cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pianefegasion łenguìstega
Pianefegasion de’l stato
Ła storia de ła pianefegasion łenguìstega de’l Perù ła scumisia inte’l XVI sècoło co ła  cołonizasion spanjoła. Cuando i spanjołi i ze rivà par ła prima volta in Perù, el Quechua el ga servìo cofà łengua de comunegasion pì anpia, na łengua franca, intrà spanjołi e nadivi paruviani. Co’l pasar dei ani, i spanjołi i ga afermà ła supariorità de ła łengua spanjoła; de conseguensa, el spanjoło el ga acuizìo prestizio, ciapando el roło de łengua de comunegasion pì anpia e łengua domenante de’l Perù. Inte’l 1975, soto ła guida de’l presidente Juan Velasco Alvarado, el governo revołusionario de’l Perù el ga declarà el Quechua łengua ofisiałe de’l stado paruvian, "conpanjo a’l spanjoło". Cua ani dapò ła łeze ła ze stà revocà. Ła costitusion de’l Perù de’l 1979 ła declara el spanjoło l’ùnega łengua ofisiałe de’l stato; Quechua e Aymara łe ze rełegà in "zone de dòparo ofisiałe", ecuivałente a ła funsion provinsiałe de Stewart sora descrivesta. El Quechua l’è ofisialmente restà na łengua provinsałe da’l 1979. Ancò, el Quechua el dezvolze anca na funsion intarnasionałe łimitada in tuto el Sud America in Arzentina, Bołivia, Braziłe, Ciłe, Cołonbia e Ecuador; łe comunidà de parlanti Quechua fóra de’l Perù łe parmete ła comunegasion in Quechua oltra (traverso) i confini. Anpò, a cauza de’l baso status de’l Quechua, el spanjoło l’è scuazi senpre doparà invese cofà łengua franca. Resentemente El Quechua el ga vadanjà taren anca inte’l mondo acadèmego,  sia cofà materia scołàstega che cofà argomento de intarese łetarario.
Projetasion de’l corpus
I tre tipi prensipałi de pianefegasion de’l corpus i ze tuti evidenti inte’l dezviłupo de łe łengue Quechua in Perù da l'era cołoniałe. Ła grafizasion ła ze in proseso da’l rivo dei spanjołi inte ła rejon, cuando i inperiałisti spanjołi i ga proà a descrívarghe i soni ezòteghi de ła łengua ai europei.
Co el Quechua l'è deventà na łengua ofisiałe  in Perù inte'l 1975, l'introdusion de ła  łengua inte i domini de l'istrusion e de'l governo ła ga rendesto esensial gaver na łengua scrita standard.
El conpito de adotar un sistema de scritura el se ga revełà un ponto de ràdego intrà i łenguisti paruviani. Seben  ła major parte  ła fuse d'acordo so'l dòparo de l'alfabeto łatin, i  łenguisti no i jera d'acordo so come raprezentar el sistema fonołòzego de'l Quechua, in partegołar  par cuanto revarda el sistema vocałe. I raprezentanti de l'Academia paruviana de ła  łengua Quechua e de l'Istituto estivo de łenguìstega i ga vołesto raprezentar i ałofoni de łe vocałe /i/ e /u/ co  łétare separàe <e> e <o>, el che el crea un aparente sistema de sincue vocałe.
I ga afermà che cuesto el rende ła łengua pì fàsiłe da inparar par łe parsone che ła ga za famejaridà co'l spanjoło scrito. Anpò, altri łenguisti paruviani i sostenjea che un sistema a tre vocałe el fuse pì fèdełe a ła fonołozìa de'l Quechua. Daspò ani de discusion e dezacordi, inte'l 1985 i łenguisti  paruviani i ga proponesto l'alfabeto Pan-Quechua cofà na raprezentasion acurada de ła łengua. e cuesto l'è stà adotà inte i programi de istrusion biłengue intarculturałe e inte i łibri de testo. Anpò, l'Academia paruviana e el SIL i se ga refudà entranbi de adotarlo e i ga seità a proponer novi alfabeti, łasando ła chestion (cuestion) irezolvesta.
Par ultarior informasion, védar el sistema  de scritura Quechua e el canbio de ortografia quechuan e aymaran. N'altro dezacordo el revardava come relféter łe difarense tecnołòzeghe evidenti inte i diversi diałeti de'l Quechua. Ad ezenpio, serti diałeti distinti i dòpara varsion aspiràe e glotałizàe de l'ugołar sorda /q/, mentre altri no e serti pianefegadori łenguìsteghi i ga retenjùo inportante refléter st'altre difarense diałetałe.
La reserca de un alfabeto unifegà ła reflete el proseso de standardizasion. A difarensa de altri cazi de standardizasion in Quechua st'altra ła ze stà aplegada solche a ła łengua scrita, mìa a ła łengua parlà, e no A fato nesun tentadivo de canbiar ła łengua parlada dei łenguamare, che ła variava a segonda de łe rejon. Pitosto, A jera nesesaria ła standardizasion par prodùzer un sistema de scritura uneforme par fornir istrusion ai parlanti quechua inte ła só łenguamare.
I pianifegadori łenguìsteghi in Perù i ga proponesto racuante varietà par funzer da norma parlada soradiałetałe. Arcuanti i ga visto Qusqu-Qullaw come ła sielta naturałe par un stendardo poiché el ze reconosùo cofà ła forma pì sìmiłe a cheła parlada dai Incas. Altri i prefarise l'Ayacucho Quechua poiché el ze pì consarvador, mentre el Qusqu-Qullaw l'è stà influensà da'l contato co ła łengua aymara.
Rodolfo Cerrón-Palomino el ga proponesto un standard łetarario, el Quechua meridionałe che'l conbina łe caratarìsteghe de entranbi i diałeti. 'Sta norma ła ze stà acetà da racuante istitusion in Perù.
Anca  ła modernizasion łesegałe  ła ze stà fondamentałe par el zviłupo de'l Quechua. I pianefegadori łenguìsteghi i ga tentà de coniar nove parołe Quechua conbinando morfemi Quechua par dar novi senjifegadi. Zenaralmente, i préstii łenguìseghi i vien ciapà in considarasion soło cuando che łe parołe mìa łe pol èsar zviłupàe traverso struture Quechua ezistente. Se A vien adotà préstii łenguìsteghi, i łenguisti i pol adatarli in modo che i coresponda a  ła tìpega fonołozìa de’l Quechua.
Pianefegasion de łe acuizision
Dazà el quechua no'l ze pì na łengua ofisiałe de'l Perù, l'alfabetizasion Quechua no ła ze costantemente incorajada inte łe scołe.
El sistema edugativo de'l Perù el se baza invese so'l spanjoło, ła łengua ofisiałe de ła nasion. Nonostante el só baso prestizio, el Quechua l'è oncora parlà da miłion  de indijeni paruviani, tanti dei cuałi i ze biłengue in Quechua e spanjoło. Ghe ze el deziderio de presarvar l'unisità de'l Quechua cofà  łengua co i s atributi e raprezentasion de ła  cultura. Racuanti i sostien che ła promosion de un programa de alfabetizasion diversifegà el ghe ofra ai studenti prospetive desconpanje so ła vita, che łe podarìa solche mejorar ła sò espariensa edugativa.
Vanti de'l 1975, el Perù el gavea programi de istrusion biłengue, ma el quechua no'l venjiva insenjà cofà materia inte łe scołe primarie e segondarie. Daspò ła reforma de l'istrusion de'l 1975, el quechua e el spanjoło i jera entranbi prezenti in programi biłengue, ma soło in comunidà de łengua restreta.
'Sti programi sparimentałi i ze stà drioman anułà a cauza de un canbiamento inte ła pianifegasion de'l governo, ma i ze stà da novo represtinài inte'l 1996. Anca co i programi nasionałi de istrusion biłengue intarculturałe, i insenjanti de łe scołe łocałe e i menbri de ła comunidà speso i prefarise doparar el spanjoło, un suporto destabiłizante par l'istrusion biłengue.
Ciò el sotołinea l'inportansa de'l sostenjo de ła comunidà cofà obietivo par el setor de l'strusion, come acenà in presedensa. Racuanti i crede che a cauza de'l major prestizio nasionałe de'l spanjoło, A sia sosialmente ed economègamente pì vantajozo inparar a parlar spanjoło. A ze descutibiłe se 'sti programi edugativi i ndarà a  benefisio de l'istrusion o i mejorarà el status de'l Quechua.
Saint-Pardoult
Saint-Pardoult el xe on comun de   241 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Dammarie-les-Lys
Dammarie-les-Lys el xe on comun de 21 835 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Évriguet
Évriguet el xe on comun de 181 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Le Crouzet
Le Crouzet el xe on comun de   59 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saint-Jean-du-Thenney
Saint-Jean-du-Thenney el xe on comun de   245 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
La Pérouille
La Pérouille el xe on comun de   457 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Torrechiva
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Castellón, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Vałénsia.
Poilly
Poilly el xe on comun de   96 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Loreglia
el xe on comun inte la provincia de Verbano-Cuxo-Osoła chel fa parte de la rejon Piemonte
Cerami
el xe on comun chel fa parte del libaro consorsio comunałe de Ena chel fa parte de la rejon Siciłia
Bénévent-l'Abbaye
Bénévent-l'Abbaye el xe on comun de   776 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Moyvillers
Moyvillers el xe on comun de   679 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Sembouès
Sembouès el xe on comun de   60 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Selles-sur-Cher
Selles-sur-Cher el xe on comun de  4 567 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Clermont (Alta Savoia)
Clermont el xe on comun de   409 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Tralaigues
Tralaigues el xe on comun de   78 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Grury
Grury el xe on comun de   535 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Ostin
Òstin ła xe na sità dei Stati Unii de ła Amèrica, cavedal del stado federał del Texas co na popołasion de 790.390. aneme.
Hallwil
el xe un comun del distreto de Lenzburg che el fa parte del canton Argovia in Svisara
Primi ministri de l'Ungaria
Lista de cai de goerno de l'Ungaria dal 1848.
Regno d'Ungaria (1848-1849)
Partii pułìteghi:
Arquillinos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Primi ministri de l'Ungaria
Stato Ungareze (1849)
Dopo del croło de ła revołusion ungareze del 1848, el restaurà Regno ungareze el zera devegnesto parte integrante de l'Inpero Austrìago finmente al 1867, co che ła ze sta creada la dópia monarchia austro-ungàrega e el regno ungareze el ze sta organizà cofà Tere de ła Corona de Santo Stèfano.
Tere de ła Corona de Santo Stèfano (1867-1918)
Partii pułìteghi:
Repùblega Democràtega d'Ungaria (1918-1919)
Partii pułìteghi:
Stato:
Repùblega soviètega ungareze (1919)
Partii pułìteghi:
Goerno contro-revołusionàrio (1919)
Partii pułìteghi:
Repùblega ungareze (1919-1920)
Partii pułìteghi:
Stato:
Regno d'Ungaria (1920–1946)
Partii pułìteghi:
Stato:
Goerno de unità nasionałe (1944-1945)
Partii pułìteghi:
Goerni provizori sostegnesti dai Soviet (1944-1946)
Partii pułìteghi:
Stato:
Repùblega Ungareze (1946-1949)
Partii pułìteghi:
Stato:
Presidente del Consejo dei ministri
Partii pułìteghi:
Repùblega de Ungaria (dal 1989)
Partii pułìteghi:
Stato:
Eydoche
Eydoche el xe on comun de   533 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Flora (Norvegia)
thumb|250px|right|La Ceza de ła ìzoła Kinn a Flora Flora el xe on comune de 11.400 abitanti de ła contea de Sogn og Fjordane inte ła Norvegia. L'è el segondo comùn pì popołà de ła contea e el so caològo xe ła sità de Flore.
Centro
Flore xe ła sità pì osidentàłe de ła Norvegia. Visin del sentro ghe xe do laghi picenini tanto nonéti; Storevannet e Lillevannet. Datorno ai laghi e ne łe cołine visìn; Stor-Asen e Lille-Asen, ghe xe condision eçełenti par caminàr e ałenarse.
Storia
Flore ga otegnùo ła quałifega de sità inte el 1860. Se ga sviłupà tanto rapidamente grasie a ła rica industria de ła pesca, in particołàr de rénghe. Xe pròpio questa ła raxon parchè inte el stèma de ła sità ghe xe rafegurà tre rénghe.
Popołasion, demografia
Abitanti a Flora (in miàra)
Trasporto, logistica
Esendo ch'el comùn de Flora se afasa sol Oceano Altlantico e sol Mar del Nord, el traspòrto xe come da tradision senpre stà de tipo maritimo, sia par el traspòrto publico che par queło de łe marcansìe.
Trasporto de marcansìe
Ghe xe autocari par el strapòrto del pese (stocafiso, merluso, salmon) in Itałia.
Ixołe
Sìrca el 16% del teritorio xe formà da ìzołe :
Paexini
I altri paexini del comùn in teraferma xe : Fìn al 1964 Steindal fasseva parte del ex-comùn de Vevring (Comùn indipendente dal 1837 fìn al 1964).
Montagne
Łe montagne pì alte inte el comùn de Flora xe;
Bachant
Bachant el xe on comun de  2 324 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
19 de febraro
El 19 de febraro xe el 50° dì de l'anno secondo el całendario gregorian. Ghe manca 315 dì par la fin de l'anno (o 316 inte i anni bisestiłi).
Ro (FE)
Ro xe un comune di 3801 abitanti de ła provincia de Ferara.
Flora (Norvegia)
Montagne
(Secondo Statens kartverk: Blad 1118 II Eikefjord, Blad 1118 III Florø, Blad 1218 Naustdal, (1994))
Fiordi
Flora ga i fiordi qua ełencà Norddalsfjord, Solheimsfjord, Brufjord e la parte occidentale di Førdefjord. Da Nyttingnes el Solheimsfjord xe tajà in do; Eikefjord e Høydalsfjord.
Flora e fauna
Ła corente del Golfo trasporta ogni segondo 0,4 km2 de aqua calda inte i mari NordAtlantici. L'influensa de ła corente xe sentìa fìn in Norvegia, speçialmente longo ła costa e crese ła tenperatura mèdia durante l'ano de sìrca 6 °C, e ła tenperatura invernałe forse de 20-30 °C. El clima so'ła pełasa ovest xe iperatlantico, bastansa maùco co tenperature invernałi rełativamente alte (tìpegamente 0-5 °C) e łe istà pìtosto frede (15-25 °C). Ła tenperatura mèdia invernałe (disenbre, xenaro, febraro) longo ła lìnia costiera e ne łe ìzołe xe superior ad 1 °C. Sto clima ofre condision speciałi par piante e àlbori che richiede tenperature ełevàe inte i mexi invernałi. De conseguensa łe foreste xe piene de vita tuto l'ano. Alcune de łe speçie xe tìpeghe de ła xona iperatlantica.
Par informasion pì spesìfeghe so flora e fauna strucàr qui.
Peyrat-le-Château
Peyrat-le-Château el xe on comun de  1 013 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Salvagnac
Salvagnac el xe on comun de  1 184 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Luziana
Luziana (in cinbro Lusaan) xe un comune de 2902 abitanti inte ła provincia de Vicensa inte el Altipian dei sete comuni.
Distreto de Neunkirchen
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de ła Basa Àustria.
Sainte-Colombe-sur-Guette
Sainte-Colombe-sur-Guette el xe on comun de   46 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Caussou
Caussou el xe on comun de   54 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Jolivet
Jolivet el xe on comun de   904 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
La Vernelle
La Vernelle el xe on comun de   748 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Saint-Bernard (Alto Reno)
Saint-Bernard el xe on comun de   571 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Puy-Sanières
Puy-Sanières el xe on comun de   283 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Marcilly-en-Villette
Marcilly-en-Villette el xe on comun de  2 124 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Lagundo
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Villafranca de Ebro
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Arrabalde
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Noordwijk
el xe on comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de l'Ołanda Meridionałe.
Saint-Geniès-de-Malgoirès
Saint-Geniès-de-Malgoirès el xe on comun de 3 007 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Distreto de Girne
El  el xe on distreto de Sipro del Nord.
Saint-Julien-de-la-Liègue
Saint-Julien-de-la-Liègue el xe on comun de   413 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Pierre-d'Amilly
Saint-Pierre-d'Amilly el xe on comun de   529 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Poix
Poix el xe on comun de   71 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Tanay
Tanay el xe on comun de   228 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Selommes
Selommes el xe on comun de   813 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Saurais
Saurais el xe on comun de   189 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Premeno
el xe on comun inte la provincia de Verbano-Cuxo-Osoła chel fa parte de la rejon Piemonte
Gagliano Castelferrato
el xe on comun chel fa parte del libaro consorsio comunałe de Ena chel fa parte de la rejon Siciłia
Saint-Hervé
Saint-Hervé el xe on comun de   400 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Monzanban
Monzanban el xe on comune de 4545 abitanti inte ła provincia de Mantova.
Île-aux-Moines
Île-aux-Moines el xe on comun de 606 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Le Gratteris
Le Gratteris el xe on comun de   186 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Peyrilhac
Peyrilhac el xe on comun de  1 270 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Sempesserre
Sempesserre el xe on comun de   294 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Montfaucon
Montfaucon el xe on comun de   203 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Aspariegos
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Tales (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Castellón, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Vałénsia.
Guerfand
Guerfand el xe on comun de   206 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Distreto de Tulln
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de ła Basa Àustria.
Quartu Sant'Elena
Quartu Sant'Elena (in sardo: Cuàrtu Sant'Alèni) el xe un comun itałian de 70 962 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Cajari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 96,41 km². L'abità el xe situà a 6 metri s.l.m.
Hendschiken
el xe un comun del distreto de Lenzburg che el fa parte del canton Argovia in Svisara
Eyzin-Pinet
Eyzin-Pinet el xe on comun de 2 252 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Culey-le-Patry
Culey-le-Patry el xe on comun de   357 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Yèvres-le-Petit
Yèvres-le-Petit el xe on comun de   57 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Zoeterwoude
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de l'Ołanda Meridionałe.
Calascibetta
el xe on comun chel fa parte del libaro consorsio comunałe de Ena chel fa parte de la rejon Siciłia
20 de febraro
El 20 de febraro xe el 51° dì de l'anno secondo el całendario gregorian. Ghe manca 314 dì par la fin de l'anno (o 315 inte i anni bisestiłi).
Saussenac
Saussenac el xe on comun de   587 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Siegfried & Roy
thumb|Siegfried & Roy el [[14 de apriłe 2012]] Siegfried & Roy i gera un duo de iluxionisti statunitensi de orìxene todesca, formà da Siegfried Fischbacher (Rosenheim, Xermania, 13 de zugno 1939) e da Roy Horn (a ł'anàgrafe Uwe Ludwig Horn, Nordenham, Xermania, 3 de otobre 1944 – Las Vegas, 8 de majo 2020).
Premia
el xe on comun inte la provincia de Verbano-Cuxo-Osoła chel fa parte de la rejon Piemonte
Le Luhier
Le Luhier el xe on comun de   222 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Dammartin-sur-Tigeaux
Dammartin-sur-Tigeaux el xe on comun de  1 068 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Laion
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Saint-Laurent-des-Bois
Saint-Laurent-des-Bois el xe on comun de   248 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Tulcea
Tulcea, Tülcea ò Tòlcea (Bulgaro, Ruso, e Ucrain: Тулча, Tulcha; Turco: Hora-Tepé o Tolçu) ła xe na cità de ła Romania sułe rive del Danubio. Ła gà 91.875 àneme e ła se cata ne ła region de ła Dobrogea.
Children of a Lesser God
Children of a Lesser God ( Figli di un dio minore) xe un film del 1986 de Randa Haines. Basado su teatr di Mark Medoff de 1980.
Tulcea
250px|sinistra|miniatura|El porto de Tulcea Ła xe stà fondada inte el secoło VIII prima de Cristo, ma ła gaveva el nome del so fondator, un Dacian ciamà "Carpyus Aegyssus"; cuesto xe scrito anca su dei documenti de Diodorus. Ovidio par exenpio ła gà citada ne ła so opara "ex Ponto", parłando dei so muri e de łe so tori alte e forti, che nisun butava zó facilmente.
Île-d'Arz
Île-d'Arz el xe on comun de 225 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Tulcea
Giera el primo secoło cuando ke stà cità vien concuistada dai Romani, ke subito i ghe gà meso łe raixe de ła flotta romana par proteger el confin oriental de l’impero che senò el vegnéa invadesto da i barbari, ncora deso xe visìbiłi i ruinasi restai là da chel tempo.
Par de cua dopo xe pasà i bixantini nel'VIII fin al IX secoło, dopo xe riva i Xenovesi, ke i se gà fato el posto suo dal X al XIII secoło.
Dopo xe sta ła volta dei Turchi inte el 1416, ke i gà acorpà tuta ła zona a ła Romania. Ma bisogna spetar fin al 1860 parché sto posto vegnese alsà al grado de cità e anca al comando de tuta ła so provincia.
Demografia
I gà fato un censimento inte el 2002, par catar fora che a Tulcea de łe so 91.875 teste ghe ne giera el 92.3% de Rumeni e łe altre parti de ła xente giera 3.4% Lipovani e el resto 1.4% de Turchi.
Saint-Cosme
Saint-Cosme el xe on comun de   91 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Pomacle
Pomacle el xe on comun de   454 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Mauroux (Lot)
Mauroux el xe on comun de   526 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Trémouille-Saint-Loup
Trémouille-Saint-Loup el xe on comun de   147 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Viella (Hautes-Pyrénées)
Viella el xe on comun de   88 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Pierre-d'Oléron
Saint-Pierre-d'Oléron el xe on comun de  6 743 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ceyroux
Ceyroux el xe on comun de   127 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Sauzé-Vaussais
Sauzé-Vaussais el xe on comun de  1 596 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Gueugnon
Gueugnon el xe on comun de  6 992 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Cluses
Cluses el xe on comun de  17 059 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Montgobert
Montgobert el xe on comun de   193 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Asturianos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Saint-Hélen
Saint-Hélen el xe on comun de  1 481 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Velilla de Jiloca
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Catenanuova
el xe on comun chel fa parte del libaro consorsio comunałe de Ena chel fa parte de la rejon Siciłia
Volta Mantovana
Volta Mantovana el xe un comune de 6602 abitanti inte ła provincia de Mantova.
Cancon
Cancon el xe on comun de  1 340 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Distreto de Scheibbs
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de ła Basa Àustria.
Sainte-Colombe-sur-l'Hers
Sainte-Colombe-sur-l'Hers el xe on comun de   435 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Seur
Seur el xe on comun de   477 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Pierre-Buffière
Pierre-Buffière el xe on comun de  1 157 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Distreto de Güzelyurt (Sipro del Nord)
El  el xe on distreto de Sipro del Nord.
Muirancourt
Muirancourt el xe on comun de   571 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Cussy
Cussy el xe on comun de   186 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Sauveterre (Tarn)
Sauveterre el xe on comun de   167 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Faramans (Isère)
Faramans el xe on comun de  1 038 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Laives
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Caychax
Caychax el xe on comun de   14 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Seysses-Savès
Seysses-Savès el xe on comun de 239 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Île-d'Houat
Île-d'Houat el xe on comun de 231 abitanti del departemento de Morbihan che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Trézioux
Trézioux el xe on comun de   476 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Rabou
Rabou el xe on comun de   79 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Langé
Langé el xe on comun de   285 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Dampmart
Dampmart el xe on comun de  3 375 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Bailleul
Bailleul el xe on comun de  14 769 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Mar de Norvegia
thumb|left|Carta giografega del Mar de Norveja A ovest el łanbise el mar d'Islanda e a nord-est el mar de Barents. A sud-ovest el vien separà da ł'Oçeano Atlantego da na dorsałe sotomarina che ła se cata intrà l'Islanda e łe ìzołe Fær Øer. A nord ła dorsałe de Jan Mayen ło separa dal mar Glaciałe Artego.
Tart-le-Bas
Tart-le-Bas el xe on comun de   248 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Pontfaverger-Moronvilliers
Pontfaverger-Moronvilliers el xe on comun de  1 753 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Égleny
Égleny el xe on comun de   448 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Vielle-Adour
Vielle-Adour el xe on comun de   509 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Mardié
Mardié el xe on comun de  2 816 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Le Moutherot
Le Moutherot el xe on comun de   127 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Chamberaud
Chamberaud el xe on comun de   101 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Sciecq
Sciecq el xe on comun de   638 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Quartucciu
Quartucciu (in sardo: Cuattùcciu) el xe un comun itałian de 13 261 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Cajari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 27,93 km². L'abità el xe situà a 16 metri s.l.m.
Noordwijkerhout
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de l'Ołanda Meridionałe.
Palanques
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Castellón, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Vałénsia.
Génelard
Génelard el xe on comun de  1 372 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Collonges-sous-Salève
Collonges-sous-Salève el xe on comun de  3 979 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Igeaux
Saint-Igeaux el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Velilla de Ebro
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Craveggia
el xe on comun inte la provincia de Verbano-Cuxo-Osoła chel fa parte de la rejon Piemonte
Taormina
Taormina el xe un comune de 11061 abitanti, de ła provincia de Mesina.
Distreto de Sankt Pölten-Land
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de ła Basa Àustria.
Montgru-Saint-Hilaire
Montgru-Saint-Hilaire el xe on comun de   32 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Laurent-du-Tencement
Saint-Laurent-du-Tencement el xe on comun de   64 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Mureaumont
Mureaumont el xe on comun de   153 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Hunzenschwil
el xe un comun del distreto de Lenzburg che el fa parte del canton Argovia in Svisara
Centuripe
el xe on comun chel fa parte del libaro consorsio comunałe de Ena chel fa parte de la rejon Siciłia
Saint-Hippolyte (Alto Reno)
Saint-Hippolyte el xe on comun de   966 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Pierre-de-Juillers
Saint-Pierre-de-Juillers el xe on comun de 363 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Échemines
Échemines el xe on comun de   94 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cazals-des-Baylès
Cazals-des-Baylès el xe on comun de   56 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Rambaud
Rambaud el xe on comun de   376 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Zuidplas
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de l'Ołanda Meridionałe.
Saïx
Saïx el xe on comun de  3 548 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
22 de febraro
El 22 de febraro xe el 53° dì de l'anno secondo el całendario gregorian. Ghe manca 312 dì par la fin de l'anno (o 313 inte i anni bisestiłi).
Pavías
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Castellón, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Vałénsia.
Darvault
Darvault el xe on comun de   875 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Malo
Mało el xe on comun de 13 216 abitanti de ła provincia de Vicensa, disdòto chiłometri a nord del capołuogo provinciałe. El sentro del paese se ga svilupà suła riva sinistra del torente Giara-Orolo, che vien ciamà a Mało Livergòn.
Mało xe el decimo comune de ła provincia de Vicensa par abitanti.
Mało xe stà interesà da łe vicènde umane e storiche tra el XI e el XII secoło, e che ga visto intrà i vari protagonisti i membri de ła fameja dei Exełin, fin a ła sò sconfita n'tél 1260.
Vielle-Aure
Vielle-Aure el xe on comun de   330 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Usson
Usson el xe on comun de   286 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Casseneuil
Casseneuil el xe on comun de  2 386 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Tellecey
Tellecey el xe on comun de   141 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Le Blanc
Le Blanc el xe on comun de  6 389 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Rancon
Rancon el xe on comun de   494 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Piazza Armerina
__HIDDENCAT__
el xe on comun chel fa parte del libaro consorsio comunałe de Ena chel fa parte de la rejon Siciłia
Ponthion
Ponthion el xe on comun de   109 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Cubillos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Cuverville
Cuverville el xe on comun de  2 130 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Àlbara
__HIDDENCAT__
thumb|right|Àlbara de [[ułivo]] Par àlbara, àrboro, àrbol, àlbore e àlber (dal łatin arbor) in botànega, se intende na pianta łegnoza perene, bona a desviłuparse in altesa, grasie a ła prezensa de un fusto legnozo, ciamà "truzo", che el costuma sramefegarse a racuanti metri da tera. El insieme de łe rame e de łe foje, łe fa ła cioma. Ła cioma ła połe variar dependendo da ła rasa e da łe condision anbientałi che el ga da torno.
Descrision
Łe àlbare łe se destingue da łe altre piante dai arbusti, no par ła so grandesa ma par el èsarghe de un truzo ben identefegabiłe, che par un primo toco el ze sensa sramefegasion.
Ła justa definision pena scrivesta, ła vien parò contradita co se parla de àlbare inte l'anbito comersałe: in sto cazo, de fati, a łe vien prefisae de łe altese minime par ła definision de àlbara (pae ezenpio: 5metri de altesa segondo calche norma FAO).
El legno de łe àlbare el ze inportante anca parché:
Morfołozia
La conformasion tìpega de un àlbaro ła ze data da:
Łe raize łe ga ła funsion de asimiłar minerałi dal teren, mentre i rami i funze da suporto par foje e fruti.
Coi àlbari se fa el legno ùtiłe par ła costruzaion de móbiłi, infisi e carpentarìa in legno. El é anca dorà cofà font de energia, tipo par far el fogo.
Égriselles-le-Bocage
Égriselles-le-Bocage el xe on comun de 1 295 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Faverges-de-la-Tour
Faverges-de-la-Tour el xe on comun de 1 445 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Scillé
Scillé el xe on comun de   355 abitanti del departemento de Deux-Sèvres che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Monthenault
Monthenault el xe on comun de   152 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Mélicocq
Mélicocq el xe on comun de   740 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Aboncourt-sur-Seille
Aboncourt-sur-Seille el xe on comun de   72 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Malesco
el xe on comun inte la provincia de Verbano-Cuxo-Osoła chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Jacut-de-la-Mer
Saint-Jacut-de-la-Mer el xe on comun de 906 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Distreto de Wiener Neustadt-Land
El  l'è uno dei distreti de l'Austria drento al land de ła Basa Àustria.
Baisieux
Baisieux el xe on comun de  4 765 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Pierre-de-l'Isle
Saint-Pierre-de-l'Isle el xe on comun de 264 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
23 de febraro
El 23 de febraro xe el 54° dì de l'anno secondo el całendario gregorian. Ghe manca 311 dì par la fin de l'anno (o 312 inte i anni bisestiłi).
Sarroch
Sarroch (in sardo: Sarròccu) el xe un comun itałian de 5 269 abitanti. El xe inte ła sità metropułitana de Cajari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 67,83 km². L'abità el xe situà a 47 metri s.l.m.
Souesmes
Souesmes el xe on comun de  1 059 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Distreto de Lefke
El  el xe on distreto de Sipro del Nord.
Valdehorna
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Vera de Moncayo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Skagerrak
Skagerrak el xe el nome del braso del mar del Nord che el se cata intrà ło Jütland (Danimarca) e ła Norvegia.
Dhuisy
Dhuisy el xe on comun de 300 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Lenzburg
el xe un comun del distreto de Lenzburg che el fa parte del canton Argovia in Svisara
Razès
Razès el xe on comun de  1 173 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Skagerrak
thumb|left| Skagerrak e Kattegat, i du brasi de mar intrà Danimarca e Scandinavia. Ła ga na forma grosomodo triangołare e el xe łargo tra i 80 e i 130 km ła profondità ła 'riva a 700 metri in corispondensa de ła fosa norvejexe.
La Pobla de Benifassà
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Castellón, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Vałénsia.
Skagerrak
El Skagerrak e el Kattegat (sol łato oriental de ła penixoła del Jütland) imete inte i streti del grande Belt e del picoło Belt e cołegando el mar del Nord col mar Baltego.
Saint-Luc
Saint-Luc el xe on comun de   253 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Le Mémont
Le Mémont el xe on comun de   44 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Sainte-Eulalie (Aude)
Sainte-Eulalie el xe on comun de   506 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Sion
Sion el xe on comun de   103 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
La Hiniesta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Teatro Ołìnpego
El Teatro Olimpego de Vicensa el xe on teatro progetà da l'architeto rinasimentale Andrea Palladio inte el 1580. El xe ritegnù in genere el primo esenpio de teatro stàbiłe al cuerto de l'epoca moderna.
La realixasion del teatro, a l'interno de un conpleso medieval che ghera xà prima, la ghe xe sta comisionà a Palladio da l'Academia Olinpica par metar in sèna le comedie clasiche. La so costrusion la xe intacà inte el 1580 e i la inaugurà el 3 marso 1585, dopo la costrusion de le famose siene fise da parte de Vincenso Scamozzi. Ste struture de legno le xe le uniche d'epoca rinasimentale che xe riva fin ai dì nostri, e le se sa anca conservà ben, par quelo.
Inte el teatro i ghe fa oncora deso rapresentasion e conçerti e l'è sta meso inte la lista dei Patrimoni de l'umanità de l'UNESCO, come le altre opere paladiane a Vicensa.
Istòrego
El Teatro Olimpego el xe stà l'ultimo laoro de l'architeto Andrea Palladio e el xe ritegnùo uno dei so pi grandi capolavori, insieme a Vila Capra dita la Rotonda, a la Basilica Paladiana e al là rente Pałaso Chiericati. El çelebre architeto veneto, rientrà da Venesia inte el 1579, el ga riportà in sta opera i risultati dei so longhi studi sul tema del teatro clasego, basà su l'interpretasion del tratato De architectura de Vitruvio e su l'indagine direta de le roìne dei teatri romani, oncora visìbiłi a l'epoca (in partegolare del Teatro Berga de Vicensa).
Ordinasion
El teatro el ghe xe sta ordinà a Paladio da l'Academia Olinpica de Vicensa, nata inte el 1555 con finalità culturali e sientifiche, tra le quali ghe jera la promosion de l'atività teatrale. Tra i menbri fondatori de l'Academia ghe jera anca Palladio, che par sta cuà el ga progetà numerosi alestimenti scenici provixori in vari posti de la sità, come se usava in alora, finché inte el 1579 l'Academia la ga otegnùo da la munisipalità la concesion de un posto adatto in dove poder costruir stabilmente un proprio teatro, a l'interno de le vece preson del Castel del Teritorio. El contesto l'era na vecia fortesa de inpianto medieval, pi olte rimanegià e doparà inte el tenpo anca come preson e polveriera prima del so abandono.
Costrusion
La costrusion del teatro la xe tacà inte el 1580, el steso anno che Palladio el xe morto, ma i laori i xe sta portè vanti su la base de le so note da so fiol Silla, e i xe finìi inte el 1584, limitatamente a la cavea conpleta de łòxa e al proscenio. Ghe xera quindi el problema de realixar la scena a prospetive, che la jera stà prevista fin dal prinsipio da l'Academia ma de cui Palladio nol gavea lasà un vero progeto. I ga quindi ciamà Vincenzo Scamozzi, l'architeto visentin piasè inportante dopo la morte del maestro. Scamozzi el ga disegnà le scene lignee, de grande effeto par el so ilusionismo prospetego e la cura del detaglio, costruìe aposta par lo spetacolo inaugurale, fasendo in più calche adatamento e i necesari conpletamenti al progeto de Palladio. A Scamozzi ghe vien inoltre atribuìe le contigue sale dell ' Odèo e dell ' Antiodèo, oltre che el portal d'ingreso orixenałe.
Inaugurasion
El teatro i la inaugurà el 3 de marso 1585 con la raprexentasion de l'Edipo re de Sofocle e i cori de Andrea Gabrieli (ripresa inte el 1997 par l'Academia Olinpica con la regia de Gianfranco De Bosio). In sta qua e in altre rare ocasion le scene (che le rapresenta le sète vie de la sità de Tebe) le xe sta iluminà con un originale e conplicà sistema de iluminasion artificiale, ideà senpre da Scamozzi. Le scene, che le jera sta fate in legno e stucco par un uso tenporaneo, no le xe sta parò mai cavà e nonostante i peregoli del fogo e dei bonbardamenti de le guere le sa miracolosamente conservà fin ai dì nostri, uniche de la so epoca.
Rapresentasion
El teatro i lo dopara oncora deso, prinsipalmente par rapresentasion claseghe e conçerti, soratuto in primavera (festival "Settimane Musicali al Teatro Olimpego" e "Il Suono dell'Olimpego") ed in autuno ("Cicli di Spettacoli Clasici") parché par paura de danegiar le delicate struture no i ga mai meso su un inpianto de riscaldamento o de condisionamento; el ga in più na capiensa limità - çirca 400 posti - par motivi de conservasion.
Val Venosta
right|320 px|thumb|Comunità conprensoriałe de l'Alto Adexe Ła Val Venosta (par todésco Vinschgau, antig. Vintschgau, par ladin Val Venuesta) la xe na val del'Alto Àdexe ocidental.
Storia
Fin al primo '800 spesialmente 'ntel'Alta Val Venosta ła léngua de ła popolasion ła gera ancó el romancio e i scanbi culturałi pì intensi i veniva co łe vałi svìsere de Monastero e del'Engadina, dove se parlava ła stesa léngua. Parò i abitanti de ste vałi qua i se gera convertidi al protestantéxemo e sta roba qua ła ga portà el governo asbùrgico a połìteghe de germanixasion forsada de ła Venosta a partir dal'època de ła Controriforma. L'eredità ładina se respecia ancó in un mucio de vocàbołi del diałeto local, topònimi e cognómi.
Zeografia
Dal Paso de Rexia, dove el nase l'Àdexe ła riva fin a łe porte de Meran, fasendo ła parte pì osidental de ła Provincia de Bolxan. Ła confina a nord co l'Austria, a ovest co ła Svìsera, a sud co ła Łonbardia e el Trentin e ad est col Burgraviato.
Ła val ła xe prima in diresion nord-sud, poi (da Sluderno) in diresion ovest-est. Ła xe sormontada dal Grupo del'Ortles a sud-ovest e da łe Alpi Venostane a nord-est. L'Ortles (3 906 m slm) tra łe vałi de Solda e Trafoi (comun de Stelvio) el xe el mónte pì alto del Trentin-Alto Àdexe. Ai sói pié se cata el Paso del Stelvio (2 760 m slm) co ła famoxa strada panoràmega particołarmente inportante par ła storia del siclismo su strada.
Ła Venosta ła xe ła xona co manco presipitasion de łe Alpi orientałi. Caraterìstego el xe el Mónte Sol, versante meridonal de łe Alpi Venostane, chel ga un clima àrido-stepoxo e na vegetasion ùnega in tuto l'arco alpin. Soło dópo el dopoguera na polìtega de reforestasion ła ga canbià fasa a gran parte de sto teritorio qua, anca cavando ła sóa nadura par coltivar Pinus nigra, miga apartanente a ła vegetasion autòctona.
El fondoval fin a łe bonìfieghe asbùrgiche del XVIII/XIX sècoło el gera in prevałensa pałudoxo, e dópo ła Val Venosta ła xe rivada a meridarse el nome de "granaro del Tirol" par ła conclamada fertiłidà dei sói tereni. Deso ła xe caraterixada da veramente grande piantagion de pomer, che łe fa l'agricoltura ancó l'atividà pì comun (un quarto de ła popołasion ativa ghe cata ocupasion). L'altro modor del'economia local el xe el turismo, sia de istà che invernal, anca se ła Venosta no ła xe cusì rica de infrastruture turìsteghe come altre xone del'Alto Àdexe. Pìcene industrie łe xe presente in squaxi tuti i comuni de ła val. Ghe xe anca na reda caviłar de axiende artigianałi e comersałi a gestion famegiar.
Arente el paso de Rexia se cata ła diga del łago de Rexia, el pì granda łago del'Alto Àdexe, dove el canpaniłe del paéxe imerso de Curon Venosta el spunta da łe aque (el paéxe el xe stà recostruì pì in alto dópo ła costrusion de ła diga inte el 1950).
Su ła destra del'Àdexe, fin in Łonbardia, na granda xona del teritorio el xe encluxo inte el Parco nasional del Stelvio.
Ła Ferovia de ła Val Venosta, ła ex łìnea Meran-Malles de łe Ferovie del Stato, ła xe stada da ste qua clasifegada come "ramo seco" e serada inte el 1990. Dópo èser pasà inte łe man de ła provincia de Bolxan e profondamente restaurada, ła xe deso de nóvo in funsion dal 5 de magio 2005.
Comunidà comprensorial de ła Val Venosta
Ła prinsipal localedà e de fato cavedal (sede del conprensorio) ła xe Siłandro.
Altre localedà łe xe: Curon Venosta, Tubre, Malles Venosta, Glorénsa, Sluderno, Prà al Stelvio, Stelvio, Lasa, Marteło, Laces, Senales, Castelbeło-Ciardes.