confina co i comuni de Gioi, Magliano Vetere, Monteforte Cilento, Perito, Salento e Stio.
Lubersac
Lubersac el xe on comun de  2 230 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Bühler
el xe un comun del canton Apenxeło Esterno inte ła Svisara
Oña
__HIDDENCAT__
La Pesga
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Oña
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ignasio de Loyola
__HIDDENCAT__
Méneslies
Méneslies el xe on comun de   310 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
La Pesse
La Pesse el xe on comun de   343 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Primo prinsipio de ła termodinàmica
Al Primo prinsipio de ła termodinàmica (ciamà anca, par estension, Leje de conservaẑion de la energia) al ze na definiẑion principal da aonde che se origina la gran part de la teoria de la termodinamica.
Il cardine del primo principio, e de la intiera termodinamica, al ze la equivalenẑa de calor e laoro. Sta equvalenẑa la ze stata dimostrada da Joule tramite al so esperimento aonde che al trasferia energia mecanica da un sistema assando chejer an peso acopià mecanicamente a na elica, messa inte un liquido cenest inte un contenitor adiabatico, tramite na corda. Al risultato del esperimento al ze stat al aumento de la tenperatura del liquido.
Ozeville
Ozeville el xe on comun de   155 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Primo prinsipio de ła termodinàmica
Bilancio Energetico
Par poder definir al primo principio, in termini de bilancio energetico, ghe n'è bisogn de do postuladi essenẑiai:
Quel che ze stat dit al determina che: Al universo al ze considerà an sistema isolà.