cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ayatollah
El tìtuło de Grandi āyatollāh
Solché pochi dei pì inportanti āyatollāh i gnen reconosesti cofà Grandi āyatollāh (āyatollāh al-ʿuzmā, "grando segno de Allah" o "grando segno de Dio"), o marja' al-taqlīd  ("fonte de emułasion"). Sołitamente el ocore co che i seguidori de un āyàllāh i fa referimento a eło e i ghe dimanda de publegare un testo zurìdego-rełijozo che el posa vegner seguio da ła zente cofà còdaze de vita musulman. Sto testo el ze dizesto Risālat ʿIlmiyya e de sòłito ła ze na rescritura de ła al-Urwa al-Wuthqa andove l'ayàllah el ła reintèrpreta drio del perìodo e condision istòreghe.
Presidenti del Ciłe
I presidenti del Ciłe i se ga sorasevitai partindo dal 1826, co che el ze sta abolia l'incargo de Director supremo.
El presidente el raprezenta el cao de Stato e de goerno del Paeze, el vien ełezesto co un mandà de cuatro ani a sufrajo popołare direto e, dopo de ła reforma costitusionałe del 2005, no el ze imediadamente rełezìbile.
Deriti siviłi
__HIDDENCAT__
I deriti siviłi i ze l'insieme de łe libartà e de łe prerogative garantizae a łe persone fìzeghe, ła so viołasion ła połe conportare grandi problemi morałi a ła comunità e a łe istese persone.
No i ga a che védar solché col sìnguło indivìduo, ma łe połe esténderse a łe organizasion de łe cuałe el sitadin fa forma parte (par ezénpio, łe asociasion, anca pułìteghe). I połe configurarse de consevensa cofà tutełe de baze de ła persona, garantizae, oncó, in primo liogo da ła Costitusion e disiplinae de sevente da ła leje.
Mension istòreghe
La prima intestasion de na leje che ła sancise un derito fondamentałe, inte el spesìfego inerente a ła libartà de culto, el ze forse el dodèzemo edito in piera de Ashoka, che el provien dal 250 v.C. ca. e el scrive: .
I deriti pułìteghi ativi e pasivi i ze reconosesti invese solché che ai sitadini.
Deriti siviłi e deriti umani
I deriti siviłi, secondo na difarente inpostasion, invese, i difarise dai deriti umani, i cuałi sołi i gnen considerai atribusion universałi che łe presinde da ła sitadinansa o da ła leje nasionałe. In ste inpostasion, i deriti siviłi i połe vegner estendesti da ła leje ai no sitadini che i ghe ze inte i confini teritoriałi de un Stato, mentre i deriti naturałi o i deriti umani i partégne a tuti chełi èsari umani, presindendo dal teritòrio inte el cuało ste persone łe ghe sìpia.
Par ezénpio, el fiłòzofo John Locke el sostegnia che i deriti naturałi de ła vita, de ła libartà e de ła propietà i gàpie da vegner trasmudai in deriti siviłi e protezesti dal stato sovran intrà i ponti del contrato sociałe. Altri i ga sostegnesto che łe persone łe ciàpee deriti cofà un dono inałienàbiłe da ła divinità o da un'era antesedente a cueła de ła formasion dei goerni.
Salto in longo
El salto in longo ła ze na spesałità sia mascułina che femenina de l'atlètega lejera, inte el cuało i atleti, dopo de na rencorsa, i riva a ła zona lìmite andove poder saltar, dizesta "ase de batua", sercando de aterar el pì destante pusìbiłe inte ła buza inpienada de sàbia.
La longhesa del salto ła vien mezurada dal lìmite de batua, indipendentemente dal ponto precizo andove che l'atleta el ga destacà. El salto in longo ła ze parte dei salti in estension cofà el salto triplo.
Ezecusion
El salto in longo el ze considarà intrà i zesti pì naturałi. Come chełi altri salti, anca sto el se confà de 4 faze:
Sciismo
In Ezito, in Sìria, in Turchia, in Afghanistan, in Ìndia, in Qatar, in Kuwait, in Pakistan, inte l'Àzia Sentrałe ex-soviètega, inte l'Àfrica islamega a Sud del Sahara, el Sciismo el vanta invese persentuałi asè menori (intrà el 5% e el 10%), cofà che el ze el cazo de l'istesa Aràbia Saudia, col so scarso 4-5% a l'insirca. Anca inte l'interior del Sciismo (cofà inte el Sunismo e inte el Kharigismo) i ghe ze i sufi e chełi che i refuda el sufismo, parché considarà masa lìbaro.
Salto in longo
Masculini
Statìsteghe renovae al 4 de marso 2021.
Femenini
Statìsteghe renovae al 29 de majo 2021.
Masculini indoor
Statìsteghe renovae al 4 de marso 2021.
Femenini indoor
Statìsteghe renovae al 4 de marso 2021.
Masculini outdoor
Statìsteghe renovae al 4 de marso 2021.
Femenini outdoor
Statìsteghe renovae al 4 de marso 2021.
Masculini indoor
Statìsteghe renovae al 12 de marso 2021.
Netun (astronomia)
sinistra|miniatura Netun o anca Netuno el ze l'otavo e pì destante pianeta del Sistema sołare partindo dal Sołe. Se ze drio parlar del cuarto pianeta pì grando, considerando el so diàmetro, e el terso se tegnemo in conto ła so masa. Netun el ga 17 volte ła masa de ła Tera e el ze lejeramente pì masìcio del so cuazi-zemeło Uran, ła cuała masa ła ze conpagna a 15 mase terestri, ma el ze manco denso in confronto de Netun. El nome del pianeta ła ze dedegà al dio roman del mare (Netun); el so sinboło el ze ♆ (20px|Sìnboło astronòmego de Netun), na version stiłizada del tridente de Netun.
Descuerto inte ła sera del 23 de setenbre del 1846 da Johann Gottfried Galle col tełescòpio de l'Oservatòrio astronòmego de Berlin, e Heinrich Louis d'Arrest, un scołaro de astronomia che el asistiva, Netun el ze sta el primo pianeta a devegner catà co ła dòpara de càlcołi matemàteghi pì che traerso regołari oservasion: canbiamenti insòłiti inte l'òrbita de Uran i ghea induzesto i astronomi a crédare che ghe fuse, a l'esterno, un pianeta sconosesto che el ghene turbava l'òrbita. El pianeta el ze sta descuerto entro pena un grado dal ponto prevedesto. La luna Triton ła ze sta individuada poco dopo, ma nisun de chełi altri trèdaze satèłiti naturałi de Netun el ze sta descuerto prima del XX secoło. El pianeta el ze sta vizità da solché na sonda spasiałe, ła Voyager 2 che ła ghea tranzità arente de sto cuà inte el 25 de agosto del 1989.
Netun el ga na conpozision simiłare a cueła de Uran e anbedó i ga conpozision defarenti da cuełe dei pì grandi pianeti gasozi Zove e Saturno. Par sta motivasion i vien talvolta clasifegai inte na categoria separada, i denomenai "ziganti jasai". L'atmosfera de Netun, siben simiłare a cuełe sia de Zove che de Saturno esindo formada prinsipalmente da idròzeno e èlio, el detien anca majori proporsion de "jasi", cofà àcua, amonìaca e metan, co trace de idrocarburi e forse azoto. In contrasto, l'interno del pianeta el ze conponesto esensialmente da jasi e roce cofà el so mezo-zemeło Uran. Le trace de metan che łe ghe ze inte i strati pì esterni de l'atmosfera i contribuise a conferirghe al pianeta Netun el so caraterìstego cołore cełesto forte.
Netun el detien i venti pì forti de ogni altro pianeta inte el Sistema Sołare. Łe ze stae mezurae refołade de vento de vełozità par sora dei. A l'època del sorvoło da parte de ła Voyager 2, inte el 1989, l'emisfero sud del pianeta el detegneva na Granda Màcia Scura conparàbiłe co ła Granda Màcia Rosa de Zove; ła tenperatura de łe nubi pì alte de Netun ła zera de sirca, una de łe pì frede del Sistema sołare, par colpa de ła granda distansa dal Sołe. La tenperatura inte el sentro del pianeta ła ze de sirca 7000 °C, conparàbiłe co ła tenperatura superfisałe del Sołe e simiłare a cueła del nùcleo de tanti altri pianeti conosesti. El pianeta el detien in pì un déboło sistema de anełi, descuerto inte i ani sesanta ma confermà solché da ła Voyager 2.
Tełescòpio
Siben che col tèrmano "tełescòpio" se ghe denòmene sołitamente el tełescòpio òtego, oparante inte łe frecuense de ła luze vizìbiłe, i eziste tełescopi sensìbiłi anca inte łe altre frecuense del spetro ełetromagnètego.
Tełescopi òteghi
I tełescopi òteghi i se divide prinsipalmente in du clase in baze al tipo de ełementi òteghi doparai:
Etimołozia
El nome, derivà dal grego τηλε (tēłe) che signìfega «destante» e σκοπεῖν (skopein) o sia «vardare, védar», ła ze na paroła de autore coniada dal matemàtego grego Joani Demisiani , inte el 14 de apriłe del 1611, in onor de ła cooptasion de Gałiłeo Gałiłei inte l'Acadèmia dei Lincei.
Le fase de vizibiłità dei tełescopi
L'atmosfera terestre ła asorbise granda parte de łe radiasion ełetromagnèteghe che łe provegne dal spàsio, co l'inportante ecesion de ła luze vedìbiłe e de łe onde ràdio. Par sta razon l'oservasion da tera ła ze limitada al dòparo dei tełescopi òteghi e dei radiotełescopi. I primi i ze piasai preferibilmente in lioghi alti o izołai (montagne, dezerti, etc.), in magnera da sbasar l'influensa de ła turbołensa atmosfèrega e de l'incuinamento luminozo.
Sensori
Inisialmente el sensore doparà inte i tełescopi el zera l'òcio uman. De sevente ła lastra fotogràfega ła ghea tolto el so posto, e ła ze sta introduzesto el spetrògrafo, permetindo de ver informasion sul spetro de na fonte. De sevente vàrie zenerasion de sensori ełetròneghi cofà i CCD de senpre pì granda sensibiłità e resołusion i ze vegnesti desviłupai.
Radiotełescopi
I radiotełescopi i lavora su łe frecuense ràdio dei ojeti celesti col vantajo de no dependere da łe condision meteorołòzeghe e gnanca da l'alternansa dì-note.
Sensori
I tełescopi moderni i ga vari strumenti par vàrie situasion: càmare par imàzeni, co vària resposta spetrałe. Spetrògrafi par vàrie longhese de onda. Połarìmetri, che i połe determenar ła diresion de ła luze połarizada, etc.
Radiotełescopi
I radiotełescopi i ze antene ràdio che, conpagno dei speci dei tełescopi che i lavora in òtego, i focałiza ła radiasion anplifegàndoła inte el fogo zeomètrego de l'antena (andove che el ze ponesto el detector) che el rancura-sù el segnale ràdio. Le antene łe ze de łe volte costituie da na grèa de fili condutori, łe cuałe verture łe ze pì picenine de ła longhesa de onda oservada.
Tełescòpio sołare
El tełescòpio sołare el ze projetà par el stùdio del Sole, de sòlito a longhesa de onda vedìbiłe. El vien doparà de dì e par evitare che ła granda cuantità de luze el ło sorascàldee, el vien fazesto in vodo o in èlio. Defarentemente dei tełescopi òteghi i ga na mejo distansa focałe, un spècio pì picenin par evitare ła difrasion de l'imàzene e de frecuente łe ze fisae a ła baze de ła strutura, mentre un eliòstato el diresiona ła luze verso de sti cuà.
Le fase de vizibiłità dei tełescopi
Par l'oservasion inte łe restanti bande del spetro ełetromagnètego asorbie da l'atmosfera (microonde, infraroso, ultraviołeto, raji X, raji gama), i vien doparai par el pì tełescopi orbitałi ponesti in bałoni aerostàteghi in alta cuota.
Tełescopi òteghi
Ghe ze parò un mùcio de schemi òteghi smisiae (denomenai sistemi catadiòtreghi) che, sibè che i dòpara cofà ełemento prinsipałe un spècio primàrio e che par tal motivasion i forma parte dei tełescopi refletori, i ga ełementi coretivi co lenti.
Tełescòpio Čerenkov
El tełescòpio Čerenkov el reveła ła particułare radiasion (Radiasion Čerenkov) emetesta da partezełe gama che łe traersa l'atmosfera.
Sebastiano Somma
Biografia
El vien direto da Gigi Proietti inte ła comedia Remember me, indove el mete in łuze el so łado comico/briłante. Segue n'altra comedia, Incubi d'amore, direta da Augusto Fornari. Al sìnema el torna co un film de Antonio Baiocco inte'l 2010, Il mercante di stoffe, del cuało deventa anca produtor par salvar l'òpara del fałimento del presedente produtor. El dirize e interpreta par ła Fondazione Luchetta de Trieste tre curtometraji che recorda el drama dei putełi viteme de ła guera inte ła ex Jugoslavia; el se simenta inte i pani de autor scrivendo insenbre a Martino de Cesare e Paolo Logli un programa par Rai 1 dal nome Quando arriva un'emozione, che conta in mùzega i problemi de l'infansia.
Intrà łe so espariense profesionałe, ła condusion de programi tełevizivi come M'ama, non m'ama, Utile futile e Miss Italia nel mondo.
El ze intrà i interpreti e intrà im mazori sostegnidori del docufilm Il bacio azzurro de Pino Tordiglione, che trata el dełicà problema de l'àcua.
Segue sincue stajon de Un caso di coscienza e La bambina dalle mani sporche de Martinelli. El trova cuindi el teatro, prima direto da Giorgio Albertazzi in Sunshine; drìoman el rende omajo ad Eduardo de Filippo in una comedia intarpretà in conpagnìa de Tosca D'Aquino: "Io, Eduardo", direta da Bruno Colella. Par cuatro ani el porta in sena do łaori de Leonardo Sciascia: Il giorno della civetta e A ciascuno il suo.
Dopo tanti ani łontan da ła tv, inte'l 2020 el torna so Rai 1 co ła miniserie Come una madre.
Kinetoscòpio
Descrision
Se tratava de na sorta de granda casa andove inte ła parte sora ghe zera un ocułare; el spetatore el pozava l'òcio sora de sto cuà, butava drento na moneda, voltava ła leva e el podea vardare el film montà inte ła màchina su de rocheti. Se gaveva de consevensa na vizion monocułare, cofà par el despozitivo conosesto cofà Mondo novo, che parò el permeteva de védar solché inte imàzeni stàteghe. Traverso de un picenin foro piasà inte ła parte par sora de ła pareciadura el se podea védar un filmatin curto, proietà fazindo córar ła pełìcuła da 35 miłìmetri a na vełosità de 48 imàzeni par secondo (ła pełìcuła de ła Kodak). La prima demostrasion pràtega del novo aparato el se ghea vesto inte el 14 de apriłe del 1894 e ła ze sta vołesta da Edison par intrategnere ła zente co ła zera drio scoltar ła mùzega dal so fonògrafo.
El kinetoscòpio el ze un pareciadura ideà da Thomas Edison inte el 1888, precursore de un projetore sinematogràfego. El zera sta desviłupà intrà el 1889 e el 1892 da l'oparatore de Edison William Dickson.
Tełescòpio
Istòrego
El nasimento del tełescòpio refratore el połe vegner fato derivar da Gałiłeo el cuało el ghene ga mostrà ła prima aplicasion a Venèsia inte l'istà del 1609, inte el 25 de agosto al Consejo dei Pregadi. In realtà łe prime lenti łe zera stae costruie inte el 1607 da òteghi ołandezi che i łe ghea aplegà a strumenti rudimentari de terìbiłe podere resołutivo. Le propietà de łe lenti, tutavia, łe zera conoseste da tenpo e a Gałiłeo se ghe ga da reconósar el mèrito del perfesionamento e del primo dòparo astronòmego.
Sebastiano Somma
Biografia
Sebastiano Somma nase a Castellammare di Stabia. A 22 ani el se trasferise a Roma, andove el ciapa parte a diversi corsi de recitasion e dision. I so primi łaori ze inte ła fiłodramàtega Napułitana co òpare de Scarpetta e Eduardo; recità insenbre ad Aldo Giuffré prima e Rosalia Maggio drìoman inte łe Sorelle Materassi de Aldo Palazzeschi. Al sìnema el se afasa co òpare łeziere; Daspò ani a łaorar cofà protagonista de arcuanti fotoromanzi, indove el ze aparìo a l'inisio co'l nome d'arte de Chris Olsen par po' pasar al so nome reałe, – e na stenporanea espariensa come condutor tełevizivo par el canałe privà Odeon TV – el so primo film ze Un jeans e una maglietta de Mariano Laurenti, ai cuałi ghe va drìo tanti altri film inte i ani drìo.
Charles de Gaulle
De Gaułe el ze sta reciamà al podere inte el ndar de ła crize del, inte el ndar de ła guera de Alzeria. Nomenà presidente del Consejo dei ministri, el ghea fazesto aprovar ła Cuinta Repùblega franseze co un referendum. Elezesto presidente de ła Repùblega, eło el ghea vołesto na «pułìtega de grandesa» de ła Fransa. El ghea sołidà łe istitusion, ła moneda (novo franco) e el ghea dazesto un roło de tersa via econòmega a un Stato pianifegador e modernizador de l'indùstria. El ghea pian pianeto renunsà a ła Alzeria franseze, anca se co l'opozision dei pieds-noirs (sitadini fransezi nasesti in Nordàfrica) e dei miłitari, che i gaveva favorio el so retorno. El ghea decołonizà anca l'Àfrica negra, ma el ghe ghea mantegnesto l'influensa franseza. De Gaulle el zera par ła «indipendensa nasionałe» ronpindo col federałismo eoropeo e ła divizion de Jalta: eło el imazenava par tanto na «Eoropa de łe Nasion» bazada su ła conciliasion franco-todesca che ła saria ndada «da l'Atlàntego ai Urałi»; el ga reałizà ła forsa de desuazion nucleare franseze, el ghea retirà ła Fransa dal comando miłitare de ła NATO, el ghea ponesto un veto a l'entrada del Regno Unio inte ła Comunità Eoropea, el sostegnea el «Québec lìbaro», el ghea condanà ła guera del Vietnam e el ghea reconosesto ła Cina comunista.
Sebastiano Somma
Sebastiano Somma, (Castellammare di Stabia, 21 de łujo, 1960), ze un ator italian.
Charles de Gaulle
El zera sta cao de ła Fransa lìbara, dopo dirizente del Comità franseze de Libarasion nasionałe inte el ndar de ła seconda guera mondiałe, presidente del Goerno provizòrio de ła Repùblega franseze dal 1944 al 1946, Presidente del Consejo dei ministri franseze dal 1958 al 1959, creator de ła V Repùblega fondada inte el 1958, Presidente de ła Repùblega franseze da l' al. El ze sta el primo Presidente de ła cuinta Repùblega franseze e protocanònego de onore de ła Bazéłega de San Joani in Lateran Cresestto in na cultura de grandesa nasionałe, Charles de Gaulle el ghea decidesto de farse ła cariera de ufisałe. El zera devegnesto prezoniero inte el ndar de ła prima guera mondiałe. El ghea cołaborà co l'entourage de Philippe Pétain e el ghea insisesto par ła dòpara de łe divizion de blindai inte ła guera contenporànea, scrivindo a vàrie personałità pułìteghe. Inte el majo 1940 el zera in cao de na divizion blindada e el ghea conduzesto vari controatachi inte el ndar de ła bataja de Fransa; el ze sta promovesto zenerałe de brigada co tìtuło tenporàneo inte el. El zera vegnesto nomenà Sotosegretàrio de Stato a ła Defeza nasionałe e a ła Guera inte el goerno Reynaud, inte el ndar de l'èzodo del 1940.
El ghea refudà l'armistìsio dimandà da Pétain a ła Zermània nazista. Da Londra el ghea lansà, traerso de ła BBC, l'apeło del 18 de zugno al pòpoło franseze a ła rezistensa e a unirse co eło inte łe Forse fransezi lìbare. Condanà a morte e privà de ła nasionałità franseze dal rezime de Vichy, el ghea vołesto incarnar ła lejitimità de ła Fransa e el vołea vegner reconosesto cusita anca dai Liai. Controłando solché racuante cołònie, ma reconosesto da ła Rezistensa franseze, eło el ghea unio, inte el 1943, ła Fransa lìbara inte l'interior del Comità franseze de Libarasion nasionałe, del cuało el ghene ghea tołesto poco dopo ła diresion, e el ghea conduzesto el paeze verso ła Libarasion. Favorévoło a un podere ezecutivo forte, el se gavea oponesto ai projeti parlamentari dei partii e el se ghea dimetesto inte el 1946. El ghea fondà el Rassemblement du peuple français (RPF), ma el so refudo de ogni conprometesto col «rezime dei partii» el ło ghea izołà inte na «traersada del dezerto» distante da ogni responsabiłità.
La so vizion del podere, o sia de un cao aprovà diretamente da ła Nasion, el ło ghea oponesto ai partii comunisti, sociałisti, sentristi eoropeisti e de estrema drita. Sti cuà i critegava el so stiłe de goerno masa personałe, cuazi un «colpo de Stato permanente», secondo ła formuła de François Mitterrand, contro del cuało de Gaulle el vegnea riełeto inte el 1965 al sufrajo universałe direto. El ghea sorpasà ła crize del majo del 1968 dopo gaver dato l'inpresion de vołerse retirare, desolvindo l'Asenblée nationale e convocando de łe ełesion antisipae; partii gollisti e de sostegno a de Gaulle i ghea otegnesto na majoransa schiciante: 394 incarghi su 487 totałi. Ma inte el 1969 eło el ghea sotometesto el so mandà al rzsultà del referendum su ła reforma del Senato e ła rejonałizasion e el se ghea dimetesto dopo de ła vitòria del «no». Se el ghea retirà inte ła so propietà à Colombey-les-Deux-Églises, andove che 18 mezi dopo el ghe saria moresto.
Tełescòpio
Tełescopi òteghi
Le verture par sora al metro i ze de domìnio incontrastà dei tełescopi refletori. Oltre na serta dimension de facto łe lenti łe ze cusita tanto costoze e pezanti che tecnegamente łe ze inpusìbiłi da doparar e economegamente insostegnìbiłi.
Tatarstan
La Repùblega del Tatarstan (o del Tataristan) o Tatària (in ruso: Респу́блика Татарста́н, Respúblika Tatarstán, o sanò Тата́рия, Tatárija; in tataro Татарстан Республикасы, Tatarstan Respublikası), ła ze na repùblega de ła Federasion Rusa, con capitałe Kazan'.
Sebastiano Somma
Biografia
Inte'l 1996, durante na vacansa, el ga conosùo ła cołega Morgana Forcella che'l ga drìoman spozà inte'l 2004. I ga avùo na fia inte'l 2005.
Tatarstan
Popolasion
El Tataristan ze vivesto da sirca 70 etnie. La leje de ła Federasion Rusa so łe łéngue del 2002 ła dà dispozision che l'alfabeto ufisale el sìpia el alfabeto sirìłego, anca se el goerno del Tataristan e racuanti grupi par i deriti umani i ze contrari anca fortemente a sta leje.
Dati ètneghi
thumb|sinistra|Mapa ètnega del Tatarstan
Dati popołasion zenerałe
thumb|sinistra|Densità de popołasion
Sudivizion aministrativa
El teritòrio del Tataristan el aministrativamente sudividesto inte i seventi rajon:
Repùblega Sociałista Federativa Soviètega Transcaucàzega
Istòria
Le radize de ła repùblega łe deriva da ła desołusion de l'Inpero ruso inte el 1917, inte el ndar de ła Revołusion rusa, co che łe province del Càucazo łe se ghea separà e łe ghea tentà de formare un stato federałe a parte, ciamà Repùblega Federałe Democràtega Transcaucàzega. I vari intaresi nasionałi e ła guera co l'Inpero turco i ghea portà parò a ła desołusion de ła Repùblega solché sie mezi dopo, inte l'apriłe 1918.
Inte i ani sucesivi, i tre stati costituenti i zera pasai traerso de na guera siviłe che ła ghea traesto-drento anca l'Armada Rosa, e i ghene zera ndai fora cofà repùbleghe sociałiste sovièteghe. Inte el marso del 1922 ła zona ła ze sta reunia cofà union de repùbleghe sovièteghe. Inte l'isteso an i tre stati i ghea costituio na sìnguła repùblega, ma inte el 1936 st'ùltema ła se ghea desolvesto e ła se ghea dividesto in tre stati separai: ła RSS Zeorzana, ła RSS Armena e ła RSS Azera.
Ła zera costituia da na federasion de Stati che ła ciapava drento de ła RSS Zeorzana, ła RSS Armena e ła RSS Azera, tradisionalmente conoseste co nome "Rejon Transcaucàzeghe" inte l'Union Soviètega. La capitałe ła zera Tbilisi.
Inpero ruso
L'Inpero ruso, de frecuente denomenà anca cofà Rùsia inperiałe, el ze sta l'organismo statałe che par vołere de Piero I el Grando (1682–1725) el ghea goernà ła Rùsia zarista dal 1721 finmente a ła forsada abdegasion de Nicoła II (1894–1917) de sevente de ła revołusion de febraro del 1917.
Economegamente l'inpero el zera fortamente ligà a l'agricultura, co na basa produtività e na forte prezensa de servitù de ła gleba finmente a co che sta cuà no ła zera vegnesta abòlia definitivamente inte el 1861. L'economia col tenpo ła ghea savesto indùstriałizarse col juto de investimenti stranieri inte łe ferovie e inte łe fàbreghe. La tera ła vegnea prinsipalmente goernada da ła nobiltà locałe (bojardi) dal X al XVII secoło e in magnera formałe ła zera goernada da l'inperatore (zar). El zar Ivan III (1462–1505) el ghea parecià ła baze par resévar łe reforme dei secołi a vegner: eło el ghea triplegà el teritòrio del so Stato, el ghea ponesto finmente a ła domenasion de l'Orda de oro, el ghea renovà el Cremlin de Mosca e el ga fondà łe prinsipałi istitusion del stato ruso. El zar Piero el Grando (1682–1725) el ghea conbatesto numarévułe guere e el ghea traesto-sù un inpero moderno e forte al ponto da inponerse cofà una intrà łe pì grande potense eoropee de ła so època. Eło el ghea mudà ła capitałe da Mosca a ła so nova sità de San Pieroburgo e ga renpiasà i tradisionałi e medievałi modełi sociałi e pułìteghi co un sistema rasionałista che el ghea tołesto ispirasion dal modeło osidentałe.
El zera vegnesto precedesto dal regno dei zar moscoviti e seguia da l'Union Soviètega. Tuti i zar de l'inpero i ghea formà parte de ła fameja dei Romanov. Da ła parspetiva teritoriałe el ze sta el terso Stato pì estendesto de ła istòria: inte el 1790 el se estendeva in tre continenti (Eoropa, Àzia e Nord Amèrica), confinando tanto co ła Prùsia cuanto cofà che co ła provincia del Cànada (Inpero britànego), vardando sia sul mar Bàltego che su l'osèano Pasìfego. La superfise ła zera de 23,7 milioni de km² (22,8 inte el 1866), sirca 1⁄6 de tute łe tere emerzeste del pianeta.
Caterina ła Granda (1761–1796) ła ghea regnà inte el ndar de l'època de oro de ła Rùsia: eła ła se ghea tołesto preocupasion de spàndar de presa ła nasion co ła concuista, ła cołonizasion e ła diplomasia. Ła ghe sevità l'òpara de modernizasion introduzesta da Piero el Grando sevindo linee eoropeiste. El zar Lisandro II (1855–1881) el ghea promovesto numarévułe reforme intrà łe cuałe cueła rełasionada co l'emancipasion de 23 milioni de servi inte el 1861. La so pułìtega inte l'Eoropa orientałe ła ze sta cueła de protèzar i cristiani ortodosi del posto che i viveva soto del goerno de l'Inpero otoman. Sto coinvolzimento e altri i ghea portà ła Rùsia a ndar drento inte ła prima guera mondiałe inte el 1914 e a sc-erarse co Fransa, Regno Unio e Sèrbia contro de ła Zermània, Austria-Ungaria e Inpero otoman. La Rùsia ła zera sta na monarchia asołuta finmente a ła revołusion del 1905 par dopo èsar devegnesta na monarchia costitusionałe. L'inpero el ga cołasà inte el ndar de ła revołusion de febraro del 1917 in granda parte par colpa de ła fałia partesipasion del stato a ła Granda guera.
Lanpadina da incandesensa
thumb|Schema de na lànpadina de incandesensa: 1) Bała de vero 2) [[Inerte (chìmega)|Gas inerte o vodo 3) Fiłamento de tungsten 4) Fiło de andada 5) Fiło de torno 6) Suporto del fiłamento 7) Suporto de ła lànpada 8) Contato col bazamento 9) Baze fato a vida 10) Izołante 11) Contato col bazamento]] La lanpadina da incandesensa o manco frecuentemente lànpada da incandesensa ła ze na fonte lumenoza artifisałe che ła funsiona bazàndose sul fenòmano de l'incandesensa, l'irajamento dei fotoni zenarà dal sorascaldamento de un ełemento metàłego.
L'eficensa lumenoza de na tìpega lanpadina a incandesensa par el funsionamento a 120 V el ze de 16 lumen par watt, in confronto a 60 lumen / W par na lanpadina floresente conpata o 150 lumen / W par racuante lanpadine a LED bianche.
Le lanpadine a incandesensa łe ze tanto manco efisenti de altri dispozitivi de lumenasion ełètrega: ste cuà łe convertise manco del 5% de l'enerzia che łe dòpara inte ła luze vedìbiłe (łe lanpadine stàndar in mèdia łe convertise el 2,2%). L'enerzia restante ła vien convertita in całore.
Partindo da l'ano 2009 łe lanpadine a incandesensa łe ze stae portae verso na guałiva sostitusion, in favore de łe pì moderne lanpadine LED o floresenti.
Phil Collins
__HIDDENCAT__
Philip David Charles "Phil" Collins, (Chiswick, 30 de zenaro, 1951) el ze un cantaudor, połistrumentista e ator britànego, conosùo sia come sołista che conponente de'l stòrego grupo dei Genesis.
Collins ga inisià ła so cariera muzegałe come baterista dei Genesis inte'l 1970, prima de deventarghene el cantante drìoman el abandon de Peter Gabriel inte'l 1975. El ga invese intraprendesto na cariera sołista inte i primi ani otanta, inisialmente ispirada da ła só rotura coniugałe e da l'amor verso ła mùzega soul, che ga produzesto na serie de àlbun de suceso come Face Value (1981), No Jacket Required (1985) e ...But Seriously (1989).
Biografia
Ła só prima insizion co ła bataria ła riva co i Flaming Youth inte l'àlbun ARK 2 (1969). El concept album el se ispira al grando evento de'l parìodo, cueło de'l zbarco statunitense so ła Łuna, ma no'l ga un gran suceso. Nonostante ciò, Melody Maker el ło descrive come "mejo àlbun pop de'l meze" ; drio de un ano, el gropo el se desfa.
L'ezordio cofà sołista
Face Value vede łuze inte'l febraro 1981, presedesto da un singoło ciamà come In the Air Tonight, influensà da ła cołaborasion de Collins l'ano presedente al terso àlbun de Peter Gabriel. El brano e l'àlbun i otien un suceso ben al de sora de łe spetative, razonzendo łe parte alte de łe clasifeghe prategamente de tuto el mondo, rezultado fin a chel tenpo mai otenjesto njanca dai Genesis. El suceso el ciapa a ła sprovista anca l'isteso Collins, che inte'l fratenpo el se jera za riunìo al grupo par ła publegasion de Abacab avenjesta inte'l setenvrio de'l steso ano.
L'apise de ła fama
Inte l'isteso ano Collins el produze el terso disco sołista del cantante Philip Bailey dei Earth, Wind & Fire, Chinese Wall, che'l include al só interno un doto intrà i do artisti, Easy Lover, che'l razonze el primo posto inte'l Renjo Unìo. In zonta el cołabora masivamente a ła reałizazion de l'àlbun Behind the Sun de Eric Clapton. Inte'l novenbre 1984 el se unise al projeto benèfego Band Aid creà da Bob Geldof, sonando ła bataria inte'l singoło Do They Know It's Christmas?, distribuìo a'l fin de rancurar fondi par conbater ła carensa de cibo in Etiopia.
Inte'l zunjo 1986 i Genesis i fa i el só ritorno co l'àlbun Invisible Touch, antisipà da'l singoło epònemo che'l deventa l'ùnego brano de'l grupo capase de razonzer el primo posto inte i Stati Unìi. El grupo el reseve un Grammy e na nomination ai MTV Video Music Awards par el videoclip de'l brano Land of Confusion, indove l'isteso Collins el conparise int'una só cargadura, inte ła curioza veste de putinòto. El tour mondiałe łigà a l'àlbun el toca el só apise co łe cuatro serade consecutive tenjùe a'l Wembley Stadium de Łondra inte'l łujo 1987.
Inte'l corimento de ła so cariera sołisa, el ga piasà al primo posto in clasifega sete sìngołi inte i Stati Unìi e tre inte'l Renjo Unìo. Contando ła só miłitanza inte i Genesis, łe só cołaborasion esterne, cusì cofà ła so atività sołistega, Collins el ze l'artista che inte i ani otanta el ga otenjùo el mazor nùmaro de hits inte ła Top 40. I suoi singoli di maggior successo includono In the Air Tonight, Against All Odds (Take a Look at Me Now), One More Night, Sussudio e Another Day in Paradise.
L'ezordio cofà sołista
thumb|left|Collins in concerto inte'l [[1981|alt=]] Verso el fenir dei ani setanta i Genesis i se ciapa na pauza, durante ła cuałe Collins el scominsia a zbosar materiałe par el só primo àlbun sołista, Face Value, spontonà da na fonda crizi seguìa a ła rotura de'l só primo matrimonio. El projeto vien momentaneamente acantonà in ocazion de łe rejistrasion de Duke dei Genesis inte'l 1980.
L'apise de ła fama
Inte'l zenaro 1985 el publega el só łaor de mazor suceso comersiałe, No Jacket Required, strasinà dai sìngołi Sussudio e One More Night, entranbi capasi de razonzer el primo posto inte i Stati Unìi. L'albùn el consacra definitivamente el suceso de Collins come sołista, otenjendoo ła sertifegasion de disco de diamante par łe vendite. Verso el finir de l'ano, el rejistra el singoło Separate Lives insenbre a Marilyn Martin par el film Il sole a mezzanotte, concuistando da novo ła sima de ła clasifega inte i Stati Unìi. Grasie a 'sto rezultado Collins el deventa l'ùnego artista capase de piasar tre sìngołi al primo posto durante tuto el 1985. No Jacket Required vien premià co tre Grammy incluzo cueło cofà mejo àlbun de l'ano.
L'ezordio cofà sołista
El segondo łaoro sołista, Hello, I Must Be Going!, el vien publegà l'ano sucesivo, tutavia no'l riese ripetar el gran suceso de'l presedente, anca se'l contien ła cover de You Can't Hurry Love che ła deventa el primo singoło de Collins capase de razonzer ła sìma de ła clasifega inte'l Renjo Unìo. Drioman el cantante el parte par el só primo vero tour da sołista sensa i Genesis. Anca in 'sto parìodo ze na granda mota de cołaborasion de Collins co altri artisti, el conparise infati cofà produtor de Something's Going On, terso disco rejistrà in propio da Frida de i ABBA, e cofà baterista prinsipałe inte i primi du łaori sołisti de Robert Plant, Pictures at Eleven e The Principle of Moments.
L'ingreso inte i Genesis
Dopo aver publegà el dupio àlbun The Lamb Lies Down on Broadway, Peter Gabriel deside de abandonar el grupo par intraprendar na cariera sołista inte l'agosto 1975. Dopo oltra 400 audision sensa ezito, Collins se propone de sostituir l'ormai ex frontman de'l grupo. El ezordise come voze inte l'àlbun A Trick of the Tail de'l 1976, consarvando anca el ròło de baterista in studio, mentre par łe ezibision live i Genesis i ciamarà prima Bill Bruford e drìoman Chester Thompson. El primo àlbun co Collins come cantante el razonze ła Top 40 inte i Stati Unìi e 'l 3º posto inte'l Renjo Unìo, sorprendendo in pozitivo sia el pùblego che ła critica.
Inte ła prima faze dei Genesis, el ròło de Collins inte ła conpozision dei brani ła ze stà asè menor stato respeto ai altri menbri del gropo. Partien a èło gran parte de Lilywhite Lilith, e el a contribuìo in partegołar a ła conpozision de For Absent Friends (el cui prinsipal autor ze Steve Hackett), More Fool Me (el cui prinsipal autor A ze Mike Rutherford) e ła segonda sesion de The Cinema Show (nasùa da na jam co Rutherford e Tony Banks).
L'apise de ła fama
Inte'l 1988 Collins el resita cofà ator protagonista inte'l film Buster, che'l conta ła granda storia d'amor tra uno dei criminałi de ła famoza rapina a'l treno postałe Londra-Glasgow del 1963 e ła só moroza. Par l'ocazion el contribuise a ła cołona sonora intarpretando na nova varsion de'l clàsego A Groovy Kind of Love, che ła razonze el primo posto de łe clasifeghe sia inte'l Renjo Unìo sia inte i Stati Unìi. El reałiza anca el brano Two Hearts co'l cuało el se azùdega un Golden Globe e na nova nomination ai Oscar. El film el vien resevùo tiepidamente da ła critica, tutavia ła performance resitadiva de Collins e ła cołona sonora łe otien òtemi riscontri.
Inte'l 1984 el conpone Against All Odds (Take a Look at Me Now), canson che ła dà el titoło a ła cołona sonora de'l film Due vite in gioco (Against All Odds). El deventa el primo singoło de Collins capase de scałar ła clasifega inte i Stati Unìi, rivando fin in sima a ła Billboard Hot 100. Ła canson ła regała in zonta a l'autor el só primo Grammy Award e ła vien nomenà cofà mejo canson par i Oscar 1985, perdendo contro I Just Called to Say I Love You de Stevie Wonder.
Ła discografia de Phil Collins ła include oto àlbun in studio che i ga vendesto oltre 33.5 miłion de copie sertifegàe inte i sołi Stati Unìi e na stima de 150 miłion de copie in tuto el mondo, fazendo de łù uno dei artisti muzegałi co mazor vendite de tuti i tenpi. El ze uno dei tre artisti, insenbre a Paul McCartney e Michael Jackson, ad aver vendùo oltre 100 miłion de àlbun in tuto el mondo sia come sołista che cofà menbro prinsipałe de un grupo. Durante ła só cariera el ga resevùo oto Grammy Awards, un Premio Oscar, do Golden Globe, sincue BRIT Awards e un Disney Legends.
L'ingreso inte i Genesis
Dopo l'abandon de Hackett, conseguente a l'usida de l'àlbun Wind & Wuthering, i Genesis i deside de continuar come trio spostando el só stiłe verso na mùzega pì comersiałe. El grupo el otien el só primo grando suceso radiofònego co'l singoło Follow You Follow Me, traesto da l'àlbun ...And Then There Were Three... del 1978.
L'ezordio cofà sołista
Inte l'otobre 1983 i Genesis da a łe stanpe l'àlbun omònemo, antisipà da'l singoło Mama, che deventa el mazor suceso del grupo inte'l Renjo Unìo.
L'ingreso inte i Genesis
Parałełamente ai Genesis, Collins entra a far parte de un projeto jazz-fusion denominà Brand X. El gropo rejistra el primo àlbun, Unorthodox Behaviour, co Collins baterista. Tutavia, a cauza de l'enorme suceso dei Genesis, na granda mota de àlbun e tour dei Brand X i vedarà l'asensa de Collins. Inte'l steso parìodo aparise come baterista e cantante anca par el primo àlbun da sołista de Steve Hackett, Voyage of the Acolyte.
Inte'l 1970 el responde a un anuncio so Melody Maker e'l otien ła posibiłità de na audision par entrar a far parte dei Genesis, che i gaveva za canbià tre bateristi inte'l ziro de do àlbun. Andà in antisipo so'l łogo de'l provin, a caza dei zenidori de Peter Gabriel, spetando el só turno el se nega inte ła pisina in zardin e el riese scoltar łe canson da sonar (che łe fa parte de l'àlbun Trespass) prima de'l só turno riusìndo a memorizarli azevolmente. Ła só abiłità so'l strumneto ed i só trascorsi teatrałi i fa de łu el baterista ideałe par el gropo. Collins canta za come sołista inte ła canson For Absent Friends prezente inte'l àlbun Nursery Cryme del 1971 e inte ła canson More Fool Me (che Gabriel el se gaveva refudà de cantar) prezente inte l'àlbun Selling England by the Pound del 1973. Inte'l fratenpo Collins el vien ciamà a rejistrar parti de bataria par i àlbun Taking Tiger Mountain (By Strategy) e Another Green World de Brian Eno.
El sigo
Descrision
La funsion comunegadiva primària individuada inte el depento traerso de ła letura de l'òpara ła ze espresiva. El dòparo del cołore e i visinamenti cromàteghi asociai a longhe spenełae tendeste a deformare i sojeti raprezentai i sujerise un stato emosionałe de angùstia. L'asociasion de łe linee ondułae co łe linee diagonałi ła crea un senso de dinamisità che el fa tension inte l'oservadore. el dòparo de ła luze el contribuise far descaenar inte l'oservatore un senso de inchietesa e drama de ła natura ponesto-ché el ghe confarise el senso de l'imediatesa de l'avegnimento raprezentà, colpindo ła figura prinsipałe da davanti cofà se ła fuse lumenada da ła luze de un flash. Anca ła conpozision dei ełementi costitusionałii del cuadro ła ze orientada a sotołinear l'aparensa espresiva de l'òpara metindo in rezalto el sojeto che el siga, destacàndoło dal sfondo traerso de ła trapozision de l'ełemento ponte.
El sigo, o anca El crio, el ze un sèłebre depento de Edvard Munch (tìtuło orìzenałe in norvezeze: Skrik).
Descrision
L'òpara ła ze un sìnboło de l'angùstia e del smarimento che i segna tuta ła vita del pitor norvejeze. La siena ła raprezenta un'esperiensa vera de ła vita de l'artista: co che el zera drio pasejare co dei amighi inte un ponte de ła sità de Nordstrand (oncó cuartiero de Oslo), el so ànemo el vegnea penetrà dal terore. Cusita ła descrive ła siena l'isteso Munch co racuante righe scriveste sul so diàrio co che el zera malà a Nisa:
L’artista el ne ofre el recordo, el scato de cuel momento par eło inspiegabilmente terifegante traerso dei so oci. El filtra ła realtà traerso del so stato de l'ànemo, el so sufrimento interior e ła paura. I cołori del tramonto i traersa ła so sensibiłità co viołensa, anemàndose de sanguenària intensità.
Sta vizion de Munch no ła va solché inte lezesta inte un pian introspetivo, ponesto-ché el połe èsar sta in parte un fenòmano naturałe veramente capità par colpa de l'erusion volcànega del Krakatoa che el ghea gavesto na potensa vedesta finmente da ła Norveja.
I se difarénsia ciaramente inte el sfondo i du amighi che i se destànsia drio del ponte, istragni al terore che el angustiava ła so conpagno. Fintantoché ła boca sverta ła pare emétar dei soni che i stravolze el paezajo, co de łe linee curve, ma no ła strada, l'ùgnoła consejera e amiga de l'omo, testimoniansa de ła fredesa de serte persone. El muzo deformà el pare èsar un crànio; anca ła corpo el pare èsar privà de cołona vertebrałe.
Ladrosìnio
El 31 de agosto 2006, ła polìsia norvejeze ła ga recuparà ła version ospitada al Museo Munch, de Oslo, che ła zera stada robada inte el 22 de agosto del 2004 co ła Madona de l'isteso autore. Se bè che anbedó i dipinzesti i fuse danejai da l'umidità, el diretore del muzeo de Munch, Ingebjørg Ydstie, el ghea declarà pusìbiłe el restauro. Conclundesto el restàuro, inte el 23 de majo del 2008 łe du òpare restaurae łe ze tornae in espozision inte el muzeo.
Fazesto inte el 1893 su carton co ojo, ténpara e pasteło, cofà suceso par altre òpare de Munch el ze sta depenzesto in pì version; cueła piasada a ła Nasjonalgalleriet de Oslo ła ga dimension 91 x 73,5 sentìmetri.
Repùblega Federałe del Sentroamèrica
La Repùblega Federałe del Sentro Amèrica (inte el prinsìpio ciamada Province Unie de l'Amèrica Sentrałe, conosesta anca cofà Federasion Sentroamericana o, soratuto par derivasion da ła termenołozia anglosàsone, anca co nome Stati Unii de l'Amèrica Sentrałe) ła ze sta un Stato de l'Amèrica Sentrałe dal lujo 1823 al 1840, nasesto co ła declarada intension de ispirarse al modeło de repùblega federałe dei Stati Unii de l'Amèrica.
El stema inte ła bandiera el ghea inte el prinsìpio el nome de Province Unie de l'Amèrica Sentrałe. Dopo che ła costitusion del novenbre del 1824 ła ghea canbià el nome del Stato in Repùblega Federałe del Sentro Amèrica ("República Federal de Sentroamérica / Sentro América"), sto cuà el zera vegnesto modifegà anca inte el stema.
Istòria
I libarałi sentroamericani i ghe ghea metesto granda speransa inte ła repùblega federałe che i sperava ła saria dopo evolvesta in na moderna nasion democràtega gràsie ai comerci intrà i du osèani, l'Atlàntego e el Pasìfego, in mezo ai cuałi el Stato che el se ghea costituio. Tutavia ła federasion ła ghea catà da suito problemi insormontàbiłi: el projeto ła ze sta fortamente ostacolà da na parte de łe élite. In pì el sistema dei trasporti interni e de łe comunicasion intrà i vari stai el zera rezultà scarso, ła major parte de ła popołasion no ła ghea mai tacà sentirse integrada finmente rivar a refudarla e ła burocrasia ła ghea tolto soravento. Da suito i zera partii numarévułi scontri intrà vàrie fasion, sia inte l'interior de ła federasion sia inte l'interior dei sìngułi stati. Le condision de estrema instabiłità pułìtega cusita cofà łe poche resorse e ła poaresa de ła rejon no łe ghea permetesto l'augurada costrusion de un canałe intrà i du osèani (el canałe de Panama el ze sta finio solché inte el 1914) che el garia portà invese notàbiłi benefisi econòmeghi.
Louisiana
__HIDDENCAT__
Repùblega Federałe del Sentroamèrica
La capitałe, inte el prinsìpio ła zera ponesta a Sità del Guatemała e ła ze sta dopo spostada inte el 1834 a San Salvador.
Istòria
Intrà el 1838 e el 1840 ła federasion, par colpa de na guera siviłe interna, ła se ghea separà. El primo Stato che el se ghea separà el ze sta l'Honduras che el ghea dasà ła federasion inte el 5 de novenbre 1838, seguio da ła sparision de ła federasion de fato nte el 1840, co che cuatro stati su sìncue i gaveva declarà l'indipendensa. La federasion ła ze sta parò ufisalmente declarada finia solché inte el febraro del 1841, co che El Salvador el ga proclamà a so volta ła costitusion de na pròpia repùblega indipendente. Inte el corso del XIX secoło, ghe ze sta vari tentativi par reunir i Stati del Sentro Amèrica inte un ùgnoło sojeto pułìtego, ma nisun de sti intenti el ga avesto èzito.
Louisiana
Esplorasion e concuista
L'esploratore franseze René Robert Cavelier de La Salle el ghea ciamà ła rejon Louisiana in onor del re de Fransa Luizi XIV inte el 1682, slargando ła sovranità franseze verso est finmente a metà distansa intrà Mobile e Pensacola e al Rio del Norte sud-òvest. El primo insediamento stàbiłe, Fort Maurepas, el vegnea fondà da l'ufisałe franseze Pierre le Moyne d'Iberville inte el 1699.
Peugeot
Peugeot ła ze na caza automobiłìstega e motosiclisteghe franseze parte del grupo Stellantis. In presedensa, ła jera del Groupe PSA.
Preistoria de ła Peugeot
Inte el scumìsio del XIX sècoło, soto de l'inpulso de Napołeon Bonaparte, che el gaveva bizogno de divize par el so ezèrsito, i Peugeot i ga verzesto na dita par ła trasformasion del coton ad Audincourt. Artefise de sta conversion ze stà Jean-Pierre Peugeot, bisnono de Armand Peugeot che el saria dopo devegnesto uno dei prensipałi pionieri de l'indùstria automobiłistega in Fransa.
Louisiana
Esplorasion e concuista
A ła cołònia franseze de ła Louisiana partegnea i stai americani in anbedue łe rive del Mississippi e i teritori del nord che gavea drento el Cànada. I seventi stati i fazea parte de ła Louisiana: Louisiana, Mississippi, Arkansas, Oklahoma, Missouri, Kansas, Nebraska, Iowa, Illinois, Indiana, Michigan, Wisconsin, Minnesota, Dakota del Nord, Dakota del Sud.
La Louisiana (dal franseze Louisiane) el ze un stato dei Stati Unii de l'Amèrica piasà inte el sud del paeze. La so capitałe ła ze Baton Rouge, mentre ła so sità pì granda e conosesta ła ze New Orleans. El ze sta gravemente danejà e el ze sta in granda parte ałagà da l'uragan Katrina inte el fin agosto del 2005. El stato de ła Louisiana co cueło del Mississippi i zera stai declarai zone catastròfeghe.
Peugeot
Preistoria de ła Peugeot
Inte'l 1810 i fiòłi de Jean-Pierre Peugeot, Jean-Pierre II e Jean-Frédéric ga riłevà el vecio mołìn de Sous-Cratet da adibir a fondarìa e łaminatoio. Ze stà cuesto el primo zerme da'l cuało se sviłuparà drìoman el grando inpero Peugeot. Le tècneghe de łaorasion de l'asal se ga evolzesto rapidamente e ła cuałità dei prodoti de ła fondarìa Peugeot ze devegneste intrà i mejo in Europa e i ga trovà clienti anca in Svisera, in Italia e adiritura in Turchia. Inte'l corimento dei ani, co'l mudar de ła domanda prevałente del marcà, se ga adeguà inte ła produsion. Se ze pasà cusì da ła produsion de łame par sieghe a cueła de rełògi, da łe stecche par onbrełe, a ła produsion de suste e parfin ad alcuni conponenti in metało par alcune dite che produzeva prodoti de corsetarìa. I canbiaminti pì segnifegativi revardanti tałe evołusion produtive se ga avesti inte'l 1842, cuando i Peugeot se ga asocià ai fradełi Jackson de Manchester e i ga canbià ła razon sosiałe in "Peugeot aînés et Jackson frères", ma anca inte'l 1848, cuando, daspò ła crize conòmega seguìa a ła revołusion, ła dita ga ciapà el nome de "Peugeot Frères" e ga scumisià fabregar anca de łe montadure in asal par łe crinołine, asesori de moda lansai da l'inperadora Eugenia. A ze del 1847 el primo utiłizo del stema rafegurante un Łeon sora da na fresa.
Louisiana
Esplorasion e concuista
La prima cołònia che ła zera vegnesta fondada inte el teritòrio de ła Louisiana atuałe ła ze sta cueła de Natchitoches inte el 1714 par man de Louis Juchereau de Saint-Denis co du fini: stabiłire na rete de comerci coi Spagnołi e inpedire ła so vansada verso de ła Louisiana.
Peugeot
Preistoria de ła Peugeot
Inte'l 1850 l'azienda de ła fameja Peugeot se jera talmente sviłupà da contar nove fàbreghe verte inte'l fratenpo a Valentigney, Beaulieu e Pont-de-Roide. El steso ano ze stà introduzesto el logo che raprezentava un łeon in pìe so na fresa. Inte'l corimento dei ani ła fresa ze desparìa e 'l łeon ga canbià pozision. thumb|Armand Peugeot L'azienda ła jera a l'època in man ai do fradełi Jules ed Émile Peugeot, i cuałi, oltre sgrandirla notevolmente, ga introduzesto mejorìe sosiałi par i dependenti, vansae par l'èpcoa. I fautori de tałe mejorìe zera soratuto Émile e so fiòła Lucy, entranbe ferventi protestanti, che inte'l 1871 łe ga introduzesto ła zornada łaoradiva de dièze ore invese de dòdeze, co trenta ani de antisipo so ła łejislasion franseza, oltre a istituir na sosietà de mutuo socorso, devegnùa vero e propio sistema pensionìstego inte'l 1876.
Louisiana
El stato confina verso òvest col stato del Texas, verso nord co l'Arkansas, verso est col Mississippi e verso sud col Golfo del Mèsego.
Peugeot
Preistoria de ła Peugeot
Inte'l 1879 ad Armand Peugeot ze stà mostrà ła Mancelle, vetura a vapor reałizada l'ano prima da Amedée Bollée: A ze cuesti i primi contati co l'automobiłe par Armand Peugeot, che in breve el ga scominsià a ocuparse de mezi de łocomosion. Ze stà cusì che inte'l 1881 el ga convertìo ła fàbrega de Beaulieu a ła produsion de bicicléte, atività che ga rezultà asè reditisia e fiorente, e se ga protrazesta par vari deseni.
Ła sede łegałe ła ze Parize e i stabiłimenti de riserca e desviłupo i ze ponesti a Vélizy, La Garenne-Colombes, Poissy e Sochaux, che ze el gropo sentral de l'insenbre de stabilłmenti Peugeot.
Louisiana
Esplorasion e concuista
Inte el scumìsio łe ghe zera stai vàrie capitałi, ma inte el 1722 New Orleans ła ze sta ełezesta capitałe de ła cołònia.Da sto momento fransezi e spagnołi i se ghea conbatesto par el controło de ła rejon e inte el contenpo i zera rivai todeschi imigrai che i se ghea stabiłio drio del Mississippi fondando anca ła granda sità denomenada Côte des Allemands