cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bazéłega santuàrio dei Santi Vitore e Corona
Descrision
Sujestio el ze l'esterno, co ła faciada de ła bazéłega, alta e streta, e ła longa e rìpida scałinada.
Inte el majodel 2011 ze sta reportà da Praga, andove che el zera conservà, el crànio de San Vitore, e venerà inte el santuàrio fin al majo de 2012.
Ajensia Spasiałe Eoropea
__HIDDENCAT__
L'Ajensia spasiałe eoropea, conosesta internasionalmente co l'acrònemo ESA da ła denomenasion ingleze European Space Agency, ła ze na ajensia internasionałe fondada inte el 1975 incargada de coordenare i projeti spasiałi de 22 Paezi europei. El so cuartiero zenerale el ze ponesto inte ła sità de Parize in Fransa, co ufisi sparzesti in Mosca, Bruxel, Washington e Houston. El personale de l'ESA del 2016 el zera de 2,200 persone (escludesti sub-apaltatori e łe ajensie nasionałi) e el budget el zera de 5,25 miliardi de eoro.
El spasioporto de l'ESA el ze el Centre spatial guyanais a Kourou, inte ła Guyana franseze, un sito decidesto, cofà tute łe baze de lanso, par via de l'èsar arente a l'ecuatore. Durante dei ùltemi ani el lansatore Arianne 5 el ga consentio a l'ESA de rivar a na pozision de rezanto inte i lansi comersałi, divegnendo el ze el prinsipałe concorente de ła NASA inte l'esplorasion spasiałe.
Le mision sientìfeghe de l'ESA łe ga łe so baze al Sentro europeo par ła reserca e ła tecnołozia spasiałe (ESTEC) de Noordwijk, inte i Paezi Basi. El Sentro europeo par łe oparasion spasiałi (ESOC), de Darmstadt in Zermània, el ze responsàbiłe del controło dei satèłiti ESA in òrbita. Le responsabilità del Sentro europeo par l'oservasion de ła Tera (ESRIN) de Frascati, in Itàlia, i include el tore-sù, l'archiviasion e ła destribusion de dati satełitari ai pàrtner de l'ESA; par de pì, ła strutura ła laora anca cofà sentro de informasion tecnołòzega par l'intiera ajensia.
El Sentro europeo par i astronàuti (EAC) el ze situà a Cołònia, in Zermània, e el ze un sentro par ła selesion, l'adestramento, el suporto mèdego dei astronàuti, oltre che al suporto par i pareciaminti al lanso e durante łe mision. El Sentro europeo par l'astronomia spasiałe (ESAC), situà a Villanueva de la Cañada, in Spagna, el ze el sentro ESA par ła recerca astronòmega. Inte-ła-fin el Sentro europeo par łe aplicasion spasiałi e łe tełecomunegasion (ECSAT) inte l'Oxfordshire, Regno Unio, el se òcupa de tecnolozia spasiałe e telecomunegasion.
Orìzeni
El 14 de zugno 1962 ła ze stada creada l'Organizasion eoropea par ła reserca spasiałe (ESRO), un organismo che el laorava soratuto inte el desvilupo de satèłiti. Cuazi inte e l'isteso perìodo racuanti goerni eoropei i volea tacar co atività inte el canpo de ła costrusion de trasportatori satełitari, roba che el ga portà a ła (European Space Vehicle Launcher Development Organization, ELDO), che ła ghea cofà fin cheło de desviłupare el projeto del grando trasportador eoropea. Inte el prinsìpio del 1964, łe do organizasion za łe zera oparative. L'ELDO ła ga reunio i stati menbri de l'Union de l'Europa osidentale, l'Austria e altri stai no menbri de l'Union, cofà ła Spagna e ła Danemarca, escludendo i paezi neutrali cofà ła Svisera e ła Svèsia. L'ESRO ła ga ingrupà tuti i paezi de l'Europa osidentale co poche e insignifeganti ecesion. Cofà rezultà del programa de investimenti de l'ESRO, el ze emerzesto el Sentro eoropeo de reserca e tecnolozia spasiałe (ESTEC), responsàbiłe del desviłupo de satèłiti e veìcoli spasiałi e el Sentro òparativo spasiałe eoropeo (ESOC), responsàbiłe del controło de łe òparasion de satèłiti in òrbita.
Inte el 1973, co l'acordo globale de tuti i paezi menbri, i zera stai aprovai trè projeti: el Spacelab, l'Arianne e el Marots. Ła vien tolta anca ła decizion fondamentale de crear l'Ajensia Spasiałe Eoropea (ESA), ratifegada da 10 Stati e de fato fondada inte el 1975.
Scumìsio
La prima mision sientìfega de l'ESA inte el 1975 el ze stada el Cos-B, un programa par monitorar łe emision de raji gama inte l'universo.
El projeto stełare de l'ESA el ze el programa Ariane che el consiste inte na sèrie de sistemi de lanso. Durante de ła dècada del 1980, l'ESA ła ghea desvilupà vari modełi de razi. La version pì doparada ła ze stada l'Ariane 4, oparativa intrà el 1988 e el 2003, che ła ga stabilito l'ESA cofà lìder inte i lansi comersałi.
Atualmente
L'ESA ła ze uncó drio doparar l'Ariane 5, na nova version del razo, che, si bè che ła gàpia vesto mal èzito inte i so primi lansi inte te el 1996 e inte el 1997, el ze uncó probabilmente uno dei mejo razi inte el mondo. Tutavia, ła projetasion del futuro Ariane 6 ła ze za scumìsiada.
S-ciavitù
__HIDDENCAT__
Ceza de San Martin Véscovo (Vałe)
Istòrego
Se sa che Vałe de Cador ła ze vegnesta sede de na pieve el 21 de marso del 1208 co teritòrio desmenbrà da cheła de Santa Maria Nasente. La ceza ła ze sta re-edìfegada inte el XVI secolo. L'atuale parochiałe ła zera stada costruia intrà el 1718 e el 1719; el presbitèrio, zudegà pericułante, el ze sta restruturà inte el 1873.
Da marso del 2021, ła ceza ła rezulta inazìbile par colpa de ła cełerasion un movimento franante monitorà da tenpo.
S-ciavitù
El s-ciavismo el ze el sistema sociałe e econòmego bazà so ła s-ciavitù.
Ceza de San Martin Véscovo (Vałe)
Interno
Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła pieve łe ze l'altare majore, ai fianchi del cuało ghe ze do stàtue dei Santi Marco e Lorenso, dei dipinzesti de Antonio Betio, i cuałi sojeti i ze l ' Adorasion dei Maji, l ' Ultema Sena, San Martin e el pòaro, na stàtua de San Miciełe, una de ła Madona col Putelo, scolpia de Juzepe Stufleser, e una de San Joani Batista, na pała figurante el Pasajo dei Santi Juzepe, Joani Batista e Gaetan Thiene, i altari laterałi de łe Aneme, rezaltà da na pala de Antònio Lazarini co Crozefiso insieme a łe Aneme del purgatòrio, dei Santi Roco e Sebastian, sora del cuało i ze cołocai dei simułacri de łe Virtù Teołogałi, del Crozefiso, de San Juzepe, de ła Madona de ła Sałute e de ła Madona del Rozàrio.
S-ciavitù
Drio cheło che dize ła major parte de łe fonti, el tèrmano s-ciavo el derivaria dal tèrmano de ła łéngua latina medioevałe sclavus, slavus che ła signifega el prezoniero de guera slavo. La definision del s-ciavismo no ła ze ùgnoła, dato che ghe ze vàrie forme de sénplego desfrutamento, cofà par ezénpio ła servitù de ła gleba medioevale, e ła s-ciavitù vera e pròpia. Storegamente el propietàrio de un s-ciavo el gaveva derito de vita e de morte su de eło e so ła so fameja, e el podeva desfrutàrghene el lavoro sensa darghe un conpenso se no cheło de seguràrghene ła soravivensa. Un s-ciavo el podea nàsere inte sta condision, se fioło de altri s-ciavi, o sanò el podea pèrdar ła lìbartà in determenae situasion, intrà łe pì difondeste de łe cuałe łe zera ła catura in guera o ła s-ciavitù par dèbiti, par el cuało un debitore, se no el zera bon de ritornar el pròpio creditore, el devegneva eło isteso na so propietà.
La s-ciavitù inte łe siviltà antighe
thumb|[[Gustave Boulanger El marcà dei s-ciavi]] Anca se prezente za anteriormente el ze co ła nàsita de łe prime sità-stato che el s-ciavismo el devien fondamentałe e el se istitusionałiza raprezentando un ben cumulàbiłe.
Greensboro (Carolina del Nord)
Greensboro ła ze na sità dei Stati Unìi d'America, caołogo de ła contea de Guilford, inte'l Stato de ła Carolina del Nord.
S-ciavitù
La s-ciavitù inte łe siviltà antighe
La s-ciavitù ła resta un costumar inte ła granda parte de łe siviltà antighe, e ła zera regołada da łe leji e dai costumari cofà calsiasi altra pràtega econòmega. Intrà łe siviltà antighe, cheła romana ła ga raprezentà ła parte pì alta de łe società s-ciaviste, inte łe cuałe el lavoro dei s-ciavi el zera na conponente de baze de l'economia: par i Romani uno dei pì inportanti botini de łe guere de concuista l'era l'acuizision de novi s-ciavi. Anca l'antiga Gresa ła bazava granda parte de ła so economia so i s-ciavi, tanto ze che a Atene par longhi perìodi ghe zera pì s-ciavi che òmani libari.
Per i greghi ła s-ciavitù ła zera na istitusion de "serito naturałe"; par i Romani, invese, l'omo no el zera s-ciavo par natura, ma ło podea devegner se ła leje pozitiva lo gavese decidesro. Per sta motivasion el s-ciavo roman el podeva vegner libarà e ciapare ła citadinansa romana.
Greensboro (Carolina del Nord)
Secgndo el censimento del 2000, ła popołasion sitadina amontava a 223,891 abitanti, fazendone ła tersa sità par popołasion de ła Carolina del Nord. Segondo łe stime del 2006 ła sarìa aumentà a 240,955 unità.
S-ciavitù
La s-ciavitù inte łe siviltà antighe
La granda portada del fenòmano econòmego-sociałe el èsplega come che sia sta pusìbiłe, inte l'antighità, cultivar par darghe da magnar a łe sità e costruir ardii caolaori architetòneghi che, no-ostante łe so sénpleghe tecnołozie dispunìbiłi in cheła època, uncó łe ne maraveja par bełesa, dimension e cura dei detaji
Greensboro (Carolina del Nord)
Ła ze situà inte'l ponto de intersesion de łe do prensipałe [autostrada|autostrade]] interstatałe (I-85 e I-40) inte ła rejon Piedmont ("piedi delle montagne") al sentro de ła Carolina del Nord.
S-ciavitù
S-ciavismo inte el Medioevo
thumb|link=|sinistra|Mercato de s-ciavi in [[Yemen, XIII secolo]] thumb|I percorsi dei negrieri arabi in Africa, durante el medioevo Inte ła Eoropa medioevale el Cristianèzemo, rifazéndose in parte anca ai pensatori stòeghi de l'età antiga, el ghea contribuio a s-ciarir l'inportansa che ła s-ciavitù ła ghea inte ła società e ne l'economia. Par cuanto el fuse reconosesto el roło indispensàbiłe de ła s-ciavitù in cuei canpi, na nova cosiensa morałe e rełijioza ła inpedia che se doparase s-ciavi batezai a ła fede cristiana, o che i vegnese reduzesti in s-ciavitù nemiga che, al momento de ła catura, za i fea parte de tale fede. . Almanco fin a l'Età dei Comuni ła s-ciavitù ła ghea na granda inportansa, inieme co ła servitù de ła gleba, che ła costituia ła prinsipałe istitusion de lavoro forsà de l'età medioevałe aplicada ai contadini privai de ła libartà (viłani) che diferentemente dei s-ciavi de l'età clàsega parò no i zera considarai "beni" ma "sojeti" co racuanti deriti.
Anca i conventi, ezénpio in Inghiltera, i doparava el lavoro dei s-ciavi. Se tratava parò de soravivense del sistema antigo, a cual ła Ceza zeneralmente ła se oponeva. Inte l'ano 1102 un concìlio catòlego a Londra severamente el vietava el tràfego de s-ciavi che el zera definio nefarium negotium (tràfego infamà)
Greensboro (Carolina del Nord)
Inte'l 1808 Greensborough (come ze stà ciamà ła sitadina fin al 1895) ze devenjesta caołogo de contea, ciapando el posto de ła Guilford Court House e spostando cusì el caołogo de contea in una łocałità pì sentrałizà zeografegamente inte ła rejon.
S-ciavitù
S-ciavismo inte el Medioevo
Col rivo de l'età dei comuni, da torno a l'XI secolo, razon demogràfeghe, unie a un zenerale movimento dei omani da łe canpagne verso łe sità, i ga portà a un neto inlejerimento del roło de ła s-ciavitù inte l'agrària e inte l'indùstria, che tutavia el ze sta conpensà dal cresimento de ła dòpara de s-ciavi inte łe caze e servisi a ła persona.
Greensboro (Carolina del Nord)
Ła sità ła ze sede de diverse univarsità e college, intra i cuałi ła University of North Carolina at Greensboro, ła North Carolina Agricultural and Technical State University, el Guilford College, el Bennett College, el Greensboro College e ła Elon University School of Law.
S-ciavitù
S-ciavismo inte el Medioevo
Inte ła fin del X secolo ła s-ciavitù ła zera prategamente descansełada in granda parte de l'Eoropa. Carlo Magno, el ghea proibio ai cristiani de doparar altri cristiani cofà s-ciavi Inte ła Europa medievale ła s-ciavitù in parte ła se ga reduzesto anca par via de ła Ceza che ha ghea estendesto a tuti i s-ciavi l'ingreso ai sacramenti e fazendo abolir ła s-ciavitù inte łe tere dei rè cristiani. Provedimenti abolisionisti i zera stai ciapai anca dal podere làeco dei Comuni. Se ła s-ciavitù ła zera proibia, sto cuà no vałea par el comerso de s-ciavi, che ła ze sta fiorente in tuto el Medioevo.
Greensboro (Carolina del Nord)
Sport
Greensboro ła ze raprezentà da ła scuadra de baseball dei Greensboro Grasshoppers, e inte ła bałacanestro da ła scuadra de ła NBA Development League, i Greensboro Swarm.
S-ciavitù
S-ciavismo inte l'età moderna
thumb|[[Jean-Léon Gérôme: Marcà de s-ciavi]] In sto perìodo el ga continuà a prosperar el tràfego de s-ciavi africani provegnenti dai Inperi de l'Àfrica sentrale verso łe coste del Mediteràneo e verso l'Osèano indian. Sto comerso el garia conosesto, dopo ła descuerta de l'Amèrica, un slargamento verso apunto łe coste del Braziłe, dei Caràibi e, dopo, de łe cołònie inglezi inte l'Amèrega del Nord. Un altra trata de s-ciave e s-ciavi el zera cheła provegnente da l'Àzia e da l'Eoropa orientałe, in larga parte destinada a łe sità de l'inpero otomano, de ła penìzoła italiana e de ła Spagna.
El fenòmano de ła s-ciavitù ła ghea conosesto un novo fiorir intrà i secoli XIV e XVII, e sta volta łe vìtime łe ze stae i stati de l'Eoropa. Arabi e turchi i zestiva defato un frutante comerso de s-ciavi bianchi, comerso che el se ghea consołidà co l'espansion de l'Inpero otoman inte el Mediteràneo.
Interesai pì al comerso de s-ciavi che a łe concuiste teritoriali, i Turchi i rasiava soratuto łe coste de l'Itàlia, ma anca de ła Spagna e dei paezi slavi, robando e fazendo devegner s-ciavitù łe popolasion locałi. Inte ła età moderna ła trata dei s-ciavi inte el Mediteràneo ła zera un fenòmano resìproco intrà el mondo cristian e cheło musulman: el nùmaro de done e ómani musulmani orìzenari de łe coste de l'Africa mediterànea, del Mar Nero e dei Balcani che i vegneva caturai o vendesti cofà s-ciavi e s-ciave inte l'Eoropa mediterànea el zera rełevante, tanto che in racuante sità ła ze stada stimada - co rifarimento al XVI secolo - inte l'órdene de un 2-4% so ła popolasion totale.
El fenòmano dopo el zera ligà ai s-ciavi de guera (captivi) e crimenali che i zera obligai a remar inte łe gałere revardando tute e do łe coste de ła frontiera cristiana e musulmana in Mediteràneo. Siben che no ghe sìpia stime ciare sol nùmaro de mori e turchi s-ciavizai in Spagna e Itàlia, ghe ze na stima de sirca 1-1.25 milioni de eoropei s-ciavizai inte łe coste barbaresche intrà 1530 e 1780.
Siben che grande lejende literàrie łe ne ga tramandà el stereòtipo de ła cusita ciamada "trata de łe bianche", in realtà nove s-ciavi su dieze i zera ómani, parché el marcà el dimandava muradori, contadini e rematori verso łe gałere. Vero che parò done tanto zóvani e bełe - mejo se nòbiłi - łe podea èsar preda de s-ciavizadori da métar inte el marcà cofà concubine par i harem (richi siori otomani), ma łe podea èsar doparae anca cofà sénpleghe done de caza par łe parone musulmane. Anca in sto cazo, ła prezensa de s-ciave provegnenti da l'est Eoropa (Tana, Sebastòpułi, Mar d'Azov) o da l'Africa mediterànea inte łe sità europee (Zènoa, Venèsia, Firense e Roma) ła zera tanto numarévołe. Łe s-ciave łe zera zeneralmente done de caza drento de fameje nòbiłi o riche.
Ła s-ciavitù ła ghea vedesto inte el mondo Atlàntego un grando cresimento inte ła metà del sincuesento, ałimentà dal comerso de s-ciavi provegnenti da łe coste de l'Africa osidentale e dirizesti inte łe cołònie eoropee in Amèrica. Prinsipali protagonisti i ze stai portoghezi e spagnoli inte el Sincue e Siesento, inglezi, fransezi e ołandezi inte el Setezento. Se parla de uno dei avegniminti pì tràzeghi de ła storia umana, dal momento che łe stime ufisali uncó dispunìbiłi łe parla de sirca 12.500.000 s-ciavi inbarcai, 10.800.000 dei cuali i ze stai boni de soravìvar a ła traversada oseànega, traversada ciamada "pasajo de mezo". De sti, 33% i zera done e 28% i zera putełi. Par ver dei órdeni de grandesa globałe, łe stime che ghemo łe parla de un raporto 4 a 1 intrà el nùmaro de africani che i ghea traersà l'Atlàntego in condision de s-ciavitù e i eoropei che i se ghra inbarcà in condision de libartà. La gran parte dei s-ciavi e de łe s-ciave, paro a 6.4 milioni, ła ze sta inbarcada inte el córar del XVIII sècoło: solché inte ła seconda metà del setezento i ze stai inbarcai 4.000.000 sirca de s-ciavi, o sia cuazi un terso del totale. E anca dopo l'abolision de ła trata dei s-ciavi da parte de l'inpero britànego (1807) ła trata ła ze ndada vanti gràsie a stati cofà Portogało, Brazile e Stati Unii.
La trata dei s-ciavi ła ze sta alimentada in partegołar magnera da ła domanda de laoro in Amèrica. El sbasamento de ła popolasion indìzena, par via del difóndarse de epidemie (varoło in primis) e de łe dure condision de laoro inponeste dai eoropei, łe ghea portà a ła nesesità de gaver bezogno de mandòpara s-ciaviłe provegnente da l'Africa. , da stati cofà Seneganbia, Siera Leone, costa del Vento - l'odierna Liberia e Costa d'Avorio - Costa d'Oro - l'odierno Ghana - el Golfo del Benin e Biafra). Tuti i s-ciavi i zera cronpai da propietari africani locałi par schei o par scanbi de beni europei e aziàteghi (in larga parte tesui, arme, ojeti in metało, etc.) ałimentando un grando marcà. I eoropei, co łe so conpagnie privae o società priviłejae (védarse ła Enish African Royal Conpany) i zera dipendenti dai africani par ła consegna de s-ciavi, no gavendo łe capasità tecnolòzeghe e organizadive par entrar drento del continente african.
Ceza de Santa Maria Nasente (Pieve)
La ceza arcidiaconałe de Santa Maria Nasente ła ze ła parochiale de Pieve de Cador, in provincia de Bełun e diòceze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 1.
Istòrego
La comunità cristiana de Pieve ła ze sta fondada racuanto probabilmente inte el IV secolo da misionari provegnenti da Aquiłeja Le prime testimonianse de na inportante pieve gòtega, da ła cuale tołe el nome el paeze, łe deriva da l'XI secolo ; ła ze mare de tute łe altre ceze del Cadore inte ła cuała ghe ndea anca sitadini de altri comuni lontani de l'alta provincia de Bełun par asìstar a łe funsion rełijoze de major rełevansa. L'atuale arcidiaconałe ła zera stada costruiia intrà el 1761 e el 1819 su projeto de l'architeto tolmezin Doménego S-ciavi. La faciada ła ze pì nova, esendo stada edìfegada intrà el 1875 e el 1876.
Interno
Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze na pala de scola vecełiana figurante ła Madona in trono co Putelo e Ànzełi, un dipinzesto de Antonio Lazarini co l ' Orasion de l'Orto, l'altare laterale de Sant'Antònio, òpara de Alesandro Veci, un cuadro de ła Madona del Rozàrio, co i Santi Doménego e Catina, de Marco Vecełio, na pala de Tisian Vecełio figurante ła Madona col Putelo co dei Santi, l'altare majore - anca ełode Alesandro Veci - rezaltà da na pala de Cézare Vecełio rafigurante l'Ultema Sena, e, infin, un altare a sportełi fato da Ruprecht Potsch.
Gabriele Muccino
Gabriele Muccino, (Roma, 20 de majo, 1967) el ze un rezista e senejador italian.
Biografia
Fioło de Luigi Muccino, dirigente Rai, e de Antonella Cappuccio, costumista e pitora, Gabriele Muccino se iscrive a ła facoltà de łétare de l'Univarsità dei Studi de Roma "La Sapienza", ma el abandona scuazi suito i studi univarsitari par avisinarse al sìnema, ofrindose in cuałità de asisente vołontario e frecuentando el Centro sperimentałe de sinematografia de Cinecittà inte'l corso de regia. Par ani el dirize mini docu-fiction de ła durada de sete minuti, che ricostruise incidenti realmente avenjùi e termenai a bon fin, par el programa Ultimo minuto de Rai 3. Grasie a sta łonga espariensa Muccino gavarà modo de perlustrar e catar un so stiłe personałe de raconto, che sviłupaà drìoman inte i ani cuando che'l deventarà un sineasta.
Dopo Ultimo Minuto, inte'l 1997, el reałiza so ła savana afregana in Kenya, Tanzania e Sudàfrega par ła trasmision Quark, che'l considara na espariensa stremamente formativa e indesmentegabiłe. Al so ritorno el se sentiva pronto a reałizar el so primo film, el se revolze al produtor Domenico Procacci, proponendoghe el copion deIo e Giulia. Nasùo come film TV e despò destinà al sìnema, drìoman el projeto vien abandonà par mancansa de fondi.
Inte'l fratenpo Muccino cura ła rezia de alcuni famozi spot publicitari par Aperol, San Benedetto, Vodafone, Nescafé, Pagine Gialle, Telecom, Granarolo, Pepsi, TIM, Wind, Findus, Intimissimi, FIAT e Lancia, un curtometrajo ispirà a La dolce vita dal titoło She Was Here e un altro par Peroni Nastro Azzurro UK, dal titoło Senza Tempo.
El primo aprocio al mondo sinematogràfego riva cofà aiutorezista co'l film Come te nessuno mai (1999) de Gianluca Arcopinto, inte'l cuało debuta anca cofà ator el fradeło Silvio. El film ze un ritrato de l'adołesensa de alcuni tozi de un łiceo roman e otien un otimo suceso a ła Mostra del Sìnema de Venesia.
El suceso in Italia
Inte'l 2001 L'ultimo bacio, na cinica e diziłuza riflesion so łe dificoltà inte ła vita di coppia della sua generazione, lo consacra come uno dei protagonisti della scena sinematogràfega italiana. El film otien un ecesionałe incaso al boteghino, 13 milion de euro (dati Cinetel) e resta inte łe sałe sinematogràfeghe par sìe mezi, un evento a'l cuało el sìnema italiano da tenpo no'l asisteva. El se azudega sincue David di Donatello 2001, tra cui el David di Donatello par el mejo regista. Inte'l 2002 el film otiene un bon suceso anca a l'estero, in partegołar in Europa, e inte'l zenaro del steso ano ze prezentà oltreoceano al Sundance Film Festival, indove el vinse el Premio del Pùblego. Distribuìo anca inte i Stati Unìi durante l'istà sucesiva, el ze inserìo da ła çełebre rivista de sìnema Entertainment Weekly tra i diezi mejo titołi de l'ano.
El successo del film induze a un remake hollywoodian, The Last Kiss, direto da Tony Goldwyn, del cuało Muccino ze tra i produtori, considarà univarsalmente inferior a l'orizinałe italian. Inte'l 2003 vien fora el novo e atezo film, Ricordati di me, che otien anca st'altro un otimo riscontro (10 milion de euro, dati Cinetel).
In America: suceso inisiałe e flop
Muccino sbarca a Hollywood par dirizer La ricerca della felicità (2006) e Sette anime (2008), entranbi co Will Smith protagonista, che'l ze anca produtor dei do film e'l ga parsonalmente sernìo Muccino, dopo aver vedesto i so film presedenti. I do film, dal budget de sìrca 55 milion de dołari paròmo, i incasa respetivamente 300 e 170 milion de dołari in tuto el mondo.
Inte'l 2010 vien fora Baciami ancora, sequel de L'ultimo bacio, co un bon suceso al boteghin, indove incasa 9 milion de euro (dati Cinetel) e vinse cofà mejo film al Shanghai Film Festival. Inte'l 2012 el torna in America par dirizer ła comedia Quello che so sull'amore (Playing for Keeps), interpretada da Gerard Butler, Jessica Biel, Catherine Zeta Jones, Uma Thurman, Dennis Quaid, e Judy Greer, che riseve recension negative da ła critica e incasa 27,8 milion de dołari da un budget di 55 milion.
Inte'l 2015 vien fora Padri e figlie, che ga cofà protegonisti l'ator Premio Oscar Russell Crowe e Amanda Seyfried. El film ga avùo recension negative da ła critica, economegamente ze stà un flop (5,1 milion de incaso da un budget de 22,4 milion) e saràe łe porte de łe produsion Usa a Muccino.
Ritorno in Italia
Nel 2015 el dirize anca el so decimo film: L'estate addosso (Summertime), na produsion italiana (Indiana Production Company in cołaborason co Rai Cinema) in łengua prevałentemente ingleze; ła ze ła storia de do bòce italiani che daspò l'ezame de ła maturità i va pasar l'istà in te i Stati Unìi andove i se trovarà a far na espariensa formativa e de definision de łe so vite.
Inte'l 2018 el dirize el film corałe A casa tutti bene, co un cast che conprende, tra i altri, Stefano Accorsi, Pierfrancesco Favino, Stefania Sandrelli, Massimo Ghini e Claudia Gerini.
Muccino ga direto sìe videoclip muzegałi: par Laura Pausini (E ritorno da te), par Jovanotti (Baciami ancora inte'l 2010, Tensione evolutiva inte'l 2012 e L'estate addosso inte'l 2015), par Jaselli (Welcome to the world inte'l 2016) e par Biagio Antonacci (Mio fratello inte'l 2018).
Inte'l 2020 el torna al sìnema co'l film Gli anni più belli, inte'l cast ghe ze dei do atori ricorenti, Pierfrancesco Favino e Claudio Santamaria, oltre a Micaela Ramazzotti e Kim Rossi Stuart. El film otien tre candidature ai David di Donatello, mejo atora protagonista a Micaela Ramazzotti e mejo canson orizinałe a Claudio Baglioni, e na candidatura al Premio David Giovani.
Vita privà
El ga tre fiołi: Silvio Leonardo (nasesto inte'l 2000), Ilan (avùo inte'l 2003) e Penelope (nasùa inte'l 2009).
Dogado de Miłan
El Dogado de Miłan (dal 1708 ciamà anca Dogado de Miłan e Mantova) ze stà n'antico stato de l'Itałia setentrionałe mai del tuto indipendente ma fazente parte del Sacro Roman Inpero. Ozeto dełe guere Franco-Asburzeghe, ze stà sotoposto ała Spagna dal 1559 e a l'Austria dal 1707. Intè'l corso dei secołi ła so estensione ze varià molto, ałi inisi del '400, al tenpo de Gian Galeazzo Visconti, el Dogado ga tocà la so masema estension, vegnendo a conprendar quasi tuta ła Lonbardia, parti del Piemonte (Novara, Verçełi, Tortona, Ałesandria, Asti), del Veneto (Verona, Vicensa, Feltre, Bełun) e de l'Emiłia (Parma, Piacença, Bołogna, ecc.), e n'efimera ocupasion de zone del çentro Itałia (Pixa, Siena, Peruxa, Asixi).
Intè'l corso del XV secoło Venesia ga conquistà el Veneto ex-visconteo e Bergamo, Bresa e Crema, e parciò ała fin del '400 co łi Sforza el dogado se stabiłizò neła metà oçidentałe de l'atuałe region Łonbardia, con parti del Piemonte e de l'Emilia, oltre al Canton Tisin ozi in Svisara. Tra el '500 e '600 el dogado ga perso Parma e Piacensa (a favor deła Cesa e dei Farneze), inoltre el Canton Tisin e ła Valtelina (ai cantoni svisari e ai Grizoni); ałi inizi del '700 ga perdùo tuta ła zona piemontexe e lonbarda a ovest del Tisin, st'oltema corispondente ała Lomelina, che ze stà anesa dai Savoja, mentre al contrario intè'l 1708 ga aneso el Dogado de Mantova.
Prinsìpio/Avegniminti 19 majo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Programa Apollo
El Programa Apollo el zera un projeto spasiałe dei Stati Unii de l'Amèrica sviłupà inte łe dècade del 1960 e 1970. Sto projeto el ga finałizà portando a conpimento do presedenti prozeti statunitensi, el Programa Mercury e el Programa Gemini. El fin el zera cheło de portar l'èsare uman so ła superfise de ła Luna. El lansador dei razi el zera el grando Saturn V, che el gaveva na altesa de 110 metri e un pezo de 2.000 tonełae. I primi sie vołi Apollo i zera stai lansi de prova sensa ecuipajamento.
Apollo 8
El 21 de disenbre del 1968 el ze sta varà lApollo 8' '' par studiar łe pusibiłità de un lunajo. El zera ecuipajà da Anders, Lovell e Borman, st'ùltemo cofà comandante, Lovell piłota del moduło de comando e Anders piłota del mòduło lunare. Tre dì dopo el varo, ła navezeła spasiałe ła ze stada lansada inte na òrbita lunare stabiłizada a 112 chiłòmetri da ła so superfise, distansa da ła cuała el Apollo 8 el ga orbità par 10 volte in 20 ore e, prosedendo a l'inpisamento del SPS. El ga dasà l'òrbita lunare par tornare su ła Tera el 27 de l'isteso meze, dopo èsar stada inte el spàsio par 147 ore.
Apollo 9
Inte el marso del 1969, intrà el 3 e el 13, l'Apollo 9 el ga testà el mòduło lunare da torno de ła Tera. El mòduło lunare, ecuipajà da McDivitt i Schweickart, el vegnarà dopo separà dal mòduło de comando. Donca, par simułar el decoło da ła Luna, i do conponenti del mòduło lunare i zera stai separai e, inte ła fin, ła parte superiore del mòduło lunare ła ze stada unia al mòduło de comando, andove se catava l'astronàuta Scott, tornando tuti e trè su sta nave.
Apollo 10
El 26 de majo del 1969 el ze sta lansà l'ùltemo voło de prova prima de cueło che el saria sta el voło de concluzion del programa Apollo. I astronàuti Stafford, Young i Cernan i ze partii co lApollo 10 par far łe prove zenerałi. Stafford e Cernan i se ghea sbasà finmente a 15 chiłòmetri da ła luna. A tal ponto, i ze tornai su par unirse al mòduło de comando, cofà se i fuse drio tornar su da ła superfise lunare.
Apollo 11
Armstrong e Aldrin i ghea tolto su 20 chiłi de ròcia lunare, i ghea montà na tełecàmara par trasmétare imàzeni da ła luna a ła NASA, ła cuała dopo ła se ghea conetesto co łe vàrie stasion tełevizive, fazéndogheło védar a milioni de tełespetatori. I ghea dopo montà un paneło refletente par mezurar ła preciza destansa intrà ła Tera e ła Luna e i ghea dasà so ła superfise un sismògrafo par mezurar pusìbiłe movimenti sìsmeghi.
Dopo de łe soradite oparasion, i astronàuti i zera tornai al mòduło lunare par repozar prima de rintanarse al mòduło de comando. In tuto, i astronàuti i zera restai su ła Luna par 21 ore e meza. I austronàuti i zera tornai so ła tera inte el 24 de lujo, i cuałi i ze stai dopo acolzesti cofà eroi da ła popołasion. Par precausion, i trè i ze stai metesti in cuarantena par trè stimane, inte el cazo i fuse tornai co microrganismi extraterestri. Ma na volta che ła Luna ła se zera svełada stèriłe, sto protocoło el ze stato soprimesto inte łe mision seventi.
Antesima
In zeomorfoloza se ciama antesima (o antisima, sotosima, sima secondària, spała, etc. - inte inglezo subpeak) na ełevasion sotostante ła sima de na montagna
Definision topogràfega
Partindo dal conceto de prominensa topogràfega l'UIAA el ga definio che na ełevasion ła se ciama montagna se ła ga na prominensa almanco paro a 300 m; ła se ciama sima se ła ga na prominensa almanco pari a 30 m; inte i cazi inte i cuałi ghe sìpie na prominensa menor se parla de antesima, sotosima, spała, etc.
Le antesime łe ga de norma anca un baso ìzołamento topogràfego
Ła vałe de consevensa ła sevente toła:
Zendarme de montagna
Un zendarme el ze un pinàcoło de ròcia sol fianco o so ła cresta de na montagna
Caratarìsteghe
Talvolta ła scałada de determenate creste de montagna ła ze fata pì difìsiłe da l'èsarghe de uno o pì zendarme che i interonpe ła linearità de ła cresta.
I zendarmi i ze de frecuente locai inte ła converzensa intrà do creste, in pozision andove l'erozion ła ze menor che inte łe zone da torno. I zendarmi i ze tìpeghi inte łe àree alpine.
Lhotse
El Lhotse ( sima sud) ła ze ła cuarta montagna pì alta de ła Tera co i so 8.516, che i ła rende prezente inte ła lista dei otomiłe. El ze conponesto da tre sime e el ze liga diretamente a l'Everest par via del Cołe Sud (7.906 m).
Topònemo
El Lhotse el ze indicà co ła sigla E1 dal servìsio cartogràfego de l'India, in cuanto ła montagna no ła pare vere un nome ufisałe in tibetan e gnanca in nepalezo. Inte l'agosto del 1921, Howard Bury no catando un nome locałe che el definisa ła montagna el ghea proponesto Lhotse, che in tibetan vol dir "sima sud", visto che ła so cima ła ze a sud de l'Everest e el ze unio a eło gràsie del Cołe Sud.
Conformasion
Oltre che a ła sima principale łe ze prezenti altre do cime secondàrie: el Lhotse Mig (Est), 8.414 m e el Lhotse Shar, 8.383 m.
Prima asension
La prima asension ła ze sta conpiesta inte el 1956 da na spedision svìsara guidada da Albert Eggler e formada da Wolfgang Diel, Hans Grimm, Hansrudolf Von Gunten, Eduard Leuthold, Fritz Luchsinher, Jürg Marmet, Fritz Müller, Ernest Reiss, Adolf Reist e Ernst Schmied, oltre che a 22 sherpa. L'asension ła ze avegnesta doparando sie canpi, ndando su prima sol jasaro Khunbu, de consevensa scalando fin cuazi al Cołe Sud, par dopo ndar su un couloir so ła parete nord-òvest che che ła conduze fino a ła sima del Lhotse. El 18 de majo i zera rivai a ła sima Fritz Luchsinger e Ernst Reis. La istesa spedision ła ghea portà anca cuatro alpinisti in sima a l'Everest el 23 e 24 de majo, esendo bona parte del percorimento spartio finmente cuazi al Cołe Sud.
Ceza de San Gotardo (San Gotardo)
Ła ze conprendesta inte ła paròchia de Mas-Peron, apartegnente a ła diòceze de Bełun-Feltre.
Istòrego
L'intitolasion ła fa pensare al pasajo de marcanti todeschi che i pasava par ła vałe del Cordévołe par rivar Venèsia.
L'edifegà el ze cità par ła prima volta inte el 1577 ma el ze sertamente de orìzeni pì antighe. El ze pùblego el fato che ła ze sta costruia so i rovinasi de na pì antiga ceza de San Marco, oratòrio de un omònemo ospìsio che el sorzeva inte łe visinanse. Cofà testimonià da łe lìnee architetòneghe, restae intiere fin uncó, l'òpara ła garia rivar da ła metà del Cuatro-zento.
Ceza arcipretałe de San Florian
L'arcipretale de san Florian, za pievanałe e parochiałe, el ze el pì antigo e inportante edifegà de culto de ła Val de Zoldo, pare de tute łe ceze del Zoldan e del Longaronezo. Fondada inte el X secolo, ła ga dato nome a l'atuale frasion de Pieve. Ła rezalta par ła so inponente e maestoza strutura gòtega, caraterìstega che łe ga vałesto l'inscrision inte ła lista dei edifegai monumentali de ła Provincia de Bełun za dal 1912. .
Ceza de San Gotardo (San Gotardo)
Edifegà
Ła ceza in memòria de Gotardo de Hildesheim ła se deartìcuła inte un'ùgnoła navada longa 17,35 m e larga 8,70 m. A l'estremità orientałe, introduzesto da na bałustra in legno, se cada el presbitèrio andove ghe ze el coro e l'altare majore.
In sto cuà ghe ze sora-ponesto na pała figurante l'Incoronasion de ła Vèrzene, i santi Bruno e Gotardo e l'oferente Diana Grini, òpara de Francesco Frizimèłega el vècio (1614-1616). Incastronada inte el tavernàcoło el ze na toła intribuia a Jacobeło del Fiore (XV secolo) co San Gotardo.
Ceza arcipretałe de San Florian
Descrision
San Florian ła garia gavesto orìzene inte el X secolo. Ła ze stada citada par ła prima volta inte na boła papałe de Euzènio III (1145), a cuała ghe ze sevitae łe mension inte na boła de papa Lùsio III e in un diploma de Federico Barbarosa (1185).
Ceza de San Gotardo (San Gotardo)
Edifegà
Par cheło che revarda chei altri do altari, cheło de sanca l'uno ornà da na pała co un Santo Véscovo (forse San Salvatore), l'altro da un dipinzesto figurante i Santi Bruno e Gotardo; i saria tuti e do òpare del Frizimèlega de l'isteso ano de ła presedente. Inte l'entrada laterale el se ga catà ponesto na Vèrzene co Putelo e San Zovanin.
Ceza arcipretałe de San Florian
Descrision
Partindo dal XIII secolo el ga subìo na sèrie de ristruturasion che łe se ga finio co ła consacrasion del 1487. Le atuali forme romànego-gòteghe łe remanda a sti interventi. L'esterno l'è decorà co dei freschi, scołorii, de scoła veceliana.
I interni i conserva numarévołi òpare de prejo, spesalmente lavori in legno realizadi da racuanti sèłebri intajatori orìzenari de ła vałe. intrà tute rezalta l'altare de łe Àneme, granda òpara zovaniłe de l'intajatore Andrea Brustołon (1687), ornà da ła pała de łe Àneme purganti de Agostino Ridolfi. L'altare majore, in marmo de Carara e da łe lìnee rococò (1782) el ze sormontà da un crozefiso in legno de Valentin Besarel jùnior; de drio ła ze cołocada ła pała co i Santi Florian e Joan Batista dipinzesta da Francesco Majoto inte el 1783. Al coro, costituio da un revestimento in legno fato da Joani Poło Ganba Zanpol e Valentino Bersarel sènior, ghe ze stai zontai ełementi decorativi figuranti Epizodi de ła vita de Maria de Juzepe Cherubin (1913). A Valentino Besarel jùnior ghe se ga da tributar el grupo scultor de ła Madona del Rozàrio (1897) e ła Vèrzene Asunta in legno jesà e cołorà. So ła parete de sanca łe rezanta do tołe tribuie cuatro-sentesche a Ziròłamo da Trento. Arente del fonte batezemałe, del sincue-sento, ghe ze l'altare del Spìrito Santo, co na pala, forse, de Doménego False (prima del 1647), e l'altare de San Roco, co na teła del XVII secolo. I vałe ła citasion el tavernàcoło "Bardełin", singołar manfato in piera comisionà dal pievan Joani Batista Bardełin (XVI secolo), na Pietà in arenària dei primi del Cuatro-zento, ła teła a ojo co i Santi Antònio da Pàdoa e Tereza d'Aviła, de un anònemo sete-zentesco, e racuante tełe de Marco Vesèlio. L'organo, prejévoło strumento del 1812, el ze de Antonio e Agostino Całido.
Ceza de San Gotardo (San Gotardo)
Edifegà
La ceza ła ze stada de resente restaurada dopo un longo perìodo de sbandono.
Ceza arcipretałe de San Florian
Descrision
El canpaniłe el ze pì vècio de ła ceza: l'orìzenale, scumisià inte el 1562 e finio inte el 1670, el ze sta desfà da un inséndio inte el 1835. Ritirà-sù inte el 1844 da Antonio Tałamini Pol e Joani Batista Pansera Bezarel, pare del za cità Valentin. Alto 47 metri, el se carateriza par ła guja cuerzesta da scàndołe de làreze. Le canpane łe ze de nova fatura, dopoché chełe orizenàrie łe zera stae secuestrae a ła Pàtria dai todeschi inte ła prima guera mondiałe.
Libero De Rienzo
__HIDDENCAT__
Libero De Rienzo, (Napułi, 24 de febraro, 1977 – Roma, 15 de łujo, 2021) el ze stà ator, rezista e senejador italian.
Biografia
De Rienzo ze nasùo a Napułi, inte'l cuartier de Chiaia, da zenitori irpini de Paternopoli. Co'l gaveva do ani el se ga trasferìo a Roma, andove el ze cresùo pasionandose a ła reçitasion, seguindo so pare Fiore De Rienzo, ajuto rezista de Citto Maselli. El ga reçità inte i do film de Marco Ponti: Santa Maradona (2001), grasie al cuałe el ga otenjùo fama e apresamenti, e vinsesto el David di Donatello 2002 come mejo ator non protagonista, e A/R Andata + Ritorno (2004), indove el ze stà protagonista insenbre a Vanessa Incontrada. El ze stà anca senejador, nonché rejista e ator, inte'l film Sangue - La morte non esiste, vinsidor de alcuni premi sinematogràfeghi, tra cui el Ciak d'oro inte'l 2007.
El ga łaorà anca in alcune produsion tełevizive, intrà łe cuałe el film tv Più leggero non basta (1998), rezia de Elisabetta Lodoli, e łe miniserie tv Nassiriya - Per non dimenticare (2007), rezia de Michele Soavi, e Aldo Moro - Il presidente (2008), rezia de Gianluca Maria Tavarelli. Inte'l 2009 el ze tornà so'l grando schermo co el film Fortapàsc, rezia de Marco Risi, film so Giancarlo Siani, zornałista de Il Mattino, copà inte'l 1985 da ła camora. Inte'l 2011 el ga reçità in La kryptonite nella borsa de Ivan Cotroneo. Ine'l 2014 l'è stà tra i protagonisti de Smetto quando voglio, comedia direta da Sydney Sibilia so ła vicenda de na banda de zovani łaureài che i se inproviza spaciatori (comedia a ła cuała ze sucedùi do sequel inte'l 2017: Smetto quando voglio - Masterclass e Smetto quando voglio - Ad honorem).
El more tuto d'un colpo el 15 de łujo 2021 inte ła so caza de Roma, stroncà da un infarto a l'età de 44 anni.
Vita privà
El zera el fio de Fiore De Rienzo, ator e zornałista del programa tv Chi l'ha visto?.
El zera spozà co ła costumista Marcella Mosca, co ła cuała el gaveva do fiòłi.
Ceza de San Juzepe (Chies)
La ceza de San Juzepe ła ze ła parochiale de Chies, in provincia de Bełun e diòceze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniałe 2.
Istòrego
La prima mension de na picenina saceła a Chies dedegà a San Juzepe el ze da sercar inte ła relasion de ła vìzita pastorałe del 1577; sta cuà ła ze sta sostituia da na ceza vera e pròpia verso el finir del XVI secolo. Da un documento del 1637 se sente che l'edifegà el zera racuanto sénplego, na soła navada, co pavimento e controsofito in legno, co un ùgnoło altare inbełio da na pala co sojeto ła Madona intrà i Santi Juzepe, Fełice e Margarita. Par via del cresimento de ła popolasion, inte el 1644 ła ceza ła zera stada re.edìfegada co pì grande dimension.
Verso ła metà del XVIII secolo se ga avesto el isteso problema e inte el 1743 se ga delibarà de re-farla conpletamente; i lavori i zera finii inte el 1770 e l'ano drioman ła ze sta erezesta a curasia. L'edifegà el zera sta gravamente danejà dal teramoto del 1873 e se ga fato nesesàrio un difìsiłe lavoro de restruturamento; ła ze sta declarada de novo azìbile inte el 1877. Calche ano dopo, pì de precizo inte el 1882, parò, ła ceza ła se ga mostrà èsar poco stàbiłe par via de na frana. L'atuałe parochiałe ła ze sta costruita inte el 1903 e consacrada inte l'isteso ano; inte el 1949 ła zera stada fata devegner parochiałe.
Descrision
La faciada ła prezenta do lezene ai fianchi, un tìnpano co spiovinti bastansa in rilievo, na làpide sora del portałe co scrivesto: "Ecclesiam, DOM in honorem Deiparae Sponsi dicatam, ruina dirutam, patrum pietas ex integro condidit anno MCMIII" e do nìce co altretante stàtue in stiło baroco, che łe podaria èsar reconduzeste al scultore Alvize Tajapiera, che el ghea operà intrà Friułi e Vèneto a cavało dei sècoli XVII e XVIII.
L'òpara d'arte pì inportante conservada inte l'interior de ła ceza el ze l'altare laterale de drita, fato dal venesian Antònio Ermolao Paołeti inte el 1866 par voler de Valentin Chiezura.
Presidente de ła Repùblega Islàmega de l'Iran
El presidente de ła Repùblega Islàmega de l'Iran el ze el cao del goerno de l'Iran e ła pì alta carga istitusionałe del paeze.
Roło inte el Stato
El presidente de ła Repùblega Islàmega de l'Iran el ze el cao del goerno ma el cuerze anca incarghi spetanti a un cao de Stato (incargo cuerto in Iran da ła Guida Suprema), cofà ła nomena dei anbasadori. El presidente de ła Repùblega el ga ciapà łe funsion goernative dal 1989, co ła modìfega de ła Costitusion de l'Iran, abołindo l'incargo de primo ministro.
El presidente el nòmena i menbri del Majlis e del goerno, col derito de demisionarli. El ga derito de veto su de ogni emendamento del Majlis. Se ła Guida Suprema (comandante in cao de łe forse armae) ło stabiłise, el presidente el cuerze łe funsion del comandante in cao de l'ezèrsito e de consevensa el ga podere miłitare. El nòmena el segretàrio del Consejo de Seguresa Nasionałe, i goernatori de łe provinse e i anbasadori inte i paezi stranieri. Da poco tenpo, el derito de nomenare i sìndaghi el ze pasà dal presidente al pòpoło. El presidente el ze in pì cao del Consejo de ła Revołusion Culturałe e del Consejo de Seguresa Nasionałe.
Cualifegasion e ełesion
El presidente de l'Iran el vien ełezesto a sufrajo universałe da tuti i sitadini majoreni de ła Repùblega Islàmega. I candidai i vien aprovai dal Consejo dei Guardiani, de frecuente drio el "consejo" de ła Guida Suprema, che in pì el provede de firmar ła vałidesa de łe ełesion. El presidente el gada ver seventi pre-recuizii:
El presidente el resta inte l'incargo par cuatro ani.
Scàndało Watergate
__HIDDENCAT__
El scàndało - el cuało el ze desbocà inte na dimanda de Impeachment e a łe demision de Richard Nixon - ła ghea tolto el nome dal Watergate, un conpleso ediłìsio de Washington che el òspita el Watergate Hotel, l'albergo inte el cuało łe zera vegneste fate łe intercetasion che łe ghea dato partensa al scàndało.
L'inchiesta zornałìstega promovesta da do repòrter, Bob Woodward e Carl Bernstein, ła ghea erlevà l'atension inte l'opinion pùblega par sti avegniminti scandałozi che, scumisiada cofà el conto de uno dei tanti reati cometesti da personaji secondari, ła ghea cresesto finmente rivar a ciapar drento i òmani pì arente al presidente, l'isteso Nixon e tuto el so sistema de goerno insentrà su atività iłegałi de controło e spionajo interno metesti in ato col fin de mantegnere el podere.
El scàndało el se ghea desviłupà inte el contesto de ła crize pułìtega-sociałe che ndava vanti da ani inte i Stati Unii dopo soratuto dei avegniminti de ła guera del Vietnam. L'afare Watergate el se ghea slongà co na sèrie de evegnense senpre pì clamoroze par sirca do ani, dal 1972 al 1974.
Uno dei personaji pì inportanti del scàndało el ze sta el zóvane consułente legałe de ła Caza Bianca, John Dean, che inte un primo tenpo el ghea lavorà co abiłità el cònpito gavesto da Nixon, o sia de controłare che łe notìsie no scanpase e de protèzare el presidente dal coinvolzimento inte łe crònache, coronpindo coi schei i personaji menori diretamente inplegai inte i reati, e dopo, dopo el tanto conosesto cołòcuio co Nixon del 21 de marso del 1973 inte el cuało el ghea parlà de ła prezensa de un "càncaro drentro de ła Caza Bianca", col timor de devegner ła vìtema espiatòria del scàndało, el ghea decidesto de testimoniar davanti a ła Comision del Senato e el ghea descrivesto co racuanti detaji tuti i avegnimenti, portando drento ai discorsi anca ła presidensa Nixon.
Nixon el ghea tegnesto saldo inte i do ani de cresenti dificultà pułìteghe e de aspri ràdeghi intrà i poderi del stato, e el ghea senpre sercà de minimizar łe so responsabiłità descargando łe colpe su racuanti dei so cołaboratori pì inportanti, ma ła publegasion de ła rezistrasion segreta conosesta cofà "ła pistoła fumegante" (smoking gun) inte l'agosto 1974 da ła cuała se sentia che el presidente el zera informà de tuto fin dal prinsìpio de łe atività iłegałi e el gaveva par fin desfrutà el so podere par ocultar el coinvolzimento direto dei òmani de ła Caza Bianca, el ga portà co sì mèdema ła prospetiva de un seguro impeachment. Richard Nixon el ghea dazesto łe so demision pochi dì dopo, l'8 de agosto 1974.
L'afare Watergate el gaveva costituio el pì grando scàndało pułìtego de ła stòria americana e el ga avesto un grando rezalto internasionałe. La istesa paroła "Watergate" el ze devegnesta lenguistegamente produtiva inte el lénguajo zornalìstego american: el sufiso -gate el fa conparensa de règoła col signifegar de "scàndało" in racuanti neołozismi.
Dogado de Bretagna
El Dogado de Bretagna (in brètone: Dugelezh Vreizh e in fransezo: Duché de Bretagne) el ze sta un stato medievałe. El so teritòrio, co l'escluzion de cueło de l'antiga Armòrega inte ła parte òvest de Mont-Saint-Michel, el corisponde a l'atuałe rejon de ła Bretagna e ła granda parte del departemento del Lòira Atlàntega, andove che łe sorzea ła sità de Nantes e el vècio paeze de Retz.
El dogado el se ga costituìo co Rè Alan II inte el 939, drento del tenpo istòrego de ła concuista normana. Inte el 1547 el se ga unìo a ła corona franseza soto el rè de Fransa Enrico II.
Tolta de ła Basteja
Ła tolta de ła Basteja avegnesta el 14 de lujo 1789 el ze sta un avegnimento istòrego de ła revołusion franseze. In sta data i revoltai parizini i se ghea inparonio de ła Basteja, ła prezon-fortesa sìnboło de l'ancien régime, libaràndoghene i prezonieri. L'avegnimento, si bè che el sìpia par-sì poco inportante (i prezonieri catai inte l'intierior i zera stai stra-pochi), el ze sta isteso on grando ato sinbòłego finmente a divegner, convensionalmente, el scumìsio de ła Revołusion franseze.
11 de lujo 1789
L'11 de lujo 1789, mentre łe so trupe łe controłava Versailles e Sèvres, Champ de Mars e Saint-Denis, el re Luizi XVI, laorando soto l'influensa dei nòbiłi conservatori del so consejo privà, el gaveva bandio el ministro de łe finanse Jaques Necker (che el se ghea retirà a Bruxel), e el gaveva recostruio totalmente el ministero. El maresiało Victor-François de Broglie, ła Galissonnière, el duca de ła Vauguyon, el baron Louis de Breteuil, e l'intendente Foulon, i zera stai nomenai par sostituir Puységur, Armand Marc, Conte di Montmorin, La Luzerne, Saint Priest, e Necker.