cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
982 v.C.
El 982 v.C. (CMLXXXII v.C in numari romani) el xe on an del X sècoło v.C..
Albudeite
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Murcia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Murcia.
Stephansort
thumb|Stephansort, 1901. Stephansort xe stà fondada inte el mese de agosto del 1888, xe stada una de łe principali stasion commerçiałi de ła Compagnia de ła Nova Guinea Todésca. Ła xe stà costruida inte el protetòrato todésco del Kaiser Wilhelms-Land in Nova Guinea preçisamente neła Baia del Astrolabio. Inframèxo el 1891-1892 Stephansort xe stà ła sede del Commissario Imperiałe e pì tardi ła residensa del diretòr generałe de ła Socetà. Inte el 1899 ła cołonia todésca xe deventà parte de ła Nova Guinea Todésca inte el stesso anno, infati, ła Compagnia de ła Nova Guinea Todésca je ga dà el controllo de ła colonia al governo de Berlin. Fin ała fin de ła colonia, co ła Prima guera mondiałe, Stephansort xe restà una de łe prinçipałi stasion commerciałi del paese. Ancò, sto posto no esiste più.
Shilluk
I shilluk i xe on popolo sudanico che vive rente a Malakal, in tel sud de el paexe. Lori i se ciama chollo, e la lengoa la xe el el dhok-Chollo. Dopo i denka e i nuer, i shilluk i xe el pi grande grupo del sud. I xe alevatori, ma no ghe dispiase la pesca e l’agricoltura. I shilluk i xe del grupo luo. Prima de l’indipendensa, i inglexi gavea diviso el sud Sudan in zone de influensa. I no permetea a i catolici de entrar in tute le zone. I shilluk i xera divisi tra anglicani (destra Nilo) e catolici (sinistra Nilo). Ma in pratica i catolici no ga podesto far tanto laoro tra i shilluk. Durante la guera sivile, tanti shilluk i xe andà a laorar a Khartoum. Qi i xe diventà catolici. Co i xe tornà in tel sud, i ga scominsià a predicar. Ancò la majoria d ei shilluk i xe catolici grasie al laoro de sti primi cristiani.
Bourogne
Bourogne el xe on comun de  1 896 abitanti del departemento de Teritorio de Belfort che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Stetten
Stetten el xe on comun de   351 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Parco del Valentino
El Parco del Valentino (parch dël Valentin, o senplisemente ël Valentin, in piemonteze) el ze un famozo parco pùblego de Torin, situà łongo łe rive de'l Po. El se cata inte'l cuartier de San Salvario, a redoso de'l sentro stòrego torineze.
El confina :
El Valentino el ga na estension de 421,000 m² e, drio ła clasifega 2014 de TripAdvisor, el rezulta èsar el parco itałian pì apresà dai turisti.
Storia
El ze el parco sitadin pì conosùo, uno dei sìnbołi stòreghi e popołari de ła sità.
L'orizene de'l nome ła ze inserta, ma ła resałirìa za ai primi romani; da documenti de'l XIII sècoło, A par ghe fuse na stra antiga capeła intitołada a San Valentino (176-273), conservante na parte de łe rełìchie de'l santo patron dei inamorài portàe diretamente da Terni. No A ze mìa ciaro se ła capeła drioman, ła ze cascada in dezgrasia o ła ze stà desfada, ma łe rełichìe łe ze stà portàe inte ła visina cezeta de San Vito, in cołina, al de łà de'l fiume.
L'area de'l Valentino invese, ła ze stà prima abitada dai nòbiłi Birago, che i ghe ga fazesto su na viła e cuindi Emanuele Filiberto de Savoia el ga acuistà l'intiera area verso ła metà de'l XVI sècoło.
Inte'l 1630-1660 A ze stà tirà su l'omònemo casteło, un inponente edificio òpara de Carlo e Amedeo di Castellamonte, doparà cofà rezidensa de istà dei Savoia. L'area ła ze pasà da senplise parco fluviałe de'l Po a strutura organizada co rafinài zardini. Ma l'è stà solche inte'l XIX sècoło che ga tacà i veri łaori de modifega inte l'atuałe pitoresco parco sitadin, drio el projeto romàntego de'l paezajista franseze Barrillet-Dechamps.
Espozision
El parco del Valentino l'è stà el sito de varie espozision nasionałe e intarnasionałe. In ocazion de l'Esposizione generale italiana del 1884, ze stà reałizà el caratarìstego Borgo medievale so ła parte pì meridionałe de'l parco, so projeto coordenà da Alfredo d'Andrade, pasionà, aponto, de architetura medievałe. El Borgo el gaveve da proponer i stiłi architetòneghi ispirài ai castełi piemontezi e valdostani de'l Medioevo, co tanto de roca vizitabiłe. Dapò el ospita l'Esposizione generale italiana del 1898 (de'l cuało A soravive ła fontana del dodici mesi) e l'Esposizione internazionale di Torino de'l 1911.
Mentre el borgo medievałe el vien uncò utiłizà par pariòdeghe mostre ed eventi artìstego-culturałi, inte'l Parco A ze stà invese reałizàe inte'l corer dei ani numarozi mostre floreałi (come FLOR 61, ałestìa in ocazion de'l sentenario del 'Unità d'Itałia), de cui resta a recordo anpie vaneze fiorìee, il Giardino roccioso e el Giardino montano, co cascadełe, fontane e picołi scaranti d'acua.
Òpare artìsteghe
miniatura|El monumento a [[Ascanio Sobrero]] Oltra el Borgo Medievale, el Parco del Valentino de Torin el ospita altre òpare artìsteghe:
Ani resenti
Inte'l XXI sècoło tuto el Parco el vien ricuałifegà sorautto inte l'area floreałe dadrio a Torino Esposizioni, arichìa de nove òpare artìsteghe cofà, ad ezempio, ła bancheta dei "łanpioni inamorài" e i parcorsi sensoriałi co pasejade inte'l zardin crodozo. In prosimidà de l'ingreso a'l Borgo Medievałe A ghe ze na cołona che ła senja łe brentane de'l fiume Po e el łeveło de łe acue razonzesto drento a'l Parco: ła major brentana l'è stà cueła de'l 17 otobre 1839 (cm. 88 da tera), seguìa da cueła resente de'l 16 otobre 2000 (cm. 58 da tera).
In èpoga resente infin, el Parco l'è stà saltuariamente sfrutà cofà spasio espozidivo a l'averto de varie inisiadive, cofà el Salone internazionale del gusto, el Parco Valentino - Salone & Gran Premio e l'edision torineze de l'Oktoberfest. Tra el 7 e el 14 majo 2022 el parco el ga ospità l'Eurovision Village in ocazion de l'Eurovision Song Contest 2022.
Senven-Léhart
Senven-Léhart el xe on comun de   234 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Chihuahua (stato)
Chihuahua (pron. ) el ze uno dei 31 stai che i forma ła Repùblega federałe del Mèsego.
Denomenasion
L'orìzene del nome ła ze inserta ma seguramente ła vien prima del rivo dei spagnołi, se pensa che ła derìvee da ła paroła Nahuatl Xicuahua, che ła significava "posto suto e sabiozo".
Granda parte del so teritòrio ła ze ponesta sora de un grando altipian dezèrtego ma łe susisteanca àree cuerte totalmente da foreste.
Istòrego
L'esplorasion spagnoła de ła rejon ła se ghea vesto inte el 1531 par òpara de Nuño Beltrán de Guzmán, dàndoghe el nome de Nueva Galicia, in onor de ła so rejon nadałe.
Zeografia fìzega
Chihuahua ła ze ponesta inte el nord del paeze e ła se estende su de na superfise de 247.938 km², el che el ła rende el stato pì grando del paeze. La so superfice ła ze un fiatin pì estendesta de cueła là del Regno Unio.
Ła confina verso nord coi stati del Novo Mèsego e del Texas (Stati Unii de l'Amèrica), verso òvest coi stati mesegani de Sonora e Sinaloa, verso sud col stato de Durango e verso est co cueło là de Coahuila.
Zeografia aministrativa
El stato de Chihuahua el ze dividesto in 67 comuni. El so caołogo el ga l'isteso nome, Chihuahua, situada inte łe rive del Río Grande de fronte a ła sità texana de El Paso, e ła so sità pì granda ła ze Ciudad Juárez, che ła se cata inte el confin, de fronte a El Paso inte el Texas.
Lesménils
Lesménils el xe on comun de   494 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Symphorien (Eure)
Saint-Symphorien el xe on comun de   488 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Moso in Passiria
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
20 de marso
El 20 de marso xe el 79° dì de l'anno secondo el całendàrio gregorian (el 80° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 286 dì.
Lureuil
Lureuil el xe on comun de   263 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Doudrac
Doudrac el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Vic-Fezensac
Vic-Fezensac el xe on comun de  3 474 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Isola delle Femmine
el xe on comun inte la çità metropolitana de Pałermo chel fa parte de la rejon Sicilia
Frangy
Frangy el xe on comun de  2 119 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
La Chapelle-de-la-Tour
La Chapelle-de-la-Tour el xe on comun de 1 807 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Maella
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Jacopo Sansovino
__HIDDENCAT__
Scapà via da Roma inte el 1527 quando i lanzichenechi i ga sachegià la sità, el ga catà riparo a Venesia (entrando in seguito inte el patriziato veneto), in do che el ga costruìo le Procuratie vece, la loggeta del Canpanil de San Marco, la Biblioteca Marciana e altri palazi.
Montet-et-Bouxal
Montet-et-Bouxal el xe on comun de   218 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Mont-Saint-Martin
Mont-Saint-Martin el xe on comun de   74 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
981 v.C.
El 981 v.C. (CMLXXXI v.C in numari romani) el xe un an del X sècoło v.C..
Villeneuve-sur-Vère
Villeneuve-sur-Vère el xe on comun de   494 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Sainte-Ramée
Sainte-Ramée el xe on comun de   121 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Beuvrages
Beuvrages el xe on comun de  6 740 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Sauveur
Saint-Sauveur el xe on comun de   499 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Espins
Espins el xe on comun de   245 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Boule-d'Amont
Boule-d'Amont el xe on comun de 55 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Voingt
Voingt el xe on comun de   33 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Venetico (ME)
'Venetico el xe un comune de 3 908 abitanti, de ła provincia de Mesina.
Malans
Malans el xe on comun de   173 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Genouillac
Genouillac el xe on comun de   735 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Fischamend
ła xe na sità del distreto de Wien-Umgebung che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Tisian Vecełio
__HIDDENCAT__
Biografia
Tisian el nase a Pieve da Gregorio de ła famèja Vecelio, consejer e capitan de łe milisie, e Lucia.
Col jera oncora puteło, col fradeło maxor Francesco, el lasa el Cador par ndar a Venèsia da so barba Antonio par coltivar el so tałento pa' ła pitura. El vien donca meso a botega da Xentil Bellini, pitor uficiałe de ła Serenisima. A ła morte de Zentil, inte el 1507, el pasa a laorar da Joani Bellini.
Inte el 1508 el laora co Xorxi da Castelfranco a łe decorasion esterne del Fontego dei Todeschi. In sto periodo i ritrati del Tisian i ga un stiłe cusì visin a cueło de Xorxi che parsin el Vasari i confondeva.
Una de łe prime pałe d'altar afidae al Vecelio ła xe el San Marco in tron par ła cexa de Santo Spìrito in Ixòła, databiłe 1510, comisionà cofà ex voto durante na epidemia de pèste.
Pa' scanpar da ła pèste Tisian inte el 1511, el va a Pàdoa, 'ndove el riseve na comision par dei laori a ła Scoła del Santo rivardanti tre miràcołi del Santo. El contrato par sto laoro el xe del disenbre 1510, el laoro scominsia inte el apriłe sucesivo e el saldo finałe a òpara conpìa el xe del 2 de disenbre del 1511. Sti laori i fa si che el vegna reconosesto come véro rède del Bellini e artista prinsipałe de ła nova generasion dei pitori vèneti. Inisia cusì pa' łu e ła so botega ani de atività intensa, co tante comision da privai anca da marcanti fiaminghi e todeschi.
Alcantarilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Murcia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Murcia.
Tisian Vecełio
Biografia
Inte el 1513 el rifiuta el invito del papa Leon X de trasferirse Roma e el ghe scrive na petision al Consejo dei Diexe par otegner ła carga de pitor uficiałe de ła Serenisima in sostitusion de Joani Bellini. Nominà che ła vien data soło che dopo ła morte del Bellini inte el 1516. upright=1.6|thumb|Amor Sacro e Amor Profan, Roma, Gałeria Borghese|sinistra In sti ani el se avisina ai sircołi umanistisi de ła sità sostegnuì dal Patrisiato. I temi fiłoxofisi, leterari, mitołoxisi e muxicałi che sircołava in sti anbienti i influise so ła so pitura sucesiva, cofà a exenpio l'alegoria del Amor Sacro e Amor profan.
Grasie al fato de èsar diventà el pitor uficiałe de ła Republica, che ghe portava in casa sento ducati al ano e el dirito a l'exension da łe tase anuałi, el se trova a èsar bastansa sior da investir inte el comèrcio de legname da ła so tera cadorina a Venèsia. El suceso de sti so investimenti insieme al suceso de ła so produsion artistega ło portarà a èsar fursi el pì sior infrà i artisti.
Inte el 1516 ghe vien comisionà na gran pała d'altar par el altar maxor de ła Baxełega de Santa Maria Glorioxa dei Frari. Se trata de la Sunta, consegnà inte el 1518. Inte el steso periodo el laora anca a altri sogeti rełigioxi.
Morto el vecio doxe Antonio Grimani vien eleto Andrea Griti che el fa ła propòsta de rinovar urbanisticamente e artisticamente la sità. Al sentro de sto progeto Tisian co i so amisi Pietro Aretino e Jacopo Sansovino, rivai a Venèsia dopo el saco de Roma del 1527. In chei ani el Aretino el deventa na spese de agènte de Tisian promovendo inte i so scriti el òpara del pitor cadorin.
Inte el 1527 Tisian se spoxa co na xovane feltrina, Cecilia Soldani, che ła ghe gheva xà dà do fiołi: Ponponio e Orasio. El 6 de agosto del 1530 parò ła more fin che ła jera drio partorir ła tersa fioła, Lavinia. Tisian el resta alterixà e pa' un serto periodo no'l laora altro. No'l se maridarà pì.
Inte i ani sucesivi el maxor comitente el deventa Carlo V, anca se Tisian no'l va a Madrid ma'l depenxe a Venèsia łe so òpare. El raporto el deventa cusì inportante che el inperador ło nomina anca Conte palatin.
Cittasaṁvaro
El veneràbile Cittasaṁvaro el ze mónego budista theravāda britànego.
Saint-Léger-la-Montagne
Saint-Léger-la-Montagne el xe on comun de   348 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Storckensohn
Storckensohn el xe on comun de   207 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Aube (Moselle)
Aube el xe on comun de   268 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Eulien
Saint-Eulien el xe on comun de   440 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Ablaincourt-Pressoir
Ablaincourt-Pressoir el xe on comun de   266 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Brebotte
Brebotte el xe on comun de   385 abitanti del departemento de Teritorio de Belfort che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Lexy
Lexy el xe on comun de  3 725 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Freychenet
Freychenet el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Monguelfo-Tesido
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Oursel-Maison
Oursel-Maison el xe on comun de   240 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Tourouzelle
Tourouzelle el xe on comun de   469 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Squiffiec
Squiffiec el xe on comun de   762 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Montliard
Montliard el xe on comun de   235 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Venialbo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ceresole Reale
el xe on comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Sébastien-de-Morsent
Saint-Sébastien-de-Morsent el xe on comun de  5 697 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Gerasdorf bei Wien
ła xe na sità del distreto de Wien-Umgebung che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Saint-Nazaire
Saint-Nazaire el xe on comun de 1 229 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Gastins
Gastins el xe on comun de   689 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Viella
Viella el xe on comun de   511 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Ìzoła Axel Heiberg
L'izola de Axel Heiberg ła ze na izoła situada inte l' Arcipełago àrtego canadeze partenjente a'l taritorio canadeze de Nunavut.
El ga na suparfise de 43.178 km², che ła pone in tèmeni de grandese a'l 7º posto infrà łe majore izołe de'l Canada, a'l 31° a łeveło mondiałe. Ła màsema altesa ła vien razonzesta da l'Outlook Peak, a 2.211 metri so'l łeveło de'l mar. I giasi pereni i ła coèrze par na suparfise de scuazi 15.000 km².
980 v.C.
El 980 v.C. o p. de C. (CMLXXX v.C in numari romani) el xe on an del X sècoło v.C..
Ìzoła Axel Heiberg
Descoverta inte'l 1900 da Otto Sverdrup, ła jera stà nominà Axel Heiberg in onor de'l consołe norvejeze che ghe ne ga finansià ła spedision. Sora de eła ze stà trovà resti de popołasion Inuit, ma uncò ła ze na izoła dezabitada, via che par na stasion sientìfega. Łe spediesion sientìfeghe so l'izoła łe ga tacà datorno ai ani sincuanta de'l novesento.
Inte'l 1985 A ze stà scoverto un bosco piedrifegà resałente a'l Eocene.
Bovel
Bovel el xe on comun de   605 abitanti del departemento de Ille-et-Vilaine che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Douzains
Douzains el xe on comun de   269 abitanti del departemento de Lot-et-Garonne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Referendum par l'independensa del Veneto del 2014
El Referendum par l'independensa del Veneto el xe stà òn sondajo online no ofisiałe tegnùo in Veneto tra el 16 e el 22 marso 2014. Conossùo anca come "plebisito dixitałe" o "plebiscito.eu", el xe stà indito da Plebiscito 2013, n'organisassiòn venetista guidà da Gianluca Busato.
Cuexiti e rixultai
Łe domande łe jera quatro:
1) Vùto che el Veneto el diventa na republica federałe, indipandente e sovrana?
2) El Veneto dovarìa tegnér l'Euro come vałuta se el diventasse indipandente?
3) El Veneto dovarìa entràr nel'Union Eoropea se el diventasse indipandente?
4) El Veneto dovarìa entràr ne ła NATO se el diventasse indipandente?
I risultai pà el primo cuexito i xe stai:
Ła partecipasion (o, mejo dìto, el nùmaro de voti vàłidi) par gli altri tre cuexiti ła xe stà pì bàsa: 22,33%, 24,63% e 19,84% (su n° ełetori).
Critiche sòl nùmaro de votanti e sòi rixultai
Partecipasion e rixultai i xe stà contesài da pì parti: secondo e statistighe de Alexa Internet, ne ła setimana del referendum el sito gavarìa avùo 135.000 visite (che sarìa soło el 3,6% del nùmaro de ełetori) e de sti 135.000 visite un 10% el vegnarìa da Santiago del Cile
Tutàvia, un sondàjo del 20 e 21 marso condòto da Ilvo Diamanti ("Demos&Pi") par "La Repubblica" dixe che el 48% dei Vèneti gavèa xà o el gavarìa votà sòl sito del referendum (el 49% no gavèa intensiòn de votar e el 3% no el gà risposto). De quei che i gavarìa d'aver votà, el 78% vołeva l'independensa. In generałe (sòl nùmaro de ełetori), el 55% dei Veneti jera favorevołe a l'independensa, mentre il 39% el jera contràrio. Anca altri istituti de sondàji, tra cùi Ixe, l'Istituto Piepoli e Quaeris , ga dà rixultai sìmiłi.
plebiscito.eu, da ła sòa, el 29 marso la ga dìto che sarà presto presentà na breve rełasiòn scrita da òn comitato de oservatori internasionałi. Beglar Davit Tavartkiladze, che jera ambassadore georgiano in Itałia e che el xe el presidente de sto comitato, el ga anticipà che "desso come desso" i controłi fati par vedàr ła corispondensa tra votanti dichiàrai da plebiscito.eu e votanti reałi i dà na "corispondensa al 100% par l'avènuta votasiòn".
Reasiòn e conseguenxe
L'evènto el xe stà seguìo da pì de qualche mèdia foresto (sora-de-tuto no itałiani). Co na conferensa stampa internasionałe, el 19 marso Luca Zaia, presidente de ła rejon, el ga dìto che anca eo el ga votà (sì) e che gavarìa sercà l'independensa "totałe" pà el Vèneto.
El 3 de apriłe la rejòn ga domandà, in via ofisiałe, de diventàr a statuto speciałe. A votàr a favore i xe stà quasi tuti (Lega Nord, Forza Italia, Nuovo Centrodestra, Grupo misto, Itałia dei Vałori e Union de Sentro), mancava soło che dò independentisti (de Futuro Popolare, che i se ga astegnùo cò n'altro), uno de ła sanca vèneta (che ga votà contro) e quei del Partio Democratego (che i ga dassà l'aula prima de votare).
El 12 de lujo el consejo rejonałe ga passà na leje che indìxe òn referendum consultivo 'ndoe se domandarà "Vuto che el Veneto el diventa na Republica indipandente e sovrana?". Co la publicasiòn de ła leje sòl Bołetìn Ofisiàłe de ła Rejon se rendèva executive de łe vèce risołusiòn che dàva mandato ai presidenti del consejo e de ła giunta rejonałe de contàtar le Istitusiòn de l'UE e de l'ONU par tutełar el Popoło Vèneto e el sò dirito de autoderminasiòn. L'8 de agosto el goerno itałian ga contestà sta leje insieme co n'altra par un referendum sò l'autonomìa e el comento de Zaia xe stà: "No semo eversivi, ma noialtri ndemo vanti ło steso". El 25 de zugno 2015 ła Corte Costitusionałe ła ga bocià el referendum par l'independensa, tegnendo in bon parte de queło par 'ver pì autonomìa. .
Casteło de Seravałe
Casteło de Seravałe el xe on comune de 3977 abitanti inte ła provincia de Bołogna.
Malbrans
Malbrans el xe on comun de   160 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Féternes
Féternes el xe on comun de  1 418 abitanti del departemento de Alta Savoia che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
21 de marso
El 21 de marso xe el 80° dì de l'anno secondo el całendàrio gregorian (el 81° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 285 dì.
Bouleternère
Bouleternère el xe on comun de 935 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Val-d'Arcomie
Val-d'Arcomie el xe on comun de   987 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Mont-Saint-Père
Mont-Saint-Père el xe on comun de   700 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Malanquilla
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Gentioux-Pigerolles
Gentioux-Pigerolles el xe on comun de   405 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Michele Sanmicheli
__HIDDENCAT__
Architetura de stanpo manierista, xe stà tra i pì grandi de la so època te'l sò canpo.
Inte el canpo de l'architetura militar, Michele Sanmicheli el se ga dedicà a rinforzar le fortificazioni (secondo i cànoni de la "fortificazion a la moderna", o sia con i bastioni e varie tèniche par tegner bota ai bonbardamenti de l'artilieria) inte i vari posedimenti veneti (oltre a Verona, Candia, Dalmazia, Corfù, Cipro). El ne ga lassà inportanti òpere come Porta Nova, Porta Palio e vari palazi a Verona e Porta Teraferma a Zara.
S-ceto
S-cèto ła xe na paroła veneta che in itałian vorìa dir "puro, schietto, vero, pulito". Quando che uno el parla in veneto streto, sensa parołe itałiane, se dixe che el parla veneto s-cèto. Ła paroła ła vien doparà anca par descrìvar el vin: un vin s-cèto l'è un vin sincero, che faga un çerto grado.
Federico Saccardin
Giometra profesionista, el xe sta dipendente del Ministero de łe infrastruture e dei trasporti preso el Magistrato a łe Aque de Venesia dal 1972 al 2007. El xe sta ativista sindacałe inte ła CISL dal 1974. El xe sta insignio inte el 1986 de ł’onorificensa de Cavaliere de ła Republica e sucesivamente de Ofixial, el xe sta nominà Comendatore de ła Republica dal Presidente Ciampi. Segretario generałe de ła CISL del Połesine dal 1994 fin a ła so candidatura a Presidente de ła Provincia inte el 1999.
S-ceto
In triestin ghe xe diferensa tra parlar negron, s'ceto e slavazà. El triestin negron xe stà la prima parlada che se ga reso autonoma del tergestin. E questo xe capità ai tempi de la grande imperatrice Maria Teresa, che ga fato svilupar el porto de Trieste. Xe rivài de Venesia i siori, ma anca i omini. E quei i parlava negron. Po' el dialeto se ga evoludo, misiandose con parole gnoche e slave e pian pian se ga formà el dialeto s'cieto. A la fin la zente ghe pareva de eser masa ordinaria e alora la ga scominzià a misiar parole taliane triestinizade. Ma sempre talian iera. Sto misioto de talian e triestin se ciama dialeto slavazà.
Mordecài Piccio
Mordecài Piccio (מרדכי פצ׳ו; 15 lujo 1916–27 zenaro 1992) el ze stà ufisale militar israelian e comandante deputà inte l’Irgun soto el comando de Yaʿqob Mridor.
S-ceto
Po' xe 'ssai de rider, 'diritura de pisarse 'ndoso, co se senti zente 'gnorante che talianiza parole triestine; ghe par a lori de eser più finoti.
Vollore-Montagne
Vollore-Montagne el xe on comun de   305 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Véran
Saint-Véran el xe on comun de   236 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Federico Saccardin
El xe sta ełeto Presidente de ła Provincia inte el turno ełetorałe del 2004 (ełesion del 12 e 13 de zugno), sunando su el 50,6% dei voti in rapresentansa de na coałision de sentro-sanca.
El xe sta Democristian, po' Popołar, po' de ła Margherita e - infine - Democratego.
Łigamente foresti
Sito personałe
Sito ofixial de ła Provincia de Rovigo
Aledo (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Murcia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Murcia.
Videmala
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Vindrac-Alayrac
Vindrac-Alayrac el xe on comun de   150 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Cesana Torinese
el xe on comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Gabre
Gabre el xe on comun de   123 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Bretagne (Teritorio de Belfort)
Bretagne el xe on comun de 265 abitanti del departemento de Teritorio de Belfort che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Alpon
L'Alpon el xe on torente che nase inte le Prealpi Vènete, par la precixion a Bolca, che si trova inte el comune di Vestenanova. El torente nase so le pendici del monte Purga de Bolca. El dà el nome a la valle omonima.
El regime torentizio che lo caraterixa el xe intervalà da piene bastansa significative inte i periodi piovosi; el ga na longhesa de 38 km con un bacino di 285 km² e sbocca inte el Adige tacà a Albaredo d'Adige. Profondamente incasà nella parte superiore, el xe alimentà da torenti cofà: il Tronega, il Masara, il Cianpo e il Tramigna.
Storia resente
L'Alpon, en seguito a la rotura del argine, il 1º de novembre 2010 el ga allagà tuta cuanta la parte a sud de Monteforte d'Alpon. Paralelamente a el torente, intrà il 1928 e il 1956 fu attiva la tranvia San Bonifacio-San Giovanni Ilarione, che la faseva parte de on insieme de tranvie eletriche che le ga caratterixà la provincia veronese e rappresentò on inportante stromento de cresita par le località poste longo la basa vale.
Saint-Léonard-de-Noblat
Saint-Léonard-de-Noblat el xe on comun de 4 554 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Euphraise-et-Clairizet
Saint-Euphraise-et-Clairizet el xe on comun de   234 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Vaux-Saules
Vaux-Saules el xe on comun de   168 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Tersa guera de indipendensa italiana
Ła Terza Guera de Indipendensa itałiana ła se ga svolto inte el 1866 parałełamente a ła Guera Austro-Prusiana, co l'Itałia da ła parte dei Prusiani. Difati çinque ani prima (1861) i Piemontexi i gavéa unìo ła penìxoła itałiana e fondà el Regno d'Itałia, ma no i era mìa stà boni de conquistar el Veneto, che el gh'era restà ai Austriaci. Ełora quando inte el 1866 i Prusiani i ga decixo de atacar l'Austria par portarghe via el predominio su ła Germania, i Itałiani i ghe n'à aprofità par alearse coła Prusia e vedar de conquistar el Veneto.
Stosswihr
Stosswihr el xe on comun de  1 352 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Tersa guera de indipendensa italiana
Ła sconfita de Custoza
El 16 de zugno 1866 ła Prusia ła scominsia l'ataco, e tri dì dopo anca l'Itałia ła ghe dichiara guera a l'Austria. El generałe La Marmora, al comando de una de łe do armade de l'esercito itałiano, el move a l'asalto del Quadriłatero, ma zà el 24 de zugno el vien batùo a Custoza. Intanto i Prusiani i sconfige i Austriaci più olte, e dopo ła Bataja de Sadowa i Austriaci i se cata costreti a ritirar parte dei soldà da l'Itałia par defèndar Viena.
Ła sconfita de Lissa
A sto ponto qua ła guera par i Prusiani (e quindi anca par i Itałiani) l'è praticamente vinta, parò l'Itałia ła se cata in na situasion inbarazante, parché no jè stà boni de vinzar sul canpo de bataja. Par rimediar a sto dixonor, el goerno el ghe ordina a ła Marina miłitare, che fin deso l'era restà ferma, de çercar na vitoria navałe par riguadagnar credibiłità. Ma el 20 de lujo ła flota itałiana, comandà dal'amirałio Persano, ła vien sconfita duramente a Lissa da queła austriaca, formà in bona parte da marinai veneti, istriani e dalmati (el steso amirałio in cao Tegetthoff el daxea i comandi parlando in veneto).
Concluxion
In baxe ai acordi stipulà prima de ła guera co ła Prusia, l'Itałia ła otien el Veneto, el Friul e Mantoa (anca se l'Austria, in segno de disprezo, ła ghe cede sti teritori a ła Francia, che dopo ła ghie gira al'Itałia).
El 21 e 22 de otobre 1866 se tien el plebisito par l'anesion del Veneto a l'Itałia.
Beuvry-la-Forêt
Beuvry-la-Forêt el xe on comun de  2 758 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Victor-d'Épine
Saint-Victor-d'Épine el xe on comun de   321 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Postal
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Audun-le-Tiche
Audun-le-Tiche el xe on comun de  6 846 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Klosterneuburg
ła xe na sità del distreto de Wien-Umgebung che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Saint-Paul-la-Coste
Saint-Paul-la-Coste el xe on comun de 285 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Germigny-l'Évêque
Germigny-l'Évêque el xe on comun de  1 306 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
San Giuseppe Jato
el xe on comun inte la çità metropolitana de Pałermo chel fa parte de la rejon Sicilia
Montfaucon (Lot)
Montfaucon el xe on comun de   592 abitanti del departemento de Lot che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Luzeret
Luzeret el xe on comun de   153 abitanti del departemento de Indre che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
979 v.C.
El 979 v.C. (CMLXXIX v.C in numari romani) el xe un an del X sècoło v.C..
Alguazas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Murcia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Murcia.
Tourreilles
Tourreilles el xe on comun de   127 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Guiglia
Guiglia el xe un comune de 3737 abitanti inte ła provincia de Modena.
Montigny-Lengrain
Montigny-Lengrain el xe on comun de   702 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Acheux-en-Amiénois
Acheux-en-Amiénois el xe on comun de   593 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Leyr
Leyr el xe on comun de   916 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Paillart
Paillart el xe on comun de   580 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Gioux
Gioux el xe on comun de   164 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
22 de marso
El 22 de marso xe el 81° dì de l'anno secondo el całendàrio gregorian (el 82° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 284 dì.
La Chapelle-sous-Uchon
La Chapelle-sous-Uchon el xe on comun de   188 abitanti del departemento de Saône-et-Loire che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Chiesanuova
el xe un comun inte la provincia de Turin chel fa parte de la rejon Piemonte
Saint-Martial-sur-Isop
Saint-Martial-sur-Isop el xe on comun de   136 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Alhama de Murcia
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Murcia, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de Murcia.
Villeromain
Villeromain el xe on comun de   240 abitanti del departemento de Loir-et-Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Malbuisson
Malbuisson el xe on comun de   855 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Tapioles
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Bourg-Madame
Bourg-Madame el xe on comun de 1 224 abitanti del departemento de Pyrénées-Orientales che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Trassanel
Trassanel el xe on comun de   34 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Étienne-le-Laus
Saint-Étienne-le-Laus el xe on comun de   284 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Gajan
Gajan el xe on comun de   309 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Lécera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Virac
Virac el xe on comun de   234 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Parco sitadin
Insieme co altri posti virdi come jardini e viełi alberà i contribuise a sbasare ł'incuinamento atomosferego e acustego de xone tanto urbanixà. I xe posti ideai pa praticare sport e mantegnere ła forma fisica tipo corere, nare in bicicleta o pasejare a piè.
Emanuela Munerato
La xe diventà famoxa intel so intervento parlamentar del 16 dixembre 2011 quando che ha espresso ła ga votà ła sfiducia del so grupo parlamentar a ła manovra econòmega del governo Monti avendo indossso la so arancione da operaia.
Predoi
l'è on comun inte la Provincia autonoma de Bolxan chel fa parte de la rejon Trentin-Alto Àdexe.
Veilly
Veilly el xe on comun de   41 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
978 v.C.
El 978 v.C. (CMLXXVIII v.C in numari romani) el xe on an del X sècoło v.C..
Conclave del 1159
Sta ełesion ła ga ełezesto el papa Lisandro III e dezignà l'Antipapa Vitore IV.
Bierne
Bierne el xe on comun de  1 831 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
La Combe-de-Lancey
La Combe-de-Lancey el xe on comun de 701 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Strueth
Strueth el xe on comun de   331 abitanti del departemento de Alto Reno che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Esquay-Notre-Dame
Esquay-Notre-Dame el xe on comun de  1 433 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Mezzojuso
el xe on comun inte la çità metropolitana de Pałermo chel fa parte de la rejon Sicilia
Pressbaum
ła xe na sità del distreto de Wien-Umgebung che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Saint-Victor-de-Chrétienville
Saint-Victor-de-Chrétienville el xe on comun de   456 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Augny
Augny el xe on comun de  1 996 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Mormant-sur-Vernisson
Mormant-sur-Vernisson el xe on comun de 120 abitanti del departemento de Loiret che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Saint-Germain-la-Ville
Saint-Germain-la-Ville el xe on comun de   671 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Parnes
Parnes el xe on comun de   341 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Paul-les-Fonts
Saint-Paul-les-Fonts el xe on comun de 1 031 abitanti del departemento de Gard che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Sport Lisboa e Benfica
O Sport Lisboa e Benfica, conosuo mejo cofà Benfica o in Vèneto Benfega, el xe un club polisportivo portoghexe, de Lisbona fondà intel 1904. Se trata de uno de i club de bałon pi forti inte el so stato e intrà i pi conosudi in Eoropa. I colori uxuałi i xe el bianco e el verdo.
Stadio
Estádio da Luz dal 25 de otobre del 2003.
Zugadori in rezalto
ł
Ałenadori in rezalto
miniatura|Invazion de canpo durante la sełebrasion del canpionà 2004-05. miniatura|Enblema del Benfica a l'entrada inte el stàdio.
Saintes
Saintes el xe on comun de  25 470 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Toro (Spagna)
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Zamora, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Castelnovo Barian
Castelnovo Bariano (Castelnôv in diałeto ferarese) xe on comune de 3052 abitanti de ła provincia de Rovigo.
23 de marso
El 23 de marso xe el 82° dì de l'anno secondo el całendàrio gregorian (el 83° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 283 dì.
Glénic
Glénic el xe on comun de   666 abitanti del departemento de Creuse che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Waltenschwil
el xe un comun del distreto de Muri che el fa parte del canton Argovia in Svisara
Acheux-en-Vimeu
Acheux-en-Vimeu el xe on comun de   528 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Germigny-sous-Coulombs
Germigny-sous-Coulombs el xe on comun de   209 abitanti del departemento de Seine-et-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Limey-Remenauville
Limey-Remenauville el xe on comun de   285 abitanti del departemento de Meurthe-et-Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Weesp
el xe un comun dei Paexi Basi, situà inte ła provinsa de l'Ołanda Setentrionałe.
Montigny-en-Arrouaise
Montigny-en-Arrouaise el xe on comun de   291 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Trausse
Trausse el xe on comun de   590 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Martin-Terressus
Saint-Martin-Terressus el xe on comun de   557 abitanti del departemento de Haute-Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ełesion eoropee del 2009
Le elesion eoropee del 2009, le se ga fato intra el 4 e el 7 de zugno inte i 27 stati de l'Union Eoropea e ogni stato el ga sielto la data de le elesion a segonda de i so costumi inte la propria nasion o come dito dai singoi goerni, en italia, par exenpio, le xe stae fate el 6 e 7 zugno, de sabo e domenega, come inte le Eoropee del 2004. 500 milioni de Eoropei i xe raprexentai, dopo le elesion, da 736 menbri del Parlamento eoropeo col sistema proporsional.
Magallón
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Saragosa, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Breteil
Breteil el xe on comun de  3 584 abitanti del departemento de Ille-et-Vilaine che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Sainte-Colombe
Sainte-Colombe el xe on comun de   55 abitanti del departemento de Hautes-Alpes che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Vollore-Ville
Vollore-Ville el xe on comun de   743 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Giacomo Casanova
__HIDDENCAT__
Viterbe
Viterbe el xe on comun de   361 abitanti del departemento de Tarn che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Giacomo Casanova
Resta de lu na produsion łeteraria tanto vasta ma el vien prinsipalmente ricordà come aventuriero e come cuel che ga fato del so nome el sinonimo de sedutor. A sta fama ga contribuìo verosimilmente ła so pì inportante opera autobiografica: Histoire de ma vie (Storia de ła me vita), dove l’autor el descrive, co ła masima franchesa, tute łe so aventure, i so viaji e i so incontri co łe done.
L ' Histoire ła xe sta scrita in fransexe e ła dovarìa duncue far parte de ła leteratura in sta łéngua, siben ła sielta lengoistega ła sia sta detà soło par motivi de difuxion de l'opera, in cuanto a l'epoca el fransexe la zera ła łéngua pì conosesta e parlà in Eoropa, come ai tenpi nostri l'inglexe. Casanova steso, inte ła prefasion de ł ' Histoire, el ga scrito infati, faxendo riferimento a ła major difuxion de ła łéngua fransexe
"Go scrito in francexe, e no in tałian, parché sta łéngua ła risponde mejo de ła mia"
Sicuro de l'imortałità de ła so opera, o al fin de garantirseła, Casanova el ga scrito perciò doparando ła łéngua che ła ghe gavaria consentio de ciapare el major numaro posìbiłe de potensiałi letori. Tante opare minori, del resto, łe ga scrite in itałian, forse parché el saveva ben che non łe saria mai divegnue on monumento, come invese a xe sta par ła so autobiografia. A xe da notare, in sto caxo, łe anałogie coł so amigo Carlo Goldoni, el cuałe el ga sielto inte el steso modo de scrivare ła propria autobiografia in fransexe.
Ł'autobiografia de Casanova, a parte el vałore leterario, ła xe on inportante documento par ła storia del costume, forse una de łe opare leterarie pì inportanti par conosare ła vita cuotidiana in Eoropa inte el '700. A se trata de na rapresentasion che, par łe frecuentasion de l'autor e par ła łimitasion dei posìbiłi łetori, ła riferise prinsipalmente de łe clasi dominanti de l'epoca, nobiltà e borghesia, ma cuesto no el ne łimita l'intarese parché anca i personji de contorno, de cualsiasi estrasion, i xe ben rapresentà. Łèxare st'opara el xe on strumento inportantisimo par conosare el cuotidiano dei uomani e de łe done de ałora, par conprendare dal de drento ła vita de ogni dì.
Galey
Galey el xe on comun de   117 abitanti del departemento de Ariège che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Giacomo Casanova
Fra corti e sałoti, Casanova el ga sfiorà - sensa cuasi gnanca incorzersene - on momento de svolta epocałe de ła storia. El ga incontrà pareci intrà i grandi del so tenpo e el ne ga documentà i incontri; i zera intrà cuesti personaji come Rouseau, Voltaire, ła Pompadour, Mozart, Caterina II de Rusia, Federico II de Prusia. Ma Casanova no el ga capìo el spirito de rinovamento che el gavarìa fato xołare la storia verso diresion mai percorse prima. El xe restà łigà fino a ła fin al vecio regime e a cueła clase da ła cuałe, par nasita, el zera sta escluxo e de ła cuałe el ga sercà disperatamente de far parte, anche cuando ormai ła zera irrimediabilmente destinà al tramonto.
Malpas
Malpas el xe on comun de   281 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Giacomo Casanova
Da ła nasita a cuando che el xe scapà dai Pionbi (1725 - 1756)
Giacomo Casanova el xe nato a Venesia in Całe della Comedia (adeso Całe Małipiero), viçin a ła cexa de San Samuele dove el xe sta batezà. So pare zera Gaetano Casanova e ła mare Zanetta Farusi, ma ła voxe popołare ło considerava fruto de na rełasion extraconiugałe de ła mare col nobiłe Michele Grimani. I genitori i zera atori e soratuto ła mare pare ła gabìa avù suceso inte ła so profesion esendo sta cità, co cualche riłievo, da Carlo Goldoni inte łe so Memorie, dove ła ga definìa: "....una vedova bellisima e asai valente".
Restà orfano de pare a sołi oto ani e esendo ła mare senpre in viajo a causa de ła so profesion, el xe sta ałevà da ła nona Marzia Farusi. Giacomo el zera da picinin de cativa sałute. Par sta raxòn, so nona ło fa portà da na stria che ła xe riusìa guarirlo dai disturbi faxendo on rito. Dopo che l'esperiensa infantiłe, l'intarese par łe pràteghe magiche ło ga conpagnà par tuta ła vita ma lu steso el zera el primo a ridare de ła credułità che tanti i manifestava inte i confronti de l'exoterismo. El ga studià a l'università de Padova dove el se ga laureà in dirito inte el 1742. Sucesivamente el ga viajà a Corfù e Costantinopołi. Ntel 1743 el xe rientrà a Venesia giusto par vèdare ła morte de so nona Marzia. Co ła morte de so nona, a cui el ghe vołeva on gran ben, a se ga sarà on periodo inportante de ła so vita: so mare ła ga decixo de łasàre ła beła e cara (de preso) caxa in Całe de ła Commedia A xe sta fato tanto sercare par catare dove che ła zera ła caxa. A xe serto che al momento del matrimonio tra Gaetano e Zanetta Casanova i du no i gaveva on redito tałe da permetarse na spesa de 80 ducati anui. cuindi a xe probabiłe, dopo el matrimonio aveguo el 27 de febraro 1724, che mario e mujere i sia 'nda a vivare a caxa de ła mare de Zanetta, Marzia, che ła zera vedova esendo morto el marìo Girolamo Farusi poche setimane prima del matrimonio de so fioła. E cuesta co ogni probabiłità ła xe sta ła caxa dove Casanova el xe nato el 2 de apriłe 1725 co l’asistensa de ła łevatora Regina Salvi.
Charmois (Teritorio de Belfort)
Charmois el xe on comun de 340 abitanti del departemento de Teritorio de Belfort che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.