cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Megołete
Łe megołete, armełe o brustołine łe xe semenze de zuca brustołae. Łe xe bone da magnar e łe fa parte de na forte tradision inte el Vèneto, ndo łe xe una de łe semense pì frecoentemente fate secar. Ła parte che ła se magna ła xe dentro na scorsa ciara che ła va cavà.
Łe se magna, fin dai tenpi dei Aztechi, anca in Mèsego e altri paesi de l'America Latina dove che łe se ciama pepitas.
Villeneuve (Aveyron)
Villeneuve el xe on comun de  1 988 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Megołete
Łe semenze de suca łe xe na bona fonte de fèro, xinco, àsidi grasi esensiałi, potasio e magnésio. Łe podarìa anca far ben a ła pròstata, difati senbra che serti conponenti de l'ojo de semense de suca i sia boni de fermar ła stimołasion de ła moltiplicasion de łe cèlule de ła pròstata provocà dal testosteron e dal DHT.
Morville
Morville el xe on comun de   272 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Colchester
thumb|left|Albert Sloman Library, università d'Essex Colchester ła xe na sità che ła se cata a nord de l'Essex (Inghiltera), co na popolasion de 100 000 abitanti. A Colchester ghe xe ł'University of Essex, e uno dei castełi storicamente pì inportanti del Regno Unio.
Beretinec
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Colchester
Gemełagi
Colchester ła xe gemełà co:
9 de setenbre
El 9 de setenbre el ze el 252° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 253° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 113 dì.
Cabrero (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Bors
Bors el xe on comun de   116 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pernes-les-Fontaines
Pernes-les-Fontaines el xe on comun de  9 620 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
San Fermo della Battaglia
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Altare (SV)
el xe on comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Noncourt-sur-le-Rongeant
Noncourt-sur-le-Rongeant el xe on comun de   176 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
353 v.C.
El 353 v.C. (CCCLIII v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Milagros (Spagna)
__HIDDENCAT__
La Chassagne
La Chassagne el xe on comun de   119 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Milagros (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Machy (Somme)
Machy el xe on comun de   127 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
352 v.C.
El 352 v.C. (CCCLII v.C in numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Artajona
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Herreruela
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Weinheim
__HIDDENCAT__
Weinheim ła xe na sità todesca che ła se cata inte el Land del Baden-Württemberg.
Prima de ła rivolusion fransese, Weinheim ła gaveva na magioransa calvinista.
Laroche-près-Feyt
Laroche-près-Feyt el xe on comun de   63 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Montréjeau
Montréjeau el xe on comun de  2 796 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Vimenet
Vimenet el xe on comun de   244 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Cavia (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Parochia de Canillo
__HIDDENCAT__
Canillo l'é una dele Parochie de Andora, la prima par estension co 6.194 anime (dato 2010).
La festa patronale la é el 29 de novembre.
Economia
Canillo l'é considerà el sentro religios de Andora avendo tel so taren el Santuari de la Mare de Déu de Meritxell dedicà ala Vergine de Meritxell, patrona de Andora dal 1873 e la Ceza romanica de Sant Joan de Caselles; l'é anca in posto par i sport invernali. Nonostante sta vocasion turistica la rejone le conserva oncora i segni den passato agricolo.
Breznica (Croasia)
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Luigi Delneri
spor‎
Villa Guardia
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Peypin-d'Aigues
Peypin-d'Aigues el xe on comun de   674 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Andora (SV)
el xe on comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Moulines (Manche)
Moulines el xe on comun de   291 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Eljas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Stato insułare
miniatura|Stati insułari inte el mondo|415x415px miniatura|Stati sensa confini terestri|415x415px El Stato insułare el xe on Stato indipendente che el xe intieramente confinà so on'ìzoła, o sanò so difarente ìzołe o so difarenti arsipèłaghi e atołoni, e che no el ga njianca on teritòrio inte ła teraferma de on continente. Al 2018, al mondo ghe xe 47 stati insułari, che i ciapa racuanti dei pì picenini stati de ła tera. L'Australia no ła njien considarada on Stato insułare, parché xiografegamente ła xe considerada èsar on continente.
Stati sovrani
Stati sovrani insulari co confini terestri
Mailly-Maillet
Mailly-Maillet el xe on comun de   624 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Stato insułare
Stati sovrani
Stati insulari co status desputà
Caena montagnoza
thumb|280px|right| Łe [[Alpe vedeste dal satèłite]] thumb|upright=1.2|Ła caena de l'[[Himalaya ciapa rento el monte Everest, ła sima pì alta del mondo.]] In orografia na caena montagnoza ła ze on grupo de montanje che łe fa parte del isteso sistema montagnozo zeołòzego che confina co pianure o separà da altre caene montagnoze da varghi, fiumi e vałi. Anca a grupi montagnozi ìzołà o confinanti ła połe ciapare rento pì masici montagnozi.
Descrision de łe montanje
Inte ła major parte dei cazi łe sinpie montanje łe ze de l'istesa proprietà de ła caena montagnoza łe ga ła istesa zeołozia, ma no senpre: łe połe gaver deverse orogenezi, par ezenpio i vołcani, montanje sołevà o repiegà e łe połe eser donca fondà da piere deverse. Łe Ande, in Amèrica del Sud, łe ze ła cordejera pì łonga del pianeta. L'Himalaya, in Àzia, ła ze ła caena montagnoza che ospita łe montanje pì alte insieme al Karakorum, a l'Hindu Kush, al Pamir e al Tien Shan. Łe Alpe łe ze invese ła caena montagnoza co sime pì alte de l'Eoropa. Łe Montanje Rocioze, ła Caena Costiera Pasifega e i Apałachi i ze invese łe caene pì inportanti de l'Amèrica del Nord. Altre inportanti caene montagnoze łe ze el Caucazo, i Urali, i Pirenei, l'Alpe austrałian e łe Alpe meridionałi.
De sołito na caena montagnoza ła ze zeołozicamente fruto de on incontro intra plache tetoneghe; se ga cosita on sołevamento del teren drio ła łinea de urtada. Par ezenpio ła caena de l'Himalaya el ze el rezultato de ła cołizion intra ła placa tetonega de l'India e cheła del sud de l'Àzia; łe Alpe invese łe ze el rezultato de ła colezion placa tretonega africana co cheła eoropea.
Comunemente ła definision de caena montagnoza se defarensa da cheła del grupo montagnozo e masicio montagnozo. Defati par grupo montagnozo se intende on insieme no mejo definio de montanje, invese par caena montagnoza se intende na strutura de montanje ben defenia dal ponto de vista fizego e zeomorfołozego. Spesialmente na caena montagnoze ła ze formà da pì grupi montagnozi o pì masici montagnozi.
Saint-Pierre-de-Chartreuse
Saint-Pierre-de-Chartreuse el xe on comun de 1 015 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saldías
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Rezzago
el xe un comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Bors (Charente)
Bors el xe on comun de   268 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
351 v.C.
El 351 v.C. (CCCLI v.C in numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Montsaunès
Montsaunès el xe on comun de   445 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Trautmannsdorf an der Leitha
el xe on comun marcà del distreto de Bruck an der Leitha che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Casas del Castañar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Viviez
Viviez el xe on comun de  1 274 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Lascaux (Corrèze)
Lascaux el xe on comun de   218 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pianura
thumb|280px|right|Pianura de Mesara thumb|280px|right|Na pianura in [[Svèsia]] thumb|280px|right|Vedua de l'alta pianura intel teritorio de [[Origgio, intel l'Alto miłaneze]] In zeografia, ła pianura ła ze na granda area guałiva formà da tera e pozisionà a na senplega altitudine e caraterizà da rełievi rełativamenti basi o poco asentuà. De sołito ła vien formà da depoziti ałuvionai de fiumi drio on pariodo de tenpo. Ła pianuna ła połe eser pì adatà dai altopiani, da łe cołine o da łe montanje a spesifeghe coltivasion agricołe, spese cuando ghe ze cuantità de acua. Storegamente łe pianure łe ze stà tra łe pime are indove se ga sviłupà ła mecanizasion agraria.
Tipołozia
Ghe ze vari tipołozie de pianure.
Encío
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Pianura
Tipołozia
In baze ai procesi zeołozeghi che łe ga orizenà se połe destinguere:
In baze a łe carateristeghe zeografeghe se połe parłare invese de:
Łe aree de pianura oncora par łe carateristeghe morfołozeghe łe vien tante volte definie anca in baze a łe soje altimetriche, considerà cosiita par destinguere dai altopiani. Par ezenpio in Itàlia łe zone considerà ufisialmente come pianura łe ga na altitudine no superior ai 200 m s.l.m.
Goma
La goma (elastomero) el xe un materiale caraterixà daea posibiità de vegner tirà e slongà un bel toco e poder po tornar in pressia aea so longhesa inisiae (elastisità). Tanto de frecuente el termine el vien doparà anca par indicar el pneumatico che invese el xe un prodoto fato coa goma.
Parochia de Encamp
I so abitanti i se ciama Encampadans.
Piolenc
Piolenc el xe on comun de  5 253 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Arnasco
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Mailly-Raineval
Mailly-Raineval el xe on comun de   299 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Bad Deutsch-Altenburg
el xe on comun marcà del distreto de Bruck an der Leitha che el fa parte del stato de ła Basa Àustria en Austria
10 de setenbre
El 10 de setenbre el ze el 253° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 254° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 112 dì.
La Chaumusse
La Chaumusse el xe on comun de   402 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
350 v.C.
El 350 v.C. o p. de C. (CCCL v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
San Casian
San Casiano el xe un comune de 2 223 abitanti inte ła provincia de Lece.
Muneville-le-Bingard
Muneville-le-Bingard el xe on comun de   693 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Pyrus
Descrision
Łe ze àlbare de mèdie dimension, che łe riva a mezurar i 10-17 metri. La major parte dei Pyrus i ze desìdui, ma una o do spece inte ła Azia sud-orientale i ze senpreverdi. Ghene ze sia de stadura picenina che de granda.
Le foje łe ze longhe sirca, de color verde lustro in racuante spece, arzento pełoze in altre; ła forma de łe foje ła vària da l'ovałe al lanseołà streto.
I fiori i ze de cołore zało o roza bianco e raramente tinto, de diàmetro e i ga sìncue pètałi. I taca butar intrà apriłe e majo, fin a na cuota de 1,000 metri.
El fruto el se ciama pero; el ze grando cofà un pomo, co on diàmetro de, ma in serte forme cultivae el ze longo fin a e largo 8. Inte i ùltemi ani, ła sotospece che ła ga incuriozio i consumadori d'osidente ła ze stada ła Pyrus pyraster pyryfolia, conosesta anca cofà nashi' el pero del Japon. Inte l'America el fruto de sta sotospece el ze ciamà pero-pomo, par ła so forma tonda cofà cheła de on pomo. Ła distinsion pì riłevante ła ze el gusto, manco àsido respeto al pomo, co ła mancansa parò del gusto tìpego del pero eoropeo.
El truzo dei perer el ze de cołor intrà al roza e el zało. El vien doparà raramente par ła costrusion de màneghi de atresadure. El ze bon par ła tornidura. El vien raramente doparà par ła costrusion de mòbiłi, anca se el ze considarà inte ła imazenasion popołare on legno che el tira su de eło tute łe desgràsie e łe małatie
Distribusion e habitat
I perari i ze nativi de łe rejon tenperae del vècio Mondo, da l'Eoropa osidentałe e da l'Africa del Nord fin a l'Azia.
Luigi Brugnaro
Biografia
Inprenditore e paron de l'Umana e de ła squadra de basket Reyer Venezia, el ze sta presidente de ła Confindustria Venesia dal 2009 al 2013.
Cachorrilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Pyrus
Distribusion e habitat
Gran parte de łe specie łe soporta el fredo połare, co tenperadure intrà i e  in inverno, a parte che łe spece senpreverdi, che łe soportea solché tenperadure fin a.
Luigi Brugnaro
Biografia
El 14 de zugno del 2015 el vien eletto sindaco dopo aver batùo al bałotagio Felice Casson.
Pyrus
Tasonomia
El nome botànego el ze Pyrus atribuio da Linnaeus inte el 1754.
Spece del Pyrus
Al zènaro Pyrus ghe fa parte łe seventi spece:
Soave
Soave el xe on comune de 6450 abitanti de ła provincia de Verona
Ozano de ł'Emilia
Ozano de ł'Emilia el xe on comune de 11380 abitanti de ła provincia de Bołogna.
Soave
Zeografia
Soave el se cata a 23 chilometri da Verona, in diression est. L'è fasilmente ragiungìbiłe con l'autustrada A4 Serenissima o co la stasion de San Bonifacio.
Łe frasion
In epoca romana Castełeto registra na necròpołi che ła ocupava el “Cumułeto”, area de ła vecia Ceza parrocchial de San Giròłamo.
Xemełagi
Claye-Souilly, Fransa
Bourg-Charente
Bourg-Charente el xe on comun de   904 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Lurago d'Erba
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Carrias
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Salinas de Oro
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Occey
Occey el xe on comun de   157 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
IPhone SE (segonda xenerasion)
el iPhone SE el xe on smartphone produxesto da ła Apple. El modeło el xe sta anunçà el 15 de apriłe del 2020 e el sostituise el iPhone SE de prima jenerasion.
El modeło el riciapa el vecio stiłe de Apple, coi bordi de parte al schermo. Par colpa de ła Pandemia de COVID-19 no ghe xe sta fata nisun avegnimento publego. Xe sta pusibiłe ordinarlo partendo da łe 2 boti del pomerijo del 17 de apriłe del 2020 e disponibiłe a ła vendita dal 24 de apriłe del 2020.
An Officer and a Gentleman
An Officer and a Gentleman ("Un uficiałe e un gentilòmo") el xe un film american del 1982, direto da Taylor Hackford e co protagonisti Richard Gere e Debra Winger. Inte el cast figura inoltre Louis Gossett Jr. e David Keith.
El film el ga vinto 2 premi Oscar, 1 Golden Globe, 1 Bafta Award e altri premi.
Trama
Durante el corso, el vien ciapà de mira dal Sergente Emil Foley, che el fa de tuto parché el se ritira. Zack parò no el demorde e, inte el fratenpo, el se inamora de Paula, na toxa de el posto.
Claudio Baglioni
__HIDDENCAT__
Claudio Enrico Baglioni (Roma, 16 de majo 1951), l'é un cantautore italian, in atività da ła metà dei ani sesanta.
In cariera, el ga publicà na trentina de àlbun , el primo dei cuałi xe stà l'àlbun eponimo del 1970      , e el ga vendù 30 milioni de dischi.
Tra łe so' canson pì famose, ricordemo Acqua nell'acqua, Amore bello, Avrai, Da me a te, E tu, E tu come stai?, Io me ne andrei, Isolina, Mille dì di te e di me, Notte di Natale, Poster, Questo piccolo grande amore, Sabato pomeriggio, Strada facendo, La vita ze adesso, ecc.
Maisnières
Maisnières el xe on comun de   516 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Claudio Baglioni
Discografia parsiałe
thumb|Claudio Baglioni inte el 1985
===Àlbun ===
Sansol
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Isaac Asimov
__HIDDENCAT__
miniatura|Isaac Asimov inte el 1965 Isaac Asimov (ruso: Исаа́к Ю́дович Ози́мов) (Petroviči, 2 de xenaro 1920 – New York, 6 de apriłe 1992) xe stà n'biochimego e scritore merican de orijine rusa. Łe so operé łe xe considerae na pietra miłiare sia inte campo de ła fantasiensa che de ła divulgasion sentifica. L'è autore de na vastìsima e variegada produsion, stimada intorno ai 500 vołumi pubblicai.
"Ardo dał dexidèrio de spìegare, e ła me màsima sodisfasion xe prèndere cualcoxa de rajionevolmènte intriga e rènderlo ciaro paso dopo paso. Xe el modo pì fasiłe par ciarire łe cose a me steso."
- Isaac Asimov
Libri principałi
Tra i tanti libri che Asimov el gà scrito ghe xe:
Albissola Marina
Albissola Marina (Arbisöa o A Mænn-a d'Arbisseua  in łigure) xe un comun iałian de 5 329 abitanti Albissola  so Demo.Istat  de ła provinsia de Savona in Łiguria.
El xe conosùo insenbre a Albisola Superiore (co’ cui el forma el teritorio denomenà "Albisole") par ła łaorasion de ła çeràmega, a tal ponto da deventar meta de ivenire meta di pełegrinaxo par tanti artisti, tra cui Lucio Fontana, e ‘l xe uno dei fondadori de l'AICC (Asociasion Itałiana Sità de ła Çeràmega).
Ła difarensa del nome respeto a ła viçina Albisola Superiore – de fato, co’ na "s" in più – resałrìa a un eror de transcrision ‘ntel 1915 da parte de ła Consulta Aràldega del Regno d'Itałia par ła concesion del novo stema albisołexe.
Zeografia fìxega
Albissola Marina xe situada so ła costa de ła Riviera del Beigua, tacada a Savona e al viçin comun de Albisola Superiore, da cui ła xe spartìa dal sboco del torente Sansobbia.
Storia
thumb|left|Scurso del çentro stòrego Albissola Marina xe stada fondada dai Łiguri Ingauni in epoca preistòrega, ma xe co’ l’Inpero roman che ga ciapà fama e inportansa soratuto grasie a ła viçinansa del sito de Alba Docilia , ancò conprexo inte’l teritorio comunałe de Albisola Superiore, viçin a ła céxa romànega de San Pietro.
Fin da l'epoca łongobarda el teritorio jera inserìo inte’i posedimenti de l'abasia de San Colombano de Bobbio (PC) traverso el contròło de l'Abasia de Santa Giustina di Sezzè (Sezzadio) e che dependeva donca in ùltema istansa da ła Santa Sede, insenbre ai tanti posedimenti, el teritorio xera inserìo inte’l grando feudo reałe e inperiałe monàstego. Xe seguìe łe invaxion da parte dei barbari che ga portà a ła divixion del borgo in do destinti çentri: un borgo ‘nte ła zona costiera e un altro insediamento a łe prime pendisi cołinari.
Enzersdorf an der Fischa
el xe on comun marcà del distreto de Bruck an der Leitha che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Montégut-Bourjac
Montégut-Bourjac el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Jardin de l'Eden
thumb|upright=1.5|Adamo e Eva in tel jardin de ł'Eden El Jardin de ł'Eden el xe on pósto cità inte el ła Bibia e anca inte ła mitołoxia sumera.
Ł'Eden inte ła Bibia
Inte el primo łibro de ła Genesi el xe el pòsto dove Dio el ga meso tuti i eseri viventi, tra di chi Adamo e Eva, ła prima cùpia umana, dopo avirłi crea da nantra parte. Élo si catava in oriente (ł'atual strisia de Gaxa), e dal jardin nasea fora on fiume che se dividea in cuatro rami fłiałi: el Tigri, ł'Eufrate, el Pison sircondava ła tera de Aviła e el Gihon che sincordava la tera de Etiopia. Eden ła xe na paroła sumera che vol dire "stepa" "pianura" invese in ebraico el paradixo (sia cuel tereste primigenuo che cuel de ł'aldełà) vien indicà ła łocusion Gan 'Eden (גן עדן), tradusibiłe co "jardin de łe Dełisie" (Genesi 2,8-14).
Ipotesi su ła łocasion geografega
Secondo cueste no indicasion ł'Eden el saria postà nel'atual rejon Mexopotamia meridionałe, pi presixàmente inte ła pianura atraversà dal fiume Shatt al-'Arab, sepełio da soto deçne de metri de sedimenti. Inte el Shatt al-‘Arab deso se congiunge du dei fiumi mensionà inte ła Genesi: el Tigri e ł'Eufrate. Se dopo se condìsidera che el Golfo Persico el xera conpłetamente sugà el tenpo de ł'ultima głaciasion e el xe sta słargà dopo ła trasgresion marina intrà i 5000 o 6000 ani prima de Cristo, xe posibiłe che ł'Eden se cata in fondo al mare. Sta teoria e ł'identificasion de altr du fiumi (Pison e Ghicon) ła xe proposta da ł'archeòłogo Juris Zarins.
Nantra ipotexi so ła łocasion de ł'Eden se cata inte on sàjo ''Omero inte el Baltico' de Felice Vinci, dove ł'autor inte ł'anbito de ła total łocasion geografega de poemi omerici in Scandinavia, teorixa diferenti cołegaminti de mitołogie de tanti altri popołi, tra sti chi cuel ebraico ;e ona volta identifigà l'Etiopia co la penisola de Nordkynn, anca in Norvegia:« Esaminemo [...] un dei fiumi che bagna, el Tama ( de conseguensa połaria corispondere el Gihon bibłigo): èło nase inte na xona de ła Łaponia fiłandese [...] da dove realmente parte altri cursi de acua. Uno el xe l'Ivalo che i Łaponi cima Avvil. Ła corispondensa co Aviła [...] da soła połaria esere casuałe, ma proprio sto teritorio el xe sioro de oro». El paso çtà va vanti co ł'identificasion col Tigri e Eufrate co i so corispondenti scandinavi. El conpłeso de sti fiumi corisponde, secondo Vinci, "na sorta de Mesopotanea finica, straordeneriamente somejante a cueła axiatica".
Ł'albaro de ła conosensa del ben e del mal
thumb|Dio dixe a Adamo e Eva de no mangnare el fruto de ł'albero de ła conoscensa del ben e del mal (detàlio de ła fasada del duomo de [[Orvieto).]] Ła narasion bibłega tra tuti i albari inpiantà inte el jardin ghi nera du de particołari: ł'albaro de ła conosensa del ben e del mal e ł'albaro de ła vita. Dio proebì a ł'omo de magnare el fruto del primo e ła disobediensa se gà postà a ła caciada dal jardin de ł'Eden negando ł'omo anca i fruti del secondo, come in Genesi 3,22.
Pietà vaticana
Ła Pietà vaticana ła xe na scultura de marmo (alta 174 cm, larga 195 cm e fonda 69 cm) de Michelangelo Buonarroti che ła datasion se pensa al 1497 - 1499 e conservà inte ła Baxełega de San Piero in Vatican a Roma. Se trata del primo copołaoro de l'ora poco pi de vinti ani Michelangelo, considerà una de łe majori òpare d'arte che l'oxidente el gapia prodù. Ła xe anca ł'unega òpara da eło firmà inte ła fasa a tacoła che tien ła mantiłia de ła Verxine Maria: MICHEL.A[N]GELVS BONAROTVS FLORENT[INVS] FACIEBAT.
Descrision
Ł'òpara ła figura ła xovane Maria Verxine dołorosa sentà inte na piera (rapresentà el Monte Calvario) che ła tien in gaia co ła man destra el fioło Jexù Cristo morto dopo ła depoxision da ła croxe; inte łe man de Jexù se vede i buxi de ła croxe.
Saint-Pierre-de-Chérennes
Saint-Pierre-de-Chérennes el xe on comun de 464 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Latronche
Latronche el xe on comun de   134 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Streto de Gibiltera
El Streto de Gibiltera (arabo: مضيق جبل طارق, inglexe: Strait of Gibraltar spagnoło: Estrecho de Gibraltar) xe un streto che mete in comunicasion l'Osèano Atlàntico e el Mar Mediteraneo.
El ciapa el nome da Tariq Ibn Ziyad, el condotier berbero che gà conquistà ła Spagna inte el nome de l'Islam. Quindi Jabal Ţāriq (جبل طارق) che signifega "Monte de Tariq".
Xe dełimità a nord da l'estremità meridionałe de ła penìxoła iberica e in particołàr da Gibiltera e a sud Itałia da ła parte setentrionałe del Maroco e pì precixamente da l'exclave spagnoła de Ceuta.
La larghésa minima del streto xe guałìva a 14 km (intra Ponta de Tarifa e Ponta Cires) e queła masima xe de 44 km; in tuto xe łongo sirca 60 km. Ła fondità masima xe de sirca 286 m.
Storia
Prima de ła vertadùra del canałe de Suez el streto de Gibiltera costituiva el soło sbòco del Mediteraneo. Pròpio par sta raxon el gà na granda inportansa miłitàr e comerciałe e ła Gran Bretagna ghe mantien el poseso de ła roca de Gibiltera mentre ła Spagna controła el teritòrio de ła sità de Ceuta.
Atuałità
Par alcuni ani i governi de ła Spagna e del Maroco gà esplorà ła posibiłità de costruìr un tunel soto el streto. Dal 2003 xe in corso un novo studio trienałe.
Un grupo de inxegneri statunitensi e britanici gà anałixà ła posibiłità de costruìr un ponte sol streto. Łe condision de fondésa, łe corenti e ła łonghésa gà fato mołàrghe.
Atualmente xe in corso l'axornamento de ła sołusion soteranea de atraversamento inte el ponto de minor fondità (infra Tangeri e Tarifa. El studio xe stà fidà a un grupo de inxegneri sviseri, spagnołi, itałiani e marochini.
Monte San Giacomo
Monte San Giacomo el xe un comun italian de 1 630 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 51,69 km². L'abità el xe situà a 700 metri s.l.m. El confina co i comuni de Piaggine, Sanza, Sassano e Teggiano.
349 v.C.
El 349 v.C. o p. de C. (CCCXLIX v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Colónbo
thumb|Columba livia Al colonp al ze una de le specie de colunbidi pì comuni in Itàlia.
Al colonop al ze longo 30–35 cm co na verta alar de 62–68 cm. La part bianca da drio sot le la ze la pì gran carateristica identificativa del colonp, ma anca le do strisse negre che le cor te le ale bise. la coda la ze bordada de bianch. la testa e el col i ze biso blu te el adulto co riflessi de smeraldo. I oci i ze arancioi e i pol esser circondadi da anei biso-bianchi. Le sate le ze rossastre.
Al ze fort e svelto a volar. la vita de un colonp la va da 3 a 5 ani al stato salvarech, ma la pol donder anca 15 ani par le rase mesteghe.
No el ze facile destinguer i do sessi, solche co i ze insieme se pol ignacorderse del conportament del mastcio che al corteja la mastcia sgionfando al col, girando dintorn diverse olte e subiando; se pol anca destinguer la mastcia da la altesa, an pel pì pisola, e dal fato ceh a olte la se assa corer drio dal pretendente.
Durante al acopiament, al mastcio e la mastcia i se ciapa par al bech e i piega al col a turno par tante olte, infin a quando che la mastcia no la se cucia do te le sate e al mastcio no el ghe salta te la schena par meterla piena.
la copia la coa do ovi de color bianch. par 21 dì i se alterna la mastcia de dì e al mastcio de not. I nassituri i gnen alimentadi da la copia par i primi 5 dì co na specie de lat che la gnen dal goss dei genitori e par i dì sucessivi la alimentasion la sarà an missiot tra lat, siess de forment, garnei de sorch e altro che i genitori i pol reperir facilmente.
te un mese i pisoi i ze pronti par volar e abandonar al nit e dopo pena 6 mesi i pol reproduserse.
Habitat
Al colonp al ze tipico del Europa meridional, del nord Africa, e del Medio Oriente. Te le cità italjane e ten tante altre europee al ze presente in gran numero, pì che sia te le piase e te i parchi. Al ze fastidioss parchè al schita e al ze in part responsàbiłe del degrado de monumenti. Na voce che parò no la ze uficial la diss che an colonp a Venesia al coste mediamente 25 euro par an.
Alevamento
Te la antichità i colonp viagiadori i gnea doperadi costantemente par portar messagi i mancansa de altre tecnologie. La inportansa de sti animai la ze diminuida co el uso del telegrafo e de le tecniche de comunicasion. Dinstess al on no el ga mai assà là de arlevarli tanto par pasion (in Itàlia esiste diversi centri colombofili validi) fa par al studio de le so capacità de orientamento a opera dei ricercador universitari. i gnen doperadi anca dal om te la casa al colonp salvarech come riciamo. le capacità de volo de un colonp le ze inpressionanti: in condision de bon tenpo al pol far anca 800 km a na mèdia de 70 km/h par tornar a la colonbaia de origine a la qual al ghe resta ligà par tuta la vita.
Rase
thumb|right|Un Colonp Esiste tante rase, co diversi color e conformasion de diverse parti del corpo.
Povia al ga scrit na canson su el colonp.
Altri progeti
thumb|left|Colonp davant l'Angelika de Cervia
Maso
Al maso al ze la unità produtiva agricola fondamental del Tirolo e de na part de la Provincia de Belun. Al ze costituì da la casa dei paroi, da un staol e da eventuai costrusion acessorie come la fontana, al cesso, al casel, la stia e al puner.
La casa e al staol qualche olta i pol costituir an unico edificio. Carateristica fondamental in anbito architetonico la ze la costrusion del staol co el pianteren de mur de sass e al fienil de legn, co na strutura intelajada o qualche olta a baita.
Se el destingue da la majolera parchè al ze abità tut al tenpo del an.
La so aministrasion la ze tuta in man al paron de casa, e a la so mort al fjol pì vecio al lo eredita par intier.
La fameja che viu la ze pì pisola de quela che viu te na normale casa rural e la ga senpre la proprietà su el maso e su i teren. I fjoi che no ga dirito de ereditar, se no i ze vertoluss, i ga da abandonar la casa e rangiarse.
Puyméras
Puyméras el xe on comun de   595 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Ganbujan
Ganbujan (nome ufisiałe italian Gambugliano) el xe on comun de 789 abitanti de ła provincia de Vicensa.
Muneville-sur-Mer
Muneville-sur-Mer el xe on comun de   475 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Altable
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Parochia de La Massana
__HIDDENCAT__
Prinsìpio/Avegniminti 2 majo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Parochia de La Massana
La Massana l'é una dele Parochie de Andora, tel toc nord-oriental del Paes co 9.937 anime (dato 2010).
Maison-Ponthieu
Maison-Ponthieu el xe on comun de   274 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Parochia de La Massana
I so abitanti i se ciama Massanencs.
La festa patronale la é el 17 de novembre.
Tel taren dela Parochia ghe n'è el Picco di Coma Pedrosa, o sia la sima pì alta de Andora, a 2946 metri de alteza.
Bouteville
Bouteville el xe on comun de   322 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Orbigny-au-Mont
Orbigny-au-Mont el xe on comun de   133 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Balestrino
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Uztárroz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Donja Voća
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Castiglione d'Intelvi
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Luca Toso
Luca Toso pol riferirse a :
La Chaux-du-Dombief
La Chaux-du-Dombief el xe on comun de   544 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Alía
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Götzendorf an der Leitha
el xe on comun marcà del distreto de Bruck an der Leitha che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
11 de setenbre
L' 11 de setenbre el ze el 254° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 255° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 111 dì.
Sistema nervoso
__HIDDENCAT__
Sia el sistema nervoso sentrale che quelo perifèrico i xe fati in gran parte de tessudo nervoso, drento al quale se cata na destinsion fondamentale. La sostansa griza la xe conposta dai corpi selulari dei neuroni e dai so (in prevalensa) astrociti de sostegno e la toe el so nome dal fato che xe più vascolarizada (dopo qualche dì dal tajo el rosa orizenale deventa de sto color): in te'l SNC se cata in struture dite scorse, nùclei (encèfalo) e corni (megola spinale), in te'l SNP la costituisse i gangli. La sostansa bianca, invesse, xe ciamada cussì par via de la mielina, sostansa lipìdica che la proteze i assoni dei neuroni sia del SNC, dove xe formada dai oligodendrociti, sia del SNP, dove xe formada da le sèlule de Schwann: le formasion de sostansa bianca le vien ciamade vie o fassi (càpsule e lemnischi in te'l encèfalo; cordoni inte la megola spinale) in te'l SNC, mentre in te'l SNP le forma i nervi. I oligodendrociti i xe propi del SNC, mentre le sèlule de Schwann del SNP: l'ùgnola ecesion xe rapresentada dal secondo paro de nervi crànici (i nervi òtici) che par convension anatòmega i vien considarai perifèrissi, anca se. a tuti i efeti, i xe na protrusion del sistema nervoso sentrale verso la rètina del'ocio, gavendo drento oligodendrociti.
Vien considarae parte del sistema nervoso tessudi conetivi de sostegno al tessudo nervoso: in te'l SNC gavemo le meninge (stratificae in dura mare, aracnoide e pia mare, ndando da fora a drento), in te'l SNP ghe xe epinevrio, perinevrio e endonevrio. Mentre el tessudo nervoso l'orìzena dal'epitelio enbrionale del'ectoderma, i conetivi i salta fora dal mesoderma.
348 v.C.
El 348 v.C. o p. de C. (CCCXLVIII v.C in numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Maison-Roland
Maison-Roland el xe on comun de 106 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Puyvert
Puyvert el xe on comun de   817 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Sant'Agostin
Sant'Agostin xe un comune de 6139 abitanti de ła provincia de Ferara.
Laval-sur-Luzège
Laval-sur-Luzège el xe on comun de   99 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Castelvecchio di Rocca Barbena
el xe on comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Montecorice
Montecorice el xe un comun italian de 2 545 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 22,25 km². L'abità el xe situà a 90 metri s.l.m. El confina co i comuni de Castellabate, Perdifumo, San Mauro Cilento e Serramezzana.
Saint-Pierre-de-Méaroz
Saint-Pierre-de-Méaroz el xe on comun de 126 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Lurate Caccivio
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Cadalso
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Ezkurra
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Méautis
Méautis el xe on comun de   656 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Gornji Kneginec
el xe un comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Orbigny-au-Val
Orbigny-au-Val el xe on comun de   96 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Boutiers-Saint-Trojan
Boutiers-Saint-Trojan el xe on comun de  1 430 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Corsier-sur-Vevey
A Corsier-sur-Vevey ła ga una de łe sedi ła Merck-Serono.
Arroyo de la Luz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Hof am Leithaberge
el xe on comun marcà del distreto de Bruck an der Leitha che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Rasteau
Rasteau el xe on comun de 846 abitanti del departemento de Vaucluse che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
347 v.C.
El 347 v.C. o p. de C. (CCCXLVII v.C en numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Riga
__HIDDENCAT__
Riga (en letone Rīga) ła xe ła cavedal de ła Łetonia. Ła se cata sol Mar Baltico ała foce del fiume Daugava, con 739,232 abitanti (2003), ła xe ła sità pì granda de łe Republiche Balteghe e uno dei prinsipałi sentri culturałi, połiteghi e econòmeghi de ła rejon.
Xemełagi
Riga ła xe xemełà co:
Tovo San Giacomo
el xe on comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Mamolar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Monès
Monès el xe on comun de   96 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Maizicourt
Maizicourt el xe on comun de   192 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Crespełan
Crespełano el xe on comune de 8541 abitanti de ła provincia de Bołogna.
La Chaux-en-Bresse
La Chaux-en-Bresse el xe on comun de   39 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
El Gran Carlemany
El Gran Carlemany ("El grando Carlo Magno") l'é el ino naẑional de Andora. El ze scrit par catalan. El é stat adotà fà ino de Stato tel 1914.
El tèsto il lo ga scrit par catalan Joan Benlloch i Vivò (1864-1926), e il lo ga compòsto Enric Marfany Bons (1871-1942). Te el 1914 il lo ga ciapà cofà ino uficial.
Ascołi Piçen
Ascole (par talian Ascoli Piceno, Ascoli colochialmente, Asculum in latin, Asculë in dialeto ascolan) la xe na cità de le Marche. La xe la cavedal de l'omonema provinzia, e la ga su par zo 51 000 abitanti, e quarto comun de la region dopo de Ancona, Pesaro e Fam.
346 v.C.
El 346 v.C. (CCCXLVI v.C in numari romani) el xe on an de el IV secoło v.C..
Varaždinske Toplice
el xe on comun inte la rejon de Varaxdin che ła fa parte del stato de ła Croasia.
12 de setenbre
El 12 de setenbre el ze el 255° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 256° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 110 dì.
Jaurrieta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Montecorvino Pugliano
Montecorvino Pugliano el xe un comun italian de 10 019 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 28,88 km². L'abità el xe situà a 42 metri s.l.m. El confina co i comuni de Bellizzi, Giffoni Valle Piana, Montecorvino Rovella e Pontecagnano Faiano.
Parco naturałe de Stupinigi
El Parco naturałe de Stupinigi xe na area naturałe proteta de ła Rejon Piemonte. Ocupa na superfise de 1611.26 etari ne ła provincia de Torin.
Storia
El parco naturałe xe stà istituìo co Lexe Rejonałe 14 Xenaro 1992, n. 1, ai sensi de l'articoło 6 de ła Lexe Rejonałe 22 marso 1990, n. 12.
Fauna
Se segnała intra i mamiferi prexenti nei boschi del parco: numaroxi i schirati grixi paraltro ałoctoni e quindi infestanti, i minilievri, łe donołe, łe fuìne, volpi e numaroxi sengiałi. Infra i oxełi se segnała numaroxi paseriformi, pìchi, faxani, nonchè numaroxi rapaci sia diurni che noturni. Interesante par quanto rivarda i inseti ła prexensa de varie specie de lepidoteri.
Flora
Inportante bosco de tipo planisiałe che ospita exenplari de farnia, rovare, querce anca de notevołe dimension.
Ponti de interese
A l'interno del parco se łeva ła Pałasina de cassa de Stupinigi dichiarà patrimonio de l'Umanità da l'UNESCO inte el 1997.
Sala Comacina
el xe on comun inte la provincia de Como chel fa parte de la rejon Lombardia
Calzadilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cáceres, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Canson popołar venesiana
Col termine canson venesiana se identifega i canti popołari orixinałi de Venesia. Sto tipo de conposision taca a diramarse inte el Setesento, secoło a partir dal cuałe xe stà tanto popołar.
A Venesia tanto difondesto xe 'l strambotto ciamà localmente villotta, che gà la carateristega de esar monostrofico e a tema amoroxo. El deriva, xeneralmente, da antighi canti de viaxo e de navigasion, come che intesta i titołi più noti: ''Belo lo mar e bela la marina. A navegar ghe vol na bela barca. Nona mia son barcherolo''.
La canson venesiana più conosùa xe in ùltima "La Biondina in gondołeta", muxicà da Joahn Simon Mayr (1763-1845 su testo de Anton Maria Lamberti (1757-1832), in onor de na nobildona venesiana - Marina Querini Benzon - famoxa par ła so vita sentimental asé tumultuoxa.
Sto motivo xe el più clasico exenpio de de canson da batelo, overosìpia na conpoxision concepìa propio par intrategnir i partesipanti a spasixàe in barca, cussì dite freschi, tanto de moda inte el Setesento. Łe canson gera conponeste sia da anonemi diłetanti sia da çełebri autori che ghe tegniva a l'anonemà. Vegniva sonàe sołitamente de nòte, su barche decoràe co bałonçini cołorài, inte el momento inte el cuało el popoło se despartiva sora ła łaguna na volta che ła festa gera finìa. Tra i titołi se ricorda: Premi o stali Par gòder łe tartane.
Inte el Otosento ła tradision de sto xenere musicałe 'ndava 'vanti a esar coltivà: resta numerosisime conposixion de vari autori cofà Antonio Buzzolla e Filippo Filippi.
A Venesia, in quałunque caxo, tute łe ocaxion par sparpagnar canti e canson xe storegamente e tradisionalmente bone, come che intesta łe łonghe gòrghe dei mandòpera che inpiantava i pałi inte ła łaguna, inportanti anca par sincronixar i movimenti de grupo.
Le Chastang
Le Chastang el xe on comun de   365 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Canson popołar venesiana
Canson Venesiane Famoxe
I testi de łe canson xe in venesian dove non diversamente indicà :
Vascon
El Vascon (Pronuncia Vascona [ɡasˈku]); (Pronunzia Francese [ɡas'kɔ̃|]) el xe solitamente considerà cofà un dialeto de l'Ozzitan, anca se alguni i lo tien cofà lengua separada. El Vascon el xe chiacolà principalmente inte la Vascogna e inte el Béarn inte el sud de la Franza (e in algune bande dei seventi departementi francesi: Pirenei Atlanteghi, Pirenei Alti, Landes, Gers, Zironda, Lot e Garonna, Alta Garonna e Ariège; e inte la Val de Aran inte la region de la Catelogna, Spagna). El ga su par zó 250,000 parlanti in ziro par el mondo.
Solo che l'Aranese, na varietà del Vascon meridional, la xe chiacolada in Spagna. L'Aranese el xe stà fortemente infruenzà recentemente dal Catelan e dal Spagna. Tute e do ste infruenze le tende a difarenziarlo sempre de pì dai dialeti del Vascon chiacolà in Franza. Da l'adozion da banda de la Catalogna inte el 2006 del novo statuo, l'Aranese el xe co-uficial col Catelan e el Spagnolo in tuta la Comunità Autonoma (vanti de questo, el status de co-uficialità el gera valevol colo che par la Val de Aran).
Stellanello
el xe un comun inte la provincia de Savona chel fa parte de la rejon Liguria
Achille Occhetto
El ze stà l'ùltemo segretario de'l Partio Comunista Itałian (da'l 1988) e el primo segretario de'l Partio Democratego de ła Sinistra (fin al 1994); el ze stà cofondador e visepresidente de'l Partio de'l Sosiałizmo Europeo inte'l 1990, deputà e presidente de ła Comision Afari èstari de ła Camara (dal 1996 al 2001); menbro de'l Consejo d'Europa da'l 2002 a'l 2006.
Parco Naturałe Adameło-Brenta
El , istituio inte el 1967, ła xe ła pì vasta area proteta del Trentin.
Lerma (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Endine Gaiano
el xe on comun inte la provincia de Bergamo chel fa parte de la rejon Lombardia
Borgo Vèneto
Borgo Vèneto (tajan: Borgo Veneto) el xe on comun de 7 000 àneme de ła provinça de Pàdoa inte el Vèneto. El xe stà fat el 17 febraro 2018, co l'union de Mejadin San Fidensio, Sałeto e Santa Margarita d'Àdexe in provinça de Pàdoa.
El xe on comun sparso, parché ghe xe mia łocałità ca łe se ciama "Borgo Vèneto". El muniçìpio el xe stà mes a Sałeto.
Łocałità
El comun de Borgo Veneto el ga 6 frasion, anca se łe ghe vien ciamàe "łocałità" dal statuto comunal.
Autostrade
El comun el ga on caxeło pa l'autostrada A31 Valdàstego ciamà Santa Margarita d'Àdexe, ca el se cata inte ła łocałità col steso nome.
Ferovie
Borgo Vèneto el ga na stasion de ła ferovia a Sałeto, servìa da Trenitalia e Sistemi Territoriali so ła łìnea da Màntoa a Monséłexe.
Nay
Nay' el xe on comun de   70 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Goliath II
Goliath II el ze un film de animasion muzicałe del 1960, prodoto da ła Walt Disney Productions
Malpart
Malpart el xe on comun de   78 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Gianni De Michelis
Gianni De Michelis (Venesia, 26 de novenbre 1940 – Venesia, 11 de majo 2019) el xe stà un pułìtego e academego itałian, deputà dal 1976 al 1994, ministro de łe Partesipasion Statałi dal 1980 al 1983, ministro del Łaoro e de ła Previdensa Sosiałe dal 1983 al 1987, vicepremier dal 1988 al 1989 e ministro dei Afari Esteri dal 1989 al 1992.
Xa inte el Partio Sociałista Italian dai ani sesanta, menbro de ła diresion sosiałista par tuta ła durada de ła segreteria de Bettino Craxi, vicesegretario del partio intrà el 1993 e el 1994, drìoman segretario nasionałe del Novo PSI (2001-2007), gà aderìo sucesivamente a ła Costituente del PSI, e al projeto de Stefania Craxi denomenà Riformisti italiani.
Inte el 1963 el se gà łaureà in chimega a l'Università dei Studi de Padoa e gà scominsià suito l'atività academega, prima come asistente e po' cofà profesor incargà, devegnendo infìn profesor asocià de chimega inte el 1980 inte l'Università Ca' Foscari de Venesia. Dopo un łongo periodo de aspetativa dovùo ai inpegni połìteghi e istitusionałi el ga desidesto de tornar a l'insegnamento universitario dal 1994 ma, prima de l'inisio del'ano el vegnarà suito sospexo dal retor prof. Paolo Costa e drìoman da łù deferìo al Consejo de l'Università parché se xudegase ła so espulsion par indegnità sucesiva de ła łieve condana subìa in presedensa. De Michelis, dopo sto fato el restarà fino al 1999 in atexa de sto giudisio, che sarà senpre diferìo, ma no'l insegnarà mai poiché el preferirà rechieder ła so cołocasion in pension de fronte a ła vełada minasa de espulsion che gavarìa dovesto esarghe a ła scadensa dei sinque ani de senplise sospension.
Saint-Pierre-de-Mésage
Saint-Pierre-de-Mésage el xe on comun de 764 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.