cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Clotte
La Clotte el xe on comun de   708 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Reichenburg
el xe on comun del distreto de March che el fa parte del canton Svito in Svisara
Telfs
el xe on comun marcà del Distreto de Innsbruck-Land che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
La Villeneuve-au-Chêne
La Villeneuve-au-Chêne el xe on comun de   424 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
1482
El 1482 (MCDLXXXII in numeri romani) el xe on an del XV secoło.
Hardanges
Hardanges el xe on comun de   203 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Boult-aux-Bois
Boult-aux-Bois el xe on comun de   138 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Murillo de Río Leza
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Écouen
Écouen el xe on comun de 7 188 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Moltiplegasion
right|230 px|thumb|Moltiplegasion fàsiłe co righe e cołone Ła moltiplegasion o moltiplicasion ła xe na de łe quatro operasion fondamentałi del'aritmètega. Ła signifega sumar un nùmaro par sè steso tante volte quante ghe dixe i altri tèrmini del'operasion. Ła sóa operasion inversa ła xe ła divixion.
L'ełemento neutro de ła moltiplegasion el xe l'1 e moltiplegar qualcosa par 0 el dà sénpre zero.
Łe tabełine łe xe na serie de moltiplegasion sénplexe che łe va inparae a memoria a ła scóła ełementare: in xenare łe va da quea del'1 a quea del 10.
Wargnies-le-Petit
Wargnies-le-Petit el xe on comun de   759 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Verfeil
Verfeil el xe on comun de 3 595 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Alpthal
el xe on comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Boville Ernica
el xe on comun inte la provincia de Froxinon chel fa parte de la rejon Lasio
1481
El 1481 (MCDLXXXI en numeri romani) el xe un an del XV secoło.
Berlou
Berlou el xe on comun de   203 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Névez
Névez el xe on comun de  2 661 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Moulotte
Moulotte el xe on comun de   101 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Heras de Ayuso
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Syam
Syam el xe on comun de   189 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saint-Vigor-des-Monts
Saint-Vigor-des-Monts el xe on comun de   285 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Mauves-sur-Loire
Mauves-sur-Loire el xe on comun de  3 215 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Brélidy
Brélidy el xe on comun de   297 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Gałiverna
thumb|Gałiverna su rame de na [[àlbara]] In meteorołozia ła gałiverna, calibroza, bromèstega, sizara o brunesta ) ła ze na forma de presipitasion atmosfèrega che ła susiste inte un deponimento de jaso in forma de aghi, scaje o superfise contìnua jasada in ojeti esterni che el połe avegner co ghe ze ła prezensa de całigo co che ła tenperatura de l'ària ła ze netamente inferiore a 0 °C.
Secourt
Secourt el xe on comun de   196 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Łeteradura fransexe
Ła łeteradura francòfona o łeteradura fransexe ła contien tute łe òpare scrite in łéngua fransexe a presinder dal paexe de proveniensa de l'autor o autora e da ła època stòrega: el inportante xe che i scriti i se posa incuadrar so el idioma fransexe.
Ła prima łeteradura fransexe
Ne ła età mèdia se pasa dal latin ai volgari romàneghi e intrà sti chi a ghe xe anca el fransexe. Se pol parlar de primi scriti in sta łengua riferibiłi al XI secoło. Tuto scumisia co l'èpica, indove che se cata ła Chanson de Roland, che ła se difonde in tuta Eoropa. Po, łe storie scrite so Carlo Magno łe ga anca łore na serta inportansa.
Ła proxa ła se dedicava a ła transcritura de łe òpare clàseghe łatine.
El Rinasimento
Ponti inportanti: el grupo de scritori: La Pléiade, inoltre François Rabelais, autor de prosa umorística e Michel de Montaigne, el'"inventor" del gènero de ła prova.
Rouvrel
Rouvrel el xe on comun de 306 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Łeteradura fransexe
L'academismo
Dal 1650 ła Fransa scumisia divegner el sentro cultural-leterario de tuta Europa.
El secoło XIX
El secoło XIX el se pien de Romanticismo, de Realismo e la so derivasion: el Naturalismo.
Ła varietà
Fra i secołi XIX e XX ła łeteradura ła se diversìfega e se genera varie corenti fin rivar ai nostri dì d'ancoi co na gran varietà, tìpega de la globałixasion.
Ezio Vendrame
El gà scominsià a xugare a bałon col Udinese, dopo el xe pasà ała SPAL, Vicenza, Napoli e Padova.
Hercé
Hercé el xe on comun de   312 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Castenedoło
Castenedoło el xe on comune de 9256 abitanti de ła provincia de Bresia.
Arth
el xe un comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Boroneddu
Boroneddu (in sardo: Boronèddu) el xe un comun italian de 149 abitanti. El xe in provincia de Oristan inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 4,59 km². L'abità el xe situà a 206 metri s.l.m.
Mesquer
Mesquer el xe on comun de  1 941 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Paolo Vallesi
__HIDDENCAT__
Séligney
Séligney el xe on comun de   77 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Paolo Vallesi
Paolo Vallesi (Firense, 18 de majo 1964) el ze un cantante itałian.
El ga ciapà ła só notorietà inte'l 1991. Durando ła só carièra el ga cantà anca in spanjoło, el ze uno dei pochi cantaudori itałiani amà in America Łatina e Spanja; łe sò canson łe ze stà traduzeste in olandeze e portogheze e zlansàe a l'èstaro da artisti cofà Marco Borsato e Alejandro Sanz.
Ani '90
Dopo aver studià pianoforte fin da l'età de nove ani, Vallesi el taca łaorar inte'l mondo de ła discografia come arangiador tra Firense e Modena. Inte'l 1989 el ciapa parte a ła trazmision tełeviziva Gran Premio co Pippo Baudo e al Festival de Castrocaro, ndove el vien notà da'l produtor Dado Parisini, che inte'l 1990 el ghe parmete de publegar el primo sìngoło Ritornare a vivere/Sta diventando una donna, el cui brano prensipałe partesipa ad Un disco par l'estate. L'ano drioman Vallesi partesipa al Festival de Sanremo co'l brano Le persone inutili, vinsendo inte ła categoria "Giovani". Inte el magio A vien publegà el só primo àlbun intitołà Paolo Vallesi, che'l razonze ła cuota de 200.000 copie vendùe, fazendo otenjer a'l cantante un disco d'oro. A ła fine de l'ano el vinse el premio de "revełasion de l'ano" inte'l corso de ła manifestasion Vota la voce, premio che ghe ze stà consenjà da Claudio Baglioni. Curiozamente l'ano drìo sarà Vallesi a premiar Baglioni, consenjando el premio par el mejo tour de l'anno.
Inte'l 1992 Paolo el torna a Sanremo inte ła categoria "Big", e el se clasifega a ła tersa pozision co'l brano La forza della vita. El sìngoło el otien un notevołe suceso, rivando a ła prima pozision dei sìngołi pì vendesti in Itałia, e rezultando a fin de ano el cuindezèzemo singoło pì vendùo de'l 1992. La forza della vita supera el traguardo de łe 500.000 copie vendùe, el vinse un disco de platino, e el strasina łe vendite de l'àlbun omonèmo, segondo łaoro de Vallesi publegà anca so'l marcà spanjoło co'l titoło La fuerza de la vida. El 20 de marso el cantante el scominsia da Milazzo un tour de 45 conserti (tra cui tre date a'l Teatro Smeraldo de Miłan) che'l durarà oto mezi, portandoło in ziro inte i pì prestijozi teatri itałiani.
Da'l 1992, par de pì, Vallesi fa parte de ła Nazionale Italiana Cantanti, coverzendo el ròło de tersin sanco.
Dopo 3 ani de asensa, dovùi anca a ła nasita del fioło Francesco, Vallesi publega el cuinto àlbun Sabato 17:45, a'l cuało ghe va drìo un novo tour.
Ani 2000
Inte'l 2002 A vien fora Felici di essere, prima rancura "ofisiałe" dei sucesi de Vallesi, co ła zonta de tre brani inediti. El disco el vien reproponesto inte'l 2003 col titoło Best of, e algune variasion a ła tracklist, a cui se zonta un doto co ła cantante spanjoła Mara. Inte'l 2005 Paolo Vallesi partesipa come concorente a'l reality show La talpa e a ła fine de'l zogo se descoverze che el ze łu ła topinara.
Inte i mezi sucesivi Vallesi partesipa a numarazi spetacołi e trazmision tełevizive, tra cui ła nova edision de'l Cantagiro, che ła se ga desvolzesto a Pescina in Abruso, ła manifestasion benefica par ła So.Spe de Suor Paola, conduzeta da Paolo Bonolis e tenjùo inte'l cuartier roman de Tor di Quinto; Volami inte el cuore, andà in onda so Raiuno e conduzesto da Pupo.
Inte'l 2009 el produze insenbre a Pio Stefanini el primo àlbun de ła Nazionale Italiana Cantanti, curando par l'ocazion i novi arangiamenti dei brani La canzone del sole de Lucio Battisti, Uno su mille de Gianni Morandi e el só suceso La forza della vita, prestando anca el só contributo vocałe in tute łe cover prezenti inte'l disco.
Daspò un tour in varie sità de Itałia e aparision in concerti de altri artisti e amisi cofà Mariella Nava e Ivana Spagna, l'utuno del 2009 vede Vallesi da novo ospite a I migliori anni, programa conduzesto da Carlo Conti so Raiuno, e I fatti vostri in direta so Rai 2.
Ani 2010
Inte l'avril 2012 el publega el so novo sìngoło È bastato un momento, a setenbre de'l steso ano vien fora l'àlbun "I LIVE YOU" co ła repropozision da'l vivo dei só grandi sucesi, un àlbun in usida in Zarmania, Paezi Basi, Fransa e Spanja che'l contien na serie de doti co i cołeghi che i ga cołaborà co łu inte'l corar dei ani.
Inte'l 2014 ad avril el ga tacà el só novo tour, un live de do ore dove el cantaudor fiorentin el reparcorarà el mejo de ła só vintenałe carièra: trenta conserti che i farà tapa in tute łe rejon itałiane.
El 2015 el scominsia un novo tour produzesto insieme al manager Michele Paola. A se inisia da'l Canada par po' spostare in Itałia. El 4 de setenbre 2015 vien fora el sìngoło Il bello che c'è che antisipa el novo àlbun, produzesto insenbre a Pio Stefanini, che'l venjarà fora daspò ben 16 ani da l'ùltemo àlbun de inediti.
L'11 de desenbre 2015 el publega un novo àlbun de inediti intitołà Episodio 1... In questo mondo. Un disco scrivesto e arangià da eło isteso, dove aparise anca do featuring d'ecesion, come Enrico Ruggeri (Respirare) e de'l zogador/ ałenador Gennaro Gattuso che'l se gà prestà par un doto so łe note de'l brano Il cantante e il calciatore, un tributo ad Andrea Pazzagli ex portier de'l Milan e de ła Fiorentina, ancùo desconparìo.
Inte'l 2017 el ze ospite inte ła serada finałe de'l Festival de Sanremo par prezentar in anteprima Pace, brano in doto co Amara e insarìo inte l'àlbun Un filo senza fine.
Inte 'l 2018 el ze a Tale e quale show in ocazion de l'ezibision de Massimo Di Cataldo che'l interpreta ła só canson La forza della vita (1992).
Inte'l 2019 el partesipa cofà concorente a'l programa tełevizivo Ora o mai più, in onda so Rai 1, seguìo da ła "coach" Ornella Vanoni, razonzendo el primo posto. Inte l'ùltema pontada de'l programa el prezenta el só novo sìngoło Ritrovarsi ancora.
El 13 de majo 2019 al Sałon Internasionałe del Łibro de Turin el prezenta ła só autobiografia, La forza della (mia) vita, publegada da Bertoni Editore.
El 27 de setenbre 2019 el pùblega el sìngoło Come brina d'agosto.
Saint-Médard-d'Excideuil
Saint-Médard-d'Excideuil el xe on comun de   546 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Maine-de-Boixe
Maine-de-Boixe el xe on comun de 484 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Vernet
Vernet el xe on comun de  2 871 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Distreto de Toggenburg
El distreto de Toggenburg el xe on distreto del Canton San Gało, in Svisera. El confina co i distreti de Wil a nord-est, de Werdenberg a sud-est, de Sarganserland a sud e de See-Gaster a sud-ovest, col Canton Apenzeło Esterno e el Canton Apenzeło Interno a est, col Canton Zurigo (distreti de Hinwil e de Pfäffikon) a ovest e col Canton Turgovia (distreto de Münchwilen) a nord-ovest. El capołogo el xe Wattwil.
Muro en Cameros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Walt Disney
__HIDDENCAT__
right|thumb|Walt Disney (1946) thumb|thumbtime=2|upright=1.5|Newman Laugh-O-Gram (1921) Walter Elias Disney (Chicago, 5 de diçenbre 1901 – Los Angeles, 15 de diçenbre 1966) el xe sta un inprenditor merican.
Nalda
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Divixion
right|230 px|thumb|Desegno chel spiega divixion e frasion. Ła divixion ła xe na de łe quatro operasion fondamentałi del'aritmètega. Eséndo l'operasion inversa a ła moltiplegasion, ła signìfega strasformar du nùmari inte n'altro che moltiplegà al secondo el dà el primo.
Più ciaramente: se moltipleghémo el rexultà del'operasion c (dito quosiénte) a b (ciamà divixor) ne vien fora a (el dividéndo). El ségno : chel particołarixa sta operasion el se ciama divixo.
Ła divixion se cata pì de frecuente soto forma de frasion: sta scritura infati ła permete de considarare pì fasilmente ła divixion un nùmaro rasionałe. I inglexi i unise sti du signi in ÷. Spece inte el informàtega catemo anca el sìnboło /.
L'ełemento neutro de ła divixion el xe l'1. El 0 el prexenta caxi particołari:
Vitis vinifera
La vite comun o vida eoroaziàtega (Vitis vinifera L., 1753 ) ła ze un arbusto ranpegante de ła fameja de łe Vitaceae.
Ła ghe ze in tuti i continenti, fora che in Antartide. In Europa ła ze cultivada inte le rejon sentrai e del Sud; in Asia inte le rejon ocidentałi (Anatołia, Caucaso, Medio Oriente) e in Cina; in Africa inte le rejon setentrionai e in Sudafrica; inte el Nord de la Amèrica in Całifornia, Mèsego e inte le aree là arento (Novo Mèsego, Stato de Nova York, Cołumbia); inte la Amèrica del Sud in Ciłe, Argentina, Uruguay, e Brasil; in Oceania in Austrałia e Nova Zełanda.
Se denòmena vigna el teren piantà co viti e se el ze racuanto estendesto se ghe ciama vignałe o vignedo. Ła persona che ła tien łe vigne, ła se ciama vignaroło.
Note storeghe
La aparision de la vite su la tera la pol eser datada intrà i 130 e i 200 miłioni de ani fa, poco pì poco manco in coincidensa co la diferensiasion dei mamiferi dai altri vertebradi. La storia dei raporti intrà la vite e el omo la revarda èpoche tanto in drio, probabilmente a la fin del neołìtego, dopo de na fermentasion cazuałe de ùa tegnesta inte bidoi rudimentałi. I primi segni de cultivasion de la vite i ze stati catadi inte la rejon del Caucaso, in Armenia e inte el Turchestan. Inte la Zènezi Noè, pena vegnesto fora da l'Arca, el ga inpiantà un vignałe, el ghe ga bevesto el vin, el se ga inbriagà e el se ga meso a dormir nudo inte la so tenda (Genesi 9, 20-1), a testimoniansa del fato che le tecneghe par far el vin le gheva da èser conoseste belche prima del diłuvio universałe. I primi rifarimenti stòreghi a la vite e al vin i se połe catar intrà i Sumeri inte la ' Epopea de Gilgamesh (III miłenio a.C.). Testimonianse de la cultivasion de la vite łe se cata inte tanti zeroglifeghi Ejisiani, aonde che el vin el zera na bevanda riservada ai preti, ai alti funsionari e a i re.
thumb|left| Scene de vendema in teracota etrusca del [[VI secoło a.C. ]]
I Etruschi i ga perfesionà tanto le tècneghe de viticultura e i ga sviłupà na intensa atività de esportasion del vin, portàndoło ben pì in là del basin del Mediteràneo.
I Romani i ga perfesionà oncor de pì le tècneghe vitivinicołe inparade dai Etruschi, cofà inlustrà da difarenti òpare, inte le cuałi se ghe cata nosion de biołozia e tècneghe de cultivasion bone oncora al dì de uncó, par ezénpio el De Agri cultura de Marco Porcio Catone, la Rerum rusticarum de Marco Terenzio Varrone, le Georgeghe de Publio Virgiłio Marone e el De re rùstega de Lucio Giunio Moderato Cołumella. Inte sta ùltima òpara ghe ze documentada anca la conosensa de on gran patrimonio de cuałità de vite tanto da magnar fa da far vin.
San Vitałe
thumb|"La martirixasion de san Vitałe" ([[XVI secolo)]] San Vitałe el xe venerà come santo martire da ła Ciesa catolega.
Vitis vinifera
Note storeghe
Inte el III e IV secoło d.C. la crizi del inpero Roman la ga creà, pi che sia inte le canpagne, condision de instabiłità che le ga portà al declin de la viticultura. A la època de la fin del Inpero Roman de Ocidente, la superfise cultivada co ła vite la fea rezistrar un cało forte, mantegnéndose par el pì inte łe aree arento a le sità e inte le coste.
Intrà el V el X secoło la conservasion del patrimonio vitivinicoło el ze par la gran parte òpara dei mònaghi: i Baziłiani e i Benedetini i ga dato na granda pendùa a ła cultivasion de la vite inte la Eoropa portàndoła ai limiti estremi de latitùdene e de altitùdene. De fianco de la viticultura "de ceza", se ga sviłupà, par el pì in Fransa, na viticultura "nobiłiar": intrà prìnsipi e feudatari la cultivasion de la vite e la produsion del vin i ze gnesti sinboi de prestijo.
San Vitałe
De lu se sà ben poco, se non che el saria stà martorixà a Bołogna ai tempi de l'inperador Dioclesiano (284-305) insieme col so paron Agricoła.
Vitis vinifera
Note storeghe
In fin a łe VII secoło la cultivasion de la vite la ga avesto na serta inportansa anca inte el Medio Oriente; in sèguito, colpa de la espansion de lìIslam, ła ze ndata contro a na progresiva decadensa.
Intrà la fin del Baso Medioevo el Rinasimento el ze ripartio in Eoropa el sviłupo de la viticultura "borgheze": el sviłupo demogràfego, la consentrasion de la zente inte le sità e le aumentade disponibiłità econòmeghe de artezani e comercianti i ga portà a grosi investimenti inte la viticultura, che ła ze tornada a èsar convegnente in tèrmani de schei. Inte el Rinasimento se ga vedesto anca el sviłupo de na granda letaratura dedicada a la vite che la favorise un novo conportamento sientifego, a łe cuałe se ghe atribuise, intrà l'altro, la nàsita de la moderna anpełografia, baze fondamentałe del futuro progreso de la viticultura. Anca inte le arte figurative se ghe cata tante riprodusion de la vite e dei so fruti.
Co la descoverta de ła Amèrica la Vitis vinifera vinifera, o sia cueła che ghe zera in Eoropa, ła ze stata portada inte el Novo Continente, prima in Mèsego e dopo, gràsie ai conquistadores, anca inte ła Amèrica del Sud.
Inte el XIX secoło el oidio, la peronospora e ła fiłosera, malatie de la vite vegneste da ła Amèrica, le ga devastà gran cuantità de vignałi. Ai contadini ghe ga tocà a incalmar le cuałità de vite eoropee soraviveste su selvàdeghi sełesionadi da vite mericane, rezistenti a sti małani, e a dòparar regołarmente medezine cofà el solfer (solfato). senpre de cuei ani se ga scominsià a cultivar cuałità ìbride cofà ła ùa Mericana, ła Grinto, ła Grinton, la Bacò, ła York.
Descrision
La vite ła ze na pianta arbòrea ranpegante che par crésare la se taca a sostegni co i pironeti; se ła pianta no la vien sarpida (bruscada) ła połe rivar a grande altese tacàndose inte łe àlbare; ła ze dotada de on aparato de raize ben sviłupà, che el pol pasar via i 10m de longhesa. La parte legnoza ła ze dividesta inte la soca (un paro de sentìmetri sora el teren), inte le fusto, e inte i cau, che łe ze łe ramete de un o do ani. Le foje, nervade a palme, łe ze alternade e de so posta e łe ze fate de sincue parte pì o manco destacade co na forma de cor a la base. Ste parti łe ze un ełemento inportante par riconoser la cuałità de la vit.
I fior i ze cei, de cołor verdastro e binadi in infioresense a rejota. La vite selvàdega ła ze diòega (o sia co fior unisesuai portadi da piante diverse), le cuałità cultivade łe ze state sełesionade par er fior ermafroditi. I fior i ga el ca łeze e la coroła de 5 toch. el ca łeze, dopo de la fecondasion, el pol restar inte el fruto e così el fa un anel dintorn del manech de ogni fruto. I petai de la coroła i ze tacadi inte la sima. Ogni fior el ga inte 4 ovi. I stami i ze 5 alternadi a i netari. I fruti i ze pomełe (garnei) de forma e cołor difarenti : bianchi, załi, vioła o negri, binadi in rejote. I ga na scorsa grosa e pruinoza, na polpa de sèłułe piene de sugo da łe cuałe se ricava el mosto.
Cultivasion
La pianta de la vite la se adata in zènare a anbienti co condision climàdeghe e de teren tanto difarenti, ma de sołito, pi che sia par la produsion de vin, ghen'è limitasion. Le zone de cultivasion le ga da èsar intrà el 30° e el 50° grado de latitudine nord e sud, e a na altesa de 0-1000m slm. sirca. La tenperatura no la ga da èser pì basa de -15 °C. I tereni i pol èser de tipi diferenti (da creta a jara). La vite la se adata anca a tereni magri e la soporta presense mèdio-alte de calcare. La mejo espozision ła ze a sud, pì che sia inte i coi. La pianta de la vite la ga un siclo biołòzego (vita) de ła durada de circa 40 ani (ma ła pol pasar via i 100); par i primi 3 ani la pianta no la rende, el mejo periodo par la produsion de ùa da vin el va dal cuinto inte el vintisincuèzemo ano. No ze raro catar vite vece che łe fa oncora un bon prodoto. La vite la ga un siclo vezetativo anuałe dividesto in perìodi; ogni perìodo el ciapa el nome de "faze fenołòzega".
Dòpari medizenałi
Resente el ze el izołamento de on fenoło conpòzito derivà da le scorse e da łe sies, el Resveratroło che el par ver in nadura propietà protetive e contro łe mufe inte el garneło.
Cuałità de ùa cultivade
Ła cultivasion de ła vida ze antiga come l'agricultura. I pòpołi de l'antighità (fenisi e greghi) i ga ciapá łe vide cultivade in medo oriente e i łe ga introduzeste in Eoropa. Tante cuałitá cultivade dai greghi łe ze stae difondeste dai romani; el nome de calcheduna de ste cuà de-fati el poderia reciamar sta orìzene (ez greghi e greseti, ałiànego, a łeàdego). Anca ła Serenisima ła ga seguramente introduzesto cuałitá de ùa da ła gresa, dato che ła domineva in cuei teritori (forse racuante malvazie, come ła malvazia de candia). Połe anca èser che calche cuałitá la sie derivada da l'insenbramento de vide orizinarie del mèdio oriente co vide eoropee selvàreghe. Co ła descuerta de la Amèrica łe cuałitá eoropee łe ze stae portae inte el novo continente. Tutavia, racuante spece eoropee no łe ze stae bone a soravìver inte l'Amèrica. Ła razon no ła ze stada capia par tanto tenpo, finamenteché no ze sta capio che ła orìzane de ła morte bonoriva de łe vigne ła zera provocada dal Daktulosphaira vitifoliae, ciamà volgarmente "Fiłòsera" e introduzesto in Eoropa par via dei scanbi intrà łe spece Mericane e chełe Eoropee. Par conbàtar contro a sto inseto, se ga tacà incalmar łe vigne eoropee so cuałità derivae dal novo continente, in cuanto rezistenti al batero, a łe małatie mericane, al fredo e pì lonzeve.
Rejon de Mandalé
Ła Rejon de Mandałé ła xe na divixion ministrativa de ła Birmania. Ła konfina ko el Stato de i Shan a est, co el Stato Kayin a sudest, ko ła Rejon de Bago a sud, ko ła Rejon de Magwe a sudovest, ko ła Rejon de Sagaing a nordovest. Inte el sud de ła rejon el se kata el teritorio de ła kavedal nasional Naypyidaw. El kavołogo rejonal el xe Mandałé
Vitis vinifera
Cuałità de ùa cultivade
In bona sostansa, inte l'Eoropa ze nadiva na soła spece de vide, ła V. vinifera e ła ga vesto na inportansa agronòmega gramda da co eziste ła agricultura. Inte łe Mèrighe invese, ze nadive tante spece de vide, ma nisuna la ga vesto inportansa par łe cultivasion fin el rivo dei eoropei. Anca col rivo dei còłoni, no łe ze sta mese in cultivasion łe vide mericane, i eoropei i ga preferesto cultivar ła sòłita V. vinifera introduzesta dal vècio continente. Ła cuałità Norton ła ze un cazo de ibridasion spontànea intrà vide eoropea e na vide americana V. cinerea, ła dà na ùa de na serta cuałità e ze provabilmente una de łe pì vècie cuałità de ibrido a èsar cultivade.
El intarese par łe vide americane el nase co Thomas Munson (1843-1913). che el ga catałogà stra tante spece e el ga creà altretante ibridasion. Anca se eło el ga łavorà soratuto so ła cuałità par far ùa da vin, łe so cuałità pì apresae łe ze stae i potainesti doparai inte l'Eoropa par far fronte a ła fiłòsera.
Rejon de Mandalé
Zeografia fixega
Ła se kata inte el sentro de el paexe. El teritorio el se alsa da indando verso est, rivando a sirka 1500 m. El fiume prinsipal el xe el Irrawaddi, ke el signa bona parte de el konfin osidental e el so afluente de sanka Myitnge.
Vitis vinifera
Cuałità de ùa cultivade
Łe ibridasion de Munson łe ze stae doparae in amèrica par far nove ibridasion, Elmer Sweenson (1913-2004) par ezénpio el ga doperà tanto łe cuałità de Munson.
Rejon de Mandalé
Ekonomia
Ła agrikoltura ła xe ła prinsipal risorsa ekonomega. Se koltiva rixo, gran, granturko, bajiji, sexamo, koton, verdure, tabako e peperonsini. Se desfruta łe foreste par rankurar łegno de tek e altri łegni doparai in kosmetega. Ge xe miniere de piere presioxe.
Neve
thumb|Albari pien de neve Ła neve o neu xe ła precipitasion de acua giasà cristałina. Ła se forma cusì: 'nteł'alta atmosfera el vapor acueo, soto i 0 gradi, el diventa sołido formando cristałi exagonałi ke i casca xo. Parchè ghe sia ła neve par tera, ghe voe parò ke a tera ła tenperadura sia 0 gradi (anca de pi, se ł'aria ła xe suta e sensa vento) e ke inte i strati intermedi tra dove ke se forma i cristałi e par tera no se vaga sora i 0 gradi. thumb|left|Cristałi de neve visti al microscopio ełetronico Co ke ła neve ła xe fina e mis-cià coł'acua se parla de nevis-cio. Quande che la neu la gnen do a na tenperadura pitost alta, sichè la ze pexante e mola, la gnen ciamada neve siroca, dal nome del siroch, an vent calt.
Rejon de Mandalé
Ekonomia
Ła industria ła konprende birarie, stabiłimenti tesiłi e sukarifici.
Neve
Curjosità
San Biasi, San Valentin, Santa Juljana e Santa Polonia i gnen ciamadi "santi de la neve" parchè i chej proprio te el periodo che se ga le nevegade pì inportanti.
Rejon de Mandalé
Ekonomia
El turixmo el xe ben sviłupà grasie a ła prexensa de inportanti siti istoreghi (Amarapura, Pagan e Ava)e naturałi (Monte Popa)
Vitis vinifera
Cuałità de ùa cultivade
Munson el ga tentà ła ibradasion intrà do subzènari de Vitis, el grupo Euvitis, al cuało ghe fa parte ła V. vinifera e ła major parte de chełe altre spece e ła Muscandina, a ła cuała ghe fa parte poche spece cofà ła V. rotundifołia V. munsoniana. Sto incrozo el ze bastansa difìsiłe da far par el difarente nùmaro de cromosomi, 2n=38 in Euvitis, 2n=40 in Muscandina. Munson el se ghea iłudesto de vèrgheła fata, ma poco dopo el se ga incorzesto che łe so ibridasion łe zera inte ła realtà autoinpołinasion de V. rotundifołia. El primo a fàrgheła inte l'intento,el ze sta Peter Wylie, che el ghea incrozà na V. vinifera co na V. rotundifołia. Ancuó ła V. rotundifołia ła dà grando intarese par łe so rezistense a łe prinsipałi małatie. Inte l'Eoropa ga łavorà al scominsiar del sècoło 1800, i fransezi, cofà Albert Sibel (1844-1936), che el ga otegnesto un nùmaro smezurà de cuałità, doparae un mùcio dai ibridadori dopo de eło, Pierre Marie Alexis Millardet (1838-1902), Francois Baco (1865-1947) e so fioło Maurice Baco, Georges Couders, Eugene cuhlmann (1858-1932), Jean Louis Vidal, Victor Ganzin, Jean Fancois Ravat, Bertiłe Seyve e Joannes Seyve (1900-1966), che i so rezultai mejori i ze stai chełi otegnesti co Victor Villard. Dopo, in Fransa, ła ze sta sbandonà sta strada, mentre i ga continuà a łavoràrghe i todeschi (inte łe stasion de Friburgo e Geisenheim) e i Ongarezi.
Inte i ùltemi ani ze sta doparà anca vide de provegnensa aziàtega par far ibridasion, ła Vitis amurensis. Ła idea ła ze nasesta da l'oservasion che el rivar de ła peronospora in Azia, ła colpia solché ła V. vinifera e no łe vide selvàdeghe del posto. inte el 1936 i rusi Potapennco e Zacharova, i ghea incrozà na V. vinifera co pòłine de na V. amuriensis otegnendo racuanti de łe vide che se dòpara uncó inte ła Eoropa osidentałe, cofà ła Zarya severa, Zilga, Severny e Rondo.
Lista de łe cuałità de ùa da vin
V. vinifera:
PIWI (ibridasion produtori direti):
Cualità de ùa da magnar
V. vinifera Vinifera:Italia; Lugliatica; Moscato; Rejina; vinifera x lambrusca V. vinifera lambrusca:Fraga; Isabela; Mericana; Mericana bonoriva; Mericana bianca; Mericana bianca bonoriva;
Mouzay (Meuse)
Mouzay el xe on comun de   692 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Bessan
Bessan el xe on comun de  5 069 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Rouvroy-en-Santerre
Rouvroy-en-Santerre el xe on comun de 212 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Arcenant
Arcenant el xe on comun de   507 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Giuliano di Roma
el xe on comun inte la provincia de Froxinon chel fa parte de la rejon Lasio
Épiais-Rhus
Épiais-Rhus el xe on comun de   615 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Illgau
el xe on comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Tassenières
Tassenières el xe on comun de   394 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
1483
El 1483 (MCDLXXXIII in numeri romani) el xe un an del XV secoło.
Boulzicourt
Boulzicourt el xe on comun de   958 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saussemesnil
Saussemesnil el xe on comun de   884 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Ouessant
Ouessant el xe on comun de   835 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Vieille-Toulouse
Vieille-Toulouse el xe on comun de  1 169 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Seingbouse
Seingbouse el xe on comun de 1 822 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Boxa
Bosa (in sardo: Bòsa, Osa) el xe un comun italian de 7 929 abitanti. El xe in provincia de Oristan inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 128,02 km². L'abità el xe situà a 2 metri s.l.m.
Isola del Liri
el xe on comun inte la provincia de Froxinon chel fa parte de la rejon Lasio
Rouy-le-Grand
Rouy-le-Grand el xe on comun de   107 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Hortezuela de Océn
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Murvaux
Murvaux el xe on comun de   141 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
1484
El 1484 (MCDLXXXIV in numeri romani) el xe on an del XV secoło.
Navajún
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Boisseron
Boisseron el xe on comun de  1 989 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Castiglione delle Stiviere
Castiglione delle Stiviere el xe on comune de 20 340 abitanti inte ła provincia de Mantova.
Navarrete
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Izé
Izé el xe on comun de   458 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Ingenbohl
el xe on comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Bulat-Pestivien
Bulat-Pestivien el xe on comun de   432 abitanti del departemento de Côtes-d'Armor che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Moisdon-la-Rivière
Moisdon-la-Rivière el xe on comun de  1 951 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Huertahernando
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Saint-Médard-de-Mussidan
Saint-Médard-de-Mussidan el xe on comun de 1 713 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Monchaux-Soreng
Monchaux-Soreng el xe on comun de   654 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
La Couarde-sur-Mer
La Couarde-sur-Mer el xe on comun de  1 206 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ottrott
Ottrott el xe on comun de  1 546 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Semécourt
Semécourt el xe on comun de   995 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Vieillevigne
Vieillevigne el xe on comun de   339 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Tavaux
Tavaux el xe on comun de  3 918 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Saussey
Saussey el xe on comun de   467 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Autreville
Autreville el xe on comun de   814 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Aigueperse
Aigueperse el xe on comun de  2 732 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Muzeray
Muzeray el xe on comun de   134 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
1485
El 1485 (MCDLXXXV in numeri romani) el xe un an del XV secoło.
Busachi
Busachi (in sardo: Busàche) el xe un comun italian de 1 291 abitanti. El xe in provincia de Oristan inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 59,03 km². L'abità el xe situà a 379 metri s.l.m.
Nestares
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Artemisia vulgaris
El sinsioło (nome sientifego Artemisia vulgaris) xe na pianta de ła fameja de łe Asteraceae. El pecol xe łegnoxo e el riva fin a do metri. Łe foje łe xe verde scure, coł facia de soto pi pałida. I fiori i vien fora d'istà.
Difusion
El sinsioło se trova in Europa, Axia, Africa e Nord America
Pianta infestante
El crese inte i canpi abandonà e sułe całà vegre.
Ałergia al sinsioło
El połine de sinsioło el pol dare ałergia respiratoria, co asma e rinite d'istà.
Bourcq
Bourcq el xe on comun de   52 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Taxenne
Taxenne el xe on comun de   109 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Boisset (Hérault)
Boisset el xe on comun de   40 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Monétay-sur-Allier
Monétay-sur-Allier el xe on comun de 524 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Oriana Fallaci
miniatura|Oriana Fallaci Oriana Fallaci (Firense, 29 de zugno 1929 – Firense, 15 de setenbre 2006) ła xe stà na scritora e giornałista itałiana. Da butełeta ła ga fato ła partigiana in tel movimento de Giustizia e Libertà e dopo ła ga vù na longa cariera come giornalista, durante ła cuałe ła ga intervistà alcuni dei personagi pì inportanti del Novesento, cofà Henry Kissinger, l'Ayatollah Khomeini, Willy Brandt, Muammar Gheddafi e Yasser Arafat, e ła xe łaorà cofà inviata speçiał in Vietnam, USA, Mèsego, Medio Oriente e Mèrica del Sud. Alcune de ste interviste łe xe sta mese insieme inte el libro Intervista co la storia (1974).
Tra i altri libri famosi de la Fallaci ghe xe Niente e così sia (1969), che el xe un reportage da la guera del Vietnam, un longo diario de guera rivando fin a la rivolta dei studenti de Cità del Mèsego, par risponder a la domanda de na butina: "La vita, cos'è?". Del 1979 xe Lettera a un bambino mai nato, el primo grando sucesso de la scritrice toscana, bestseller in tuto el mondo. La Fallaci la imagina de parlar col butin che la porta in grembo, domandandose se sia giusto o no darghe la vita. El libro el ga venduo 2 milioni de copie in Italia e 2 milioni e mezo a l'estero (tradoto in 22 version). Dopo ghe xe Un Uomo, dedicà al suo conpagno Alekos Panagulis, eroe de la lotta contro la ditatura dei colonei in Grecia, morto in circostanze mia tanto ciare. Insciallah (1990) el xe anbientà in Libano ai tenpi de la guera zivil e del primo intervento de l'ONU (col quale xera presente anca una forza italiana, protagonista de la storia) par fermar l'ondata de odio fondamentalista che ga investìo la region dopo che xe rivà l'OLP de Arafat co migliaia de profughi arabi da la Palestina. Dopo de sto romanzo la Fallaci la sa ritirà ne la so casa de New York, isolandose da la vita publica fino al 2001, quando dopo i atentati de l'11 setenbre la ga scrito un longo articolo sul Corriere della Sera dove la ga condanà senza mezi termini tuto l'estremismo e el fanatismo religioso nati da l'Islam; da sto articolo la ga tratto el libro La rabbia e l'orgoglio che xe deentà subito un bestseller, vendendo do milioni de copie in Italia e inte el mondo nonostante le tante critiche e polemiche che xe vegnù fora.
Saint-Michel-de-Chavaignes
Saint-Michel-de-Chavaignes el xe on comun de 737 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Cuciaro
right|200 px|thumb|Un cuciaro da dolse, dito anca cuciareto El cuciaro o scudiero o sculiaro o sculiero o scugier o sculier el xe na posada da tola costituìa da na pałéta concava ovałe, doparà par tirar su e metar in boca magnari liquidi o un fià sbrodegosi.
El nome el vien dal latin cochlea (s-cioso) parché pol darse che el primo rudimentałe cuciaro el fusse un s-cioso (da ła qual el nome). I ghe someja de pi a ła forma conosiùa ancuo, i cuciari che se usea in tea antiga Roma: ła ligula e el cochlear (prima de osso e dopo de metal, cualche volta col manego a punta chel podea servir par verxar i mołuschi o sbuxar vovi). De le volte el manego el gavèa na dopia ponta e el vegnea doparà l'istesso come che ancuo se dopara el piron.
Altri projèti
Essbesteck
Pencran
Pencran el xe on comun de  1 970 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Arcey (Côte-d'Or)
Arcey el xe on comun de   53 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
1486
El 1486 (MCDLXXXVI in numeri romani) el xe on an del XV secoło.
Rouy-le-Petit
Rouy-le-Petit el xe on comun de 112 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Javron-les-Chapelles
Javron-les-Chapelles el xe on comun de 1 378 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Monnières (Loire-Atlantique)
Monnières el xe on comun de  2 239 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Magnoncourt
Magnoncourt el xe on comun de   418 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Monchy-sur-Eu
Monchy-sur-Eu el xe on comun de   587 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Völs
el xe on comun marcà del Distreto de Innsbruck-Land che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Servigny-lès-Raville
Servigny-lès-Raville el xe on comun de   484 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Lauerz
el xe on comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Nieva de Cameros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Réaumur
Réaumur el xe on comun de   864 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Cerelles
Cerelles el xe on comun de  1 198 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Taulignan
Taulignan el xe on comun de  1 677 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Ottwiller
Ottwiller el xe on comun de   260 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Annay-la-Côte
Annay-la-Côte el xe on comun de   348 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Uzos
Uzos el xe on comun de 742 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Nexans
Saint-Nexans el xe on comun de   967 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Huérmeces del Cerro
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Moxeła (departemento)
Ła Moxeła (Moselle) el xe on departemento fransexe de ła rejon Gran Est (Grand Est). El confina coi departementi del Baso Reno a est e de ła Meurthe e Moxeła a sud-ovest, co el Lusenburgo a nord-ovest, e co ła Xermania (stati Saarland e Renania-Palatinà) a nord-est.
Le Plessis-Grammoire
Le Plessis-Grammoire el xe on comun de  2 381 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Warneton
Warneton el xe on comun de   239 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Sant Cugat del Vallès
San Cugat del Vallès xe na sità che ła se cata inte la xona de Vallès Occidental, Provincia de Barcełona, Catałogna, (Spagna).
Geografia
Comun situà ne l'Area metropułitana de Barcełona a çirca 20 km da Barcełona intra ła sèra de Collserola e ła Serra de Galliners.
Mainzac
Mainzac el xe on comun de   110 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Sant Cugat del Vallès
Storia
El monastièr de Sant Cugat, vècia abasia benedetina che gà dà el so nome a ła locałità, xe stà fondà inte el XI° secoło sui loghi del martirio del santo Cucufa, o Cucufat, véscovo de Barcełona soto Diocleziano ne l'ano 303.
Morschach
el xe on comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Sant Cugat del Vallès
Połitega e aministrasion
thumb|left|250px|el Comùn
Demografìa
San Cugat del Vallès el gà na popołasion de 76.274 abitanti recensiì'inte el 2008 sora na superficie de 48.32 km2.
James Connolly
__HIDDENCAT__
James Connolly (Ebora, 5 de zugno 1868 - Dublin, 12 de majo 1916), in irlandexe Séamas Ó Conghaile, el xe sta un sindacałista e rivołusionario irlandexe.
Xoventù e prime esperiense połitiche
Nato a Ebora in Scosia da imigrai irlandexi. A undaxe ani el łasa ła scoła par laorar. A cuatordexe ani el entra, contando de 'ver pì ani de cuełi che el gheva, inte el exersito britanico e el vien mandà in Irlanda par sete ani. Co el so regimento el vien trasferìo in India el łasa el exersito e el torna in Scosia co na xovane che el gheva conosùo col jera miłitar, Lillie Reynolds, che inte el apriłe del 1890 ła deventa so mojere.
Tornà a Ebora el taca a èsar ativo inte el movimento sociałista e el deventa in pochi ani segretario de ła federasion sociałista scosexe. Savùo che un club de sociałista de Dublin el jera in serca de un segretario fiso, na ocupasion che ghe gavarìa fornio anca un stipendio, Connolly, co ła fameja, el torna in Irlanda. In poco tenpo sto club el deventa el Partio Sociałista Republican Irlandexe.
El 1916: ła revolta de Pascua
El 24 de apriłe ła Revolta de Pascua ła inisia. Connolly el xe al comando de ła Brigada de Dublin. Dopo èsarse rendùo el vien condanà a morte par fuxiłasion. Ła sentensa ła vien aplicà el 12 de majo. Dato che no'l jera bon de star in pie parché el jera ferìo grave el vien ligà so na carega e giustisià.
Zeofìzega
Ła Giofíxica ła studia ła Tera baso el punto de vista de ła Fíxica e el so ojeto de studio el xe formà da tuti i fenòmani rełasionà co ła strutura, condision fíxiche e storia evołutiva de ła Tera. Al èsar na disiplina sperimentałe, ła usa pa el so studio mètodi quantitativi come ła fíxica de reflexion e de refrasión, e na serie de mètodi basà sora el grao de ła gravedà, de i canpi eletromagnèteghi, magnèteghi e elètreghi e, par fin, de fenòmani radiativi.
San Millán de Yécora
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de La Rioja, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma de La Rioja.
Bottidda
Bottidda (in sardo: Bòtidda) el xe un comun italian de 694 abitanti. El xe in provincia de Sasari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 33,71 km². L'abità el xe situà a 396 metri s.l.m.
Strangolagalli
el xe un comun inte la provincia de Froxinon chel fa parte de la rejon Lasio
Leje Merlin
Co Leje Merlin a se intende convensionalmente ła leje n. 75 - aprovata el 20 de febraro 1958 dal Parlamento itałian e entrada in vigor sete mixi dopo - che ła gaveva come prima firmataria ła senatrice Lina Merlin, co ła cuałe a xe sta decixa ł' abołision de ła regołamentasion de ła prostitusion in Itàlia e, contestualmente, a vegneva aviàda ła łota contro ło sfrutamento de ła prostitusion altrui; a vegneva, conseguentemente, decixa ła sopresion de łe caxe de tołeransa.
Sto provedimento el xe sta el prinsipal obietivo de ł'atività połitega de ła parlamentare veneta, che ła ga tegnuo drio ł'exenpio de ł'ativista fransexe (e ex-prostituta) Marthe Richard che ła gaveva contribuìo a far sarare i postribołi in Fransa zà dal 1946.
Anbroxia
Ł'anbroxia (nome sientifego Ambrosia) xe na pianta de ła fameja de łe Asteraceae, originaria del Nord America andove ke el so połine xe ła cauxa pi frequente de ałergia respiratoria. Sta pianta ła xe un bar de 75 cm - 1 metro de altesa, co foje de cołor grixo-verde. I fiori vien fora d'istà.
Ałergia ał'anbroxia
Ł'ałergia al połine de anbroxia ła vien fora intrà metà agosto e ł'utuno, dipende da ła stajon. Ła xe 'n'ałergia respiratoria, co rinocongiuntivite e asma.
Vignaux
Vignaux el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Fontjoncouse
Fontjoncouse el xe on comun de   131 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Mécrin
Mécrin el xe on comun de   224 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Aurach bei Kitzbühel
el xe on comun del Distreto de Kitzbühel che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Verçełi
el xe un comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Muotathal
el xe on comun del distreto de Svito che el fa parte del canton Svito in Svisara
Tersanne
Tersanne el xe on comun de   357 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
1487
El 1487 (MCDLXXXVII in numeri romani) el xe un an del XV secoło.
Aix-la-Fayette
Aix-la-Fayette el xe on comun de   93 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.