cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guera Mèsego-Stati Unii
Espansionismo american
Inte el 1821, el Mèsego el ghea otegnesto l'indipendensa da ła Spagna, ma ze sta inte el 1823 che el goerno dei Stati Unii el ga tacà reconósar ufisalmente el Mèsego cofà nasion indipendente e el ghea mandà Joel Robert Poinset cofà raprezentante par firmare un tratà de amicìsia e comerso dei confini teritoriałi. I Stati Unii i ga mostrà ła so intension de anéter el stato mesegan del Texas, che el Mèsego el ghea refiutà, ma d'altra parte, inte i ani sucesivi el Mèsego el ga permetesto l'imigrasion americana in Texas par popołare łe àree dezabitae e promóvare el so desviłupo agrìcuło fintanto che i imigrai i rispetase łe leji de ła tera, i ghe zurase fedeltà a ła nasion e i fuse catòleghi.
U-Boot
U-Boot (in inglezo e in altre łéngue U-boat) el ze el tèrmeno todesco dato zeneregamente ai somerzìbiłi, e el ze el scursamento de Unterseeboot, leteralmente "bateło sotomarin". El tèrmeno el ze doparà inte łe altre łéngue par dirghe ai batełi sotomarini doparai inte el ndar de ła prima e ła seconda guera mondiałe da ła marina miłitare todesca (Kaiserliche Marine e Kriegsmarine).
Istòrego
I fini de łe canpagne dei U-Boot in tuti e do i grandi confliti i zera stai i convoji che i portava fornimenti dai Stati Unii e dal Cànada inte ła Eoropa.
El tèrmeno U-Boot, seguio da un nùmaro, par ezénpio U-Boot 47 el raprezenta un spesìfego vaseło, mentre U-Boot Tipo II na determenada clase. I ùgnołi U-Boot che i połe vegner considerai veri e propi sotomarini, e no somerzìbiłi, i ze cuełi che i partégne al Tipo XXI e al Tipo XXIII.
I sotomarini de ła Deutsche Marine del dopoguera i ze U-Boot e i va vanti vere ła denomenasion dei U-Boot, par ezénpio U-Boot-Klase 212 A. 16 somerzìbiłi, caturai inte el ndar de ła seconda guera mondiałe, i zera stai dopo in servìsio inte ła Kriegsmarine cofà U-Boot. Vari U-Boot todeschi i zera stai in servìsio, inte i primi ani seventi ła seconda guera mondiałe, in vàrie marine a tìtuło de reparasion de guera.
Hollywood
__HIDDENCAT__
Hollywood (pronunsa ingleze ; in vèneto o ) el ze un cuartiero de ła sità de Los Angeles, inte el stato California, situà a nord-est dal sentro de ła sità.
Descrision
La popołasion ła ze stimada arente łe 300.000 unità (i destreti de Los Angeles no i ga confini ufisałi). No-ostante no ła sìpia na sità, ma un distreto, ła ze denomenada "La sità dei V.I.P." o "Tinseltown" e łe prime vizion de ła majoransa dei film statunitensi i njien fazesti inte i so cinema. Par de pì, a Hollywood i vien insignii i premi Oscar, inte l'omònema serimònia de cadensa anałe. Ła ze de fato dizesta anca "La Meca del sìnema".
Educasion
I rezidenti de Hollywood de età conpagna o de sora dei 25 ani co na làurea cuadrienałe i zera el 28% de ła popołasion inte el 2000.
Librarie
Ła Filiałe de ła Will and Ariel Durant, ła filiałe de ła John C. Fremont Branch e ła filiałe de ła Frances Howard Goldwyn – Hollywood Regional Branch of the Los Angeles Public Library łe ze a Hollywood.
Scołe
Łe scołe pùbleghe łe vien zestionae dal Los Angeles Unified School District (LAUSD).
Łe scołe de Hollywood łe include:
The Many Adventures of Winnie the Pooh
The Many Adventures of Winnie the Pooh (tituło orizenałe inglezo traduzìbiłe in łéngua vèneta co Łe Aventure de Winnie the Pooh) el ze on film del 1977 dirizesto da Wolfgang Reitherman e John Lounsbery.
Ze considerà èsar el 22º Clàsego Disney, e el ze stà distribuio inte i Stati Unii de l'Amèrica da ła Buena Vista Distribution l'11 de marso 1977.
The Many Adventures of Winnie the Pooh ze el primo longometrajo co protagonista el personajo de Winnie the Pooh, e el se baza so racuanti capìtułi dei łibri de A. A. Milne Winnie the Pooh e The House at Pooh Corner. El ze fato prinsipalmente dai curtometraji Winnie the Pooh and the Honey Tree (1966), Winnie the Pooh and the Blustery Day (1968) e Winnie the Pooh and Tigger too (1974), ai cuałi łe ghe ze vegneste zontae secuense de racordo e on finałe bazà so l'ùltemo capìtuło de The House at Pooh Corner.
Provincia de Cuenca
Ła  ła xe una de łe nove province de ła comunità autònoma de ła Casteja-La Mància, inte ła Spagna sentrałe.
Comuni
Ła ła xe dividesta in 238 comuni:
Encanto (film 2021)
Encanto ze on film d'animasion del 2021 produzesto da ła Walt Disney Pictures e direto da Byron Howard e Jared Bush, co ła co-rezista Charise Castro Smith.
El film ze considerà èsar el 60° clàsego Disney.
Trama
Ła fameja Madrigal ła vive inte na sità incantà intrà łe montagne de ła Cołónbia. A ogni puteło, a parte uno, inte ła so caza màzega, ła ghe ze concedesta na abiłità ùgnoła, come ła forsa o dei poteri de guarizon. Mirabel, l'ùgnoła fioła normal, ła descuerze che ła mazia ła ze minaciada e che eła ła podaria èsar ła soła a poderla salvar
Promosion
Un sneak peak el ze sta mostrà online el 10 de dicenbre del 2020. On poster provizòrio el ze stà invese difondesto inte el 7 de lujo del 2021 e inte el dì sevente el ze stà publegà el primo teaser tràiler.
Distribusion
El film el vegnarà distribuio inte i Stati Unii de l'Amèrica el 24 de novenbre del 2021.
Mazoca
Ła mazoca o masoca ła ze un òrgano de propagasion vezetativa, che ła ga anca na funsion de rezistensa permetindo el suparamento de condision climàtego-anbientałi sfavorévoli cofà fredo o sechesa, etc.
Aparensa
thumb|upright| [[Lilium candidum - ajo]] In baze a l'aparensa che ła połe ciapar inte i difarenti zèneri, ła masoca ła se definise:
Inte i cazi andove, cofà in Allium cepa, ła mazoca ła fa łe zeme solché na volta, inte el sotobraso de l'ùltemo catafiło se forma na nova masoca che ła vien definia masoca de sostitusion o de renpiaso.
Caratarìsteghe
Per ła creasion de sto òrgano interà, łe piante bulboze łe vien includeste co łe tubaroze e a łe rizomatoze inte ła categoria biołòzega de łe zeofite. Sto aparir el ze tìpego intrà łe piante monocotiledoni (Liliaceae, Alliaceae, Amaryllidaceae, Iridaceae).
Stuturalmente ła mazoca o bulbo el ze paragonàbiłe a na pianta gavente un fusto stra-curto (disco o zireło) che da na parte el ga tante raize fasicołae e da l'altra de na zema. St'ùltema ła ze sircondada e protezesta da foje, racuantee interne (catafilli), sugoze e inpienie de sostanse de reserva, altre pì esterne, seche e co funsion de protesion. El desviłupo de ła zema, in condision anbientali favorévułi, ła formarà vàrie foje verdi e de uno o pì asi fiorałi. Le sostanse de riserva contegneste inte i catafiłi łe ga el cònpito de nutrir el buto in ste fazi.
Raiza (botànega)
ła raiza (dal latin raix ) ła ze el òrgano de ła pianta spesałizà inte el sorbimento de àcua e sałi minerałi dal teren, fondamentałi par ła vita de łe piante. Ła ga anca ła funsion prinsipałe de ancorajo e de produsion de ormoni (citochinine e ziberełine) che łe segna el forte ligo intrà el svilupo de ła raiza e el svilupo de ła zema o gheto.
Tipołozie de raiza
La raiza ła ze formada da ste parti:
Formasion
In tute łe cormofite, el svilupo dei trè organi del cormo scumìsia al stadio enbrionałe co inte un serto ponto, se vede do połi oponesti: el poło caułinar (che el orìzenerà el caułe) e el polo radegale. Sti cuà i ze costituii da sèłule meristemàteghe che łe darà orìzene rispetivamente al fusto e a ła raiza. Inte el fusto se ga l'andamento zeotròpego negativo, inte ła raiza pozitivo. Da l'atività de l'àpeze radegale se formarà ła raiza prinsipałe.
Funsion
La raiza ła ga tante funsion. Ła ze soratuto un òrgano par el sorbimento de àcua e sałi minerali dal teren, ma anca de condusion, riserva, ancorajo al teren. Ła intervien inte ła sìnteze de ormoni vezetałi e ła ze inplegada in vari prosediminti de sinbioze (es. nòduli radegałi, micorize).
Raize spesałizae
Ghe połe èsar raize spesalizade, zeneralmente ligae a partegolari anbienti: l'organizasion interiora de ste raize ła resta guałiva dal ponto de vista anatòmego, ma łe funsion łe ze racuanto difarensiae. Racuanti ezenpi i ze:
Pneumatofori - raize respiratòrie, propie de racuante spece che łe vive in anbienti acuai. I ga un zeotropismo negativo (łe crese verso l'alto), un parenchima aerìfaro e de łe lentezełe. Par ezénpio el Cupressus calvus el produze i pneumatofori.
Formasion a mangrovie - raize tìpeghe de piante che łe vive in anbienti de pałù, che i se estende in magnera da łevar ła pianta da l'àcua.
Austori - łe ze tìpeghe de piante epiparasie (es. Cuscuta, vìs-cio). Łe se mete inte el floema de ła pianta parasitada.
raize contratiłi - łe serve par l'interamento de ła baze del trozo (ezénpio piante co mazoca). Łe ga un parenchima cortegałe inte el cuało i avien canbiaminti del stato de turzensa (turgore).
Strutura
Inte ła raiza, in anałozia co łe zone de crésita del trozo, łe ze prezenti łe seventi zone de crésita:
Mariner 1
Mariner 1 ła ze stada ła prima sonda spasiałe statunitense lansada da Cape Canaveral verso Vènere el 22 de lujo 1962.
New Horizons
El fin primàrio el ze cheło de studiare ła zeołozia e ła morfołozia del pianeta nano Pluton e del so satèłite Caronte, crear na mapa de ła superfise dei do corpi cełesti e anałizàrghene l'atmosfera. Altri fini i ze el studio de l'atmosfera dei do corpi sełesti col variare del tenpo, l'anàłize a alta resołusion de racuante zone de Pluton e Caronte, l'anàłize de ła ionosfera e de łe partezełe càreghe, ła reserca de atmosfera datorno de Caronte, el stùdio dei cuatro satèłiti menori Stize, Note, Sèrbero e Idra, ła reserca de eventuałi satèłiti o anełi sconosesti.
La mision ła prevede par de pì che ła sonda ła vaga vanti inte el viajo drento de ła fasa de Kuiper par inviar dati so sta fasa in Tera. El 1° de zenaro del 2019, ła sonda ła ghea incrozà l'orbita de l'asteròide 486958 Arokoth (anca conosesto cofà Ùltema Thule) inte ła fasa de Kuiper, sorvołàndoło a na destansa mìnema de sirca 3.500 km.
Co na vełosità de, rivada col smorsamento del terso stàdio, sta sonda ła ze el ojeto artìfisałe che ła ze rivada a ła vełosità pì alta inte el dasar ła Tera.
La sonda ła ga drento na parte de łe sènare de Clyde Tombaugh, o sia 30 grami, l'astrònomo che inte el 1930 el gaveva descuerto Pluton, un cd-rom coi nomi de 434 000 persone che i se ga iscrivesto al projeto , do monede, do bandiere dei Stati Unii , un francoboło del 1991 che el rècita: «Pluton: gnoncora esplorà» , e altri recordi.
Prinsìpio/Avegniminti 15 majo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Peanuts
Peanuts ze on fumeto mericano zornałiero e domenicałe scrito e ilustrà da Charles M. Schulz e publegà intè łi Stati Unii dal 2 de otobre 1950 al 13 de febraro 2000, continuando in seguito co dełe repliche. Peanuts ze tra i piassè popołari fumeti deła storia, co in tuto 17.897 strisie publicate, che lo rendono "probabilmente ła storia piassp łonga mai racontà da n'omo". Al momento deła morte de Schulz intè'l 2000, Peanuts zera prezente so più de 2.600 zornałi, co un numaro de circa 355 miłioni de letori in 75 paezi, e ze stà tradoto in 21 łengue.
Peanuts el se concentra interamente so un circoło sociałe de banbini, dove łi adulti ezistono ma non vengono mai visti e ascoltati. El personagio prinsipałe, Charlie Brown, ze calmo e nervozo e manca de fiducia in se steso. No ze in grado de far vołare n'acuiłon, de vincer na partìa de baseball o de calciar un bałon da calcio.
Ze una dełe strisie łeterarie co sfumature fiłozofeghe, psicołoziche e socioloziche fiorìe intè łi ani '50. L'umorismo de Peanuts ze psicolozicamente compleso e guidà dałe interasioni e dałe rełasioni dei personazi.
El fumeto ga otenùo notevołe suceso co i soi speciałi tełevizivi, molti dei cuałi, come A Charlie Brown Christmas e It's the Great Pumpkin, Charlie Brown, i ga vinto o i ze stà nominati ałi Emmy Awards. Łi speciałi dełe festività dei Peanuts rimangono molto popołari e son stati trasmesi suła tełevizion de rete par oltre 50 ani prima de pasar al servisio de streaming Apple TV+ intè'l 2020.
Intè'l 2013, TV Guide ga clasificò łi speciałi tełevizivi dei Peanuts come el cuarto carton animato tełevizivo piassè grande de tuti i tenpi.
Ceza de Sant'Antònio Abate (Sensenighe)
La ceza de Sant'Antònio Abate ła ze ła parochiale de Sensenighe Agordin, in provincia de Bełun e diòceze de Bełun-Feltre; ła ze parte de ła converzensa foraniale 4.
Stòria
El primo posto de culto de Sensenighe che el comèmora Sant'Antonio Abate ła zera un sacejo in stile gòtego edìfegà inte el 1250, che el ze sta consacrà inte el 1361 e mudà a paròchia autònoma inte el 1534 Inte el scumìsio del Setezento sto edifegà el zera ormai divegnesto insufisente a ła sodisfasion dei vołeri de ła popolasion e el zera sta butà baso par el dasar spàsio a ła nova ceza. L'atuale parochiałe ła ze stada costruia inte el 1723 e consacrada inte el 1732.
Interno
Òpare de valore tegneste inte l'interior de ła ceza, che ła ze a trè navae, łe ze l'altar major in legno, scolpio da l'artista locałe Joani Manfroi coadiuvà dal taibonezo Antonio Costa, na pała figurante i Santi Antònio Abate, Roco e Sebastian, fata da Svaldo Gorbenuto e terminada inte el 1655, un dipinzesto co San Gotardo, fato dal zumełezo Luigi Cima inte el 1921, e l'altare laterałe, costruio da Juzepe Manfroi e adornà da na tela co sojeto San Juzepe insieme a ła Madona e a Jezù Cristo, òpara de Doménego Zeni.
Marco Marzocca
Marco Marzocca (Roma, 14 de setenbre 1962 ) el ze un comico, atore e imitator italian.
Biografia
Łaureà in farmacia a l' Sapienza co abiłitasion ed ezame de stato, dopo aver łaorà cofà spesiałe el taca łaorar in tełevizion inte'l 1994 come comico inte'l programa tełevizivo Tunnel so Rai 3 al fianco de Corrado Guzzanti, co cui drìoman el reçita in racuanti spetacołi teatrałi come Millenovecentonovantadieci, ...la seconda che hai detto! e Recital, e in programi tełevizivi cofà L'ottavo nano e Il caso Scafroglia. El gran suceso tełevizivo ło razonze inte i ani domiłe co ła serie tełeviziva Distretto di Polizia, indove el intarpreta l'inzenuo połisiioto Ugo Lombardi. Nonostante ła notorietà, el continua par alcuni ani a łaorar inte ła spesiarìa de fameja.
In chełi ani el conose in una chat na dona cołonbiana, co cui el se spoza inte'l 2000 e da cui el ga do fiołi; Marzocca ripropone ła so vicenda personałe in Distretto, fazendo vivar na storia anałoga al so personazo. Inte'l 2003 el ga partesipà a Raiot - Armi di distrazione di massa. Inte'l 2006 el ze inte'l cast de ła serie de Rai 1 Raccontami, co ła regia de Riccardo Donna e Tiziana Aristarco, inte'l ròło del sacerdote Padre Negoziante. Senpre dal 2006 el ze inte'l cast de Zelig, indove el intarpreta Ariel, un curiozo cołaborador mestego fiłipin de Claudio Bisio (personazo che'l gaveva za intarpretà inte Il caso Scafroglia), a cui da l'edision 2008 el afianca el personazo del Notaio.
So ła tełevizion satełitar el ga comentà, inte i pani de Ariel, ła segonda stazon de Takeshi's Castle insieme a Stefano Sarcinelli, e'l ze stà ator inte'l programa Gamebuster in onda so GXT. In radio el parteçipa saltuariamente a ła trasmision 610, conduzesta e reałizada da Lillo & Greg so Rai Radio 2. Dal 2011 el ze interprete de diversi spot de ła TIM insieme a Bianca Balti e Neri Marcorè, e dal zugno de'l steso ano el ze ancora al fianco de Corrado Guzzanti inte'l programa comico de Sky Uno Aniene.
Epidemiołozia
__HIDDENCAT__
L'epidemiołozia ła ze disiplina biomèdega che ła stùdia ła distribusion e ła frecuensa de łe małatie e avegniminti de rełevansa sanitària inte ła popołasion. Vałéndose de ła statìstega, ła cołàbora co altre disipline cofà ła medezina preventiva e clìnega, ła demografia, ła sociołozia. Ła se òcupa de anałizar łe colpe, el decorso e łe consevense de łe małatie. Drio cheło che ne dize ła et al. (1998) l'epidemiołozia ła vien definia cofà:
Etimolozia
L'epidemiołozia ła ze un tèrmano che el deriva dal grego ἐπί, «sopra», δῆμος, «pòpoło», e λόγος, «discorso, stùdio»; sta paroła conponesta partanto ła vołe dire letaralmente "studiar cheło che sucede inte el popolo", co rifarimento a ła spece umana. No-ostante sto rifarimento, l'epidemiołozia ła vien doparada anca inte i altri regni e inte el spesìfego i ze stati coniai i tèrmani: El tèrmano epidemiologia el vegneva doparà in pasà solché in relasion a patołozie epidèmeghe e no endèmeghe. I primi rifarimenti i ze ascrivìbili al 1802, inte el testo "Epidemiología Española" scrivesto dal mèdego spagnoło Villalba. Al dì de uncó el tèrmano epidemiolozia el detien inte i so obietivi tute e do łe modalità de trasmision e intrà sti cuà anca łe sindemie. Includeste łe ze anca łe condision corełate al conceto de sałute, cofà l'obezità e l'ipertension.
Fini
Fini de l'epidemiołozia:
Par rivar a conpimento dei so fini, ła epidemiołozia ła dòpara ła statìstega, bazada a so volta so ła matemàtega, e de ła demografia.
Anbiti
Per schematizare, l'articolasion tradizionale de l'epidemiologia è in tre setori (anca se łe ze comuni i casi de interasion intrà setori):
Epidemiolozia descritiva
Stùdia ła frecuensa e ła destribusion de łe malatie e dei paràmetri de salute inte łe popolasion. Descrive avegniminti sanitari cofà malatie, colpe de morte e ła prezensa de fatori de ris-cio cofà, paa ezénpio, el fumo de tabaco, l'incuinamento atmosfèrego, etc. Ła dòpara i strumenti statìsteghi diti mezure de frecuensa (come i tasi de incidensa o de prevalensa, raporti) e informasion de tipo demogràfego. El ga cofà fin cheło de respóndar a dimande cofà: "Chi ze che se ga małà? Andove? Cuando?". L'epidemiolozia descritiva ła contribuise a l'epidemiolozia analìtega. I strumenti d'indazene doparai da l'epidemiołozia descritiva i ze:
Epidemiolozia analìtega
Stùdia łe relasion colpa-efeto intrà fatori de ris-cio e małatie. l'epidemiolozia analìtega ła serca el neso, ła lòzega intrà el fatore de ris-cio ez. "fumo de sigareta", "incuinamento atmosfèrego", "canpo ełetromagnètego", etc. e l'insorzensa de pusìbiłi patołozie ligada a sto cuà (cofà cancaro al polmon, enfizema, tumor al serveło, conpleso de ła mortalità, etc.). Ła responde a do dimande cofà so fin:
I strumenti d'indàzene doparai da l'epidemiolozia analìtega i ze:
Epidemiolozia sperimantale
Ła vàłuta ła eficasa dei interventi sanitari adotai dopo de indàzeni epidemiolòzeghe. Studi de epidemiołozia sperimantale i połe èsar sia de tipo preventivo (par ezénpio ła valutasion de l'efetivo bon-èzito de canpagne de sensibilizasion) sia terapeùtego (par ezénpio sperimantasion sui fàrmaghi e tècneghe operatòrie).
Mariner 3
La sonda spasiałe Mariner 3 ła ze stada lansada el 5 de novenbre 1964 par finałizar el primo sorvoło arentizà (in ingleze, fly-by) de Marte.
Ła Mariner 3 ła zera ndada cuazi da suito perdesta, ponesto-ché ła so coertura de protesion no ła zera stada bona de vèrzarse inte el momento inte el cuało ła sonda ła zera entrada inte el spàsio interplanetàrio. Sto avegnimento el gaveva inpedio el despiegamento dei cuatro panełi fotovoltàeghi, che no i zera stai partanto boni de torse ła enerzia dal Sołe, fondamentałe par ła so soravivensa. La sonda ła ghea finio de funsionare co łe se ghea descargà łe so batèrie. Ła se ga dezativà, in òrbita da torno del Sołe.
Prinsìpio/Avegniminti 8 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Movimento LGBT
El movimento LGBT o movimento LGBT+ el ze el movimento sociałe e pułìtego che el serca de rivar a ła normałizasion sociałe e ła parità de deriti par omosesuałi (gay e lèsbeghe), transesuałi, bisesuałi , etc. a chełi dei eterosesuałi.
Sto movimento el ze de sòłito considarà inte el so insieme e se costuma pensar che el sìpia emerzesto in osidente inte el 1969 co łe revolte de Stonewall del Movimento de libarasion LGBT. Tutavia, ghe ze un continuum stòrego de lota par i deriti dei omosesuałi da ła fin del, che el połe vegner sudividesto in trè difarenti perìodi stòreghi:
Tutavia, racuante indàzeni łe ga svełà che za inte el mondo antigo, ghe zera movimenti fati de persone coinsidenti coi tèrmani moderni prezenti inte l'acrònemo LGBT+
Primo movimento omosesuałe
Inte ła seconda metà del, ła sodomia ła zera considerada un crimene inte ła major parte dei paezi osidentałi e inte łe so cołònie, ła zera depenałizada solché inte i paezi che i gaveva seguio l'ezénpio del còdaze penałe fransezo, che el gaveva considarà cofà reato solché cuei conportamenti che i lezionava un terso, in Eoropa ste ecesion łe zera, oltre che a ła pena-citada Fransa, ła Spagna, el Belzo, el Lusenburgo, i Paezi Basi, el Portogało, l'Itàlia e ła Baviera (prima de ła formasion de l'Inpero todesco), e inte l'Amèrica el Braziłe, el Mèsego, el Guatemała e l'Arzentina. In altri paezi, i omosesuałi i ga sorbio pene de detension, de sòłito intrà i 5 e i 10 ani, che in racuanti stati i podea rivar par fin a l'ergàstoło e par fin a ła pena de morte. Sta situasion ła ghea portà a ła nàsita de inisiative inte l'ùltemo terso del sècoło, dimandando ła depenałizasion andove l'omosesuałità ła zera oncora condanada. Inte el prinsìpio, ste inisiative łe zera, in sostansa, de łe asion individuałi dei primi ativisti, cofà Heinrich Hösli (1784-1864), Karl Heinrich Ulrichs (1825-1895) o Károly Márea Kertbeny (1824-1882).
Prinsìpio/Avegniminti 7 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Tecnópolis
El ze stato inaugurà par ła so prima edision inte el 14 de lujo del 2011, da ła vice-presidenta de l'època Cristina Fernández de Kirchner.
Istòrego
In prinsìpio, Tecnópolis ła gaveva da vegner fata inte ła sità de Buenos Aires, dopo łe sełebrasion del Bisentenàrio de l'Arzentina. Ła mega-espozision ła saria gavesta da vegner organizada par man del goerno nasionałe inte el 19 de novenbre 2010 par el Dì de ła Sovranità , aniversàrio de ła Bataja de ła Vuelta de Obligado.
Tutavia, inte l'otobre 2010, el Cao del Goerno de ła sità de Buenos Aires de l'època, Mauricio Macri, el ghea negà l'autorizasion par l'avegnimento, fazendo ałùdar che el sistema de trasporto pùblego de ła sità el saria cołasà crołà inte el ndar de ła prołongada mostra.
El goerno nasionałe el ga decidesto de trasferir l'avegnimento inte un'àrea de sincuanta ètari situada inte el comun de Villa Martelli, a Gran Buenos Aires, pròpio inte el confin co sità Autònoma de Buenos Aires tacà a l'Avenida General Paz. In sto posto, inte el 1930, se ghe catava el Batajon 601° de l'ezèrsito arzentin. Sto liogo el ze uno dei ponti fogałi de ła revolta "Carapintada" inte el ndar de ła presidensa de Raúl Alfonsín.
Inte el 2018, ła fiera ła ga ospità i Zughi ołìnpeghi zovaniłi de Buenos Aires.
Prinsìpio/Avegniminti 9 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Ceza de Sant'Antònio Abate (Ałan de Piave)
La ceza de Sant'Antonio Abate ła ze ła parochiale de Ałan de Piave, in provincia de Bełun e diòceze de Pàdoa; ła ze parte del vicarià de Cuero-Valdobiadene.
Stòria
Una comunità cristiana a Ałan de Piave ła zera prezente za inte l'Alto Medioevo.
Inte ła dèzema papale del 1297 ła vien mensionada na ceza a Alan che ła comèmora San Pietro, che ła zera na infiołada de ła pieve de Cuero. Inte el scumìsio del XVI secolo ła parochialità ła zera stada trasferia inte ła ceza de Sant'Antonio Abate, pì comoda da rivar par i fedeli. La prima piera de l'atuale ceza ła ze sta ponesta inte el 1760 ; i lavori i zera finii inte el 1778 e ła consacrasion ła zera stada inpartia inte el 1792 dal véscovo de Pàdoa Nicolò Antonio Zustinian. El canpaniłe el ga tacà èsar fato inte el 1888 e finio inte el 1917, in inpiena prima guera mondiałe ; durante el conflito ła ceza ła zera stada gravamente danejada e inte el 1919 i zera partii i lavori de restruturasion. Inte el 1928 ghe ze sta rifato in piera el pavimento, che el ga sostituio cheło antesedente in matonełe. Inte el 1938 zera crołà na parte del sofito, el cuało el zera vegnesto suito resanà e inte el 1996 ła ceza ła zera stada redipinzesta.
Descrision
La faciada de ła ceza ła ze tripartia da cuatro lezene che łe tien saldo el tìnpano al sentro del cualo se verze un rozon a forma de steła e el ga do nice che łe detien łe stàtue de San Piero Apòstolo e de ła Beata Vèrzene Dołorada. Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze ła pala figurante ła Madona co Jezù putełoin glòria intrà i santi Ziròlamo, Catarina d'Ałesàndria e Antonio abate, dipinzesto de scoła vèneta provegnente dal XVIII secolo, l'altar major, ła stàtua in màrmoro co sojeto sant'Antònio de Pàdoa co in braso Jezù Putin, scolpia inte el XVII secolo da Gabriele Brunelli, e ła statueta in legno de un ànzelo orante.
Provincia de Guadalajara
Ła  ła xe una de łe nove province de ła comunità autònoma de ła Casteja-La Mància, inte ła Spagna sentrałe.
Comuni
Ła ła xe dividesta in 288 comuni:
Prinsìpio/Avegniminti 13 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Mariner 4
Mariner 4 (indicada in leteratura anca cofà Mariner-Mars 1964 e cofà Mariner C inte ła so faze de desviłupo ) ła ze stada na sonda spasiałe statunitense in memòria de l'esplorasion de Marte, ła prima a rivar co bon èzito inte el pianeta inte el 1965.
Zemeła de ła Mariner 3, ła zera stada lansada inte el 28 de novenbre del 1964, a łe 14:22:01 UTC, da ła strutura de lanso de ła Cape Canaveral Air Force Station, drento de un razo Atlas/Agena D., e ła ghea da suito colzesto-sù łe prime imàzeni arente de ła superfise marsiana inte el ndar del sorvoło del pianeta.
La mision ła ze costada conplesivamente inte i studi, inbastimento, materiałi, enerzia, 83,2 miłioni de dòłari. Ła Mariner 4 ła zera rivada so Marte el 15 de lujo del 1965. Sirca 42 minuti prima del màsimo arentamento, ła zera stada ativada ła fotocàmara de ecuipajo, ła cuała ła ghea fato in 25 minuti 21 imàzeni del pianeta. Drioman, el spostamento inponesto da ła trajetoria percoresta al veìculo ła ghea portà Marte fora dal so canpo vizivo. El màsimo arentamento el ghe zera sta a łe 01:00:58 UTC e ła corispondeva a na distansa de. Sirca na ora dopo e par i seventi 54 minuti, la sonda ła ghea tranzità de drio el pianeta in confronto a ła Tera in faze de conjunsion; sto momento el ze sta donca desfrutà par sondar co onde ràdio el spesore de l'atmosfera marsiana e mezurar co precizion el rajo del pianeta.
Ła ga catà un mondo inpienio de crateri co na atmosfera racuanto pì sotiła de cuanto se se spetase; da sto primo ezame racuanti siensiai i ghea concludesto che Marte el fuse un mondo "morto", dal ponto de vista sia zeołòzego sia biołòzego. Pròpio el bon èzito de ła mision el ghea determinà, inte el mèdio perìodo, na signifegativa redusion inte el programa de esplorasion del pianeta.
Prinsìpio/Avegniminti 11 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 12 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 15 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Republega de Zènoa
miniatura|367x367px|Estension deła Republega de Zènoa|sinistra Ła Republega de Zènoa (Repúbrica de Zêna, /ɾe'pybɾika de 'ze:na/ in ligure, Res publica Genuensis o Ianuensis in latin; ufisialmente dal 1528 Compagna Communis Ianuensis e fin al 1580 Serenisima Republega di Zènoa) ze stà na republega marinara, ezistente dal 1099 al 1797, che gavea come cavedałe ła sità de Zènoa.
Durante el baso Medioevo ze stà una dełe prinsipałi potense comerciali del mar Mediteraneo e del Mar Negro, mentre fra el XVI e el XVII secoło ga raprezentà uno dei mazori połi finansiari d'Eoropa.
Durante ła so storia di oltre sete secołi, Zènoa ga stabilìo diverse cołonie atraverso el Mar Mediterraneo e el Mar Negro, alcune de ese son state costituìe diretamente soto el patrocinio dełe autorità deła Republega par sostener l'economia dei marcanti łocałi, mentre altre son nate come posedimenti feudałi de nobiłi zenoezi. Ła cołonizasion zenoeze ze considerà l'antesedente medievałe deła cołonizasione moderna.
Prinsìpio/Avegniminti 14 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Republega de Zènoa
Dal 1339 fin a l'estinsion deło stato intè'l 1797, ła masima carega deła Republega zera el Doze, inisialmente eleto co carega perpetua, ma dopo el 1528 ze stà eleto co carica bienałe. In realtà, parò, ła Republega zera n'ołigarchia governà da un picoło grupo de fameje, dale cuałi venivan selti i dozi.
Prinsìpio/Avegniminti 16 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 18 lujo
<! <templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 21 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Ceza de l'Anunsasion de ła Beata Vèrzane Maria (Cuero Vas)
La Anunsasion de ła Beata Vèrzane Maria ła ze ła parochiałe de Cuero, frasion-caołogo del comune sparso de Cuero Vas, in provincia de Bełun soto ła diòceze de Pàdoa ; ła ze parte del vicarià de Cuero-Valdobiadene.
Stòria
La pieve cuereza ła ze sorzesta probabiłmente i, dato che za in cheła època Cuero ła zera un paeze de na serta inportansa, catàndose inte ła pozision stratèzega in ła cuała el fiume Piave el sbandona ła montagna e el scumìsia el so camin in pianura ..
Inte el 1535 ła ceza ła rezultava re-edìfegada da poco e gnoncora conpletada in tute łe so parti ; dopo del forte teramoto del 1695 l'edifegà el zera sta restaurà e stabiłizà.
Al scumìsio del Setezento ghe ze sta fato in parte el canpaniłe ; senpre inte el XVIII secolo l'interno de ła ceza el zera sta re-sistemà in ocazion de un ingrandimento. Inte el 1736 el canpanile el ze sta dotà del rełojo, e inte el 1763 inte ła ceła ła zera stada instałada un'altra canpana oncora.
Tra el 1806 e el 1816 ła pieve ła ze sta ojeto de on inportante restàuro conduzesto su projeto de Sebastiano De Boni, che el ghe ga dato na aparensa in stiłe neoclàsego de órdene corìnsio, par dopo vegner consacrada inte el 1858. Tra el 1904 e el 1906 ła faciada e el cuerto i ze vegnesti restruturai.
Descrision
La ceza ła prezenta inte l'interior i sie altari de San Daniełe, de San Juzepe, de ła Santa Croze e Cadesti, de Sant'Antonio da Pàdoa, del Sacro Core de Jezù e de San Ziròłamo Emiliani e Madona. Òpare de prejo conservae inte l'interior de ła ceza łe ze ła pała che ła figura Jezù Cristo co ła corona de spine, fata dal Tintoreto intrà el 1580 e el 1583 e orizenariamente conservada inte ła interada ceza de Santa Croze a Bełun, e ła tale co sojeto ła Disendesta de Cristo inte el Linbo, dipinzesta inte el stile de Jacopo Palma el Zóvane.
Prinsìpio/Avegniminti 19 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 20 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 23 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Prinsìpio/Avegniminti 22 lujo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Abasia de Westminster
__HIDDENCAT__
La cołejada de San Piero in Westminster (in inglezo: Collegiate Church of Saint Peter in Westminster) a l ' abasia de Westminster (in ingleze: Westminster Abbey), par sinèdoghe co l'isteso nome de st'ùltema, el ze el pì inportante liogo de culto za catòłego e dopo anglegan de Londra dopo ła catedrałe de San Poło, sede de łe incoronasion dei sovrani d'Inghiltera e de sepoltura de personaji anglegani inportanti. Eła, par colpa de ła so funsion, no ła ze sojeta a l'autorità diocezana e el ze na ceza propietària de ła monarchia britànega (Royal peculiar).
Westminster Abbey el ze un sito patrimònio de l'umanità UNESCO.
A poca distansa ghe ze ła catedrałe catòłega de Westminster, de costrusion tanto pì arente, co ła cuała l'abasia no ła va confondesta.
Esterior
La faciada prinsipale de ła cołejada de San Pietro in Westminster ła ze orientada verso ovest e ła ze stada costruia inte el XV secolo. Precedesta da un sagrà sarà da na cancełada in fero batuo, ła ze strinzesta intrà łe do tore canpanàrie, costruie intrà el 1722 e el 1745 da l'architeto inglezo Nicholas Hawksmoor in stiłe gòtego, che i òspita el conserto de canpane in Re majore, fondesto inte el 1971; ła canpana pì granda ła peza 1544 kg. Al sentro de ła faciada ghe ze el portałe stronbà, fiancà da łe stàtue de ła Verità, de ła Justìsia, de ła Mizerecòrdia e de ła Paze. Sora de ste cuà, drento de na gałaria ghe ze łe stàtue de dieze màrtiri cristiani del XX secolo: da sanca, Massimiliano Maria Kolbe, Manca Masemola, Janani Luwum, Ełizabeta d'Assia-Darmstadt, Martin Luther King, Óscar Romero, Dietrich Bonhoeffer, Esther John, Lucian Tapiedi, Wang Zhimeng. Al sentro de ła faciada se verze na granda połìfora ozìvała, sarada da na vetrada połìcroma.
La faciada del braso sanco del transeto, invese, ła ze "a salienti", ispirada ai modełi fransezi. Inte ła parte inferiora, se ghe verze i trè grandi portałi stronbai (cheło de sanca el ze murà), ognuno dei cuali el ze sormontà da na ghinberga; sora i portali ghe ze de łe trìfore e, pì alto, na loja che ła se verze co bìfore. In corispondensa de ła navada sentrałe del transeto, se ghe cata el grando rozon a ser-cio; ła faciada del transeto ła finise, alto, co un tìnpano a triàngoło co dei pariboni in stiłe gòtego; de fianco ghe ze i archi ranpanti de sostegno, i cuałi i ghe ze anca a sostegno de łe tre navae.
Interior
L'interno de ła cołejada de San Pietro ła ze a croze latina e ła ze a trè navae, co na longhesa de 156 metri e na larghesa totałe de 34 metri; ła volta de ła navada sentrałe, derivante al 1506, el riva i 32 metri.
Dal portałe osidentale se ingresa a ła ceza: suito se ghe cata ła Capeła de San Zorzi, in èpoche pasae batistero e uncó dedegada ai cadesti de ła prima guera mondiale. So ła sanca ghe ze cheło che l'è considerà el pì antigo ritraesto de un sovran inglezo: Ricardo II e el deriva dal XIV secolo. Inte ła navada de drita se ghe cata suito na làpide ponesta so ła pavimentasion in onor del fondatore del scautismo Robert Baden-Powell, moresto inte el 1941, e de so mojere Olave. De sevente ghe ze ła Abbot's Pew e na serie de busti e rezalti figuranti vari personaji inglezi.
Drio de ła navada sentrałe, pena drento de ła ceza, se ghe vede ła tonba del Mìłite Ignoto e, poco pì vanti, na làpide ła ne recorda Winston Churchill. Pì vanti łe ze locae łe tonbe de racuanti architeti del XIX secolo e de l'esplorator David Livingstone, seguie da altre tonbe de artisti e miłitari che i se ga destinguesto inte łe canpagne coloniali indiane.
Inte ła navada de sanca rezalta el monumento a William Pitt el Zóvane. Tuto el transeto, da drita e da sanca de l'altare major, el ze ocupà da łe sepolture de personaji stòreghi, intrà i cuałi racuanti santi.
Inte el Poets' Corner łe ze vedìbiłi łe tonbe o łe comemorasion de racuanti literai e poeti inglezi o britàneghi cofà Shakespeare, Browning, Chaucer, Dickens e Kipling. Intrà de łe vetrae e łe làpide comemorative de poeti e scritori sepełesti in altri posti, ghe ze cheła de l'irlandezo Oscar Wilde.
L'altare major, òpara de Sir Gilbert Scott, el ze sorastà da un mozàego in vero che el rafigura l ' Ùltema sena. De drio de l'altare majore se ghe cata łe Royal Chapels, de łe cuałe ła prinsipałe ła ze cheła dedegada a Enrico VII, a trè navae co na corona de capełe. Inte el totałe ła capeła ła cołesiona un sentinaro de tonbe, cuazi tute de sovrani d'Inghiltera. La stàtua de Edoardo III, vedìbiłe inte el mùxeo, ła è invese ła pì antiga stàtua eoropea in legno del sovran.
Inte ła ceza abasial ła ze conservada ła carega de rè Eduardo (King Edward's chair o St. Edward's chair), el trono sora del cuało se ghe senta i sovrani inte ła so incoronasion, che ła se ga de tradision in sto posto fin dal Nadałe del 1066, dì de l'incoronasion de Gulielmo el Concuistador.
Inte l'abasia se ghe cata in pì anca do scołe, ła Westminster School, fondada dai Benedetini inte el 1179, e ła scoła del coro, ła Westminster Abbey Choir School andove i stùdia da interni i tozati del Choir of Westminster Abbey.
Federasion dei Sete Comuni
Ła Federasion dei Sete Comuni, conosesta anca col nome de Spetàbiłe Rejensa dei Sete Comuni (Hòoge Vüüronge dar Siban Komàüne in cinbro), ła ze stada na pìcoła nasion sorzesta inte el 1310, anca se concretamente ła zera za nasesta inte el 1259, co ła cascada dei Ezełini) soto el nome de Liga de łe Sete Tere Sorełe.
Ła Federasion ła conprendea el teritorio conosesto uncó cofà Altipian dei Sete Comuni e anca altre locałità uncó partegnenti a altri ànbiti aministrativi, inte łe Province de Vicensa e de Trento. miniatura|261x261px|Mapa de ła Federasion dei Sete Comuni El 20 de febraro del 1404 drio el całendàrio vèneto (el 1405 drio l'atuałe całendàrio gregorian) ła Federasion dei Sete Comuni ła ghea fato un spontàneo ato de dedision a ła Repùblega de Venèsia, ła cuała ła ghene ghea garantìo i priviłeji par i seventi cuatrozento ani. Ła ze sparia definitivamente el 29 de zugno del 1807 par vołere de Napoleon Bonaparte el cuało el ghea declarà l'abołision del Goerno federałe. Ła ga cusita finio de vìvare, dopo sìncue sècołi de vita, ła piasè picenina de łe Federasion pułìteghe d'Eoropa e inte l'isteso tenpo ła pì antiga in conpagnia de ła Confederasion Elvètega.
Divizion aministrativa
Ła Federasion dei Sete Comuni ła zera formada dai seventi 7 comuni:
Virgilio Giotti
__HIDDENCAT__
Virgilio Giotti nado Virgil Schönbeck (Trieste, 15 de xenaro 1885 – Trieste, 21 de setenbre 1957) el xe sta on poeta e scritor triestin; on dei prinsipałi scritori en el diałeto vèneto triestin.
Senato dei Stati Unii de l'Amèrica
El Senado de i Stati Unii (in ingleze: United States Senate) ła ze ła Càmara alta de'l Congreso de i Stati Unii, invese ła Càmara de i Raprezentanti ła ze ła Càmara basa. Ste do łe conpone ła łejislasion bicamarałe de i Stati Unii.
El Senato el ze el raprezentante dei stati de ła federasion americana; ogni stato el ze raprezentà da do menbri. La repartision del nùmaro de senatori par stato ła ze ła istesa par tuti i stati, indipendentemente da ła so popołasion. In totałe ghe ze 100 senatori. I senatori i vien ełezesti par un perìodo de sie ani anca se i połe vegner riełezesti. Le ełesion par el senatore ła se ga ogni do ani; ze a dir che, un terso del Senato el se renova ogni do ani. Inte i Stati Unii no ła eziste na raprezentansa proporsionałe inte el liveło federałe; i senatori i vien ełezesti co na majoransa sénplege, in majoransa co scrutìnio uninomenałe inte el cuało ła circoscrision el ze el Stato in cuestion.
El Senato el ze un òrgano delibarativo e el pì prestijozo  in confronto a ła Càmara dei Raprezentanti. El Senato el ze racuanto pì picenin inte el nùmaro de menbri e el mandà el ze pì longo, consentendo cusita na atmosfera cołejałe. El Senato el ga poderi escluzivi prevedesti da l'artìcuło 1 de ła Costitusion dei Stati Unii. Inte el partegołare, el Presidente dei Stati Unii no el połe ratifegare nisun tratà internasionałe o asùmar nòmene inportanti – cofà anbasatori e menbri de ła Corte Suprema – sensa el parer e l'aprovasion del Senato.
Ceza de ła Beata Vèrzene de ła Mołinà
La ceza de ła Beata Vèrzene de ła Mołinà el ze un edifegà de culto catòlego vèneto situà inte el comun de Domeje, al confin co Całalso, in provincia de Bełun e diòceze de Bełun-Feltre. Ła tołe el nome dal torente Mołinà, afluente de drita del fiume Piave che el scava na gravina dipinzesta da tanti paesajisti vèneti e foresti par ła pozision straordenariamente beła e inpèrvia sora ła cuałe ła sorze ła cezeta.
Avegniminti stòreghi
La ceza ła ga sorbio inte i secołi drioman de ła so nàsita vari dani: soło inte ła stòria arente na prima volta ła ze sta danejada da łe trupe che i ła gavea fata vegner un magazin inte ła Prima guera mondiałe; na seconda volta invese ła ga avesto gravi lediminti da l'esplozion par l'abatimento del ponte arente inte ła retirada. Restaurada, e ridata al culto, ła ghe ga tocà sorbor par ła seconda volta inte el 1944 dei dani par ła esplozion del ponte in cimento.
Strutura architetònega e òpare
La pianta de forma de połigono iregołare ła ze sostegnesta inte i lati che i varda ła gravina da barbacani che i ghe da a ła strutura tanta stabiłità zontiva.
Drento ghe ze do capełe, de conpagna grandesa e separae solché da na cołona cuadra a ła cuała łe ze ligae do cołonete da łe cuałe i se departe nervadure che łe costituise ła baze del reticołà che el cuerze łe volte. La ceza ła ga poche òpare d'arte che łe ze costituie da un afresco figurante ła Madona in trono, che drio fonti autorevołi ła garia da rivar dal 1350. A sto afresco ghe ze stai zomtai inte el 1400 dei anzełi e dei puti. Sto afresco, in stato bruto de conservasion, el ze poco dinàmego, łe figure łe ze ieràteghe, łe figurasion "naïf". Sora de l'altro altare (costruio co ghe ze sta fata ła seconda navada) ghe zera un dipinto, atribuio a Marco Vecèlio, figurante santa Apołònia e ła Vèrzene che el ze sta portà, par salvarlo da l'invazion del 1917, inte ła parochiałe de Domeje; sto dipintar el ze sta sostituio da na còpia gavesta par man de Cherubin de Vałe de Cador. Ghe ze ancora un crozefiso in legno, ben fato, se pensa de scoła brustołoniana. El crozefiso no el ga na pozision sinbòlega, reałìstega e espresante ła figura del Cristo. Na scałeta intajada ła finise l'ornamentasion.
Ceza de ła Natività de ła Beata Vèrzene Maria (Fonzaso)
La ceza de ła Natività de ła Beata Vèrzene Maria ła ze ła parochiale de Fonzaso, in provincia de Bełun e diòceze de Pàdoa; ła ze parte del vicarià de Valstagna-Fonzaso.
Stòria
La prima citasion de ła pieve de Fonzaso ła riva dal 1297. Se sa che sta pieve, ła cuała ła zera stada costruita a cavało intrà i secoli XII e XIII, ła zera stada desfada da un inséndio inte el 1581. L'atuale parochiale ła zera stada edifegada inte el 1610. Inte el 1921 ła paròchia de Fonzaso ła ze sta riduzesta de dimension dopo de l'eresion de cheła de ła so frasion Arten. L'edifegà el ze sta dopo restruturà inte el 1969.
Interno
Òpare de prejo tegneste inte l'interior de ła ceza łe ze do stàtue, i cuałi sojeti i ze i Santi Vitore e Corona, scolpie inte el XVII secolo da Francesco Teriłi, e altre tante pałe, figuranti una el Conpianto su Jezù morto e l'altra l'Anunciasion, dipinzeste respetivamente da Ziròłamo Dal Soco inte el 1630 e da Pietro Richi intrà el 1640 e el 1660.
Prinsìpio/Avegniminti 16 majo
<templatestyles src="Intestasion/styles.css" />
Presidenti del Perù
Il presidente del Perù el ze el cao de Stato e de goerno del Paeze.
I cai de Stato del Perù dal 1821 finmente uncó i ze i seventi.
Infermiero
L ' infermiero (Dotore in Infermierìstega) el ze el profesionista sanitàrio responsàbiłe ùgnoło de ła pianìfegasion e zestion del procedimento asistensiałe (asistensa infermierìstega), o sia, l'atività terapèutega, paliativa, riabiłitativa, educativa e preventiva volzesta a l'individuo, a ła comunità o a ła popolasion, fata su de indivìdui małai o sani, al fin de recuperar un stato de sałute bon e/o de prevegnere el vegnimento de alterasion morfo-funsionałi.
Dal medioevo e età moderna
Inte el Medioèvo e fin a l'età moderna, l'asistensa infermierìstega ła zera zeneralmente erogada da rełijozi. Le rivolusion e łe epidemie, inte i Stati Unii d'Amèrica, i ga portà a na espansion del roło infermierìstego inte el XVIII secolo. I problemi corelai ai bezogni de asistensa i zera ligai a motivasion izènego-sanitari e a łe baze stàndar de vita.
XIX sècoło e el roło de Florence Nightingale
In Inghiltera ła rivolusion industriałe ła ga portà, al scumìsio del XIX secolo, un progresivo sbandono del lavoro agrìcuło da parte de ła popolasion rurałe e al so progresivo trasformarse in "prołetària". Parałelamente, se vede na sopresion de l'artezenà e ła granda masa dei lavoratori unii inte ła clase operara, ła se cata inte na situasion de sfrutamento lavorativo e co abitasion coi afiti racuanto alti e co de łe condision izèneghe teribilmente scadenti, privai de fogne o in comunegasion co łe condusion de l'àcua. Sta situasion la porta inte el 1832 a ła prima epidemia ingleza de cołera. Ła poertà, i longhi dì lavorativi e ła difuzion de łe malatie i ga fato sì che se ndazese in serca de un cresimento de ła figura profesionale de l'infermiere e che el oparase par ła salute de ła comunità.
thumb|Canpamento inglezo a Balaklava - 1855
Inte el 1854 l'Inghiltera ła entra in guera co na spedision inte el mar Nero, in Crimea, co i fransezi, in juto a ła Turchia contro de ła Rùsia. La canpagna militare ingleza ła ze stada pozitiva ma zera rivà un grando problema: i ferii e i malai de ła guera i moriva sensa asistensa. El ministro de ła guera inglezo el ghea invià Florence Nightingale in Crimea co un grupo de infermiere in cualità de soraintendente del corpo de łe infermiere dei ospeałi inglezi in Turchia co el cònpito de organizar ła parte asistensiale. Le prinsipali colpe de morte łe zera gaveste da łe epidemie de colera e de tifo, a ła cancrena e a ła disenteria, ma no diretamente ligae a łe ferie de guera. Florence Nightingale ła ghea metesto in pie na sèrie de provediminti cofà izene dei anbienti, ìntimo, tècneghe de sterilizasion e diete speciałi. In sie mezi ła Nightingale ła gaveva fazesto sbasar el taso de mortałità dal 42% al 2%. L'opinion pùblega ingleza, dopo de ła guera de Crimea, ła ghea canbià idea de l'inportansa de ła figura de l'infermiero.
In Europa i taca èsare fati i primi ospeałi e inte el 1853 a Nàpułi e ła vien fondada ła prima scoła par infermieri.
In Italia, dopo ła seconda metà de l'Otozento, co l'Unità d'Itàlia e el pensiero comun dei sitadini, che el varda ła salute cofà conpetensa statałe, conporta che i se zenerase reforme e leji che łe vaga verso ła creasion dei primi sistemi de tutela sanitària e sociale del Regno d'Itàlia. Co ła proclamasion del Regno d'Itàlia inte el 1861,'' "l'asion sanitària del stato ła ze limitada a ła difeza de ła salute de ła popolasion da càuze morboze esteriore, prevedendo ugnołamente ła profiłase de łe malatie infetive afidada ai prefeti, co l'asistensa sanitària dasada a ła forma umanitària o rełijoza. In tante rejon i ze prezenti i mèdeghi dei poareti col cònpito de curar agràtis chi che ze iscrivesto in liste, dite de povartà." ''
Inte el XIX secolo łe zera naseste vàrie congregasion rełijoze, che oltre a l'insegnamento, łe fondava ospeałi e organizasion de asistensa ai malai in caza, no-ostante ła normativa ecleziàstega oncora ła inponese a łe relijoze de no asìstar nisuni in caza, oltre che a escludar łe done gràvide e malai ómani. Łe suore, savendo che serve èsar pareciai profesionalmente, łe otien anca da Pio X inte el 1905 ła pusibilità de fondar na scoła profesionałe par infermiere." ''
XX secolo, łe organizasion internasionałi e łe speciałizasion
Nei Stati Unii e in Inghiltera el modeło Nightingale ła influensa ła formasion, l'organizasion del lavoro e ła identìfegasion profesionale, permetindo na evolusion profesionale infermierìstega in ràpida crésita..