cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tolta de ła Basteja
12 de lujo 1789
Le notìsie de ła forsada demision de Necker łe zera rivà a Parizi inte el dopo-mezodì de doménega 12 de lujo, andove łe zera stae zeneralmente interpretae cofà el scumìsio de un colpo da parte dei ełementi conservatori. Necker el godeva de-fato del consenso popołare, parché el ghea publegà el bałanso del Stato l'ano prima, scandałizando l'opinion pùblega, ła cuała ła zera finalmente sta bona de vałutar cuanto che łe zera avare łe speze de corte.
La foła ła se ghea reunio in tuta ła sità, conprendesti pì de diezemiła al Palais-Royal. Camille Desmoulins, par l'opinion de Mignet, el ghea invojà ła foła «montando sora de na toła, pistoła in man, e esclamando: «Sitadini, no ghe ze tenpo da butar-via; ła demision de Necker el ze l'avizaja de un San Bartołomeo » (inte el cuało Carlo IX el gaveva ordenà de sterminar i Ugonoti) «par i patrioti! Pròpio sta note i batajoni sviseri e todeschi i dasarà i Canpi de Marte par masacrarne tuti; na soła roba ła ne resta a tuti; tor-sù łe arme! ».
13 de lujo 1789
El 13 de lujo i rezimenti de ła Guardia Franseze, desponesti in favor de ła càuza popołare, i zera stai confinai inte łe so cazerme. Co Parize in revolta zenerałe, de Lambesc, no fidàndose che el rezimento el gària ubidio a l'órdene, el ghea ponesto sesanta dragoni in stasionamento davanti del so depòzito de Chaussée-d'Antin. Oncora na volta, na mezura pensada solché al contegnimento, ła ghea provocà altre nove reasion. El rezimento franseze el ghea asaltà łe so guardie, copàndoghene do, ferìndoghene trè, e fazendo scanpar chełe altre. La sitadinansa rebełe ła ghea tolto-sù un continzente miłitare adestrà e pena che sta notìsia ła se ghea spandesto inte el paeze, anca łe trupe foreste łe se ghea refudà de conbàtar drento de cheła che ła parea èsar na guera siviłe co un ezèrsito dividesto intrà podere e pòpoło.
I rebełi i se ghea reunio da torno de l'Hôtel de Ville. La sfidusa intrà ła dirizensa sitadina radunada inte l'intierior de l'edifegà e ła popołasion inte el fora ła ła ze stada ingravada da l'incapasità o dal fałimento de ła clase derizente de dar arme a ła popołasion. Intrà insuresion pułìtega e sacheji oportunìsteghi, Parize ła zera ormai inte el càos. A Versailles, l'Asenblea ła ghea tegnesto duro e ła zera entrada in sentada contìnua in magnera da no poder vegner, oncora na volta, privada de colpo del so spàsio de reunion.
14 de lujo 1789
El dì sucesivo i rebełi i ghea ocupà l'Hôtel des Invalides par tore-sù armi. I se ghea inparonio de sirca de ventoto-miłe s-ciopi, ma sensa parò catar ła pólvare da sparo, che probabilmente ła se catava inte ła Basteja. A sto ponto Pierre-Augustin Hulin el ghea ciapà ła guida dei rebełi sigando a voze alta: "Amighi, sio vù dei boni sitadini? ..Sì, sì dei boni sitadini! Ełora marcemo verso ła Basteja; là i ghe taja el coło ai borghezi e ai vostri conpagni!"
Inte el contenpo parò un altro rebełe, dopo èsarse ranpegà sol ponte erlevatore, el ze sta bon de rónpere łe caene che łe tegneva su el ponte, verzendo l'ingreso, inte el cuało i se ghea mucià suito i popołani ocupando ła corte interiora. I svìsari i ghea tacà suito a sparar na prima scarga de moscheto fazendo vàrie vìteme intrà i rebełi. Drio racuante testimonianse, De Launey, vedendo i rebełi penetrar inte ła corte el ghea perdesto ła testa. El capitan de ła guàrdia svìsera asèdià inte l'intierior de ła Basteja el ghea contà: "Pena che De Launey el ghea vedesto sti pareciamenti da ła parte alta de łe tori, parea che el perdese totalmente ła testa; sensa parlar co nisuni del so stato major o de ła guarnizon svìsara e sensa sentir el parere de nisuni, el ghea fato dare da un tanburo el segnałe de rendesta."
Poco dopo ła guarnizon franseze, conponesta da invàłidi, ła se ghea rendesto. La guarnizon svìsara, priva de órdeni, ła ga continuà a sparar sui invazori finché el capitan de łe guardie svìsere Luizi De Flue no el ghea tratà diretamente ła rendesta par i so ómani salvàndołi dal pòpoło infogonio.
I rebełi i ze cusita stai boni de ocupar ła prezon-fortesa. Le guardie catae morte łe zera vegneste decapitae e łe teste łe zera stae dopo inpirae su pałi a ponta e portae in volta par tuta ła sità. El resto de ła guarnizon ła zera sta tolta prezoniera e portada al Munisìpio, ma drio ła strada, in piasa de Grève, el marchezo Bernard de Launay, che el zera soto ła protesion de Hulin, el ze sta tolto da ła foła e lincià. Uno dei rebełi el ghe ghea tajà ła testa e infilsonada so na pica.
i zera soło sete i prezonieri stai catai inte l'intierior de ła fortesa e dasai ndar - cuatro falsari, do lunàteghi e un libertin. Dopo de ła libarasion, i cuatro i zera scanpai, chełi altri prezonieri libarai i zera stai portai in trionfo par ła sità. I do lunàteghi, el dì dopo, i zera stai sarai inte un manicòmio.
I prijonieri de ła Basteja al 14 de lujo 1789:
Finmente pochi dì prima, drento là ghe zera inprezonà anca el tanto conosesto Marcheze de Sade, che el ghea infogonà łe àneme dei so co-sitadini descrivendo co partegołari oribiłanti e fantaziozi łe torture che là drento łe vegnea fate. L'espugnasion de cueło che el zera un sìnboło odià de l'Ancien régime, ła ze stada vivesta in magnera ezaltante
Tornando a l'Hôtel de Ville, ła foła ła ghea acuzà el Prévôt des Marchands (incargo corispondente a cueło de sìndaco) Jacques de Flesselles de tradimento; portà su ła strada de un aparente proceso al Palais-Royal el ze sta sasinà. Ła ze stada creada na Guardia nasionałe, afidada al comando de Gilbert du Motier de La Fayette col conpito de reprìmar ogni eventuałe tentativo revołusionàrio; a racuanti aristocràteghi i ghe ga tocà scanpar. Tante sità, imitando ła capitałe, łe ghea creà nove munisipałità borghezi e łe ghea cavà i raprezentanti del vècio rezime desfando el rejo-sentrałismo.
El cazo del conte de Lorges
Dato che nisuni dei prizonieri libarai da ła Basteja i rezultava èsar stai inprezonai par motivasion pułìteghe, se ghea sentio ła nesesità de inventar un prezoniero pì raprezentativo, cusita de réndar łe libarasion pì "miràbiłi" inte i oci de ła popołasion. Desfrutando l'inponente barba bianca de uno dei prezonieri, el Conte de Malleville Jacques-François-Xavier de Whyte, se se ga inventà ła figura fitìsia del Conte de Lorges. Efetivamente sirca un secoło prima, un conte de Lorges el rezultava èsar sta de-fato inprezonà drento de ła Basteja par l'omisìdio de un prete.
Consevense
Sibè che inte el prinsìpio ła tolta de ła Basteja no ła ghea avesto par gnente el resvolto sinbòlego che oncó ła ghe se tribuise universalmente (o sia el scumìsio de ła Revołusion franseze), ma ła ze sta considerada cofà una de łe tante revolte de l'època frecuenti che łe sconcasava Parizi. El isteso Luizi XVI el ghea scrivesto inte el so diàrio cuel dì rien ("gnente") cofà par dir che no zera capità gnente de rezaltante e che meritase de èsare contà e recordà. El 16 de lujo parò, spaventà da łe notìsie de ła revolta, Luizi XVI el ghea ritolto-sù Necker cofà Ministro de łe Finanse. Sto ato parò el ze sta fato masa tardi e ormai ormai el movimento de ła Revołusion franseze el zera in ativo e in màrcia.
Lentamente smantełà inte i ani seventi (racuanti rovinasi i zera stai revendesti inte l'Otozento cofà souvenir), l'edifegà no el ghe ze pì, ma ła piasa andove che el sorzeva, Place de la Bastille, ła ze una de łe pì grande e tanto conoseste piase de Parize.
Annapurna
L' Annapurna ( AFI :, in hindi Anapūrṇa) el ze un masìcio montagnozo himalayan situà in Nepal sentrale, ciapando drento l'Annapurna I, ła sima pì alta che ła toca i 8.091 m s.l.m., el dèzemo monte pì alto de ła Tera, e altre sime conprendeste inte l'interior del denomenà Santuàrio de l'Annapurna, pùblego anca par el tanto conosesto percorso escursionistego de l'Annapurna Circuit.
Escałasion
Tecnegamente no el ze l'otomiłe pì difisiłe da scałare, e ze sta el primo a vegner concuistà da l'omo, ma el ze considerà cheło pì pericułozo inte el mondo par łe repetitive vałanghe che łe casca zo dai so pendenti, detegnendo co un vałore sora dl 40% el pì alto raporto intrà nùmaro de morti e nùmaro de alpinisti rivai insima.
Prima escałasion
Inte el 1950, malgrado ła poca esperiensa de spedision alpinìsteghe extra-eoropee, i fransezi i ghea organizà cheła che ła saria divegnesta ła prima spedision bona de rivar inte ła sima de un otomiłe.
A sta spedision el ga ciapà parte Maurice Herzog, in cualità de alpinista e cao-spedision, i alpinisti Jean Couzy, Marcel Schatz, Louis Lachenal, Gaston Rébuffat e Lionel Terray e Lionel Teray, el mèdego Jacques Oudot, el rezista sinematogràfego Marsel Ichac, i ufisałi de ligamento Francis de Noyelle e el nepałezo Ghan Bikram Rana. Inte el posto i zera staiasoldai 8 portatori de alta cuota.
La partensa da ła Fransa ła ze stada el 30 de marso; dopo èsar rivai a Pokhara, caołogo de ła rejon El canpo baze ła ze sta instałà solo el 22 de majo, par tacar ła vera scałasion. Par suparare i 3.478 metri de desliveło intrà el canpo baze e ła sima i ze stai nesesari 5 canpi intermedi, e ła matina del 3 de zugno i do alpinisti Herzog e Lachenal i zera stai boni rivar sora inte ła sima, ła prima de un otomiłe a vegner scalada. Contrariamente a cheło che ze sucedesto inte ła major parte de łe prime escałasion de chełi altri otomiłe, ła spedision franseza no ła ghea doparà el osìzeno, e ła ga fato i 680 metri de desliveło intrà l'ùltemo canpo e ła sima in 8 ore, a na mèdia de escałada de 85 metri l'ora.
Comunità montane del Vèneto
Partindo da ła emanasion de ła Leje Rejonałe 28 del setenbre del 2012, n. 40 "Norme in matèria de union montane" (modifegada da ła L.R. 49/2012), ła Rejon Vèneto ła ze drio reformar in magnera dràstega łe comunità montane col fin de trasformarle e/o desmenbrarle in union de comuni, in sto cazo denomenai union montane.
L'iter de modìfega el ze finio par i seventi enti:
Le comunità montane in via de reforma łe ze:
Primo ministro del Japon
El Primo ministro del Japon (in japoneze: 内閣総理大臣, Naikaku sōri daijin) el ze el cao del goerno del Japon, nomenà da ła Dieta nasionałe intrà i so menbri e nomenai da l'Inperatore del Japon. El ga da mantegnere ła fidusa de ła Càmara dei raprezentanti par ndar vanti star inte l'incargo. El Primo Ministro el ze el cao del gabineto japonezo e el nòmena o el cava i ministri de stato.
Istòrego
La carga de Primo Ministro del Gabineto ła ze sta creada inte el 1885, cuatro ani prima de ła promulgasion de ła Costitusion Meiji.
Statuto de Roma
El Statuto de Roma el ze el tratà internasionałe costitutivo de ła Corte Penałe Internasionałe. El ze sta adotà inte ła sità de Roma inte el 17 de lujo del 1998, inte el ndar de ła Conferensa diplomàtega dei plenipotensiari de łe Nasion Unie su l'istitusion de na Corte penałe internasionałe.
Durante de sta Conferensa, i Stati Unii, l'Israełe e ła Cina i ga fato na liansa comun contro de sta cuà. No-ostante tuto, sia Israełe che i Stati Unii i ga firmà ma no ratìfegà el Tratà. De fato, ła firma da parte dei Stati Unii ła ze sta fata da l'ex presidente Bill Clinton pena un dì prima che el dasase el podere a George W. Bush.
I Stati Unii i ga proponesto che ła dòpara miłitare dei putełi no ła gàpia da vegner considarà un crìmene de guera, proposta che ła ze sta da suito rabaltada.
Si bè che ghe fuse l'esperiensa internasionałe inte ła firma de tratai multilaterałi, l'isteso statuto el fisa un quorum alto par ła so entrada in vigore (60 paezi). Tutavia, el proceso el ze sta estremamente ràpido, partindo par el Senegal finmente a cuando dieze paezi insieme i ga depozità inte el Segretarià zenerałe de łe Nasion Unie l'istrumento de ratìfega l'11 de apriłe del 2002. El Statuto el ze entrà in vigore co efeto dal 1 de lujo del 2002.
Inte el 28 de otobre del 2005 el Mèsego el ze sta el sentèzemo Paeze a ratìfegare el Statuto.
Strutura
El Statuto el ze in tal magnera struturà:
Drita e sanca orogràfega
Co i tèrmani tècneghi drita orogràfega e sanca orogràfega (o anca idrogràfega) e co i tèrmani comuni versante o varsante par na montagna, intendendo uno dei do fianchi de na vałe, e riva, (àrzene o àrzare se ghe se estende el conceto anca a ła zona arente) par un fiume, intendendo łe do parte de teritòrio delimitae dal corso de un fiume.
Definision
Par individuar ła drita e ła sanca orogràfega, se ghe dà łe spałe a ła diresion da ła cuale provien el fluso de l'àcua (per esenpio ła fonte o l'alta vałe). La drita orogràfega ła ze ła parte drita de ła vałe o del teritòrio traversà dal fiume. L'altra parte ła ze ła sanca orogràfega.
Sta definision ła połe èsar estendesta a tuti i flusi de fluido unidiresionałi.
Inte ła toponomàstega
La pozision de na zona sitadina drio de un corso de àcua ła entra racuante volte inte ła toponomastega, cofà che par ezénpio inte el cazo de Parize, andove se ghe parla de rive gauche (riva sanca) par i cuartieri locai a sud de ła Sena e de rive droite par chełi situai so ła sponda oponesta del fiume.
Sra divizion ła ze doparada anca in altre sità, cofà che a Bruxelles, dividesta dal canałe Bruxelles-Charleroi, o sanò a Bilbao, andove i cuartieri i ze considerai de ła riva drita o sanca in rełasion a ła so pozision inte i confronti del torente Nervión.
Grupo montagnozo
De frecuente un grupo montagnozo el fa parte de un masìcio montagnozo, tanto che st'ùltemo tèrmano el vien doparà cofà sostitusion del tèrmano grupo montagnozo.
El masiso, maciso o masìcio el ze na rejon montagnoza conponesta da pì grupi montagnozi arenti, dividesti da un varghi de inportansa majore, e che pì in zenerale a volta soa el połe apartegnere a na cadena montagnoza co altri masici e grupi montagnozi ìzołai.
Stati par data de costitusion
Stati sorti inte l'era moderna
tante de łe dae inte ła tabeła sotostante i ze cełebrae cofà che Festa de l'Indipendensa inte i respetivi paesi.
Conca idrogràfega
El conca idrogràfega (o conca inbrìfara - dal latin imber, piova - o conca de drenajo) el ze l'àrea topogràfega (solitamente identificàbiłe inte na vałe o na pianura) delimitada da un spartiàcue topogràfego (orogràfego o superfisałe) de tolta-drento de łe àcue che łe core inte ła superfise del teren confluenti verso un determenà corpo ìdrego riseptore (fiume, lago o mare interno) che el dà el nome a ła conca istesa (ezénpio: "ła conca idrogràfega del rio de łe Amasoni").
Definision
Se łe àcue tolte-drento łe ze solo chełe gaveste a łe precipitasion se parla de conca inbrìfara montana. Inte na conca idrogràfega vałiva (de vałe) el ze posìbile identìfegare un posto de converzensa de łe àcue, dito "sesion de ciuzura", traerso el cuało ghe pasa tuto el volume de l'acua tolta-sù superfisalmente. L'altitùdene a ła cual se cata ła sesion de ciuzura ła ze ła cuota de refarimento inte łe mezure de altitùdine relative a ła conca.
Union montana del Grapa
L'Union montana del Grapa el ze un'union montana (na volta comunità montana) vèneta de ła provincia de Trevizo.
Ła detien drento in totałe sie comuni sparpagnai inte i pie meridionałi del masìcio del Grapa:
Inte l'ex comunità montana ghe fazea anca un toco del comun de Pederoba, che el ga parò delibarà el recedimento da l'ente co el fin de asociarse ai comuni de Vidor e Valdobiàdene inte ła neo-costituia union montana Monfenera Piave Cezen.
G8 del 2001
El 27.ª Vèrtaze del G8 el se ghea sełebrà intrà el 8 e el 22 de lujo del 2001 inte ła sità de Zènoa, in Itàlia, inte el Palazzo Ducale. La riunion ła ze stada guidada dal presidente del Consejo Silvio Berlusconi. Sto sùmmit el ze recordà soratuto par i avegniminti del G8 de Zènoa.
Proteste
Inte i istesi dì del G8 łe ghe zera stae manifestasion de movimenti no-global, ma soratuto viołenti scontri intrà forse de l'órdene e manifestanti. Se ghea verifegà in pì epizodi de abuzo de poder da parte de łe forse de l'órdene.
Union montana Monfenera Piave Cezen
L'Union montana Monfenera Piave Cezen ła ze na union montana del Veneto.
Ła ze fata da solché trè comuni: Pederoba (na volta inte ła comunità montana del Grapa), Vidor e Valdobiàdene (un tenpo parte de ła comunità montana de łe Prealpe Trevizane). L'union ła ze pozisionada inte ła provincia de Trevizo setentrionałe, a cavało del fiume Piave e inte i pie del Monfenera e del monte Cezen.
Leopoldo II de Toscana
Biografia
Zera el fioło
secondogenito del granduca de Toscana Ferdinando III e de Luisa Maria Amalia de Borbon-Napułi, ga visùo mazor parte de ła so vita intè i teritori del Sacro Roman Inpero, dove so pare el se era rifuzà dopo l'invazion de Napoleon I. Ze diventà principe ereditario de Toscana intè'l 1800, ała morte de so fradeło mazor Francesco Leopoldo. sinistra|miniatura|228x228px|Leopoldo II de Toscana Ze diventà granduca de Toscana el 18 de zugno 1824, ała morte de so pare. Durante el so regno el s'è inpegnà a opare publeghe, come ła bonifega deła Marema.
Presidente de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina
El presidente de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina (in serbo Предсједник Републике Српске) el ze el cao del Stato e el raprezenta tute łe istitusion oltre che a devegner el garante de l'unità e de ła costitusionałità de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina. El presidente el vien ełezesto ogni cuatro ani da tuti i sitadini gaventi derito de voto, eło el propone a l'Asenblea nasionałe de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina el candidà prèmier.
Lista dei presidenti
De sevente ła lista dei Presidenti de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina dal 1992 a uncó.
Apollo 11
Lansada da un razo Saturn V dal Kennedy Space Center, el 16 de lujo a łe 13:32 UTC, ła Apollo 11 ła ze sta ła cuinta mision co ecuipajo del programa Apollo de ła NASA. La navezeła spasiałe Apollo ła zera costituia da trè parti: un Moduło de Comando (CM) che el ospitava i tre astronàuti e ła ze l'ùgnoła parte re-entrada in Tera, un mòduło de servìsio (SM), che el forniva el mòduło de comando de propulsion, enerzia ełètrega, osìzeno e àcua, e un Moduło Lunare (LM). La navezeła ła zera entrà in orbita lunare dopo sirca tre dì de viajo e, na volta otegnesta, i astronàuti Armstrong e Aldrin i se ghea trasferio inte el mòduło lunare Eagle col cuało i zera ndai zo inte el Mare Tranquillitatis. Dopo de ver metesto pie su ła Luna e gaver fatoła prima pasejada lunare de ła stòria, i astronàuti i ghea doparà el stàdio de aseza de Eagle par dasar ła superfise e reunirse a Collins inte el mòduło de comando.
La prima pasejada lunare ła ze sta trasmetesta in direta tełeviziva par un pùblego mondiałe. Inte el métar el primo pie inte ła superfise de ła Luna Armstrong el ghea comentà l'avegnimento co ła sèłebre fraze "sto cuà el ze un picenin paso par l'omo, ma un grando salto par ła umanità". L'Apollo 11 ła ghea concludesto ła corsa spasiałe ciapada in sfida Stati Unii e da l'Union Soviètega inte el contesto pì grando de ła guera freda, portando a conpimento l'obietivo nasionałe che el presidente dei Stati Unii John F. Kennedy el gaveva defìnio el 25 de majo del 1961 in ocazion de un descorso davanti al Congreso dei Stati Unii: "prima che finisa sta dècada, de far aterar un'omo su ła Luna e farlo tornar san e intiero inte ła Tera".
Val de Stava
La Val de Stava ła ze na vałe alpina, estensionamento de ła Val de Fieme, in Trentin. El tołe nome dal Rio Stava, el torente che el ła traersa intieramente.
Zeografia
La vałe ła ze traersada dal Rio Stava, afluente del torente Avìzio. La vałe ła scumìsia, insieme al rio, arente del Paso de Panpeago, par dopo ndar zo inte ła conca de Stava, pasando par i pie del Monte Prestavel, Posołe e Stava. Pasando dopo par Propian e Tièzero, ła vałe ła se imete in cueła fiemeza
Dezastro de Stava
La vałe ła ze stada intieramente desfada inte ła catàstrofe del 19 de lujo del 1985, co che i àrzari de łe conche de decantasion de ła miniera situada sul Prestavel, łe ghea crołà e łe ghea fato cascar verso vałe na masa de paltan e detriti de 180miła metri cubi. I morti i zera stai sirca 270 e pochi invese i ze stai i soravivesti.
Artìcuło partitivo
In gramàtega, l'artìcuło partitivo el vien doparà par introdùzare na cuantità no precizada. El partitivo, in fin, el raprezenta un cuantitativo indetermenà de un ełemento inprecizamente numaràbiłe. In vèneto el vien doparà solché al plùremo.
El so nome el deriva dal fato che sta categoria de artìcułi ła ze parte de un insieme. El vien doparà inte łe łéngue romanze cofà ła łéngua vèneta, el franseze o l'italian.
Partitivo in vèneto
L'artìcuło partitivo el se forma, anałogamente a na prepozision articułada, co ła prepozision de in conpagnia de łe vàrie forme plùreme de l'artìcuło determenativo, che łe vària drio el zènare.
Paezajo
El conceto de paezajo o paizajo el se dòpara in magnera difarente par vari canpi de stùdio, anca se tuti i dòpari de sto tèrmano i detien inplegamente drento ła suponesta ezistensa de un sojeto oservadore (cheło che varda) e de un ojeto oservà (el teren), del cuało ghe se nota fondamentalmente łe so cuałità vizuałi e spasiałi.
SARS-CoV-2
__HIDDENCAT__
Paezajo
El tèrmano el vien doparà sora de tuto par panorami caraterizai da bełese naturałi o da interese stòrego, artistego o ecołòzego. In zeografia el ìndega anca ła conformasion del teritòrio steso, cofà che el rezulta da l'union de łe so conponenti naturałi e antròpeghe.
SARS-CoV-2
El coronavirus 2 da sìndrome respiratòria acuta grave, scursà in SARS-CoV-2 (acrònemo da l'ingleze severe acute respiratory syndrome coronavirus 2), antesedentemente denomenà novo coronavirus del 2019' (2019-nCoV ), el ze na clade de ła spece coronavirus corełà a ła SARS che el fa parte del zènare Betacoronavirus (fameja Coronaviridae), sotozènare Sarbecovirus, descuerta da torno ła fin de l'ano 2019; se parla del sètimo coronavirus reconosesto bon de infetar èsari umani.
Paezajo
El paesajo de łe "bełese stòreghe e naturałi"
La concesion de paizajo percetivo ła se ga modifegà inte el tenpo, fin rivar a ła sevente definision datada a l'an 2000. Inte l'acesion del 2000 (codìfegada in Itàlia da ła L. 1497/1939 so ła "protesion de łe bełese naturałi"), el paesajo el zera ligà a caràtari de bełesa e vałore, escluzivi de parte determinae de teritòrio, ligai a dei delimitai vistasi e vedeste panoràmeghe: łe denomenae "bełese da cartołina". Ze parsuposto na acesion bastansa sentia oncora uncó, anca se in parte no corispondente al reałe mecanismo de produsion del senso de "paezajo".
SARS-CoV-2
El nome ufisałe dazesto da l'Organizasion mondiałe de ła sanità a ła sìndrome cauzata dal virus el ze COVID-19 (scursamento de l'inglezo COronaVIrus Disease-2019).
Paezajo
El paesajo de łe "bełese stòreghe e naturałi"
Presedentemente e drioman el conceto el ga gavesto tante altre definision, ligae a aparense de parte del senso de "paesajo percetivo", cofà che par ezénpio l'asociasion col "pitoresco". El senso de "paezajo" el ze pì visin a cheło de "teritòrio" (che el ga un senso belché difarente) o a l'acesion "sientìfega" del tèrmano (védarse el ponto sevente), in cuanto el vien restreto al discorso de ła "sìnteze del vardàbiłe del contesto naturałe e de łe atività" e a ła s-ceta vizion del mondo matèriałe.
SARS-CoV-2
El virus el ze sta secuensià zenomegamente dopo un test de àsido nuclèego fazesto su de un canpion prelevà da un pasiente colpio da na polmonite, de ła cuała no se ghene conoseva ła càuza, inte el scumìsio de ła pandemia del 2019-2021 a Wuhan.
Paezajo
Siviltà paizajìsteghe e evołusion stòrega del conceto de paizajo
El conceto de paezajo inte ła cultura osidentałe no el ze senpre ezistio, el ze invese bastansa moderno. La so evołusion par de pì el ze stretamente interlasionà co l'evołusion del senso asegnà a ła natura. A. Bercue in sto sentir, el fa coinsìdar a l'ezistensa de civiltà paezajìsteghe ła nàsita de na concesion de paezajo. Parché na società ła sìpia paezajistega i ga da ndar rispetai i seventi criteri: In baze a ste considerasion ła prima società paesajistega mondiałe ła ze sta ła Cina. El mondo osidentałe de fato almanco fin al '500 no ła ghea inte el isteso tenpo sti ełeminti.
La Convension Eoropea del Paezajo
La Convension Eoropea sol paezajo ła ga introduzesto inte ła Eoropa na nova magnera de pensar e zestionar ła dimension paezajìstega del teritòrio, e ła se carateriza par ver asegnà al paezajo ła cuałità spesìfega de conceto zurìdego autònomo.
El paezajo el ze el ełemento ciave del benstare individuałe e sociałe, e ła so salvavàrdia, ła so zestion e ła so projetasion łe conporta deriti e responsabiłità par cadaun indivìduo. In sto senso uncó ze forse pusìbiłe tacar parlar de derito al paezajo.
El paezajo el configura ła forma del paeze, creada da l'asion cosiente e sistemàtega de ła comunità umana che ghe se ze insediada, in magnera intensiva o estensiva, inte ła sità o inte ła canpagna, che ła ajise sol teren e produzendo segni de ła so cultura.
La locusion “paezajo” no ła costituise pì l'ecuivałente semàntego de “bełese naturałi”, ponesto che cusita parlando, se garia metesto un strenzimento inzustifegà de ła tuteła a solché łe àree de prejo paezajìstego, incomunàndołe par intarese culturałe (stòrego-artìstego).
Gigi Sabani
__HIDDENCAT__
Gigi Sabani, a l'anagrafe Luigi Sabani (Roma, 5 de ottobre, 1952 – Roma, 4 de setenbre 2007), el ze stà un condutor tełevizivo e imitatore italian.
Biografia
Fio de Fernando, camarier e de Liliana Bruni, na cazałinga, za a l'età de 5 ani el mostra łe so cuałità de imitator, reproduzendo el rumor de ła çircołar rosa Prenestina, un tram che a l'epoca faseva el ziro de ła capitałe. Successivamente inizia a imitare compagni e professori di scuola.
I ezordi
Pròpio par ste cuałità, inte'l 1973 el partesipa a La corrida, trazmision radiofonega de Corrado, indove el se ezibise inte łe imitasion de Gianni Morandi, Mino Reitano e Claudio Baglioni. Drìoman el taca ła so carièra in tełevizion a ła fin dei ani setanta, senpre cofà imitator.
I sucesi tełevizivi
Inte'l 1980 el partesipa a Domenica in, varietà conduzesto da Pippo Baudo, mentre tra el 1981 e'l 1982 el partesipa a do edision de Fantastico e'l conduze Premiatissima. Proprio in sto ùltemo programa el ezibise anca łe so cuałità canore, intarpretando A me mi torna in mente una canzone che venjarà insidesta inte'l 1983. Dal 21 de disenbre de l'isteso ano el prezenta ła prima edision de un stòrego quiz de łe redi Mediaset, Ok, il prezzo è giusto!, in prima serada so Italia 1, programa co'l cuało se azudega do telegatti, (restandoghe fin al 17 de disenbre 1986) e dal 6 de otobre 1985 al 29 de zunjo 1986 el ze inte'l cast de Buona Domenica.
Asenblea nasionałe de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina
L'Asenblea nasionałe de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina (serbo: Народна скупштина Републике Српске / Narodna skupština Republike Srpske, NSRS) ła ze ła principale càmara lejislativa (insieme al Consejo dei Pòpołi) de ła Repùblega Serba de Bòsnia e Erzegòvina (Republika Srpska), una de łe do entità che łe costituise ła Bòsnia e Erzegòvina. Sta asenblea ła ze stada verta co ła prima lejislatura inte el 24 de otobre del 1991, dopo de ła indipendensa de ła nasion da ła Jugoslavia.
Gigi Sabani
I sucesi tełevizivi
Inte ła stajon 1986/1987 el torna łaorar in Rai andove ghe vien afidà ła condusion, insieme a Valerio Merola e Ramona Dell'Abate, de Chi tiriamo in ballo?, programa de ła doménega pomerigio de Rai 2 che seitarà anca in cheła sucesiva. Inte'l 1989 el torna inte'l canpo de ła mùzega partesipando al Festival de Sanremo co ła canson La fine del mondo, scrivesta par èło da Toto Cutugno. El rivarà penùltemo ma el diverte el pùblego cantando l'ùltema sera imitando na vinténa de personazi. L'ano sucesivo el conduze Stasera mi butto, programa estivo de ła segonda rede Rai. Dopo una curtisima asensa dai schermi el torna a ła condusion inte'l zenaro del 1991, venjendo sernìo par sostituìr el cast de Domenica in che gaveva otenjùo ascolti asè basi inte i primi mezi de ła stajon.
Vicende zudisiarie e declin profesionałe
Inte l'istà del 1996 Sabani vien coinvolzesto, co Valerio Merola, inte ła vicenda zudisiaria łigà a ła corusion inte'l mondo del spetacoło, sìmiłe a ła pì resente Vallettopoli, nasesta da łe dichiarasion de alcune soubrette. Sabani ze acuzà de indusion a ła prostitusion ma el vien scajonà e rizarcìo par i 13 zorni de detension pasai ai aresti domisiliari: ciò nonostante, sta vicenda par averlo pezantemente danezà umanamente e artistegamente, e inte i ani sucesivi Sabani fadiga a tornare, spece in tełevizion, ai so łivełi abituałi, tanto da recorda cueła esperiensa inte i ani sucesvi co ła fraze "ze come morir a òci vèrti".
El 1997 ze comuncue par łu un ano partegołarmente inpenjativo, poiché ła ze a ła condusion de Ballo, amore e... fantasia co Iva Zanicchi e'l debuta inte'l sìnema co'l film Gli inaffidabili de Jerry Calà, che parò ga scarso suceso nonostante el cast de personazi famozi: sta cua resta ła so únega esperiensa come ator sinematogràfego. Inte łe istà 1999 e 2000 el conduze so Rai 1 Sette per uno e, senpre inte'l 1999, el prezenta so l'emitente rejonałe sisiliana Telecolor el programa La grande sfida, insieme a Francesca Rettondini.
Inte'l 2000 e inte'l 2001 el conduze La sai l'ultima? insieme a Natalia Estrada so Canale 5, indove sénpre inte l'istà del 2001 el ze al timon de un novo programa, Facce da quiz, insieme a Ellen Hidding e Alessia Mancini, mentre dal setenbre 2002 al majo 2003 el ze inte'l cast de I fatti vostri so Rai 2. Drìoman el ze ospite fiso de Maurizio Costanzo a Buona Domenica par do stazon, par po' èsar invità a partesipar a ùnjołe pontade de altri programi tełevizivi Rai e Mediaset, ùlteimo dei cuałi - inte l'istà 2007 - Matinée so Rai 2, dove che'l parla del programa definindoło uno dei pochi inte'l cuało se pol parlar sensa el ris-cio de èsar censurai: cuesta ła ze stà infati ła so ùltema aparision tełeviziva.
Ła morte
El more inprovizamente a l'età de 54 ani ła sera del 4 de setenbre 2007, stroncà da un infarto, mentre ch'el se trovava a Roma a sena a caza de so sorèła Isabella : el mèdego de fameja de ła stesa, che ło gaveva vizità na ora vanti poiché el gaveva acuzà un mal (el sentiva uno stranbo informigołamento al còło), el ghe gaveva dianjostegà solchè un stato de stress prescrivendo un antidołorìfego. Ła sorèła Isabella no ga mai rivełà el nome del mèdego né ła ło ga denonsià. Raffaella Ponzo, ùltema conpanja de Sabani, sostien che ła sorèła ga evità de tołer inisiative contro el mèdego parchè ła jera menasada da staltro.
I funerałi se ga tenjesti a Roma el 6 de setenbre inte ła chiesa degli Artisti in piazza del Popolo.
Pochi mezi vanti de ła so morte jera desconparìa so mare, ła sinjora Liliana Bruni. Łe sènari ze tumułae inte'l simitero d de Prima Porta, insenbre a cuełe de ła mare, inte'l łocuło de cołonbario del pare Fernando.
Vita privà
El ga avùo do fiòłi: el primo, Simone, da ła ex mujer Rita Imperi, el segondo, Gabriele, da l'ùltema conpanja Raffaella Ponzo, sto ùltemo nasùo el 19 de Majo 2008, drìoman de ła so morte.
Monte Venda
El Monte Venda, situà inte i comuni de Teoło, Sinto Eugàneo, Galzignan Terme e de Vo' el ze, coi so 601,3 metri, ła pì alta erlevasion dei Cołi Euganei. Arente de sto cuà ghe ze el Monte Rua, su ła cuała sima el ze vegnesto trato-sù el tanto conosesto Èremo; par poco no el połe èsare considarà na montagna, drio paràmetri internasionałi, parché no el riva tocar i 2000 pie (610 metri).
Inte ła sima, intrà łe instałasion miłitari ormai fora dòpara e repetitori radiotełevizivi, ghe ze i rovinasi de l'antigo Monastiero dei Olivetani, nasesto sirca inte el 1100 drio l'inisiativa de un eremita, e un sècoło dopo pasà ai mònaghi Benedetini. I rùdari, da poco restaurai e metesti in seguresa, i permete de goder ła paze de un posto panoràmego e trancuiło, co splendévułi vizion su tuti i Cołi, su ła Pianura Padana e sul Monte Rua.
El Monte Venda el òspita uno dei pì inportanti e stratèzeghi sentri de trasmision radiotełevizivi del Vèneto, el cuerze tuto el teritòrio vèneto, parte del Friułi-Venèsia Jùlia, del Trentin, de l'Emìlia-Romagna, e de łe provinse de Bresa e Mantoa. Durante łe escursion el ze consejàbiłe portarse in ogni cazo na mapa de ła zona, che ła połe jutar racuanto in faze de orientamento e inte ła decizion de percorsi alternativi. Da notar ła estrema fidabiłità de łe mape publegae par via de ła Rejon Veneto dal Parco rejonałe dei Cołi Eugànei.
Friends
Friends (rezo graficamente come F•R•I•E•N•D•S) ze na sitcom statunitense creà da David Crane e Marta Kauffman, trasmesa sol network tełevizivo mericano NBC dal 22 de setenbre 1994 al 6 de majo 2004; son state realizà in tuto dieze stazoni. Ła serie ruota atorno a un grupo de siè amizi a Manhattan, formà dałe ragase Rachel Green, Monica Geller e Phoebe Buffay, e dai ragasi Ross
Geller, Chandler Bing e Joey Tribbiani. Ła serie ze stà prodota dała Bright/Kauffman/Crane Productions in cołaborasion co ła Warner Bros. Television.
Kauffman e Crane i ga inisià a svilupar ła sitcom soto el titoło de Insomnia Cafe tra el novenbre e el dicenbre 1993. I ga prezentà l'idea a Bright, e insieme la ga proposta ała NBC. Dopo molti laori e canbiamenti soła senezadura, includendo anca un cambio del titoło in Friends Like Us, ła serie ze stà prezentà come Friends.
Friends ga senpre risevùo recensioni pozitive durante ła so mesa in onda, diventando una dełe piassè popołari serie tełevizive. Ła sitcom ga ricevùo na candidatura ałi Emmy Award, vinsendo el premio come mejor comedia par l'otava stazon, intè'l 2002. Lo show ocupa el 21º posto intè ła clasifega dełe mejori serie comedia de tuti i tenpi.
Fußballclub Red Bull Salzburg
Il Fußballclub Red Bull Salzburg, anca conosesto cofà Red Bull Sałisburgo o senplegamente Salisburgo, ła ze na società bałonìstega austrìaga co sede inte ła sità de Salisburgo. El mìłita inte ła Bundesliga austriaca e ła zuga partie in caza inte el Stadion Wals-Siezenheim o Red Bull Arena.
L'atual club el ze sta fondà el 13 de setenre 1933 col nome de Sportverein Austria Salzburg
Ałenadori e presidenti
Tutti i ałenadori partindo dal 1954 : <div style="floà:left; font-size:100%; width:97%; valign:top; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-bottom:0px; text-align:left">
Parco rejonałe dei Cołi Eugànei
El Parco Rejonałe dei Cołi Eugànei el ze uno dei sìncue parchi naturałìsteghi inte ła rejon Vèneto, situà inte ła parte sud-òvest de ła provincia de Pàdoa.
El Parco el ze sta istituio co ła Leje Rejonałe n.38 del 10 de otobre del 1989 conprendendo 15 comuni.
Aministrasion
El parco el ga sede aministrativa a Este. In cao de l'aministrasion ghe łe ze el Presidente e el Diretore. I sete menbri del Comità Ezecutivo (el Presidente isteso el ze uno de sti cuà) i ze responsàbiłi cadauni de un'àrea spesìfega (el Presidente par l'organizasion, el budget e ła programasion del personałe, el resto par l'agricultura e łe foreste, l'edilìsia, ła cultura e el turismo, ła natura e l'anbiente protesion, pianìfegasion de ła sità e del teritòrio, promosion e desviłupo del teritòrio). L'aministrasion del parco ła conprende anca raprezentanti locałi e rejonałi, o sia uno par comun (in totałe 15) e tre raprezentanti cadauni par ła provincia de Pàdoa e ła rejon Veneto, oltre che a un comità tècnego sientìfego de sie menbri.
El fin primàrio de l'aministrasion del parco rejonałe ła ze ła conservasion de ła natura e dei beni culturałi da na parte e ła promosion de l'agricoltura sostenìbiłe e respetoza de l'anbiente e del turismo dolse da l'altra. L'aministrasion ła se ga prefisà numarévułi projeti che i ze stai o i ze in corso de reałizasion inte el corso dei ani.
Mezure de salvavàrdia
Racuante de ste mezure łe ze stae atuae co finansiamenti de l'Union Eoropea.
Inpero persian
El nome Pèrsia (persian antigo:, Pārsa) ze sta in tenpi moderni doparà cofà che sinònemo a ła nasion de l'Iran, parò inte l'antighità el ga revestio un teritòrio racuanto pì grando e estendesto inte el cuało i se ga su-sevìo vari inperi co inportanti culture.
Sto nome el deriva da l'antigo nome grego de l'Iran, Persis, che a so volta el devien dal nome del clan prinsipałe de Ciro el Grando, Pars o Parsa, che el ga dato el so nome anca a na provincia de l'Iran meridionałe, Fārs (in łéngua persiana moderna). Drio el pensiero del stòrego de l'antiga Gresa Eròdoto el nome Persia el derivaria da Perseo, l'eroe mitolòzego.
El 21 de marso del 1935 el scià Reza Pahlavi el ghea formalmente dimandà a ła comunità internasionałe de refarirse al Stato col nome orìzenàrio de Iran. Racuanti studiozi parò i ghea protestà contro de sta decizion. Inte el 1959 el scià Mohamad Reza Pahlavi el ghea anunsà che se se podea rifarir al Paeze indifarentemente col nome orìzenàrio de Iran o de Pèrsia.
Inte el 1979, ano de ła cadesta de ła monarchia iraniana e de ła caciada del scià Mohamad Reza Pahlavi, l'Iran el zera el penùltemo Stato inte el mondo a ver un sovran co càrega de inperator (la càrega del scià ła ghea el tratamento de "Maestà inperiałe").
Prinsìpio/Avegniminti 21 majo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Blue Origin
Ła Blue Origin ła ze na socetà privada creada da Jeff Bezos, fondator de Amazon.com. Ła ga sede a Kent (Washington), un soborgo de Seattle, andove che ła ze situada ła so àrea de reserca e desviłupo. Inte el 2009 ła società ła ze stada premiada da ła NASA co 3,7 miłioni de dòłari co l'acordo sul spàsio inte l'intierior del programa comerciàłe (CCDev) par el desviłupo de concept e tecnołozie par zetar-zo łe baze par future oparasion de voło spasiałe uman. Ła ga ricevesto altri 22 miłioni de dołari inte el ndar de ła seconda faze del programa. El Sistema de sbandono del lanso (Launch Abort System, o LAS) da lori creà el ze una de łe tecnołozie che łe descanta intarese da parte de ła NASA.
Otomiłe
upright=1.6|thumb|Distribusion zeogràfega dei 8000 intrà [[Himalaya (dx) e Karakorum (sx)]] miniatura|dispozision
Blue Origin
Drio łe so declarasion, ła socetà ła gaveva pianifegà in prinsìpio de doparar el New Shepard par el turismo spasiałe suborbitałe entro el 2010 co un voło a ła setimana, ma inte el 2008 ła ga pì reałistegamente revedesto i programi, prevedendo mision totałi de test sensa èsari umani par el 2017 e co ecuipajo par el 2018
Otomiłe
Descrision
miniatura|[[Cho Oyu, Lhotse, Makalu e Everest inte na foto de ła Stasion Spasiałe Internasionale.]] La lista ufisałe ła ze stada calcolada inte i ani trenta del Novezento so ła baze del conceto de masìcio, ciapando un grando signìfegare sinbòłego inte i stati in cuało el zera in vigore el sistema mètrego dezemałe che co ła so notorietà che ła ze divegnesta col tenpo planetària, ingrupando łe cuatòrdaze montagne pì alte del mondo (se vegnese doparà el conceto de sima, includendo o sia tute łe sime che, anca inte l'interior del isteso masìcio, łe sùpara i otomiłe metri, ła lista ła se slargaria a 22 montagne drio el critèrio atualmente doparà inte łe Alpe, o el rivaria, drio altre considarasion, a nùmari belché difarenti da chełi de deso.    ).
Blue Origin
Inte el majo del 2020 ła ze stada sełesionada da ła NASA, insieme a SpaceX e Dynetics, par projetare un Lander lunare par el programa Artemis.
Pajada
La pajada ła ze na forma poètega inprovizada ezistente in Arzentina, Uruguay, Braziłe del Sud e Cile (andove ła vien ciamada paya ). Ła ze na forma inprovizada in strofe de 10 versi, co un ziro major e na rima ABBAACCDDC, co conpagnamento de chitara acùstega
Blue Origin
Inte el 20 de lujo del 2021, ła Blue Origin ła lansa el so primo ecuipajo drento del so razo New Shepard inte el spàsio. La mision ła zera stada guidada dal miliardàrio american e fondatore Jeff Bezos, so fradeło Mark, ła piłota e candidada Mercury 13 Wally Funk e el scołaro olandezo Oliver Daemen e ła zera durada 10 minuti e 18 secondi, rivando a na altura de 107 km (66 mìlia). Funk e Daemen, rispetivamente de 82 e 17 anni, i devegnarà èsar łe persone pì ansiane e pì zóvani che mai łe gàpia viajà inte el spàsio.
Pajada
La pajada ła deriva da romanzi e blochi medievali e renasimentałi, portai da cołoni eoropei e adatai a temàteghe rurałi. La Pajada ła ghe ze in Amèrica del Sud da co che i confini i zera oncora indefinii, rendendo cusita inpusìbiłe darghe na nasionałità a sto zènaro artìstego.
Otomiłe
Descrision
Tante de ste montagne łe ga za segnà ła istòria de alpinismo moderno d'alta cuota inte ła seconda metà del XX secolo (himalayismo), gavendo raprezentà de łe vere e pròpie sfide par chełi alpinisti pì esperti de tuto el mondo: ła prima scałada de un otomila el ze stada conpiesta da Maurice Herzog e Louis Lachenal, che i ga concuistà ła sima de l'Annapurna el 3 de zugno del 1950, l'ùltemo otomiłe che ze sta scałà el ze sta Shisha Pangma el 2 de majo 1964, mentre el primo omo a gaver scałà tute łe sime el ze sta el sudtirołezo Reinhold Mesner finendo el mestiero inte el 1986.
Lista dei 14 otomiłe
La sevente lista ła detien i 14 masici pì alti de 8000 metri e i respetivi primi scaładori.
Prinsìpio/Avegniminti 22 majo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Quito
Quito, (nome derivà da ła antiga tribù dei Quitus), ła ze na sità de 2.873.458 abitanti de l'Ecuador, capitałe del stato, caołogo de ła provìncia de Pichincha e sede del Distrito Metropolitano de Quito. Quito el ze patrimònio de l'umanità dal 1978, ano inte el cuało l'UNESCO el ła ghea declarada, par l'inportansa dei so patrimoni architetòneghi.
Zeografia
Quito ła situada inte ła sesion sentrosetentrionałe del paeze, su ła caena andina, a 2.850 m, inte i pie del volcan Pichincha (4.794 m). Tocada da l'autostrada panamericana, ben ligada col resto del paeze par ferovia, sede de l'aeroporto Mariscal Sucre International Airport, ła ze el sentro comerciałe, industriałe e culturałe de l'Ecuador, co i so stabiłimenti tesiłi, ałimentari e chìmeghi, calsaturìfeghi e co ła so Università Sentrałe, del 1787, l'oservatòrio astronòmego e i muzei.
Siben ła sìpia pozisionada pròsima de l'ecuatore, Quito ła gode de un clima tenperà, co escursion tèrmeghe/ano poco asentuae, noti fresche e precipitasion bondanti. Dividesta in trè parte da do profondi buroni che i vien zo dal vulcan Pichincha, ła prezenta inte ła so intieresa na aparensa moderna.
Istòrego
De orìzane pre-ispànega, ła ze sta un sentro econòmego e pułìtego de granda inportansa inte el sentro-nord de cueło che oncó el ze el teritòrio de l'Ecuador, andove se ghea desviłupà ła cultura quitus (da ła cuała el devien el so nome). Col rivo de ła popołasion Inca, ła sità ła gaveva ciapà anca na inportansa miłitare divegnendo el secondo sentro pułìtego de l'Inpero Inca, destante pì de 2000 km da ła capitałe Cuzco, a ła cuała ła zera unia da na inportante strada. Si bè che el so teritòrio el fuse sta anetesto a l'inpero inte el 1430, i Inca no i ghea mai domenà ła popołasion, ansi, i ghene ghea respetà ła cultura, inrichéndoła e convertindo ła sità inte un grando sentro urban. El penùltemo sovran Inca, Huayna Capac, el ghea pasà a Quito i so ùltemi ani de vita e, drio na version istòrega contestada, in ponto de morte, el ghea sudividesto el regno in do parti: el fioło Atahuallpa, el so preferio, el se gaveva stabiłizà a Quito, ponesto che el zera devegnesto ła capitałe de ła parte de l'inpero che a eło ła ghe zera stada insegnada.
Col rivo dei spagnołi, el zenerałe inca Rumiñahui el gaveva preferio desfar ła sità dasando solché sènare e scondendo i tezori in magnera che i invazori eoropei no i catase gnente. La istòria ispànega de Quito, parò, ła zera tacada inte el 24 de agosto del 1534 co ła fondasion de Santiago de Quito arente de Riobamba, sità desfada dai indìzani òsteghi a ła concuista e refondada, da Sebastián de Belalcázar, col nome de San Francisco de Quito, inte el 6 de disenbre del 1534 andove atualmente ła nase, inte łe falde del volcan Pichincha. Gràsie al rivo de numarévułi comunità rełijoze, ła sità ła ghea cresesto rapidamente e ła se ghea desviłupà tanto da ciapar granda inportansa culturałe e rełijoza inte el sudamèrica.
La sità ła mantegne ła so inportansa esendo el ponto de union intrà i "vireinai" de Nueva Granada e cheło del Perù. Ła ze stada Quito ła prima sità americana che ła se ghea organizà in vedesta de l'indipendensa da ła corona spagnoła, inte el 10 de agosto 1809, tanto che in onor de sto avegnimento ła sità ła ze stada e oncora ła vien denomenada ła Luz de America (Luze de Amèrica).
Dopo ani de tentativi fałii, inte el 24 de majo del 1822 l'ezèrsito indipendentista guidà da Antonio José de Sucre el zera entrà a Quito e el ghea avesto in magnera definitiva el mejo a dano dei spagnołi inte ła Bataja di Pichincha. Co l'indipendensa da ła Spagna el zera devegnesto uno dei trè sentri pułìteghi de ła Granda Cołónbia inte el 1830 e posteriormente, co ła desołusion de sta cuà, ła ze stada reconosesta cofà capitałe de l'Ecuador.
Monumenti
Intrà i monumenti pì inportai ci łe ze ła ceza de ła "Conpañia de Jesús" (ła pì inportante òpara baroca del Sud Amèrica), ła ceza e convito de San Francisco (1534-1650), San Agustin e el conpleso de edifegai afaciai su ła Plaza Grande: ła catedrałe, el pałaso arcivescoviłe, el pałaso de Carondełet (atuałe sede del goerno). El sentro stòrego el ze de par sel ze un monumento che dimostra l'abiłità e l'orìzene meticia da cual proel vien ła cultura ecuadoriana.
Pròpio par l'inportansa de sti patrimoni architetòneghi, l'UNESCO el ga declarà Quito patrimònio de l'umanità inte el 1978.
Trasporti
La sità ła ze servia da l'Aeroporto Internasionałe Mariscal Sucre.
Andrea Vicentino
__HIDDENCAT__
Andrea Michieli o Michielli, pì conosesto come Andrea Vicentino (Vicensa, 1542 sirca – Venèsia, 15 de majo 1618), el ze stà on pitor itałian, sitadin de ła Repùblega de Venèsia, del perìodo tardo Renasimento e manierìstego. thumb|Revada da Enrico III a Venèsia.|sinistra thumb|El biso de bronzo alsà da Mozè inte el dezerto.|sinistra
Biografia e ópare
Scołaro de Giovanni Battista Maganza, el se ga trasferio a Venesia verso ła metà dei ani setanta del Sincuesento incołonàndose inte ła s-cera de pitori del 1583. El ga łaorà insieme a Tintoretto al Pałaso Dogałe, indove el ga contibuio al Revada de Enrico III a Venesia (1593) inte ła Sała de łe Cuatro Porte. El ga reałizà altre ópare:
Intel Połézine ze prezente na so ópara, San Vincenzo Ferrer tra i santi, inte ła Ceza Arsipretałe de Santa Maria Asunta a Loreo.
Primi ministri del Japon
I Primi ministri del Japon (内閣総理大臣の一覧) i se ga ze sorasevitai partindo dal 1885.
Primi ministri durante el perìodo Meiji (1868-1912)
Soto de l'Inperadore Meiji
Partii pułìteghi:
Stato:
Primi ministri durante el perìodo Taishō (1912-1926)
Soto de l'Inperadore Taishō
Partii pułìteghi:
Stato:
Primi ministri durante el perìodo Shōwa (1926-1945)
Soto de l'Inperadore Shōwa
Partii pułìteghi: