cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paze
Ogni an a Oslo i da a na persóna, che ła ga dà dimostrasion de eser ativa par ła paxe inte el mondo, un premio ciamà Nobel par ła paxe.
Par paxe se pol entender anca un tratà chel ga come conseguénsa ła fin de na guera, dónca ła paxe.
284 v.C.
El 284 v.C. (CCLXXXIV v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Helpfau-Uttendorf
el xe on comun marcà del distreto de Braunau am Inn che el fa parte del stato de ła Alta Austria in Austria
Ituren
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Sotoclase (tasonomìa)
In biołozia na sotoclase 'a xe na categoria (pi de preciso un rango tasonomico) dea clasificasion sientifica dei organismi viventi. Se trata de na categoria intermedia, tra clase e òrdene. In alcuni casi esiste dee ulteriori sudivision dee sotoclasi de grado superior al'òrdene: 'e infraclasi e i superordini. 'e sotoclasi de piante, alghe e fonghi 'e gà rispetivamente i sufisi -idae, -phycidae e -mycetidae. Un esempio de sotoclase a xe Eutheria, de cui fa parte l'omo.
Scientific classification
San Poło del Braxil
Ła sità ła coerze n'area de 1 524 chilometri quadrati e ła ga na popołasion de poco pì de 11 milioni de abitanti (stima de ł'IBGE del 2006); ła xe quindi ła piassè vasta e popołoxa sità de l'Emisfero austrałe.
La Spagnoła
La Spagnoła (La Española in spagnoło, in latin e franseze: Hispaniola; in crioło haitian: Ispayola) ła ze na ìzoła del mar dei Caràibi che ła òspita a do stati sovrani, ła Repùblega Dominicana e Haiti. Situada intrà łe ìzołe de Cuba e Zamàega, verso ovest, e cheła de Porto Rico verso est, ła ze ła seconda ìzoła par estension del arsipèłago de łe Antiłe Majori.
La Spagnoła el zera sta el primo teritòrio spagnoło inte el Novo Mondo, dopo de èsar sta descuerto da Cristóbal Colón inte el so primo viajo inte el 1492.
Par superfisie, de 76 480 km² (29 530 milie cuadre), divideste intrà Haiti co i so 27 500 km² (10 620 milie cuadre), e República Dominicana co 48 440 km² (18 704 milie cuadre), ła ze ła 22ª pì granda ìzoła del mondo, ła dézema pì popołada del mondo e ła pì popołada de Amèrica.
Toponimia
I susiste vari nomi co cuełi che ła ìzoła ła zera sta suponestamente conosesta dai so abitanti nativi, i amerindi taínos. I primi cronisti i dà vari nomi par ła ìzoła, cofà Haití, Bohío y Quisqueya,, pusibilmente doparai dai nadivi de vàrie parte de ła ìzoła, anca se i ze stai inpiantai dubi so Quisqueya. . Intra chei altri nomi che i ze stai mensionai, cofà Baneque o Babeque, pusibilmente i coresponde al nome de altre ìzołe.
Mikleuš
el xe on comun inte la rejon de Virovitica e de ła Podravina che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Saint-Jacques-de-Néhou
Saint-Jacques-de-Néhou el xe on comun de 608 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Siangai
__HIDDENCAT__
, ła se cata sol fiume Huangpu visin al delta del Chang Jiang, ła xe ła pì popoloxa sità de ła Cina e ła seconda munisipałità autonoma del paexe dopo Chongqing.
Economia
Siangai ła xe vista come ła vera capitałe econòmega de ła Cina, el so sentro pì dinamico e moderno. Siangai el xe on sentro econòmego, finansiario, comerciałe e de łe comunicasion de primaria inportansa de ła Republica Popołare Cinexe.
Plantae
__HIDDENCAT__
miniatura|Piante El regno de łe piante (Plantae Haeckel, 1866 ) el contien a ocio 350 000 spece de organismi vivénti, destinti de sòłito co nomi de àlbori, arbusti, caspi, erbe, roeghine, ranpeganti, sucułénte, felse, muschi e ancor paréci altri.
La magior parte de łe piante che łe xe conosuo łe xe mese drénto el grupo de łe Angiosperme (divixion Magnoliophyta), co, a ocio, 250 000 spece che ła se destingue da łe altre divixion par ła produsion de fióri seguia, daspò l'inpołinasion, da ła formasion de séme serai e proteti drénto un fruto.
Ła parte de ła biołogia che ła revarda el studio de łe piante ła xe ła botànega.
Drio sti qua łe piante łe ga ste caraterìsteghe fondamentałe qua:
I łìmiti precisai del regno de łe Piante, par quanto revarda i organismi manco conplesi e in particołar unisełułari, i xe stai ogeto de vałutasion miga tute conpagne intrà i studióxi.
Ai inisi el regno de łe Piante (en maniera più s-ceta, el regno Vegetal) el contegnéva anca organismi eteròtrofi, come i Fónghi, e tuti i bateri. Daspò łe Piante łe ga tacà a èser i sołi organismi autòtrofi plurisełułari, co ła creasion del regno dei Protisti, chel contegnéva tuti i organismi unisełułari anca autòtrofi.
Ancó se taca de nóvo a portar indrio inte el regno de łe Piante i organismi unisełułari autòtrofi, basta che i sia eucarioti. Sta roba ła pol referir in particołar a łe àłeghe verde, par tradision conpagne ai Protisti; sta qua łe faria parte del regno de łe Piante, parché łe ga sèłułe co łe parete de sełułoxa, łe ga el stéso tipo de clorofiła de łe piante terestre e łe produxe àmido co ła fotosìntesi.
Mouflières
Mouflières el xe on comun de   86 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Rougeux
Rougeux el xe on comun de   110 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Brives-sur-Charente
Brives-sur-Charente el xe on comun de   233 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Montorfano
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Las Omañas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Łarcian
Łarcian el xe un comune de 6 028 abitanti inte ła provincia de Pistoja.
Frazaion
Boia, Biccimuri, Cołona
Meyrin
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Les Bouchoux
Les Bouchoux el xe on comun de   317 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Buio Pesto
"Morini xe el "Boss", un brao toso e de galta, ma tuto "El Grupo" xe forte, par no dir del resto... Ła mùxica xe beła e...me piase anca i testi, e 'l nome che profumega de Xenoa: "Buio Pesto". Cossa posso oncora zontàr, o me cari fiòi co l'augurio che me vien dal cuor?"
I Buio Pesto xe un grupo muxicałe diałetałe itałian che vien da Bogliasco (GE). El nome che gà el grupo se baxa su un xugo de parołe derivà da ła łengua ligure, dove el termine pesto se połr referire tanto a l'agetivo scuro o fóndo, quanto al tipego consiéro ligure che se uxa.
El stiłe muxicałe de ła band varia dal pop, al rap, al reggae, fin a ła muxica popołar.
Carateristega che gà tute canson che fa sta band xe ła forte ironia e ła comicità che conferise a ła muxega na particołare vis bagołona e goliardica.
Storia
Ła storia dei Buio Pesto taca inte el setenbre del 1983 ad òpara de Danilo Straulino, Davide Ageno (ancora menbri del grupo, rispetivamente a ła bateria e a łe chitare) ed Ettore Valle, anca se l'atività uficiałexe scuminsià inte el 1992 co ghe xe stà l'incixión del so primo album. Voglio una fidanzata, publicà prima da ła Deadline / Discomagic e po' inte el 1996, da ła Sony. Ma inte el 1995 ła vicenda artistega dei Buio Pesto conose na svòlta inportante co ła decixión de cantare in łengua ligure.
El so secondo disco, "Cosmolandia" vien publicà inte el 1998; vendùo in oltre 3 000 copie, contien un tòco mai fato prima. "Cosmolandia", cantà in cùbia co Franco Malerba, el primo astronauta itałia a svołare inte el spasio par ła NASA inte el 1992 col Space Shuttle Atlantis.
I Buio Pesto gà anca prodoto e interpretà queo che xe considarà el primo de fantasiensa girà e prodoto conpletamente in Itałia: InvaXön - Allieni in Liguria.
A otobre 2008, ano de ła publicasion del CD Liguria, xe stà distribuìo el so secondo film intitołà Capitan Baxiłico. El film xe stà in concorso par i premi David di Donatello 2009.
A disenbre 2011 xe stà distribuìo el segondo film intitołà Capitan Basilico 2. Anca sto film xe stà in concorso par el premio Premio David de DonatełoPremio David de Donateło 2011 e in seguito cronpà da Rai Cinema.
Partesipasion
I Buio Pesto gà avùo inte i so dischi diverse partesipasion speciałi cofà quełe de Marco Masini, Mietta, Elio e le Storie Tese, Bruno Lauzi, Simone Cristicchi, i Ricchi e Poveri, Claudio Lauretta ed Erico Ruggeri oltre che queła del cantante e autore diałetałe xenovéxe folk Piero Parodi.
Xe tante łe cover "rivixitàe" in version xenovéxe de sucesi de artisti itałiani e de tuto 'l mondo, intra i cuałi 50 special, Black or White, Don't Cry for Me, Argentina, Macarena, My Heart Will Go On, My Sharona, Dragonstea din tei, Vorrei avere il becco, Vorrei cantare come Biagio, L'italia di Piero, Take on me, Mistero, Bella Vera, Baciami adesso fin a l'ino nasionałe itałiano.
Discografia e video
Par la Dead Line / Discomagic Par ła Grigua/Discolandia:
Civezza
el xe un comun inte la provincia de Inperia chel fa parte de la rejon Liguria
Saint-Jean-de-Daye
Saint-Jean-de-Daye el xe on comun de 629 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Salento (SA)
Salento el xe un comun itałian de 2 005 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 23,79 km². L'abità el xe situà a 420 metri s.l.m. El confina co i comuni de Casal Velino, Castelnuovo Cilento, Gioi, Lustra, Omignano, Orria, Perito e Vallo della Lucania.
Tejeda de Tiétar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Mauerkirchen
el xe on comun marcà del distreto de Braunau am Inn che el fa parte del stato de ła Alta Austria in Austria
Moyencourt
Moyencourt el xe on comun de   317 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Chazelles (Charente)
Chazelles el xe on comun de  1 558 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lizoáin
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
282 v.C.
El 282 v.C. (CCLXXXII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Lukač
el xe on comun inte la rejon de Virovitica e de ła Podravina che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Chipilo
Chipilo ła xe na sità çenina que ła se cata a 12 km a el Sud de ła sità de Puebla, in Mèsego. La xe a 2150 metri desora el nivèo del mar. El so nome ofiçial el xe: Chipilo de Francisco Javier Mina. El nome de qhełi orijnari de Chipilo el xe chipilegni.
Rouvres-sur-Aube
Rouvres-sur-Aube el xe on comun de   96 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Chipilo
Chipilo ła xe stàda fundàda in el 2 de otobre de 1882 da enmigradi que i vieniva da la rejon del Vèneto, in Italia, La maxoransa de ei i vien da Segusino (Trevixo). I enmigradi i xera veniudi in Mèsego par çercar tere fertili et par scansàr da la puertà que gèra in Vèneto in qhela epoca. Pluxori i xe dedicò a el slevo. i sò produti de late i xera diveniui famoxi in multe xone del Mèsego. Intè i primi 20 ani de la so fundaçion, Chipilo la fù na colonia de foresti ciamada "Colonia Fernàndez Leal". Amò ancoi i chipilejni i xe na minoransa ètnica no reconosuda ofiçialmente, que la presenta radiçi etnoculturali propie et distentive. Al di de ancoi in Chipilo gè 29 cojnom in vita: Bagatela, Barbisàn, Berra, Bortolini, Bortoloti, Bronca, Colombo, Crivello, Dosetti, Galeazzi, Lavazzi, Martini, Mazzocco, Cossileon, Merlo, Minuti, Mioni, Montagner, Orlansino, Piloni, Prècoma, Salvatori, Sebenelo, Simoni, Spezzia, Stefanoni, Vanzini, Zago, Zanella et Zechinelli.
Parte de la influençia vèneto - italiana la xe dovuda a la creaçion de la "italian coffè company" et de la cadena de mòbi fabricadi in Chipilo ciamada "Segusino".
8 de otobre
L' 8 de otobre el ze el 281° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 282° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 84 dì.
Olivetta San Michele
el xe on comun inte la provincia de Inperia chel fa parte de la rejon Liguria
Chipilo
Łéngua et Cultura
Multi linguisti locai et foresti i ga tratà par estabilir in piàn de scritura par el vèneto de Chipilo. En piàn el fu creà da la linguista stadunitensa Carolyn McKay domente la realiseva la soa envestigaçion intè la "Universidad de las Americas". Ela la ga proposto in piàn basado prinçipalmente entè el alfabeto italian, et la publicò el sò pian endè in libre entitolà "il dialetto vèneto di Segusino e Chipilo". I fu propoti anca auteri piàni ma a Chipilo no sè mai dropà la scritura vèneta unificada deçixa da la "Regione Vèneto" in Italia.
Pajares de los Oteros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Céligny
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Saint-Jean-de-Savigny
Saint-Jean-de-Savigny el xe on comun de 446 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Livo (CO)
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Łan
Łàn o Ałan el xe on comun de 2761 aneme inte ła provinsia de Bełun.
Moyencourt-lès-Poix
Moyencourt-lès-Poix el xe on comun de   181 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Sermérieu
Sermérieu el xe on comun de  1 668 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Carate Urio
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Brizambourg
Brizambourg el xe on comun de   905 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ełetroeroxion
Ła 'ełetroeroxion xe na tecnołogia de łaorasion che ła sfruta łe capasità eroxive de łe scarghe ełètreghe. Ła xe utiłisàbiłe so condutori, esenxialmente i metałi, anca duri asè. Ła vełosità de łaorasion xe pi łenta de altre tècnołogie de asportasion de boxia.
Łe màchine uténsili realixà par far sto tipo de łavorasion łe vien ciamae 'machine par ełetroerosion', o in inglexe EDM (Electro Discharge Machining).
Ła vien inventà caxualmente da i spoxi rusi Lazarenko inte el 1943, durante esperimenti de uxura dei contati ełetreghi. Sta tècnołogia ła vien poi doparà senpre de pi e uncoi ła xe abitual soratuto par ła rifinitura de stanpi plàsteghi, parmetendo i detaji soto el miłimetro. Co i ani i procesi i se ga sdopià intrà ełetroerosion a tufo (EDM) e ełetroerosion a fiło (WEDM).
Les Chalesmes
Les Chalesmes el xe on comun de   96 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Ełetroeroxion
right|thumb|300px|Fil de fero de un mecanixà de scarga elètrega. 1 Cavo de ełetrodi 2 Arco voltaico 3 Generador 4 Toco right|thumb|300px|Màchina de ełetroerosion drio funsionar
Funsionamento
Ła ełetroerosion ła łaora soła capasidà termomecànega de łe scarghe ełètreghe de erodere i materiałi. L'asion de łaorasion se fa doparando na inpresta (el ełetrodo) al material da łaorare (el toco), stando in n'anbiente diełètrego łìquido. El ełetrodo el vien carga de na carga poxitiva ripeto al toco, e el material cargà negativamente el subise na eroxion supariore. Co i se visina sti do conponenti el toco vien łaorà sensa che i vegna a contato. El ełetrodo el subise na uxura bastansa significativa, che ła dipende da i materiałi uxà.
Ezcároz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Nova Bukovica
el xe on comun inte la rejon de Virovitica e de ła Podravina che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Fiumicello
Fiumisel (Fiumicello in italian; Flumisel in furlan) el xe on comune de 4715 abitanti inte ła provincia de Udine.
Ł
right|250px El sinboło Ł (in picoło: l) el xe na letera doparà inte un paro de lengue slave e in serte łengue dei nativi mericani. El vien anca doparà da serte grafie venete.
Ła Ł inte łe lengue slave
Ła vien doparà anca par trascrivar el biełoruso in alfabeto latin (sta particołar variansa del alfabeto latin ła vien ciamà Łacinka). El simboeo "ł" el śe sta usà pà a prima völta inte el XV secoeo in un trattà poeacco
Ła Ł in veneto
Serte grafie venete łe uxa sto sinboło (ciamà ele-tajà) par raprexentar ła ele evanesente. Speso, al posto del segno Ł vien doparà diritura el segno £ che el se cata pì fasilmente inte łe tastiere.
Onex
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Tiétar (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Ostermiething
el xe on comun marcà del distreto de Braunau am Inn che el fa parte del stato de ła Alta Austria in Austria
Costarainera
el xe un comun inte la provincia de Inperia chel fa parte de la rejon Liguria
Moyenneville (Somme)
Moyenneville el xe on comun de   716 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Corejo (RE)
Coregio el xe on comune de quasi 21 000 abitanti inte ła provincia de Regio Emilia.
Frasion
Budrio, Canolo, Fazzano, Fosdondo, Lemizzone, Mandrio, Mandriolo, Prato, San Biagio, San Martino Piccolo, San Prospero.
Bouin
Bouin el xe on comun de  2 156 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Curlandia
__HIDDENCAT__
La Curlandia (in leton Kurzeme, in todesco Kurland, in polono Kurlandia) la xe na rejon storega de l'area baltega chiapada intra l'atual teritorio de la Łetonia. Pa'l passà ła costituiva na provinzia del Stado dei Cavalieri Teutoneghi de la Livonia (ca 1200-1500), in sevito el xe stà un dogado entro de la Confederazion Polono-Lituana, e na provinzia de la Rusia Imperial.
Zeografia e clima
El confin nord-oriental de la Curlandia el jera signà dal fiume Dvina, che el la separava dai distreti de la Latgalia (che ai tempi de l'Impero Ruso la jera parte de la provinzia de Vitebsk) e da la Livonia. A nord la jera delimità dal Golfo de Riga, a òvest dal Mar Baltego e sud la confinava co la Prusia oriental e col distreto russo de Kovno. Mapa de la Curlandia|thumb|sinistra
La superfice la xe pari a 27 286 km², dei quai 262 km² i xe de aque interne. El teritorio el xe pian co dólse ondułasion e łe coste łe xe piane e pałuóxe, l'interno el xe costituìo da cołine e da xone cuerte da foreste. Łe xe anca prexente xone ùmede e łaghi. L'altitùdene no la supara i 232 metri sul nivel del mar.
Provincie de la Finlandia
La Finlandia la xe divisa inte sie grande provinzie chiamae lääni (in svedese län). Prima de la reforma ministrativa del 1997 i lääni i jera 12.
Curlandia
Zeografia e clima
El pian de "Jelgava" el divide el teritorio in do bande
Provincie de la Finlandia
I lääni i xe organisemi de controlo regional (sul tipo dei län svedesi) de la ministrazion statale inte i confronti dei comuni.
Perly-Certoux
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Curlandia
Zeografia e clima
I fiumi che i traversa ła xona łi xe pi de sénto ma de sti qua sol 3 i xe navegàbiłi: il Daugava, il Lielupe e il Venta. Tuti i core verso nord-òvest e i desboca sul Mar Bàltego L' ocupasion prinsipałe ła jera, par el pasà, l'agricoltura, e łe colture pi grande łe jera de formént, orxo, véna, biava, siala, lin, e patate
Rouvroy-sur-Marne
Rouvroy-sur-Marne el xe on comun de   384 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Provincie de la Finlandia
Le maakunta le xe invenze unità ministrative locai formae da la colaborazion intra de vari comuni.
Curlandia
Popołasion
La popołasion ła jera de 619 154 abitanti inte el 1870, e de 674 437 inte el 1897. EL 79% de ła popołazison el jera de etnia letona, l'8,75% todeschi, 1,7% russi e l'1% respetivamente poloni e lituani. Ghe jera, tra l'altro un 8% de zudii e qualche livon El 75% de ła popołasion ła jera protestante, el resto el jera catolico o ortodosso.
Provincie de la Finlandia
I lääni, uncuò sostituii da le azenzie, i xe (en corsivo el nome finlandese, infra parentese quelo svedese):
Chenon
Chenon el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Altheim (Austria)
ła xe na sità del distreto de Braunau am Inn che el fa parte del stato de ła Alta Austria in Austria
Saint-Jean-de-la-Haize
Saint-Jean-de-la-Haize el xe on comun de 521 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Orsenigo
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Poveja
Poveja o Povegia (en venesian) ła ze na ìzoła de ła łaguna sud postada danansi a Małamoco łongo el Canal Orfano, che'l cołega ła boca de porto de Małamoco co Venesia. Ła só suparfise ła ze de 7,25 etari, donca ła ze na ìzoła bastansa granda inte l'anbiente łagunar. Ła conta ùndeze fabricài.
Storia
left|thumb|L'ospeàl de Povegia Ciamada in antighità Popilia probabilmente par ła vezetasion che ła gaveva (da'l latìn populus "pioppoTesto in grasseto") o in rełasion a ła visina via Popilia-Annia, fata costruir da'l cònsołe roman Publio Popilio Lenate. Inte łe antighe mape sincuesentesche l'ìzoła ła par nominada anca inte ła forma Poveggia.
Daspò l'invazion łongobarda de'l VI sècoło e de ła destrusion de łe sità de l'entrotera (in partegołar Padoa e Este), el ze deventà uno dei sentri de reinsediamento de łe popołasion in scanpàda verso łe còste. Deventada borgo e sede de un casteło, el sentro el contribuise eficasemente, intrà el 809 e l'810, a ła rezistensa de Metamauco. L'antiga cavedàl de'l ducato de Venesia, asediada dai Franchi. I abitanti de Popilia par l'ativa parte avùa inte ła defeza de l'invazion franca i reseve na serie de priviłezi, cuałi l'ezension da łe tase, da'l servisio miłitar e da'l vogàr inte łe gałìe.
Inte'l 864 A se istała łe fameje dei 200 fedełisimi servi de Pietro Tradonico, che drioman a łe revòlte scaturìe da cołù che'l ga copà el doze, cui el gaveva otenjùo da'l sucesor Orso I Partecipazio ła concesion de tère e vałi, co l'obligo de censimento anuałe e de àto de omagio da reałizàr el secondo dì de Pascua e el dirito de aver come goernadór un gastàldo ducałe fiancà da 27 consegièri łocałi.
L'abitato donca el ze cresùo prospero, sia economegamente che demografegamente, tanto che a'l gastàldo de Povegia A ze stà acordà in sèito l'ecesional priviłezo de łigar ła propria inbarcasion a ła nave dogal (el Busintoro) durando ła Festa de ła Sensa.
Ła fine de'l sentro ła avien a l'inpensàda inte'l 1739, cuando menasada dai Zenoezi durando ła Guera de Cioza, ła ga visto ła popołasion trasferìa in altri sentri de ła łaguna (in partgołar Spinalonga), par farghe posto ai aprestamenti miłitari in defeza de Venesia asediada, in partegołar a l'otagono (na batarìa de artiłiarìa capase de controłar el pasagio łagunar da Venesia e Cioza). So'l fenir de'l ràdego restava poco a l'antigo splendor.
L'ìzoła ła ga visto cuindi redùzerse tanto ła só suparfise a cauza dei fenomeni anbientałi de erozion, pasando soto l'autorità de'l podestà de Małamoco. Inte'l 1468 A ze stài costruìi magazeni e cantièri navałi, strasformàndoła in łogo de cuaranténa par nave e mercansìe. Inte'l XVI sècoło s'a provà invano de atirarve l'órdene dei Camaldolesi par fabricarghe un convento. No pì adata a'l repopołamento, daspò el trasferiménto inte'l 1777 soto el poder de'l magistrato a ła Sanità, intrà el 1793 e el 1814, ghe ga avùo sede un łazareto.
Drioman l'ìzoła ła ze deventada stasion par ła cuarantena maritema. Ła ze stada infin cedùa a'l Demanio inte'l 1968.
Un tenpo so l'ìzoła A se łevava na Ceza dedicada a San Vidàl, che ła custodìva un séłebre crozefiso (deso conservà inte ła Cieza de Małamoco) e na toła de Tiziano, ma inte'l 1806 ła ze stà serada e in sèvito a na desfàda. Deso no resta che'l canpaniel cuspidà, na volta doparà cofà faro e ancùo incorporà int'un bloco de grandi edifisi łevài cuando che l'ìzoła ła zera uzada par la cuarantena de łe navi.
Łezenda e folclore
A'l recordo de ła fałìa spedision franca ze łigà el nome de'l canal che'l ze davanti a l'ìzoła, inte'l cuało ghe sarìa stà el serciamento e el masacro de'l barcołàme nemigo e che par cuesto, drio ła łezenda, el saria stà ciamà Canal de l'Orfano. N'altra łezenda nara che inte l'ìzoła ghe sia i spiriti de cołòri che i venjiva menài a morir a Povègia durante i ani de ła pèste e chichesìpia se avisina a l'ìzoła de nòte el pol sentirghene i łanji e védarghe łe àneme in frustón par l'ìzoła.
Aparado zenitałe femenin
L'aparado zenitałe femenin, inte i organizmi anfigòneghi el ze l'insieme dei organi e de łe struture che łe parmete ła reprodusion e'l copiamento inte i animałi femenini.
Curlandia
El dogado de Curlandia
thumb|Mappa dell'area baltica inte el [[1619|sinistra]]
Aparado zenitałe femenin
Inte i mamifari, i prensipałi organi de'l sistema reprodutivo femenin i include i zenitałi esterni (vulva) e un serto nùmaro de organi interni, tra i cuałi łe gonadi (ovaie) che łe produze i gameti. Ła majoransa dei altri animałi vertebradi ła ga sistemi reprodutivi sìmiłi, costituìi da gonadi, conduzesti e verture. Tuttavia, A ghe ze na granda divarsità de adatamenti fisici e stratezìe reprodutive par onji grupo.
Anatomia umana
L'aparado zenitałe femenin el ze conponesto dai zenitałi interni e i zenitałi esterni.
El studio de łe respetive patołozìe asosiàe el rentra inte'l canpo de ła zinecołozìa.
Anatomia conparada
L'evidensa esterior de l'aparado zenitałe femenin el pol asumer difarenti aspeti anatòmeghi, co l'orifisio pozisionà inte ła vertura del sistema escretor, integrandose co'l zboco esterno de'l sistema escretor (aparado urozenitałe), integrandose anca co'l zboco termenałe de'l sistema dizerente (cloaca), dezgiunzendose conpletamente (ezenpio gonoporo inte i crostasei e n'altri artropodi), rezultando coverto da struture protetive, come l'epigino dei ranji o mancando totalmente de vertura esterna come inte i organizmi ad inseminasion traumàtega, come serti emiteri eteroteri.
Zenitałi interni
I organi reprodutivi interni femenini i ze ła vagina, l'utero, łe tube de Falloppio e łe vovere (ovare).
Vazina
La vazina (ła mona, natura, bigareła) ła ze un canałe fibromuscołar (costituìo da tesudo fibrozo e muscołar) che'l cołega l'esterno de'l corpo a ła cervice de l'utero. Inte l'anbito de ła graviansa el vien anca definìo canałe de'l parto. Ła vazina ła ospita el pene mascołin durando i raporti sesuałi. El sperma, contenjente spermatozoi, el vien eiacułà da'l mascio inte ła vazina, consentindo ła fecondasion de ła cełuła ovo (ovuło). Ła vazina ła ze ła sede ndove che A se pol prevenjir mecanegamente o chimegamente ła fecondasion, inserindo apoziti sistemi, cofà ad ezenpio el diaframa e ła spirałe intrauterina, che ła va a serar ła bica de l'utero e/o inibir ła fecondasion.
Utero
El scanso de l'utero el ze distinto in tre parte: el corpo, in raporto co ła vesiga; el coło o cervice e l'istmo.
Ovare
Łe ovare łe ze organi pari, picołi, situài so łe parede łaterałe de ła picoła pelvi. Łe ze responsabiłe de ła produsion dei ovułi, e de ła secresion de ormoni. Łe ovare łe ze formàe da fołicołi ovàreghi che i ga el conpito de łibarar łe cełułe ovo maùre (ovułi): 'ste cua łe desende inte łe Tube de Falloppio ndove avien ła fecondasion (se l'anbiente el ze favorevołe e i ze prezenti spermatozoi ativi). Se l'ovo no'l vien fecondà entro 24 ore, el vien ełiminà tramide ła mestruasion, se invese el vien fecondà, l'ovuło el desende intee l'utero ndove che A se forma el zigote.
Zenitałi esterni
Female_genital.svg, dal 'alto (pube) a'l baso (orifisio vazinałe):
— ''Pube - Monte de Venere
— ''Prepusio clitorideo
— ''Glande clitorideo
— ''Grandi łavri
— ''Imene
— ''Orifisio vazinałe
— ''Perineo
Serpaize
Serpaize el xe on comun de  1 939 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
280 v.C.
El 280 v.C. (CCLXXX v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Aparado zenitałe femenin
Zenitałi esterni
— ''Ano ]]
Vulva
Ła vulva ła ze ła termenasion e ła vertura esterna dei organi zenitałi femenini, situada inte ła parte anteriora de'l perineo, a'l sentro de un conpleso de formasion cutanee de protesion, conséntreghe l'una a l'altra, ła pì interna de łe cuałe ła dełimita na picoła cavidà (scanso), dita vestiboło de ła vazina, inte ła cuała A se verze el canałe vazinałe. A l'interno de 'ste formasion cutanee, se cata anca el trigono urozenitałe, inte'l cuało A se verze el canałe urozenitałe, par mezo de l'orifisio uretrałe, dezboco esterno de l'aparado urinario; mentre so'l contorno A se cata i corpi eretiłi de ła dona e do organi giandołari. In senso verticałe, ła pota ła ze costituìa da:
Salvitelle
Salvitelle el xe un comun itałian de 582 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 9,6 km². L'abità el xe situà a 630 metri s.l.m. El confina co i comuni de Auletta, Buccino, Caggiano, Romagnano al Monte e Vietri di Potenza.
Llamas de la Ribera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Aparado zenitałe femenin
Funsion
L'aparado zenitałe femenin el ga funsion sia reprodutiveche endocrine:
Evołusion enbrionałe e fetałe
Masci e fémene i evolve da un èsar comun asesuà/manfrodito dotà de zenitałi esterni de tipo femenin co un rełativamente anpio clitoride. Inte'l mascio i łavri menori e cuełi majori i se fonde par formar el scroto. Il vestiboło de'l clitoride el se zlonga e el forma el pene. Inte ła dona ła cresita dei picołi łavri e grandi łavri el ze asàe suparior a l'evołusion de'l clitoride, che'l resta de dimension redote.
Ospedaletti
el xe un comun inte la provincia de Inperia chel fa parte de la rejon Liguria
Bourneau
Bourneau el xe on comun de 734 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Sangüesa
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Muille-Villette
Muille-Villette el xe on comun de   831 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Burie
Burie el xe on comun de  1 279 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Torre de Don Miguel
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Saint-Jean-de-la-Rivière
Saint-Jean-de-la-Rivière el xe on comun de 350 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Dosso del Liro
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Rouécourt
Rouécourt el xe on comun de   47 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Chêne-Bougeries
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Tornavacas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
San Lazaro de Savena
San Lazaro de Savena xe un comune de sirca 32 00 abitanti de ła provincia de Bołogna.
Les Crozets
Les Crozets el xe on comun de   199 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Chancy
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
279 v.C.
El 279 v.C. (CCLXXIX v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
9 de otobre
El 9 de otobre el ze el 282° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 283° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 83 dì.
Diano Arentino
el xe on comun inte la provincia de Inperia chel fa parte de la rejon Liguria
Bournezeau
Bournezeau el xe on comun de  3 373 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
San Fełice sol Panaro
San Felice sol Panaro el xe un comune de 10006 abitanti inte ła provincia de Modena.
Mattighofen
ła xe na sità del distreto de Braunau am Inn che el fa parte del stato de ła Alta Austria in Austria
Cherves-Châtelars
Cherves-Châtelars el xe on comun de   413 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Jean-des-Champs
Saint-Jean-des-Champs el xe on comun de  1 410 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Clitoride
Ła ze prezente anca inte i strusi e inte i mamifari de seso femenino.
A'l contrario de'l pene, el só omòłogo mascołin, ła clitoride normalmente no ła contien ła vertura distałe de l'uretra, e no ła ga mìa nesun roło inte ła minsion e inte ła reprodusion.
In serti animałi, fra i cuałi ła iena, ła clitoride ła ze partegołarmente granda: ła vien uzada anca par ła minsion, el copiamento e el parto. Acna inte i mamifari, fra cui i łemuri e łe simie ranjo, ła clitoride ła rezulta de dimension notévołe.
El primo anatomista a darghene na conpleta descrision anatòmega e funsionałe A ze stà Georg Ludwig Kobelt.
Palacios del Sil
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Sunbilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Méricourt-en-Vimeu
Méricourt-en-Vimeu el xe on comun de   103 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Torre de Santa María
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Andrijaševci
el xe on comun inte la rejon de Vukovar e de ła Sirmia che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Clitoride
Anatomia e fiziołozìa
Ła clitoride ła fa parte dei organi eretiłi de l'aparado zenitałe femenin, insenbre ai bulbi de'l vestibolo. El ze un organo inpari e mediano, situà inte ła porsion anterosuparior de ła pota, a'l de soto de ła comesura anteriore dei łavri. a ga na parte łibara de forma siłindroide de łonghesa 2-3 cm e diametro de 6-7 mm che i aumenta durando l'ecitasion sesuałe. Ła ze costituìa da do corpi cavernozi de ła clitoride, che i forma un organo ùnego, dito corpo de ła clitoride, che'l se porta insima e in vanti, par repiegar po in baso, termenando co un glande soramontà da un prepusio clitorideo. A ze propio i corpi cavernozi de'l clitoride che i ghe ne parmete l'aumento de dimension durando l'esitasion sesuałe, co i stesi mecanizmi che i avien inte i corpi cavernozi de'l pene.
Orísoain
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Clitoride
Anatomia e fiziołozìa
Ła ze ancorada a ła sinfizi pùbega tramide el łigamento suspensorio de ła clitoride.
Da'l ponto de vista de'l zviłupo enbrionał ła clitoride ła ga l'istesa orìzene de'l pene. Ła ze infati anca ciamada "pene arcàego".
Orgazmo clitorideo
Ła clitoride no ła partesipa a ła funsion reprodutiva. N'oportuna stimołasion atuada inte'l glande de ła clitoride ła porta ła dona a l'orgazmo.
Fin a tenpi resenti A venjiva eroneamente definìi do tipi de orgazmo par ła dona, cueło clitorideo e cueło vazinałe. Un studio condoto so un sazo de vołontarie da Foldes e Buisson e intitołà Il complesso clitorideo: uno studio ecografico dinamico el porta a'l suparamento de ła distinsion tra i do orgazmi, sostenjendo che l'orgazmo el ze senpre zenarà da ła clitoride. L'orgazmo inpropriamente dito vazinałe el sarìa provocà da ła stimołasion par fregametno indireto de ła clitoride mèdema. Soło el 25% de łe donne łe sparimenta regołarmente l'orgazmo durando ła penetrasion vazinałe.
Mudiłasion clitoridee
Tałe pràteghe łe ze atuàe in racuanti Paezi de'l mondo, masime in serti paezi arabi e afregani, co diverse finałidà:
Łe mudiłasion łe conporta na un cało e a volte n'ałienasion de ła capasità de ła dona de razonzer l'orgazmo. Par de pì a ferida sicatrizada simentada da l'infibułasion ła se reverze in maniera asàe dołoroza co ła deflorasion.
Łe Mudiłasion Zenitałe Femenine (MGF) łe conporta gravi dani psicołòzeghi e fìzeghi, e łe pol condùzer anca a ła morte par emorazìa e/o infesion. Le MGF łe ze na viołasion dei deriti umani, parseguìa penalmente in tanti paezi de'l mondo, conpreza l'Itałia.
Le MGF riflettono una disuguaglianza radicata tra i sessi, una forma estrema di discriminazione nei confronti delle donne e delle ragazze.
L'articolo 583-bis del codice penale italiano punisce entrambe le pratiche. La legislazione coranica non prevede interventi mutilatori, mentre è "raccomandata" (sunna), la circoncisione. La tradizione in alcune parti dell'Egitto e nel Corno d'Africa fa sopravvivere tali pratiche, talora eseguite anche dopo il trasferimento all'estero per motivi legati al fenomeno migratorio.
Rupt
Rupt el xe on comun de   338 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Serre-Nerpol
Serre-Nerpol el xe on comun de 296 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Torrecilla de los Ángeles
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Bizzarone
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Cáseda
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Grùmoło
Grùmolo (nome ufisałe in itałian: Grumolo delle Abbadesse) xe on comun de 3 311 abitanti de ła provincia de Vicensa.
Toponimi
El nome del Comun el vien dal łatin grumŭlus, diminutivo de 'grumus'' "mucio de tera" ("mucchio di terra" in itałian), "colle".
Evo de Mexo
No xe restà nisun documento che el dixe che a Grùmoło ghe sie stà on casteło, che parò ghe jera de seguro, parché el resulta anoverà tra chei vescoviłi che el diploma inperiał de Oton III del ano 1000 l'esentava da ła tasa del fodro.
Secondo ła tradision riferia dal Maccà, l'antigo casteło se catea inte el sito de ła cèxa parociał de ancò.
Inte el 1004 el vescovo Liudigerio el da a ła abasia de łe monache benedetine de San Piero de Vicènsa. L'abasia ga bonificà dei tereni e prosiugà łe pałudi e ga costruìo dei canałi.
L'antica pieve de Santa Maria ła cipea rento łe capełe, deventà po cèxe parociai, dei Santi Gervasio e Protasio de łe Tori, de San Martin de Lerin, de Santa Maria de Maroła, de San Michele de Sarmego, de San Piero Intrigogna, de San Michele de Grantortin, de Santa Maria de Casałe de Settecà e chea de San Zenon de Rasega. Ła cèxa ła gera cołegià e ła giurisdision de łe monache benedetine ła xe 'ndà vanti fin el 1797, co ła cadua de ła Republica Vèneta e l'arivo de łe trupe napołeoniche.
Verso ła metà del Trexento, durante ła sioria scałixera, el teritorio de Grumolo el xe stà sotoposto, soto l'aspeto aministrativo, al Vicariato siviłe de Camisan e tałe el rimase, anca inte el età de ła Republica Vèneta, sin a ła fin del XVIII secoło.
Architeture civiłi
A Grùmoło: Intel la frasion Vancimujo se trovan: Fra Vancimujo e Sarmego ghe xe altre vile:
Jura bernexe
right|thumb|Carta del canton Berna co i 3 distreti francofoni del Giura bernexe al Nord del Canton
Grùmoło
Istrusion
A Grùmoło ghe xe do scołe de l'infansia (de cui una privà), na scoła primaria e una scoła secondaria inferior.
Jura bernexe
El termine Jura bernexe, (Jura bernois in fransexe, Berner Jura in todesco), l'indega ła rejon francofona del Canton Berna, in Svisara. Ła se cata a ł'estremità nord del canton, ła confina coi cantoni de Canton Novocasteło (Neuchâtel), del Jura e de Sołeta. Ła xe conponesta dai 3 distreti bernexi intieramente francofoni (distreti de Courtelary, La Neuveville e de Moutier), el Jura bernexe el se slonga a sud fin al łago de Bienna, intel Seeland. El comune de La Scheulte (Schelten in todesco) el xe el comun che el se cata inte ła parte pì setentrional del Canton Berna. El comune de Monible el xe el comun pì picinin de ł'insieme del teritorio cantonal bernexe.
Plan-les-Ouates
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Grùmoło
Istrusion
Intel capologo ghe xe anca la Biblioteca civica, che la fa parte de la rete de biblioteche visentine.
Avegnimenti
Al terzo fin de la setimana de setenbre de ogni anno a Grùmoło el se tien la tradisional e ormai rinomà sagra paesana "Festa del riso", giunta a la 30ª edision inte el 2016 (del novo arco de la sagra)
Zeografia antropica
Le frasion del comune de Grùmoło le xe Sarmego e Vancimujo.
Altre locałità o contrade le xe: Al Passo, Baruchelle, Bottegon, Ca' Longa, Case sparse, Giardini, Grezzi, Leopardi, Monteverdi, Nicolin, Ponte del Becco, Ponte Settimo, Rasega, Scuole, Serenissima, Storte.
278 v.C.
El 278 v.C. (CCLXXVIII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Grùmoło
Economia
Le atività industriali, oltre a serte inportanti aziende operanti inte ła produsion de atresature agricołe, łe xe łimitatà a picołe aziende ałimentari, ediłi e dee confesiòni
Méricourt-l'Abbé
Méricourt-l'Abbé el xe on comun de   604 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Ocio
__HIDDENCAT__
Los Barrios de Luna
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Pietrabruna
el xe un comun inte la provincia de Inperia chel fa parte de la rejon Liguria
Ocio
right|300 px|thumb|Un ocio uman verdo. L'ocio el xe un òrgano de sénso chel fa parte del paramento vixivo. El manda signałi, traverso el nervo òtico al serveło. Inte el ómo l'ocio el pol ciapar tuti i cołori col'ónda de frequénsa infrà 400 e 700 nm, dónca miga i infrarósi e i ultraviołéti. Altri i ga oci che i ciapa ónde de frequénsa difarénte.
I inseti e i crostàcei i ga oci conplesi, formai de altri océti sénplixi. I ragi de łuxe i crea imàxene sìngołe che łe vien mése conpagne par sorapoxision, come un moxàico: sto sistema nol tol bén tuti i detagi, mal ciapa anca i moviménti più picenini.
Ghe xe animałi, come ła suéta, che i xe più bóni a véder de note parché i ga un magior nùmero de bastonsełi (sèłułe de ła rètina che łe łavóra co póca łuxe, conplementari ai coni chei pol destìnguer fórma e cołor).
El ocio del omo, dito "bulbo ocułar" el xe conpleso e bastansa bón. El se cata inte el cavità ocułare inte el cranio e se pol divìder in una parte de vanti e n'altra de indrio. Da drio ghe parte el nervo òtico, chel se orìxena inte el bulbo co diramasion. Da vanti ghe xe al séntro ła pupiła, buxo nero chel tol i ragi, ł'ìride, menbrana muscołare che ła strénsa e slarga ła pupiła drio de quanta łuxe ghe xe e che ła xe cołorada. Ste qua łe xe protete da ła còrnea. A diféxa del ocio ghe xe anca flùidi de łàgreme che ło neta da bateri, pólvere, ecc...
Bussac-Forêt
Bussac-Forêt el xe on comun de  1 034 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Brem-sur-Mer
Brem-sur-Mer el xe on comun de  2 720 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Boletus edulis
Boletus edulis Bull., 1782, volgarmente ciamà cofà briza o brizoto, el ze on fongo edìbiłe de ła fameja Boletaceae e ła ze ła spece pì conosesta de ła sesion Edules. In pì ła ze ła spece tipo del zènaro Boletus. thumb|left|Na brixa
Capeło
Sto fongo el ga on capeło de diexe - 30 cm de diàmetro, de cołor maron ciaro o scuro - vioła. Soto el capeła no ghe <e creste, ma na spugna, cofà in tuti i fonghi de ła fameja, de cołor bianco o zało o verdastro.
Ganbo
El ganbo, bianco o maron ciaro, el ze pi sgionfo a ła baze, ma drio el ganbi el se fa ciłindrico; el mezura zeneralmente 15 x 10 cm.
Carne
Ła carne del capeło e del ganbo ła xe soda e bianca e ła resta cusì anca co ła vien tajada.
Tasonomia
El nome reconosesto el ze Boletus edulis, dazesto da Jean Baptiste Bulliard, inte el 1782.
Etimołozia
El deriva dal latin edulis, comestìbiłe, edìbiłe, par ła bontà de ła so carne.
Torrecillas de la Tiesa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Chêne-Bourg
el xe un comun del canton Xenevra inte ła Svisara
Corella (Navara)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Azenzie Ministrative de Stado Regionai
300px|Mapa de le Azenzie Statai Regionai|thumb Le Azenzie Ministrative de Stado Regionai (in finlandese aluehallintovirasto, in svedese regionförvaltningsverk) la xe le moderne division de la Finlandia, che le ga sostituio i ex lääni, e che le xe intrae in vigor dal 1 de Zenaro del 2010.
Se trata de sie Azenzie su la tera ferma, pì quela de le Isole Åland, dotà de na particolar autonomia.
Seso orałe
Età antiga e Mezoevo
Entro serti łimiti ła pràtega de'l seso orłae ła jera zenaralmente acetada in chełe culture in cui ła balneasion (terme, banji pùbleghi) ła jera un costume sosiałe sparpanjà.
. "Ezeguir" calsiase pràtega de seso oral el zera considarà un ato pasivo, overo refleso de n'atività "sotometente", mentre "resever" el seso orałe el zera considarà un ato ativo, overo refleso de n'atività "controłante".
Inte 'sta łòzega ezeguir ła fellatio e el cunnilingus el zera considarà deplorevołe par un omo: in partegołar ła jera considarà n'aberasion par un omo èsar penetrà o controłà da n'altra parsoa de clase sosiałe infarior. 'Sta istesa łòzega parò ła ghe paremeteva a un omo de resever ła fellatio da na dona o da n'altro omo de na clase sosiałe infarior cofà un sciavo o un debitor, parché ła gavarìa espreso ła sotomision de ła parsona de clase infarior de ła cuała el gavarìa direto łe asion. El seso orałe tra menbri de clase sosiałe base el zera considarà un atejamento oncora pì visiozo.
A tal propòzito Catullo, inte'l só carmen XVI, el scrive:
I Romani i considarava comuncue el seso orałe na pràtega asàe pì deplorevołe respeto a'l seso anałe: A se dizea che chi'l zera uzo prategarlo el patise de fià pezante e el zera speso un òspede zgradìo a toła. A se pensava che fuse stàe łe done de Lesbo ad aver introduzesto ła pràtega de ła fellatio e A se dizeva che łe uzase tènzer de bianco i łavri co ła sema. Contribuiva a 'st'altro zudisio anca razon de izene: A se retenhjea che el seso orałe el rendese ła boca onta e el costituise un potensiałe riscio par ła sałute.
Età moderna
Łe dispozision rełigioze, spesialmente de'l cristianèzemo, in materia de ati sesuałi mìa diretamente finałizà a ła procreasion Tuti i grandi rezimi totałitari de'l Novesento, come el rezime nazista o i rezimi di matrise stałinista, speso i acuzava nemighi połìteghi de"ati imorałi che i minava ła cultura e ła tradision popołar" par poder ełiminar da ła sena sosiałe parsone retenjùe zgradìe a'l rezime.
Zviłupi a ła pràtega eròtega łi ga portà łe teorie de Sigmund Freud: Freud el ciama el contato tra łe zone erozene, ła mucoza łabiałe e i zenitałi, perversion, deviasion da l'ogeto sesuałe vero e propro, l'organo zenitałe de'l seso raverso, mìa na pràtega adata a'l razonzimento de'l coito (taconada). In pì inte l'omo ła fellatio, el contato tra ła boca de ła dona e l'organo zenitałe mascołin, el ze l'ato de poter so'l propio ojeto sesuałe drìo el pì antigo istinto de dominio propio a l'omo, mentre par ła dona no A ghe ze mìa presize indegasion a'l revardo.