cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ponte de l'Academia
Storia
El łenjo de'l ponte el ga avùo bezonjo tutavia de na manutension continua e costoza, e inte'l 1986 A ze stà nesesaria ła total sostitusion dei ełementi in łenjo, co l'inserimento de archi metałici in grào de rèzer megio ła strutura.
Prozeto de recostrusion
Inte'l 2009 el Comun de Venesia el ga publegà el bando de gàra par l'afidamento de ła sponsorizasion, traverso el cuało A se intende arivar a un progeto de recostrusion (finansiada da'l sponsor) de'l ponte steso, mantenjindo parò, ła strutura metàłega portante; ła parte in łenjo invese ła venjarà refazesta co altri materiałi. El ponte el sarà acesìbiłe patòco, ai diversamente abiłi.
Ła sielta de na recostrusion ła ze stàda detada dai strabondànti còsti de manutensión, ordenària e strazordenaria, che ła strutura in łenjo ła rechiede. El 25 Agosto vien scartà ła strutura a'l ponte. El 29 Agosto 2018 vien verto el ponte dopo alguni restàuri.
Bibliografia
Giorgio Bellavitis: Itinerari par Venezia. Editoriale L'Espresso, Roma 1980.
Allín
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Valbonnais
Valbonnais el xe on comun de   495 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Tirapu
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Michail Gorbačëv
__HIDDENCAT__
Rheinau (Svisara)
el xe on comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Michail Gorbačëv
Michail Sergeevič Gorbačëv (in sirìłego: Михаил Сергеевич Горбачёв, trasl. angl. Mikhail Gorbachev; trasliterà Mikhail Gorbaciov; pron. /[mixaˈiɫ gʌrbəˈʧof]; Privol'noe, 2 de marso 1931 - 30 de agosto 2022) el ze stà un pułìtego soviètego, deso ruso. El ze stà el ultemo segretario del Partio Comunista de l'Union Soviètega (PCUS) dal 1985 al 1991.
El ze sta riformador in promosion de ła perestrojka ("ristruturasion") e de ła glasnost' ("trasparensa"). Protagonista de ła disołusion de l'URSS e del steso PCUS, e anca de ła reunifegasion de ła Zermània.
Toral de los Guzmanes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Pušća
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Don Álvaro
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Geiersberg
el xe on comun del distreto de Ried im Innkreis che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Valencia de Don Juan
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Casas de Reina
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Pierbach
el xe on comun del distreto de Freistadt che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Trüllikon
el xe un comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Yerri
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Castilblanco
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Curtaton
Curtaton el xe on comune de 13185 abitanti de ła provincia de Mantova.
Casale Cremasco-Vidolasco
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Yesa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Santo Stefano d'Aveto
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Torre Orsaia
Torre Orsaia el xe un comun itałian de 2 185 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 21,03 km². L'abità el xe situà a 295 metri s.l.m. El confina co i comuni de Caselle in Pittari, Morigerati, Roccagloriosa, Rofrano, San Giovanni a Piro e Santa Marina.
Rakovec
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Repùblega Àraba Saharawi Democràtega
Ła Republica Araba Saharawi Democratica (in arabo الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية), el xe un stato co un parsial ricognosimento internasional de l'Africa setentrional. Ła reclama sovranità el teritorio cognosuo cofà Sahara Ocidentałe, che el confina a sudest co a Mauritania, a nordest co ła Algeria e a nord co el Maroco. Ła controla quatro zone autonome: i campi dei rifugiati saharawi, el teritorio libarà longo el confin co l'Algeria, el teritorio libarà longo el confin co la Mauritania.
Storia
La Repubblica el xe el goerno in bando del Sahara Ocidentałe, la xe stà proclamà el 27 febraro 1976 da el Fronte Polisario
I saharawi i speta el dirito de far on referendum par l'autodeterminasion dal 1990, referendum che l'è stà rimandà pi olte da el goerno de el Maroco.
Zeografia połitega
Ła RASD ła ga cavedal provisoria a Bir Lehlu, cheła uficial ła xe a El Ayun.
Marnézia
Marnézia el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Toral de los Vados
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Casaletto Ceredano
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Truttikon
el xe un comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
225 v.C.
El 225 v.C. (CCXXV v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Unterstammheim
el xe on comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Pele
__HIDDENCAT__
320px|miniatura|destra|Vision dal'alto de na pele, almanco in aparensa, sensa pili. El color de la pele del depende da la concentrasion de la melanina drento al'epidèrmde e la varia a seconda de la proveniensa geogràfica e del'esposision a la [[luse ultravioleta, che la stìmola la produsion de sto pigmento.]] 320px|miniatura|destra|Vision [[istologia|istològica al microscopio òtico, a colorasion ematossilina-eosina, de un toco superfissale de pele, dove che ghe vien evidensiai i strati del'epidèrmide. Se poe anca notare come, a livelo de la giunsion dermo-epidèrmica, el derma se alsa in papile dèrmiche, in corespondensa de le incisure epidèrmiche. No xe fàssile védare, invesse, altri tipi de sèlula inte l'epidèrmide fora che i cheratinociti.]] 320px|miniatura|destra|In fondo, la giunsion in intrà derma reticolare (soto) e ipoderma (sora) no la xe senpre fàssile da recognóssare, anca se el secondo de frecuente se caratariza pa la presensa de adipociti, che i xe evidenti come busi bianchi che i perde el contegnuo co che el tessudo el vien conservà in formalina. In sta imàsene, la roba più visìbile, al sentro, la xe el corpùscolo de Pacini, svilupà intorno a na terminasion nervosa co la so forma a [[siola, otimizada par la so funsion de recetor de pression.]] La pele (anca dita pel a seconda de la variante vèneta; la vien ciamada cute in tèrmini sientìfeghi) la xe un vero e propio òrgano che el partien al aparato tegumentario, la querze tute la superfisse esterna del corpo e la ga un gran nùmaro de funsion deversifegade. La xe in continuità co le mucose, che, invesse, le querze da drento i òrgani cavi: la zona de transision no la xe de frecuente neta e sta roba la se poe osservare a livelo dei làvari cussì come sui genitali esterni, dove che, par esenpio, i tessudi i xe più sfràsili e vascolarizai de la normale pele de altri posti del corpo. Miga solo da ste parte, la pele la varia la so anatomia, a livelo microscòpico e a volte anca macroscòpico, inte altri distreti corpòrei, sia revardo a la conposision dei so tessudi prinsipali, che a la qualità e quantità de anessi che ghe se poe catare.
La derivasion enbriològica de la pele la fa vegnere fora dal fojeto enbrionale ciamà ectoderma, almanco par quanto revarda i tessudi del'epidèrmide e del derma, par sto aspeto conpagni al tessudo nervoso. Se considaremo l'ipoderma na parte de st'òrgano, lora anca el mesoderma ghe contribuisse a la formassion.
Oltra che l'omo, tuti i vertebradi i ga na pele. I altri anemali i poe vere na pele assè rica de pili, come i caviji umani, roba che difondesta a grande parte del corpo la toe el nome de pelissa: laorada in processi particolari la deventa un materiale che el ga el nome de curame. Dolfini, balene e i altri cetacei i xe i ùgnoli a no vere pili. I pissi e i rètili i xe dotai de dure e forte scaje, le no xe altro che tochi spissi de la stessa cheratina che catemo su la pele de le altre bestie. I osei, invesse, i organiza la cheratina in piumaji e pene più lisiere e adatae al volo. I anfibi i ga na pele assè sutile, che la toe parte ai processi de respirassion e la interagisse in maniera streta col'anbiente intorno, al ponto che, in aqua, la assorbe fassilmente tante sostanse che no le passa in modo significativo traverso la pele de altri anemali.
La dermatologia e la cerusia plàstega le xe le siense, respetivamente mèdega e cerùsega, che le studia la pele e la so anatomia e fisiologia normali, in relasion a la patologia che qui se poe formarse e come che la se poe presentare, oltra che le cure più juste par ste malatie.
Tessudi
La pele la xe fata de do (o tre, a seconda de la convension anatòmica) tessudi missi un sora de st'altro:
Anessi cutànei
In mezo ai tessudi che i forma la stutura basilare de la pele, ghe xe na serie de struture speciali che, in qualità e quantità, le poe variare a seconda dei vari distreti del corpo. 800px|miniatura|centro|Schema che el descrive i strati che i costituisse la pele: epidèrmide, derma e ipoderma. Xe messe in conparasion i anessi che se poe catare in un toco de pele glabra (a sanca) e irsuta (a drita). Le giàndole sudorìpare le se cata in tute e do, quele sebàcee e, ciaramente, i peli, se cata solo in quela irsuta. Va specificà che no tute le zone dove catemo pele sutil sta qua la ga peli, basta pensare ai genitali, mentre xe normale che la pele spessa soto man e pie no la gabia peli.
Geinberg
el xe on comun del distreto de Ried im Innkreis che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Gaißau
el xe on comun del Distreto de Bregenz che el fa parte del stato Vorarlberg in Austria
Savignone
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Casaletto Vaprio
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Valencin
Valencin el xe on comun de  2 799 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Rugvica
el xe un comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Sandl
el xe on comun del distreto de Freistadt che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Valverde de la Virgen
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Echarri
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Babo
Babo, nome d'arte de Eduardo Davalos de Luna (Santa Catarina, 16 de novenbre 1976) xe un raper mesegan.
224 v.C.
El 224 v.C. (CCXXIV v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Volken
el xe un comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Leitza
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Freistadt
ła xe na sità del distreto de Freistadt che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Sestri Levante
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Martigna
Martigna el xe on comun de   194 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Sex, Lies, and Videotape
Sex, Lies, and Videotape ("Seso, Buxie e Videotape") el xe on film del 1989 direto da Steven Soderbergh.
Waltalingen
el xe on comun del distreto de Andelfingen che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Sex, Lies, and Videotape
Inte el 2006 el xe sta sielto par ła preservasion intel National Film Registry de ła Biblioteca del Congresso dei Stati Unii.
Butapiera
Butapiera el xe on comune de 5800 abitanti inte ła provincia de Verona. El se cata a 11 chiłometri da Verona, in posision sud.
3 de novenbre
El 3 de novenbre el ze el 307° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 308° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 58 dì.
Pato Machete
Pato Machete, nome d'arte de Patricio Chapa Elizalde (Monterrey, 6 de otobre 1975) xe un raper mesegan.
El xe conosùo soratuto par esar cao del grupo de hip hop Control Machete.
Lisbourg
Lisbourg el xe on comun de 600 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Federico D'Incà
Biografia
Laureà a Trento, tra i primi aderenti al MoVimento 5 Stełe, dal 2019 el ze Ministro dei Raporti col Parlamento inte i Governi de Giuseppe Conte (secondo Governo) e de Mario Draghi.
Tortorella
Tortorella el xe un comun itałian de 563 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 34,22 km². L'abità el xe situà a 582 metri s.l.m. El confina co i comuni de Casaletto Spartano, Lagonegro, Morigerati, Rivello, Santa Marina, Sapri, Torraca e Vibonati.
Gradec
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Valverde-Enrique
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
223 v.C.
El 223 v.C. (CCXXIII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Casaletto di Sopra
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Kinder Paradiso
Ła Kinder Paradiso ła ze un prodoto dolsiario reałixà co na baze de pan de Spanja farsìo co na crema al łate aromatizada a'l łimon, proponesto so'l marcà da l'inpreza multinasionałe de orizene itałiana Ferrero co ła marca Kinder inte'l 1994.
Promosion
Łe prime canpanje publisitarie de Kinder Paradiso łe ze scominsiàe inte'l 1994, ano de ła metùa in comersio de'l prodoto, intrà łe poche de ła marca Kinder ad èsar vendesta nome che sol marcà itałian e so cueło samarinezo. Łe publisità łe fa łièva so'l bomò "Il tuo attimo di paradiso" (El to àtemo de paradizo).
Produsion
Ła vien produzesta in te'l stabiłimento de Ferrero de Pozzuolo Martesana.
Ingredienti
Kinder Paradiso ła ze produzesta co i ingredienti drioman :
Cordobilla de Lácara
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Provincia de Pixa
Ła Provincia de Pixa ła xe na provincia de ła Toscana de quaşi 400 000 abitanti.
Gorza
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Provincia de Pixa
Ła se slonga da ła piana ałuvionałe del fiume Arno, inte ł'ovest de ła Toscana, fin al mar Ligure e ła ga ła forma de na pistoła rovesà. Ła confina a nord co ła provincia de Luca, a est co łe province de Firense e de Siena, a sud co ła provincia de Groseto, a ovest co ła provincia de Łivorno e col mar Ligure.
Pregarten
ła xe na sità del distreto de Freistadt che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Dosoledo
Dosoledo (Dudlè in ładin) ła xe na frasion del comun de Comelgo Soverior, in provincia de Bełun.
Istòria
Dosoledo l'è el paxe pì xovene del comun de Comełico Superior, nasendo da ła fuxion dei nuclei Dosoledo, Sacco e Staunovo.
El paexe inte i ani ga avùo vari incendi.
Come altri paexi de ła vaałada, Dosoledo ga na so pròpia regoła, situada inte el Pałaso de ła Regoła, edifisio de ła piasa prinsipałe del paexe, piasa Tiziano.
Architeture rełijoxe
El 19 de apriłe 1521 xe stà costruìa ła prima Ceza de Dosoledo, che xe stà butà xo.
Inte el 1844 xe stà tirà su ła Ceza atuałe, dexegnà da l'architeto feltrino Giuseppe Segusini, che ła xe dedicà a san Rocco e a sant'Osvaldo.
Strade
A Dosoledo inisia ła strada statałe 532 del Paso de Sant'Antonio, che cołega el Comelgo co ła Val d'Ansiei (comun de Auronso de Cador), tramite el paso de Sant'Antonio.
Tramonti (SA)
Tramonti el xe un comun itałian de 4 080 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 24,83 km². L'abità el xe situà a 321 metri s.l.m. El confina co i comuni de Cava de' Tirreni, Corbara, Lettere, Maiori, Nocera Inferiore, Nocera Superiore, Pagani, Ravello, Sant'Egidio del Monte Albino e Scala.
Tiglieto
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Łéngoe eschimo-ałeutine
Łe łéngue eschimo-ałeutine łe forma na famea łenguìstica originaria de ła Groenłandia, el Canada setentrional, l'Ałaska e çerte parti de ła Siberia. Conosue anca col nome de escałeutine, eschimexi o macro-eschimexi, i'è costituie da łe łéngue eschimexi (note come Inuit inte l'Ałaska setentrionałe, in Canada e Groenłandia, e Yupik/Yup'ik inte l'Ałaska oçidentałe e sudoçidentałe e in Siberia), e da ła singoła łéngua ałeutina de łe ìzołe ałeutine e Pribilof.
Eschimexe l'è un nome che in genare se tende a evitar, ma che se mantien par indicar łe łéngue Yuit-Yup'ik-Inuit in tel so conpleso. In Canada se preferise uxar ła denominasion Inuit, mentre in Alaska va par ła major Yup'ik, Inupiaq, o Inuit, a seconda de ci s'è drio parlar.
Tradisionalmente, ła famea de łe łéngue eschimexi ła se divide en Inuit eYup'ik (o Yup'ik-Yuit). Tutavia, riçerche reçenti łe sugerise come el continuum diałetałe inuit el sia soło una de łe tante łéngue del grupo yup'ik. Inte ła pratica, nonostante sia tecnicamente coreto rinpiasar el termine eschimexe con yu'pik inte ła clasificasion, no'l sarea mia açetàbiłe par ła majorparte dei inuit. Del resto, ła dicotomia ałasco-siberiana ła par esar detà da motivi geografici più che łinguistici.
Eschimo-ałeutine
Trentinara
Trentinara el xe un comun itałian de 1 683 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 23,44 km². L'abità el xe situà a 606 metri s.l.m. El confina co i comuni de Capaccio Paestum, Cicerale, Giungano, Monteforte Cilento e Roccadaspide.
Łéngoe eschimo-ałeutine
Secondo ła controversa clasificasion de łe łéngue native del nord America de Joseph Greenberg, łe eschimo-ałeutine i'è uno dei tri grupi prinçipałi de łéngue native parlè inte łe Meriche, e łe raprexenta na distinta ondà de migrasion da l'Axia a łe Meriche. I altri do i'è łe łéngue na-dené (che l'include łe łéngue atabasche e un picoło numaro de idiomi cołeghè) e łe łéngue amerinde (ła più controversa clasificasion de Greenberg, che l'include ogni łéngua nativa de łe Meriche che no rientra in nisuna de łe altre do categorie).
Freienstein-Teufen
el xe on comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Valencogne
Valencogne el xe on comun de   689 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Pueyo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Corte de Peleas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Warner Bros.
Warner Bros. Entertainment Inc. (conosùa comunemente anca come Warner Bros. e WB) ze na multinasional statunitense co sede a Burbank in Całifornia, fondà intè'l 1923 da Harry, Albert, Sam e Jack Warner.
Ponte dei Scalsi
El Ponte dei Scalsi a Venesia, el ze co'l Ponte de Rialto, el Ponte del'Academia, el Ponte de ła Costitusion, uno dei cuatro ponti che'l traversa el Canal Grando.
El ze dito anca ponte de ła Stasion feroviaria a cauza de ła visinansa de ła stasion feroviaria de Santa Łusia.
Un primo pónte el ze stà reałizà inte'l 1858 da l'architeto austriago Alfred Neville soto ła dominasion asbùrzega, par megiorar l'aceso a ła stasion feroviaria resentemente costruìa. A se tratava de un pónte in ghiza a strutura retiłinea, da seno simiłe a cueło tirà su pochi ani prima da'l steso Neville a l'Academia. L'altésa łimitàda (4 metri) ła infirmava el pasagio de inbarcasion alberàe e el stil dichiaratamente "industriałe" mal el se abinàva esteticamente co łe struture sircostante. Ła ghiza inazonta daspò un fià de ani ła ga scominsià a dar senji de cedimento strutural in alguni ponti, par cui el Comun de Venesia el ze stà costrenzesto inte i primi ani trenta a tor na ràpida desizion revardo a ła so sostitusion.
El pónte in metało el ze stà cusì sostituìo da un novo ponte a singoła arcàda in piera d'Istria patòca, so progeto de l'inzenjer Eugenio Miozzi (1889-1979). I łaóri de costrusión i gà tacà el 4 magio 1932 e el ponte el ze stà inaugurà 'pena do ani drìo, el 28 otobre 1934.
Gheto de Venesia
In t'un'epoca inte ła cuała tuta l'Europa dava la casa ai Abrei, che gera stà epulsi da l'Inghiltera in tel 1290, da ła Fransa inte el 1394, da molte sità todesche in tel 1470, da ła Spagna in tel 1492, dal Portogało inte el 1497, la Serenissima Republica de Venesia gera degnevołe a riserverli, e in tel 1516, la nasita de un quartier dedicà ai Abrei, che qui no xe mai stài bersaliài. El Gheto xera el quartier de Venesia dove i abrei gera obligai a risiéder durante el periodo de ła Republica de Venezia. El se cata in tel sestier de Canaregio e xe al dì d'ancùo el fulcro de ła comunità ebraica de Venesia, sede de sinagoghe e de altre istitusión rełigióxe.
Al tenpo del medioevo, el Gheto gera la xona de ła sità dove che se concentrava łe publiche fondarìe e solo partìndo dal 1516 l'è stà destinà a ła rexidensa alla residenza dei israełiti. Da qui, sucesivamente, xe derivà el nome comùn gheto par indicàr un quartier de orìxene abrea, e in senso oncora più grando, na area in cui se concentra łe minoranse socialmente escluxe de na comunità.
Prima dei abrèi
Ła prexensa dei abrèi a Venesia xe intestàda xa prima del ano miłe, anca se ocorarà spetàr tardóxo Tresento par poder prexiàr un insediamento stàbiłe. Sino all'istiusión del gheto i israełiti, anca se sotoposti varie restrinsión, podeva viver in qualsesìa logo de ła sità.
Ator
thumb|Ator
On ator ła xe na persona che ła interpreta na parte inte na produsion artistega. El termine el viene doparà comunemente in riferimento a cuanti i łaora inte un film, in tełevixion, intel teatro o a ła radio, in tałuni caxi el pol indicar anca un artista de strada.
Oltre a interpretare parte dramateghe, i atori i pol anca cantare o bałare, mentre se i łaora a ła radio, de frecuente a se riferise a łuri col termine voxe.
Ator cinematografego
L'ator (e atora) cinematografego el xe un ator che el dopara come mexo espresivo ł'fin de na machina da prexa o de na tełecamara.
Ła recitasion ła xe rełativa prinsipalmente a ł'incuadradura de na sèna. Ła recitasion inte el cinema ła deve esare posibilmente naturałe, spontanea, el publego no el gà da incorzarse de ła presensa de un ator che el xe drio recitar el so copion. Sołitamente łe batute łe vien recitade "butae" cioè sensa dar pexo a ł'eventuałe dision, a meno che non ła sia domandà da ła regìa. Ła sèna ła vien "xirada" cioè filmada, sol set, overo el posto deputà ała mesinsèna del film. In definitiva el set, interno o esterno, el xe el "palcosènego" del cinema.
Burgui
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Torre del Bierzo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Stupnik
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Casalmaggiore
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Xiaomi
Xiaomi Inc. (, cinexo: 小|小米|米科|科技|技; pinyin: Xiǎomǐ Kējì) ła xe na dita cinexa che ła oparea inte el canpo de ła ełetrònega de consumo, fondada in Cina inte el 2010 da Lei Jun e Bin Lin.
La sosietà ła detien anca trè sub-brand indipendenti: Redmi, Black Shark e POCO.
Batistococo
I 'Batistococo xe na orchestra salsa itałiana che gà scominsià a sonar e a exibirse inte el 1985. Nata da l'incontro de muxicisti de diversa estrasión muxicałe (par exenpio clasica e gèsistica co percusionisti de na scuoła de Muxica de Mestre), co in comun ła stesa pasion par ła muxica łatina.
Houston
__HIDDENCAT__
Batistococo
Scominsia tuto col studio de clasici in stiłe Salsa cofà Pedro Navaya, Oye como va, Salsa Salseros, Anacaona, Bonito y Sabroso e cussì se ga formà un repertorio de più de 50 tòchi sonài in xiro par i locałi e łe piase del Veneto.
I canta in spagnoło, itałian e anca in venesian. Ghe piaxe senpre ricordar da dove che i vien e 'nteła so muxica ghe xe un misiòto de salsa e muxica folk popołar.
Houston
Houston ła xe na sità del stato de ła Texas, inte i Stati Unii de America, co na popołasion de 2.195.914 abitanti (2013).
Torriglia
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Don Benito
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Hüntwangen
el xe un comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Departementi de ła Fransa
Ła Fransa ła xe spartia in 101 departementi: 96 departementi metropołitani e 5 departementi d'oltremare, i DOM (Departements d'Outre Mer).
Ogni departemento el xe ełemento prinsipal de ła divixion aministrativa del Stato e anca na cołetività teritoriałe.
I departementi del Regno Italico inte el 1810
Anca ła Repùblega Cixalpina (po' Repùblega Itałiana e quindi Regno d'Itałia) ła xe sta organixà in departementi:
Cao de Ano
El Cao de Ano (o Cao de An) el xe el primo dì del an.
Inte a major parte del mondo, che uxa el całndario gregorian, el cao de ano xe el 1° de zenaro, inte el całendario vèneto el xe el 1° de marso.
Mathenay
Mathenay el xe on comun de   143 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
221 v.C.
El 221 v.C. (CCXXI v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Małèzia
__HIDDENCAT__
Ła Małèzia o Malèxia (en malèxe Malaysia, in cinèxe senplificà 马来西亚 Mǎláixīyà, in cinèxe tradisionałe 馬來西亞 Mǎláixīyà) ła xe un Stato federałe de ł'Axia sudorientałe.
Ła xe divixa in do parti: ła Malèxia Osidentałe o Malèxia Penixułare (che conprende i stati Johor, Malacca, Selangor, Negeri Sembilan, Pahang, Kelantan, Terengganu, Perak, Kedah, Penang e Perlis, el Teritorio federałe de Kuala Lumpur e el Teritorio federałe de Putrajaya) e ła Malèxia Orientałe, che ła xe situà inte ła parte setentrionałe de ł'Ixola del Borneo (dove i ghe xe i stati de Sabah, Sarawak e ł'ixola de Labuan, che ła xe considerà un teritorio federałe). Ła confina a nord co ła Thailandia inte ła parte osidentałe e co ł'Indonexia e col Brunei inte ła parte orientałe.
Zeografia
Ła Malèxia ła xe un paèxe de ł'Axia sudorientałe, situà apena parsora de ł'Equatore, costituio da do rejoni: ła Malèxia Penixułare (Semenanjung Malaysia) e ła Malèxia Orientałe (Malaysia Timur), che xe inte el nord de ł'ixola del Borneo. Ła Malèxia xe bagnata a est dal Streto de Malaca e a ovest dal Mar Cinèxe Meridionałe.
Istòria
Inte el II secoło se formarono i primi regni indijeni. Inte el 1511 deventa na colonia portoghexe, poi na colonia olandexe e inte el 1795 passa soto el dominio britanico.
Inte el 1957 deventa indipendente.
El prim ministre atual el xe Mahathir Mohamad.
Zeografia połitega
El sistema polìtego de ła Malèxia ła xe na monarchia parlamentare federałe eletiva. El cao de stato xe el Yang di-Pertuan Agong, che attualmente xe Muhammad V di Kelantan. Kuala Lumpur xe la cavedal. Altre grandi sità son George Town, Ipoh e Petaling Jaya.
Demografia
Ła popołasion xe formada de diverse etnie.
Ła rełijon de Stato ła xe ł'Islam. Altre rełijon son el budhismo, el cristianèximo, ł'induismo, el confucianèximo, el taoismo e la rełijon tradisionałe cinèxe.
Ła łéngua uficiałe ła xe el malèxe, che ła xe na łéngua austronexiana. Altre łéngue che xe parlàe son el cinèxe, el cantonexe, ł'hokkien, el tamil e ła łéngua iban del Borneo setentrionałe.
Kloten
el xe on comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Bos taurus
Anatomia e fixiołogia
Ła vaca, eséndo na ruminante, ła xe indotada de 3 prestómeghi de orìxene exofagea (retìcoło, rumegal e òmaxo) e un stómego giandołar (abòmaxo), ognun co na só funsion par faxe de ła degestion. Ła boca de łe vache no ła ga i dénti incixivi superióri; infati l'oso incixivo del cranio no'l prexenta i alvèołi dentałi, ma na grésta òsea coverta da tesùo mucóxo ciamà cusinéto dental. Ła conformasion fìxica ła xe quéła tìpega dei Bòvidi: ła corporaùra ła xe robusta, el corpo slongà e i arti cołonari.
Ghe xe pluxóre rase de vache, paréce sełessionae dal'omo traverso i incróxi de vari exemplari, che i se destingue par grandésa, cołorasion del manteło, prexensa e conformasion dei corni, ecc. Łe rase più frequénti łe xe quéłe dal manto pesà (bianche e nere ciamade frixóne) e dai corni de mèdia łonghésa (20–30 cm). Ste rase qua de sòłito łe ga un pexo de 650–700 kg par łe vache, 1200–1300 kg par i tori. Ghe xe daspò rase come łe Longhorn ingléxi, che, come che sugerise el nome, łe ga corni de dimension enorme, łónghi anca un metro. Łe rase più grande łe xe l'itałiana Chianina e ła franséxe Bionda d'Aquitania co altése de spała fin a 185 cm. I tori de ste rase qua ła pol raxónxer i 1700 kg de pexo.
Łe vache łe ga in tuto 32 dénti: i manca i incixivi superióri e i canini.
Alevaménto e uxi
I vedełi i vien arlevai prinsipalmente par ła carne: sóło na parte ła vien infati łasada créser par destinarla a ła reprodusion. Ła carne de quełi che i no ga ancóra scomensà a magnar erba ła xe particolarmente resercada perché, data ła scarsa prexensa de fero, ła xe particolarmente tènera. El manxo el xe, comunque, l'individuo più doparà par far carne; 100 g, fati de 21 g de proteine e 7 g de grasi, i dà su par xó 150 kcal.
Prima de ła mecanixasion agrìcoła (e dónca ancóra ancuo in paréce àree del móndo) i bó, eséndo forti fà i tori ma asae pì tranquiłi grasie a ła castrasion, i gera spéso uxai anca par tirar màchine agrìcołe e mexi de trasporto. El loame de łe vache el vien doparà come grasa, spece perché el xe richìsimo de azoto.
Spés in istà łe vache łe vèn portae in malga parché łe magne erba pì bona.
Zarza-Capilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Zúñiga
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Valle dell'Angelo
Valle dell'Angelo el xe un comun itałian de 280 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 36,6 km². L'abità el xe situà a 620 metri s.l.m. El confina co i comuni de Laurino, Piaggine, Rofrano e Sanza.
Casalmorano
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
2019
El 2019 (MMXIX in numari romani) el xe un an del XXI secoło.
Tampere
__HIDDENCAT__
Tampere (en svedexe: Tammerfors) ła xe na sità de sirca 240 000 abitanti de ła Finlandia sud-oçidentałe, che ła fa parte de ła rejon de l'Pirkanmaa e ła se cata tra do laghi, el Pyhäjärvi e el Näsijärvi. . Ła xe ła tersa sità del Paexe e el pì grande sentro de l'entroterra inte ła Scandinavia.
Zeografia
Tampere se cata tra Hämeenlinna (che ła se cata a nord de ła cavedałe Helsinki) e Jyväskylä (rispetivamente a nord e ła prima e a sud-ovest de ła seconda), poco a nord de łe sità de Valkeakoski e Lempäälä.
Istòrego
Tampere ła xe stà fondà inte el 1779 da re Gustavo III de Svèsia.
Canpodàrsego
Canpodàrsego el xe on comune de 11 471 abitanti de ła provincia de Padova.
Frasion
El comune de Canpodàrsego conprende altre cuatro frasion: Bronzola, Fiumicello, Reschigliano e Sant'Andrea; intra łe altre łocalità se ricorda el Bosco del Vescovo e Campanigalli (megio cognosua cofà Panigae).
Tampere
Evołusion demogràfega
Inte el 2019, Tampere ła contava 238.140 abitanti.
La sità la ga conosudo on incremento demogràfego rispeto al 2016, cuando che ła contava 228.274 abitanti, e al 2011, cuando che ła contava 215.168 abitanti.
Krašić
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Cassino
Cassino el xe on comune de 32 643 abitanti inte ła provincia de Froxinon.
Pieve Ligure
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Lufingen
el xe on comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Villalba de los Barros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Giovanni Boccaccio
__HIDDENCAT__
right|thumb|130px|Statua dE Boccaccio, che ła se cata ai [[Gałeria dei Ufisi|Ufisi]] Giovanni Boccaccio (Certaldo o Firense 1313 - Certaldo, 21 de diçenbre 1375), el xe sta on poeta e on proxatore e anca ł'autore del famoxo Decameron. El só łavoro el xe sta de ispirasion par paréci altri scrituri, come Geoffrey Chaucer, pare de ła łiteratura inglexe.
Biografia
180px|right|[[Andrea del Castagno, serie dei fiorentini ilustri (detajo)]] Boccaccio nase inte el 1313 probabilmente a Certaldo ma el xe sta 'levà a Firense. Non se ga notisie de so mare. So pare el ga provà a indirisarlo ai afari, mandandoło a Napołi, roba che el xovane Boccaccio no ghe piaxeva e ałora so pare ło ga indirisà al studio del dirito canonico. Fra el 1330 e el 1331, a ł'università de Napołi el insegna dirito canonico.
Inte el 1340 el ritorna a Firense a cauxa de on grave disesto finansiario del pare. Fra el 1346 e el 1348 el vive a Ravena e a Forlì, dove el xe sta ospite de Francesco II Ordelaffi e el ga frequentà i poeti Nereo Morandi e Francesco Miletto de Rossi, dito Checo.
In seguito, el xe tornà a Firense dove el xe scampà a ła peste e dove el se ga stabilio definitivamente inte el 1349, a ła morte del pare, par occuparse del patrimonio de ła famija che gera vansà.
Inte el 1351 el va a Pàdoa, dove el serca invano de convinsare el Petrarca a tornare a Firense pare insegnare.
Intorno al 1370 el se ga ritirà definitivamente inte ła so casa de Certaldo dedicandose a ła rełijon.
Vega de Espinareda
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Valjouffrey
Valjouffrey el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Linzeux
Linzeux el xe on comun de 159 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Castel Gabbiano
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Vega de Infanzones
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ghe sboro
Ghe sboro el xe un sìngoło del grupo muxicałe veneto itałian Rumatera, publegà el 22 de marso 2017.
Ła canson
El sìngoło xe stà publegà insieme al videoclip uficiałe, xirà tra i canałi de Venesia e piasa San Marco.
Adiós (Navara)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Ghe sboro
Trase
Ła trasa de sta canson ła dura 3.30.
Križ
el xe on comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Numaro conpleso
Un nùmaro conpleso el xe un numaro che xe fato de na parte reałe e de na parte imajinaria, e che se poł scrivare come x+iy. i ła se ciama unità imajinaria, e invese x e y łi xe nùmari reałi. I nùmari conplesi łi sta so un insieme che se ciama \mathbb{C} e tuti i nùmari reałi i xe anca nùmari conplesi (senplicemente ła so parte imajinaria ła vałe 0).
Ł'unità imajinaria i
Drento so l'insieme \mathbb{R} dei nùmari reałi no xe definìa ła raìxa cuadrata de un numaro negativo. Difati, quando che se fa l'operasion a \times a, che sarìa come dire a^2 (el cuadrato de a), el rixultato sarà senpre poxitivo parché a el ga oviamente el steso segno de ju steso. i el xe un nùmaro che xe stà inventà par consentire de fare sta operasion, e el xe definio come. Tante ecuasion che no ga sołusion reałi łe ga invese raquante sołusion conplese, prexenpio che ła ga do sołusion tute do conplese, o sia i e -i (se te meti una de łe do al posto de x salta fora propio 0).
220 v.C.
El 220 v.C. (CCXX v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Montebruno
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Añorbe
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Porto Cervo
Porto Cervo ła xe na frasion del comune de Arzachena, in provincia de Olbia-Tenpio inte ła Sardegna nord-orientałe, rejon storego-ziogràfega conosesta col nome de Gałura. El xe el prinsipałe sentro de ła Costa Smeralda e ła ga na popołazione rexidente inferior ai 200 abitanti.
Altmünster
el xe on comun marcà del distreto de Gmunden che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Villanueva de la Serena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Arrondissement de Vannes
El arrondissement de Vannes el xe na sudivixion aministrativa fransexe, che ła se cata inte el departemento del Morbihan e inte ła rejon de ła Bretagna.
Compoxision
El arrondissement de Vannes el ragruppa 123 comuni in 17 cantoni:
4 de novenbre
El 4 de novenbre el ze el 308° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 309° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 57 dì.
Saint-Gingolph (Fransa)
Saint-Gingolph el xe on comune fransexe de 565 abitanti che el se cata inte el departemento de ł'Alta Savoia de ła rejon del Rodano-Alpi.
Maynal
Maynal el xe on comun de   338 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Creva Cuor
Creva Cuor (12665 abitanti) xe un comun inte la provincia de Bołogna, deventà cità inte el 2000.
Oco
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
WarnerMedia
Warner Media, LLC (conosùa comunemente anca come WarnerMedia) ze na multinasional statunitense co sede a New York, fondà intè'l 1972 da Steve Ross.
Vallo della Lucania
Vallo della Lucania el xe un comun itałian de 8 680 abitanti. El xe in provincia de Salerno inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 25,32 km². L'abità el xe situà a 380 metri s.l.m. El confina co i comuni de Cannalonga, Castelnuovo Cilento, Ceraso, Gioi, Moio della Civitella, Novi Velia e Salento.
Castiglione Chiavarese
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Oberembrach
el xe un comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Freve da Samba
Inte l'Istà del 2004 un grupo de muxicisti co ła pasion de ła muxica de orixene braxiłiana se catava in Piasa San Marco a Venesia par dar łibaro sfogo e divertirse creando na atmosfera più sudamericana che venesiana.
Villanueva del Fresno
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Freve da Samba
A un serto momento xe stà tolta in considerasion l'idea de forma na band muxicałe, metendose a far muxica seriamente. Se decide parò de far un tipo de muxica misià tra el Braxil e Venesia e se tàca cussì a crear muxica co ritmi braxiłiàni e testi de canson cantàe in venesian.
Da qui vien el nome de "Freve da Samba". El grupo xe formà da do muxicisti cofà Daniele Galletta e Claudio Gucchierato, parò al progeto se ghe xonta altri muxicisti :
Villamoratiel de las Matas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Santa Grania
Santa Grania ła xe sta na martire cristiana soto l'inpero de Dioclesian. Łe notisie sora ła vita de ła santa praticamente no łe eşiste. El so corpo el xe sta estrato da łe cataconbe el 12 de setenbre 1646 par ordine de papa Inocenzo X, e el xe sa regałà prete fiorentin Monsignor Baccio Aldobrandini (che po' el xe diventà cardinałe).
Farina
thumb|Farina La farina la xe un prodoto alimentare, che la xe ottegnù da ła masegnazion deł formento. Ła xe fata prinzipalmente de amido, chel saria un sucaro. La xe la base par preparare el pan (co la farina de gran tènaro) e la pasta (co quela de gran duro).
Bir Lehlou
Bir Lehlou la xe na łocałita picinina che ła se cata inte el Nord-Est del Sahara Ocidentałe, a Est del sistema del cosideto muro marochin, drento i teritori liberà (ciè soto el controło del Fronte Połixario).
Bir Lehlou ła xe ła capitałe ad interim de ła Republica Democratica Araba dei Sahrawi, mentre ła capitałe storica, El Aaiún, ła se cata soto el controło del Maroco. Ła xe anca el posto da dove El Ouali Mustafa Sayed el ga proclamà ł'eşistensa de ła Republica Democratica Araba dei Sahrawi inte na trasmision radiofonica el 27 de febraro del 1976.
El nome Bir Lehlou el vol dir ła beła fonte o sorgente.
Kravarsko
el xe un comun inte la rejon de Xagabria che ła fa parte del stato de ła Croasia.
218 v.C.
El 218 v.C. (CCXVIII v.C par numari romani) el xe on an de el III secoło v.C..
Varacieux
Varacieux el xe on comun de   854 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Opfikon
el xe un comun del distreto de Bülach che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Giuseppe Garibaldi
"Obediso!"
- Giuseppe Garibaldi
"Omo in tuta l'acesion sublime del termine"
- Victor Hugo
right|thumb|225px|Giuseppe Garibaldi
El xe considerà una de łe figure fondamentałi del Risorgimento italian, el ga personalmente condoto e conbatù in parece de łe canpagne miłitari che łe ga portà a ła formasion de l'Itałia unìa; el xe noto anca co l'apełativo de eroe dei du mondi, par łe so inprexe miłitari compiue sia in Mèrica del Sud che in Eoropa.
Adołesensa
Garibaldi el xe nato a Niza quando sta sità ła faxeva parte del Primo Inpero. Tornà al Regno de Sardegna dopo el Congreso de Viena (1815) ła xe restà soto el governo dei Savoia fin al 1860. El gra el secondoxenito de Domenico, caitan de cabotajo imigrà da Chiavari, e Rosa Raimondi, orixinaria de Loano. Angelo el zera el nome de so fradeo major, mentre dopo Giuseppe a xe nati altri du mas'ci, Michele e Felice, e do putine, morte picinine.
Villar de Rena
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Giuseppe Garibaldi
Adołesensa
I xenidori i gavarìa vołù aviar Giuseppe a ła cariera de avocato, de dotor o de prete. Ma al fioło a ghe piaxeva poco studiar e el preferiva i exercisi fixeghi e ła vita de mar esendo, come łu steso el ga dito, «pì amigo del spaso che del studio». Vedendose ostacołà dal pare inte ła so vocasion marinara, eò ga tentà de scapar par mar verso Genoa co alcuni conpagni, ma el xe sta fermà e ricondoto a caxa. Tutavia el se ga apasionà a l'insegnamento dei so primi precetori, soratuto del sior Arena, on reduce de łe canpagne napołeoniche, che el ghe ga inpartio lesion d'itałian e de storia antica. El xe restà soratuto afasinà da l'antica Roma.
Convinto so pare a łasarlo 'ndar drio a ła so cariera maritima a Genoa, el xe sta iscritto inte el registro dei mozi inte el 1821. A sedexe ani, inte el 1824, el xe ga inbarcà so ła Costanza comandà da Angelo Pesante de Sanremo, che el gavarìa in seguito descrito come «el mejo caitan de mar». Inte el so primo viajo el se ga spinto a Odessa inte el mar Negro e fin a Taganrog inte el mar d'Azov (entrambe ex cołonie genovesi). Ł'ano sucesivo, col pare, el se ga direto a Roma co on carico de vin, par l'aprovigionamento dei pełegrini vegnui par el Giubileo indito da papa Leone XII.
Sui mari d'Eoropa
thumb|left|159px|Giuseppe Garibaldi da xovane
Inte el 1827 el ga salpà da Niza co ła Cortese par el mar Nero, ma el bastimento el xe sta asałio dai corsari turchi che i ga depredà ła nave, robando perfin i vestiti dei marinai. El viajo comunque el xe continuà e inte l'agosto del 1828, el xe sbarcà da ła Cortese a Costantinopołi, dove el sarìa restà fin al 1832 a causa de ła guera turco-rusa, e el se ga integrà inte ła comunità italiana. Secondo łe ricerche fate da ła so bisneoda direta Annita Garibaldi, probabilmente el ga frequentà ła caxa de Calosso - comandante de ła cavałeria del Sultano col nome de Rustem Bey - e l'anbiente dei genovexi che storicamente i zera insedià inte el quartiere de Galata (Pera), e el se guadagnava da vivere insegnando italian, fransexe e matematega.
Inte el febraro del 1832 a ghe xe sta riłasà ła patente de caitan de seconda clase e subito dopo el se ga reimbarcò co ła Clorinda par el mar Nero. Ancora na volta ła nave ła xe sta ciapà de mira dai corsari, ma stavolta l'equipajo el ga risposto ai agresori a fuxiłade. Garibaldi el xe sta ferìio a na man, el garìa ricordà sta scaramucia come el so primo conbatimento.
Dopo 13 mesi de navigasion el xe ritornà a Niza, ma subito, inte el marso 1833, el xe ripartio par Costantinopołi. A l'equipajo a se ga zontà tredexe pasejeri fransexi seguaci de Henri de Saint-Simon che i andava in bando inte ła cavedal Otomana. El so cao el zera Emile Barrault, on profesor de retorica che l'esponeva łe idee sansimoniane a l'equipajo.
Garibaldi, che el gaveva ałora vintisiè ani, el xe sta parecio influensà dał so parołe ma Anita Garibaldi ła ipotisa che no pare inprobàbiłe che quełe idee no łe ghe fuse del tuto nove, fin da quando el gaveva sojornà inte l'Inpero otoman, łogo presilto da tanti profughi połiteghi de l'Eoropa e percorso da fremiti de autonomia e de łibertà.
Po' el bastimento el ga sbarcà i fransexi a Costantinopołi e el ga proseguio par Taganrog. Chi inte na ostaria, mentre a se discoreva, on omo dito el Credente el esponeva łe le idee maziniane.
A Giuseppe łe texi de Giuseppe Mazzini łe pareva ła direta conseguenza de łe idee de Barrault, inte ła łota par l'Unità d'Italia.
Da marinaio a bandito
Giuseppe Garibaldi el ga incontrà Giuseppe Mazzini inte el 1833 a Łondra, dove st'ultimo el zera in bando e subito el se ga iscrito subito a ła Giovine Italia, on'asociasion połitega segreta co ło scopo de trasformare l'Itałia inte na repùblega democràtega unitaria.
Garibaldi el xe po' entrà inte ła Marina Sabauda par fare propaganda rivołusionaria.
Insieme a l'amigo Edoardo Mutru el ga sercà a bordo e a tera de fare proxełiti a ła cauxa, esponendose co legeresa. I du i xe sta segnałà a ła połisia e sorvejà, e par questo i xe sta trasferìi so ła fregata Conte de Geneys in partensa par el Braxil.
Indicà come uno dei cai de ła cospirasion, Garibaldi el xe sta condanà ała pena de morte ignominioxa in contumacia in quanto nemigo de ła Patria e del Stato.
Garibaldi el xe diventà cusì on "bandito": el se ga rifugià prima a Niza e po el ga varcà el confin rivando a Marsiglia, ospite de l'amigo Giuseppe Pares. Par non destare sospeti el se ga meso el nome fitisio de Joseph Pane e a lujo el se ga inbarcà a ła volta del mar Nero, mentre inte el marso del 1835 el xe sta in Tunixia, restando tutavia in contato co i maziniani.