cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montel
Storia
Logico che la Serenissima no la podeva far de manco de sta riserva a costo anca parfin de meter in piè na contesa infinita coi abitanti del logo. Par meterghe sora łe man, ła ga dovesto sforsar un pochetin le so stesse lege che le 'ndava famoze da quanto scrupolo che de solito se ghe meteva a farle rispetar da tuti. Pena dopo la conquista de la Marca Trivigiana, Venessia ła ga imediatamente messo in fursi i diriti dei abitanti che fin da tempi sensa memoria i sevitava el dirito coletivo de sfrutamento de la foresta. Se jera senpre savesto che sto dirito el vegneva da concesion dei inperatori. Che 'l fusse fondà o no da cualche concesion o privilegio feudal o imperial, "de facto" da senpre i abitanti i tajava legna, i pascolava ecc. I venessiani invesse, obligando a l'inversion de l'onere de ła prova, i pretendeva che le comun le portasse łe prove dei so diriti. Par (se dise) che i cai-comun i ghe 'vesse dato colpa a łe femene de 'ver rovinà łe pergamene par farghe sù la lana, e de verghe fato de sto modo smarìr la scritura. Perso łe cause, donca, a łe comun ghe ga tocà ritirarse de fronte al Leòn ma da cuel momento xe nato un sentimento anti-venessian mai più smorsà. La Serenissima la ga ordenà subito de rader al suolo conpletamente qualsiasi costrussion, casa o altro, salvo i edifici ecclesiastici (ex. l'Abbassia de S.Eustachio, e ła certosa de San Gerołamo) co l'obligo dei abitanti de spostarse ai marzeni del bosco.
Seben che che ła Serenissima stesa, co la so' sajesa proverbiàl, a gavese pensà ben de reservarghe i inpieghi de lavoro, co esclusiva, ai ex abitanti e ai so dissendenti, l'odio ga sevità a viver soto le bronse par senpre. L'unico ogeto de sfogo de sto rancòr el bosco steso, soto forma de furti continui de legname e altre atività prohibìe; roba che nessun xe più sta' bon de frenar. Ghe ne sà chelcossa i foresti (n.d.r.: Trevisani, Venessiani) che inte i ani '60-'70 i ga vesto l'idea de farse o comprarse a viłeta pa starghe i dì de festa e che regołarmente i ga subìo danejamenti e furti, ma no da parte dei stracomunitari. Par no parlar de łe samàe de canpagnołi e de sitadini che in stajon ghe dà l'asalto sensa tregua in serca de fonghi, erbe, e de cualsiasi altra roba, convinti se vede che no eséndoghe pì ła Serenissima ałora el sachejo ga da sevitàr.
I Monteliani, insoma se pol dir che i xe restai sempre anti: anti-venessiani, anti-francesi, anti-todeschi, e anca infin anti-italiani.
Le Wast
Le Wast el xe on comun de   206 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Venesia
Clima
I venti prinsipałi i ze ła bora (NE) domenante inte i mezi invernałi, el siroco (SE) in istà e, manco de frequente, el garbin (SW).
Lignières-Orgères
Lignières-Orgères el xe on comun de 742 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Montel
El sbando e el sachejo
Più o meno a l'epoca de ła lege Bertołini (un pèr de mesi dopo, vedi soto), Paładini in tel so libro “Asolo e il suo territorio” descrive el Montel cussì:
Venesia
Clima
Dal ponto de vista lejislativo, el comun de Venèsia el entra inte ła "fasa climàtega E" co 2 345 gradi dì, de consevensa el limite màsimo consentìo par inpisar i scaldamenti domèsteghi i ze de 14 ore par dì, inte el laso de tenpo ch'el va dal 15 de otobre al 15 de apriłe.
Le maree
La marea oservada a Venèsia ła połe èsar pensada cofà ła soma de do conponenti: ła marea astronòmega, corełada al moto dei corpi cełesti, prinsipalmente Luna e Sołe, e ła contribusion meteorołòzega gavesta par via del stato de l'atmosfera. In condision normałi ła contribusion meteorołòzega ła ze de basa entità e el liveło che se vede el coinside prosimativamente co ła marea astronòmega. In raquanti cazi ła soma dei efeti de presion atmosfèrega e vento ła połe determenar na contribusion meteorołòzega inportante che ła porta a notévołi base maree o sanò, de contràrio, prodùzer el fenòmano de l'àqua alta.
Montel
El sbando e el sachejo
”''Povera selva! Era una gran bellezza della nostra provincia: la si vedeva da ogni altezza, come una lama bruna sulla destra del Piave. Ciascuno di noi, credo, sentisse par essa una viva simpatia ché certo tutti avevamo inte el sangue qualche effluvio dei suoi fortificanti aromi. Il suo carattere di grandiosità, di forza, di mistero, seduceva la fantasia: aveva del ciclope e del negromante. Venti chilometri di estensione, querce secolari enormi, burroni inesplorati, foschità paurose. E ci balenava alla immaginazione in un velo di leggenda e di tradizioni tragiche: santi, romiti, maghi, streghe, grassatori, lupi, viperai. Ad essa inoltre mettevan cao le fila di gentili ricordi: tutti avevano passato dentro essa, qualche bella giornata di gioventù, o gite sollazzevoli, o in caccie squillanti, terminate da cene e balli indimenticati. Ma a chi si sente degnamente della patria era anche un ricordo superbo e sacro: da essa Venezia aveva tratto copia di legname par le sue gloriose galee. Povera selva! Quante mani unghiute acciuffarono la tua magnifica chioma, prima che tu mostrassi calva, la nuca! Povera selva! Io penso che dal tuo tetro grembo uscirono forse le galee di Dandolo, di Morosini, di Venier, unici lampi di valore, di gloria, in una lunga agonia di servitù e miseria…. Io penso all'aria imbalsamata che diffondevi inte i paesi intorno, ove le tempre degli uomini son forti e soave ze la beltà delle fanciulle…. Io penso a questa nuova specie di farisei che ha sempre sul labbro la patria, e poi si mangerebbe le sue memorie, le sue glorie, le sue bellezze in un pasto solo, e avrebbe fame ancora''”.
Le cronache łe riporta che el suolo nudo del Montel, a un certo punto, gabia conportà dei canbiamenti climateghi: pare che la risałita de łe corente de aria calda provocàe da l'inpato del sol łe atirase aria freda dal Feltrin cussì scatenando tenpeste mai viste e tronbe de aria.
Bussy-le-Repos (Yonne)
Bussy-le-Repos el xe on comun de   452 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Montel
El sbando e el sachejo
Dopo cualche ano da l'anesiòn al Regno Sabaudo, in tel 1892 par opera del Senatòr Bertolini de Montebełuna, l'area del bosco Montel ła xe stata parcełizada e concesa in proprietà ai bisnenti. L'intenzion ła jera de incorajar el sfrutamento agricoło o pastoral de ła zona. I risultati no i podeva che essar deludenti. L'acqua, de fati, ła xe senpre stata el problema più grando e ła so' scarsità ga seriamente compromeso se no inpedìo un sfrutamento vantajoso dal punto de vista agricoło. Cussi ła xe 'ndada a finir che el "Bosch" come che el vien ciamà da łe so' parti, el xe restà altro che un bosco, dato che sołamente ła flora boschiva ghe prospera, co ła difarensa che łe albare grande e monumentałe (rori, castagneri, qualche frassene etc.) łe xe del tuto sparìe. Al so posto ghe xe na parensa de bosco che in realtà el xe pì che altro un bosco da tajo a basso fusto de robinee infestanti prinçipalmente par legna da fògo a sfrutamento familiar.
1566
El 1566 (MDLXVI in numeri romani) el xe un an del XVI secoło.
Venesia
Fenòmano de l'àcua alta
miniatura|left|Àcua alta in [[Piasa San Marco del 15 de novenbre del 2019]] Co'l tèrmeno de Aqua Alta se raprezenta inte ła laguna de Venèsia i pichi de marea partegołarmente marcài, tanto da provocar lagamenti inte l'àrea urbana. El fenòmano el ze frequente sóratuto intel perìodo intrà l'autuno e ła primavera, có che l'alta marea el riva inlagar bona parte de ła sità rendendo difìsiłi i movimenti par całi e canpi. A Venèsia, ła marea che ła sorpasa el lìmite de atension de +80 cm ła vien comunamente denomenada cofà "àqua alta"; in sta quota i sormonta problemi de trasporto e de viabiłità pedonałe inte i ponti pì basi de ła sità. Có che ła marea ła sorpasa i 100 cm (5% del teritòrio pùblego soto àqua), el fenòmano el scomìnsia interesar anca altri percorsi sitadini. Inte ła quota +110 cm, sù par zo el 12% de ła ità ła ze interesada dai lagamenti. Co che invese se riva ai +140 cm, el va soto àqua el 59% de ła sità.
Cormery
Cormery el xe on comun de  1 780 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Montel
El XX secoło
La cołina ła xe divisa in senso longitidinal in do' parti sul crinal su ła linea Est-Ovest(avendo pì o meno ła forma de na ciopa de pàn longa)da queła che dèso ła xe ła strada provincial, e in senso traversałe da un serto numaro de strade paralele che łe va da na parte a l'altra non perpendicołarmente ma spostae de cualche grado (a ocio circa 45°) su ła linea Nord-Sud. Quasi tute ste strade łe xe note come "strade de presa" e no łe ga veri nomi; se łe distingue ciamandołe co un numaro ex.: presa 11, 5, 10, etc. Solamente qualcheduna ła porta nomi de generałi, ex. "General Vaccari" evidentemente a scopo de propaganda del regime unitario post bellico de la prima gran guerra.
Sorel-en-Vimeu
Sorel-en-Vimeu el xe on comun de 213 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Lambert-la-Potherie
Saint-Lambert-la-Potherie el xe on comun de  2 843 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Plouzévédé
Plouzévédé el xe on comun de  1 766 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Bassoues
Bassoues el xe on comun de 321 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Venesia
Fenòmano de l'àcua alta
El fenòmano de l'àqua alta el vien zenerà da ła conbinasion de do fatori prinçipałi: l'alternarse regołare de łe maree unìa a na càuza meteorołòzega formada da ła conbinasion de pióva, vento e presion atmosfèrega sóra de ła masa marina; l'alta marea eła soła no ła zènara l'àqua alta: ła ze ła sórapozision de sti fatori che, conbinàndose co ła marea astronòmega, ła porta el liveło de l'àqua rivar finmente quote pì alte e in magnera poco prevedìbiłe. El inalsamento de l'àqua par de sora del liveło de marea el ze un fenòmano normałe inte na conca sarada cofà el mar Adriàtego e el vento che el favorise no el ze tanto ła bora, frecuente a Venèsia, ma el siroco che el fa ła so asion in senso lonzitudenałe sóra tuta ła masa d'àqua de l'Adriàtego.
Artiguemy
Artiguemy el xe on comun de   92 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Venesia
Fenòmano de l'àcua alta
A ła variasion de ła frequensa dei avegnimenti de aqua alta a Venèsia i ghe contribuise l'eustatismo (inalsamento del liveło del mare) e ła subsidensa (sbasamento del teren par càuze naturałi o antròpeghe). Na volta se pensava che el scavo del Canałe dei Petroji e el profondamento de łe boche de porto (che el ga fato sì che ghe fuse pì scànbio de àqua intrà laguna e mar) łe gavese anplifegà el fenòmano, ponesto-che inte el pasà el zera un avegnimento straordenàrio par ła sità. El ze stà dopo dimostrà che sta spesìfega contribusion ła ghe ze ma inte el totałe ła ze del tuto trascuràbiłe se confronada co tute chełe altre.
Montel
El XX secoło
Poco se sa in genere de l'antiga Abasìa de San Eustachio, a Nervesa. Prima abandonada e desvodada par vołontà dei ocupanti francesi e po' messa a l'asta par tirar su anca l'ultimo scheo. A l'epoca el se a ga acaparada un certo homo de afari che el ga pensà ben de sfrutarla come cava de material da costruir e cussi la xe finìa desmantelada completamente; e pensar che proprio là xe el posto dove che Monsignor de La Casa el ga scrito el so' famoso Galateo e altro. Ormai xe restà solamente i ruderi che se pol vedar sora de Nervesa. Naltra de łe costrussion łassae in piè dałea Republica jera ła Certosa de San gerolamo, inte i pressi de Javera ma atualmente no ghe xe restà in piè gnanca na piera. Ghe jera un çimitero, ma dal 1863 i gà cavà anca łe lapide e i ossi dei frati i xe stai portai in tel çimitero de Javera.
Venesia
Fenòmano de l'àcua alta
Co'l fin de protèzer ła laguna de Venèsia da àque alte d'ecesion, dal 2003 ła ze partìa ła costrusion del projeto MO.S.E., testà par ła prima volta intel 3 de otobre del 2020 e da chel momento el vien doparà in protesion da maree che łe sorpasa i 130cm. El MOSE el susiste inte na sèrie de bariere mòbiłi formàe da un nùmaro variàbiłe de paratoje ancoràe intel fondo de łe boche de porto de ła laguna, che łe se alsa in cazo de sorpasamento del liveło predefinìo de marea blocando l'afluso de àqua dal mare.
Montel
El XX secoło
Uncuò el Montel l'è na zona famosa pa' i fonghi (i ciodet del Montèl) pa' łe patate e par i agriturismi. L'è diviso tra i comuni de Montebełuna, Croséta del Montèl, Volpago del Montèl, Javera del Montèl e Nervésa.
Saint-Jean-Saverne
Saint-Jean-Saverne el xe on comun de   560 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Spiss
el xe on comun de Distreto de Landeck che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Landes
Landes el xe on comun de   611 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Venesia
Geografia połìtega
Ła sità de Venesia ła ze diviza inte i sìe sestièri de Dorsoduro, Santa Cróze, San Poło, San Marco, Canarégio e Casteło, ła ze sviłupà sora ben 118 izołéte cołigade da 354 pónti e divize da 177 tra rii e canałi. A cauza de ła so morfołozia el corpo prinsipal de Venesia, se fotografà da l'alto, el ga l'aspèto de un pése.
Google Hangouts
Hangouts el xe on software de mesajeria istantanea e de VoIP xvilupà da Google chel ga sostituio Google Talk. L'è disponibile par sistemi operadivi Android e iOS e come estension par el navegadore web Google Chrome.
Loches-sur-Ource
Loches-sur-Ource el xe on comun de   353 abitanti del departemento de Aube che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Allemanche-Launay-et-Soyer
Allemanche-Launay-et-Soyer el xe on comun de   111 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Google Hangouts
In pì, xe posibile disfrutar dei servisi oferti da Hangouts anca drento de la WebMail Gmail o dal proprio profilo uxuario so la rete sociałe de google, Google+ e dal so sito web (che l'è sta verto inte el setenbre del 2015).
El 23 de aprile del 2014, co l'ajornamento de la version 2.1 de Hangout, njien mejorada la jestion dei SMS sui dixpoxidivi mobili. I njien mostrai, so on unico stram (co indicasion difarenti) i mesaji inviai co i dati e co SMS col steso contato.
Venesia
Ìzołe
Infra łe ìzołe pì grande recordémo Torseło, Muran, Buran, San Sèrvoło, ła Zueca, San Zorzi Mazor, (che parò el fa parte del sestier de San Marco), Pełestrina, Povegia, San Clemente, San Francesco del Dezerto, San Làzaro dei Armeni, San Michièl, Santa Maria de ła Grasia, Sant'Erasmo, łe Vignołe, el Lido de Venesia.
L'ìzoła de San Sèrvoło ła ze de propietà de ła Provinsia de Venesia e ła se cata su ła diagonałePiasa San Marco-San Làzaro dei Armeni.
Teraferma
El comun de Venesia, se no consideremo ła superfisie d'àqua, el se cata su ła teraferma par la mazor parte. Ła teraferma ła ga anca paréci pì abitanti, a ocio 180.510, a deferénsa de na volta. El sentro istòrego el ze deventà manco popołà datorno al 1960 e da łora ła fòrbeze ła se ga slargada miga poco. Ultimamente, considerando l'emigrasion anca da łe zone de teraferma verso comuni fora, ła deferénsa no ła ze drio créser. I sentri prinsipałi de ła teraferma i ze Mestre (tèrmine chel pol èser doperà par parlar de tuti sti posti), Marghera, Carpenèo, Malcontenta, Fàvaro Vèneto, Canpalto, Tesèra, Cirignago, Deze, Zelarin e Trivignan.
Montel
Geologia
Par pacifego che ła cołina del Montèl ła sia de natura morenica, o sia che ła se gapia formà durante na 'grande glaciazione' soto ła incredìbiłe pression de un enorme ghiacciaio. Le so' crode, de fati, łe xe conglomerati de sassi conpressi e calcificài insieme. Sòra el strato rocioso se trova un spessor primigenio de terén conpato e argiłoso co forte contenuto de minerałi ferrosi, che el pòl andar da pochi centimetri a diversi metri, del carateristego cołor rosso dei ossidi ferosi. In cuesto senso se nota na somejansa assae forte col terén de l'Istria. La strutura geologica ła xe tipicamente carsica co na notevołe scarsità de aqua in superfice.
Paesagistega
Par efeto de na połitica bastansa justa de salvaguardia, i insediamenti urbani i xe restai scarsi e vincołai col risultato che oncora al dì de un cuò se pol gòderse na (rełativa) pase, paesaji e vedùe fassinose e fresche piene de luce. Insoma el Montèl ga oncora el so' fascino, a despeto de tuto, e el resta na atrativa ançestral pa' i vesini abitanti de Treviso ma anca de ła teraferma Venessiana. In fin dei conti Treviso fin dal 1339, se sà, ła xe senpre stata stretamente ligada co Venessia, praticamente na Venessia in teraferma.
Armancourt
Armancourt el xe on comun de   563 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Venesia
Istòria
Co ła conquista romana de gran parte del Mediteraneo, torno al II secoło v.C., ghe ze na cea redusion de sti tràfeghi fin a l'invazion romana del Vèneto (dal 59 v.C. al 49 v.C.) coi trafeghi i ga na pì granda redusion. I romani i fa ła centuriasion de tuta ła fasia łagunar, che se pol veder anca ai nostri dì da łe foto al satèłede. Inte sta evoca i sentri prinsipałi de ła łaguna i ze Altin, so ła strada che da Pàdoa ła portava a Aquiłeja, Cioxa e Torseło, ìzołeta a nord del sentro de Venesia dita el so pì vecio insediamento.
thumb|left|300px|Céxa de San Giacomo de Rialto
Drio ła istoriografia tradisionałe, el primo insediamento a Venesia el ze stà Rivo Alto (Rialto de des) el fondà el 25 de marso del 421 co ła consacrasion de ła ceza de San Jacometo a Rialto, so łe rive del fondo canal navigàbiłe, ancùo Canal Grando. Ła fondasion de Venesia in verità ła ze stà na roba pì łonga, parvia de łe invazion barbàreghe, i abitanti de ła teraferma i ghe ga catà protesion daspò łe desferénte ondae de invaxion barbàreghe che ze cascade dal V secolo, in particolare queła una del 421.
Inte el VI secolo, sotto el stàbil goerno del Regno dei Ostrogoti, Cassiodoro ne dà un detagià quaro de ła vita in łaguna de quei ténpi.
Ponzano Romano
el xe on comun inte la provincia de Roma chel fa parte de la rejon Lasio
Venesia
Istòria
Reunìi conpagni a tuta l'Italia a l'inpero co ła pramàtica sansion de Giustinian del 554, i teritori de ła Venetia i ze de nóvo travolti sóto de ła spinta del'invazion łongobarda del 568, che ła vede el Patriarca de Aquiłegia/Aquiłeja refugiarse inte ła łaguna de Gravo, Rialto e i altri insediaménti costieri popołarse di pròfughi che i ga abandonà l'entrotera.
Par scapar via dai invazóri łe popolasion de ła canpagna intorno łe ze emigrà inte łe ìzołete de ła Laguna, ma no so quełe indo' che deso a ghe ze Venesia, ma pì a Nord so el atuale Torseło; questo parché in quełe zone ghe zera xa łe capane de pescadori de łe sità romane (Altin so tute, anca parché oncora ancó el xe ła pì visina a ła Laguna), 'ndo i tegniva tuta l'atresadura. Dópo vari aveniménti sti "łagunari" no i se sentéa pì seguri e par defèndarse i se ga rintanà al Lido. Infine i rifugiài, che ormai i jera int' una parte de ła Laguna segura, par sfrutar comunque i cołegaménti co ła teraferma in un periodo deso pì tranquiło, i se ga definitivamente trasferìo inte l'ìzoła de "Rivoalto", inte ła zona de l'atuałe Rialto. Da qui ze stàe abitade tute łe ìzołe de l'arcipèlago de Venesia, fortifegando łe rive co grosi pałi de legno e fango protetivo, che anca ancùo i tien in piè sta sità.
Formigliana
el xe un comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Venesia
Istòria
Tirada su inte el 697 ła Venesia a dogado dipendente dal'Exarcado de Ravena, co cavedałe prima a Eracliana, dónca Metamauco, dapò de ła tentada invazion franca de Pipin Carloman, 'ntel'821 ła pì segura Rialto ła ze deventada cavedałe del Dogado de Venesia, tołendo intel ténpo el nome isteso del teritorio e del Stado e deventando definidivamente Venesia.
Ła visinansa co l'Inpero franco, el raporto priviłegià co l'Oriente Bizantin e al steso ténpo ła distansa da Costantinòpołi ła ghe ga fata un dei prinsipałi porti de scanbio intrà l'osidente e l'oriente, permetendo el sviłupo de na clase mercantiłe dinàmega e intraprendente che inte el giro de quatro sècołi sirca ła fa deventar ła sità da insediamento sconosùo a avanposto imperiałe a potensa paróna dei mari. Da ła conquista de ła Dalmàsia co ła spedision de Piero II Orseoło intel Miłe fin ła Quarta Crozada, co ła conquista el sachegio de ła cavedałe bizantina, soto ła guida de Enrico Dandolo, ła fondasion del'inpero colonial
Ła ze mèsa drénto intrà łe Repùbliche marinare, insieme a Zénoa, Piza e Amalfi, dónca el łeon de San Marco, enblema de ła Serenìsima, el ghe ze inte łe insegne marine de ła bandiera itałiana.
El cao del goérno el jera el Doze (dal latin dux), che col 'ndar vanti del tenpo, el ga visto el so poder senpre pì controłà da novi òrgani istitusionałi. Paréci Dozi, sóratuto prima del'ano miłe, i se ga visti obligài a tór i vóti parché i çitadini i łi credéa masa bramozi de poder: calchedun el ze stà anca copà. Al màsimo de ła só potensa, intel XIII sècoło, Venesia ła dominava gran parte de łe coste dell'Adriàtego, rezion come ła Dalmàsia, l'Istria, un mucio de łe ìzołe del'Egeo, Candia, Çipro, Corfù, e ła jera ła prinçipałe poténsa miłitar intrà łe prinçipałi forse mercantiłi intel Medio Oriente. Intel XV sècoło el teritorio de ła Repùblega el se slargava da Bresia al'Istria, e da parte del'atuałe provinçia de Bełun, al Polézine vèneto.
Intel XVIII sècoło Venesia ła jera intrà łe çità pì rafinade d'Eoropa, co una forte influensa su arte, architetura e leteradura del ténpo. El teritorio de ła Repùblega de Venesia el conprendea Vèneto, Friul, Istria, Dalmàsia, Càtaro e parte de ła Łonbardia. Dópo più de 1000 ani d'indipendensa, el 12 de magio 1797 el doxe Ludovico Manin e el Magior Consegio i ze stài obligài da Napołeon a 'ndar via, par proclamar el "Goerno Provizorio de ła Muniçipałità de Venesia".
Monuménti e Łóghi Inportanti
right|300 px|thumb|Ła [[Bazìłega de San Marco|Bazìłega de San Marco col canpanièl e łe Procuratie]]
El cor de ła sità de Venesia el ze Piasa San Marco, l'ùnega che ła se tol el nome de piasa: le altre strade slargàe łe ze ciamàe infati "canpi" o "canpiełi". Ła Bazìłega de San Marco ła se cata a'n estremo de ła piasa, cołorada d'oro e revestìa da mozàiçi che i conta l' istòria de Venesia, asieme ai maravejózi basorełievi che i rafigura i mezi de l'ano. Sóra ła porta prinsipałe, i quatro cavałi de bronzo de Costantinòpołi, (i ze copie: i orizenałi i ze drénto al muzeo de San Marco) i recorda ła quarta Crozada del 1204. Ła só forma a cróze grega ła ze coverta da çinque grandìsime cùpołe. Ła ze ła tersa Bazìłega dedicada a San Marco che ła ze stà tirà so in sto lógo qua: łe prime dó łe jera 'ndae zó. El par che sta version qua ła sìpia stà ispirà da ła Céza dei Santi Apòstołi de Costantinòpołi. El drénto el ze coverto de mozàisi a sfondo oro che i rafigura pasi bìbliçi e ałegòriçi. Ai prinsipi, ła jera ła capeła privada dei Dozi de ła Repùblega de Venesia.
left|300 px|thumb|El [[Pałaso Dogal]]
El Pałaso Dogałe el se cata a fianco de ła Bazìłega: ła Porta de ła Carta, maravejóza opra de Bartolomeo Bon, ła ze'l so cołigamento, e ancùo ła ze'l svódo del muzeo de Pałaso Dogałe. L'entrada prinçipałe ła ze sul lai chel varda a ła łaguna. Sede del goérno de ła Serenìsima, el ze stà tirà su intel XV sècoło co màrmari d'Istria. Qua ghe stava un casteło, ma dapò i eło ga incendià par far 'ndar fora Pietro IV Candiano che ghe gavéa catà recèto durante na rebełion. Ancùo el Pałaso el ze un muzeo, con opre dei mejori artisti venesiani: ła Biblioteca Sansovina, che ła se cata drénto, ła verze de łe mostre a ténpo łimità. Da véder łe ze anca ła Sała del Mazor Consejo, che par sècołi ła ze stà ła pì granda sede de goérno del mondo, el Ponte dei Sospiri, łe prezon e i Pionbi.
Vanti al Pałaso Dogałe ghe ze'l canpanièl de San Marco: tirà su intel 1173 come faro par i navigadóri, el ze stà consà da Bartolomeo Bon intel XV sècoło. El ze crołà el 14 de Lujo 1902 et el ze stà tirà su de novo par intrego. Ła logeta in màrmaro roso de Verona ła ze n'opera de Giacomo Sansovin, e su de sta qua se cata i basorełievi che i rafigura ałegorie co i grandi rezultai de ła Repùblega del Leon.
thumb|300 px|El [[Ponte de Rialto el cołiga i sestièri de San Poło e de San Marco.]]
Un altro sìnboło de ła sità el ze'l Ponte de Rialto: opera de Antonio Da Ponte, el ze stà tirà su intel 1591. El jera l'ùnega maniera par traversar el Canal Grando a pié: infati, el ze restà l'ùnego ponte fin al 1854, co i ga fato el Ponte del'Academia (ancùo eziste anca el ponte dei Scalsi et el ponte de ła Costitusion). Su i lài del corpo sentrałe i se cata boteghe de luso mentre, a ła fin del ponte, intel sestièr de San Poło, ła tradisionałe pescheria e ła Ceza de San Jacometo de Rialto.
Altri inportanti monuménti venesiani i ze l'Arsenałe, ła Bazìłega de Santa Maria de ła Sałute, ła Bazìłega de Santa Maria Glorioza dei Frari, łe sinagoghe del Gheto.
Clapiers
Clapiers el xe on comun de  5 478 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Venesia
Evołusion demogràfega
Venesia ła ze stà par tuta ła Basa Età de Mezo e l'Età Moderna una de łe çità pì grandi par popołasion (oltra che par cultura e economìa). Intel an 1000 a Venesia ghe jera torno a łe 60.000 àneme, intel 1200 łe se łeva torno a łe 80.000, intel 1300 łe riva fin torno łe 110.000 che dapò ła peste negra del 1348 łe se reduze a poco pì de 60.000. Ła cresita dapò ła peste ła porta a 85.000 àneme dei primi del '400, intel 1540 łe vien censìe 129.971 àneme inte ła cavedał, intel 1552 ne vien censìe 158.069 e intel 1563 168.627, ła peste del 1576-77 copa so par zó pì de 40 miłe àneme che łe riva a łe 134.871 del 1581. Ła cresita ła va pian fin rivar a i 141.625 venesiani censìi intel 1624, dapò ła peste del 1630-31, che ła copa so par zó 40.000 àneme, ła popołasion ła riva a 102.243 intel 1633, ła rapida cresita ła porta a 120.307 intel 1642. Ła popołasion ła resta pì o manco l'istesa, co un canbio de 10.000 àneme, fin a ła fin de ła Serenìsima: intel 1696 łe vien censìe 137.867 àneme, intel 1740 147.470, intel 1761 148.576, intel 1771 138.700, intel 1780 140.286, intel 1790 137.603 e intel 1797, an de ła fin de ła Repùblega, a Venesia ghe ze so par zó 141.000 àneme. Co ła França de Napołeon invade ła Repùblega Vèneta ła porta morte, reolte, crize e poartà cazion del cało de popołasion de Venesia, oltra che a dó picenine epidemìe de tifo e vajol, che soło che dó ani dapò l'invasion riva a 136.000 àneme, intel 1805 a 122.000, intel 1811 a 115.000, intel 1818 a 103.000, intel 1830 łe vien censìe 98.638 àneme fin al so punto pì baso de 93.545 censìe intel 1838. Inte ła segónda metà dei ani 30 del '800 a Venesia ghe ze 'na cresita soçio-econòmega, in scuazi tuti i setori de l'economìa çitadina e sóratuto Venesia torna a èsar un gran çentro dei tràfeghi, stà situasion porta ła cresita de ła popołasion che riva a 123.000 àneme intel 1847, a 120.414 àneme intel 1857 e intel 1867 a 133.037.
Evołusion demogràfega del intier comun de Venesia dapò ła co Conquista Tałiana: Par 'na coreta łetura dei dati dal 2 de Avriłe del 1999, dapò un referendum, ze stà fato el comun de Cavałin-Treporti, de 11.700 àneme.
Varize-Vaudoncourt
Varize-Vaudoncourt el xe on comun de   552 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Tennie
Tennie el xe on comun de  1 057 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Montigny-lès-Cherlieu
Montigny-lès-Cherlieu el xe on comun de   157 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Prefetura de Kyoto
Kyoto ła xe na prefetura giaponexe de 2.599.313 abitanti (2017), con capołogo a Kyōto. Ła se cata inte ła rejon de Kinki, so ł'ixoła de Honshu.
Donchery
Donchery el xe on comun de  2 087 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Aubin-des-Châteaux
Saint-Aubin-des-Châteaux el xe on comun de  1 795 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Venesia
Evołusion demogràfega
El comun de Venesia ze dividesto inte ła çità de Venesia, co'l çentro stòrego dei sìe sestieri e łe ìzołe de ła Łaguna, e ła Teraferma, co Mestre cofà çità prinçipałe. Dal 1951 el çentro stòrego de Venesia ga perdesto çirca el 70% de ła popołasion che'l ze rivà al só màsimo de 175 000 àneme, fin a redurse a łe 53 976 àneme del 2017. Senpre intel 1951, ła proporsion tra çentro stòrego, ìzołe e teraferma jera de 55:14:21, intel 2017 de 21:11:68.
Poitiers
__HIDDENCAT__
Venesia
Evołusion demogràfega
Evołusion demogràfega de ła çità de Venesia (çentro stòrego, i 6 sestieri):
Poitiers
Poitiers el xe on comun de 88 665 abitanti del departemento de Vienne che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Venesia
Reixon
A Venesia so par zo el 94,4% dei venesiani i xe cristiani catołeghi. A Venesia ghe xe el patriarcado de Venesia, ona de łe col che tre diosexi carołeghe al mondo a gaver sto titoło.
Distreto de ła Glâne
El distreto de ła Glâne el xe on distreto del Canton Friburgo, in Svisera. El confina co i distreti de Broye a nord-est, de Sarine a est, de Gruyère a sud-est e de Veveyse a sud e col Canton Vaud (distreti de Oron a ovest, de Moudon a nord-ovest e de Payerne a nord). El capołogo el xe Romont.
Venesia
Reixon
A Venesia ghe xe l'exarcà ortodoso par l'Eoropa Meridionał e l'arsidiosexi ortodosa par l'Itaja e Malta, de łéngua greca e rito bixantin, co sede ła Cexa de San Zorzi dei Gresi.
Plouédern
Plouédern el xe on comun de 2 813 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Venesia
Parsone łigae a Venesia
Varda parsone łigae a Venesia par saver de łe pì inportanti parsone łigae a Venesia.
Varda anca ła lista dei Dozi de ła Repùblega de Venesia.
Le Tertre-Saint-Denis
Le Tertre-Saint-Denis el xe on comun de   124 abitanti del departemento de Yvelines che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Venesia
Zemełaji
Venèsia ła ze zemełada co łe seventi çità:
Ghe ze acordi de cooparasion coi seventi comuni e asociasion:
1568
El 1568 (MDLXVIII in numeri romani) el xe un an del XVI secoło.
Berg (San Gało)
el xe on comun del distreto de Rorschach che el fa parte del canton San Gało in Svisara
Venesia
Regade
A Venesia e in tuta ła so łaguna ła ze tanto parategà ła voga veneta, ghe ze tante regade par tante inbarcasion tradisionałi par tuto l'ano, chełe pì inportanti łe ze inte ła Regada Istòrega.
Altri sport co inbarcasion i ze ła Veła, dal 1911 ghe ze ła Conpagnia de ła Veła vinsidrize de tante conpetision, e el canotajo.
Bałon
In Teraferma ghe ze l'Asoçiasion de Bałon Mestre, nasùa inte el 1929, che ła ze in Serie C.
Bałonsesto
L'istorega scuadra de bałonsesto de Venesia ła xe ła Reyer Venesia, nasùa inte el 1872, ła xe in Serie A e ła ga portà caxa tante vitorie e tre canpionài.
Altre atività fìzeghe
A Venesia ghe ze anca asoçiasion de rugby, bałavoło (in serie C) e bałanodo.
En pì anca el Çentro Universitario Sportivo de Venesia inganiza tante atività e sport co inbarcasion e sensa.
Ally
Ally el xe on comun de   605 abitanti del departemento de Cantal che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Castel San Piero Terme
Castel San Piero Terme el xe on comune de 19 145 abitanti inte ła provincia de Bołogna.
Artigues (Hautes-Pyrénées)
Artigues el xe on comun de   16 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Saint-Paul-en-Pareds
Saint-Paul-en-Pareds el xe on comun de  1 336 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons (ciamà anca Commons o Wikicommons) xe un archivio de imaxini, soni e altri file multimediałi co licensa libara. Commons xe un projeto de ła Wikimedia Foundation. I file inviai a sto archivio i pol essar dopàrai diretamente da tuti i altri projeti che i se cata soi server Wikimedia, incluxi Wikipedia, Wikibooks e Wikisource come se i fusse cargai localmente so ogni singoło projeto (in alcuni caxi xe parò posibiłe che l'uxo de serte imaxini xe vietà in spesifici projeti a cauxa de problemàteghe legixlative dovùe a lexi locałi ).
Wikimedia Commons, che inte el xenaro 2012 ła ghèva oltre 13 000 000 file, costituise uno dei magiori archivi de risorse multimediałi a scopo didàtego e documentałe liberamente utiłixabiłi inte el web.
Storia
El projeto nacue el 7 de setenbre 2004 co ło scopo de costituir un archivio sentrałixà par łe imaxini e łe altre risorse multimediałi dei projeti Wikimedia (in presedensa ogni projeto Wikimedia e ogni edision de Wikipedia dimandava de cargar i file multimediałi inte el propio database). El 24 de majo 2005 Wikimedia Commons gà raxonto ła pietra miłiare de 100 000 file multimediałi cargai. Xe stà anca el primo projeto Wikimedia a dopàrar el softuér MediaWiki version 1.4. El linguaxo predefinìo par Commons xe l'inglexe; l'interfasa parò ła pol essar configurà inte łe prefarense utente par dopàrar calsiasi altra łéngua. Molte pajine łe xe xa stae tradote in varie łéngue.
Dal 2005 Wikimedia Commons nò ła parmete el caricamento de file co license mìa libare, incluxe łe license che łe limita l'uxo comersałe del contegnùo multimediałe o che łe xe rilasiae in fair use. Tra łe license libare acetae da Commons, ła GFDL e łe license Creative Commons libare (overo che nò łe restringa l'uxo al soło scopo nò comersałe e che nò łe inpedissa ła modifega del contegnùo).
Dal majo 2005 el sito gà acumułà un'anpia cołesion. Racoje oltre 10 000 riprodusion de dipinti de publico dominio dai tenpi antichi ai moderni, oltre 7 000 file de pronunsa in varie łéngue, sentinaia de registrasion de publico dominio de mùxega clasica e una cołesion in cresita de filmai de discorsi storisi.
Butteaux
Butteaux el xe on comun de   255 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Ghislarengo
el xe un comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Valdegrudas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Sorel
Sorel el xe on comun de 162 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Rambucourt
Rambucourt el xe on comun de   189 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Bichancourt
Bichancourt el xe on comun de  1 048 abitanti del departemento de Aisne che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
1569
El 1569 (MDLXIX in numeri romani) el xe un an del XVI secoło.
Saint-Léger-sous-Cholet
Saint-Léger-sous-Cholet el xe on comun de  2 930 abitanti del departemento de Maine-et-Loire che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Saint-Séverin-d'Estissac
Saint-Séverin-d'Estissac el xe on comun de   100 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Montmérac
Montmérac el xe on comun de   722 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Francheville (Côte-d'Or)
Francheville el xe on comun de   285 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Couesmes
Couesmes el xe on comun de   501 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Brassac-les-Mines
Brassac-les-Mines el xe on comun de  3 311 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Torrita Tiberina
el xe on comun inte la provincia de Roma chel fa parte de la rejon Lasio
Livet
Livet el xe on comun de   158 abitanti del departemento de Mayenne che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Esterzili
Esterzili (in sardo: Istersìli, Stersìli) el xe un comun italian de 643 abitanti. El xe in provincia de Sud Sardegna inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 100,74 km². L'abità el xe situà a 731 metri s.l.m.
See (Austria)
el xe on comun de Distreto de Landeck che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Castaxegna
Castaxegna el jera on comune del Canton Grixoni de 187 abitanti; el 1 de xenaro del 2010 el xe se ga unio co Bondo, Soglio, Stampa e Vicosoprano a formar el novo comun de Bregaglia.
Zeografia
Castaxegna ła se cata in Val Bregaglia, sora ła sponda destra de ła Maira. Ła xe distante 11 km da Chiavena, 38 km da Sankt Moritz e 104 km da Coira. Łe stasion ferroviarie pì visine łe xe Chiavena, par ł'Italia, e Sankt Moritz, par ła Svisera.
Imst
Imst (tiroles: Imscht [ˈimʃt]) l'é in paes te el Tiròl, Àustria. El é te la alta val de el Inn. L'é el ẑèntro de el distret co el stes nòme.
Canpo San Poło
thumb|upright 2|Canpo San Poło right|thumb|Na somegia del Canpo San Poło thumb| Canpo San Poło xe el canpo più grando de Venesia e el spasio publico più anpio dopo Piasa San Marco. El nome deriva da queło venesian par San Poło.
So'l scominsio el ze stà destinà a łe coltivasion e ai pascołi. Inte'l 1943 el ze stà tavełà patòco e A ze stà sistemà el poso a'l sentro de'l canpo. Dopo che ze stà tavełà el siòło, ze stà utiłizà 'fa łógo de mercà, fiére, e grande riunion.
Ła só inportansa ła ze cresùa cusì tanto che intorno a'l Siesento i mercatini dei pòvari, che fin a cuel'època i se tenjiva in Piasa San Marco, i zera stài trazlocài propio a Rialto indove i vedeva mercanti de tuto el mondo.
Donca co ła camoma S. Poło el se ga creà na identità łudica, infati el zera teàtro de feste pùbleghe, zoghi, cofà par eznpio el zogo de'l bałon e ła casa a'l toro. 'Sta situasion ła ze deventàda insoportabiłe finché, inte'l 1611, ze stài proibìi inte'l canpo tuti i tipi de zoghi e ła vendita de marcansìe. Tuto cuesto el ze mostrà da na taveła oncora conservàda a l'interno de ła cieza. Segondo ła teoria de l'orìzene romana de Venesia, canpo San Poło el sarìa stà l'arena de ła sità romana, desfada pian a pian par recavarne material da costrusión.[sensa fonte]
Inte'l 1548 ze stà copà Lorenzo de' Medici, cortełà da do sasìni a'l servisio de Cosimo de' Medici.
Pfunds
el xe on comun de Distreto de Landeck che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Canpo San Poło
So'l canpo se ghe afàsa efisi un mucio prestizozi:
Sopè de Cador
La Ceza prinsipal de Sant'Anna ła vien costruia sui resti de na capeła torno al 1600. A l'interno ghe xe na teła atribuida al Tiziano sconta a le invasion Napołeoniche.
Brescia Calcio
El Brescia Calcio la xe la principałe scoadra de bałon de Bresia. Ła xe una de łe scoadre pi presenti inte le 3 prime categorie e i so cołori sociałi i xe blu e bianco. Ła vien ciamada anca Leonessa e i so zugadori Rondinelle. Ghe ga miłità anca Roberto Baggio.
Leisach
Leisach  (['laisax]) l'è on comune de l'Austria, rento el distreto de Lienz, conossudo anca come Tiroło orientałe (in todesco "Osttirol").
Zeografia
Leisach se trova in Valpusterìa rènte a Lienz. El çentro del paese el sta su la sinistra de la Dràva.
Ne la frassion de Burgfrieden, dó che la vałe xe pì streta, ghe xe la Lienzer Klause, na vècia fortessa medievałe ristruturà ne i ani '70 dichiarà monumènto nasionałe e teatro de na bataja tra Schützen tirołexi e soldà de Napoleon Bonaparte (1809).
La montagna piassè granda xe la Spitzkofel (2717 m) de le Dołomiti de Lienz setentrionàłi.
La stasiòn pì visina de la ferovìa xe cuela de Lienz.
Claret (Hérault)
Claret el xe on comun de 1 563 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Gian Antonio Stella
__HIDDENCAT__
thumb|Gian Antonio Stella
Biografia
El xe on inviato e editoriałista del Corriere della Sera, dopo eserse ocupà de cronaca romana e interni e esare sta a longo invià inte el Nord Est, da tanti ani el scrive de połitega, cronaca e costume.
Inte el 2007 el xe ritornà a ł'inchiesta giornałistega co "La casta" (scrito co Sergio Rizzo), che co oltre 1 000 000 de copie vendue e ben 22 edision el xe sta uno dei livri de major suceso del 2007.
Liettres
Liettres el xe on comun de   327 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Terrehault
Terrehault el xe on comun de   135 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Barjon
Barjon el xe on comun de   41 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Bazian
Bazian el xe on comun de   112 abitanti del departemento de Gers che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Gattinara
el xe un comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
Aulnay-sur-Iton
Aulnay-sur-Iton el xe on comun de   709 abitanti del departemento de Eure che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Allemant (Marne)
Allemant el xe on comun de   164 abitanti del departemento de Marne che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Arsy
Arsy el xe on comun de   770 abitanti del departemento de Oise che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
La Cassaigne
La Cassaigne el xe on comun de   169 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Varsberg
Varsberg el xe on comun de   951 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Villanueva de la Torre
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Gino Rocca
__HIDDENCAT__
Autor di oltra novanta comedie, in parte in diałeto veneto, menàe a teatro da nùmaroxe conpagnie e raprexentàe fìn ai dì nostri. Infra i ultimi ałestimenti, queło del 1983 co Tonino Micheluzzi e Mario Valdemarin che gà portà in sena i tre ati ugnòłi L'imbriago de sesto, La scorzeta de limon, L'amigo american co ła regia de Toni Andreetta
Ła vita
Nassùo a Mantova da pare torinexe e mare feltrina, gà passà i primi ani de ła so zoventù infra il Piemonte e el Veneto e gà frequentà par qualche ano ła facoltà de giurisprudenza al'Università de Padova e de Torin.
Inte el 1913, sbandonà i studi, el se ga trasferìo a Miłan dove, conossùo Benito Mussolini, xe deventà e restà par più de vint'anni critico teatrałe so ła rivista Il popolo d'Italia.
L'avènto de ła prima guera mondiłae gà avùo notevołe influensa sol zovene scritor come ch'à mostrà inte el romanxo Uragano del 1919, inte el dramma del 1920 in tre ati Le Liane e La farsa dei nevrastenici.
Inte el 1931 el gà riçevùo el Premio Bagutta pa'l romanxo Gli ultimi furono i primi.
El se gà trasferìo a Venesia indove infra el 1937 e'l 1938 gà direto Il Gazzettino.
Po' el xe tornà a Miłan, dove sol setimanałe Il Milione gà publicà quatordexe ati ugnołi ispirà a fati de cronica.
El gà continuà a cołaboràr co diverse riviste łeterarie e teatrałi fin quando łe so condision fixiche no se gà grevà drìo aver subìo na ferìa de guera che ghe gà simentà ła smossàda de ła gamba.
El xe morto a Miłan inte el 1941, ma xe stà sepełìo a Fonzaso (Feltre, Bełun).
So fio Guido, drìo na łonga atività cofà zornałista, gà seguìo łe so ùrme in teatro, ma xe morto inte el 1961 par na małatìa grève.
Łe òpare
Tra i novanta titoli:
Goldach
el xe on comun del distreto de Rorschach che el fa parte del canton San Gało in Svisara
Doumely-Bégny
Doumely-Bégny el xe on comun de   76 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Saint-Philbert-de-Bouaine
Saint-Philbert-de-Bouaine el xe on comun de 3 424 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Montigny-lès-Vesoul
Montigny-lès-Vesoul el xe on comun de   660 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Omonville
Omonville el xe on comun de   262 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Béon (Yonne)
Béon el xe on comun de   510 abitanti del departemento de Yonne che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Aspin-Aure
Aspin-Aure el xe on comun de   45 abitanti del departemento de Hautes-Pyrénées che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Brenat
Brenat el xe on comun de   622 abitanti del departemento de Puy-de-Dôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Maurice (Bas-Rhin)
Saint-Maurice el xe on comun de   367 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Soues (Somme)
Soues el xe on comun de 125 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Franxault
Franxault el xe on comun de   476 abitanti del departemento de Côte-d'Or che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Pians
el xe on comun de Distreto de Landeck che el fa parte del del stato de Tiroło in Austria
Le Tremblay-sur-Mauldre
Le Tremblay-sur-Mauldre el xe on comun de   930 abitanti del departemento de Yvelines che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Landrais
Landrais el xe on comun de   736 abitanti del departemento de Charente-Maritime che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Gérand-de-Vaux
Saint-Gérand-de-Vaux el xe on comun de 381 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Plouégat-Guérand
Plouégat-Guérand el xe on comun de  1 067 abitanti del departemento de Finistère che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Rancourt-sur-Ornain
Rancourt-sur-Ornain el xe on comun de   191 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Google Earth
Google Earth el xe on software gratis chel ciapa sù imajii virtuali de la Tera doparando le imajini satelitari otegnue dal telerilevamento terrestre, fotografie fate da aerei e dati topografeghi memorixai so na piataforma GIS. El programa l'è distribuio da la società Google LLC. Col xe nasuo, el programa el se ciamava KeyHole chel jera aponto xvilupà da la KeyHole inc., ma inte el 2004 la società la xe sta cronpada da Google e el Software l'è sta rinominà de conseguensa. Ghe xe difarenti version de Google Hearth, sia par PC co sistema operadivo Microsoft Windows, MacOS o Linux, sia par telefonini baxai so piataforma Android e iOS par iPhone.
Saint-Brevin-les-Pins
Saint-Brevin-les-Pins el xe on comun de  13 802 abitanti del departemento de Loire-Atlantique che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Arc-et-Senans
Arc-et-Senans el xe on comun de  1 624 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Vouziers
Vouziers el xe on comun de 4 339 abitanti del departemento de Ardennes che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Puegnago sol Garda
Puegnago sol Garda el xe on comune de 2775 abitanti inte ła provincia de Brescia.
Guardabosone
el xe un comun inte la provincia de Verçełi chel fa parte de la rejon Piemonte
1570
El 1570 (MDLXX in numeri romani) el xe un an del XVI secoło.
Courcelles-de-Touraine
Courcelles-de-Touraine el xe on comun de 494 abitanti del departemento de Indre-et-Loire che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Florinas
Florinas (in sardo: Fiolìnas) el xe un comun italian de 1 538 abitanti. El xe in provincia de Sasari inte ła region Sardegna e el se estende so na area de 36,06 km². L'abità el xe situà a 417 metri s.l.m.
Monte Compatri
el xe on comun inte la provincia de Roma chel fa parte de la rejon Lasio
Villares de Jadraque
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Guadalajara, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Clermont-l'Hérault
Clermont-l'Hérault el xe on comun de  8 852 abitanti del departemento de Hérault che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
1571
El 1571 (MDLXXI in numeri romani) el xe un an del XVI secoło.