cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rai 3
El canal xe de tipo xenerałista e el ga na programasion sgnacada su łe discusion xornałisteghe e a ła cultura e sto canałe el ga racuanti spasi voltai a łe autonomie locałi Itałiane, vendo tante sedi rejonałi, andove che el traxmete i TG rejonałi.
Podčetrtek
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Canillas de Abajo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Los Barrios
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
247
El 247 (CCXLVII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Roses
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Calzada de Valdunciel
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Bìgołi co ł'arna
thumb|Na tecia de bigołi co ł'arna thumb|'N'arna
I bìgołi coł'arna i xe un piato tipego del Veneto e i se magna de sołito ała prima domenega de otobre, dedicà a ła Madona del Roxario.
Par 4 persone ghe vol:
Se neta e lava ben ł'arna, metendo da parte i figadini e i altri roinàsi. Se fa bojer in na pignata aqua sałà co drento ła carota, el parsemoło, ł'ajo, el doraro, ła séoła e i ciodi de garofano. Meter drento ł'arna, col core e el stomego e cuxinare; dopo un'ora cavar ł'arna e i roinàsi e cuxinare i bìgołi col brodo ke xe vegnù fora. Intanto se trita i roinàsi coti (core e stomego) e crudi (figadini) e ła carne deł'arna e i se versa in na farsora desfrizandołi co buro e salvia. Se ghe versa el goto de vin e se cuxina par un'ora. Na volta pronto el sugo, se ghe xonta sałe e pevaro. Sto sugo se versa sui bìgołi cavà dal brodo cuando ke i xe oncora un poco al dente. Prima de servire, se versa sora el formajo gratà. Keno consilià: Cabernet superiore de ła cantina Beato Bartolomeo de Breganse o Merlot dei Cołi Bereghi.
Grosio
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Łéngua italiana
__HIDDENCAT__
L'Itałian el xe na łéngua che ła fa parte del grupo de łe léngue romanxe inte ła fameja de łe léngue indoeuropee (de diałeti e de łéngue neo-romanze ghe ne xe un bel nùmaro). L'itałian moderno el xe, cofà tute łe lengue nasionałi, un diałeto che xe riusío a inporse come łengua uficial de na rejon tanto pi granda de cueła orixinal. In 'sto caso cuà xé stà el diałeto fiorentin, parlà a Firense, a prevałer, no par raxon pułìteghe - come tante volte capitava - ma par el prestigio cultural che el gavéa. El toscan, e el fiorentin famoxo (in coanto incalcà de prestiti dal siciłian, fransexe e latin) in particołar, i jera in efeti ła łengua che ga scrito Dante Alighieri, Francesco Petrarca e Giovanni Boccaccio, considerai i tre scrituri itałiani pi grandi. Ła spinta finałe a definir scritura e gramàtega de l'itałian l'è rivà da Pietro Bembo inte el '500. No'l va mìa confuxo col tałian che invese el vien parlà in Sudamèrega.
Influense lenguìstiche
Prima che rivase l'Inpero roman, xera l'etrusco che vegnéa parlà in Toscana e in Lasio setentrionałe ("Tuscia"). Seben che ła łéngua etrusca ła sipia stà scansełà in puchi sècołi dal latin, dopo ła conquista romana, ła só influensa ła podarìa èser restà viva inte el sostrato del toscan, ma l'è na question oncora verta. El latin volgar el ga fato presto a deventar ła łéngua doparà inte ła Penìxoła Itałiana e in bona parte de l'Europa. Sicome che el dominio roman sul Continente el xe durà un saco de tenpo, se capise fasilmente come mai che el łatina el xe ła baxe de un mucio de łéngue europèe. Dopo che inte el 476 se ga desfà l'Inpero d'Ocidente, in Toscana gh'è rivà i Ostrogoti e i Łongobardi (V secolo e VI secolo) che i vegnéa da l'Europa del nord e de l'est. I ga influensà ła łéngua soło come vocabołario mentre el resto l'è restà groso modo come prima. El toscan el xe una de łe łéngue neolatine pi visine al łatin (el sardo logudoréxe el xe ancor pi conservativo)
Diałeti
I numeroxi diałeti italo-romanxi i pode èsare clasificài in baxe a łe só orìxene łenguìsteghe comuni. A ła proveniensa comun dal latin łe xe somà łe łéngue preçedenti a ła conquista romana (substrati) e sora-de-tuto i superstrati che li vegnea da i contati co i vari popołi, che i ga diferensià łe diverse parlate łocałi.
Dialetti settentrionali
-->
Diałeti sentro-meridionałi
<!--
Lingua ufficiale
L'italiano ze lingua ufficiale in Italia e San Marino sui rispettivi interi territori nazionali. È una lingua ufficiale (insieme allo sloveno) nei quattro comuni costieri della Slovenia (Capodistria, Isola d'Istria, Pirano, Portorose) e in Istria (Croazia) accanto al croato. Al di fuori dell'Italia va anzitutto considerata la Svizzera, dove la lingua italiana ze una delle quattro lingue ufficiali co il tedesco, il francese e il romancio, secondo i dati del censimento dell'anno 2000, l'italiano ze la lingua principale di 470.961 persone residenti nella Confederazione (pari al 6.5 % della popolazione), di cui 254.997 residenti nel Canton Tisin, dove l'italiano, oltre a essere lingua ufficiale, ze considerato la lingua principale dal 83.1 % della popolazione. L'italiano ze pure lingua ufficiale - accanto al romancio e al tedesco nel Canton Grigioni, dove ze considerato lingua principale dal 10.2 % della popolazione. Sono di lingua italiana le valli meridionali dei Grigioni: Val Mesolcina, Val Calanca, Val Bregaglia e Val Poschiavo. L'italiano ze diffuso infine nell'uso per ragioni turistiche nell'alta Engadina. L'unico comune svizzero sul versante settentrionale delle Alpi di lingua italiana (per ragioni risalenti alla riforma religiosa), Bivio, ze invece oggi ormai sostanzialmente germanizzato.
Nella Città del Vaticano ze usata correntemente e ze la lingua coufficiale della Santa Sede co il latino. Per tale motivo ze diventata "lingua franca" della Santa Sede e le gerarchie ecclesiastiche spesso la utilizzano per comunicare tra di loro.
Diffusione al di là dei Paesi ufficialmente italofoni
L'italiano ze diffusissimo a Malta, dove tantissimi lo parlano e tutti lo capiscono (il presidente maltese in carica dal 1999 si chiama Guido de Marco), e dove fu lingua ufficiale fino al 1934, nelle zone costiere della Dalmazia (Croazia), in Slovenia, in Albania e in Tunisia, grazie anche ai programmi televisivi italiani che li raggiungono e soprattutto alle numerose minoranze linguistiche italiane. È tanto diffusa anche in Francia in Corsica, in quanto il corso ze tanto simile al toscano, e in Costa Azzurra, soprattutto nel Nizzardo. È tanto diffuso anche nel Principato di Monaco.
Dal sito del Ministero degli esteri risultano presenti forti comunità di cittadini italiani residenti all'estero, esclusa la già citata Svizzera (presenza di oltre 10.000 italiani), si tenga presente che queste cifre indicano solo i cittadini italiani residenti all'estero e non tutte le persone realmente italofone:
Da tali dati risultano, inoltre, 6.631 italiani residenti nel Principato di Monaco (il 21% della popolazione).
L'italiano ha influenzato pesantemente lo spagnolo parlato in Argentina e in Uruguay grazie alla forte immigrazione.
Notiamo infine come la lingua italiana, pur classificandosi solo al 19° posto tra le lingue più parlate al mondo (70 milioni di parlanti circa), ze la terza più studiata come lingua straniera, dopo inglese e francese e prima di tedesco e spagnolo. Questo grazie al fascino che l'Italia ha nel mondo e all'opera preziosa degli Istituti italiani di cultura. Nel Canada anglofono ze la seconda lingua più studiata dopo il francese, mentre negli Stati Uniti e in Regno Unito ze la quarta lingua più studiata dopo francese, spagnolo e tedesco.
Secondo uno studio dell'Unione Europea, ze al secondo posto per numero di parlanti madrelingua in ambito europeo (16%), dopo il tedesco (24%) e accanto a francese e inglese, ma ze quarta (18%) come lingua parlata.
Secondo studi attendibili, gli italofoni nel mondo sarebbero circa 200 milioni, di cui 70 milioni cittadini italiani o di paesi italofoni o appartenenti a minoranze linguistiche italofone e 65 milioni oriundi italiani(Media e comunicatori italici). -->
Vocałi
Nota: Xe posìbiłe scoltare anca ła vocałe, come completamento del sòno de na consonante. Sta qua inte ła łéngua scrita vegne o tralasà o trascrita come 'e'.
Exempio:
Consonanti
Tra parentexi quadre i alofoni de [n] alveolare. <!--
Alfabeto
L'italiano utilizza 21 lettere dell'alfabeto latino. In effetti k, j, w, x, y esistono solo in parole d'origine straniera, toponimi (Jesi) o come varianti grafiche di scrittura (ad es. in Pirandello gioja invece di gioia). Esistono accenti grafici sulle vocali: in particolare quello acuto (´) solo sulla e (raramente sulla o e sulla a; una grafia ricercata li esigerebbe anche su i e u dal momento che sono sempre "vocali chiuse") e quello grave (`) su tutte le altre. L'accento circonflesso (^) serve per indicare la contrazione di due vocali, in particolare due /i/. Si ze soliti indicarlo soprattutto nei (pochi) casi in cui vi possa essere ambiguità di tipo omografico. Per esempio la parola "geni" può riferirsi sia a delle menti brillanti (al singolare: "genio") sia ai nostri caratteri ereditari (al singolare: "gene"). Scritta "genî" non può che riferirsi al primo significato. L'accento grafico ze obbligatorio sulle parole tronche (o ossitone o meglio oncora "ultimali"), che hanno o sia l'accento sull'ultima sillaba e finiscono per vocale. Altrove l'accento grafico ze facoltativo, ma utile per distinguere parole altrimenti omografe.
Collegamenti esterni
-->
Rupià
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Łivorno
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Einsteinio
L'einsteinio xe l'elemento chimego 99, dedicà a Albert Einstein, un famoso fisego tedesco; el sò simbolo xe Es.
Xe un metalo tanto radioativo e xe anca el setimo elemento transuranego apartiène ai Atinedi.
248
El 248 (CCXLVIII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Marciana (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Architetura
__HIDDENCAT__
Ła architetura ła xe na disiplina che la ga come fin l'organixasion del spasio a calsiasi scala, ma prinçipalmente chela andove che vive l'omo. Par senplifegare, se pole dire che la se tien prinçipalmente a la projetasion e costrusion de on imobiłe o de l'anbiente xà costruio. In sta materia i concore aparense tecneghi e artisteghi. L'architetura, insieme a la scultura, la fa parte del grupo de le cusì ciamae arti vixuałi plasteghe.
Co l'omo ga tacà ver le capaçità cognitive cusì da poderse organixarse in çiviltà, l'achitedura la ga tacà vegner fora e la xe senpre restada in vita. L'architedura l'è nata soratuto par conpensare a le neçesità bioloxeghe de l'omo, come la protesion da i axenti atmosfereghi, e proprio par sto motivo cua, l'è intrà le materie pì prexenti in tute le çiviltà. Solo so on segondo momento, col xvilupo de la divixion del laoro, inte la socetà, a la funsion primaria ghe jera sta xontà na funsion secondaria in numaro senpre pì cresente. 243x243px|thumb|right|Ray e Maria Stata Center
Dar na ciara definision de l'architetura xe tanto difiçile, basta vardare che el fenomano architetonego l'è senpre stato on valore inte la cultura de l'omo, vegnendo senpre pì rico de carateristeghe, definision, funsion, aparense de spasio e de costrusion caxi senpre difarenti o par fin in contrasto da çiviltà a çiviltà o da epoca a epoca.
Derivasion
"Architetura" deriva da architeto, e st'ultimo derivà inte le lengue oçidentali dal latino architectus, che a so volta el ga na orixane greca: (pronunçà architéktōn), parola conponesta dai termini ἀρχή (árche) e τέκτων (técton) che signifega "inxegnere", "cao costrutor" o proprio "architeto".
El primo termine, ἀρχή – che l'è coneso a ἀρχειν (árchein), “prinçipiare”, “comandare” –, el esplega in greco antico el signifegà de "inprexa", "partensa", "orixane", "fondasion" o "guida". Inte la Metafixega de Aristotele, la xe posìbiłe catar la prima e pì granda definision. Aristotele el ghea dato do signifegai prinçipali a ἀρχή, o sia primo par importansa o primo in ordine temporale. Co el primato valoriale e primato temporale i xe conpagni e che ἀρχή el parla anca de la divinità: Dio come el pì grando valor e cauxa de tute le robe.
L'union intrà i do termini (ἀρχιτέκτων) la se cata par la prima olta da Erodoto, chel vole domandarse chi che pole dar na norma rasional a la costrusion de calcosa. El riferimento a l'edilisia o a le abitasion no l'è colegà, ansi l'ἀρχιτέκτων serve par dire de cuanto che xe costruìbiłe in xeneral. Altro aparir interesante l'è fato da cuanto che sta parola la resta fonetegamente, grafegamente e leteramente la se someja in tute le lengoe eoropee e no solo, architecture in fransexe, architecture in inglexe, arquitectura in spagnolo, architektur in todesco (che parò st'ultima la xonta la parola baukunst che tradoto significaria "arte del costruire").
Fatori de l'architetura
thumb|[[inçixion drento al Pantheon (Roma);|321x321px]] Una de le definision pì vecie de l'architetura la njien fora da Marco Vitruvio Pollione, l'architetura la xe on insieme de tre categorie:
Antichità
El primo vero tratato de architetura l'è el De architectura di Vitruvio, andove njien dada la prima definision de sta disiplina e njien creada la speçalixasion de l'architeto e de chelo chel ga da saver. El De architectura el ga influensà in manjiera particolar l'architedura dal secolo XV al secolo XIX.
Medioevo
Inte el Medioevo l'architetura la njien somejada a le artes mechanicae da filosofi come Scoto Eurigenia e Ugo di San Vittore. Inte el periodo romanico e chelo gotico la figura pì somejantea chela de l'architeto, la jera chela del caomastro, on magister operis che dopo ani de esperiensa el rancurava la projetasion de l'edifiço e de l'andamento del cantiero.
Rinasimento ed Umanexemo
Inte el contenpo che inte el resto de l'eoropa el gotico el restarà el stile che predominava par on longo tenpo, inte le rejon italiche el rinasimento mete l'architetura soto on novo modo de pensar. Uno dei tratati pì inportanti el jera par exenpio el De re aedificatoria de Leon Battista Alberti chel se refà a la triade Vitruviana (firmitas, utilitas, venustas). Inte el secoli XV e XVI se xvilupava el conçeto de çità ideal, par la prima olta l'architetura la se interesava a la sità e a la andove che ndava meso le robe in manjiera justa. Xe sta inte el contenpo del umanesimo che l'architeto el pasava da esar on artista-artijan a artista-siensià. Particolarmente inportante la xe sta anca la figura del Vignola che la ga contribuio a fare on galepin unico de l'architetura co la catalogasion dei ordeni architetoneghi claseghi.
El Siexento
L'antropocentrismo del rinasimento el xe sta sostituio da na indajine ghe la ghea el fin de ver na sintexi de la contrapoxision tra el infinio e la çentralità. Grasie anca a la nasita de nove tecneghe e matemateghe, njien fati novi idealo architetoneghi baxai so la riscoerta de la naura come elemento de scena, sol dinamismo e sol moestamento. I schemi claseghi i xe stai modifegai da cuando che xe sta tacà doprar linee curve e se taca a tore solusion che le verse nove porte a la modernità.
El Setexento
Inte el ndar del secolo XVIII ghe xe sta la nasita del conçeto de estetega e de on grando pensamento so sto termine da farte de filoxofi e storeghi del tenpo (Giambattista Vico, Immanuel Kant). Carlo Lodoli e Giovanni Battista Piranesi i ghea teorixà par primi che on artitetura la ga da esar sensa nisun paribon, sensa nisun rivardo al gusto vixivo, ma solo co na granda atension a la doparabilità e al fin funsional. Anca grasie a la rivolusion industrial, i architeti i vegneva ciamai a projetar ojeto da realixar in serie, xe el caso de la manifatura Etruria de Josiah Wedgwood, primo caxo de dixegno industriale che inte l'eta moderna l'è sta caio.
El Otoxento
Xe inte l'Otoxento che se ga ufiçalmente diferensià la profesion de l'inxegnere e chela de l'architeto, in pì, algune materie de l'inxegneria le ndarà formandose in Eoropa inte le università, l'architetura la vegnarà confinada inte le academie de bele arti, restando in alguni caxi on solo exerçisio artistego, distante da cuestion prateghe e funsionali.. Inte i Stati Uniti d'America nase invese la scola de Chicago, andove l'architetura la se catarà a confrontarse co edifiçi tanto pì alti e co on novo materiale da doparar par costruirli: el calestruso armà. In Fransa, grasie al contributo de Viollet-Le-Duc, nase el restauro e on forte discorimento tuto torno a sta disiplina che la se xlargarà anca in Inghiltera (John Ruskin e William Morris) e dopo in Italia (Camillo Boito e Luca Beltrami).
El Novexento
Na serie de teorie, tra ste qua anca chela del 'einfuhlung de l'Art Nouveau e chela de la pura vixibilità de Konrad Fiedler, la cuestion de le abitasion popolari nata da la prima guera mondiałe, i radeghi intrà le clasi sociali, le ga portà a la nasita in architetura de on movimento de projeto e teoria ciamà rasionałismo.
L'architetura la farà soa tuta na serie de disipline par poder permetarghe ai architeti de rivar a projetar dai elementi pì cei a cheli pì grandi, e se ndarà verso l'eliminasion che calsiasi idea artistega dal conçeto de architetura par ndar verso a opare fate inte l'unica idea de la doparabilità e al servisio de la xente. Intrà i grandi teoreghi e autori de sto movimento ghe xe sta Le Corbusier, Walter Gropius, Ludwig Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright. Intrà i altri grandi maestri del Novexento se se ricorda de Alvar Aalto, Oscar Niemeyer e Kenzō Tange.
Inte la penixola Italica ga vuo tanta inportansa el futurismo de Antonio Sant'Elia e Mario Chiattone.
Lingambi foresti (Multilengua)
__NEWSECTIONLINK__
Provincia de Vicensa
La Provincia de Vicensa la xe na provincia del Veneto che confina a Nord e a Ovest col Trentin-Alto Adexe (Provincia de Trento), a Est co ła Provincia de Bełun, ła Provincia de Treviso e ła Provincia de Padoa, a Ovest co ła Provincia de Verona.
Mozirje
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Sales de Llierca
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Itałia Viva
{{{{Infobox de Organizasion }}  Itàlia Viva el xe un partio połitego tałian de Sentro.
Leader del partio el xe Matteo Renzi.
{{Lista partii pułitisi}} {{Interprojeto}} {{Controło de autorità}}
Caxa nadałe de Tiziano Vecellio
La Caxa nadałe de Tiziano Vecellio (in lengua italiana Casa natale di Tiziano Vecellio) el xe on muxeo inte el comun de Pieve de Cador in Provincia de Bełun.
Descrision
La caxa andove xe nasuo Tiziano Vecellio ła xe de orixene cuatroxentesca e inte i ani ła xe sta restaurada e rifata pì volte, ma oncora ła conserva ła siera de na antica casa inte el stiłe cadorin. Alguni muri i xe intieramente cuerti da legno, l'aredamento el xe rustego e l'atmosfera ła dà na acojensa al vixitadore inte el mondo del pitore ricordà par łe so grande opare.
Sta caxa-muxeo ła xe intieramente vixitàbiłe e ła se xviłupa so do piani tra de łori cołigai da na scałinada in łegno.
Al pian terèn, se połe catare on acojente sałon, andove se połe vedare riprodusion de łe opare d'arte e copie de łetare autografae de l'artista e el xe el ponto de partensa del vixitadore, che el połe dopo ndar vanti co ła vixita inte łe altre çincue stanse carateristeghe al primo piano e che merita de esare nomenà particolarmente ła xe ła cuxina łà rento vixitàbiłe col fogołare tradisionałe.
Radeče
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Benaocaz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Cantalapiedra
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Pinacoteca Manfrediniana
La Pinacoteca Manfrediniana el xe on muxeo inte ła sità de Venesia, inte el Sestiero de Dorsoduro.
Descrision
El muxeo el ga sede de fianco a ła Baxełega de Santa Maria de ła Sałute inte el pałaso projetà da Baldassare Longhena e costruio inte el 1670 par i pari Somaschi. In sto muxeo el ga ła cołesion riçevua in eredità dal marchexe Federico Manfredini, oltre a altre opare donae da eclexiasteghi e çitadini inportanti, o senò salvae da ła sparision dovua a łe sopresion napołeoneghe.
249
El 249 (CCXLIX en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Carbajosa de la Sagrada
__HIDDENCAT__
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Marciana Marina
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Polzela
el xe on comun de ła rejon statistega de Savinjska che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Sant Andreu Salou
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Itàlia sentrałe
thumb|250px|Łe rejon de ł'Italia sentrałe Ł'Italia sentrałe ła xe queła parte del teritorio che ła conprende łe rejon Toscana, Marche, Onbria e Łasio. El fiume pì inportante e lungo che pasa el xe el Tevere.
Demografia
In Italia sentral ghe stà 10.906.626 persone, co na densità abitativa de 186,9 abitanti par km². Ghe xe oto comuni che gà pi de zentomila abitanti:
Rasura
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Bóveda del Río Almar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
250
El 250 (CCL en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Porto Azzurro
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Mezo de comunicasion de masa
On Mexo de comunicasion de masa, midia de masa (o in léngua inglexe Mass Media) i xe dei midia speçifegadamente projetai par comunicare in forma verta e distansa al grando publego. Se połe dire che ła comunicasion de masa ła xe costituia da organixasion ben pareciae par rivar al fin de produre e difondare mesaji rivolti a on publego largo e incluxivo, chel ciape tochi de popołasion tan difarenti intrà de łori.
Jornałe
Par pì de cuatro secołi l'unego vero e propio mexo de comunicasion de masa el xe sta el jornałe. El primo jornałe eoropeo che se conose, el l'è del 1563 a Venesia, scrito a man da persone incargae dal goerno de ła Republica de Venesia par difondare notisie so łe guere, so łe pułìteghe de goerno al grando publego.
Cine
Partio inte el 1895 co ła prima projesion çinematografega fata dai fradełi Lumière, el çine el se ga fin da suito difondesto in tuti i paexi del mondo, par divegner un grando mexo de comunicasion de masa, sia co i çinejornałi, che co i film projetai.
Aradio
Partio col scumisiar del XX secoło, l'aradio l'è sta da suito on grando mexo de comunicasion. Le traxmision inte ła penixoła łe xe scumisiae inte el 1924.
Na olta el jera on mexo de comunicasion intrà i pì funsionanti, parché el se podea scoltare co se jera drio far mestieri de calsiasi tipo e de conseguensa no el inpegnava tenpo come che ło inpegnava ła carta stanpada da łexare e anca parché no ghe jera nisuna alternadiva de sto tipo. Se połe ricordare l'existensa dei radiojornałi, de łe publiçità, de łe radiostorie (raconti) e de ła mùxega.
Tełevixion
La tełevixion ła xe partìa in Veneto inte el 3 de genaro del 1954, e no ła ga da suito vuo on grando suçeso, parché ła costava masa in confronto al costo de ła vida inte i ani çincuanta. La vera difuxion ła se ga vuo inte i ani 70.
Internet
El rivo de Internet el se ga intorno ła fin dei ani 90, anca se el vero boom el se ga vuo inte i primi ani del 2000 co i Computer e inte i ani diexe co i dispoxidivi mobiłi (tełefoni intełijenti, tablet, rełoji intełijenti) che i dà ła oportunidà ai mexi de comunicasion de masa de poder vegner drento a ła nostra vita in ogni momento de ła jornada.
Bornos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Bresa
Brèsa (Brèsa in diałeto bresán, Brescia in tałian, Brixia in łatin) xe un comun suparzó de 190 000 aneme, caołuogo de ła Provinsia de Brèsa e seconda sità de ła Łonbardia par numaro de aneme. Ła se cata inte ła zona orientał de ła Łonbardia, jiusto 'ndo sbóca ła Val Tronpia.
Istòria
Bresa ła xe nasùa inte el 1200 v.C. cuando i Łiguri i concuista el nord ovest de ła pianura padana e i fortifega el Cołe Cidneo, 200-300 ani dopo i Vèneti antighi i riva in Orobia e Bresa deventa na sità vèneta. Inte el XI secoło v.C. ła xe stà invadesta dai Gałi Çenomani e inte el II secoło dai Romani, che inte el 7|7 d.C. i ła ga metésta inte ła neonasùa Regio X Venetia et Histria, cusìta ła popołasion ła torna venetica.
Dopo ła fin del Inpero Roman Bresa vien invadesta prima dai Ostrogoti e po dai Łongobardi e in fin dal Sacro Roman Inpero, dal XII secoło ła xe un común autonomo che vien de novo invadesto dai Visconti.
Inte el XV secoło Bresa vien ciapà rento da ła Republica Vèneta inte ła cuae ga fato parte fin a ła so fin, inte el 1797. El masimo splendor de Bresa xe rivà co ła Repùblica Vèneta, in sto periodo ła sità xe diventà un gran sentro culturał soratuto par ła muxica, sità pì rica de ła atuał Łonbardia e vien fate grandi opare de costrusión, come ła ricostrusion de łe mura e del Castel.
Inte el 1797 Bresa vien invadesta da Napołeon, po pasa soto el Inpero Austriaco inte el Rejo Łonbardo-Vèneto e inte el 1860 vien invadesta dal Rejo d'Itałia.
Cultura
Ła cultura Bresana ła xe oroba, de matrixe łonbarda, co influense vènete par ła so istoria, prima, co ła Regio X Venetia et Histria, e po co ła Republega Vèneta.
Łéngue
Oltra al taian, łéngua ofisiał in tuta Itaja, a Bresa, e inte el Bresán se parla diaeto bresan.
Sinbołi
El sinboło de Brèsa, fin dal XV secoło xe el Łeon, axuro in canpo arxento, che riciama el łigame col Vèneto e ła so visinansa storega e culturał co sto quà. El bomò xe "Brixia Fidelis" soè "Bresa Fedeł" (a ła Repùblica Vèneta).
Anca se el soranome Łeonesa, dà a ła sità da Giosuè Carducci, fa pensar che el Łeon sinboło de Bresa sie femena, xe mas-cio e voł ricordar queo Vèneto.
Lardo del s-ciopo
El lardo del s-ciopo vien fato ała Croxe del S-ciopo, a s.Ana de Alfaedo, in provinça de Verona. I lo fa con mas-ci grosi, de pi de 160 kili. Dopo na conça con sałe, pevare, rosmarin, salvia e erbe dei Lesini, el vien stagionà sui seciari de marmo roso veronexe, in caneva. El lardo del s-ciopo el xe na meraveja col pan caldo o ła połenta. Se pol magnarlo anca coi maroni. Fati bojere i maroni, finkè i xe oncora de bojo, se ghe rodola intorno fetełe de lardo.
SDTV
Co tełevixion a definision stàndar o tełevixion a definision convensionałe, in sigla SDTV (sigla de el nome in inglexe Stàndar Definition TeleVision), se intende on liveło quałitativo de l'imaxine tełevixiva che someja a queła dei stàndar tełevixivi anałoxici xeneralmente difondesti en tuto el mondo inte ła seconda metà del XX secoło, uncò in Itàlia oncora ła pì doparà, ma in via de sostitusion da parte del HDTV.
Céxa de San Martin (Capergnanica)
thumb|La Céxa La Céxa de San Martin la xe una Ceza de Capergnanica, in provincia de Cremona e in la diocesi de Crema. La xe stà fà su inte el secolo XI e restaurà inte el XVIII. Endel 1952 la xe stada slargà e l'ingreso el xe stà misso al vegio presbiterio con dò afreschi del San Martin che el cura i malà e el iuta i poveri.
576i
El 576i xe on formato del segnałe video a definision stàndar, doparà inte łe nasion che łe tien i stàndar anałogici PAL e SÉCAM, che ła costituise ła version dixitałe; ła maxor parte dei canałi TV parò uncò i ga na version Full HD (1080i), che dai ani 2000, xe drio sostituir łentamente el formato 576i.
El nome 576 identifega na risołusion vertical de 576 linee, e co ła i se indica che sta risołusion ła xe interlasada. Ła risołusion orixontal, invese, ła xe de sołito de 720 pixel.
Ła frequensa de semiquadro, de 50 Hz, tal'olta ła vien incluxa inte ła sigla, che ła devien 576i50.
Sto formato video el połe esar trasmeso anca dai maxori stàndar de tełevixion dixitałe, come ATSC e DVB, e l'è doparà par i DVD: suporta raporti de aparensa de 4:3 e de 16:9 anamorfico.
Grosotto
el xe un comun inte la provincia de Sondrio chel fa parte de la rejon Lombardia
Sant Aniol de Finestres
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Cabeza del Caballo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
251
El 251 (CCLI en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Pretty Little Liars (serie tełeviziva)
Pretty Little Liars ("Carine, xóvani e buxiere") ła xe na serie tełevixiva statunitense, ideà da I. Marlene King baxà su l'omònima serie leteraria de Sara Shepard e prodota dal 2010 da l'ABC. Protagoniste de ła serie xe Troian Bellisario, Ashley Benson, Lucy Hale e Shay Mitchell ; altri intèrpreti prinçipałi xe Ian Harding, Janel Parrish, Holly Marie Combs, Laura Leighton, Tyler Blackburne, Keegan Allen, Chad Lowe e Sasha Pieterse.
La serie se conpone de 7 stajon, par un totałe de 140 epixodi.
La serie se ga agiudicà vari premi e nomination.
Descrision
Rosewood, Pennsylvania, dopo el ritrovamente del presunto cadàvere de Alyson DiLaurentis (Sasha Pieterse), sconparsa un ano inte ła note de Halloween, le so mejo amighe, Spencer (Troian Bellisario), Hanna (Ashley Benson), Aria (Lucy Hale) e Emily (Shay Mitchell) le vien perseguità da na persona misterioxa, che inte i mesaji se firma come "A".
Portoferraio
el xe un comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
El Bosque (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Murska Sobota (comun)
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Grazalema
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Moravske Toplice
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Carpio de Azaba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
252
El 252 (CCLII en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Rosignano Marittimo
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Chiclana de la Frontera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Agrate Brianza
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
San Vincenzo (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Cabezabellosa de la Calzada
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Aicurzio
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
253
El 253 (CCLIII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
1080i
1080i xe na categoria de modałità video, tute caraterixade da na risolusion vertical de 1080 linee e da ła scansion interlasada, che vien prima del formato 1080p
El 1080i xe un formà de alta definision, che ciapa drento on raporto de aparensa de 16:9. Ła risołusion orixontal del formato xe de 1920 par 1080 pixel.
Ła cadensa de riprexa in hertz połe esare implisita inte el contesto o indicada in maniera espresa, co na notasion comun, dopo ła letara i.
Łe frecuense pì doparae łe jera de 25 e 30 fotogrami al secondo, secondo ła divixion tradisional ereditada dai sistemi PAL e NTSC e legada dal doparare de sircuiti co segnałi de controło derivai (previo scałamento de ła frecuensa di on fattore 1/2) de ła corente alternada doparada in chei paexi (frecuense de 50 e 60 Hz rispetivamente).
A seconda se se sia drio riferir a ła frecuensa de cuadro o de semicuadro, se połe doparar notasion come 1080i25, 1080i50 e, secondo ła racomandasion EBU, 1080i/25, tute tra łore ecuivałenti.
El formato 1080i, pcr ła so naura interlasada, jera diretamente compatìbiłe co i monitor a tubo catodego. Par esare vardà su display a scansion progresiva, come cuełi al plasma e LCD, el segnal ga da esare sotoposto a on proceso ciamà deinterlasamento.
Par via de łe modifiche a lo stàndar NTSC introdote a l'epoca de l'introdusion del cołore, ła cadensa de riprexa de łe trasmision 1080i/30 jera in realtà pì baso del 0.1% rispetlto al vałore nominal, cuindi de sirca 29,97 fotogrami al secondo. Anca ła notasion 1080i29.97 xe doparada inte dei ambiti. I stàndar de deso i suporta frecuense sia de 24/30/60 reałi sia de 23,976/29,97/59,94 fotogrami al secondo.
Ghe xe na variante del formato cuando aplicà al sistema de rexistrasion HDV che limita ła risułusion a 1440 × 1080 pixel. In sto caxo l'aspect ratio dei pixel xe pari a 1,333 e xe el rixultà de na deformasion anamorfica.
Sveti Jurij ob Ščavnici
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
DVB-T
thumb|Logo de DVB-T thumb|Difuxion del stàndar DVB-T (in blu) Nte łe tełecomunicasion el Digital Video Broadcasting - Terrestrial (DVB-T) xe el stàndar del consorsio eoropeo DVB par na modałità de trasmision tełevixiva dixital terestre.
Sant Feliu de Buixalleu
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
HDTV
thumb|upright=1.4|Na imaxine tełevixiva a alta definision mostrada da on [[videoproietore]]
Ła tełevixion in alta definision, in sigla HDTV (acronimo de ła conpagna paroła inglexe High Definition TeleVision), o in maniera senplise alta definision, xe ła tełevixion co video de quałità significativamente superior a queła dei Stàndar tełevixivi maxormente difuxesti inte el mondo ne ła seconda metà de el XX secolo, stàndar tełevixivi che i rientra inte ła SDTV. Xe in altre parołe on termane che indica in maniera xenerica on liveło de quałita de ła imaxine tełevixiva.
A difarensa de ła definision stàndar, che d'opara sia el tradisional formà 4:3 sia queło widescreen 16:9, l'alta definision de uncò dopara soło che el formà 16:9.
Chipiona
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Carrascal de Barregas
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
254
El 254 (CCLIV en numeri romani) el xe on an del III secoło.
Provincia de Mendoza
Mendoza ła na provincia de ł'Argentina (148 827 km² cavołogo Mendoza).
Departementi
Ła provincia ła xe divixa in 18 departementi:
Łigamenti foresti
Gobierno de la Provincia de Mendoza - Sito ufisial de ła provincia.
Studio de l'omo
__HIDDENCAT__
Cuxina
Co ła paroła coxìna o cuxina se intende tuto chel'insieme de pràteghe e tradisioni ligà al magnàr, e piesè in xenerałe ała preparasion de robe da magnàr e da béar. Ogni paexe del mondo gà ła só manièra de cuxinar e i só piati tipici.
Studio de l'omo
Lo studio de l'omo o anca antropologia (dal greco Ανθρωπολογία, che vien da άνθρωπος, ànthropos = "omo" e λόγος, lògos che voe dir "studio") xe la sciensa che studia l'omo, da tuti i punti de vista, dea società, del corpo, dea cultura.
Cuxina
Una de łe cuxine piesè rinomate in tel mondo ła xe cueła itałiana, che la vanta varie speciałità tipiche. In Italia ghe xe anca tante coxine rejonałi, difondeste solo inte na rejon o na xona ziogràfega.
Studio de l'omo
Lo "Studio de l'omo" inte ła tradixion dei studi italiani l'è divisa in dò aree:
Cuxina
La Cuxina Veneta
right|thumb|200px|Un piato de bigołi co l'arna La base de ła coxina veneta (e mìa soło veneta) ła xe sicuramente ła połenta, che ła se magna sia péna fata, sia brustolà.
Studio de l'omo
- l' "antropologia fisica"( studio del'omo fisico): la studia l'evolusion e le carateristiche fisiche dei omeni, a genetica dei popoi e le base biologiche dei popoi.
- le "discipline demo-etnoantropologiche" che le se ocupa dele relasion sociali.
Cuxina
La Cuxina Veneta
Tra i vari piati e prodoti tipici del Veneto ghe xe i seguenti:
Sassetta (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Cuxina
Secondi
thumb|200px|Ła pastisada de caval, tipico piato veronexe
Le arte da coxina
thumb|right|150px|De łe arte da coxina moderne Tra łe varie arte (atrezi) che se dopara in coxina ghe xe el piron, el cortel, el cuciàro o sculiaro, el mestoło (minèstro) par misciare ła pasta o altre robe, el pasìn par filtrar i liquidi, ła gratarola par gratar el formajo e tanti altri strumenti e atrézi vari.
Turnišče
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Trezzano sul Naviglio
Trezzano sul Naviglio (Tresàn o Tresàn sül Nivirij in diałeto łocal) el xe un comune de 19287 abitanti, che el se cata a sud-ovest de Miłan, in provincia de Miłan, łongo łe sponde del navijo Grande.
Normandia Alta
La Normandia Alta (in fransexe Haute-Normandie), ła xe na rejon de ła Fransa setentrional. Ła xe sta creà inte el 1956 dal ragrupamento de du departementi: Senna maritima (Seine-Maritime) e Eure. El teritorio corisponde co ła parte oriental de ł'antica provincia de Normandia.
La so cavedal la xe Rovan, altre sità inportanti łe xe Dieppe, Evreux e Le Havre.
El teritorio de ła rejon el confina co queło de ła Picardia a est, de ł'Île-de-France a sud-est, del Sentro a sud e de ła Bassa Normandia a ovest. Łe coste setentrionałi łe xe bagnà dal Canałe de ła Manega.
Prèmio Nobel
El prèmio Nobel ( AFI : ; pronunsa svedeze: ) ła ze un'onorifisensa de vałore mondiałe atribuia cada ano a personałità viventi che łe se ga difarensià inte i vari canpi de ła conosensa umana, portando a «i pì alti benefisi a l'umanità» par łe so reserche, descuerte e invension, par l'òpara leterària, par l'inpegno in favor de ła paze mondiałe.
Istòrego
thumb|Fotografia de [[Alfred Nobel]] Alfred Nobel el zera nasesto inte el 21 de otobre del 1833 a Stocolma, fioło de un inprenditore èdiłe svedezo. El ze sta un chìmego, inzegnero e inventore, dopo èsar divegnesto inte el 1894 presidente de ła società Bofors, Nobel el ghea metesto in sesto vari esperimenti sui esplozivi: A ze sta cusita che eło el ghea cumulà na notàbiłe cuantità de schei, derivante dai breveti de łe so 355 invension, ła pì tanto conosesta de łe cuałe ła ze ła dinamite, descuerta forse asidentalmente doparando łe propietà sorbenti de ła farina fòsiłe su ła nitroglicerina. Gràsie a pòstere reserche Nobel el ghea parecià anca altri tipi de esplozivi, intrà i cuałi ła bałistite.
Inte el marzo del 1888, Ludvig Nobel, fradeło grando de Alfred, el zera morto inte un'esplozion inte el ndar de un'esperimento. Racuanti cuotidiani fransezi, retegnendo che el defunto el fuse l'isteso Alfred, i ghea anunsà ła so morte co tìtułi altro che adułatori:
Albiate
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Prèmio Nobel
Istòrego
Nobel el ghe zera restà tanto małe dopo de ver lezesto sto necrołojo premauro, tanto che el ga scumisià a gaver timor de cofà che el saria sta recordà dai pòsteri. Fermo inte ła decizion de vołer figurar cofà un zentil fiłàntropo e no cofà un inplacàbiłe industriałe, el ghea decidesto de destinar el 94% de ła so granda fortuna a l'istitusion de un prèmio da insegnir a chi che rende «i mejo servisi a l'umanità» inte i canpi de ła chìmega, fìzega, medezina, leteratura, o inte el favorir rełasion pasìfeghe intrà i pòpułi de ła Tera. A ze sta cusita che el zera nasesto el prèmio Nobel, regołarmente asegnà inte łe so vàrie declinasion partindo dal 1901. Ragnar Sohlman e Rudolf Lilljequist, cuełi che ga portà vanti łe ùlteme vołontà de Nobel (morto inte el 1896 inte ła so viła a Sanremo), i ghea istituio ła fondasion Nobel par ła zestion del patrimònio de Nobel (31 miłioni de corone svedezi) e par ła destribusion dei premi. thumb|upright=1.2|El testamento de Nobel, esponesto in còpia a [[Sanremo inte ła Viła Nobel]]
El testamento
de sevente se reporta el testo de łe despozision testamentàrie de Nobel:
Descrision
I premi i vien zeneralmente insignii in otobre e ła serimònia de consegna ła vien fata a Stocolma inte el Konserthuset ("Sała dei concerti") inte el 10 de disenbre, aniversàrio de ła morte del fondatore, co escluzion del prèmio par ła paze che el vien insignio anca sto cuà senpre inte el 10 de disenbre, ma a Oslo. I premi inte łe spesìfeghe desipline (fìzega, chìmega, fiziołozia o medezina, leteratura e economia) i ze comunemente retegnesti i pì prestijozi insignìbiłi in sti canpi. Anca el prèmio Nobel par ła paze el conferise grando prestijo, tutavia par l'opinabiłità de łe vałutasion pułìteghe ła so insignasion ła ze sta calche volta conpagnada da polèmeghe.
El Nobel prevede ła insignasion de un totałe de schei. finmente al 2011 el zera de 10 miłioni de corone; dal 2012 el totałe el ze sta decurtà del 20% ma dopo inte el 2017 ła ze sta erlevada finmente a 9 miłioni de corone (869,000 eoro). I premi i vien oncora finansiai gràsie ai intaresi otegnesti sul capitałe donà da Alfred Nobel, inte el scumìsio del secoło scorso.
Cazi partegołari
La stòria dei Nobel ła ga vedesto de frecuente ła premiasion de łe stese persone in edision difarenti, o sanò de menbri de ła istesa fameja o de organizasion e menbri de organizasion che inte el corso dei ani i ga merità pì volte l'insignasion del prèmio.
Do premi
Cuatro perone łe ga fin deso ciapà do premi Nobel: Solché Linus Pauling el ghea vinsesto do volte el prestijozo prèmio cofà sìnguła persona.
Conil de la Frontera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
Sant Feliu de Guíxols
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Teołozia
Ła teołoxia ła xe el stùdio de Dio. Ła paroła ła vien dal grego Θέος (Dio) e λόγος (discorso). El conceto de Dio el ga avesto tanta importansa inte el pensiero de l'osidente. In fioxofia el xe vedesto cofà l'èsare inte el cuało pensiero e asion łe xe conpagne inte el isteso tenpo, ma anca cofà ła verità ùltema de łe robe. In teołoxia, se varda pi che altro el aspeto de creator de sto mondo e de cheło che tuto połe so tuti.
255
El 255 (CCLV in numeri romani) el xe un an del III secoło.
Carrascal del Obispo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Teołozia
Ła teołoxia catòłega
Ła teołoxia catòłega ła xe el doparare ła raxon so el mesajo de ła rivełasion scoltà da ła fede. Inte ła baxe ghe xe el raporto intrà fede e raxon, che ła tradision catołega łe ciama conplementari. I teòłoxi cristiani, i dixea che ła fede ła xe da intendar cofà "vera fiłoxofia", saria a dir cofà vera e pròpia risposta a łe domande fiłoxòfeghe.
Uno dei argomenti pì inportanti de ła teołoxia catòłega ła xe ła nadura, łe propietà e l'esensa de Dio.
Sti argomenti i xe prexenti anca inte łe tradision teołòxeghe cristiane no catòłeghe, e anca in chełe no cristiane. Inte el catołicexemo ła teołoxia ła ga faxesto fronte par tradision ła rivelasion divina inte ła Trinità e inte ła cristołoxia.
Calvarrasa de Abajo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Salamanca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Free to air
El FTA sigla de free to air (termine mutuà da l'inglexe), xe ła trasmision no criptada de contenui tełevixivi e/o radiofonisi a łe utense. El Free to air se difarensia dal free to view, inte el qual ła trasmision xe criptada, e da ła pay TV inte ła qual ła trasmision ła xe criptada e ła va a schei.
Dopararlo
El free to air vien doparà da ła tełevixion publega, (de sołito finansiada dal stato e de sołito anca da ła publisità), e da ła tełevixion privada finansiada in escluxiva da ła publisità.
In Itàlia xe finansiada anca dai sitadini che i paga ła imposta del canone tv al stato. El termine free xe rełativo, parché secondo łexi vixenti in Itàlia sensa pagare ła imposta anual a el stato par ła vixion de ła tv no xe posìbiłe ła vixion dei canałi cusì diti gratis.
Free to air xe tanto doparà par indicar łe carateristeghe de on risevidore tv (volgarmente ciamà decoder). Un resevidore free to air połe vere anca ła predispoxision par metar drento ła Smart Card par ła vixion de programi criptai che va a schei.
Inte l'Itàlia el risevidor dixital terestre (decoder) dopara el vecio sistema de łe frequense che se ciapa on-air co normałe antena sentrałixada. De contrario de altre piataforme che łe dopara el decoder che łe ciapa soło che łe frequense che se ciapa soło che traverso na paraboła satełitare.
Suvereto
el xe un comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Roxegafèro
Roxegafèro l'é na frasion de 1300 abitanti de el comun de Viłafranca inte ła provincia de Verona.
Parsone łigae a Rosegafèro
In sta frasion xe nasùo el cardinal Mario Zenari.
256
El 256 (CCLVI en numeri romani) el xe on an del III secoło.
James Gandolfini
__HIDDENCAT__
James Joseph Gandolfini, Jr. (18 de setenbre 1961 – 19 de zugno 2013) el xe sta on ator merican.
Piombino
el xe un comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Sant Ferriol
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Xirona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Velika Polana
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.
Espera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Càdexe, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Andałusia.
257
El 257 (CCLVII en numeri romani) el xe un an del III secoło.
Rio (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Livorno chel fa parte de la rejon Toscana
Arcore
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Besana in Brianza
el xe on comun inte la provincia de Monsa e Briansa chel fa parte de la rejon Lombardia
Tivùsat
Tivùsat xe na piataforma radiotełevixiva satełitare gratis creada da ła società a responsabiłità limitada italiana Tivù difondesta traerso ła flota satełitare Eutelsat Hot Bird a 13 gradi est.
Prexentada ufisalmente co ła conferensa stampa el 22 de lulio del 2009 e inaugurada el 31 de lulio che njiea, tivùsat se pone el obietivo de rendar acesìbiłe a ła xente che sta in Itałia, Republica de San Marino e Sità del Vaticano ła programasion gratuita de łe emitenti nasionałi traerso ła tecnoloxia satełitare, integrandoła soło che in parte cea co queła pî granda e xà difondesta via satełite da łe prinsipałi emitenti internasionałi.
Veržej
el xe on comun de ła rejon statistega de Murania che ła fa parte del stato de ła Xlovenia.