cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bicicleta
Istòrego
El tèrmeno bisicleta el ze nasesto in Fransa sol całar dei ani 1860 e el ga renpiasà el tèrmeno vełocìpedo dal modeło de ła High Bicycle in dopo. El bisiclo el zera sta tanto popołar fin ai ani otanta del XIX sècoło. El sistema de ła trasmision del moto zenerà dai pedałi el ze sta ojeto de grandi studi fin co che, prima del finir del sècoło, el problema de ła trasmision del moto el se ga resolvesto ligando i pedałi a na roda dentada conetesta a na cadena; sta sołusion tècnega ła consente de sbasar ła dimension de ła roda anteriore. Inte el 1884 John K. Starley el ghea fato a Coventry ła prima Safety Bicycle ("bisicleta de seguresa") denomenada "Rover" e destinada ver grado suceso comerciałe: antezignana de łe moderne bisicrete, ła gaveva rode de dimension conpagne e trasmision de cadena so ła roda posteriora.
De sevente ghe ze sta altri progresi tecnolòzeghi. Inte el 1888 Dunlop el ghea montà su de un trisiclo el primo pneumàtego de càmara d'ària. Inte i primi ani del novezento ghe zera sta el sviłupo de łe prime conpetision sportive cofà el Tour de France (1903) e inte el 1909 el primo Giro d'Italia.
Conponentìstega
thumb|upright=2.3|Parti de ła bisicleta
Inte el corso de ła so longa stòria i zera stai tanti i tentativi de introdùzare variasion inte ła strutura de ła bisicleta, sia par ver na mejo efisensa vedesti i progresi sientìfeghi, de ła biomecànega inte el particułare, sia par esperimenti de design, ma no-stante tuto ła strutura zenerałe de ła bisicleta ła połe ormai èsarse considerada fisada e ła catemo imutada in tuti i so tanti tipi.
Luca Barbarossa
__HIDDENCAT__
"Di quale sete ci disseteremo / e quale luce ci raggiungerà al mattino / di quale volo le nostre ali di cartone / stanno volando già"
- Luca Barbarossa, Ali di cartone (De cuała sen se disataremo / e cuała łuze ła ne rivarà a'l matìn / de cuało zvoło łe nostre ałe de carton / łe ze za drio zvołar)
I ezordi
El taca ła manéta uzando el palcosènego cofà fuse na strada, sonando el repertorio folk merican e i clàseghi dei cantaudori itałiani. In 'sto parìodo inte'l cuało el se forma a łevèło profesionałe e personałe el conose Mario Amici che'l ze senpre stà só cołaborador.Inte'l 1980 el vien rimarcà da Gianni Ravera, che'l ło invita a partesipar a'l festival de Castrocaro. Durando cheła manifestasion el prezenta el brano Sarà l'età e donca el firma un contrato co un discografego, el primo par łu, co ła Fonit-Cetra. Avendo vinto el Festival de Castrocaro el ga el derito de partesipar a'l Festival de Sanremo 1981 co Roma Spogliata, otenjendo sùito un gran suceso ma clasifegandose co maravegia a'l cuarto posto (Luca el ga conponesto 'sta canson so i banchi de scoła durando l'ora de itałian. A setenbre vien fora el só primo àlbun, Luca Barbarossa, prodoto da Shel Shapiro, indove A se cata anca ła cołaborasion co Antonello Venditti. Da 'sto àlbun vien ciapà el 45 ziri Da Stasera, che el cantaudor roman el publisiza a ła Mostra Intarnasionałe de Mùzega Łezera de Venesia sensa parò aver el steso suceso de'l singoło de Sanremo; a fine de l'ano el parte in tournée fasendo da spała a Riccardo Cocciante.
El suceso
Inte'l 1988, grasie a ła partecipasion a Sanremo, A crese ła só notorietà. So el palco de l'Ariston el se ezibise prezentando ła canson L'amore rubato, un toco che'l parla sensa remore so l'atuałe tema de ła viołensa sesuałe e che'l ghe fa ciapar el terso posto. In direta Luca el ga resevùo i conplimenti da Franca Rame e Dario Fo, che'l ghe gavea spedìo un tełegrama. N'altra canson famoza ła ze Yuppies, satira so stereotipo ani 80 mentre Fiorella Mannoia ła partesipa a ła canson Quartiere. A ła fine de l'istà 1988, dopo èsar ndà in ziro in tournée in conpanjìa de Paola Turci, par ła prima volta el se ritrova daseno in sima a'l vero suceso, l'àlbun Non tutti gli uomini infati el ga vendùo 350.000 copie. Senpre inte'l steso ano el raprezenta l'Itałia a l'Eurovision Song Contest co Ti scrivo (vivo).
Inte'l 1989 A vien fora Al di là del muro àlbun che'l ga el singoło omònemo el cui titoło profetico el ga antisipà de pochi mezi ła cascada de'l muro de Berlìn anca se ła canson ła se riferiva a łe bariere mentałi. Inte'l disco A zera prezente anca na canson dedegà a Nelson Mandela mentre Eros Ramazzotti el cołabora sonando ła ghitara ełètrega in ''Senza panico. N'altro brano che'l ga da èsar mensonà el ze La fin di un amore, una intrà łe canson d'amor pì pasionàe scrite da'l cantautor roman.
Inte'l 1992 el pasa a ła Columbia e drioman el partesìpa a'l só cuinto Festival de Sanremo, indove el vinse co Portami a ballare, canson dedegada a só mare Annamaria. Sia ła canson che l'àlbun Cuore d'acciaio prodoto da Roberto Costa, łe ło fa rezbalsàr inte łe prime pozision in clasifega.
Inte'l 1993 vien publegà Vivo (titoło ispirà a l'omònema canson de'l 1988), un àlbun live che'l ze na ranucra dei só tochi pì famozi, dove el regała na anteprima de l'atmosfera ch'A se respira cuando Luca el taca ezibirse so'l palco.
Drìo el suceso
Inte el 1996 el firma co ła Sony Music e al Festival de Sanremo se exibise col brano Il ragazzao co la chitarra, canson dal saor country. Drìo vien publegà l'albun Sotto lo stesso cielo dove se trova tra łe altre Ali di cartone (fra łe più bèłe scrite da l'artista roman) e Sette candele, che trata so'łe persecusion rasiałi verso i abrèi durante el fasismo.
Inte l'istà del 1999 el publega 'musica e parole, canson che ciapa nòme da l'albun, prodòto da Romano Musumarra publisixà col singoło Segnali di fumo'' cantà in doto co Tina Arena.
Ani 2000
250 px|thumb|Luca Barbarossa e [[Neri Maroneri durante el spetacoło Attenti a quei due, Teatro Colosseo de Torin, 1° disenbre 2009]]
Inte el zugno del 2001 ese ła so prima racòlta de sucesi Viaggio di ritorno, coi brani nòvi Viaggio di ritorno, Zerosei e Nessuno come noi. Inte el 2003 el partesipa a Sanremo co Fortuna inserìa inte el disco omonemo, che vede ła prexensa de ospiti cuałi Marco Conidi e Roy Paci; senpre in quel'ano el conpone el brano Il canto par Luciano Pavarotti, che xonta inte el so albun. Come autor Barbarossa, gà scrito par Gianni Morandi, Fiorella Mannoia, il Gabibbo, Raquel del Rosario, Paola Turci, Tosca, Tina Arena, Alessandro Safina e i Dahmm.
Inte el zugno del 2007 dopo 4 ani de fermàda, fa insìr el singoło Aspettavamo il 2000, un antìçipo de queło che vien distribuìo l'ano drìo.
So el fenìr de avrìl 2008 vien publicà Via delle storie infinite, che ciapa el titòło da l'omonemo brano trasmeso da alcune stasion radio.
Intra el 2008 e 'l 2010 el xe stà protagonista de un spetacoło teatrałe de suceso dal titòło Attenti a quei due (ispirà da ła serie tełevixiva omonema). co l'ator Neri Marcoré. Inte el 2009 el gà cantà ne l'albun de Claudio Baglioni Q.P.G.A., ne ła canson 'mia libertà''
Barbarossa Social Club e Super Club
Dal xenaro 2010 xe el prexentador de Radio 2 Social Club, un programa de Rai Radio 2 trasmeso el sabo e ła domenega da łe 11.00 a łe 12.30. In sto programa ła cui anbientasion xe un locałe imaxenario indove se ciacòła, se xoga e se fa muxica, Barbarossa xe in conpagnìa de Virginia Raffaele ed Andrea Perroni. El 7 disenbre 2010 vien meso sul marcà l'atexo dvd+cd live de Attenti a quei due, mentre inte el febraro del 2011 el partesipa al Festival de Sanremo in cùbia co Raquel de Rosario, col brano Fino in fondo. El 16 febraro 2011 ese ła raccolta Barbarossa Social Club, par sełebràr i so oltre 30 ani de carièra, che vede ła partecipasion de Fiorella Mannoia, Max Gazzè, Roy Paci, Neri Marcorè e Raquel del Rosario''.
Inte el steso ano el partesìpa al Concerto del Primo Magio e fa parte del Sete di Radio Tour.
El 9 magio 2012 Barbarossa debuta in tełevixion co Max Giusti prexentando el programa Super Club so Rai 2.
Vita privà
El xe spoxà co Ingrid Salvat, xe pare de tre fiòi, Valerio, Flavio e Margot.
Dubino
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Luca Barbarossa
Curioxità
El gà scrito ła prefasion del libro A est dell'Avana de Roberto Goracci.
Montescudaio
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Dobrna
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Portbou
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
L'Unità
150px|right|thumb|Logo de l'Unità L'Unità xe sta on jornałe pułitego Italian, nasuo el 12 de febraro del 1924 da Antonio Gramsci, ispirà a l'inisio da ła ideolojia comunista e marxista, dopo pasà al socialixmo democratego e a ła fin a ła socialdemocrasia; al liberałismo sociałe e al cristianeximo sociałe.
Xe sta dal 1924 al 1991 jornałe ufisial del Partio Comunista Italiano, dopo del Partio Democratico della Sinistra (1991-1998), dei Democratici di Sinistra (1998-2007) e a ła fin del Partio Democratico dal 2015, fin che el ga sarà inte el 2017.
Torino Football Club
El Torino Football Club (conosesto cofà el Toro) el xe un club de bałon italian, de ła sità de Torin. El xe stà fondà inte el 1906 e el ga xugà scuaxi senpre in Serie A.
Inte i ani '40 del '900 el Toro el ga visuo uno dei so momenti mejo vinçendo çincue scudeti consecutivi, ma el 4 de majo 1949 el reoplan che el riportava a Torin ła scuadra, dopo na amichevołe a Lisbona, el xe ndà doso a ła Baxełega de Superga. In sto inçidente, conosuo cofà ła tragedia de Superga, xe morti tuti i xugadori de cueło che oncora deso el vien ciamà el Gran Torin. Sto tragico avegnimento el vien ricordà ogni ano, co na sorta de pełegrinajo a Superga, da i tifoxi del Toro.
Ła fondasion
El xugo del bałon el riva a Torin verso ła fin del otosento, pa' inisiativa de industriałi svisari e inglexi. Xà inte el 1894 ghe jera almanco do scuadre: el Internasionałe Torin e el Football Club Torinexe. Inte el 1900 el Football Club Torinexe el asorbe el Internasionałe Torin.
El 3 de diçenbre del 1906, inte ła bireria Voigt de via Pietro Micca, un grupo de disidenti de ła Juventus, guidai dal svisaro Alfredo Dick, che no i condividea ła svolta verso el profesionismo de ła socetà bianco-nera, i se alea col FC Torinexe. Nase cusita el Football Club Torin. El primo presidente el xe el svisaro Hans Schönbrod. Ła nova socetà ła adota el granata cofà cołore sociałe, al posto del xało-nero a striche verticałi del FC Torinexe. Canpo da xugo, fin al 1910 el xe el vełodromo Umberto I.
I primi pasi
El primo incontro uficiałe el vien xugà el 16 de diçenbre del 1906 a Versełi contro ła Pro Versełi e el vien vinto 3 a 1 dal club torinexe. El primo derby co ła Juve el vien xogà inte el vełodromo Umberto I el 13 de xenaro del 1907: el Toro el vinse par 2-1. Un mexe dopo i granata i vinse anca ła rivinsità par 4-1.
Inte el 1912 entra a far parte del staf tenico Vittorio Pozzo. Inte el 1914 i granata i va in turnè inte ła Mèrica del Sud, su sie partie xogae el Toro ghi ne vinse sie. Col inìsio de ła Guera Granda vien sospexo el canpionato co manca na partia a ła fine: el scudeto el va al Genoa, el Torin el riva secondo a do ponti, e ghe mancava propio ła partia de ritorno co i xenovexi (andata vinta da i granata par 6 a 1).
Finia ła guera el canpionato el riscomisia inte el otobre del 1919. Inte ła stajon 1920/1921, co no existeva gnancora el giron ugnoło ma na serie de gironi rejonałi seguìi da cuatro gironi de semifinałe, el Torin el xe rivà, inte el so giron de semifinałe, parimerito col Legnan e xe sta cuindi nesesàrio un sparejo. Finìi i tenpi regołamentari 1-1 se ga dovesto ndar vanti co i suplementari (do e da mex'ora). Finìi i suplementari łe scuadre łe jera ncora in parità, el arbitro el ga cuindi fato scuminsiare un terso suplementare, ma dopo oto minuti łe do scuadre, de comun acordo, łe ga sielto de no proseguir e anca de no ripeter ła partia. Pare che sta partia ła sia ła pì longa mai xogà in Itałia.
El primo scudeto
Inte el 1924 vien eleto presidente del Torin el conte Enrico Marone Cinzano. Da suito Cinzano el taca operar sol mercà pa' far na scuadra conpetitiva. Inte ła stajon 1926-27 vien inprimà el Stadio Filadelfia. Inte ła 'stesa stajon el Torin el vinse el so primo scudeto, ma el titoło el vien revocà pa' un tentativo de corusion de un tersin de ła Juve avegnuo in ocaxion del derby. Ła stajon sucesiva, 1927/1928 el Toro el se conferma canpion, e stavolta ghe vien asegnà el titoło.
A ła fełisità par ła vitoria del scudeto segue ła dełuxion par el abandono del presidente Cinzano. Inisia cusita un periodo de instabiłità co numaroxi canbiaminti de presidente e prestasion sportive no entuxiasmanti. Anpò da ła stajon 1936-36 taca na rinasita, co un terso posto in capionato drio dei canpioni del Bołogna e de ła Roma, ma co ła vitoria inte ła prima edision de ła Copa Itałia. Inte ła stajon 1936-37, par inpoxision del regime fasista, che no ghe comodava łe parołe foreste, el canbia el nome da Football Club a Asociasion Calcio.
El Gran Torin
Par colpa de ła seconda Guera Mondiałe el canpionato del 1944 el vien divixo in do gironi. El Canpionato Alta Itàlia el vien vinto da i Vixiłi del Fogo de Ła Spesia. Finia ła guera el canpionato el torna a ła normałità e el Toro el vinse cuatro scudeti drio fiła, rivando cuindi a sincue scudeti consecutivi (el canpionato del 1944 no'l ga un valor uficiałe). El Gran Torin el dominava i canpionati e i xogadori che i vestiva ła maja granata i jera el ase portante de ła nasionałe itałiana de bałon: se xe rivai diritura a 10 granata insieme in canpo co ła maja axura.
Capitan e leader de ła formasion torinexe el jera Valentino Mazzola. Ła formasion tipo ła jera: Bacigalupo; Ballarin, Maroso; Grezar, Rigamonti, Castigliano; Menti, Loik, Gabetto, Mazzola, Ossola. Ła serie de vitorie ła finise inprovixamente el 4 de majo del 1949 cuando che el reoplan che el riportava ła scuadra a Torin, dopo de na amichevołe a Lisbona, el xe ndà doso, a cauxa del całigo e de un guasto al altimetro, a ła Baxełega de Superga. In sto inçidente, conosuo cofà ła tragedia de Superga, xe morti tuti i xugadori (titołari e riserve) i tenici, do dirixenti, tri giornałisti che gheva seguio ła scuadra par el amichevołe e i menbri del ecuipajo. Pa' finir ła stajon 1948-49 mancava cuatro partie, e ła formasion granata łe ga xugae, e vinte, co łe giovaniłi (anca i aversari pa' rispeto i mandava in canpo i toxati) vinsendo cusita el canpionato.
I ani '50 - '60
I ani sucesivi a ła tragedia i xe stai difisiłi pa' ła scuadra torinexe. Inte el 1959 ghe xe sta ła prima retrocesion in Serie B. Ła scuadra ła gheva ciapà el nome Talmone Torin, pa' motivi de sponsor. 'L ano dopo, co un novo presidente (che intrà łe altre robe el cava el sponsor dal nome de ła scuadra), el Torin el torna suito in Serie A.
Inte ła stajon 1964-65 el Toro riva terso in canpionato, guidà da Nereo Rocco. Idoło dei tifoxi l'ała de drita Gigi Meroni. El 15 de otobre del 1967 parò Meroni el vien tolto soto da na machina mentre el traversa ła strada in Corso Umberto I a Torin. A risolevar un fià i animi de ła scuadra e dei tifuxi riva ła vitoria de ła tersa Copa Itałia.
I ani '70 - '80
Inte ła stajon 1971-72 el Toro el riva secondo in canpionato. 'L ano prima el gheva vinto da novo ła Copa Itàlia (ła cuarta).
Vintisete ani dopo de ła tragedia de Superga, inte ła stajon 1975-76 i granata i torna a vinsare el scudeto co do ponti de vantajo so ła Juve, dopo na gran rimonta. Xe el ano dei xemełi del gol Pulici e Graziani. Inte i do ani sucesivi el Torin el riva tute e do łe volte secondo.
Inte i ani '80 ła scuadra no ła disputa canpionati al vertise, a parte cheło del 1984-85 che ła vede seconda drio del Hellas Verona. A la fin del canpionato 1988-89 el Torin el retrosede pa' ła seconda volta in serie B.
I ani '90 e el fałimento
Dopo na rapida risałita in Serie A co el tenico Fascetti, el Torin el se afida, pa' ła stajon 1990-91 al novo alenador Emiliano Mondonico che el porta ła scuadra al cuinto posto, otegnendo cusì ła cuałificasion a ła Copa UEFA. 'L ano dopo el Toro el riva terso in canpionato e in copa el riva a xogarse ła finałe contro el Ajax, dopo ver batuo in semifinałe el Real Madrid. Vinse i olandixi grasie a ła regoła dei gol in trasferta in caxo de parità: a Torin infati ła jera finia 2 a 2, el ritorno invese el xe sta un 0-0. 'L ano dopo i granata i vinse ła cuinta Copa Itałia, contro ła Roma. Anca in sto caxo decixiva ła xe stata ła regoła dei gol in trasferta (andata a Torin 3-0, ritorno a Roma 5-2 pa' i xało-rosi).
Dopo calche ano de "su e xò" tra la Serie A e ła Serie B, inte ła stajon 2004-05 i granata i torna in A dopo un novo sparejo contro el Perugia. Ma el Toro no'l podarà iscrivarse a ła masima serie pa' colpa dei debiti fati da łe ulteme gestion. Dopo na serie de ricorsi a ła justisia sportiva e aministrativa el Torin el vien dichiarà fałio. Nase cuindi na nova socetà che la dimanda el amision al Lodo Petrucci, che el garantise el trasferimento a ła nova socetà del titoło e dei meriti sportivi, in modo da evitar de dover ripartire da canpionati no profesionistisi, e ła invia łe pràteghe par l'iscrision al Canpionato de Serie B (el lodo el prevede che se posa iscrivarse al canpionato pena soto de cheło che se gavaria dovesto xugar). Ła nova socetà la vien suito riłevà da un novo presidente: Urbano Cairo, che el ano dopo el cronpa a l'asta łe cope e i cimeli de ła vecia socetà.
L'era Cairo
El novo Toro el riusirà a risałir suito in Serie A, vinsendo i play-off de ła serie B (batindo Cesena e Mantova. Segue tre stajon consecutive in Serie A e po tre stajon in Serie B, co continui canbi de ałenador.
L'Ulivo
{{{{Infobox de Organizasion Cristianeximo sociałe Liberałixmo sociałe Riformismo Eoropeixmo Sociałixmo democratico Masimo del 1996 Masimo del 2004 }} L'Ulivo xe sta el nome de na coalision pułitega de sentro-sanca de ła repùblega itałiana. La ga partesipà a ła vita pułitega dal 1995 al 2007 e la ga sostegnuo 4 goerni (Prodi I, D'Alema I, D'Alema II e Amato II). El 14 ottobre 2007 la se ga disolto e la ga getà le baxi par la formasion del Partio Democratego. {{Interprojeto}} {{Controło de autorità}}
Prado del Rey
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
232
El 232 (CCXXXII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Aeroporto de Pàdoa
L'Aeroporto de Pàdoa , cità anca col nome comersałe de Aeroporto Siviłe de Pàdoa "Gino Allegri", el ze un aeroporto vèneto distante sirca 3 km sud ovest dal sentro de ła sità de Pàdoa, intrà l'àrzene del fiume Bachejon, ła tanzensiałe e un'àrea altamente abitada.
La strutura, intitołada in ła memòria del tenente piłota Gino Allegri, ła ze ponesta a l'altitùdene de 13 m / 44 ft sora del liveło del mare, dotada de un picenin terminal e de do piste, ła prinsipałe longa 1 122 m e larga 30 m (3 681 x 98 ft), co orientamento 04/22, fondo in asfalto e dotada de inpianto de iłumenasion a basa intensità (LIRL) e sistema de asistensa a l'aterajo PAPI, ła secondària parałeła a ła prima da 617 x 30 m e fondo in erba.
La società ACP SpA in Licuidasion ła ga sbandonà ła zestion de l'Aeroporto "G. Allegri" de Pàdoa inte ła data de l'11 de disenbre del 2014.
Istòrego
L'aeroporto de Pàdoa el ze sta costruio inte el ndar de ła prima guera mondiałe insieme a altri picenini aeroporti spandesti par i comuni de ła provincia, in partegołare se recorda l'Aeroporto de San Pełajo inte l'omònema frasion de Do Carare, andove el 9 de agosto del 1918 ła scuadreja "Serenisima", soto el comando de Gabriełe D'Anùnsio, ła zera partia par el sèłebre voło sora Viena. Gino Allegri, al cuało el ghe ze sta intitolà l'aeroporto de Pàdoa, el zera moresto inte el ndar de l'aterajo sul canpo de San Pełajo.
Sede del comando de ła 1ª Brigada Aèrea fin al 31 de otobre 2009, l'Aeronàutega Miłitare ła ze drio serar ła so baze miłitare; in pì ła zera sede de un grupo scuadroni AVES (uncó za intieramente trasferio a Bolzan, al 54°), ła cuała baze ła ze uncó sarada e in stato de sbandono.
Sto aeroporto el ze verzesto al tràfego de vołi turìsteghi nasionałi e internasionałi, vołi de lìnea charter, privai de inprenditori, comersałi e cargo nasionałi e internasionałi e voli miłitari de elicòtari e veìvołi lejeri. In sto aeroporto el ga sede anca l'Aeroclub de Pàdoa co ła so scoła de voło e de voło a veła.
Viła Łagarina
Viła Łagarina el xe un comune de 3 129 abitanti inte ła provincia de Trento.
Provincia de Córdoba (Arzentina)
Ła Provincia de Córdoba ła xe na provincia de ł'Argentina, che ła se cata inte el sentro del Paexe. Ła confina a nord col Catamarca, a est co Santa Fe, a sud-est co Buenos Aires, a sud co La Pampa e a ovest co San Luis e La Rioja. Ła cavedal ła xe Córdoba. Coordinae: 31°25'01" S 64°11'02"W.
Departementi
Ła provincia ła xe divixa in 26 departementi:
Lina Medina
Lina Medina (Ticrapo, 27 de setembre 1933 - ) ła xe stada na dona peruviana conosesta in tuto el mondo par èsar devegnesta mare a 5 ani, ła pì xóvane inte ła stòria de ła medexina.
Provincia de Córdoba (Arzentina)
Łigamenti foresti
Gobierno de la Provincia de Córdoba - Sito ufisial de ła provincia.
Lina Medina
Ła puteła ła ghea manifestà na anòmała diłatasion de l'adome, tanto da farsì che i xenidori (Tiburcio Medina e Victoria Loza) a farla védare a l'ospedałe San Juan de Dios de Pisco, inte el sospetar che se podese tratar de na formasion tumorałe. I mèdeghi i ghea scuerxesto co incrèduło invese che ła puteła ła xera gràveda de sete mexi. Prima de intervegnere, el dotor Gerardo Lozada Murillo de Arequipa, ła ghea portada a Lima par ver conferma del stato de gràvidansa da altri spesałisti. On mexe e mexo pì tardi (el 14 de majo del 1939) co on parto cexàreo, ła puteła ła ga fato nàsar on mas-ceto. Ła operasion ła xera sta fata del steso Lozada e dal cołega Alejandro Busalleu, co l'asistensa de l'anestexista Rolando Colareta, che el ghe ghea fato ła "anestexia de ła rexina" par sotołinear cuanto che fuse stà inportante cheło che saria poco dopo sucedesto.
El caxo el xera sta mostrà inte el detajo dal dotor Edmundo Escomel a ła revista La Presse Médicale, che ła ghea xontà dei partegołari so el parché el menarca el fuse spario a oto mexi de età (ma segondo altre fonti a do ani e mexo) e so eldesviłupo de mamele xà a cuatro ani de età. A sincue ani, ła puteła xa ła prexentava on basin in slargamento e na madurasion òsea vansada.
El neonato, de 2,7 kg el xera sta ciamà Gerardo Alejandro in onor dei dotori che i ghea ciapà a core el caxo. Ła puteła no ła ghea mai dixesto chi che el fuse el pare del puteło e njianca łe sircostanse del consepimento: Escomel el ghea scrivesto che eła "no ła podeva dar resposte preçixe", sujerendo in sta manjiera cuà che no ło savese davero.
Ła viçenda parò ła ghea provocà el aresto del pare co ła acuxa de viołensa sesuałe e insesto. L'omo el xe sta tirà fora da ła gałera par mancansa de prove.
El puteło Gerardo el xera morto inte el 1979, a ła età de 40 ani par Miełofibroxi.
Poggiridenti
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Saskatchewan (provinsia)
El Saskàciuan el ze una provinsia del Kanada sentro-meridional.
El konfina a ovest ko ła Alberta, a nord ko i Teritori de el Nordovest, a est ko el Manitoba, a sud ko el Montana.
Zeografia fizega
Ła atraversa el fiume Saskàciuan; i łagi łi ze numerozi, i pì inportanti łi ze el Łago Aẑabaska, el Łago de łe Rene e el Łago Cèrcil.
El ga un klima kontinental. A nord se kata vaste foreste.
Zeografia umana
A sud se koltiva sereałi e se pratega el ałevamento de bovini, suini e połame. A nord se desfruta łe foreste par el łeñame. Ge ze zasimenti de potasa, karbon, uranio, petrołio, gas natural, zinko, oro e arzento.
Inte łe sità ge ze industrie ałimentari, de el łeño, tesiłi, konsiarie e petrolkimege.
Difuzo el ze el turizmo.
Aldeadávila de la Ribera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Vicopixano
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Puigcerdà
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Vitanje
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
233
El 233 (CCXXXIII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
San Łorenso (fiume)
El San Łorenso (in inglexe, Saint Lawrence in fransexe, Saint-Laurent) el xe un fiume de ła Amèrica setentrionałe.
El nase come emisario del łago Ontario, e el continua verso nordest, tra el margine setentrional dei Monti Apałachi e quelo meridional de l'Altopian Laurensian. Par 180 km sirca el fa da confin tra el Stato de Nova York e ła provisia de Ontario. El se buta inte el Golfo de San Łorenso, inte el Osèano Atlàntego Setentrional, co un gran estuario.
Arabayona de Mógica
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
El Puerto de Santa María
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Pals
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Kozje
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Tericioła
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
234
El 234 (CCXXXIV en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Nagahama
Nagahama' (長浜市) ła xe na sità giaponexe de 84.000 abitanti che apartien a ła prefetura de Shiga.
Puerto Real
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Faedo Valtellino
el xe on comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Storia del Niger
thumb|250px|right|Mapa del Nizer In tenpi preistorici, el deserto del Sahara el xera na zona fertile e rica de acqua. Da i ricatamenti paleontologici se sa che 60 000 ani fa el nord del Nizer el xera abità. Co la trasformasion del Sahara in on deserto e la formasion de la fassa del Sahel, le poplasion le se sa spostà a sud o verso le coste. El teritorio del Nizer el ga fato parte de vari regni: Songhai, Mali, Dendi, Gao, Kanen-Bornu e i regni de i hausa. En tel XIX secolo, i tuareg i ga formà na confederasion in aleansa co i hausa e riconquistà el teritorio hausa in man al regno de Sokoto (Nizeria).
Colonizasion
El teritorio del Nizer el xe stà asegnà a la Fransaa la Conferensa de Berlin. I Francesi i ga fato fatiga a pasificar el teritorio e formar la colonia (dal 1890 al 1922). El Nizer el xera aministrà da un governatore che el vivea a Dakar, Senegal. Co la stagion de le indipendense, el Nizer el xe diventà prima no stato autonomo (1958) e el 3 agosto 1960 na repùblega indipendente co Hamani Diori presidente.
I primi ani
En tel 1974, dopo ani de corusion e de disastri econòmeghi, i militari i ga fato on colpo de stato. Seyni Kountché el ga preso el comando e, al a so morte in tel 1987, on comitato militare el ga guidà el paexe. El colonel Ali Saibou el ga preso el comando, libarà i prisonieri politeghi, liberalizà l’economia e scrito na nova Costitusion. I studenti e i sindacati i ga domandà el multipartiismo. Saibou el ga verto la strada par sta reforma in tel 1990. En te lo steso ano, i tuareg i ga scominsià la guerilia par conquistar i so diriti.
Democrasia
thumb|250px|left|El presidente Tandja En tel 1991, on governo de transision el ga preso el comando par preparar la strada a le elesion libare e al novo governo eleto in tel 1993. El proceso politego el xe andà vanti ben, co la creasion de partii, novi giornali, cosientizasion de la zente. Manco ben la xe andà l’economia. Mahamane Ousmane el xe diventà presidente in tel 1993 ma la coalision che lo sosteneva la xe cascà on ano dopo. Ousmane el ga fato far na nova elesion parlamentare, do el so partio el ga perso. El presidente el ga dovù metar primo ministro Hama Amadou, politego oposto al so grupo politego.
En tel 1995, el governo el ga firmà i acordi de pace co i tuareg. El governo el se sa inpegnà a darghe pi atension a i tuareg, a investir pi risorse in tel nord del paexe e inserir i tuareg in tel esercito naxionale. El 27 genaro 1996, Ibrahim Baré Maïnassara el ga fato on colpo de stato par metar fin a la stasi tra presidente e parlamento. Dopo sie mexi de governo de transision, Baré el se sa presentà a le elesion presidensiali contro 4 altri candidati. Prima he el comitato eletivo el finise de contar i voti, Baré el ga mandà via la comision e el ghe na meso una nova al so posto. Baré el xe stà proclamà el novo presidente del Nizer. Baré el ga subito perso la stima internasionale e de i stesi Nizerini. El novo presidente el ga fato arestar i opositori e blocà le libartà sivili e de espresion.
En tel aprile 1999, Baré el xe stà sasinà durante el colpo de stato de Daouda Malm Wanké. Wanké el ga costituio on Consilio Naxionale de Riconciliasion che el ga scrito na nova Costitusion. En tel lulio 1999 la popolasion la ga aprovà la nova Costitusion e in tel novembre de lo steso ano la ga votà Tandja Mamadou presidente.
Salt (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Rogaška Slatina
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Ponte in Valtellina
el xe on comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Sociołozia
__HIDDENCAT__
destra|thumbnail|100px|Auguste Comte Ła sociołozia ła xe ła disiplina che studia łe struture e łe regołe sociałi e i procesi che unise (e divide) łe persone, intexe mìa solo come individui, ma anca come conponenti de asociasion, grupi e istitusion.
Secondo ła definision tipica che se cata in tei łibri, ła sociołozia ła xe el studio de ła vita sociałe dei omeni, dei grupi de omeni e de łe società. Ła sociołozia la se interèsa del nostro conportamento come èseri sociałi; cosita el só canpo de studio el va dal'anałisi dei brevi contàti, par strada, tra xente che gnanca se conóse, fin al studio dei procesi sociałi del mondo intiéro.
Ła paroła sociołozia ła xe stà inventà da Auguste Comte inte el 1838, dal latin Socius e dal greco lógos.
Aldeanueva de Figueroa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
236
El 236 (CCXXXVI en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Queralbs
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Puerto Serrano
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Rabós
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Vajo deł'Aqua
El Vajo deł'Aqua xe el pi grande dei vaj ke vien xo dała Cadena de łe Tre Croxe verso ła Gazza. El se ciama cusì parkè ghe xe un fontego de aqua freskisima proprio ała baxe del vajo, soto ła strada miłitare. Xe mejo farlo d'inverno quando ke ła neve juta a ndar su (i mesi pi comodi xe i primi deł'ano). Ocio al tenpo e al pericoło de valanghe: prima de partire telefonare al Centro Valanghe de Aràba, a Łivinałongo del Col de Łana o sentire el paron del rifugio Battisti. Par ciapar el vajo, se parte dal Rifugio Battisti: se va drio verso sud par la vecia strada miłitare e dopo 10 minuti se riva ała base del vajo, larga xento metri. Se monta pian pian su par ła neve finkè no se riva a un terso del vajo: da lì se se tien suła sinistra e se riva in sima, ała Boketa del Sevoła, a pochi metri dała sima del Sevoła.
Tempi in su e in xo
Par far tuto el vajo ghe vol 2-3 ore. Dopo, par tornar xo, convien ciapare el troso ke vien xo da Paso Ristełe, a 10 minuti a sud-est (trosi 202-121): altre do ore.
Fusine
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Rečica ob Savinji
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Forcola
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
237
El 237 (CCXXXVII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Bibbona
el xe un comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Fauglia
el xe on comun inte la provincia de Pixa chel fa parte de la rejon Toscana
Aldeanueva de la Sierra
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Aldeaseca de Alba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Regencós
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Cristianeximo sociałe
El cristianeximo sociałe xe la conponente del cristianeximo democratego, verta a i ideałi de riforme sociałi che varda a sotołinear tante vixion de ła dotrina cristiana e in particułar, inte i paexi catołisi, de ła dotrina social de ła cexa, che varda a ła tuteła de el laoro e dei laoratori tuti, no condivide parò łe so poxision conservatrisi, par favorire ła laisità.
Sta ideolojia pułitega ła xe nota anca come Sanca Cristiana, da ła tradusion da l'inglexe Christian Left, dopoché ła raprexenta ła corente de sanca interna de ła ideolojia Democristiana.
Gerola Alta
el xe on comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Slovenske Konjice
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Alcalá del Valle
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
238
El 238 (CCXXXVIII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
239
El 239 (CCXXXIX in numeri romani) el xe un an del III secoło.
Campiglia Marittima
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Tarifa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Ribes de Freser
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Rełijon
__HIDDENCAT__
thumb|380px thumb|right|I sinbołi de alcune de łe rełijoni mondiałi piasè pratichè. Ła paroła rełijon (o rełigion) ła vien dal latin religo (che voría dir "ligar insième") e co sta espresion se intende ła rełasion che se forma tra na persona e una (o piasè de una) divinità o forze sovranaturałi, e intrà i omeni che i pràtega ła stésa rełijon. E religioni più antiche del pianeta Tera le viene da l'Asia e in modo particolare da L'India dove se trova i libri sacri più antichi, i Veda.
Šmarje pri Jelšah
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Inverness
Inverness ła xe na sità de ła Scosia. Ła se cata a ła foxa del fiume Ness inte el Moray Firth.
240
El 240 (CCXL en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Bis (programa tełevixivo)
Bis el xe un xogo nda in onda dal 1981 fin al 1990, condoto da Mike Bongiorno.
Barruecopardo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Rogatec
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Algar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Campo nell'Elba
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Federasion dei Verdi
La federasion de Verdi xe un partio Italian de Sanca de ispirasion anbientałista e pasifista, menbro del Partio Verde Eoropeo. La fondasion ufisale del partio la xe stada el 16 de novenbre del 1986 a Finale ligure, andove se fa na unica formasion de Verdi, co un solo statuto comune, un regolamento e dei organi executivi.
El sinbolo del partio l'è un sole che ride, xà prexentà a le elesion aministrative del 1985, in undaxe rejon, fato diretamente dal movimento antinucleare danese e donà al movimento anbientalista de Marco Pannella, chea volta leader del Partio Radicale, che el gavea i diriti de imaxine dei loghi dei Verdi e anca quei de la Rosa inte el pugno e de la testada xornalistega: "Liberasion".
Augsburg
Augusta (en todesco Augsburg, en łatin Augusta Vindelicorum e anca Augusta Vindelicum) ła xe na sità de sirca 266.000 abitanti de ła Germania, che ła se cata inte ła parte sud-osidentałe de ła Baviera. Capołogo del distreto governativo de ła Svevia e sede del distreto de ła Svevia e del sircondario rurałe de Augusta.
Eoropeixmo
El europeixmo o eoropeixmo xe on insieme de corenti, ideałi, movimenti pułiteghi e inisiative reałi, rivolte a favorir l'integrasion dei popołi e dei Stati d'Eoropa inte on ordinamento sovranasional pì grando che se xlarga so tuto el continente.
Oltre che a promovare l'integrasion de l'Union eoropea, sta dotrina pułitega dà anca ła baxe de le anałixi che łe caraterixa ła pułitega eoropea, l'economia e ła società, come ła identità comune. Quełi che i se opone a sta idea, i sotołinea che ghe xe tante difarense tra i popołi eoropei e che tute ste difarense vardae come cultura comune, no de necesario łe segue łe premese e che se ga da preservare łe identità e ła cultura de tuti i popołi.
Postalesio
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Riells i Viabrea
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
241
El 241 (CCXLI en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Samolaco
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Aldearrodrigo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ripoll
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Roberto Sergi
Roberto Sergi (Venexia, 1951-Zelarino, 4 agosto 2015) el xe stà un chitarista e cantante, che l se esibiva sora-de-tuto in canpo san Rocco, a Venexia.
Tuti lo conoseva col nome Jimmy.
Tra le so canson pì famoxe e bele va ricordada “Miss Robinson”.
Šentjur
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
242
El 242 (CCXLII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Rai 1
Rai 1 xe el primo canałe tełevixivo de ła Rai, l'axienda publega Itałiana, concesionaria co l'escluxiva par el servisio publego de ła radio televixion Italiana. El canal el se prexenta de tipo xenerałista par le fameje.
Capoliveri
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
243
El 243 (CCXLIII in numeri romani) el xe un an del III secoło.
Arogno
Arogno el xe on comun del Canton Tisin de 995 abitanti.
Kraftklub
miniatura|sinistra|In konzerto int'el 2014 I Kraftclub i ze un grupo todesko formà da sinkue zovani ragasi de Cemniz. La so muzika la ze un misioto de rok, indie rok e rap ko i testi scriti in łéngua todeska. El so stiłe el xe konsiderà kofà un inzieme de rap e indie-rok. I ga publikà inte ła so kariera kuatro album, uno de sti kuà el ze 'na rakolta da el vivo de łe kansoni sonae inte konzerti.
Lanzada
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Castagneto Carducci
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Algeciras
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Castellanos de Villiquera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Arcos de la Frontera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Siti pałafiteghi preistoreghi da torno de l'arco alpin
thumb|right|355x355px|Ricostrusion de na caxa a piłastri inte el Muxeo Pfahlbau de Unteruhldingen sol Lago de Costansa in Xermania. I Siti pałafiteghi preistoreghi da torno de l'arco alpin i xe na serie de insediamenti preistoreghi fato da pałafite, drento o intorno a łe Alpe, costruie dal 5000 al 500 v.C inte łe rive dei laghi, fiumi o xone umide. Sti 111 posti, nominai patrimoni de l'umanità inte el 2011, i xe cusì divixi:
Berrocal de Huebra
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Berrocal de Salvatierra
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
La Baule-Escoublac
La Baule-Escoublac el xe on comune fransexe de 15.831 abitanti che el se cata inte el departemento de ła Loira atlantica inte ła rejon de ła Loira.
La Chaux (Svisara)
La Chaux (Cossonay) el xe un comune del Canton Vaud de 372 abitanti.
Riudaura
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Riudarenes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Rogolo
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Mercedes-Benz W 242/6
Ła Mercedes-Benz W 246 (W 242 pa e version eletriche e a metano) xe na hatchback conpata prodota a scumisiare dal 2011 da ła caxa automobiłistega tedesca Mercedes-Benz e corispondente a ła seconda generaxion de ła cosideta Classe B.
Interni
thumb|left|Detajo de a plancia
Cecina (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Riudellots de la Selva
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
245
El 245 (CCXLV in numeri romani) el xe un an del III secoło.
Cristianeximo democratego
El nome Democrasia Cristiana, nasua inte el poxisionamento catołego e eoropeo, co ła so difuxion mondial, ła ga finio par raprexentar movimenti pułiteghi de vałor difarente. A liveło internasional, inte i ani setanta del novesento, xe sta istituia l'Internasionałe Democratego Cristiana (IDC), che, col partire ła toeva rento soło partii nominai come Democristiani.
Col pasar del tempo, l'IDC ga tolto sù anca i partii conservatori, liberal-conservatori e sentristi, tante 'olte sensa ispirasion rełijoxe, cusì tanto che al inìsio del XXI secoło, ła sta ribatexà come Internasionałe Democratega Sentrista.
In Itàlia, el tèrmano "Popołare" o "Popołarismo", el vien doparà de frecuente e se costuma dirla cofà sinònemo del "cristianeximo democratego" par tor su personaji pułìteghi e ełetori che i concorda co i vałori cristian-democràteghi, ma che i vołe mantegner strete łe pròpie raixe làeghe, slargando cusita sti vałori a tute łe varietà rełijoxe, sensa limitarse solché a chełe catòłeghe.
244
El 244 (CCXLIV en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Algodonales
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Rai 2
Rai 2 xe el secondo canałe tełevixivo de ła Rai, l'axienda publega concesionaria co l'escluxiva del servisio publego radiotełevixivo Italian.
Se propone come canałe xenerałista vardando al publego xovane faxendo vedar Reality show, intratenimento, telefilm, docufiction, informasion, cartoni animai, divulgasion sientifega e sport.
Łe traxmision e l'è scuminsiae el 4 de novenbre co el nome de Secondo Programma.
Barbate
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Homburg (Saarland)
Homburg ła xe na sità del Saarland in Germania co na popołasion de 44.217 abitanti. Ła xe el capołogo del distreto di Saarpfalz.
Campillo de Azaba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Polmon
right|250 px|thumb|Imàxene che ła prexenta i polmoni del'omo. El polmon el xe l'òrgano esensial par ła respirasion inte i vertebrai. Ła sua prinsipal funsion ła xe de trasportar osìgeno dal'atmosfera al sangue e de butar fóra anidride carbònega dal sangue al'atmosfera. Sto scanbio qua de gas el se tira vanti in un moxàico de sèłułe speciałixae che łe fórma qualche pìcoła saca de aria ciamada alvèoło. I polmoni i ga anca funsion miga respiratorie.
Łe parołe mèdeghe che łe se rełasiona al polmon bastansa spéso łe scominsia col prefiso pneumo-, dal Greco πνεῦμα (pneuma spìrito, aria).
Inte ła xente de altésa normal, i polmóni i péxa a ocio 1,5 kg e ła superfisie tólta dai alvèołi ła xe del'órdene de grandésa de 60–80 m², a ocio 35 volte magior de queła del corpo uman.
Funsion respiratoria
L'energia prodota da ła respirasion sełułar ła se tol drio consumar osìgeno e produr anidride carbònega. Inte i pìcołi organismi, come i bateri, sto proceso qua de scanbio de gas el xe fato par intèro da ła difuxion sénplexe. Inte i grandi organismi, sta roba no ła xe miga posìbiłe. Ła respirasion inte i organismi multisełułari ła xe posììbiłe grasie a un bon sistema sircołatorio, traverso el qual i gas i riva anca inte łe parte più pìcołe e profónde del corpo, al contrario del sistema respiratorio, chel ciapa l'osìgeno dal'atmosfera e eło mete drénto al corpo, da dove el xe da in giro vełosemente in tuto el paramento sircołatorio.
right|250 px|thumb|St'altra raprexentasion ła ga el cor in mexo
Inte i vertebrai, ła respirasion ła se conpleta co na serie de pasi. L'aria ła pasa par łe vie respiratorie, che inte i rètiłi, inte i oxei e inte i mamìferi łe xe el naxo; ła farinxe; ła larinxe; ła trachea; i bronchi e i bronchìołi; a ła fin ghe xe i ùltemi branchi del'àlboro de ła respirasion. I polmoni dei mamìferi i xe na fita grada de alvèołi, che i da na granda area de superfisie par el scanbio de gas. Na réde de capłari picenini ła perméte el trasporto de sangue su ła superfisie dei alvèołi. L'osìgeno del'aria drénto ai alvèołi ła va inte el fluso sanguigno, méntre l'anidride carbònega ła se sparpagna dal sangue ai alvèołi, tuti i do traverso fin menbrane alveołare. El mandar drénto e fóra l'aria el xe guidà dai movimenti muscołari: el polmon nol xe miga un mùscoło, ma ła ventiłasion ła xe varentà dai mùscołi de łe coste e dal diaframa. Durante ła normal respirasion, l'inspirasion ła se fa contraéndo sti mùscołi qua, l'espirasion riłasàndołi. Inte i èseri umani el polmon de drita el xe bastansa più grando de queło de sanca, parché ghe xe el cor da queła parte.
Funsion miga respiratorie
Daspò łe funsion respiratore come el scanbio de gas e ła regołasion del'idrògeno, i polmoni:
Prata Camportaccio
el xe on comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Riumors
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Collesalvetti
el xe un comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
246
El 246 (CCXLVI en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Rai 3
Rai 3 xe el terso canałe tełevixivo de ła Rai, el servisio publego radiotełevixivo de Itałia.