cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charraix
Charraix el xe on comun de   71 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Plataci
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Beneixida
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Vałénsia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Vałénsia.
Reclinghem
Reclinghem el xe on comun de   241 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Chassagne-Saint-Denis
Chassagne-Saint-Denis el xe on comun de   114 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Cunac
Cunac el xe on comun de  1 558 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Lectoure
Lectoure el xe on comun de  3 664 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Les Brenets
el xe on comun del distreto de Le Locle che el fa parte del canton Novocasteło in Svisara
Dives
Dives el xe on comun de   401 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Vitoria-Gasteiz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Madriat
Madriat el xe on comun de   109 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Limans
Limans el xe on comun de   369 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Vèneti (celti)
La popolasion dei Vèneti a xera stansià inte ła xona del  Morbihan, in bretagna (che xera parte de ła Galia). Ła łora capitale la xera Darioritum (oncò xe Vannes).
I Vèneti i xe sta na granda forsa de mare e de comercio. I gaveva na forte organixasion e forsa anca un senato.
Bubry
Bubry el xe on comun de 2 374 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Vèneti (celti)
I Pictoni i xera ostili co i Veneti, infati i ga da na man a Roma par costruire na flota e Distruxare queła Veneta inte ła bataja del Morbihan. Roma la ga vinto e la xente la xe sta vendua in s-ciavitù. Tante 'olte se pensa che i gabia ła stésa orixene dei Veneti de łe Venesie. 'Sta teoria qua ła se baza su łe soméjanse łinguisteghe che se cata anca inte l'onomastica, ma 'sti trati comuni qua i połe anca èsare spiegà coi łigami de parenteła che ghe xe tra łe łengue sèltiche e łe łéngue itàłiche. I dati łinguisteghi reconosesti oncò no conferma nisuna de łe teorie.
La Chapelle-Saint-Martin-en-Plaine
La Chapelle-Saint-Martin-en-Plaine el xe on comun de   730 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Burnhaupt-le-Bas
Burnhaupt-le-Bas el xe on comun de  1 878 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Almendral de la Cañada
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Toledo, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
1815
El 1815 (MDCCCXV in numari romani) el xe un an del XIX secoło.
Montmain (Côte-d'Or)
Montmain el xe on comun de   152 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Martin Lutero
__HIDDENCAT__
Villefrancon
Villefrancon el xe on comun de   140 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Martin Lutero
Martin Lutero (Eisleben, xermania, 10 de novenbre del 1483 – Eisleben, xermania, 18 de febraro del 1546) el xe stà un mùnego agostinian e atuador de la Reforma Protestante inte el scumìsio del XVI secolo. Nasesto a Eisleben inte el 1483 da na fameja de orixene modeste ma in forte sensa inte na società che la xera drio conósar na granda trasformasion inte l'època, el frecuenta la Università de Erfurt, par deventar xudegao, dal 1501.
thumb|left|Università de Wittenberg Inte l'ano 1507, ai 12 de lugio, su ła via da Erfurt in deretura de Eisleben, el vien folgorà da na vision, par cause che lu steso no'l ga mai schiarà, faxendo cusì un vodo a Santa Ana e, ei 17 del steso mese el intra inte el monastier agostinian de Erfurt. Intel 1512 el vien chiama a coverxar na catedra de esexese a l'Università de Wittenberg. Xe cua che el madura na forte conosensa de le Scriture Sagre rivando a la concluxion che, la dotrina che la Cexa Catolega la inpone no la sìpia cuela che el Signor su l'Evanxelo el ga ordenà.
Pérols
Pérols el xe on comun de  8 985 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Schoppernau
el xe un comun del Distreto de Bregenz che el fa parte del stato Vorarlberg in Austria
HTC
HTC la ga vuo na forte cresita sol marcà, dopo esare sta selta da Microsoft come partner pal xvilupo del sistema operadivo Windows Mobile (Baxà so Windows CE), e dopo, par l'adosion del sistema operadivo Android. Par ste selte, inte el 2005 le vendide de l'axienda le xe cresue del 102% in confronto a l'ano prima e inte el 2006 la jera diventada la tersa società de tecnoloxia moble a ver la pì rapida cresita segondo Info Tech 100 BusinessWeek Inte el 2009, HTC la jera diventada la cuarta pì granda axienda al mondo, co na cuota de marc, del 5,4, secondo Gartner. . El 21 de setenbre del 2017, HTC e Google i ga fato on acordo da 1.1miliardi de dolari, andove i vengea "dati" a Google, i inxegnieri de l'axienda HTC, i stesi che ga laorà pal xvilupo dei Google Pixel, Pixel XL e Pixel 2 inte i ani prima, e inte el steso acordo, HTC la se inpegnava a dar l'utilixo unico de alguni dei so breveti a Google e inte el 2018, Google ga finio de cronprare alguni tochi de l'axienda HTC
Martin Lutero
El proceso par erexia el riparte, concludendose inte el 1520 co la condana, che la gavarà valor dal 1521. Ano che el vien rapio propio dal Principe Eletor de Sasonia Federigo el Savio al scovo de salvarghe la vita. Dal 1520, de fati, xera in valor anca la Dieta de Worms, co la cual Lutero el xera deso bandio no solo da la Chiesa Catolega ma anca da l'Impero. El Reformador el podarà cusì sevitar la so opara de Reforma, che al scumìsio no la prevedeva un destaco da Roma (da lu considerà pròpio on so falimento), ma na reforma interior de la Cexa Catolega. El so pensièr el ga vuo sùito un grando suceso infrà pareci prìnsipi todeschi, che cusì i vadagnava cuel che el vegneva levà via dai posedimenti de la cexa. In poco tenpo el xe stà conosesto anca dai poareti, grasie a on inportante projeto de alfabetixasion, e ełora sti cua, ispiràndose ai so diti, i se ga revoltai contro i potenti. Metesto inte łe strete, Lutero el xe stà costrinxesto a declarar se el xera da la parte dei richi o dei poareti, e lu, in cuanto el gaveva bixogno de la protesion dei prìnsipi protestanti, el ga condanà le revolte, daspò stuae. I prìnsipi protestanti daspò i se ga metesto insieme inte la liga de Smalcalda, che la ga lotà contro el poder sentrałe par vinti ani.
Peso cileno
thumb|Peso cileno 1875, [[Arxento|arxento.]] L'Peso cileno el xe la monéda comun Cile che.
Martin Lutero
El xe morto a Eisleben inte el 1546, a l'età de 63 ani.
Hitte
Hitte el xe on comun de   163 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Sasònia Basa
La Sasonia Basa (Niedersachsen in todesco, Neddersassen in todesco basso) la xe un Land de la Zermania nord-ocidental.
Co i so 47 600 km² el xe el secondo pì estenduo del paese, el confina co i Land de Schleswig-Holstein, Amburgo a nord, Meclemburgo-Pomerania Anterior, Brandeburgo, Sassonia-Anhalt a est, Assia, Turinza, Renania Setentrional-Vestfalia a sud, Paesi Bassi a ovest e el xe bagnà a nord dal Mar del Nord, al so interior el ga le do enclave de Brema.
La cavedal del Land la xe Hanofa; altre cità importante le xe Göttingen, Osnabrück, Braunschweig, Cuxhaven.
Canpionato mondiałe de bałon
El canpionato mondiałe de bałon (dito anca soło mondiałe de bałon) el xe un torneo de bałon par nasionałi, che el se tien na volta ogni 4 ani. El raprexenta ła pì inportante conpetision sportiva de bałon, prima anca de łe Ołinpiadi. El xe organixà da ła FIFA.
Ła prima edission ła se ga tegnù inte el 1930 in Uruguay; l'ultima inte el 2014 in Braxil. Finmente al 1970, chi che vinseva, el ciapava ła copa Rimet, deso invese el vinse ła copa del mondo FIFA.
Łe nasion che łe ga vinsesto fin deso łe xe soło sudamericane o eoropee, o sia: Uruguay, Argentina, Braxil, Germania, Inghiltera, Fransa, Spagna e Itàlia.
Courcy (Marne)
Courcy el xe on comun de  1 053 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Périgny-la-Rose
Périgny-la-Rose el xe on comun de   140 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Arsenałe de Venesia
__HIDDENCAT__
right|thumb|La parte esterna a l'Arsenàl co a sànca ła porta de intràda a l'Arsenàl thumb|Campo de l'Arsenal L'Arsenal de Venesia el costituise na parte un mucio esteza de ła sità insułàr e el ze stà el cuór de l'industria naval venesiana a partir da'l XII sècoło. El ze łigà a'l parìodo pì in flòris de ła vita de ła Serenisima: grasie a łe inponénti navi cua costruìe, Venesia ła ze riusìa a contrastàr i Turchi inte'l Mar Ezeo e a concuistàr le róte de'l nord Eoropa.
L'Arsenal de Venesia el ga antisipà de sècołi el moderno conceto de fabrica, inteza cofà conpleso produtivo inte'l cuało maestrànse spesiałizàe łe reałiza in sucesion łe ùnjołe oparasion de asenblagio de un manufato, łóngo na caena de montagio e utiłizando conponenti stàndar.
El ze atualmente utiłizà soło che in picoła parte, cofà una de łe sedi espozidive de ła Bienal de Venesia, par algune atività de picoła cantieristega e altre.
Orìzene de'l nome
El tèrmene Arsenal, el deriva da l'arabo daras-sina'ah, overosìpia "caza de industria. El tèrmene, noto ai Venesiani tramite i so frecuenti contati comersiałi co l'Oriente, el sarìa pasà al venesian darzanà, po' małuzà inte'l tenpo inte ła forma arzanà, citàda anca da Dante inte l'Inferno, cuindi atraverso arzanàl e arsenàl, a ła forma final de arsenàl.
La forma darzanà e po' dàrsena ła ze invese restàda a indegar i spèci d'acua interni de l'Arsenàl, e da tałe uzo A ze derivà el senjifegà odierno de'l tèrmene darsena.
Storia
right|250 px|thumb|L'intràda de l'Arsenàl depinzesta da [[Canałeto, 1732]] right|250 px|thumb|El león arcàego che'l riva da [[Delo, co cao non pertinente, arénte l'ingreso monumentàl de l'Arsenàl, piciàda de guera del Morosini]]. "Quale nell'arzanà de' Viniziani bolle l'inverno la tenace pece a rimpalmare i legni lor non sani, ché navicar non ponno - in quella vece chi fa suo legno nuovo e chi ristoppa le coste a quel che più vïaggi fece; chi ribatte da proda e chi da poppa; altri fa remi e altri volge sarte; chi terzeroło e artimon rintoppa -; tal, non par foco ma par divin' arte, bollia là giuso una pegola spessa, che 'nviscava la ripa d'ogne parte."
- Dante Alighieri, Divina Commedia, Inferno, XXI, vv. 7-18
Par l'Arsenàl de Venesia no ghe ze na data de fondasión: ła notisia che ło ga vosùo fondà ai primi de'l XII sècoło, inte'l 1104, da'l doze Ordelafo Faliero, par l'ezigensa de darghe mazor zviłupo a ła cantiaristega, na atività stratèzega par ła Serenissima, ła ze derivàda da na dópia medagia comemorativa reałizàda inte'l XIX sècoło.[sensa façàda]
L'istałasion de l'area, conprendesta infrà łe zone conventuałe de San Piero de Casteło e ła parochia de San Zuane in Bragora (Darsena vecia), ła zera stàda desidesta sia par fondaménti stratezeghi (defeza contro evetuałi atachi nemighi) che łòzisteghi (cua A se catava el pónto de rivo de'l łenjame che'l rivava da'l Cador). El primo nucleo, documentàbiłe fin dai inisi de'l XIII sècoło, el ze costituìo da do fiłe de scueri in banda de ła Darsena Vecia. Se ghe pol intràr da'l Basin de San Marco, soło che atraverso un streto canàl.
So'l scominsio de'l Tresento, in sèit łe cresùe ezigense navałe de ła sità, A ze stà zontà el "Lago de S. Daniele" (zontà a l'omònemo monastièr) e costruìo l'Arsenàl Novo (la Darsena Nova), razonzendo cussì na estension de 138.600 m2. Drìoman A ze stada zontada ła Stradal Canpagna so ła cuała ze naseste łe atuałe fondarìe, łe botéghe dei remi, łe Cordarie de ła Tana e el Reparto artiliarìa.
Co ła cazùa de Costantinopołi (1453) e el conseguente menàso turco inte'l Mediteraneo zera stàe costruìe ła monumentałe Porta da Tera, che ła se referìva al ròło de Venesia cuało baloàrdo de ła cristianità, e łe do tori che łe ze in banda a ła porta a acua, po' costruìe inte'l Siesento. El portàl de intràda da tera el zera stà costruìo so ła baze dei archi de trionfo romani, e el ze el primo ezenpio de arte renasimentałe inte ła sità. left|250 px|thumb|Le Tori de l'Arsenàl A partir da'l 1473 fin al 1570 A ze ła tersa granda faze de zviłupo, inte ła cuała ze stài reałizài i ùltemi anpliamenti, co ła reałizasion de rezidense esterne par i laóradori, de fórni pùbleghi e de magazeni par i cereałi (ła Darsena Nuovissima) e de łe Galiase, 'sto fato el ga portà l'Arsenàl a covèrzar na suparfisie de scuazi 24 etari. De partegołàr intarese par i so carateri architetòneghi ze el Scuero de łe Gagiandre, tirà su inte'l 1570 e atribuìo a Jacopo Sansovino.
Inte'l parìodo de ła prima ocupasion franseze (1797-1798), Napołion el ga meso fora uzo tute łe nave prezenti inte l'Arsenàl, fora che cuełe che łe gavarìa partisipà a ła guèra co'l barcołàme franseze, e el ga  łisensià tuti i 2000 arsenałoti, e el ga abołìo onji destinsion intrà marina mercantìl e marina da guèra. I napołeòneghi i ga mudà l'oganizasion patòca de l'Arsenàl, parchè oramai difisilmente azibiłe, e i ga verzesto el canàl de Porta Nuova afidàndoghe ła tore omònema.
L'Arsenàl el ze stà in parte riasestà intrà el 1798 e el 1806, durando el primo goerno austriago.
Inte'l 1814 co'l tonbołón de'l Renjo d'Itałia Venesia e l'intièro Veneto i zera tornài a l'Inpéro d'Austria e l'arsenàl el ze deventà el pì inportante de ła Marina Inperiàl Austro- Venesiana.
El cuarto e grando zviłupo el se łoga parò intrà el 1876 e el 1909 daspò che inte'l 1866 drioman a ła tersa guera de independensa Venesia ła zera entrada a far parte de'l Renjo d'Itałia, che'l vołeva reproponer l'Itałia cofà inportante baze navałe inte l'alto Adriàtego. Durando 'sta faze a l'Arsenàl se ga zontà l'area nova de'l piasal dei Basini e łe aree vecie dei tre conventi soprimesti de S. Daniełe, de łe Vèrzene e de ła Cełestia. Inportante ze stà l'òpara prozetual de Giuseppe Morando, a cheł'èpoga diretor de'l Zenio miłitàr de Venesia. Drioman a vari progeti par mołàr el movimento de łe nave, ze stàe scavàe łe struture preezistenti infrà ła Darsena Nova e ła Novisima reałizando, a'l só posto, l'atuałe Darsena Granda. Contenporaneamente, par scansàr la somersión, el liveło de'l taren el ze stà łeziermente alsà (de sirca 70 cm).
Inte i ani drìo l'Arsenàl el se ga invià in un indołénte declino, oramai marfìza de sodisfàr łe stragrande ezigense de łe moderne forse navałe, fin a'l só parsiàl abandón. In ani resenti A se ga sercà comuncue e redarghe inportansa a l'Arsenàl, insarìndoghe serte atività culturałe e ponéndo el problema de'l só recuparo, che in onji cazo el rezulta problemàdego dazesta ła vastità de l'area.
Curiozidà stòreghe
L'Arsenàl el zera separà da'l resto de ła sità, sircuìo da mure, indove łavorava miàra de parsone. Cua A se produzeva, reparava e se tenjìva łe nave da guèra che łe zera de propietà de'l Stato,e de nùmaro manco grando cuełe adibìe a'l tràfego.
L'Arsenàl el zera na tapa d'obligo inte'l cuało łe autorità de ła sità, primi infrà tuti el Doze, el conpanjava in vizita i ospiti séłebri, par mostrarghe ła ponpa de 'sti loghi e el modo inte'l cuało se łaorava drento. de frecuente tanti vizitadori irestava daseno inpresionà da par ezenpio reportarne cofà Dante Alighieri inte łe só òpare.
Tra i antighi vizitadori se ghe conta re, prinsipi, inbasaori par mostrarghe ła potensa de Venesia, co magari el fìn de darghe na bona inpresion inte'l cazo de ałeài probabiłi, cofà par ezenpio el re Enrico III de Valois, o menasàrli sensa mostrarse se i gavese provà a desfidàr Venesia. Ła vizita de 'sto re ła ze restàda scolpìa inte ła storia: el ze stà menà in ponpa a vizitàr l'Arsenàl e menà a senar inte łe Sałe d'Armi che łe zera stàe pareciàe par cuèła cogiontùra (ocazion). El ze restà stupìo patòco co'l se ga incòrzesto che łe posàe, i piati e anca el tovagioło che'l gavea, a torle in man, i se desfregołava parchè i zera fati de sucàro. Ghe ze na łezenda che ła conta che pròpio a'l diznar de'l re, i Arsenałòti i ze stài boni de costruìr na galìa intièra sòra de ła cuała el gavea da ziràr un puòco; ma cuesto no'l zera posìbiłe dao che anca i tenpi par el całafatagio de 4 o 5 dì e altro. Se invese el fuse daseno capità, forse se ga tratà de un manufato co łaorasion za vansàda che'l ze stà refinìo durante el diznàr reàl. Francesco Sansovino el fa saver che'l Re el ze stà stà masime inpresionà daspò aver reałizà 'sta só vizita. Segondo un anonemo che ło gaveva seguìo parò in cueła vizita ze capità un fià de tuto; scominsando dai clandestini che " i vołeva montàr so'l busintoro fazendo finta de èsar de ła só corte", a l'insidente che'l zera nasesto durante na salva de artiłiaria inte l'Arsenal ze stà fato grando onor co tiri d'artiliaria, e dando fògo se gavea bruzà do omeni che ga spirà parchè i stava màl. 'Sto fato no'l ga rovinà comucue ła festa. In 'ste croniche trovemo anca altri parsonazi co manco rimàrco, cofà par ezenpio Jean de Chambre, cołù che zera stà remetùdo a Venesia inte'l 1459 da'l re de Fransa in parsona Carlo VII, che cusì el conta : "El Doze el n'à menà a vedér l'Arsenàl dove che ghe l'artiliarìa de ła sità... e donca el n'à mostrà łe galìe... e dopo in t'un altro arsenàl, el n'à fato veder miłe e sincuesento łaoranti, o più, che no fa galìe, e so n'altra banda el n'à mostrà cuaranta o sincuanta òmeni che i fa nome che remi; e so n'altra banda otanta done che łe fa e giusta vełe; e so n'altra banda cuełi che łaora ai caołàmi, e de łe nave e de łe galìe, indove che ghe ze pì de duzento òmeni e tozi : xe el pì łongo edificio che mi gabia mai visto, o almanco credo... e el n'à fato veder anca łe màzene da carbon, solfare, salnìtro (i conponenti che se trova inte ła polvare da zbaro) e n'altra caza indove se rancura ła polvare da zbaro", e el fenìse : "Semo restài łà tuto el dì, dao che tute 'ste robe łe se trova drento seràe de bełe mure".
Bibliografia
Narativa'
Le Faouët
Le Faouët el xe on comun de   396 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Sainte-Croix-sur-Buchy
Sainte-Croix-sur-Buchy el xe on comun de   697 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Bressuire
Bressuire el xe on comun de  19 519 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Neuville-Day
Neuville-Day el xe on comun de   158 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Chailly-en-Gâtinais
Chailly-en-Gâtinais el xe on comun de   683 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Mormanno
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Loudun
Loudun el xe on comun de  6 747 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Yécora/Iekora
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Blandas
Blandas el xe on comun de 135 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Italo Viglianesi
Inte el 1950 el xe sta ełeto segretario generałe de ła UIL. El xe restà segretario fin al 1969 quando che el ga łasà el posto a un "triumvirato" conposto da Lino Ravecca, Ruggero Ravenna e Raffaele Vanni e remanendo presidente de ła UIL fin al 1971.
El xe diventà senador el 28 de apriłe 1963.
Aubigny (Calvados)
Aubigny el xe on comun de   308 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Domfront
Domfront el xe on comun de   311 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Paulilatino
Paulilatino (in sardo: Paùlle) el xe un comun italian de 2 234 abitanti. El xe in provincia de Oristan inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 103,85 km². L'abità el xe situà a 280 metri s.l.m.
Les Chapelles
Les Chapelles el xe on comun de   561 abitanti del departemento de Savoja che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Buléon
Buléon el xe on comun de 534 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Villetoureix
Villetoureix el xe on comun de   906 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Marco van Basten
Marcel o Marco van Basten (Utrecht, 31 de otobre 1964) el ze stà un zogador de bałon atacante e ałenador ołandeze che'l ga zogà par un serto parìodo anca in Itałia, miłitando inte ła scuadra de'l Milan.
Benetússer
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Vałénsia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Vałénsia.
Chaspinhac
Chaspinhac el xe on comun de   845 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Marco van Basten
Considarà intrà i mejo zogadori de ła storia de'l calcio, in carièra el ga senjà 314 gol (dei cuałi 277 co łe scuadre de club, 24 co ła nasionałe ołandeze e 13 co ła nasionałe Under-21), finìa premaduramente a l'età de sołi 28 ani a cauza de alguni infortuni, anca se ofisialmente l'anuncio de'l só retiro l'è stà dà inte'l 1995, co'l zogador el gaveva 30 ani. Enblema de l'Ajax e de'l Milan, in maja rosonera el ga conponesto un ecesional trio insenbre ai conasionałi Ruud Gullit e Frank Rijkaard, sìnboło de nùmarozi sucesi de ła scuadra ałenada da Arrigo Sacchi.
El ze stà el primo dei dieze xogadori a senjar na cuaterna in t'una ùnjoła partìa de UEFA Champions League, oltra ad èsar l'únego (insieme a Silvio Piola) ad aver siglà almanco un gol a onji scuadra de Serie A da łu afrontada.
Biografia
Da só mujer Liesbeth el ga avùo tre fiòłi, Rebecca, Angela e Alexander. El pratega el golf come hobby.
Carateristeghe tecneghe
Soranomenà el cinjo de Utrecht, van Basten el gera un sentravanti dotà de tècnega ecesionał nonché de notevołe ełegansa e rapidità inte i movimenti,  nonostante el fixzgo inponeéte; cel oniugava ła grasia de'l trecuartista co ła concretesa de'l vero canonier. Abiłe con entranbi i pìe, in poseso de un tiro potente e presizo sia in corsa sia da fermo, concreto anca inte'l zogo par aria e inte łe acrobasie, el mostrava un insieme de caraterìsteghe par łe cuałe el ze retenjùo uno tra i pì forti e conpleti atacanti de senpre. Ła só granda intełigensa tatica e ła só vizion de zogo ła ło rendeva capase de azir anca łontan da l'area de rigor o dazendo łe spałe a ła porta aversaria, rendéndoło anca un presiozo omo-assist. El gera anca un esełente regorista: in carièra el ga metesto a senjoo 51 penalty so 55 tirà.
Scominsi
El scumisia zogar a calcio a sìe ani, cuando só pare Joop, ex zogador e canpion dei Paezi Basi inte'l 1958, ło afida ai tecnisi de łe scuadre de Utrecht, prima l'EDO (1970-1971), drioman l'UVV (1971-1980) e infin l'Elinkwijk (1980-1981). A 12 ani Leo Beenhakker el serva invano de ingagiarlo inte'l Feyenoord.
Inte'l 1981 el pasa a l'Ajax de Johan Cruijff. Un ano drìo, inte l'avril de'l 1982, el debuta co ła nasionałe Under-18 ołandeze a'l torneo Juniores de Cannes, senjando tri gol a l'Itałia inte ła finałe par el terso posto.
Droizy
Droizy el xe on comun de   75 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Marco van Basten
1981-1987: łe stazon a l'Ajax e l'afermasion definitiva
Inte l'Ajax el ezordise in prima scuadra el 3 de apriłe 1982, a 17 ani e mezo, contro el NEC Nijmegen: van Basten entra in canpo pròpio a'l posto de Cruijff e el riese senjar un gol a'l só ezordio co i łanseri. Inte i do ani sucesivi van Basten el pasa dai 9 gol in 20 partìe de'l 1982-1983 ai 28 gol in 26 partìe inte ła stazon 1983-1984 inte ła cuała el ze caocanonier. Ła stazon drìo l'Ajax el ze e da novo canpion dei Paezi Basi e Van Basten da novo mejo marcador co 22 gol.
Recques-sur-Course
Recques-sur-Course el xe on comun de   279 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Malauzat
Malauzat el xe on comun de  1 145 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Marco van Basten
1981-1987: łe stazon a l'Ajax e l'afermasion definitiva
Inte ła stazon 1985-1986 co 37 gol in 26 partìe, el se łaurea par ła tersa volta caocanonier, vinsendo ła Scarpa d'oro e contribuindo al suceso dei łanseri in KNVB beker. El 1986, tutavia, el senja anca l'inisio dei só guai fìzeghi: el ze colpìo da epatite virałe e el ga da fermarse tre mezi; a desenbre, durando ła partìa Groningen-Ajax, el se infortuna a ła caécia drèta dopo na incrozàda co un aversario. El sèvita zogar ma a ła fine el ga da farse oparar in Zvisara. El torna in canpo 3 mezi pì tardi, inte ła finałe de Coppa delle Coppe tra Ajax e Lokomotive Lipsia (1-0), in cui el senja de testa el gol desiziov a'l 21' e el sera el canpionato oncora caocanonier. Co'l dèsputa ła finałe de Coppa delle Coppe, el ze dezà ofisialmente un zogador de'l Milan, par cui cueła ła sarà ła só ùltema aparision co ła maja dei łanseri. Ła desizion de'l trasferimento ai rosoneri ła stà dovùa a'l fato che inisialmente A ze stà ła Fiorentina ad acuistarlo, ma a cauza de'l mancà pagamento de'l contrato l'acuisto no'l se ga concretizà.
1987-1988: l'arivo al Milan, l'infortunio e'l scudeto
Marco van Basten el riva inte l'istà de'l 1987 al Milan, che'l ło ingagia a parametro UEFA, pagando 2 miłion de franchi zvìsari, sìrca 1,75 miłiardi de łire. In rosonero el se prezenta suito al só novo pùblego senjando inte ła prima partìa in Coppa Italia contro el Calcio Bari. El senja anca inte'l debuto in canpionato a Piza, ma riva anca el primo stop: l'altra caécia ła scominsia darghe problemi dopo ła gara de Coppa UEFA contro l'Espanyol. El se òpara darecao e el resta inativo 6 mezi. Co'l torna in canpo, el Milan el ze a ła rincorsa de'l Napoli, e el senja i gol desizivi contro l'Empoli a San Siro e contro ła scuadra de Maradona, inte ła desiziva partìa zogada e vinsesta a'l San Paolo, co cui el Milan el vinse el scudeto.
1988-1991: łe vitorie intarnasionałe co Sacchi
A l'inisio de ła sucesiva stazon, van Basten el vien de novo oparà, stavolta al menisco: el rientrarà oltra 2 mezi dapò. In canpionato, vinsesto al fotofinish dal Napoli, el senja oncora 19 gol, che ghe vałe el primo titoło de caocanonier in Itałia. Co'l Milan el razonze oncora ła finałe de Copa dei Canpioni, senjando i gol che i rezulta desizivi contro Real Madrid, Mechelen e Bayern Monaco, che el Milan vinse el 23 de magio contro el Benfica al Prater de Vienna (1-0). Sua l'avertura de prima intension che łibara Frank Rijkaard e ghe consente de senjar el gol desizivo.
Dumes
Dumes el xe on comun de   236 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Marco van Basten
1988-1991: łe vitorie intarnasionałe co Sacchi
Inte'l 1990-1991 el Milan concuista oncora ła Suparcopa europea e l'Intarcontinentałe, contro i paraguaiani de l'Olimpia Asunción. A Tokyo van Basten no'l senja ma el contribuise comuncue a ła reałizasion de'l segondo e a'l terso gol. A fine de stazon, parò, el siclo de Sacchi al Milan come ałenator el ze rivà al caołinea, vista ła convivensa che ła zera paresta deventar inposìbiłe tra i do (A se parla anca de un scontro tra Sacchi e van Basten).
1991-1993: el novo intarvento, łe mejo stazon e ła finałe de Champions
Inte ła stazon 1991-1992 a Sacchi subentra Fabio Capello. Favorìo da l'inpostasion tàtega de'l tècnego furlan, pì flesìbiłe respeto a cueła de'l predesesor, Van Basten dèsputa una de łe anàe pì briłanti de ła pròpia carièra: l'ołandeze el otien da novo el titoło de caocanonier co 25 gol (tra cui cueło inte'l derby e łe triplete contro Foggia, Cagliari e Atalanta, 'st'ùltema otenjesta inte l'arco de 6 menuti).
Van Basten el scumisia in maniera stremamente prołìfega anca ła stazon 1992-1993, senjando 8 gol inte łe prime 6 zornàde e 12 inte łe prime 9 zornàde; el reałiza par zonta do cuaterne, entranbe inte'l meze de novenbre; ła prima a'l San Paolo de Napołi in canpionato (el Milan el vinse co'l rezultado de 5-1 a ła nona zornàada), ła segonda inte ła partìa zogada in caza de UEFA Champions League contro el Göteborg (el Milan el vinse par 4-0). Pochi zorno daspò, a desenbre, ghe venjarà da novo consenjà el Pallone d'oro (Bałon d'oro), el terso de ła só cariera: l'inpreza ła ze riusìa in presedensa solche a Johan Cruijff e Michel Platini.
El zorno drioman a ła consenja de'l Pallone d'oro, Van Basten deside de ndar a St. Moritz par farse operar a ła caécia: ła prònjoze ła ze de do-tri mezi, ma el zogador el restarà fermo par sìrca cuatro mezi, tornando a zoga in canpo a fine apriłe inte ła trasferta de Udine. Na setemana dopo, el 9 de majo 1993, in Ancon-Milan, el senja l'ùltemo gol de  ła pròpia cariera, ad Alessandro Nista, pròpio el steso portier a cui el gavea senjà el só primo gol in Serie A el 13 de setenbre 1987; el 16 de majo 1993, contro ła Roma, el zoga ła só ùltema partìa de canpionato. El vien tenjesto a repozo in vista de ła finałe de UEFA Champions League de'l 26 de majo 1993, contro l'Olympique Marsiglia, vinsesta dai fransezi co un gol de Basile Boli: a Monaco de Baviera el zogador va in canpo nonostante ła caécia ła sipia uncora dołorante e el sera de fato ła pròpia cariera agonìstega venjendo sostituìo daspò 85 menuti de zogo.
El fenise l'ùltema stajon de ła pròpia cariera co 20 redi in 22 partìe tra canpionato e cope.
1993-1995: l'ùltema oparasion e el premaùro retiro
El 3 zunjo 1993 Van Basten el se sotopone a na artroscopia ad Anversa da'l noto cerùzego belga Marc Martens, vizita che ła conferma el stato de fonda sofarensa de l'artegołasion, dao che'l zogador el acuza oncora dołori e iparsensibiłità a l'arto. Poco dopo l'ołandeze el se sotopone, donca, al cuarto intarvento chirùrzego a ła caécia.
Da cua in vanti ga pasà do ani inte'l tentadivo de recuparar l'efisiensa fìzega. L'oparasion ła riese, ma so i tenpi e ła posibiłità de reciapar l'atività agonjìstega ghe resta numarozi dubi, che i se ga zlongà inte i mezi drioman, tanto che ai inisi de novenbre el zogador el sèita sentir dołor se ła caécia ła ze asé sołesitada e a ła fine de'l meze Martens el constata che ła cartiłàzene tra tibia e astragało no ła se ga njancora reformà. Un novo ezame, conduzesto el 30 novenbre da'l mèdego Antonio Viladot a Barsełona, el evidensia ła nesesità de na nova oparasion a ła caécia.
Malgrado i łievi mejoramenti rełevài da Martens ai inisi de marso de'l 1994, i tenpi de recuparo i sèita èsar stremamente łonghi; l'11 łujo el zogador el se òpara darecao a ła clinica Apra de Anversa, in artroscopia par ła ripułidura de l'artegołasion e par l'aplegasion a ła caécia un "fisador esterno", removesto chirurzègamente el 3 otobre drio. So'l fenir de desenbre i progresi i ze łezieri e el só rientro in canpo łontan.
miniatura|Van Basten in asion in maja rosonera inte ła stajon 1990-1991
Montauriol
Montauriol el xe on comun de   88 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Villeparois
Villeparois el xe on comun de   206 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Horgues
Horgues el xe on comun de  1 198 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Schröcken
el xe un comun del Distreto de Bregenz che el fa parte del stato Vorarlberg in Austria
Saint-Germain-sur-Vienne
Saint-Germain-sur-Vienne el xe on comun de   375 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Cassagnes (Lot)
Cassagnes el xe on comun de   181 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Bertrichamps
Bertrichamps el xe on comun de  1 094 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Souvigné
Souvigné el xe on comun de   208 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lurs
Lurs el xe on comun de   382 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Les Ponts-de-Martel
el xe on comun del distreto de Le Locle che el fa parte del canton Novocasteło in Svisara
Chaumont-le-Bois
Chaumont-le-Bois el xe on comun de   81 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Condotiero
El condotier, sior de feudi e de sità, o soldato diventà sior, el ga sunà su na so miłisia, sora ła quałeel ga on comando senza limite, e da łù soło el fa pati co ło Stato che ło domanda.
Rovito
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Neuville-lez-Beaulieu
Neuville-lez-Beaulieu el xe on comun de   335 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Courdemanges
Courdemanges el xe on comun de   392 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Montefano
el xe un comun inte la provincia de Maçerada chel fa parte de la rejon Marche
Giografia del Gabon
250px|thumb|right|Mapa del Gabon
El Gabon el xe no Stato de l'Africa Sentrale a caval de l'Equatore.
Dati generali
El Gabon el confina co el Camerun, co la Guinea Equatoriale e co la Republica del Congo. El ga anca na longa costa (885 km) sul Golfo di Guinea (Oceano Atlantico). El Gabon el ga n’estension de 267 667 km², 10 000 km² i xe de àcue interne.
Pézenas
Pézenas el xe on comun de  8 280 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Giografia del Gabon
Acque
El teritorio el xe quasi tuto el baxin del fiume Ogooué. Co che el fiume el ariva so la costa el forma on delta. I altri fiume de inportanza i xe el Gabon e el Nyanga.
Patriota
El patriota el xe na persona che ła difende ła so nasion, col pensiero, co ła łibara espresion połitega e el conbate par ła łibertà de ła nasion stesa.
Patriota el se pol riferir anca a:
Montgreleix
Montgreleix el xe on comun de   44 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Dury
Dury el xe on comun de   222 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Chaspuzac
Chaspuzac el xe on comun de   778 abitanti del departemento de Alta Loira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Equatore
thumb|250px|Equatore e tropici L'equatore el xe la linea imaginaria che la pasa sol punto de la sirconferensa masima de la Tera, o de on altro corpo celeste, perpendicolare a l'ase de rotasion e a la stesa distanza da i do poli. La latitudine a l'equatore la xe pari a 0. L'equatore el divide el corpo celeste en do emisferi, setentrionale e meridionale.
Germigny-sur-Loire
Germigny-sur-Loire el xe on comun de   769 abitanti del departemento de Nièvre che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Equatore
L'equatore terestre
L'equatore terrestre el xe longo 40 075,0 chilometri. La distansa tra l'equatore e i poli la xe de sirca 10 000 km. A l'equatore el Sole l'alba la xe senpre verso le 6 e el tramonto a le 18. Da l'equatore se pol vedar tute le stele, e la stela polare la xe l'unica che la se vede senpre, tute le altre le tramonta.
Territori traversà da l'equatore
L'equatore el pasa sora 13 paexi:
Les Chavannes-en-Maurienne
Les Chavannes-en-Maurienne el xe on comun de   246 abitanti del departemento de Savoja che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Dompierre
Dompierre el xe on comun de   240 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Chaucenne
Chaucenne el xe on comun de   511 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
La Chapelle-Vendômoise
La Chapelle-Vendômoise el xe on comun de   783 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Buschwiller
Buschwiller el xe on comun de  1 040 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Morrovalle
el xe un comun inte la provincia de Maçerada chel fa parte de la rejon Marche
Camarenilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Toledo, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Bettainvillers
Bettainvillers el xe on comun de   391 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Lias-d'Armagnac
Lias-d'Armagnac el xe on comun de   196 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Hippolyte (Indre-et-Loire)
Saint-Hippolyte el xe on comun de   646 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Cuq (Tarn)
Cuq el xe on comun de   495 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Hecmanville
Hecmanville el xe on comun de   173 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Rodano
El termine Ròdano el pol indicar:
Zalduondo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Álava, che ła fa parte de ła comunità autònoma dei Paexi Baschi.
Bonn
Bonn la xe na cità de 320 000 abitanti del Land de ła Renania Setentrional-Vestfalia, inte la Zermania ocidental. Monumento in memoria de [[Beethoven, bassuo proprio a Bonn|thumb|left]] Cavedal de l'omonema Comunità Ministrativa (Verwaltungsgemeinschaft), la xe stada, dal 3 Novembre 1949 finemente del 2 de Otobre del 1990, cavedal de la Zermania Ovest, cedendoghe el titolo a Berlin dopo la reunifegazion. La xe defati l'ugnola cità todesca a poder frezarse (dal 1994) del titolo de Bundesstadt ("cità federal"), che ghe ne indega el rolo particolar rivestio inte la Republica Federal.
Le Fœil
Le Fœil el xe on comun de  1 429 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Villers-Bouton
Villers-Bouton el xe on comun de   162 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Schwarzenberg (Austria)
el xe on comun del Distreto de Bregenz che el fa parte del stato Vorarlberg in Austria
Montmoyen
Montmoyen el xe on comun de   78 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Terravecchia
el xe un comun inte la provincia de Coxensa chel fa parte de la rejon Całabria
Pézènes-les-Mines
Pézènes-les-Mines el xe on comun de   241 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Malintrat
Malintrat el xe on comun de  1 132 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Houeydets
Houeydets el xe on comun de   267 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Chaingy
Chaingy el xe on comun de  3 663 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
CISL
La Confederasion Itałiana Sindacati Laoratori (nome uficiałe Confederazione Italiana Sindacati Lavoratori) o CISL ła xe na confederasion sindacal itałiana. Ła xe sta fondà a Roma el 15 de setenbre del 1948 dopo ła sisión da ła CGIL unitaria.
Neuville-lès-This
Neuville-lès-This el xe on comun de   376 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Sainte-Geneviève (Seine-Maritime)
Sainte-Geneviève el xe on comun de   270 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Montazels
Montazels el xe on comun de   560 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Les Éduts
Les Éduts el xe on comun de   62 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Parochia de Orleans
La parochia de Orleans (in inglese Orleans Parish) xe na parochia del Stato de la Louisiana, nei Stati Unii. La popołasion al censimento del 2000 xera de 484.674 abitanti. El caoliogo xe New Orleans.
Majastres
Majastres el xe on comun de   4 abitanti del departemento de Alpes-de-Haute-Provence che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
1819
El 1819 (MDCCCXIX in numari romani) el xe un an del XIX secoło.
Beniarjó
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Vałénsia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Vałénsia.
Alabama
__HIDDENCAT__
Da ła Guera siviłe americana finmente a ła Seconda guera mondiałe, l'Alabama, cofà un mùcio stati del sud, el ghea vivesto un perìodo de sofarensa econòmega, in parte cauzà da ła contìnua dipendensa da l'agricultura. Sibè che ghe fuse un cresimento de łe grandi indùstrie e dei sentri urbani, i intaresi rurałi dei bianchi i ghea domenà ła lejislasion statałe dal 1901 al 1960 coi intaresi urbani e i afroamericani che i se ghea vedesto netamente soto-raprezentai. I afroamericani e i bianchi poareti i ze vegnesti prategamente privai del tuto dei deriti siviłi da ła costitusion del Stato del 1901, situasion che ła zera ndà vanti finmente a ła metà de ła dècada del 1960, prima de èsar ałiviada da ła lejislasion federałe. L'escluzion de łe menoranse łe zera ndà vanti soto sistemi de votasion a Cołejo ùgnoło inte ła pì granda parte de łe contee; racuante modìfeghe łe ze stae portae vanti co ła dòpara de na sèrie de procediminti zudisiari inte el finałe del 1980 par stabiłir vari sistemi ełetorałi.
Dopo de ła seconda guera mondiałe, l'Alabama ła ga rezistrà un cresimento gràsie al pasajo de l'economia del Stato da una che ła zera bazada prinsipalmente su l'agricultura a n'altra co intaresi difarensiai. El podere del Solid South inte el Congreso el ga portà a ła creasion o l'espansion de tante instałasion de łe Forse Armae dei Stati Unii, che łe ga contribuio a inpienare el desliveło intrà l'economia agrìcuła e industriałe inte el ndar de ła metà del XX secoło. L'economia del Stato inte el XXI secoło ła se baza sul management, sul setore automobilìstego e de ła finansa, manifaturiero, aerospasiałe e mineràrio, ma anca so servizi cofà l'asistensa sanitària e l'istrusion, ła véndita al detajo e ła tecnołozia.
L'Alabama el ze soranomenà the Yellowhammer State (par via de l'ozeło sìnboło del stato), e el ze anca conosesto cofà the "Heart of Dixie" e the Cotton State (el Stato del coton).
La capitałe de l'Alabama ła ze Montgomery. La sità pì granda par nùmaro de abitanti, ma anca ła pì indùstriałizada ła ze Birmingham. La sità pì antiga del Stato el ze Mobile, fondada dai cołoni fransezi inte el 1702 cofà capitałe de ła Louiziana franseze.
Idroaèreo
thumb|upright=1.5|Idrovołante da conpetision Machi M.39 Un idroaèreo o idrovołante el ze un vełìvoło adeguà par far decołi e amaraji sora de superfise de àcua lìbare o in struture spesìfeghe denomenae idroscałi o idroporti.
Inte i primi ani del Novezento el tèrmano "idrovołante" ła zera doparà da l'inzegner Enrico Forlanini par denomenar i idroplani projetai da eło, precursori dei moderni ałiscafi. In sta acesion el tèrmano el zera stà belché suito renpiasà da "idroplan" e dopo da "ałiscafo".
Tipołozia de l'idrovołante
Col tèrmano idrovołante se intende chełi aèrei boni de decołar e amarar da l'àcua inte ła so acesion pì zenèrega. I połe vegner clasificai in baze al sistema de gałejamento in àcua o sanò a ła pusibiłità de oparare anca da superfise terestri (aèrei anfibi). In particułare łe ze considerae prinsipalmente du sołusion prinsipałi: ła configurasion che ła dopara un nùmaro difarente de gałejanti, dizesti anca scarponi, e ła fòrmuła de scafo sentrałe.
Giografia de l'Etiopia
right|thumb|250px|Mapa de l’Ehiopia.
L’Etiopia la fa parte del Corno d’Africa. El paexe el confina co Eritrea, Gibuti, Somalia, Kenya, Sud Sudan e Sudan, e nol ga sbochi sul mar. Se se prende in consideraxion la region ziogràfega etiopica, la confina anca col Mar Roso. La naxion Etiopia la xe caraterizada da on vasto altopian (da 1.800 a 3.000 m.) divixo da la Rift Valley. La masima elevasion la xe de 4.533 m. L’altopian l’ocupa quasi tuto el teritorio naxional, e el disende gradatamente verso el Sudan – a ovest – e la Somalia – a est. Dal Lago Tana nase el Nilo Blu chel se inesta sul Nilo Bianco a Khartoum, in Sudan. En te la region de Afar, se cata la depresion de la Dancalia (Danakil inte la lengoa locale, o anca Afar Depresion in inglexe) co el ponto pi in baso a 125 m. soto el livel del mar.
Topografia
thumb|left|Topografia de l’EtiopiaTra la alta vale del Nilo e l’Eritrea, se cata on altipian co varie cadene de montagne. Quasi dapartuto, l’altipian el finise de bruto e co pareti a strapionbo. Le montagne le forma de le valate e anca dei canyon strati, co grosi fiumi zo in val. Al nord, l’altopian el va calando a forma de gradoni de piera. A Sud el forma la gran valata do se cata el Lago Turkana (chel xe in Kenya e chel xe alimentà da le àcue del Fiume Omo. Al sentro de i altipiani, se catana depresion do ghe xe el Lago Tana. Da stò lago parte el Nilo Blu. L’erosion de i tanti fiumi la ga creà de le coline che le strapionba a vale anca par mile metri. Le se ciama Anba e le xe tipiche de sti altipiani. Le montagne pi alte le xe la cadena de Semien, co i pichi del Ras Dejen, 4,550 m., el Biuat e el Yared de poco pi basi del Ras Dejen. De la de la Rift Valey, de fronte al Semien, se cata la cadena de Bale co el Tullu Demtu (4307 m.), el Chilalo (4036 m.) e el Kako (3820 m.). Altre cadene de montagne le ga pichi oltre i 4000 metri.
Le àcue
El fiume Nilo el vien fora dal Lago Tana e el va verso el Sudan. En tel percoso verso Rozares (do chel entra in tel Sudan) el ciapa l’acqua de tuti i altri fiumi de l’altopian. L’altopian etiopico el xe piegà in baso verso el nord ovest, e tuta l’acqua la confluise al Nilo. I fiumi pi grandi i xe: el Tekezé (chel vol dir el Teribile), el Abay e el Sobat. El Abay el xe el corso de l’Alto Nilo e ciapa el nome de Nilo Blu co chel ciapa le àcue del Tekezé. Sti tri fiumi i porta l’85% de l’acqua de i altipiani al Nilo. El resto el xe sgrondà dal Awash, chel se buta inte la Dancalia, el Giuba (Jubba) chel va in Somalia, e da l’Omo chel se buta in tel Lago Turkana. So l’altipiano, ma anca ne le tere base, se cata tanti laghi e fonti de àcua calda.
Clima
El clima de l’Etiopia el xe vario. Al confin co la Somalia, inte la depresion de la Dancalia, el clima el xe caldo e seco, co condision semi-desertiche. Lo steso se pol dir de la region al confin co el Kenya e el Sudan. Su i altipiani, se cata on clima fredo e tenperato. So i altipiani le tenperature mèdie le va da 15° a 22°, e le pol verghe carateristiche alpine. EN te le valate, parò, el xe caldo e umido. La piova mèdia la va da 750 a 1000 mm a l’ano.