cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stèfano I de Ungaria
Stèfano I de Ungaria, o santo Stèfano de Ungaria (in łéngua ungareze: István király, "re Stèfano", o Szent István, "santo Stèfano"; Esztergom, 969 – 15 de agosto del 1038), venarà cofà santo da ła Ceza catòłega e ortodosa, el ze sta el primo re ungareze, fondatore del Stato e de ła Ceza ungarezi. El ze sta el primo re a devegner canonizà cofà santo.
UNEF
La Forsa de emerzensa de łe Nasion Unie (UNEF) in ingleze United Nations Emergency Forces (UNEF), el ze un continzente creà da l'Organizasion de łe Nasion Unie (ONU) co ła resołusion 1001 (ES-I) inte el 7 de novenbre del 1956, inte el ndar del conflito intrà ła liansa de Fransa, Regno Unio e Israełe contro de l'Ezito suportà da Stati Unii e Union Soviètega, teatro de guera conosesto cofà Crize de Suez o Guera del Sìnai.
Un secondo continzente de łe Nasion Unie, conosesto cofà UNEF II, el ze sta schierà inte ła rejon intrà l'otobre 1973 e el lujo 1979, par garantir el respeto dei acordi pòsteri a ła Guera del Kippur.
UNEF I
El comando zenerałe del continzente, stabiłio inte ła sità de Gaza, el ghe spetava ai seventi miłitari:
UNEF II
El secondo continzente UNEF ła zera guidà da łe seventi pozision:
I paezi che i ga contribuio co personałe a sto continzente i ze stai :
Braga
Abijamento
braga - cao de abjamento
Stèfano I de Ungaria
In so recordo, inte el 1764, l'inperatora Maria Tereza, che ła zera anca rezina de Ungaria, ła ghea istituio l'Órdene reałe de Santo Stèfano de Ungaria.
Sovrani de Bulgaria
lista dei sovrani de Bulgaria partindo da łe prime nomenasion scrivestte finmente al 1946, ano de abołision de ła monarchia.
Primi sovrani (153 – 605)
I tre nomi seventi i ghe ze inte el Nominalia dei khan Bùlgari.
Secondo Inpero bùlgaro (1185 – 1422)
Gli ottomani Scumìsiarono la loro conquista inte el 1369 e la completarono inte el 1422.
Domenasion otomana (1393 – 1878)
Revoltozi al domìnio otoman
Confarensa de Dumbarton Oaks
La Conferensa de Dunbarton Oaks (o Conversasion de Washington de ła Organizasion de Paze Internasionałe e Segurità, Washington Conversations on Internationałe Peace and Security Organization in łéngua ingleze) ła ze sta na confarensa che ła se ga fato inte el 21 de agosto finmente el 29 de agosto de 1944 inte ła Dunbarton Oaks de Washington D.C. Cuà el se ga formulà e negosià ła partensa de łe Nasion Unie. Le conversasion par ła creasion de l'ONU łe ghea includesto che i Stati ii saria stai invitai par devegner menbri. A la conferensa ghe ghea fazesto prezensa menbri dei Stati Unii, de l'Union Soviètega, del Regno Unio, e de la Repùblega de Cina, e un mùcio de altri paezi.
Ła confarensa ła ghea discoresto anca par el nasimento del Consejo de Seguresa. El derito de veto dei menbri permanenti el sarà discutesto posteriormente, inte ła Conferensa de Yalta del 11 de febraro del 1945.
Eoropa setentrionałe
L'Eoropa nord (o Eoropa del Nord, Nord Eoropa o Eoropa Setentrionałe) ła ze ła parte nord del continente eoropeo. In vari periodi de ła stòria, ła rejon ła ze sta definita in vàrie magnere, ma in baze a ła spartision del globo in macrorejon da parte de łe Nasion Unie oncó in zenere ła include 8 stati:
Descrision
Talvolta el vien doparà el conceto anbìguo de stati scandinavi par refarirse a ła rejon, cuerzendo solché racuanti dei paezi nòrdeghi. El tèrmano pì stretamente el include Norveja, Svèsia e Finlàndia, colzeste-drento łe ìzołe Åland, łe Fær Øer e łe ìzołe Svalbard, e i teritori rusi de ła Carèlia e de ła Penizoła de Kola. Talvolta el połe inglobare anca l'Islanda e ła Danemarca co ła cuała i forma el consejo nòrdego. L'Arsipèłago britànego (includeste l'Ìzoła de Man e łe Ìzołe del Canałe) łe vien inglobà talvolta inte el conceto de Eoropa Osidentałe.
I Paezi Bàlteghi conprendenti Estònia, Letònia e Lituània, i gnen talvolta considerai cofà parte de l'Eoropa Orientałe, in forsa anca del conceto de stati post-sovièteghi. Zeografegamente el tèrmano bàltego el se referise a tuti chei stati che i ga vedesta sul Mar Bàltego. Ocazionalmente altre àree confinanti de consevensa col Mar Bàltego e el Mare del Nord cofà ła Rùsia nord-osidentałe, ła Polònia del nord, el Benelux e ła Zermània nord, i gnen inglobai inte el conceto de Eoropa Nord.
Prima del XIX secoło, el tèrmano nòrdego o nord el zera comunemente doparà par referirse a l'Eoropa del Nord inte un senso che el includeva i Paezi del Nord, ła Rùsia eoropea, i Paezi Bàlteghi (in cheła època ła Livònia e Curlàndia) e l'Islanda.
In tenpi manco remoti, co che l'Eoropa ła zera domenada da ła rejon mediterànea (Inpero roman), ogni parte del continente no contìgua a l'inpero ła zera definita cofà Eoropa del Nord, includesta ła Zermània e l'Austria. Sto signifegà el ze oncora uncó in dòparo in racuanti contesti, cofà inte łe tratasion sul Rinasimento nord. Inte l'era medievałe, el tèrmano (Ùltema) Thule ła zera doparà par referirse a un logo semi-mìtego inte łe estreme rejoni setentrionałi del continente.
Inte el contesto de l'Union eoropea, i ze comunemente partegnenti al grupo nord: El Danevirke e el Canałe de ła Mànega i ze de frecuente considerai cofà lìnea de demarcasion intrà Eoropa del Nord e del Sud ponesto-ché, almanco verso òvest, ła major parte de łe tere verso sud de ła linea ła zera goernada dai Franchi co Carlo Magno, mentre ła parte verso nord de ła linea ła zera del Regno de Inghiltera, soto Canuto el Grando.
Caraterìsteghe comuni
I stàndar de vita dei Paezi nòrdeghi (Norveja, Danemarca, Svèsia, Islanda, Finlàndia) i ze intrà i pì vansai inte el mondo, tanto che i se cata ai primi posti inte ła clasìfega de l'ìndaze de desviłupo uman, inte ła clasìfega de ła cuałità de vita , par ła conpetitività econòmega  , i rezulta in pì intrà i paezi pì fełisi del mondo  , intrà i paezi co na democrasia pì efisente del mondo  e intrà i paezi de pì alto liveło par reserca e desviłupo.
I Paezi nòrdeghi i baza el so sistema econòmego-sociałe sul denomenà modeło nòrdego, o sia un modeło de ispirasion socialdemocràtega, che el se fonda de facto sul sostegno a un stato sociałe, su un’economia smisiada e su un forte welfare che el prevede na forte promosion de l’uguajansa de status e un erlevà liveło de protesion sociałe, defìnio de frecuente "da ła cuna a ła tonba" par el rigorozo tutelamento dazesto dal Stato dal momento del nasimento
del sitadin a ła so morte
Central Intelligence Agency
__HIDDENCAT__
La Central Intelligence Agency (in vèneto letaralmente: "Ajensia de informasion sentrałe", conosesta co ła sigla CIA) ła ze na ajensia de spionajo siviłe del goerno federałe dei Stati Unii de l'Amèrica, che ła ze parte de l'United States Intelligence Comunity, che ła porta vanti łe so atività par tuto el mondo.
Pena che ła zera vegnesta creada, ła gaveva ła funsion de crear na strutura de stùdio e anàłize de łe informasion rełasionae a ła pułìtega estera, de sevente el roło e łe funsion łe se ga evolvesto e slargà; prima che inte el 2004, inte el ndar de ła prezidensa de George W. Bush e de sevente dei atentai de l'11 de setenbre del 2001 e de ła partensa de ła War on Terror, el vegnese aprovà l'Intelligence Reform and Terrorism Prevention Act el diretore de ła CIA, oltre che guidar sta ajensia, el gaveva el roło de responsàbiłe de tuti i aparai de intelligence dei Stati Unii de l'Amèrica. Dopo de ła promulgasion de ła norma citada, e se bè che el faga raporto al diretor de l'Intelligence Nasionałe, l'ajensia ła ga ciaramente cresesto łe so funsion e capasità, soratuto dopo dei atachi terorìsteghi del 2001. Par ła forsa che ła CIA ła ze rivada ver, ła ze stada definia cofà un "Stato drento del Stato" . Inte el 2013 el Washington Post el ga publegà un'indàzene zornałìstega inte ła cuała se reportava che inte l'ano fiscałe del 2011 ła CIA ła zestiva el budget pì alto intrà tute łe ajensie de intelligence statunitensi, co 14.700 milioni de Dòłari inte el 2013.
Braga (Portogało)
Zeografia
Braga ła se cata poco a sud del confine co ła rejon spagnoła de ła Gałìsia, nord-ovest de ła sità de Oporto e a pochi chiłometri a nord de ła sità de Guimarães.
Demografia
Al sensimento del 2021, el comun de Braga el contava 193.333 abitanti, en majoransa (101.291) de seso feminiłe.
El comun de Braga el ga conosesto on incremento demogràfego rispeto al 2011, cuando che el gaveva 181.494 abitanti, e al 2001, cuando che el gaveva 164.192 abitanti.
Debatementi Lincoln-Douglas
I debatementi Lincoln-Douglas (conosesti popolarmente anca cofà The Great Debates del 1858 o mejo I grandi debatementi del 1858) i zera stai na sèrie de sete contraditori pùbleghi fati inte el contesto dei comisi par el renovamento del mandà par el Senato inte el Stato federà de l'Illinois. I ghe ze stai in pì ocazion intrà Abraham Lincoln, el candidà del neonasesto Partio Republegan, e el senatore inte l'incargo Stephen A. Douglas, concorente a eło averso del Partio Democràtego.
In cheła època i senatori statunitensi i vegneva ełezesti diretamente da łe Asenblee lejislative statałi; i du respetivi statisti i zera drio sercar łe so cuote de sostegnitori par poder cusita otegnere el controło de l'Asenblea zenerałe de l'Illinois. I debatementi i prevedea za in nuce łe pì grande cuestion che a Lincoln ghe saria tocà far fronte suito dopo de ła so vitòria a łe ełesion presidensiałi del 1860. Siben che l'Illinois el fuse un stato lìbaro dal s-ciavismo, sto cuà el zera sta el prinsipałe argomento de descusion inte ła totałità dei interventi.
Acetando ufisalmente ła proposta, sia Lincoln che Douglas, i se ghea inpegnà de mantegner un descorso in ognuno dei nove destreti del Congreso de l'Illinois; ponesto-ché anbedó i gaveva za parlà intrà de lori publegamente anca se in tenpi separai - prima a Springfield (Illinois) e de sevente anca a Chicago – a un dì l'uno da chel'altro, i ghea decidesto che łe so "aparision unitàrie" łe se garia fate inte i restanti sete destreti.
I debatementi i se ghea fato inte łe sità de:
Song of the South
Song of the South (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in veneto con Cansone del Sud) el ze un film de muzicałe in tecnica mista del 1946, prodoto da ła Walt Disney Productions.
Ròmoło Augusto
__HIDDENCAT__
Teodòzio I
__HIDDENCAT__
Ròmoło Augusto
Le fonte istòreghe łe dà pochi detaji sora de ła so vita. El zera sta metesto inte i piani inperiałi da so pare Flàvio Oreste, magister militum de l'ezèrsito roman dopo de ła depozision del precedente inperatore, Zùlio Nepote. Poco pì che un puteło, Ròmoło el ze sta de facto un piàvoło inte łe man de so pare. El ghea regnà solché par dieze mezi. El zera sta spedio da Odoacre a Nàpułi, al Castellum Lucullanum, sparindo da tute łe fonte uncó a nualtri dispunìbiłi.
Teodòzio I
El zera sta l'ùltemo inperatore che el ga regnà su un inpero roman unio. Inte el 380 co l'edito de Tesałònega el ghea fazesto del Cristianèzemo ła rełijon sìnguła e obligatòria de l'Inpero; par sta motivasion el ze sta denomenà Teodòzio I el Grando dai scritori cristiani e łe Ceze orientałi i ło vènera cofà santo (San Teodòzio I el Grando, comemorà inte el 17 de zenaro). Inte el 392, Teodòzio el ghea emanà altri du editi, par proibir i sacrifisi e el culto pagan.
Victory Through Air Power (film 1943)
Victory Through Air Power el ze un film-documentario muzicałe in tecnica mista del 1943, prodoto da ła Walt Disney Productions.
Ténpio roman
thumb|El [[Pantheon (Roma)|Pantheon]] Intrà łe vàrie struture de culto tìpeghe de ła rełijon romana, cofà altari e sacełi, el pì inportante edifiso sacro de ła Roma antiga el ze el ténpio (roman).
Etimołozia
Ła paroła ténpio ła deriva dal tèrmano latin templum, che tutavia no ła denòmena l'edifiso, ma un liogo consacrà, orientà seguendo i ponti cardenałi, secondo el rito de l'inauguratio e che el corisponde al spàsio sacro del sieło. Par parlar de l'edifiso sacro el vegnea doparà el tèrmano aedes, ła caza del dio.
Caratarìsteghe
L'architetura romana sacra insieme co cuełe grega e etrusca łe se influensa resiprocamente anca se ognuna ła ga dei caràtari partegołari.
La pì marcada difarensa del ténpio roman in confronto al ténpio grego ła ze ła so soraełevasion su un alto pòdio, acesìbiłe da na scałinada de frecuente frontałe. In pì se tende dar pì inportansa a ła faciada, col retro che el ze de frecuente petà co un muro de serajo, (recinsion) e privà par tanto de cołone.
I órdeni architetòneghi pì doparai i zera stai cueło corìnsio, el iònego, el tuscànego e el conponesto.
Le cołone łe ze de sòłito lise par i capitełi tuscàneghi, e łe ze conponeste e scanałae par chełi altri tipi.
I materiałi doparai inte l'edilìsia tenplare romana i zera stai el tufo, el legno e i matoni crùi in età arcàega. Da l'età republegana ła ze sta adotada l'òpara cuadra in tufo e travertin, mentre in època inperiałe el ze sta doparà anca el marmo.
Tipołozia
thumb|Tipołozia dei tenpli thumb|[[Ténpio de Augusto (Poła), Croàsia.]]
I vari tipi de tenpli i połe vegner dividesti:
Costrusion
La ezecusion del ténpio el zera scandia da sìncue faze:
Funsion
Da ła parspetiva sacrałe el ténpio ła zera ła caza del dio, el liogo sacro deputà a łe serimònie e a łe preghiere e inte el cuało i vegneva tegnesti i ojeti votivi oferti dai fedełi.
La prinsipałe caraterìstega de ła rełijon romana, che ła zera inseparabilmente ligada a ła sfera pùblega, catando conferma inte el dòparo dei tenpli cofà lioghi inte i cuałi łe vegnea fate atività anca no-rełijoze, cofà łe sentae del Senato.
Tìpeghi ezenpi i ze el ténpio de Zove inte el Canpidojo, davanti al cuało ghe se fermava davanti i cortei trionfałi, e el ténpio de Saturno, andove che el zera tegnesto l'eràrio e sora del cuało pòdio i zera picai i documenti pùbleghi.
Primavera dei pòpułi
thumb|260px|[[Rivołusion de marso del 1848 a Berlin.]] La primavera dei pòpułi, conosesta anca cofà revołusion del 1848 o moti del 1848, ła ze stada na ondada de moti revołusionari contro i rezimi asołutisti, eredi dei moti del 1820-21 e del 1830-31, che i ghea sconvolzesto l'intiera Europa, inte el 1848-49, portando in piasa łe prime manifestasion organizae del movimento operaro.
Solché el Regno Unito vitorian, inte un perìodo di stabilità pulìtega e econòmega (ma soratuto gràsie a łe Reform Act 1832) e la Rùsia (andove no ghe zera na clase borgheza e de consevensa na clase proletària bona de rebełarse) łe ze stae sparagnae dai moti e inte el partegołar ła Rùsia no ła podesto vìvar łe inovasion portae da ła primavera dei pòpułi.
El fin dei moti el zera cheło de butar zo i goerni de ła restaurasion per sustituirli co goerni libarałi. Da cuà łe deriva łe espresion del lenguajo de uncó cofà «far-sù un cuaranta-oto» e altre.
Istòria
La prima revolta eoropea del 1848 ła ze rapresentada da ła revołusion siciliana del 1848 che el ghea s-ciopà inte el zenaro de cuel ano, che ła ghea raprezentà ła prima mìcia de l'esplozion eoropea (anca se ła ga avesto influensa soratuto inte l'interior de ła penìzoła italiana). L'insuresion siciliana ła ga portà de facto l'ìzoła prima i Borboni a concédar na Costitusion e dopo a ła proclamasion de l'indipendensa l'11 de febraro, che ła saria durada finmente al majo 1849. L'ezénpio borbònego el ze sta seguio da Carlo Alberto de Savoja e da Poldo II, i cuałi i ghea concedesto de facto na Costitusion, oncor-prima che s-ciopase l'insuresion a Parize.
La menasa prinsipałe ła ze sta rapresentada da ła "canpagna dei bancheti" che ła ga portà a na revołusion a Parize durada dal 22 al 24 de febraro che, de sevente, ła ghea traesto-drento tuta l'Eoropa. Solché l'Inghiltera vitoriana, inte un perìodo de stabiłità pułìtega e econòmega (ma soratuto gràsie a łe reforme del 1832 che łe ghea pasifegà ła clase borgheze e łe ghea descaenà el cartismo), e de contràrio ła Rùsia, inte el cuało ła zera in pràtega asente na clase borgheze (e de consevensa na oponesta clase prołetària) bona de revoltarse, łe zera stae sparagnae da ła portada desfadora (ma inte l'isteso tenpo, soratuto par cheło che intaresa ła Rùsia, da ła portada de inovasion) de łe revołusion del 1848.
Cauze pułìteghe, econòmeghe e sociałi
Łe càuze de łe revołsuion łe ze moltèpleghe: soto del profiło pułìtego, sia i reformisti borghezi che i radegałi i se ghea catà scontrarse co na realtà anacronìstega, fruto de łe concluzion traeste inte el ndar de del Congreso de Viena mentre soto del profiło sociałe, i canbiaminti inte ła vita de tuti i dì cauzai da ła prima revołusion indùstriałe (revołusion indùstriałe in Inghiltera) e ła difuzion dei periòdeghi in carta i ghea favorio l'entrada in canpi de ideałi de nasionałismo e zustìsia sociałe anca inte ła popołasion manco studiada. La recesion econòmega del 1846-47 (da ła cuała intrà el resto l'Eoropa ła se riciaparà bastansa de presa) e el fałimento de racuante cultivasion, che łe ghea portà inevitabilmente a ła fame, i zera stai ła motivasion de trasimamento dei àrzeri e de consevensa el scumìsio de ła revolta.
Efeti de ła Primavera dei pòpułi
Par cuanto i moti i fuse stai reprimesti bastansa rapidamente, łe vìteme łe zera stae dezene de miliari: el destin de ła democrasia eoropea el ne ze scanpà da łe man el ghea declararà Pierre-Joseph Proudhon. I stòreghi i concorda che ła Primavera dei pòpułi ła ze sta, inte ła fine, soratuto un sanguenàrio fałimento. I ghe zera stai tutavia racuanti notàbiłi efeti de longo fin: Zermània e Itàlia i saria suito rivae a l'unificasion fazendo leva anca su ła necesità de autodeterminasion dei pòpułi. Anałogamente l'Ungaria ła saria rivada a un mezo reconosimento de ła so autonomia (a sfavor de ła popołasion slava) gràsie a l'Ausgleich del 1867. In Prùsia e Austria el ze sta abołio el feudałèzemo, mentre in Rùsia ła ze sta ełiminada ła servitù de ła gleba inte el 1861.
Daisy Duck
Daisy Duck (nome orizenałe inglezo tradusibiłe in łengua veneta co Paperina), nota in itałian come Paperina, ła ze un personajo dei cartoni animàdi e dei fumeti deła Disney. Come Minnie Mouse par
Topolino, ła ze la version feminiłe de Paperin ideà da Carl Barks zà intè el 1938 par el cortometrajo "Lost Protectors" che parò no ze mai stà meso in produsion. Ga ezordìo intè el cortometrajo Mr. Duck Steps Out direto da Jack King e distribuìo intè el 1940 e sucesivamente aparsa intè le strise a fumeti de Paperin dal 4 de novenbre 1940 par opera del dezegnador Al Taliaferro e deło senezador Bob Karp, anca se la prima aparision de na controparte feminiłe de Paperin ghe zè già intè'l 1937 co Donna Duck intè el carton Don Donald. Ze aparsa come protagonista de storie a fumeti realizade in varie parti del mondo.
Siclon tropegałe
In meteorołozia un siclon tropegałe el ze un sistema tenpestozo, o tipo de siclon, che el ga vesto prinsìpio su àcue tropegałi o subtropegałi del pianeta e caraterizà da un sentro o vòrteze de basa presion co nùcleo caldo e da numarévułi fronti de tenporałi (lìnee de gropo), desponesti tipegamente cofà spirałe e in rodasion da torno de un sentro belché defìnio, che i produze forti venti e pezanti precipitasion piovoze inte łe àree coinvolzeste dal so pasajo.
Sti sicloni i se produze in consevensa del całore sensìbiłe libarà da l'osèano ałimentàndose dopo gràsie al całore latente de condensasion libarà inte l'àrìa dal vapore àcueo in condensasion. I ze difarenti da altre tenpeste o vòrtezi atmosfèreghi (es. sicloni extratropegałi) pròpio parché i ga un difarente mecanismo de ałimentasion de l'enerzia. I sicloni tropegałi, par sta motivasion, i se forma de frecuente sora de l'osèano arente de l'ecuatore, a sirca 15° de latitùdene de destansa da sto cuà, che el se move dopo verso alte latitùdeni del respetivo emisfero finmente a finirse pì o manco lentamente trasformàndose in comuni sicloni extratropegałi. Tutavia se łe tenperature marine łe consente i połe desviłuparse finmente a airca 30° de latitùdene o par-fin pì in là dei 35° de latitùdene in cazo de tranzision tropegałe, un procedimento che el consente ła trasformasion dinàmega e termodinàmega de un siclon extratropegałe inte un siclon tropegałe.
In rełasion a l'entità e a ła zona zeogràfega de formasion de un siclon tropegałe, sto cuà el ze ciamà in magnera difarente: uragan, tifon, tenpesta tropegałe, tenpesta siclònega, depresion tropegałe o s-cetamente siclon o "ciclon".
Etimołozia
La paroła tifon ła ga du pusìbiłi orìzeni:
La paroła "uragan" ła deriva dal nome de un Dio de ła tenpesta dei Amerindi dei Caràibi, Huracan, dal cuało deriva el spagnoło huracán.
Inte-ła-fin, ła paroła siclon el vien dal grego "κύκλος", che signìfega "ser-cio".
Termenołozia
I sicloni tropegałi i ze clasificai drento tre grandi categorie bazae su ła intensità de ła fenomanołozia: depresion tropegałi, tenpeste tropegałi, e un terso grupo de tenpeste pì intense, che łe ga el nome che cànbia in baze a ła rejon. Par ezénpio, se na tenpesta tropegałe ła se descaenase inte el Pasìfego nord-osidentałe e ła riva a ver venti de l'entità de un uragan su ła scała de Beaufort, ła tołaria el nome de "tifon"; se na tenpesta tropegałe de ła istesa entità ła se verifegase invese inte el Conca del Pasìfego nord-orientałe ła vegnaria ciamà "uragan". I tèrmani "uragan" e "tifon" no i ze doparai inte l'emisfero sud o inte l'Osèano Indian. In ste conche i tołe el nome de sicloni.
De consevensa dipendindo de ła rejon i gnen doparai tèrmani difarenti par descrìvar i sicloni tropegałi co venti màsimi sostegnesti che i sorpasa i 33 m/s (63 nodi o 117 km/h):
Localmente, i ze stai doparai i tèrmani Bagyo inte łe Fiłipine, Taino a Haiti e Willy-willies in Austràlia, reppu in Japon, asina-t inte el Golfo Pèrsego.
Depresion tropegałe
La depresion tropegałe ła ze un sistema de nubi e tenporałi andove i venti i riva a ła vełosità màsima de 63 km/h. No ghe ze un "òcio" e no i ze organizai a spirałe, cofà de sòłito cade inte i sicloni. Ghe ze isteso un'àrea de basa presion dal cuało el tołe el nome "depresion". Se ze drio parlar del stàdio inisiałe che el połe evòlvar in vero e pròpio siclon/uragan/tifon se łe se prezenta łe condision fìzeghe juste par el so desviłupo.
Tifoni, uragani o sicloni
I tifoni, uragani o sicloni i ze depresion, o sia àree co na presion atmosfèrega tanto basa, co estension de racuanti sentenari de chiłòmetri, organizai a spirałe o sia veri e propi vòrtezi atmosfèreghi viołenti che i pròvoca o sia forti venti, bundanti precipitasion e pezanti inondasion drio de łe coste. I se forma solché inte el mare, tipegamente in chełi tropegałi, devegnendo bon de far entrada inte l'interior dei continenti solché inte na cea parte, andove de presa i se tènua. La so formasion ła cade intrà ła fin de l'istà e inte l'autuno cuando che inte i mari ła stasiona l'àrìa calda e ùmida par via de łe pì alte tenperature gaveste par via de l'àcua superfisałe.
Università Paris-Saclay
L'Università Paris-Saclay (Łéngua fransexe: Université Paris-Saclay) ła xe un'università fransexe fondà inte el 2005 a Gif-sur-Yvette, departemento de Essonne, e l'è organizà in 5 facoltà.
So Dear to My Heart
So Dear to My Heart (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in veneto con Tanto caro al me Cor) el ze un film in tecnica mista del 1949, prodoto da ła Walt Disney Productions.
Vincenzo Peruggia
Peruggia el se ghea sconto drento de un stansin inte el Louvre inte el 21 de agosto del 1911 e de sera, co che el muzeo el ghea sarà, el ghea cavà ła Joconda da ła soaza e el zera scanpà da na porta del dedrio del muzeo sverta doparando un cortełin. Inte el dì dopo, i inpiegai del muzeo i ghea pensà che ła Joconda ła fuse in man del fotografo ufisałe, ma dopo i se ghea rendesto conto che cusita no zera, tanto da gaver inte un secondo momento da informar łe forse de l'órdene fransezi.
Inte el prinsìpio se ghea sercà drento del muzeo e ghe ghea vołesto racuanto tenpo prima de finir ła reserca, par via de ła so grandesa. I cuotidiani fransezi i ghea tacà descaenarse su l'ipòteze de ła sparision del cuadro. Da suito se ghea difondesto łe ciàcołe che el fuse sta robà da un cołesionista de cuadri statunitense che el ło vołea duplegar par dopo sostituirlo co na falsa còpia tegnéndose cheła orizenałe.
Dù ani dopo, inte el 1913, se ghea catà el colpévoło co el cuadro. Peruggia el garia vołesto véndar ła Joconda a ła Galleria degli Uffizi de Firense par racuanti milioni de lire. El ghea declarà che ła soa ła zera na asion patriòtega e che l'Itàlia ła garia savesto darghe pì vałore a ła òpara.
E proceso de condana par Peruggia el se ga vesto inte el 4 e 5 de zugno del 1914 a Firense, e co na foła de zente che el ło sostegnea par el so sesto eròego inte el de fora del tribunałe, i zùdezi i ghea sentensià par eło na pena in prezon de solché un ano e cuìndaze dì. Inte el 29 de lujo ła pena ła ghe zera stada scursada a sete mezi e oto dì, ma pena che ła zera stada fata ła sentensa Peruggia el zera sta descarserà.
Podere ezecutivo
__HIDDENCAT__
Inte łe siense pułìteghe, secondo el prinsipio de separasion dei poderi del Stato, el podere ezecutivo, zeneralmente detegnesto da un'istitusion denomenada "goerno" o "ezecudivo", el ze in prima istansa el poder de aplegar łe leji e de farle respetar.
Difarense co chełi altri poderi
In contesto democràtego, el podere ezecutivo el ze ezersità da òrgani che i fa łe prescrision de łe leji e i àtua in concreto łe pùbleghe finałità. La tuteła del Goerno, inte l'ezercìsio de ste funsion, ła responde a l'ezijensa de goernabiłità, che łe sìngułe forme de goerno łe bałansa variamente co l'ezijensa de raprezentatività pròpia de łe asenblee ełetive.
Roło del podere ezecutivo
I so cònpiti i ze moltèpleghi:
Astro
L'astro el ze un ojeto naturałe che el se vede inte el sieło noturno o diurno, De fora de l'atmosfera. sto cuà el połe èsar na steła, un pianeta, un satèłite naturałe o un asteròide.
Zeneralmente no i vien considerai astri łe comete, łe gałàsie, łe nebułoze e łe supernove.
I fenòmani meteorołòzeghi no i entra inte sta categòria, intaresando escluzivamente ła troposfera de l'atmosfera terestre.
Ub Iwerks
__HIDDENCAT__
Ubbe Eert Iwwerks (March 24, 1901 – July 7, 1971) el xe sta un inprenditor merican.
Dezastro naturałe
El połe provocar el perdimento de vite umane e cauzar dani de granda entità, dipendendo anca da ła densità de popołasion coinvolzesta e da ła capasità de tornar cofà prima dopo de l'avegnimento. Un avegnimento naturałe anca potensialmente tanto sèrio, no el vien clasifegà cofà dezastro naturałe se el se verìfega in zone privae de na popołasion vulneràbiłe; un teramoto inte un dezerto no el pròvoca de facto dani umani e gravi dani materiałi e de consevensa no el entra inte ła clasifegasion dei dezastri anbientałi.
Un dezastro provocà da l'asion direta de l'omo el vien invese considarà cofà dezastro anbientałe.
Matèria oscura
In cosmołozia co matèria oscura ła vien defìnia un'ipotètega conponente de matèria che, difarentemente da ła matèria conosesta, no ła emeteraria radiasion ełetromagnètega e ła saria atualmente rinlevàbiłe solché in magnera indireta traerso dei so efeti gravitasionałi.
L'ipòteze ła nase par zustifegar vàrie oservasion astrofìzeghe, inte el particułare de łe stime de ła masa de łe gałàsie o dei cùmułi de gałàsie e de łe propietà de łe flutuasion inte el fondo cosmołòzego, in baze a łe cuałe, secondo łe leji de ła gravitasion stàndar, ła matèria oscura ła garia da formar cuazi el 90% de ła masa prezente inte l'universo.
Su ła so conpozision łe ze stae formułae vàrie ipòteze, Tutavia, łe stime de ła densità de l'universo e del nùmaro de àtomi i denòmena co major probabiłità na natura no bariònega de sto tipo de matèria. I astrofìzeghi i ipotiza l'ezistensa de nove partezełe, forse superpartner (cofà el neutrałin), ingrupae soto del nome zenèrego de weakly interacting massive particles ("partezełe masìce co interasion débołe" o WIMP). Tanti esperimenti par determenar e studiar diretamente łe partezełe de matèria oscura i ze in corso, ma nisun el ga oncora gavesto bon èzito. La matèria oscura ła ze clasifegada cofà "freda", "calda" o "tanto calda" in baze a ła so vełosità. I modełi atuałi i favorise un esenàrio de matèria oscura freda.
Oltre che gaver na abundansa de almanco sìncue volte pì granda de ła matèria atualmente rinlevàbiłe, ła matèria oscura ła formaria, a zudìsio dei modełi de formasion e evołusion de łe gałasie, sirca el 27% de ła densità enerzètega totałe de l'universo oservàbiłe; par sta motivasion, ła major parte dei esperti i consìdara che sta cuà ła gàpia vesto na forte influensa su ła so strutura e evołusion. Siben che l'ezistensa de ła matèria oscura ła sìpia zeneralmente acetada da ła comunità sientìfega, racuanti astrofìzeghi, in baze a racuante oservasion che no łe vien ben spiegae gnanca da ste ipòteze, i propone vàrie modìfeghe de łe leji de ła rełatività zenerałe, sensa invocar matèria suplementare non bariònega.
Caràtari zenerałi
Sibè che ghe sia mape detajae che łe cuerze el spetro de łe emision ełetromagnèteghe inte l'Universo arente da łe onde ràdio ai raji gama, se ze stai boni de determenar solché sirca el 10% de ła masa che ła rezultaria dai efeti gravitasionałi oservàbiłi. L'astrònomo de l'Università de Washington Bruce H. Margon el ghea declarà inte el 2001 al New York Times:
De contràrio, se el modeło el gavese da rezultare sbajà, se podaria no gaver nesesità de l'ipòteze de ła matèria oscura, datoché sta cuà ła deriva solché da ła viołasion de un modeło matemàtego e miga da na dimostrasion sperimentałe serta.
La matèria oscura no ła ga da vegner confondesta co ła difarente ipòteze che ła va soto del nome de enerzia oscura.
Clyde Geronimi
__HIDDENCAT__
Clito "Clyde" Geronimi (June 12, 1901 – April 24, 1989) el xe sta un inprenditor merican.
Regno de Nàpułi
El Regno de Nàpułi el ze el nome col cuało el ze conosesto, inte ła storiografia moderna, l'antigo Stato gavesto dal XIV al XIX secoło e estendesto a tuto el meridion continentałe italian.
El so nome ufisałe el zera Regnum Siciliae citra Pharum, el cuało signifegà el zera “Regno de Sicìlia par de cuà del Faro”, refaréndose al Faro de Mesina, e el se contraponea al contenporàneo Regnum Siciliae ultra Pharum, o sia “Regno de Sicìlia al de là del Faro”, che el ghea estension su l'intiera ìzoła de Sicìlia. In època normana, l'intiero Regno de Sicìlia el zera organizà in du macro-àree: ła prima, che ła includeva i teritori siciliani e całabrezi, ła costituiva el Regno de Sicìlia propiamente dizesto; ła seconda, che ła includeva i restanti teritori peninsułari, ła costituiva el Dogado de Apùlia (o Apuja) e el Prinsipà de Càpua, co che el teritòrio el zera parte integrante del Regno norman de Sicìlia. St'ùltemo Stato el ze sta istituio inte el 1130, col conferimento a Rujero II de Altaviła del tìtuło de Rex Siciliae da l'antipapa Anacleto II, tìtuło confermà inte el 1139 da papa Inocenso II. El novo Stato el insisteva cusita su tuti i teritori del Mezodì itàłego, intestàndose cofà el pì grando dei antighi Stati italiani; ła so configurasion normativa ła ze sta definitivamente formałizà fin da łe Asise de Arian del 1140-1142. De sevente, co ła stìpuła de ła Paze de Caltabellotta del 1302, el ghea seguio ła formałe divizion del regno in du: Regnum Siciliae citra Pharum (pùblego inte ła storiografia cofà Regno de Nàpułi) e Regnum Siciliae ultra Pharum (anca conosesto, par un curto perìodo, cofà Regno de Trinàcria e conosesto inte ła storiografia cofà Regno de Sicìlia). Par tanto sto tratà el połe vegner considarà l'ato de fondasion convensionałe de l'entità pułìtega oncó conosesta cofà Regno de Nàpułi.
El regno, cofà Stato sovran, el ghea vedesto na granda sfioridura intełetuałe, econòmega e siviłe sia soto de łe vàrie dinastie anzoine (1282-1442), sia de sevente de ła concuista aragoneza de Alfonso I (1442-1458), sia soto del goerno de un rama cadeto de ła caza d'Aragona (1458-1501); in cuel tenpo, ła capitałe, Nàpułi, ła zera sèłebre par el sbrełùzego de ła so corte e el mecenatismo dei so sovrani. Inte el 1504 ła Spagna unia ła ghea dezemà ła Fransa inte el contesto de łe guere de Itàlia, e el regno de Nàpułi e ze sta da chel momento ligà dinastegamente a ła monarchia ispànega, co cueło de Sicìlia, finmente al 1707 – anbedó i zera stai goernai cofà du vicereami destinguesti ma co ła nomea ultra et citra Pharum e co ła consevente difarensiasion storiogràfega e teritoriałe intrà Regno de Nàpułi e Regno de Sicìlia. De sevente a ła paze de Utrecht el reame napułetan el zera pasà devegner aministrà, par un curto perìodo (1713-1734), da ła monarchia asbùrzega de Austria. Sibè che i du regni, de novo reunii, i ghea otegnesto l'indipendensa co Carlo de Borbon za inte el 1734, l'unificasion zurìdega definitiva de anbedó i regni ła se ga avesto solché inte inte el disenbre del 1816, col fondamento del Stato sovran del Regno de łe Du Sicìlie.
El teritòrio del Regno de Nàpułi, inisialmente, el corispondeva al totałe de cuełi de łe atuałi rejon italiane de Abruso, Mołize, Canpània, Puja, Baziłicata, Całàbria e ła conprendea anca racuante àree de l'odierno Làsio sud e orientałe partegnenti finmente al 1927 a ła Canpània, o sia a l'antiga provincia de Tera de Lavoro (circondàrio de Gaeta e circondàrio de Sora), e a l'Abruso (circondàrio de Cittaducale).
Repùblega Popołare de Połònia
La Repùblega Popołare de Połònia (in łéngua połaca: Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL) el ze sta un paeze de l'Eoropa sentro-orientałe ezistio dal 1947 al 1989, predecesore de ła moderna Połònia. Co na popołasion de circa 37,9 milioni de abitanti verso de ła so decadensa, el zera el pì popołozo paeze comunista e del bloco orientałe in Eoropa dopo de l'Union Soviètega. In cuanto Stato sociałista guidà da un partio Marxista-Leninista inponesto da l'Union Soviètega dopo de ła seconda guera mondiałe, el ze sta anca uno dei prinsipałi paezi firmatari de ła liansa del Pato de Varsàvia. La pì granda sità e capitałe ufisałe ła ze sta Varsàvia, seguia da ła sità indùstriałe de Łódź e da ła sità culturałe de Cracòvia.
El paeze el zera dełimità dal Mar Bàltego a nord, l'Union Soviètega a est, ła Repùblega Sociałista Cecoslovaca a sud e ła Repùblega Democràtega Todesca a ovest.
L'ex paeze el ga cuerto ła stòria de ła Połònia contenporànea intrà el 1952 e el 1989 soto de l'aministrasion comunista apojada dai sovièteghi e istituia dopo de ła lìbarasion del so teritòrio ocupà dai nazisti da parte de l'Armada rosa. El nome ufisałe del Stato el zera inisialmente "Repùblega de Połònia" (Rzeczpospolita Polska) intrà el 1947 e el 1952, tegnéndose in salda lìnea co ła Picenina Costitusion del 1947. El nome "Repùblega popołare" el zera sta introdoto de sevente e definio da ła Costitusion de ła Repùblega Popołare de Połònia del 1952. Cofà łe altre nasion del bloco orientałe, ła RPP ła zera un Stato satèłite inte ła sfera de influensa del denomenà Inpero soviètego.
Cofà chełi altri stati Marxisti-Leninisti, ła RPP ła zera un Stato a partio sìnguło caraterizà da continue lote interne par l'insuresion de ła democrasia libarałe. El Partio Opararo Unifegà Połaco el zera par tanto l'ùgnoła forsa pułìtega autorizada a comandar el paeze, rendindo de facto ła RPP un Stato sociałista totałitàrio, siben che co caraterìsteghe pì libarałi in confronto a altri stati del bloco orientałe. Durante de ła so ezistensa, dificultà econòmeghe e dezórdeni sociałi i zera comuni de dècada in dècada. La nasion ła zera dividesta intrà chełi che i sostegneva el POUP, cuełi che i se oponeva e cuełi che i se refudava de inpegnarse pułìtegamente. Sibè che ghe fuse sta situasion, ła RPP ła gaveva otegnesto racuanti rezultai inportanti cofà ła mejorizasion de ła cuałità de ła vita, na ràpida indùstriałizasion e urbanizasion e aceso a l'asistensa sanitària e istrusion gratuia. Uno dei fini prinsipałi gavesti dal POUP ła zera parò ła recostrusion de Varsàvia dopo de ła seconda guera mondiałe e ła totałe eradegasion de l'analfabetismo. El taso de natałità el zera bastansa alto e ła popołasion ła se gaveva cuazi duplegà intrà el 1947 e el 1989.
L'Ezèrsito popołare połaco (Ludowe Wojsko Polskie) el zera ła rama prinsipałe de łe forse armae, anca se łe unità de l'Armada Rosa i zera operadivi inte el teritòrio cofà in tuti chełi altri paezi del Pato de Varsàvia. El "Ministero de ła pùblega seguresa" (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego) el zera ła prinsipałe ajensia de intelligence e de połìsia segreta, simiłare a ła Stasi de ła Zermània orientałe e al KGB soviètego. L'organizasion ufisałe de połìsia, responsàbiłe del presumesto mantegnimento de ła paze e de ła represion de łe proteste, ła zera conosesta cofà "Milìsia dei Sitadini" (Milicja Obywatelska). Le forse speciałi de ła "Milìsia", dizeste ZOMO, łe gaveva fazesto gravi crìmeni par mantegnere intiera l'ezemonia del POUP, intrà i cuałi l'abuzo de podere sui manifestanti, l'inprezonamento iłegałe dei leader de l'opozision e, in cazi estremi, l'omisìdio, co almanco 22,000 persone copae dal rezime inte el ndar de tuta ła so ezistensa. De consevensa, ła Połònia ła gaveva un alto taso de detension ma uno dei pì basi tasi de crimienałità inte el mondo.
The Reluctant Dragon
The Reluctant Dragon (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in łengua veneta co El Drago Riłutante) el ze un film de animasion muzicałe del 1941, prodoto da ła Walt Disney Productions. e direto da Alfred Werker, Hamilton Luske e Jack Cutting, Ub Iwerks, Jack Kinney.
Oròscopo
right|miniatura|Ezénpio de [[Carta astrałe o carta cełeste.]] L ' oròscopo (dal tèrmano latin hōroscopus, a so volta derivante dal grego ὡροσκόπος hōroskópos, conponesto de ὥρα (hṓra), durada de tenpo, e σκοπέω (skopéō), ezamenar) el ze l'interpretasion astrołòzega de ła pozision dei astri inte el momento inte el cuało se verìfega un calsìase avegnimento. L'arte divinatòria de prodùzar un oròscopo ła se ciama oroscopia.
Oròscopo inte el łénguajo comun
El vien denomenà oròscopo anca ła publegasion de predision zenèreghe sul destin individuałe de łe persone, clasifegae drio el segno zodiacałe de nasimento; ste predision łe se baza su l'influensa che el pasajo dei pianeti el podaria gaver, inte el perìodo de tenpo considarà da l'oròscopo, su łe persone naseste inte un determrnà segno zodiacałe.
Canbiamento climàtego
In climatołozia coi tèrmani canbiaminti climàteghi o mudaminti climàteghi i se denòmena łe variasion del clima de ła Tera, o sia variasion a difarenti scałe spasiałi (rejonałe, continentałe, emisfèrega e globałe) e stòrego-tenporałi (dezenałe, secołare, miłenària e ultramiłenària) de uno o pì paràmetri anbientałi e climàteghi inte i so vałori medi: tenperature (mèdia, màsima e mìnema), precipitasion, nuvołosità, tenperature dei osèani, destribusion e desviłupo de piante e animałi.
Definision
La Convension cuadro de łe Nasion Unie sui canbiamenti climàteghi (United Nations Framework Convention on Climate Change' o UNFCCC) ła dòpara el tèrmano "mudamenti climàteghi" solché par referirse ai canbiamenti climàteghi produzesti da l'omo e cueło de "variabiłità climàtega" par cueło zenarà da càuze naturałi. In racuanti cazi, par referirse ai mudamenti climàteghi de orìzene antròpega se dòpara l'espresion "mudamenti climàteghi antropozèneghi". Secondo el Glosàrio Dinàmego ISPRA-CATAP, par "canbiamenti climàteghi" se intende calsìase canbiamento de clima atribuio direta o indiretamente a łe atività umane, che łe àltera ła conpozision de l'atmosfera mondiałe e che łe se soma a ła variabiłità naturałe del clima oservada in perìodi de tenpo conparàbiłi.
Ezenpi
Racuanti ezenpi de canbiamenti climàteghi i ze el scaldamento globałe, el fredamento globałe e ła modìfega dei rezimi de precipitasion. Gràsie a ła pałeoclimałozia (ła siensa che ła stùdia el clima pasà de ła Tera), se sa che ła stòria climàtega de ła Tera ła traersa continue fazi de canbiamenti climàteghi pì o manco ràpidi e pì o manco sìcleghi, pasando da Ere jasałi a Ere interjasałi (considerando milioni de ani), da Perìodi jasałi a Perìodi interjasałi (considerando miłiari de ani), da momenti de fredamento a momenti de scaldamento (considerando dezene e sentenari de ani).
Tanti dei paràmetri che i influensa el clima i ze in lento, ma corivo mudamento (atività sołare, caraterìsteghe atmosfèreghe, paràmetri interni o esterni al pianeta, etc.) tanto che el clima, sul mèdio-longo perìodo, no el ze mai netamente stàtego, ma senpre in canbiamento, pì o manco lento, sercando un novo ecuiłìbrio inte l'interior del sistema climàtego pasando da fazi pì calde a fazi pì frede. Co che un mudamento climàtego el ghe ze inte na scała tenporałe restrenzesta, par ezénpio anuałe, se parla pì propiamente de "anomałia climàtega", tipegamente includesto inte l'interior de ła variabiłità climàtega se no par-fin inte ła variabiłità meteorołòzega de ła circołasion atmosfèrega (anomałia meteorołòzega).
Studi
Inte el stùdio dei mudamenti climàteghi se ga da considarar cuestion pertinenti ai pì vari canpi sientìfeghi, par tanto co caraterìsteghe tìpeghe de interdisiplinarità: meteorołozia, fìzega, oseanografia, chìmega, astronomia, zeografia, zeołozia e biołozia łe ciapa drento tante cuestion rełasionae a sto problema, che el połe vegner de consevensa considarà s-cetamente de contesto multidisiplinare. In zenerałe inte el stùdio de un canbiamento climàtego i se evidénsia du destingueste fazi: ła rinlevasion de l'avegnesto mudamento climàtego, in zenere fazendo referimento a l'anàłize statìstega de sèrie stòreghe dei dati atmosfèreghi che i forma par tanto łe evidense sperimentałi, e l'atribusion de łe càuze de sto mudamento, su ła scorta de studi mirai, che i połe èsar par tanto naturałi e/o antròpeghe.
Inte ła baze de sti studi se evidénsia na càuza naturałe finmente al secoło scorso ma, partindo da ła metà del XX secoło, ła comunità sientìfega i li consìdara gavesti a l'asion de l'omo, soto forma de alterasion de l'efeto sera. In particułare secondo el 5° Report sui canbiamenti climàteghi del Grupo intergoernadivo sul canbiamento climàtego (IPCC), "El scaldamento del sistema climàtego el ze inecuivocàbiłe, e, dal 1950, tanti dei canbiamenti oservai i ze sensa precedenti inte i dècadi e miłeni prima. L'atmosfera e i osèani i se ga scaldà, ła masa de neve e jaso ła se ga sbasà, el liveło del mare el se ga erlevà, e łe consentrasion de gas de efeto sera łe se ga inalsà". Le consevense su l'intendimento o no dei problemi rełasionai ai mudamenti climàteghi łe ga profonde influense inte ła socetà umana, che ła ga da confrontarse co sti cuà anca da ła parspetiva econòmega e pułìtega.
Convension de Berna par ła protesion de łe òpare leteràrie e artìsteghe
La Convension de Berna par ła protesion de łe òpare leteràrie e artìsteghe, in ingleze: Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works, normalmente conosesta senplegamente cofà Convension de Berna, el ze un tratà internasionałe che el desciplina el derito de autore e che el ze sta acetà par ła prima volta a Berna, in Svìsara, inte el 1886.
La Convension de Berna ła règoła formalmente i vari particułari de ła moderna leje sul derito de autore e ła introduze el conceto che un derito de autor el ghe ze dal momento inte el cuało un'òpara ła ze "publegada" reconoséndoła indipendentemente dal fato che ła sìpia stada rezistrada o no. Ła convension ła renforsa par de pì l'òbligo par i paezi de reconósar i deriti de autore detegnesti da altri paezi firmatari soto de un conceto de resiprosità.
Contegnuo
El dimanda ai so firmatari de tratare łe òpare protete da copyright dei autori de altri paezi firmatari (conosesti cofà menbri de l'Union de Berna) almanco cusita cofà cuełe dei so istesi conpatrioti. par ezénpio, ła leje franseze ła se àplega a calsìase òpara publegada o oparante in Fransa, indipendentemente da andove ła sìpia stada orizenariamente creada.
In pì, par stabiłir un sistema de parità de tratamento dei deriti internasionałi intrà i firmatari, l'acordo el dimanda anca ai Stati menbri de réndar conosesti stàndar mìnemi par el derito de autore.
Stando drio a ła convension, i deriti i ga da èsar concedesti automategamente e ze vietà par un paeze dimandar na rezistrasion formałe de na òpara.
Hamilton Luske
Hamilton Somers Luske (October 16, 1903 – February 19, 1968) el xe sta un inprenditor merican.
D. W. Griffith
__HIDDENCAT__
David Wark Griffith (January 22, 1875 – July 23, 1948) el xe sta un inprenditor merican.
Raya and the Last Dragon
Raya and the Last Dragon (tituło orizenałe inglezo tradusibiłe in łengua veneta co Raya e l'Oltemo Drago) el ze un film d'animasion del 2021 direto da Don Hall e Carlos López Estrada, insieme ai co rejisti Paul Briggs e John Ripa e prodoto dała The Walt Disney Company.
Flip the Frog
Flip the Frog l'è un personagio de i fumeti inventà da Ub Iwerks.
Art Babbitt
Arthur Harold Babitsky (October 8, 1907 – March 4, 1992) el xe sta un inprenditor merican.
Wallace and Gromit
Wallace and Gromit i ze do personaji de i fumeti inventà da Nick Park.
Bill Tytla
__HIDDENCAT__
Vladimir (Volodymyr) Peter "Bill" Tytla (October 25, 1904 – December 30, 1968) el xe sta un inprenditor merican.
Wolfgang Reitherman
__HIDDENCAT__
Wolfgang Reitherman (June 26, 1909 – May 22, 1985) el xe sta un inprenditor merican.
Felix the Cat
Felix the Cat l'è un personagio de i fumeti inventà da Pat Sullivan, Otto Messmer.
Inpero roman de Osidente
L'Inpero roman de Osidente el zera vegnesto costituirse cofà entità totalmente autònoma e destinguesta da ła parte orientałe inte el momento de ła morte de l'Inperatore Teodòzio I (395), co che l'Inpero el zera vegnesto dividesto intrà i so du fiołi e l'osidente dasà inte łe man de Onòrio.
In precedensa, in vàrie ocazion, l'Inpero el ghea za catà dividesto in pì entità indipendenti l'una co chel'altra par fini de caràtare aministrativo e miłitare, cofà in ocazion de l'istitusion de ła tetrarchia.
Tutavia, dal 395 in dopo, l'Inpero Roman de Osidente e l'Inpero roman de Oriente, no i zera pì stai recostituirse inte na sìnguła entità; par sto motivo, tradisionalmente, ła data de ła morte de l'inperatore Teodòzio I (395) ła vien considerada da ła storiografia cofà el scumìsio de ła vita autònoma de ła parte osidentałe de l'Inpero roman.
Stasion Spasiałe Internasionałe
La Stasion Spasiałe Internasionałe, scursada anca co ISS da l'inglezo International Space Station, ła ze na stasion spasiałe in òrbita terestre basa, doparada par ła reserca sientìfega e zestita cofà projeto unitàrio da sìncue vàrie ajensie spasiałi: ła statunitense NASA, ła rusa RKA, l'eoropea ESA (co tute łe ajensie spasiałi rełasionae), ła japoneza JAXA e ła canadeze CSA-ASC.
Inpero roman de Osidente
L'idea de l'unità ła zera stada salda inte łe cosiense de ła popołasion oncora par tenpi longhi, e de seguro no ła se ghea gnoncora stuada co che inte el 476, el re dei Erułi Odoacre, el ghea deponesto l'ùltemo inperatore osidentałe, Ròmoło Augusto, e el ghea rimetesto łe insegne de l'Inpero a l'inperatore de Oriente Zenon.