cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gréolières
Gréolières el xe on comun de   586 abitanti del departemento de Alpe Maritime che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Gijón
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Astùrie, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Astùrie.
Pommiers (Indre)
Pommiers el xe on comun de   224 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Arcomps
Arcomps el xe on comun de   306 abitanti del departemento de Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Pontarlier
Pontarlier el xe on comun de  17 197 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Beaufremont
Beaufremont el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Borja (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Amplier
Amplier el xe on comun de   302 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Chaponnay
Chaponnay el xe on comun de  4 273 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Borgiallo
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
864 v.C.
El 864 v.C. (DCCCLXXIV v.C in numari romani) el xe on an del IX sècoło v.C..
Carcans
Carcans el xe on comun de  2 413 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Amand-Jartoudeix
Saint-Amand-Jartoudeix el xe on comun de   168 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pontruet
Pontruet el xe on comun de   344 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Ž
S (minuscol: s) la ze la 25° letera del alfabeto sloveno, la 30° letera dei carateri bosniaci e croati; la 42° letera del ceco; la 19° letera del estone; la 29° letera del alfabeto Sami; la 33° letera del letone; la 32° letera del lituan; la 46° letera del slovaco e la 13° letera del alfabeto turkmeno. Inoltre, la ze aparida ocasionalmente 'te el finico. Inoltre, al caratere al ze doperà anca par trasliterar al caratere cirilico /Ж/ 'te la macedone (in 31° posision), 'te el serbo (30° posision), e, ocasionalmente, 'te el bulgaro (con gnissun orden particolar par i carateri latini). Se el lede quasi come al fonema J del portoghess e del francese. A parte al estonee al turkmen, la ze la ultima letera dei altri alfabeti.
Athos-Aspis
Athos-Aspis el xe on comun de 211 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ž
la ze fata da la donta de un caron a la letera stàndar Z doperada in tanti alfabeti basadi su i carateri latini e se la pronunsia (AFI) Voiced postalveolar fricative in tuti i alfabeti mansonadi sora a ecesion de quel Turkmeno, 'te el qual la ze pronunsiada (AFI) Voiced postalveolar affricate. Come al so corispondente Latin, al alfabeto cirilico al ga an sinbolo specifico: Ж. la ze doperada serte olte 'te el sistema ISO 9:1995 de transliterasion dal ucraino come corispondente de la letera Ж.
Montjay (Saône-et-Loire)
Montjay el xe on comun de   202 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Ž
Par belumat ghe n' ze la esigensa de scriver al equivalente del inghese "th" te la version sorda de "think". Da na serie de proe ze risultà che la zent la tende a scriver sto suono co la "Z", ma che n'è al problema de destinguerna da la "Z dolsa" che se ga come resultato de la introdusion de serti barbarismi, come te la parola "zona". A tal proposito la idea de farghe na modifica a sta letera in maniera da diferensiarla. Salta fora cossì la bela idea del caratere just "Ẑ" (minuscol "ẑ"), che parò al dà problemi de scritura no indiferenti co se dopera al calcolador. De dopera quindi la letera "S" ("s") anca 'te n sta ocasion.
Gresten-Land
e xe on comun del distreto de Scheibbs che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Pontenx-les-Forges
Pontenx-les-Forges el xe on comun de  1 596 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Paluzza
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Angervilliers
Angervilliers el xe on comun de  1 673 abitanti del departemento de Essonne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Marmont-Pachas
Marmont-Pachas el xe on comun de   169 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Crépin-Ibouvillers
Saint-Crépin-Ibouvillers el xe on comun de  1 533 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Llo
Llo el xe on comun de 172 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Arnaud-Guilhem
Arnaud-Guilhem el xe on comun de   231 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Othe
Othe el xe on comun de   33 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Àrea naturałe protezesta
A seconda del liveło de protesion garantio da łe leji de ogni Stato, łe àree naturałi protezeste łe ze divideste inte łe categorie de l'Union Internasionałe par ła Conservasion de ła Natura (IUCN – International Union for the Conservation of Nature), un'organizasion no goernativa che ła zuga na funsion de coordenamento intrà vàrie organizasion in matèria anbientałe. Łe vien soprimeste, se no łe susiste pì łe condision idònee al consevimento de łe so finałità e par modifegasion sertifegae da l'Istituto nasionałe par ła àauna selvàtega, su ła baze de censimenti de łe spece de intarese.
Caraterizae da paezaji eterozènei e abitae da vàrie spece de animałi e vejetałi, łe vien destinae al refujo, a ła reprodusion e a ła sosta de ła fauna selvàtega, andove ła sìpia proibia ła càcia – co l'ecesion de motivasion de controło de łe spece de fauna selvàtega in soranùmaro. Sto controło de sełesion, el połe vegner metesto in pràtega doparando ła catura, co che l'Istituto Nasionałe par ła Fàuna Selvàdega (oncó confluio inte l'ISPRA) el verìfeghee ła inefetività dei altre metòdeghe.
Claut
Claut (Claut in furlàn) el xe on comune de 1181 abitanti inte ła provincia de Pordenon.
Villarejo del Valle
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Guillaumes
Guillaumes el xe on comun de   631 abitanti del departemento de Alpe Maritime che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Repùblega Sociałista Soviètega de Zeorza
Ła 'Repùblega Soçiałista Soviètega Xorxana (en ruso: Грузинская Советская Социалистическая Республика (RSSA), trasliterà: Gruzinskaja Sovetskaja Socialističeskaja Respublika; georgiano: საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, trasliterà: sak’art’velos sabchot’a sots’ialisturi respublika), el jera on stato federal comunista de l'Eoraxia, parte de l'Union Soviètega.
Belhomert-Guéhouville
Belhomert-Guéhouville el xe on comun de   800 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Bursins
el xe on comun del distreto de Nyon che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Montagne (Isère)
Montagne el xe on comun de   266 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Grimbosq
Grimbosq el xe on comun de   287 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Longueville (Seine-et-Marne)
Longueville el xe on comun de  1 796 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Pithiviers-le-Vieil
Pithiviers-le-Vieil el xe on comun de  1 813 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Pouilley-Français
Pouilley-Français el xe on comun de   833 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Drouges
Drouges el xe on comun de   519 abitanti del departemento de Ille-et-Vilaine che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Arignano
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Nancy-sur-Cluses
Nancy-sur-Cluses' el xe on comun de   460 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Chaponost
Chaponost el xe on comun de  8 717 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Allassac
Allassac el xe on comun de  3 903 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ginals
Ginals el xe on comun de   207 abitanti del departemento de Tarn-et-Garonne che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Cattenom
Cattenom el xe on comun de 2 654 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Beauménil
Beauménil el xe on comun de   125 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Jaraba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Tornadizos de Ávila
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Curgies
Curgies el xe on comun de  1 218 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Artigue
Artigue el xe on comun de   30 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Duillier
el xe un comun del distreto de Nyon che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Montmelard
Montmelard el xe on comun de   356 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Grado (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Astùrie, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Astùrie.
Glatens
Glatens el xe on comun de   74 abitanti del departemento de Tarn-et-Garonne che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Amand (Creuse)
Saint-Amand el xe on comun de   493 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Crépin-aux-Bois
Saint-Crépin-aux-Bois el xe on comun de   215 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
863 v.C.
El 863 v.C. (DCCCLXXIII v.C in numari romani) el xe un an del IX sècoło v.C..
Cardan
Cardan el xe on comun de   498 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Aubertin
Aubertin el xe on comun de 656 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Graveson
Graveson el xe on comun de  4 864 abitanti del departemento de Bouches-du-Rhône che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
El Frasno
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Ozerailles
Ozerailles el xe on comun de   151 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Alì Terme
el xe on comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Arpajon
Arpajon el xe on comun de  10 378 abitanti del departemento de Essonne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Ilonse
Ilonse el xe on comun de   193 abitanti del departemento de Alpe Maritime che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Puchenstuben
e xe on comun del distreto de Scheibbs che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
862 v.C.
El 862 v.C. (DCCCLXXII v.C in numari romani) el xe on an del IX sècoło v.C..
30 de apriłe
El 30 de apriłe el ze el 120° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 121° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 245 dì.
Sivili
Nasionali:
Rełijioze
Cristianesimo:
Druidismo:
Rełijon romana antiga e moderna:
Vudù:
Santeria:
Malborghetto Valbruna
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Berchères-Saint-Germain
Berchères-Saint-Germain el xe on comun de   845 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Bettembos
Bettembos el xe on comun de   102 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Màstrit
Màstrit o Maastricht in ołandexo, /ma:'strɪxt/ (Mestreech in linburghexo, e antigamente Maëstricht in fransexe e Mastrique in spagnoło) el xe on comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Linburgo.
Bussy-Albieux
Bussy-Albieux el xe on comun de   537 abitanti del departemento de Łoira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Fam
__HIDDENCAT__
Fam (par talian Fano, par latin Fanum Fortunae) el xe un comun de la provincia de Pesaro e Urbin. La conta circa 62 000 abitanti.
Cità zemelae
Fano ła xe xemełà co:
Sami
__HIDDENCAT__
Etimołozìa del nóme
In Itałia i ze mejo konjosùi kofà lapponi, anka se el ze un tèrmine bałarìn ke'l poł intendare anka kiunkue'l viva inte ła Laponia o inte ła Rejon finlandeze ko'l steso nóme. Sta paroła ła deriva dal latìn medioevał lappones, ke a só volta el deriva dal zvedeze lapp.
Storia
Łe prime nótisie su sto popoło łe se kata inte ła Storia de łe guere de Prokopio di Cesarea del 551 e inte l'Ino a Ragnar (Ragnarsdrápa) de Bragi Boddason intel IX secoło. Ła prima ópera 'ndo ke se parla ben ben dei uzi e kostumi dei popołi setentriónai ła ze ła Historia de gentibus septentrionalibus, skrita da Olao Magno a Roma intel 1555.
Na volta i sami i era soratùto arlevadóri de rene, peskadóri e kasadóri nomadi, i vivéa inte de łe kapane mobiłi camàe kota, o inte de łe ténde camàe lavvu, ma dai ani '50 i ga tuti moła ła vita nomade.
Navalperal de Pinares
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Sami
I Sami kontenporanei
Onkó tra i sami no ge ze movimenti ke vołe l'indipendensa połitega. Eziste parò i Parlamenti sami in Finlandia, Norveja e Zvèsia, ke difende i só interesi e ła só identità kulturał. In pi i ga na só bandièra e un só ino, adotài dal Konsejo Sami intel 1986.
Rełijon
Ła rełijon tradisiónał dei sami ła jèra de tipo shamanico. El shamàn el fazéa tuta na sèrie de riti par védar intel futuro, sonando un tamburo majiko. Tanti riti jèra dedikài ai animałi, par ezenpio ko ge ne venjéa copà uno, se metéa un toko de carne de onji parte del corpo inte na spèce de tonba, ko ła konvinsion che kusìta ła divinità ła fazese resusitàr l'animał inte'n'altro mondo. I sami i credéa infati inte l'ezistensa de un anima ke ko i moriva ła se stakava dal corpo.
Dully
el xe un comun del distreto de Nyon che el fa parte del canton Vaud in Svisara
Giorgio Perinetti
Giorgio Perinetti (Roma, 17 de genaro 1951) el ze un dirigente sportivo itałian.
Biografia
Spozà co Daniela Logiudice, el ga do fìe: Chiara ed Emanuela.
El 30 novenbre 2012 ła procura de Cremona chiede na prołòga de sìe mexi par eło e altri 32 dei indagài par el calcioscomese iscriti inte'l rezistro inte'l magio pasà.
Cariera
A 21 ani, inte'l 1972, el entra a far da dirigente inte ła Sosietà de ła Roma, prima come responsabiłe de'l setor dei zòvani, cuindi de diretor sportivo. Inte'l 1988 el va a'l Napołi in conpanjìa de Luciano Moggi; el ze łu a comunicarghe a Maradona ła prima scuałìfega par el dòparo de cocaina, inte'l 1991.
El resta inte'l club de Napołi fin a'l 1993, co'l pasa a'l Palermo. Lasciata la società in cui ha avuto una delle esperienze migliori, inte'l 1995 el ze da novo a ła Roma e in tel 1998 el łaora oncora co Moggi a ła Juventus, stando par do ani co l'incargo de responsabiłe del setor dei zòvani bianconero. Inte'l 2000, daspò un meze Como, el pasa oncora a'l Palermo, ciamà da'l presidente Franco Sensi che'l ło gavea avùo za załoroso. El otien n'altra promosion in Serie B e na salvésa l'ano sucesivo, cuindi inte'l 2002, dopo èsar stà alguni mezi oncora a ła Roma, el torna a'l Napołi łaorando da diretor sportivo. El 1 zunjo 2004 prima de'l fałimento de ła sosietà de'l Napołi el se dimete.
Dopo el se trasferise a'l Siena, in Serie A, co ła scuadra che sentra tre salvése consecutive. Inte'l 2007 el pasa a'l Bari, dando de'l suo par reportarlo in Serie A inte'l 2009 e a na salvèsa l'ano drio co'l dièzemo posto in clasifega.
El 7 magio 2010 el presidente de'l Siena Massimo Mezzaroma el comunica che da ła stazon 2010-2011 Perinetti el tornarà ad èsar el diretor sportivo de ła sosietà toscana. Ła conferma de l'adio ła riva propio da Perinetti, rengrasiando Bari co na nota so'l só blog. L'anunsio ofisiałe de ła sosietà biancorosa, che ła comùnega ła fine de'l raporto de łaoro, el riva el 10 magio. Do dì drìo elz ze prezentà uficialmente da'l club toscano.
El dì 23 Avrìl 2012 el Palermo de Maurizio Zamparini el comùnega in modo ofisiałe l'arivo de Giorgio Perinetti da ła stazon 2012-2013 come visepresidente ezecutivo, inte'l cazo che'l  se łibarase da'l Siena.
El 16 magio sucesivo el resinde el contrato in modo consensuałe co ła sosietà in scadensa inte'l 2013, mentre el 7 zunjo el ze anunsià come novo Diretor Zeneral de l'Area sportiva, carga che soto ła zestion de  Zamparini no ła jera mai stà de nisuni.
El 28 setenbre dopo l'arivo de Pietro Lo Monaco come aministrador dełegà dei rozanero, Perinetti el łasa l'incàrgo renonsiando a do dei tre ani de contrato conplesivi, el 6 febraro 2013, daspò łe dimision de Lo Monaco, el vien reciamà da Zamparini inte ła sosietà rozanero, prezensiando a ła confarensa stanpa de prezentasion de'l tecnico Alberto Malesani che'l ga ciapà el posto de l'ezonerà Gian Piero Gasperini.
El só ingreso ofisiałe inte ła consejo de aministrasion sosietà el nase el 20 febraro. El 2 łujo drioman el rinova par n'altro ano el contrato co'l Pałermo, deventando el Responsabiłe de l'Area Tecnica; ła sosietà ła se reserva el derito d'opsion par el renovo de'l contrato de n'altro ano ancora.
El 24 łujo 2015 el ze ingagià da'l novo Venesia come diretor sportivo portando ła scuadra prima in Lega Pro, cuindi in Serie B. El lasa ła scuadra veneta el otobre 2017, rezolvendo in maniera consensuałe el contrato che'l sarìa scadùo inte el zunjo drìo.
A fin stazon el Palermo el otien ła promosion in Serie A co sincue zornàe d'antisipo e Perinetti el vinse el premio come mejo diretor sportivo de ła Serie B durando el "Gran Galà Top 11 Serie B". A l'indomàn de ła serada de'l canpionato de'l Pałermo A ze stà comunegà che'l só contrato in scadensa el 30 zunjo 2014 no'l sarà renovà, partanto l'opsion ła vien fata scàder.
L' 11 otobre el ze nominà novo diretor zenerałe de'l Genoa.
Mus musculus
Al sors (Mus musculus) al é an pičol roditore de la faméia dei Muridi del gènere Mus. El xe anca ciamà sorxe domestico, par diferensiarlo da cueło selvadego.
El xe ła specie pì difondesta del so xenere, el ghè in quasi tuti i paesi del mondo, el pol far dani ingenti e anca difonder malatie. Nonostante cuesto, serte spece vien anca adottae come animal domestico. El sorxe più grando del mondo el xe el Capibara, che vive in Sudamerica e el pol pesar fina 70 chili.
Morfołozia
Al corpo del sors, cuèrt da péi, l'è separà in tre pàrt:
Le man le a quàtro dét e con artigli, an pòlice cùrt e sinque cài palmàri. Al pié l'a sinque dét.
Dove te lo càta
Se pol catàrlo in quasi tùti i paesi del mondo, pì spés te le cantìne, sofìte e posti scònti dove che l pòl stàr tranquìlo e trovàr da mañar. Se adomesticà, al pol viver anca inté le case. Al vive tra un e tre ani, sempre se no te lo cópa prima.
Combàter
Par čapàrlo e difénder al to formài, la farìna o el pàn che te a in cantina, te pól molàrghe an gàt, ma de quei selvàreghi e svelti, o te pol usàr an tamài co un tokét de formài stagionà. thumb|300px|left| Sors (Mus musculus). thumb|sinistra
Antillo
el xe un comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Montagnieu (Isère)
Montagnieu el xe on comun de  1 084 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Olvés
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Pagney-derrière-Barine
Pagney-derrière-Barine el xe on comun de   631 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Venray
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Linburgo.
861 v.C.
El 861 v.C. (DCCCLXXI v.C in numari romani) el xe un an del IX sècoło v.C..
Massels
Massels el xe on comun de   115 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Begnécourt
Begnécourt el xe on comun de   157 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Reinsberg (Austria)
e xe on comun del distreto de Scheibbs che el fa parte del stato de ła Basa Àustria en Austria
Polmonite
La polmonite la xe na malatia dei polmoni e pì in generale del sistema respiratorio, caraterizà da l'infiamasion de i alveoli polmonari, i cuali, rienpièndose de licuido, i ostacola la funsion respiratoria. Solitamente la xe causà da un'infesion dovusa a virus, bateri e altri microrganismi, e meno frecuentemente come consevensa de la soministrasion de racuanti fàrmaghi o de altre condision fìxeghe cuali alcune malatte autoimuni.
Montmort
Montmort el xe on comun de   177 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saint-Avit-de-Tardes
Saint-Avit-de-Tardes el xe on comun de 173 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Goas
Goas el xe on comun de   37 abitanti del departemento de Tarn-et-Garonne che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Presles-et-Boves
Presles-et-Boves el xe on comun de   360 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Pedro-Rodríguez
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ardenais
Ardenais el xe on comun de   200 abitanti del departemento de Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Bettencourt-Rivière
Bettencourt-Rivière el xe on comun de   230 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
L'Escarène
L'Escarène el xe on comun de  2 520 abitanti del departemento de Alpe Maritime che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Ribadesella
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Astùrie, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Astùrie.
Pouilley-les-Vignes
Pouilley-les-Vignes el xe on comun de  1 965 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saint-Deniscourt
Saint-Deniscourt el xe on comun de   86 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Pontonx-sur-l'Adour
Pontonx-sur-l'Adour el xe on comun de  2 810 abitanti del departemento de Landes che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Moggio Udinese
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Aubin (Pyrénées-Atlantiques)
Aubin el xe on comun de 239 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Łondra
__HIDDENCAT__
200px|thumb|left|Piccadilly Circus, uno dei simboi de la cità Londra (in inglese London [ˈlʌndən]) la xe la cavedal del Regno Unìo e de l'Inghiltera. Metropoli multietnega de inportanza mondial, la xe na cità che la ga na forte infruenza in fato de cultura, comunicazion, polìtega, economìa e arte. Londra la xe la prima piaza borsistega mondial, vendo da poco pasà vìa New York, e i só cinque aeroporti internazionai i la rende el pì grando desgropo del trafego aereo mondial. Londra la xe la cità pi povolada de l'Union Europea, co cerca 7.5 milioni de persone. L'area metropolitana la conta pì de 14 milioni de residenti e la se stende par varie desine de chilometri via par la val del Tamise, fin al so grando estuario, passando via, cussita, nazion cofà la Sguizara o la Finlandia.
Cuvillers
Cuvillers el xe on comun de   201 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Łondra
I abitanti, chiamai "londinesi" (Londoners), i partien a le pi difarente nazionalità, religion e culture, donca a Londra le xe parlae pì de 300 lengue.
A Londra le ga sede numarose istituzion, organisazion e società internazionai, a conferma del so rolo mondial. Se cata anca importanti musei, teatri e sale da concerto.
El 7 de Lujo del 2005 Londra la ga subio na grave serie de atentai teroristeghi che i ga pacà la povolazion civil. Do setimane dopo, el 21 de Lujo, se ga vuo n'altra serie de atentai, che no i ga parò fato viteme.
Guéron
Guéron el xe on comun de   243 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Giorgio Napolitano
"A non sarò in alcun momento el Presidente soło de ła magioransa che ła me ga ełeto; a gavarò atension e rispeto par tuti voialtri, par tute łe poxision ideałi e połiteghe che esprimè; a dedicarò sensa sparagnare łe me energie a ł'intarese xenerałe par poder cuntare sora ła fiducia dei rapresentanti del popoło e dei çitadini itałiani sensa distinsion de parte"
- Giorgio Napolitano, discorso de insediamento come Presidente de ła Republica Itałiana, 15 de majo 2006
In precedensa el gera sta Presidente de ła Camara dei Deputati inte ł'XI Legislatura (sostituendo inte el 1992 Oscar Luigi Scalfaro, montà al Quirinałe) e Ministro de ł'Interno inte el Governo Prodi I, nonché deputato dal 1953 al 1996 e Senatore a vita dal 2005 (nominà da Carlo Azeglio Ciampi) fin ała so ełesion ała prima carica de ła Republica.
Céxa de Santa Maria Formosa
__HIDDENCAT__
Ła cieza de Santa Maria Formoza ła un edificio łerigiozo de ła sità de Venesia, inte'l sestièr de Casteło, so'l confìn de'l sestièr de San Marco. Ła se afasa so'l canpo omònemo.
Canpo Santa Maria Formoza el ze uno dei pì vasti de Venesia, ed ospità so n'ìzoła dełimitàda dai rii de Santa Maria Formoza, de'l Pestrìn, de San Zuane Lateran e de'l Mondo Novo.
Storia
Segondo ła tradision, ła ze stada costruìa inte'l 639 da San Magno de Oderso a'l cuało ghe gera aparìa ła Vèrzene da ła vaga forma, ła cuała ła ghe ga indicà tałe łogo par ła costrusion de ła Cieza a 'st'altra dedicada. Ła só reałizasion ła ze stada finansiada da ła famegia patrisia Tribuno, e ła ga ciapà el nome de Purificazione della Beata Vergine.
Berchères-les-Pierres
Berchères-les-Pierres el xe on comun de  1 000 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Céxa de Santa Maria Formosa
Storia
Ma za a cuel tenpo ła ga ciapà el nome atuałe par ła vaga forma de ła Madona aparìa a'l Santo. Oviamente 'st'altra ła ze un insieme de storia e łezenda, parchè i primi documenti scriti i resałe a'l 1060.
Ła Cieza ła ze stada refàda inte'l 864, e daspò un incendio avenjùo inte'l 1106.
L'antigo schema a croze grega el ze stà mantenjìo in tuti i restauri fin a'l XV sècoło.
Trovandose in stato de decadensa ła ze stà recostruìa inte'l 1492 da Mauro Codussi, za autor de altre Cieze a Venesia, seguindo el stiłe de'l primo Renasimento.
Na volta l'ano el Doze el va in preghiera in 'sta Cieza, inte'l dì de ła Purifegasion de Maria, par recordar ła łibarasion da parte de'l doze Pietro III Candiano de dòdaze donzełe rapìe dai pirati.
Da tałe avenjimento nase anca ła Festa de łe Marie, festa popołar oncora prezente a Venesia, che ła ga ciapà el nome de Feste de łe Marie de tołe, parchè menàe a brasi so tołe de łenjo.
Architetura
right|250 px|thumb|Porta de ingreso de'l canpaniel Mauro Codussi el gaveva costruìo so ła croze grega orizenal, ła pianta łatina a tre navàe, co prezbiterio, absidi semisircołari e grande capèłe so'i fianchi de łe navàde minori. Indrioman ze stài 'verti dei ingresi łaterałi so i cai de'l transeto, da'l cuało A zera stàe recavàe do capèłe e ła sagrestìa. A'l só interno A ze stà reciapà el tema brunełeschiano de łe menbradure architetòneghe in piera griza che łe resalta so i intonaghi bianchi.
El Codussi el ze moresto inte'l 1504 sensa fenìr ła só òpara. Pì tardi ła famegia Cappello inte'l 1542 ła ga finansià ła costrusion de tute do łe fasàe: ła prima cueła che ła dà so'l rio, ła ze in stiłe clàsego, ła segonda so'l canpo ła ze baroca 1604. right|250 px|thumb|Ła fasada ovest
Sora ła prima fasada de'l 1542, ła famegia Cappello ła gavea desizo de poner un monumento funebre a l'amiragio Vincenzo Cappello, morto inte'l 1541, mentre ła segonda fasada ła ospita łe tre statue de altri menbri de ła famegia Cappello.
El canpaniel in stiłe baroco el ze de'l 1688. El ze stà scominsià e prozetà da'l prète Francesco Zucconi inte'l 1611.
Sora ła porta de intràda de'l canpanièl ła ze stada posta na testa grotesca, parchè A se credeva ła podese deféndarlo da l'ingreso de'l demonio, che'l se divartiva a sonar łe canpane
Òpare de rimàrco
right|250 px|thumb|L'interno de ła cieza A l'interno de ła cieza A se pol trovar òpare de gran rełevansa. El Trittico della Misericordia de'l pentor muraneze Bartolomeo Vivarini el ze de'l 1743 el ze cołogà inte ła prima capèła de drèta. E el ze considarà uno dei megio prezenti inte ła strutura. El Trittico' el prevede ła Vergine della Misericordia''. L'incontro de Gioacchino ed Anna, ła 'Nascita della Vergine'', tècnega de ła ténpara a'l vóvo.
I depinti Santa Barbara e quattro santi, Vincenzo Ferreri, Sebastiano e Antonio Abate i ze òpare de Jacopo Negretti dito Palma il Vecchio (Palma el Vecio) 1523.
De Jacopo Palma il Giovane (El zòvane) Madonna in pietà e San Francesco d'Assisi de'l 1604.
A'l primo pian de l'oratorio na ''Madonna co Bambino e San Domenico' de Giambattista Tiepolo e ordenada da ła Scoła dei Bonbardieri, de'l 1760.
Depinti minori, non par bełesa: 'Natività di Maria'' de Antonio Falier XVI secoło; contenporaneo Ultima cena de Leandro da Bassano.
Arrancourt
Arrancourt el xe on comun de   152 abitanti del departemento de Essonne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Voerendaal
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de Linburgo.
Carignan-de-Bordeaux
Carignan-de-Bordeaux el xe on comun de 3 859 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Azeglio
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Thomas Henry
Thomas Henry (Argenteuil, 20 de setenbre, 1994), el ze un zogador de bałon franseze, tacante del Venezia.
Caratarìsteghe tècneghe
De ròło sentravanti, el ze abiłe a defender el bałon e el ze perìgołozo inte'l zogo aereo. Speso el vien incontro a cùzer el zogo, el conpare so ła trecuarti, el zoga sponde de prima rafinae, oltra a efetuar colpi de siòła e de taco.
Cariera
El crese calcistìgamente inte'l Beauvais indove inte ła segonda scuadra, miłitante inte ła tersa categoria franseze el reałiza 41 redi in 30 partìe. Ła stazon sucesiva el zoga co ła prima scuadra inte'l canpionato Championnat de France amateur (l'ecuivałente de ła nostra Serie D) dove che'l se mete in mostra co 14 redi in 34 partìe.
L'ano sucesivo el se trasferise al Frejus Saint-Raphael, scuadra de ła medèzema serie dove che'l reałiza 35 redi in 34 partìe. A fin stazon el vien acuistà par 500.000 euro dal Nantes. Dopo sìe mezi inte ła scuadra 2 el debuta in prima scuadra inte ła Ligue 1 zogando però solchè 34 minuti in do partìe.
El vien vendùo par 610.000 euro al Chambly, inte ła tersa serie franseze indove el otien ła promosion in Ligue 1. In 3 ani el zoga 96 partìe e reałizando 80 redi.
El 17 de agosto 2019 el vien acuistà par un miłion de euro da l'OHL, inte ła serie b belga co ła cuała el vinse el canpionato. Durante l'anada de Pro League 2020-2021 el ze stà nominà vice-canonier de ła conpetision co 21 gol.
El 24 de agosto 2021 vien acuistà dal Venezia Football Club par 5,5 miłion de euro, deventando l'acuisto pì costozo de ła storia del club. . Tre zorni dopo el ezordise in serie A inte ła partìa in caza de l'Udinese, perdesta par 3-0. L'11 de setenbre seguente el reałiza ła so prima rede co i veneti in ocazion del suceso par 1-2 in caza de l'.
Canbio scuadra
Thomas Henry inte'l marcà estivo, finìa ła stajon co'l Venezia Football Club, el vien vendùo in serie A a'l Hellas Verona Football Club.
Aspet
Aspet el xe on comun de 879 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Charentay
Charentay el xe on comun de 1 240 abitanti del departemento de Rodano che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Himalaya
Ła Himałaia (da le sanscrito हिमालय, hima (neve) e ālaya (caxa)) ła xe un sistema montagnozo de ła Axia meridional.
miniatura|sinistra|Imaxene da satełite de ła banda sentro-osidental miniatura|sinistra|Kangchenjunga visto da sudest Ła separa ła pianura Indo-Ganjetica a sud da łi altopiani de ła Axia Sentral a nord, estendendose da el fiume Indo a ovest a el fiume Bramaputra a est. Ła konprende na serie de kaene a piege, ko andamento parałeło e diresion a grandi łinie ovest-nordovest-est-sudest, intra łe kuałi se kata de łe vałi e dei altopiani. Ła kaena prinsipałe ła konprende da ovest a est el Nanga Parbat, el Nanda Devi, el Dhaulagiri, el Everest, el Kanchenjunga e el Namcha Barwa. Pì a sud se kata łe kaene de el Picoło Himałaia e łi Siwalik. Indando invese verso nord se kata łi Zaskar, łi Ladakh, łi Kailas e el Karakorum.
Ła orejenexi ła xe skominsiada inte el Eòsene inferior, ko un sekondo periodo inte el Plìosene; ma ła xe incora in korso, ko ke dimostra ła intensa ativita sismega de ła rejon.
Ła konprende łe montagne pì alte de ła Tera e ła xe na kaena asimetrika, ko un profiło meridional pì ripido de keło setentrional.
Tante porxion de ła kaena łe ga na altesa superior a keła de el łimite de łe nevi permanenti, roba ke unia a łe presipitasion ełevae ła ga permeso ła formasion de estexi jasari anka a łatitudini kusì base. Ła foresta ła riva a 'na altesa de 4800 m. a est, a 4200 m. a ovest. Łe xone koltivae invese łe riva a 4650 m.
Łe maxoria de ła popołasion ła xe de orixene tibetana, ma inte ła banda osidental se kata anka indiani montai suxo da ła pianura.
Los Masos
Los Masos el xe on comun de 966 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Talmassons
el xe on comun inte la provincia de Udine chel fa parte de la rejon Friul-Venesia Julia
Œuilly (Marne)
Œuilly el xe on comun de   648 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cimolais
Cimolais (Cimolais in furlàn) el xe on comune de 465 abitanti inte ła provincia de Pordenon.
Balangero
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
860 v.C.
El 860 v.C. o p. de C. (DCCCLXX v.C en numari romani) el xe on an del IX sècoło v.C..
Navalperal de Tormes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ávila, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Foresta pluvial
Ła foresta pluvial ła xe na foresta che ła se desviłupa indove el clima el xe caraterixà da na piovosità ełevata, par definision łe ga da eserghe un minimo de 1750–2000 mm anui de precipitasion.
miniatura|sinistra|Foresta pluvial tropegal miniatura|destra|Foresta pluvial tenperada Łe piove abondanti łe permete a łe piante de desviłuparse asée par tuto el ano, donca ła foresta pluvial ła xe caraterixada da albari senpreverdi soto łi cuałi, se ghe xe bastansa łuxe łi se forma altri strati de vegetasion.
Co che łi albari pì alti łi se riduxe, el sotobosco el se desviłupa int'un fito intrigo de arbusti, łiane e albari pì picenini.
Xeneralmente sto tipo de foresta ła se desviłupa in climi de tropegałi (clima ecuatorial), ma ła se pol catar anca in climi sub-tropegałi o tenperai (climi oseaneghi, climi subtrpegałi umedi) Intra łe aree co sto tipo de bioma se ricorda a base łatitutini ła Amasonia, ła Africa sentro-osidental, ła Axia sudoriental, a mèdie łatitudini el Giapon e ła Nova Xełanda.
Sankt Anton an der Jeßnitz
e xe on comun del distreto de Scheibbs che el fa parte del stato de ła Basa Àustria en Austria
Teritòrio Britànego de Oltremar
Quaxi tuti 'sti posediminti qua i ga i só Parlaminti locałi che va drio łe question interne mentre el Parlaménto e el Governo de Londra i łi raprexenta internasionalmente e i se incarga de defèndarli in caxo de guera.
Quaxi tuti i xe sóto el Foreign Commonwealth Office, fora che Akrotiri e Dhekelia che sendo de łe baxe miłitari łe depende diretamente dal Ministero de ła Diféxa e no łe ga nisun Parlaménto locałe.
Quaxi tuti i xe fora da l'Union Europea, fora che Gibiltera che invese ła fa parte de l'Union ma l'è fora dal tratato doganałe e ła vien comunque raprexentà dal Regno Unìo a Bruxelles.
Karl Marx
__HIDDENCAT__
Nato da na fameya benestante, dopo aver studià ekonomia pułitega e ła fiłoxofia de Hegel, da adulto el xe deventà apołide e'l ga pasà gran parte de ła só vita a Łondra, 'ndo ke'l ga kontinuà a portar 'vanti el só pensièro ko ła kołaborasión del fiłoxofo todesko Friedrich Engels e el ga publikà diversi laóri, conpréxi i dó piasé conyosùi: el Manifesto del Partio Komunista e El Kapitałe. Pare de ła kritika materiałista de ła storia e, insieme a Friedrich Engels, del socałismo sientifego, łe teorìe de Marx su ła socetà, l'ekonomia e ła pułitega, łe dixe ke łe socetà umane łe xe kresùe su un konflito de klase. Intel kapitałìxmo sto konflito el se manifesta inte ła barufa tra łe klasi dominanti (camàe borgexìa) ke łe ténda i mèxi de produsión e łe klasi de laóradori (camàe prołetariado) ke łe fa funsionar sti mexi vendendo ła só forsa laóro in canbio de skei. Marx el sostenyéa ke, kofà tuti i sistemi socio-ekonomisi de prima, el kapitałìxmo el produxea tensión interne ke łe gavarìa portà a ła só auto-destrusión e al kanbio ko un sistema nóvo: el socałìxmo. Par Marx infati el ràdego tra łe klasi sóto el kapitałìxmo el porta le klasi de laóradori a far su na cosiénsa de klase, ke łe łe portarà a capàre el podère pułitego e tirar su na socetà komunista sensa klasi kostituìa da ła asocasión lìbara tra i produtóri. Marx el lotàva ativamente par ła só introdusión, sostenyendo ke la klase dei laóradori ła gavarìa dovù portar vanti na rivołusión organixà par tirar xó el kapitałìsmo e deventàr socio-ekonomicamente lìbara.
El xe stà definìo uno dei pi inportanti omeni de ła storia. El xe konsiderà tra i fiłoxofi piasè inportanti a liveło pułitego e ekonomego. El só laóro, ke xe stà sia prexià ke kritikà, el ga da łe baxi par kapire ła rełasión ekonomika tra laóro e kapitałe, ko tùte łe konsiderasión ke ge vién drio. Na mota de intełetuałi, sindakati, artisti e partii pułitegi su tùto el mondo i xe stà influensài dal pensièro marxista, ke'l ga kontribuìo pi de kiunkue altro a ła nasita del socałixmo e del komunixmo
Léopold Senghor
__HIDDENCAT__
thumb|left|Léopold Sédar Senghor (1961) Léopold Sédar Senghor (Joal, Senegal, 9 otobre 1906 – Verson, Fransa, 20 disenbre 2001) el xera on poeta, scritore e omo politego senegalexe. Senghor el xe stà el primo presidente del Senegal (1960-1980). El xe stà anca el primo africano ameso a l’Acedemia de Fransa.
Primi pasi
Léopold Sédar Senghor el xe nato a Joal el 9 otobre 1906. Joal el xe on vilagio a sud de Dakar, la cavedal del Senegal. So pare el xera Basile Diogoye Senghor, on marcante catolego de l’etnia sérère. El nome de Leopoldo el ghe stà dà par onorar léopold Angrand, on marcante socio de so pare, e el nome tradisionale Sédar el vol dir "ono che no sarà mai umilià". El zoino Senghor el ga studià a la scola de i Padri del Santo Spirito de Ngazobil. Da li el se ga spostà a Dakar, do el ga scominsià a interesarse de leteratura. En tel 1928, Senghor el xe rivà in Fransa co na borsa de studio. El xe ndà a studiar a la Sorbona ma, dopo poco, el se sa trasferio a la Scola Normale Superiore dove el ga scominsià a intratenerse co vari leterti francexi. Dopo el diploma, Senghor el ga insegnà inte na scola de Tours e, dopo, al liceo Marcelin-Berthelot de Saint Maur des Fossés, rente de Parigi. Fin che el insegnava el ga continuà a seguire de i corsi de etnologia e lengoistica. En tel 1939, Senghor el xe diventà on oficiale de l’esercito francexe in tel 59° corpo de fanteria coloniale. En tel 1940 el xe stà caturà da i todeschi e meso in tel lager de Poitiers. Dopo do ani e mezo de canpo, el xe stà libarà parché el gavea na salude poco forte. El xe ritornà a insegnar e el ga fato parte de la resistenza in tel Fronte Nasionale Universitario.
Politego
A la fin de la guera, el ga insegnà a la scola nasionale d’oltre mare, posto che el tegnarà fin al 1960, ano de l’indipendensa del Senegal. Co el xera in Senegal par studiar la poesia sérère el cao de i socialisti, Lamine Gueye, el ga domandà de candidarse come deputato. Senghor el xe stà eleto deputato par el Senegal-Mauritania. E tel 1946, Senghor el ga sposà Ginette Eboué, fiola del governator generale de l’Africa Equatoriale Francexe. El ga vù do fioi: Francis-Arphang (1947-) e Guy-Wali (1948-1984). A lo steso tenpo, el taca a scrivar e publicare poesie. En tel 1948, el lasa la sesion francexe de l’union operaia e fonda el Bloco Democratico Senegalese co Mamadou Dia. Dopo la rielesion in tel 1951, el xe stà segretario de Stato a la Presidensa del Consilio soto el governo de Edgar Faure. En tel febraro 1956 el xe diventà el sindaco de Thies, in Senegal, e dal 1956 al 1959, ministro consiliere in tel governo de Michel Debré. En sto tenpo el xe stà anca menbro de la comision par scrivar la nova Costitusion francexe, del Gran Consilio de l’Africa Ocidentale Francexe, e de l’Asenblea Parlamentare del Consilio d’Europa. En tel 1956 el ga divorzià da la so prima mojer e el ga sposà Colette Hubert che la ga dato on fiol: Philippe-Maguilen (1958-1981).
Presidente
Sebghor el xe senpre stà on difensor del federalismo. El pensava che le vecie colonie francexi le dovese riunirse in na federasion come quele inglexi, che le fa parte del Commonwealth. Co el presidente del Mali, Mobido Keita, el ga formà la federasion del Mali, che la ga conpreso anca el Benin (alora Dahomey) e el Burkina Faso (alora Alto Volta). Dopo on mese, Benin e Burkina i ga lasà la federasion. Dopo pochi mesi, anca Senegal e Mali i se lasa. Sengor el xe divegnù el presidente del Senegal e el ga scrito l’ino nasionale. Mamadou Dia, so vecio amigo da i tenpi de la Fransa, el xe meso a preparar i piani de svilupo. En tel 1962 Dia el xe arestà co l’acusa de tentar on colpo de stato. Senghor el xe restà al poder par quatro mandati, fin al 1980. El so sucesor, Abdou Diouf, el ga verto el paexe a el multipartitismo.
Ultimi ani
Senghor el ga pasà i so ultimi ani a Verson, in Normandia do el xe morto el 20 disenbre 2001. I so funerali i xe sta fati a Dakar el 29 disenbre a la presensa de politeghi francexi. El presidente francexe e el primo ministro (Jaques Chirac e Lionel Jospin, rispetivamente) i no xe ndà al funerale, tirandose drio le critiche del mondo politego e leterario francexe.
Publicasion
Poesie
Leteratura giovanile
Microsoft Office
Microsoft Office xe ła suite de softuér de prodùtività pèrsonałe de Microsoft. Xe dispònìbiłe par Windows e par Macintosh.
Microsoft Office conprènde i programi Word (ełaborator de testi), Excel (fojo de calcòło), Power Point (par crèar presèntàxiòni), Publisher (par crèar vołàntìni, biłièti da visìta e siti Web), Access (database), Outlook (jèstion de ła posta ełetronèga e rubrìca), OneNote (apùnti), Visio (Grafiçi).
Ła suite Microsoft Office no ła xe nata cofà prodòto unègo, ma xe el risultà del'unìon dei singołi softuér che ła conpòngono. Łe prime versiòni de Word e de Excel infati jérano softuér mòlto diferènti anca cofà interfaçia utènte.
Saver dopàrar in manièra coreta el "pachèto Office" xe çertàmènte ono dei requixidi majormènte chièsti in mòlti setòri laoràtivi.
A tàłe propòsito Microsoft gà istitùio de łe çertifìcàxiòni che atèstano el livèło de łe conosènse acuìsie.
El projèto Windows xe nato pròprio par dotar Word ed Excel (i programi de bàxe de ła suite) de n'interfaçia grafèga so piatafòrma DOS.
L'instałaxion de pì versiòni del pachèto Office xe jèstia co ła loxega Last In First Out, pròpria de ła piła enformàtega. Ciò vàłe par tuti i sistemi operativi (Windows o Mac) indove se intèndano instałar pì versiòni de Office. Par exenpio, vołèndo utiłixar Office 2003 e 2007, se dovrà prima instàłar el 2003, mèntre par disinstàłar, ocore rimuovare prima el 2007 o ła versiòn pì resènte. De resènte, el prinçipałe rivałe de Office xe ła suite open source LibreOffice. Eła ła ofre n'interfaçia tanto simiłe ałe vecìe versiòni de Microsoft Office (łe versiòni 2007 e 2010 de Microsoft i gà n'interfaçia conplètamènte rinovà), funxiòni pì o mèno ecuivàłènti, el supòrto de divèrsi formai, oltre al vantàjo de esàr on softuér pì lejèro e canbiabiłe, e soratuto libèro, gratùito.
Par Microsoft Windows
L'ultèma edixion par i sistemi operativi Microsoft Windows xe ła Microsoft Office 2019. Łe varìe versiòni de sta edixion son :
Par Mac OS X
Microsoft Office par Mac 2011 xe dispònìbiłe in 2 versiòni
Tute łe versiòni includòno Word, Excel, Power Point e Messenger.
Castel di Lucio
el xe on comun inte la provincia de Mesina chel fa parte de la rejon Sicilia
Torrellas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Masuja
miniatura|Masuja, masoło o sparseło
Chambrey
Chambrey el xe on comun de   337 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Masuja
Doparasion
Ła so doparasion ła ze confrontàbiłe co cheła del marteło, ma no ła ze sostituìbiłe. Ła doparasion del masoło i ze ligai co ła doparasion del scarpeło da legno. Ła testa ła ze racuanto grosa, 60–80 mm de diàmetro, e ła parmete de colpir el scarpeło o łe sgùrbie co pì fasiłità evitando de far małe a chi che ło dòpara. Soratuti inte i laori de intajo o scultura del legno, sto cuà el parmete de mejo concentrarse sol laoro da far.
Ła caratarìstega prinsipałe de ła doparasion de ła masuja, masoła, o sparseło, ła revarda l'uzuramento dei màneghi dei scarpełi o de łe sgùrbie, esendo sti cuà fati in legno e che batendo co un marteło de fero, in poco tenpo, i tende spacarse o schejarse, fazendo inpusìbiłi nove dòpare dei arnezi.
Materiałi
Zeneralmente el ze fato in legno duro e normalmente no ło se cata-fora inte el comerso, parché el ze sołitamente costruio da l'artezan che ło dòpara. El ze caraterizà da na parte pì grosa e pezante (dita testa), de forma siłìndrega o cuadra e da na parte pì magra ciamada mànego che ła ze de sòłito tonda.