cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ippolito Nievo
Ł'intarese par ła łeteratura
Ł'intarese par ła leteratura el se gera intanto consołidà e inte el 1852 el xovane el ga scuminsià, acanto al laoro leterario, ła so atività de publicista che ła proseguirà anca a łaurea conseguia, rifiutandose cusì di intraprendere na cariera giuridica che ło gavarìa inserìo inte ł'odià aministrasion austriaca.
Lème
Lème el xe on comun de 166 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Oxelaëre
Oxelaëre el xe on comun de   519 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Drösing
el xe on comun marcà del distreto de Gänserndorf che el fa parte del stato de ła Basa Àustria in Austria
Ippolito Nievo
Ł'intarese par ła łeteratura
Inte el 1855, dełuxo da ła situasion połitega italiana, ło scritor el se ritira a Colloredo di Montalbano e el se dedica ativamente a ła produsion leteraria dełineando inte ła mente queło che el sarà el so capołaoro, "Le confesion d'un Italiano".
El continua intanto ła so atività de publicista e el se avisina al giornałismo miłitante miłanexe cołaborando al setimanałe "Il Caffè".
El sojorno a Miłan
Ła sarà questa ł'ocaxion par trascorare łonghi periodi a Miłan dove el gavarà modo de partesipar ai dibatiti łeterari e połiteghi che i se svolgevano e de apresar el vivace clima culturałe de queła sità.
Ła stexura del romanzo
Tra el 1857 e el 1858 Nievo, ritornà a Colloredo, el se dedica intensamente, a ła stexura del so grande romanzo, "Le confesion d'un italiano", che el sarà publicà postumo inte el 1867 da ł'editor Le Monnier col titoło rivisto "Le confesion di un ottuagenario".
I avegnimenti del 1859 e del 1860 i ga rexo pì intensa ła so atività giornalistega e el ne ga sołecità i primi du sagi połiteghi, ł'opuscoło "Venezia e la libertà d'Italia" ispirà da ła mancada liberasion de ła sità, e el "Frammento sulla rivoluzione nazionale".
Frencq
Frencq el xe on comun de   843 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Ippolito Nievo
Al servisio de Garibaldi
Inte el 1859 el xe tra i Cacciatori delle Alpi de Garibaldi e ł'ano seguente el partesipa a ła Spedision dei Miłe. Unendose a łe trupe garibaldine el 5 de majo del 1860 el salpa da Quarto a bordo del Lombardo insieme a Nino Bixio e Cesare Abba.
Distintose a Całatafimi e a Pałermo a ghe vien afidà ła nomina de "Intendente de prima clase" de ł'inprexa dei Miłe co incarichi aministrativi e el ne sarà anca atento cronista ("Diario della spedizione dal 5 al 28 de majo" e "Lettere garibaldine").
Vyt-lès-Belvoir
Vyt-lès-Belvoir el xe on comun de   188 abitanti del departemento de Departemento de Doubs che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Ippolito Nievo
El naufragio e ła precoce morte
Avendo ricevù ł'incarico de riportar da Pałermo i documenti aministrativi de ła spedision, el cata ła morte durante el viajo de ritorno da ła Siciłia, inte ła note tra el 4 e il 5 de marso 1861, inte el naufragio avegnù inte el Mar Tireno del vapore Ercole sol cuałe el viajava.
Saint-Denis-de-Pile
Saint-Denis-de-Pile el xe on comun de 5 535 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Dì del rengrasiamento
El Dì del rengrasiamento (Thanksgiving Day in ingleze, Action de grâce in franseze); o pì senplegamente "el Rengrasiamento", ła ze na festa de orìzane cristiana che ła recore inte i Stati Unii de l'Amèrica (el cuarto o l'ùltemo zoba de novenbre), in Cànada (el secondo luni de otobre), a Grenada, a Saint Lucia e in Lìbària in segno de gratitùdene verso Dio par el rancurà agrìcuło e par cheło che se ga vesto inte el ndar de l'ano trascoresto.
Provaglio d'Iseo
el xe on comun inte la provincia de Bresa chel fa parte de la rejon Lombardia
Asociación Deportivo Cali
El Deportivo Cali el xe na società połisportiva cołonbiana, famoza soratuto par ła scuadra de bałon.
Monmadalès
Monmadalès el xe on comun de   82 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Ippolito Nievo
Opare
Inte ła produsion del Nievo a xe presenti generi leterari diversi anca se łigài dal tema comune del so inpegno risorgimentałe.
Le lettere a Matilde Ferrari
Ła prima prova narativa del Nievo ła consiste inte łe 70 łetare spedìe, tra el 1848 e el 1851, a Matilde Ferrari durante ła so rełasion. In ese, che łe risente de ł'influensa del Foscolo ortisiano, a se sente zà queła particołar sensibiłità a riguardo a ła realtà contadina, oltre el nostalgico ricordo de ła civiltà venesiana, che caraterixarà łe so opare magiori.
I Versi
Ai ultimi mexi del 1853 e ai primi del 1854 a risałe i primi Versi fruto de na intensa cołaborasion col xiornałe de tendensa łiberałe "L'Alchimista Friulano".
In esi el scritor el se rivolxeva contro łe "svenevołese" dei poeti łigà a ła tradision clasicistica che ła gera diventà ormai academica e contro i cantori romanteghi.
Ł'ideal poetico del xovane Ippolito el se identificava, in chel periodo, inte ła poexia de Giuseppe Giusti el cui łénguajo, łetarario e popołare insieme, el podeva esare ł'unico adato a sostegnere ła cauxa de ła nasion.
Ma Nievo el gaveva savesto acetar, insieme a łe łodi, anca i amonimenti de Carlo Tenca ch el gaveva recenso inte el "Crepuscolo" ła so prima racolta. Cusì, ł'ano dopo, 1855, el xovane el xe na fora co altri Versi de natura pì intima che i risentiva de ła łesion foscołiana e leopardiana.
Ancora pì atenuà ła sarà ł'influensa del Giusti inte łe sucesive racolte: "Le Lucciole. Canzoniere (1855-1857)", publicà a Miłan da ł'editore Redaelli inte el 1858 e "Gli Amori Garibaldini " publicà a Miłan da ł'editore Agnelli inte el 1860.
Studii sulla poesia popolare e civile massimamente in Italia
Intanto el poeta, tra łe do racolte, el gaveva publicà, inte el 1854, on sagio intitołà Studii sulla poesia popolare e civile massimamente in Italia che el gera presedentemente vegnù fora in siè puntate so "L'Alchimista Friulano" dal 9 de lujo al 15 de agosto 1854.
Inte el sajo, che el risulta quaxi na mesa a punto de ła so połemica contro ł'atuałe łeteratura, Nievo el traciava on anpio panorama storego che da łe orixini de łe łeterature romanze el arivava fin ai tempi presenti.
El sajo el finiva co on ełogio al Giusti del cuałe el łodava non soło i vałori morałi che ła so poexia ła gaveva espreso, ma anca ła łéngua vigoroxa e parlà.
Novelliere campagnuolo e altri racconti
Quando Nievo el ga intrapreso ła so opara de naradore ło ga fato ispirandose a ła vita de łe canpagne e ciapando come modełi łterari łe novełe de Giulio Carcano, de Caterina Percoto, de Francesco Dall'Ongaro oltre che dai romans champêtres anbientai inte el "Berry" de George Sand.
Cailla
Cailla el xe on comun de   48 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Ippolito Nievo
Novelliere campagnuolo e altri racconti
Łe novełe, in tuto sete, łe gera sta scrite tra el 1855 e 1856 publicà inte i giornałi e pronte a vegner fora in vołume col titoło de Novelle campagnuole come scrivarà Nievo el 14 de marso 1857 al cuxin Carlo Gobio. Łe novełe in realtà łe xe restà inedite e łe xe sta racolte, da I. De Luca e publicae inte el 1956 a Turin da ł'editore Einaudi col titoło Novelliere campagnuolo e altri racconti.
La nostra famiglia di campagna
La nostra famiglia di campagna ła xe vegnù fora so "La Lucciola" de Mantova dal majo al diçenbre 1855 e probabilmente ła gavaria dovesto esare ł'introdusion al Novelliere. Ło se po' dedure dal tono discorsivo, 'pena acenà da ł'exiłe raconto e soratuto rivolto a presentare a ła società borghexe queła contadina de ł'Alto Mantovan che ła vegneva ciapà a esenpio de ła vita difisiłe e stentà de tute łe popołasion agricołe de ł'Itałia setentrionałe de quei tenpi.
La Santa di Arra
La Santa di Arra ła xe sta publicà inte el setenbre del 1855 sol "Cafè" de Miłan e ła gera anbientà inte el Friuli, in particołare in queła zona de cołina a nord de Udine che ł'autore el conoseva ben par łe so łonghe dimore a Cołoredo de Montalban. Ła vicenda, pitosto łagrimevołe, ła finìse inte on morałegiante final in cui el ben el trionfa sol mal ma el diventa el pretesto par descrivare, in modo veritiero e pasionà, i costumi del viłajo]], consegnandose cusì on toco de storia sociałe de ł'epoca.
Il Varmo
Ła noveła Il Varmo ła xe vegnù fora, dal marso al majo 1856, su ł'"Annotatore Friulano".
In esa, el Nievo, co na magior coerenza rispeto a łe precedenti novełe, el dełinea el so raconto tegnando drio ai personaji da ła nasita a ła maturità co profonde riflesion so ła so vita metendo in rixalto el rapporto tra i so caratari e i so destini.
I critici che i se ga sofermai so sta noveła, pì che so łe altre, i ga individuà in questa el nucleo inisiałe de ł'idiłio de Carlino e Pisana putini inte i primi capitołi de łe Confesion d'un italiano.
Inte el Varmo el Nievo el trateja el tema de ł'infansia intexo come quel particołare periodo de ła vita a ł'interno del cuałe a coexiste senpre el triste prexentimento de na maturità mai perfeta.
Ł'amore puteo dei du personaji prinsipałi, Favitta e Sgricciolo, el xe ofuscà da ła sensasion che tenperamenti diversi, che i se atrae e i se respinse, i pol esa sì destinà a tacarse ma anca a sofrir del resiproco afeto.
El ciclo del contadin Carlon
Łe ultime tre novełe łe apartien a on unico ciclo, queło del contadin Carlon, e łe cunta tre diverse storie acadue durante na veja inte na stała de Fosato.
El ciclo el conprende Il milione del bifolco' publicà da ł'apriłe al zugno 1856 so "La Lucciola", L'Avvocatino che el ga visto ła łuce sol "Panorama Universale" de Miłan, senpre da ł'apriłe al zugno 1856, La viola di San Sebastiano'' publicà inte ło steso ano come seguito de ł'Avvocatino senpre so Panorama Universale.
Ambientae inte el mantovan a ritorna, sensa na raxon evidente, a łe cołine e a łe pianure del Friuli dove, traverso łe parołe del bifolco mantovan Carlo Peschierotti, łe delinea el quadro de na vita exenplare trascorsa straverso łe fadighe, łe speranse, ła rasegnasion de fronte a łe disgrasie.
Il Conte Pecoraio
Il Conte Pecoraio el xe on romanzo a caratare contadinesco che el gavaria dovesto diventar, inte ł'anbision de ł'autore, el livro de letura de łe umiłi persone contadine durante i mexi osioxi de ł'autuno che i tegneva drio el periodo de ła vendemia e ła sòmena, quando łe noti łe se slongava e arivava i primi fredi. On tentativo, dunque, de aviare queła łeteratura autenticamente popołare, tanto desiderà.
Angelo di bontà. Storia del secolo passato
''Angelo di bontà. Storia del secolo passato'' el xe on romanzo storego scrito contenporaneamente al Conte Pecoraio e ai raconti canpagnołi, comunsià inte ła primavera del 1855 e finìo inte ł'agosto del steso ano, el xe sta publicà a Miłan inte el 1856.
Ła storia ła xe anbientà a Venesia, tra el 1749 e el 1768 e trata de ła decadensa de queło Stato e del sfasamento de ła so aristocrasia dominante, drama che el gera sta soferto anca inte ła fameja materna del Nievo e che el gera oncora vivo inte ł'animo dei venesiani e dei veneti, almanco fin al 1848, quando a xe sta restaurà la Republica de San Marco.
Rambervillers
Rambervillers el xe on comun de  5 170 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Ippolito Nievo
Le Confesion d'un italiano
El romanzo el vegnarà publicà inte el 1867, dopo ła morte de ł'autore, a cura de Erminia Fuà Fusinato, mujere de Arnaldo Fusinato amigo de Nievo, co alcuni interventi coretori e col titoło Le confesion di un ottuagenario.
Ła storia fiłosofica dei secołi futuri
Col romanzo curto Storia filosofica dei secoli futuri del 1860, Nievo el entra de dirito tra i primi precursori de ła fantasiensa italiana. In st'opera singołare e poco conosesta ei tratexa ła storia futura de ł'Italia da ł'ano 1860 al 2222.
Pietradefusi
Pietradefusi el xe un comun itałian de 2 375 abitanti. El xe in provincia de Avełin inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 9,24 km². L'abità el xe situà a 400 metri s.l.m. El confina co i comuni de Calvi, Montefusco, Montemiletto, San Giorgio del Sannio, San Nazzaro, Torre Le Nocelle e Venticano.
Ippolito Nievo
Altri scriti
Nievo el ga scrito anca testi teatrałi, restà inediti, intrà i cuałi a merita particołar atension łe tragedie I Capuani, Spartaco' e Gli ultimi anni di Galileo Galilei e ła comedia I Beffeggiatori''.
On mucio inportante a xe ł'Epistolario utiłe par ła ricostrusion de łe vicende biografeghe de ł'autor.
Veaugues
Veaugues el xe on comun de   633 abitanti del departemento de Cher che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Ippolito Nievo
Riconosimenti postumi
Preso el palazo del Bo, sede de ł'Università dei Studi de Padova, in via VIII Febraro, a ghe xe on'auła intitołà a Ippolito Nievo. Inte el steso modo, una de łe Caxe del Studente de ł'ESU de Padova ła xe intitołà a łu. A łu a ghe xe sta intołà, anca, el łiceo sientifego che el se cata in via Gregorio Barbarigo noto par eser el pì vecio łiceo sientifego de ła sità.
Courcelles-sur-Aire
Courcelles-sur-Aire el xe on comun de   40 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
9 de agosto
El 9 de agosto el ze el 221° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 222° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 144 dì.
Guyonvelle
Guyonvelle el xe on comun de   107 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
HEC Paris
HEC Paris (in ingleze: HEC School of Management) ła ze un'università privada statunitense piasada a Parize, Fransa.
Ła zera sta fondada co contribusion privai inte el 1881 da Gustave Roy e ła ze parte de ła Conférence des grandes écoles.
Criquebeuf-en-Caux
Criquebeuf-en-Caux el xe on comun de   404 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Anzolo Emo
__HIDDENCAT__
Vérignon
Vérignon el xe on comun de   10 abitanti del departemento de Var che el fa parte del rejon Provensa-Alpe-Costa Axura in Fransa.
Anzolo Emo
Anzolo Emo (Venesia, 3 de genaro 1731 – Malta, 3 de marso 1792) el xe stà un amiraglio venesian. El xe sta l'ultimo grande e geniae Capitano da mar de ła Serenisima Republica de Venesia.
Sin da xovane el se zera aruołà inte ła marina venesiana, a l'epoca decadente e vecia, el ga fato presto cariera grasie a łe so capacità e a łe so idee inovative.
Ciapà da ła cariera no el se ga mai maridà.
Diventà amirajo el ga amodernà ła flota introduxendo novi tipi de navi, e el xe riusìo a migliorar el niveło dei marinai.
Vivendo inte on'epoca de asołuta pace par ła so Republica el ga avù soło na posibiłità par metarse in evidensa dal punto de vista miłitare: soto el dogado de Paolo Renier łe continue incursion de pirati arabi łe danegiava el marcà e łe rote maritime venesiane, e se gheva decixo de punirli par questo.
Dopo aver guidà ła flota e aver batù façilmente in mare i nemighi, l'Emo, quando esi i se gheva rifuxà inte i so porti proteti, el ga avù ła bona de bonbardare i porti (Sfax, Tunixi, Bixerta, par citarne soło alcuni) tramite l'utiłiso de alcune chiate, fate sivołare sol fondo pałudoxo viçin a l'inboco dei porti (1785-1786).
Angelo Emo el xe morto inprovisamente so l'ixoła de Malta, el 3 de marso 1792, e el xe sta sepolto co grandi onori dai so marinai, che i ło gaveva senpre stimào e apresà.
Chauvirey-le-Vieil
Chauvirey-le-Vieil el xe on comun de   34 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Seziło (ojeto)
upright=1.6|thumb |On sixiło, fato in [[cerłaca, de sarada de na łetera]] El sixiło (dal latin sigillum, diminutivo de signum, "segno") el xe on marchio destenà a garantir sceto on documento e rendare ciaro ła so eventual divulgasion o ła so alterasion. Co el steso termene xe indicà anca ła so orixene, xeneralmente de metało o piera, su ła so superficie vien incixi sinbołi o inisiai, da dove se ricava na ùrma.
Se pol distinguere i sixiłi de ingiostro, doprà in tenpi antighi in Axia orientałe pa firmare documenti de carta, e sigiłi otegnu pa ùrma de on modeło so on materiałe molexìn che se indurise in presia, crèa bagnà, cera scałdà so fiàma, pionbo.
La Barre-de-Semilly
La Barre-de-Semilly el xe on comun de 1 000 abitanti del departemento de Manche che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Montboucher-sur-Jabron
Montboucher-sur-Jabron el xe on comun de  2 285 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Lodes
Lodes el xe on comun de   292 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Montrodat
Montrodat el xe on comun de  1 236 abitanti del departemento de Lozère che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
L'Haÿ-les-Roses
L'Haÿ-les-Roses el xe on comun de  31 204 abitanti del departemento de Val-de-Marne che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
Ługo (RA)
Ługo (Lugh in romagnoło) xe on comune de 31 927 abitanti in provincia de Ravena.
Premium Action
Premium Action el ze stà un canałe tełevizivo a pagamento edito da Mediaset. El canałe el ga scumisià a trazméter ła só programasion el 1º apriłe 2013.
Valfarta
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Huesca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Aragona.
Altana
Na altana la ze na costrusion rialsada destinada a el stasionament de un militar par far la guardia a na zona de intaresse militar. De solito la ze fata de cimento armà e la monta su un pilastro central. Se ghe acede par na scala a pecoi de fer o ciment e la ga an abitacol tondo vert su quasi tut al perimetro aonde che se tira al soldà armà.
Premium Action
El speaker uficiałe de'l canałe el zera el dopiator Massimo De Ambrosis.
Vilamarín
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Ourense, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Gałìsia.
Premium Action
Storia
Nasùo so ła piataforma Mediaset Premium orizenariamente come Steel, brand edito da NBC Universal a cui Mediaset ła cołaborava fornìndo łe propie fiction e ocupandose de ła rancura publisitaria, Premium Action ła nase a sèvito de na reorganizasion de ła piataforma da parte de Mediaset che, oltra a'l canbio de nome, ła ghe ne asume el controło editoriałe ereditando i contenjùdi fin deso trazmesi e pontando de pì el pałinsesto so film e serie tełevizive a caratere action. Ła ga scominsià łe trazmision a łe ore 06:00 de'l 1º apriłe 2013, trazmetendo el spesiałe Ultra.
Massongex
el xe on comun del distreto de Saint-Maurice che el fa parte del canton Vałexe in Svisara
Ługo (RA)
Frasion
Ascensione, Belricetto, Bizzuno, Cà di Lugo, Campanile, Chiesanuova, Ciribella, Giovecca, Malcantone, Passogatto, San Bernardino, San Lorenzo, Santa Maria in Fabriago, San Potito, Torre, Villa San Martino, Viola, Voltana, Zagonara.
Heilly
Heilly el xe on comun de 424 abitanti del departemento de Somme che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Bìgołi
thumb|Bigołi
Rivière-sur-Tarn
Rivière-sur-Tarn el xe on comun de  1 043 abitanti del departemento de Aveyron che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Bìgołi
I bìgołi xe na pasta longa veneta rùspia, pi grosa dei spagheti, fata con farina de grano tenaro e ovi. Par farli, se fa un paston co ste proporsion:
Par far el paston se distende suła toła ła farina mis-cià al sałe, faxéndoghe ciapar na forma de fontana. In mexo se spaca i ovi e i se sbate co un piron, xontàndoghe de continuo un poco de farina. Quando ke ovi e farina se ga inpastà ben, se continua a mis-ciar cołe man el paston finkè no'l diventa na bała ełàstega, soda e lisia.
Se ciapa el paston e se fa pasar tuto traverso un torcio a piastra coi buxi łarghi (el bigołaro). Vien fora i bigołi bełi ruspi par ciapar ben el sugo. Prima de cuxinarli ocore farli sugare ał'aria.
Bonnétable
Bonnétable el xe on comun de  3 856 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Premium Action
Storia
El 23 zunjo 2015 a sèito de ła reorganizasio editoriałe de ła piataforma Mediaset Premium, el canałe el vien łansà anca inte łe varsion in HD e timeshift +24 co ła conseguente serada de'l canałe in modałità SD. El 19 apriłe 2018 el canałe el torna a trazmétar escluzivamente in SD. El 1º zunjo 2018 A vien sarà ła varsion +24 e ła pasa so i canałi 316 e 460. Da'l 1º zunjo 2018 el canałe el vien rezo disponibiłe anca a l'interno de ła piataforma Infinity inte ła sesion "Canali Live". Da'l 4 zunjo 2018 el canałe el entra anca a l'interno de ła piataforma Sky Italia a'l canałe 125 in alta definision.
Zarzosa de Río Pisuerga
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Burgos, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Fiat
FIAT (acrònemo de Fabbrica Italiana Automobili Torino) (Fàbrega Itałiana Automobiłi Torin) ła ze na marca automobiłìstega de FCA Italy, che da'l 2014 ła fa parte a só volta de'l grupo industriałe Fiat Chrysler Automobiles.
Ła marca ła ga na łonga storia, sendo stà fondà l'11 łujo 1899 a Pałaso Lascaris a Torin come caza produtora de automobiłi, par po' zviłupar ła pròpia atività in numarozi altri setori creando cuà cueło che'l sarìa deventà el pì inportante grupo finansiario e industriałe privà itałian de'l XX sècoło, oltra che ła prima holding de'l Paeze e, łimitatamente al setor automobiłìstego, ła mazor caza produtora de'l continente europeo e tersa a łiveło mondiałe, dopo łe statunitensi General Motors Co. e Ford Motor Co., par na vinténa d'ani, fin a'l sciopar de ła crize de l'industria automobiłìstega torineze scumisiada a ła fin dei ani otanta.
Storia
Ła dita ła ze nasesta da ła comun vołontà de na dozena tra aristrocràteghi, posidenti, inprenditori e profesionìsti torinezi de instałar na fàbrega par ła produsion de automobiłi. L'idèa de produr automobiłi ła jera venjesta a Emanuele Cacherano di Bricherasio e Cesare Goria Gatti (che i ze stà dezà fondadori de l'ACI Automobile Club d'Italia che i gaveva presedentemente costituìo e finansià ła Accomandita Ceirano &.C. finałizada a ła costrusion de ła "Welleyes" na automobiłe projetà da l'ing. Aristilde Faccioli e costruìa artezanalmente da Giovan Battista Ceirano.
Oltra ai promodori A se ga mostrà disposti a partesipar el conte Roberto Biscaretti di Ruffia, el marcheze Alfonso Ferrero de Gubernatis Ventimiglia, el banchier e industriałe de ła seda Michele Ceriana Mayneri, l'avocato Carlo Racca, el posidénte Lodovico Scarfiotti, l'azente de canbio Luigi Damevino e l'industriałe de ła sièra Michele Lanza. Ła costituenda sosietà no ła jera njancora stà ofisiałizà che ła stanpa piemonteze za ła publegava ła notisia come serta.
El grupo de nodari, dopo vari incontri tenjùi inte'l cafè de madame Burello par fisar łe łinee de l'acordo e aver otenjùo el puzo o finansiario de'l "Banco de Sconto e Sete" de Turin, el se ga riunìo a Pałaso Bricherasio par sotoscriver l'ato de "Costitusion de ła Sosietà Anònema Fàbrega Itałiana de Automobiłi – Torino" scrivesto da'l Cav. Dotor Ernesto Torretta, Nodaro Patrimoniałe de ła Real Casa: A jera l'11 de łujo 1899. I soci i ga pagà un capitałe de 800.000 łire in 4.000 asion (sìrca 3,6 miłion de euro e i ga afidà ła presidensa a Ludovico Scarfiotti.
Ocore zontar che, el dì presedente a ła costitusion de ła sosietà, Michele Lanza el ga desidesto de retirarse, abandonando el sodałisio FIAT. Lanza gaveva za reałizà in pròpio, inte'l 1895, una de łe prime automobiłi itałiane e, ben conosendo łe dificoltà tècneghe a cui A se andava incontro, el retenjeva inoportuno escluder Giovanni Battista Ceirano da ła sosietà, prensipałe pàrtego mecànego, par mere chestion de rango. Parte de ła cuota asionaria destinada a Lanza ła zera stà asumesta da'l posidente Giovanni Agnelli, coinvolzesto in extremis da l'amigo ed ex camarada Scarfiotti, mentre ła rimanente cuota asionaria ła ze stà sostenjesta da'l Banco de Sconto e Sete.
Ła prima vetura costruìa da ła FIAT ła ze stà el modeło "3½ HP", copia de ła "Welleyes" e produzesta in 8 ezenplari inte'l corso de'l 1899. Senpre in cuel'ano, l'azienda ła ga canbià ła denominasion in FIAT drìo suzerimento de Aristide Faccioli e co l'entuziàstego sostenjo de Cesare Goria-Gatti che, da łe cołone de'l zornałe L'Automobile, el invitava a l'adosion de tałe acrònemo anca par el sò benaugurante senjifegado łatin (tersa parsona singołar inte'l fio = devien, deventa, ze fato, conseguìo, nase) sìrca el futuro de l'intrapreza. L'únego a sołevar algune parplesità ze stà Emanuele Cacherano de Bricherasio, cui l'acrònemo el pareva reciamarse a conceti biblego-rełijozi, in ràdego co łe so convinsion marxiste.
Łe prime 8 veture łe ze stà reałizàe inte l'acuizìa oficina Ceirano, drìoman ła produsion ła se ga trasferìa inte'l novo stabiłimento de corso Dante Alighieri, termenà a tenpo de record inte i primi mezi de'l 1900. Ła FIAT ła ga tacà ła costrusion de'l famozo stabiłimento produtivo denomenà Lingotto inte'l 1916 e i ło ga fazesto entrar in funsion inte'l 1923.
Drìo un primo parìodo de difisiłe zviłupo, zgenà da racuante recapitałizasion e da modifeghe inte ła conpozision de'l capitałe asionario (non senpre in maniera pasìfega ma anca zbocàe in procesi clamorozi par l'èpoga), ła propietà de ła caza automobiłìstega ła vien asumesta scuazi par intièro da Giovanni Agnelli, che'l deventarà senador durante el Fasizmo e el restarà a cao de l'azienda fin a ła fin de ła segonda guera mondiałe.
Dopo aver riscià de pèrdar ła propietà de l'azienda par ła pròpia conpromision co'l rezime fasista, Agnelli el pasa el comando a Valletta, sendo moristo in un insidente aereo l'únego fiòło mascio, Edoardo. Valletta, omo de cuałità non comuni, el se ga ocupà de rezer par conto de ła fameja Agnelli una de łe poche aziende itałiane non conpletamente inzenociàe da ła desfàta, el ze riusìo a farla rialsar e contenporaneamente el ga fornìo l'oportuna preparasion a'l ròło che 'pena posìbiłe el gavarìa dovesto asumer el zòane desendente "primo in łinea dinastega" (definision atribuìa a Montanelli).
Gianni Agnelli, l'erede, el ze devenjesto presidente de ła FIAT inte'l 1966 e'l ze restà fin al conpimento de'l 75º conpleano, cuando łe norme statutarie ło ga obligà a mołar ła presidensa.
Ła carga ła vien asumesta prima (1996) da l'ex aministrador dełegà Cesare Romiti e drioman (1998) da'l zenoeze Paolo Fresco, in arivo dai Stati Unii, ex vice presidente de ła General Electric.
Vienne-en-Bessin
Vienne-en-Bessin el xe on comun de   297 abitanti del departemento de Calvados che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Clair-de-la-Tour
Saint-Clair-de-la-Tour el xe on comun de 3 424 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Poncarale
el xe on comun inte la provincia de Bresa chel fa parte de la rejon Lombardia
Fiat
Storia
Ła zestion de Gianni Agnelli ła ga incrementà notevolmente ła vocasion multinasionałe e plurisetoriałe de l'azienda; na vocasion che ła afondava łe pròpie raìze inte łe realtà industriałi creàe da ła Fiat in tuta Europa, za inte'l primo vintenio de'l sècoło. Ła cresita, serto jutada anca da'l cusìdito "boom económego" dei ani sesanta, ła ze stà rełevante sia in canpo nasionałe che inte i marcà estari.
Łe atività e łe stratezie de'l grupo, in orizene direte a ła soła produsion industriałe de autoveture (e poco dopo anca de veicołi industriałi e agricołi), co'l pasar de'l tenpo e a cauza de łe mudàe condision de marcà e de'l consołidà aseto de grupo, łe ze andàe verso na difarente fegasion in tanti altri setori. El grupo el ga al momento atività in una vasta gama de setori de l'industria e inte i servisi finansiari.
A se trata de'l mazor grupo axiendałe itałian, che'l vanta anca senjifegadive atività a l'estaro, indove el ze prezente in 61 nasion co 1063 aziende che'l inpiega pì de 223.000 persone, 111.000 de łe cuałe fora da l'Itałia.
Modełi pre-bełici e bełici
Ła prima produsion de autoverture, datà 1900, ła ze avenjesta co l'utiłizo de 150 operai inte'l stabiłimento in Corso Dante a Turin. Da łì A ze venjesti fora 24 autoveicołi modeło FIAT 3 ½ HP, de cui na curiozità ła jera ła mancansa de ła marcia dadrio. Inte'l 1903 ła produsion ła jera łimità a 103 tòchi de auto. A'l 1902 resałe anca ła prima afermasion de ła caza inte łe conpetision automobiłisteghe, cuando, co a ła guida Vincenzo Lancia, ła se azudega na gara łocałe piemonteze ła "Torino Sassi-Superga".
Senpre inte el primo desenio del XX sècoło resałe łe prime difarenti fegasion de ła Fiat inte'l canpo dei veicołi comersiałi, dei tram, dei autocari e dei motori marini; inte'l fratenpo A se ga zlargà anca el nùmaro de łe parsone ocupàe, zonzeste a 2 500 unidà inte'l 1906. Inte'l 1908 A ze stà metesto in produsion ła Fiat 1 Fiacre, prima autovetura destinada a ła funsion de un tasi de cui zera stà esportai numarozi ezenplari inte łe pì inportanti sità cofà Parize, Łondra e New York.
Ła sosietà ła ga insià anca na atività a l'estero co ła fondasion inte'l 1908 de ła Fiat Automobile Co inte i Stati Unìi e ła sucesiva costrusion inte'l 1909 de'l stabiłimento de Poughkeepsie; fin al 1917 ghe ze stà produzesti, soratuto asenblando tòchi in arivo da l'Itałia, alguni modełi, i Type 53, 54, 55 e 56 asimiłabiłi ai ecuivałenti Tipo 3, 4 e 5 produzesti in Itałia.
Poco prima de'l sciopar de ła prima guera mondiałe, ła sosietà turineze ła ga renovà par intièro ła gama de autoveture in produsion co ła prezentasion dei modełi 1, 2, 3, 4, 5, 6; de sti modełi va recordà ła prezensa dei primi ezenpi de bateria e de trazmision a cardano. Inte'l 1911 l'azienda ła se ga simentà inte ła costrusion de un autoveicoło spesìfego par báter el record mondiałe de vełosità: a tal fin ła ga fabregà ła Fiat S76 Record, na auto da 28.353 cm³ e 290 CV de potensa, in grao de tocar scuazi i 300 km/h.
Senpre prima de ła sciopàda de ła guera l'azienda mare ła ga fondà ła"Fiat lubrificanti", ła ga zlargà łe só atività èstare co ła vertùra de na sosietà in Rusia e ła ga tacà ła produsion in serie de ła Fiat Zero de cui ła costruirà sirca 2 000 ezenplari, fornìi anca de inpianto ełètrego. Naturalmente ła produsion siviłe ła zera scuazi conpletamente convertìa a uzo bełico durante el ràdego e 'l modeło Fiat 501 el ze stà asenblà soratuto par el Rejo Ezersito.
A ła ripreza produtiva post bełica inte'l 1919 l'azienda turineza ła ga prezentà ła "Fiat 501" a uzo siviłe, de ła cuała ga riusìo a métar so'l marcà scuazi 45 000 unidà. Inte'l fratenpo ła ze andà vanti anca ła diversifegasion inte'l canpo dei veicołi industriałi e de l'asesorìstega; e sta ùltema raprezentada da ła fondasion de ła Magneti Marelli.
I modełi in produsion inte i ani 1920 i spasiava da l'utiłitaria Fiat 509 a ła łusuoza berlina Fiat 529, ecuipajà de freni so tute łe 4 rode de vołante regołabiłe. Na inovasion tecnołòzega inportante axz stà cueła del' 1928, andove ła Fiat, prima al mondo, ła ga utiłizà l'ałuminio par ła costrusion de łe teste dei motori.
Dopo ła vizita del Senador Agnelli ai stabiłimenti de ła Ford, fondada da Henry Ford inte'l 1903 inte i USA,A ze aparìo evidente che l'ùnega via parcoribiłe ła fuse de oparar in serie, traverso ła caena de montagio. Łe prime manifestasion de'l novo metodo de costrusion łe ze stà evidenti daspò l'inaugurasion de'l Lingotto, modernisimo stabiłimento de 153 000 m2, cołogà so sincue piani e co ła prezensa so'l coverto de na pista de prova par i novi modełi.
El desenio antesedente el sciopar de ła segonda guera mondiałe el ze caratarizà da ła połìtega autàrchega vołesta da Mussolini che ła ga inpedìo un zviłupo a l'estero de l'azienda, ma che'l ga jutà inte l'espansion so'l marcà interno. A ze stà de sto parìodo l'ezordio de ła Fiat 508 Balilla, prezentada inte'l 1932, inisialmente fornìa de canbio a 3 marce e in un segondo tenpo (da'l 1934) co uno pì moderno a 4, che'l ga senjà el novo record de produsion par ła Fiat co oltra 110 000 ezenplari. Pochi ani daspò el record el ze stà sfregołà co ła Fiat 500, conosesta inte ła prima varsion co ła nominaja de Topolino e che, prezentada inte'l 1936, in un vintenio de produsion ła ga riusìo a razonzer sifra de oltra 500 000 unità.
'Pena vanti de'l sciopar de ła guera l'è stà inaugurà anca el novo stabiłimento de Mirafiori, onde ga avesto inisio ła turnasion de'l łaor so l'arco de łe 24 ore.
Un modeło che no'l pol èsar dezmentegà el ze ła Fiat 6 siłindri 1500, łansà so'l fenir de'l 1935, che ła se ga difarensià par na inovativa łinea aerodinàmega e fiłante de ła carosarìa; 'sta nova łinea, asè acativante, ła xe stà estendesta (oviamente in formà redoto) da ła "Topolino" inte'l 1936 e da ła Fiat Nuova Balilla 1100, ła prima Fiat a sfrizarse de'l titoło de "1100", che ła ze stà metesta so'l marcà inte'l zunjo 1937. L'ùltemo prodoto anteguera - venjesto fora inte'l 1938 - el ze stà l'amiraja Fiat 2800: par ovie razon (ła natura istesa de ła vetura e 'l sciopo de ła segonda guera mondiałe) 'sto modeło, che'l ga inaugurà, in caza Fiat, na nova forma de'l cofano (un muzo dito a spartivento) el ze stà costruìo (anca in varsion "miłitar") in sołi 621 ezenplari fin al 1944.
Ła produsion Fiat del dopoguera
Ła fine de'l ràdego mondiałe ła ga łasà un baro de rovinasi dei inpianti industriałi e se ga sumà, par l'azienda, a ła morte del só cofondador e'l conseguente pasajo de ła dirizensa al prof. Valletta: soło inte'l 1948, e grasie ai ajuti stansiai dal Piano Marshall, ga termenà i łaori de ricostrusion dei stabiłimenti e ga reciapà par intiero ła produsion de autoveture. Dezà so'l fenir del 1945, comuncue, ga scominsià a łasar ła fàbrega łe prime autoveture: ła gama ła jera cueła de l'anteguera (decurtada de ła grosa "2800" da raprezentansa) e ła conprendeva donca tre modełi de baze: ła 500 "Topolino", ła 1100 e ła sìe siłindri 1500.
Inte'l 1948, a ła fin de zunjo, A se ga avesto el primo rinovamento del dopoguera: ga nasesto ła 500 B, che diferiva da ła presedente soratuto par na modìfega al sistema de distribusion del motor, che ze pasà da łe "valvołe łaterałe" a łe pì moderne ed efisienti "valvołe in testa", co un vadagno de potensa (da 13 a 16 HP) e de vełosità (da 85 a 95 km/h). Prategamente intalterada ga aparìo invese ła carosarìa. Manco de tre mezi dopo, inte'l setenbre del 1948, ze vegnesta fora ła prima station wagon itałiana produzesta in serie: se tratava de ła 500 B "Giardiniera" che, so ła mecànega de ła 500 B 'pena imesa so'l marcà, ła montava na carosarìa orizenałe asè (ałora definìa "zardiniera"), caratarizada da łe fiancàe in łenjo: ła vetureta ła ofriva na abitabiłità de 4 posti "veri" più un discreto bagajajo, senpre co na siłindrada de 'pena 570 cm³. Contenporaneamente, anca i modełi suparariori, 1100 e 1500, i zera venjùi "ajornai" asumindo łe nove denominasion respetivamente de "1100 B" e de "1500 D".
Inte'l 1949 ła Topolino ła ga canbià vesta e ze devenjesta 500 C. A marso, ła nova varsion ła ze venjesta esponesta in premia vista al Sałon Intarnasionałe de l'Auto de Ginevra: ła mecànega ła zera prategamente invariada, mentre ła carosarìa ga abandonà i fanałi sporzenti dai parafanghi e ła se ga fazesto pì tondada e moderna. L'istesa modìfega ła ga intaresà oviamente anca ła varsion "Zardiniera". Ła prezentasion in Itałia de łe do varsion ła ga avenjesto do mezi drioman, inte'l majo 1949.
A ła Fiera del Levante de Bari, inte'l setenbre 1949, el renovamento el ga revardà ła 1100 e ła 1500, ła cui denomenasion ła ga asumesto el sufiso "E": se par ła 1100 el renovamento el zera oportun e conprensibiłe in cuanto el modeło el zera destinà a restar in produsion ancora a łongo, l'isteso no'l se ga podesto par ła soreła major 1500, da'l momento che A jera iminente el łanso de l'erede, ła 1400, che ła ga nasesto pena sìe/sete mezi drioman. Comuncue, tanto ła 1100 E cuanto ła 1500 E łe se difarensiava da łe presedente 1100 B e 1500 D par serte modìfeghe estèteghe, detarminàe soratuto da ła desconparsa de ła rodaa de scorta esterna, deso ałozada int'un apozito vano (avente anca funsione de bagajaio) che'l zera acesibiłe da l'esterno e che'l ze vegnesto a integrarsi inte ła parte dadrìo de ła carosarìa. Nantre modifeghe łe revardava i paraurti (irobustìi) e l'adosion de'l comando de'l canbio co łeva al vołante, drio l'inperante moda "mericana".
Soło inte'l 1950 A ghe ze stà ła prezentasion de un modeło veramente novo, ła Fiat 1400, che ga mandà definitivamente in pension ła pur vałida sìe siłindri 1500; ła ze stà el primo modeło co carosarìa portante e fornìo de serie de inpianto de rescaldamento. Inte i ani suito drio A vegnarà prezentà anca dei veicołi "inuzuałi" inte ła produsion de ła dita fin ad ałora: inte'l 1951 A ze venjesta fora ła Fiat Campagnola, mezo forastrada de derivasion de ła statunitense Jeep, doparada da l'ezersito meregan durande ła guera, mentre l'ano drio (1952) A jera stà ła volta de ła Fiat 8V, na berlineta sportiva a 2 posti caraterizada da łe sospension a 4 rode independenti, novità par l'azienda turineze. Altro traguardo inportante razonzesto inte'l 1951 el ze raprezentà da ła prezentasion de un aereo, el modeło G80, primo jet costruìo in Itałia.
Inte'l canpo de łe utiłidarie, el Sałon de Bruxelles de'l zenaro 1952 el ga tenjesto a batezo ła nova varsion station wagon de ła 500 C, definìa "Belvedere" e caratarizada da ła carosarìa conpletamente metàłega (ła presedente "Giardiniera" ła gaveva łe fiancade in łenjo/mazonite).
El 1952 no'l ze stà un ano partegołarmente rico de novità, tutavia, oltra a ła Belvedere metàłega e a ła sportiva 8V, A ga vedesto ła łuze el modeło 1900 inte łe do varsion: ła berlina (scuazi idèntega a ła 1400 ma co mascarina co pì cromadure, łunoto sgrandìo e interni pì łusuozi) e ła do porte denomenada "Granluce". Ła nova 1900 ła zera caraterizada, tecnègamente, da l'adosion de un speciałe zonto idràułego che'l rendea pì fluida ła marcia.
Da senjałar ancora che, a fine ano, l'autocaro łezier Fiat 615 ze stà vendesto anca co motorizasion Diesel, un picoło propulsor de 1,9 łitri ałimentà a gazołio che ga ecuipajà, l'ano dopo, ła prima autovetura Diesel de ła Fiat, ła 1400 Diesel.
Inte'l 1953 l'ocupasion inte i stabiłimenti ła gaveva razonzesto ła cifra de 71 000 unità mentre inte'l canpo de ła tècnega A jera stà produzesta ła prima varsion de ła Fiat 1400 co motorizasion Diesel, reciapada da l'autocaro łeziero tipo 615. De'l steso ano A ze stà ła comersiałizasion de'l modeło Fiat 1100 inte ła só nova edision a strutura portante denominà e conosùo come "modello 103" e considarà un fià cofà l'erede de ła 508 Balilla. De 'sto fortunà modeło, destinà a resitar na parte da protagonista tra i modełi Fiat par oltra cuìndaze ani (el sarà sostituìo da ła Fiat 128 inte'l 1969), A ze venjùa fora anca, a fine de ano, ła varsion "spenta" TV (Turizmo Vełose) seguìa, a l'inisio de'l 1954, da ła station-wagon (Famejar ła definision de l'èpoga).
Inte'l 1954 ła Fiat no ła ga prezentà grande novità: a'l Salone dell'automobile di Torino de primavera, a parte ła vetura sparimentałe a Turbina (esposta pì che altro par fini publisitari) ze stàe prezentàe łe nove 1400/1900 inte ła serie contrasenjada da'l sufiso "A" e caratarizada da  na carosarìa amodernada e da algune picołe modifeghe mecàneghe.
ł El 1955 l'è stà caratarizà da'l retiro da'l marcà de ła 500 C e da ła prezentasion de ła Fiat 600, primo modeło che veramente el ghe ga dà inisio a ła motorizasion de masa dei itałiani, che ła ze seguìa inte'l 1956 da ła o straorizenałe derivada Fiat 600 Multipla, prima "monovołume" itałiana.
El 1956, Multipla a parte, ga visto venjir fora na nova serie de 1400/1900 (tipo "B") e de 1100/103 (tipo "E") mentre el 1957 el ze stà l'ano che'l ga senjà ła nàsita de ła Nuova 500 e de na nova serie de 1100/103 co "codine" pì łongo pronunsiàe (definìa anca cofà "modello '58" 'sta serie de 103, che ła ga seguìo a ła "E" de'l '56, ła ze stà contradistinta ofisialmente da'l sufiso "D").
So'l fenir de'l 1957 ze venjùo fora anca, in sostitusion de ła 1100/103 TV, ła manco sportiva ma pì łusuoza Fiat 1200 "Granluce", che, pur sostansialmente bazada so'l corpo vetura de ła 1100/103, ła gaveva un padiłion asàe pì moderno e łuminozo. Łe vendite de ła 1200 łe ga tacà inte'l 1958, ano che no'l ga rezistrà nesuna novità de rełevansa in caza Fiat.
Inte'l 1961, A ze stà retirà da ła produsion el tipo 1200, sostituìo da ła 1300/1500.
Modełi ani sesanta
Inte l'arco de pochi anni ła sosietà ła ga sercà de covèrzar łe varie rechieste dei automobiłisti spasiando da łe picołe siłindràe a łe grande berline e prezentando i vari modełi con ałestimenti berlina, giardinetta, coupé e spider, deventando, in cuanto azienda automobiłistega pì granda, uno dei perni de'l cusìdito "boom econòmego" de cuełi ani.
Inte'l 1964 A ze stà mesa in produsion n'altra autovetura destinada a un notévołe suceso, ła Fiat 850, inte ła só clàsega varsion berlina e in cuełe, artanto de suceso, coupé e spider. Inte'l 1966, isteso ano ch'A se ga avesto łogo de pasagio de consenje intrà el prof. Valletta e l'avocato Gianni Agnelli, ze stà prezentada ła vetura pì sportiva de ła gama, ła Fiat Dino projetada in parte con ła Ferrari, che ła ghe ne prezentava un modeło omołogo.
I primi ani de ła nova zestion i ze stà caratarizà da novi modełi che man man i ga sostituìo cuełi produzesti inte'l primo dopoguera, prezentando inte'l 1966 ła Fiat 124, che ła ze stà bona de frezarse de'l titoło de Auto dell'anno e so ła cui mecànega ła Pininfarina ła ga creà un modeło spider apresà asé. Inte'l 1967 A ze venjùa fora ła Fiat 125 e contenporaneamente l'azienda ła ga intensifegà ła só prezensa produtiva inte'l Sud Itałia; in pì ła ga acuistà parte de ła Ferrari e ła totałità de ła Lancia. El 1969 el ga vedesto ła prezentasion de ła prima autovetura torineze co el motor e ła trasion anteriori, ła Fiat 128, anca eła destinada a un bon seuceso de vendita e a frezarse de'l titoło de Auto de l'ano. De'l mèdemo ano ze stà anca ła Fiat 130, amiraja de ła caza co i só motori V6 da 2800 e 3200 cm³.
469 v.C.
El 469 v.C. (CDVXIX v.C in numari romani) el xe on an de el V secoło v.C..
Fresnes-lès-Montauban
Fresnes-lès-Montauban el xe on comun de   572 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Malon-sur-Mel
Saint-Malon-sur-Mel el xe on comun de   576 abitanti del departemento de Ille-et-Vilaine che el fa parte del rejon Bretagna in Fransa.
Novo Mèsego
El Novo Mèsego da el 6 de zenaro 1912, el kostituise el 41° Stato dei Stati Unii de Amèrica; el ze el 36° Stato pi' popołozo e el 5° pi' estendesto de i USA.
El se kata inte ła parte sentro meridional de i Stati Unii, intra łe Montañe Rocioze a ovest e łe Pianure Grande a est. El konfina ko sincue Stati, prosedendo da est in senso orario: Arizona, Iutah,, Kołorado, Oklahoma, Teksas.
Zeografia fizega
El teritorio el ze in bona parte montañozo, el se estende da na altitudine masima de 4013 m a na altitudine minima de 867 m inte łe parti pi' base a est e sud. Al sentro el ze traversà da kadene montañoze ko andamento nord-sud: Siera de el Diavoło a sudovest, Munti Sangre de Kristo, Siera de el Sakramento e Monti de Guadalupe a est. A sudest el se kata el altipian de el Łano Estakado. Łi fiumi pi' inportanti łi ze el Rio Bravo e el Pekos ke łi skore verso sud, el Kanadian ke el skore verso est, el San Huan e el Hiła che łi va a ovest.
El klima el pasa da arido a semiarido.
Zeografia umana
Ła sità piasé granda ła ze Albùkerke, ke inte el 2011 ła gaveva 552 804 abitanti, altre sità inportanti łe ze Las Kruces, Rio Renco e ła cavedal Santa Fede.
Se koltiva inte łe zone irigae sereałi e patate; tanto difondesto el ze el ałevamento de bovini e ovini.
El setor tersiario de ła ekonomia el ze el pi' inportante, in partikołar se ricorda el turizmo.
Połitega
El Stato el ze rapresentà a ła Kamera de i Rapresentanti da tre deputai.
Boẑ
thumb|Na arnia moderna, disendente dei veci boẑ Al boẑ al ze probabilmente la forma pì primitiva de "casa" che sie stata doperada te la apicoltura. Probabilmente al ze stat protagonista de le prime forme de inmestegament de le au, anca parchè al ze facile da far e al ghe someja tanto a le struture aonde che le au le va a viver in natura.
Al ze costituì da un toco de legn boẑ del diametro interno de circa 50–80 cm, co un fondi e an quert de tole. Ghe gnen forà dintorn an buss come via de acesso par i inseti.
Lée
Lée el xe on comun de 1 270 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Boẑ
Par poder er al miel toca copar le au (de solito col fun), cavar fora le formele e schiẑarle, al tut co na perdita granda.
Prunay-le-Gillon
Prunay-le-Gillon el xe on comun de  1 075 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Boẑ
La evoluẑion de la apicoltura la ga portà belche domili ani fa a la conparsa de qualche prototipo de vassel aonde che la arnia (o sia la "casa" de le au) la era costituida de do elementi separadi, un par al nit e un par la scorta de miel (melario).
Da i ani '30 i boẑ i ga tacà a sparir par assarche posto a i vassei, e incoi no i esiste pì.
An tipo particolar de boẑ al ze al ''bugno villico', costruì a intorder sache o paja.
Golfo de Fiume
El Golfo de Fiume el xe un golfo del Mar Adriàtego che se cata tra el continente Europeo a nord e ovest, l'ixoła de Cherso a sud e cheła de Vegia a est. El ciapa el so nome da ła sità croata de Fiume, situada su ła so costa setentrional. El comunica verso sud co el Golfo del Carnaro tramite el Canal de ła Farexina (en croato Vela Vrata), e col Golfo del Carnaroło tramite el Canal de Mezo ; verso est el pasa al Canal de ła Morlaca tramite el Canal de Vinodol.
No el xe particołarmente grando, ma el xe pitosto fondo, soratuto indando verso el continente.
El se cata intieramente inte ła piataforma continental, e el xe sta somerso da łe aque del mar da un tenpo giologicamente breve: durante l'ultima glaciaxion el jera atraversa da dei fiumi che rancurava łe aque dei munti istriani e łe portava verso el Carnaroło indove łe formava un łago. Łe so coste łe xe tute abastansa ripide, cusi no el ga modo de risevar inte el so basin dei fiumi importanti.
Ła marea normalmente ła xe abastansa modesta (0,3—0,5 m), ma ła risente tanto de l'efeto del vento . Na corente el lo atraversa in senso antiorario.
El golfo el xe bastansa fondo da parmetar a navi petrołiere de utiłisarlo come scało, par 'sto motivo su ła so costa nord ga avuo modo de sviłuparse l'industria cantieristega e cheła petrolchimega.
Boẑ
Siben che i boẑ i ze conpletamente sparidi, te el gerco se dopera oncora sta parola come sinonimo de "arnia", tanto che un no el diss mai quante arnie o quanti vassei che al à, ma quanti boẑ.
Gresswiller
Gresswiller el xe on comun de  1 696 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Paillencourt
Paillencourt el xe on comun de   991 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.