cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mauritius
Antighità
I marcanti omaniti vegnea su ste ìzołe a partir dal X secolo.
I portoghexi xe rivà inte el 1505 e i la ciamà Ilha do Cerne. I primi abitanti moderni xe stà i olandesi dal 1598. Ie stà ori a darghe el nome de Mauritius in onor del principe Maurizio de Nassau. Anca i olandesi xe andà via dopo qualche ano.
I francexi sa tolto l’ìzoła inte el 1715 e i inglexi la ga conquistà inte el 1810.
En tel 1965, el governo inglexe ga separà le Isole Chagos da Mauritius.
Hinojosa del Valle
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Mauritius
Indipendensa
El 12 marso 1968 Mauritius xe diventà indipendente.
Zeografia politega
El paexe xe na democrasia che no ga mai vù tensioni forti e che rispeta i diriti umani.
La cavedal ła xe Port Louis.
Etnie
El 70% dei mauriziani i xe de origine indiana. I bianchi de origine inglexe e francese i xe circa el 25%. El resto de la gente ła xe de origine africana, araba e cinexe.
Léngue
A se parla fransexe, creoło e inglexe.
Economia
L’economia de Mauritius xe diversificà. La distribusion de la richeza xe omogenea, co poche sache de povertà. El governo procede co el progeto de ricavar energia da i resti de la lavorasion de la cana da sucaro, progeto che farà risparmiar al paexe el 30% de l’importasion de petrolio.
L’agricoltura contribuise col 25% de le entrate. El 60% del tereno coltivabile el xe piantà a cana da sucaro; se pianta anca tè, e vanilia.
L’industria, specialmente el texile, xe in cresita anca parchè ghe grosi sgravi fiscali par ci esporta. La produsion de componenti de computer xe in cresita.
El turismo dura tuto l’ano.
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
thumb|250px|Paexaio dei Paexi Baschi
I Paexi Baschi o Euskadi i'è na comunidà autonome spagnoła, situà inte ła parte setentrionałe de ła penixoła iberega. I cofina a nord co el golfo de Bizkaia e ła Francia (in te ło specifego co i Paexi Baschi francexi), a sud co La Rioja e ła Castiglia e Leon, a ovest co ła Cantabria e a est co ła Navara.
I Paexi Baschi i'è costituii da tre provinçe (denominè teritori storeghi inte l'ordinamento autonomo) e 253 comuni: left|thumb|Ła Comunità Autonoma Basca (in lila) a l'interno de ła nasion basca ([[Euskal Herria). In giało el Paexe Basco francexe e in verde ła Navara.]] In tel pasà, łe provinçe che conpone i atuałi Paexi Baschi i era conosue in spagnoło anca come Provincias Vascas, Provincias Exentas (fin al 1841), Provincias Vascongadas, o senplicemente, Vascongadas. Al dì d'ancó, ła denominasion Comunità Autonoma Basca (CAV) l'è uxà co frequensa, specialmente inte ła stesa comunità autonoma e in Navara, visto che łe denominasion Euskadi e Paexi Baschi i'è stè uxe, anca storegamente (da ła so creasion co ła grafia Euzkadi inte l'Otosento ła prima, e prima del 1897 ła seconda) , par intendar un conseto difarente da quel de ła comunità autonoma, o sia quel de Vasconia o Euskal Herria.
Anca ła Navara la ga dirito a integrarse in tei Paexi Baschi, in tel caxo che la decida la so incorporasion in acordo co quanto stabilio da ła quarta dispoxision tranxitoria de ła Costitusion spagnoła e in seguito regołamentà da ła leje del meioramento del regime foral de ła Navara, anca se no el ga mai exercità sto dirito. Łe rełasion tra łe do comunità i'è stè tanto varie da ła Tranxision spagnoła.
Ła Comunità autonoma basca la ga n'estension totałe de 7 234 km² e na popołasion de 2.133.684 abitanti (Instituto Nacional de Estadística de España 2006), co na densità de popołasion de 295,0 ab/km². La so caitałe l'è Vitoria - Gasteiz in Alava (in basco Araba), ndoe ghè el Parlamento e ła sede del Goerno basco.
I Paexi Baschi i ga anca un so ino oficiałe, l' Eusko Abendaren Ereserkia (in basco ino de ła Patria basca) e un dì de festa oficiałe, l' Aberri Eguna, dì de ła Patria Basca, sełebrà ła domínica de Pasqua.
Denominasion
I termini Euskadi e País Vasco (in te ła version basca del Statuto de autonomia, Euskadi e Euskal Herria') i'è ła denominasion oficiałe de ła Comunità Autonoma dei Paexi Baschi.
El tema de ła nomenclatura l'è stà tanto dibatuo, in quanto i nomi Euskadi e Euskal Herria i se ga utiłixà tradisionalmente par dexignar na rejon più estexa de queła de łe tre provinçe. El 18 de luio del 2003, l' Euskaltzaindia, ła Reałe Academiade de ła Łéngua Basca, el ga aprovà un documento ndoe la espone ła so poxision sora el coreto uxo de ła paroła Euskal Herria, "teritorio co carateristeghe culturałi ben definie, che va al de là de łe frontiere połitego-aministrative e de łe difarense storeghe".
Geografía
Ła so orografía l'è prinsipalmente montagnoxa, modeła dai Monti Baschi e da ła inponente Sierra Cantabria a sud, co el Toloño come altitudine masima. El punto piasè alto dei Paexi Baschi l'è el monte Gorbea.
In tei Paexi Baschi se pol distinguar a grandi łinee quatro xone climateghe: el versante atlantego a nord, na xona de clima subatlantego (Vałi osidentałi e pianura de Araba), na xona de clima submediteraneo e, l'estremo sud, ndo se pasa a un clima co istà ciaramente seche e calde de tipo continentałe. thumb|[[Donostia-San Sebastián|Donostia]]
Sta rejon el ga partecipà al Programa Mondiałe de Vałutasion de łe Risorse Idreghe (WWAP) de l' UNESCO,  che el ga previsto l'atresamento de più de 30 sentri de informasion che i'è servii par ełaborar un raporto sora ła situasion atuałe de ła rejon.
Storia
I storeghi romani i aferma che el teritorio basco l'era abità xa dai tenpi preromani da diverse tribù de cui no i capea ła łéngua. Ła distribusion rejonałe de ste tribù la varia da storego a storego. In ogni caxo se aceta ła teoria secondo ła qual i baschi i'è quel che resta dei abitanti del Pałeołitego de l'Europa osidentałe, in partegołar dei abitanti de ła rejon francocantabrega. Ghè próve in bixogno par afermar che i parlava na forma primitiva de l'atuałe basco, el protobasco.
Durante l'Alto medioevo i teritori tra l'Ebro e ła Garona i era conosui come Vasconia e i vien unifeghè par un periodo soto i duchi de Vasconia. Dopo l'invaxion dei Musulmani de ła penixoła iberega e l'espansion francexa soto Carlo Magno, el teritorio el se framenta. In tel IX secoło el regno de Panplona el diventa el major Stato del teritorio. L'è soto Sancho el Grando che el regno de Panplona el ragiunge ła so masima estension; dopo ła so morte in tel 1035, parò, i so fioi, no respetando el testamento che el lasava el regno inte łe mane del primogenito, e dopo tante łote, i divide el teritorio, łasando el posto in tel XII secoło a na nova strutura połitega formà dai regni de Navara, Aragona e Castiglia. Durante l'Alto medioevo, ła Bizkaia la se unise vołontariamente al Regno de Castiglia.
In tel 1200, el regno de Navara el perde i atuałi teritori de Alava, Gipuzkoa e del Durangexato, che i vien anesi dal monarca castiglian. Dunque, ła Navara, privà dei altri teritori peninsułari dei Paexi Baschi, la orienta ła so połitega d'espanision verso nord e est, verso i teritori de confin co l'Aragona e ła Francia. Ła Navara la vien pò in seguito anesa parsialmente al regno de Castiglia durante i secołi XI e XII e quaxi totalmente in tel 1512 e 1521. El resto dei teritori del nord i vien anesi da ła Francia. Łe tre provinçe de l' atuałe Paexe Basco le s'era xa unie vołontariamente al regno de Castiglia e le dona el so suporto durante l'integrasion de ła Navara al regno de Castiglia.
thumb|250px|left Ła Navara, ła Gipuzkoa e ła Bizkaia le conserva i so fueri fin al XIX secoło, quando i vien parsialmente sopresi da Antonio Canova del Castiglio, a seguito de ła sconfita carlina. Durante el franchixmo soło ła Navara e l'Alava i conserva parte dei so antighi fueri, mentre i vien abolii inte łe altre do provinçe co el decreto del 23 zugno 1937, in quanto considerè «traditori» par no aver suportà ła rivolta; insieme co i fueri vien sopreso anca el primo Statuto de Autonomia basco. Sto decreto el vien parsialmente modifegà el 6 zugno 1968, soprimendo i paragrafi ofensivi par ła Gipuzkoa e ła Bizkaia, ma conservando i altri articołi. El vien finalmente abrogà el 30 otobre 1976.
Atualmente, dopo l'aprovasion del Statuto de Autonomia dei Paexi Baschi, in tel 1979 Euskadi la se ga costituio come comunità autonoma e el ga asorbio i diriti forałi dei tri teritori storeghi che le forma. L'altra provinça spagnoła parlante basco, ła Navara, no l'è stà unia a łe altre, ma la forma na comunità forałe indipendente.
Demografia
El fato de esar uno dei posti da ndoe ze partia ła rivołusion industriałe in Spagna, l'è stà cauxa de na ełevata cresita de ła popołasion da ła metà de l'Otosento fin a l'inisio dei ani '70, esendo meta de numaroxi imigranti che rivava da łe altre rejoni de ła Spagna. Tutavia, ła fin del protessionxmo, ła crixi industriałe, l'instabiłità połitega e ła diminusion de ła natałità i a fato si che i Paexi Baschi i retrocedese demografegamente e i diventase na rejon co cresita negativa a partir da ła Tranxision. Cosita, mentre in tel periodo 1981.2006 ła popołasion spagnoła la cresea de un 18,46%, i Paexi Baschi i prexentava na recesion demografega del 0,05%. Ła provinçia de Araba, queła che ze cresù manco in termini demografeghi durante ła rivołusion industriałe, l'è l'unica che no 'à mia perso popołasion dai ani '70, mentre queła che 'à perso piasè l'è ła Bizkaia, che l'è anca stà queła che era cresù piasè a l'epoca.
Secondo el censimento de l'INE del 2006, i Paexi Baschi i anovera un 4,01% de foresti, che el raprexenta una de łe parsentuałi più base de ła Spagna e l' costituise manco de ła metà de ła mèdia nasionałe (9,27%). Tra sti qua, predomina i sudamericani, i marochini, i rumeni e i portoghexi.
Grenoble
Grenoble (Grenoblo en arpitan) ła xe na sità fransexe. El comune el ga sirca 160 000 abitanti, ł'aglomerasion oltre 420 000. El xe capołogo de ła prefetura de ł'Isère e de ł'arrondissement omonimo, inte ła rejon Rodano-Alpi (Rhône-Alpes).
Cabinda
__HIDDENCAT__
Grenoble
I so abitanti i se ciama Grenoblois.
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
Economia
thumb|250px|[[Muxeo Guggenheim de Bilbao.]] Nonostante ła so estension rełativamente łimità, i Paexi Baschi i concentra un gran vołume de industrie e i'è una de łe rejoni piasè riche de ła Spagna, co el so 117,1% de PIL pro caite rispeto a ła mèdia europea (dati Eustat, ano 2002). A metà dei ani Otanta, in piena crixi economega, se produxe ła reconversion industriałe e ła reindustriałixasion, che la porta a na signifegativa recesion e, ormai recuperà da sta situasion da ani, l'è al dì d'ancó una de łe rejoni piasè xviłupè de ła Spagna e secondo un studio de l'Istitudo Basco de Statistega, co un Indaxe de Xviłupo Umano inte el 2004 tra i più alti al mondo seguendo i criteri de l'ONU.
L'industria basca la gode de na tradision sentenaria che la g'à parmeso de esar conpetitiva e de partecipar ai mercati foresti. Nonstante ciò l'è el setor tersiario queło che al dì d'ancó l'asorbe ła majoransa de ła popołasion ativa (el 64%).
A ła tradisionałe forsa del setor finansiario basco (ła Borsa de Bilbao l'è un ciaro exenpio), se xonta ła modernixasion del comerçio, intrà i cuałi ła se rixalta ła organixasion de ła Fiera internesionałe de Bilbao, el rapido xviłupo dei servisi avansè a łe inprexe e l' auge del turixmo. Ła distribusion del PIL basco l'è: 1,01% al setor primario, 29,27% a l'industria, 8,91% a łe costrusion e 60,80% ai servisi. El PIL basco el raprexenta el 6,2% del PIL spagnoło, mentre ła popołasion basca la raprexenta el 4,9% del totałe del Stato; łe esportasion basche le raprexenta el 9,2% del totałe e łe inportasion el 6,3%.
thumb|Sentro Finansiario de BilbaoEl taso de dixocupasion al 2006 el toca el 4,1% co na tentensa disendente dal 1999, e el se cata drento el parametro mèdio de l'Union Europea. Ła cresita anuałe del PIL in tel 2006 l'è stà superior del 4,2% a ła mèdia del Stato del 3,5%.
A difarensa de łe altre comunità del Stato spagnoło, i Paexi Baschi i ga na propia finansa atraverso ła qual i riscuote łe inposte al posto del Stato. De quel che i riscuote, i Paexi Baschi i paga al Stato un inporto par i servisi che el Stato el reałixa in tel teritorio basco.
Vernioz
Vernioz el xe on comun de  1 294 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
Łéngue
In tei Paexi Baschi se parla da secołi do łéngue distinte: el castiglian e el basco, łéngua originaria de ła rejon. El basco, a difarensa de łe altre łéngue ibereghe moderne, no'l deriva mia dal łatin, né l'apartien a ła famea indoeuropea. In tel 2001, un 49,6% de ła popołasion l'era monołéngue spagnoła, un 32,3% biłéngue e un 18,2% biłéngue pasivo (la capea el basco ma la le parlava co dificoltà). Ste parsentuałi le varia da un teritorio storico a l'altro, esendo ła Gipuzkoa ła provinça ndoe se parla piasè basco e l'Araba queła ndo el se parla manco.
Tudela
__HIDDENCAT__
Sokolovac
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
El Statuto de Autonomia e i poteri dei Paexi Baschi
I poteri dei Paexi Baschi i se exercita par mexo del Parlamento, del Goerno e del so Presidente:
Tudela
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
El Statuto de Autonomia e i poteri dei Paexi Baschi
La opsion połitega majoritaria da ła tranxision democratega l'è queła del "nasionałizmo basco", sepur inte łe so diverse varianti, da łe piu`moderate fin a łe più radegałi e co difarenti concezioni par ła configurasion de l'atuałe Comunità Autonoma (indipendentista, autonomista, federalista ...). Ło scontro połitego l'avien anca co altre ideołogie denominè no nacionalistas, anpliamente apogiè in tel teritorio storego de Alava, tradisionalmente parlante castiglian.
Bruck-Waasen
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
El Statuto de Autonomia e i poteri dei Paexi Baschi
Tuti i lehendakari dal 1980 i'è apartegnui al Partio Nacionalista Vasco (EAJ-PNV).
Partii połiteghi
thumb|200px|right|Un murales de Batasuna a Pasaia (Gipuzkoa). I partii połiteghi che i ga otegnuo raprexentansa in tel Parlamento Basco in ocaxion de łe ełesion del 2005 i'è:
In tel Parlamento Basco no ze mia raprexentà el partio Batasuna, iłegałixà a seguito de l'acuxa de aver infranto ła "Ley de Partios" (Ley Orgánica 6/2002) e o sia de esar stà creà dal grupo separatista de l'ETA e de esarne parte. A łe ultime ełesion del Parlamento Basco el ga domandà el voto par el łocałe partio Comunista e, più recentemente, par l'Eusko Abertzale Ekintza - Acción Nacionalista Vasca (EAE/ANV), inte łe comunałi e łe ełesion a "Juntas Generales" del 2007.
Seguresa
I Paexi Baschi i dispone de na propia połisia, ła Ertzaintza, dispiegà in tuto el teritorio. Atualmente la ga trasferie tute łe conpetense aparte ła łota antiterorista, el controło de łe dogane, ła documentasion, i pasaporti e i visti. Ła Guardia Civil e ła Policía Nacional i'è incareghè de łe dogane e de ła traxmision dei documenti ofisiałi. Ła prexensa de ła Policia Nacional inte i Paexi Baschi la se riduxe a 4 comisariati, dei cuałi do i'è in Gipuzkoa (Donostia - San Sebastián e Irun), uno in Bizkaia e n'antro in Araba - Alava (Gasteiz - Vitoria), mentre ła Guardia Civil la dispone de più de na vintina de caxerme repartie par ła geografia basca.
Gastronomia
thumb|250px|[[Playa de La Concha, a Donostia - San Sebastián.]] Ła gastronomia dei Paexi Baschi la gode de un gran prestigio sia a łivel nasional che internasional. A judisio de ła nota caxa editora británega William Reed che la concede el premio "San Pellegrino", inte ła clasifega del 2007, do dei diexe mejo ristoranti del mondo i'è in sta rejon ("Mugaritz" e "Arzak") oltre a "Martín Berasategui", la qual roba la le rende ła rejon più prestigioxa del mondo a łivel cułinario..
In tei ani '70, difarenti coghi originari dei Paexi Baschi, tra i cuałi emerge Juan Mari Arzak e Pedro Subijana, i capegia na rivołusion gastronómega, trasferendo i principi de ła coxì ciamà 'nouvelle cuisine' francexa in Spagna. El primo ristorante spagnoło a risévar 3 stełes "Michelin" l'è difati "Zalacaín", ristorante de influensa basca anca se poxisionà a Madrid. Atualmente i'è i Paexi Baschi insieme a ła Catałogna ła rejon spagnoła co più alta densità de stełe inte łe guida Michelin, esendo meta de un gran numaro de viaiatori gastronomeghi sia nasionałi che foresti. Tri i ristoranti che gode de 3 stełe, el masimo reconosimento posibiłe: Juan María Arzak (del ristorante "Arzak"), Martín Berasategui (del ristorante "Berasategui") e Pedro Subijana (cogo de l' "Akelaŕe"). Tra ła nova generasion de coghi se distingue specialmente Andoni Luis Aduriz, del ristorante "Mugaritz".
Spineda
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Comunità autonoma dei Paexi Baschi
Gastronomia
Altri chef che se distingue, anca se su un piano gastronomego difarente, i'è Karlos Arguiñano, che el ga reałixà programi cułinari claseghi inte ła Television Española e che el gode de enorme popołarità.
Na forma de riunion típega i'è łe "sociedades gastronómicas" o "Txokos", società private basche che ofre ła oportunità ai so soci e invitè de asaporar piati de gran cuałità. Ła so formasion la risałe ai prinsipi del XIX secoło su imitasion dei sentri de riunion britanegi, ndoe i soci i se riunea, i cuxinava, i magnava, i cantava łe "Bilbainadas" e altre cansoni propie de ła sità e i xugava a łe carte (Mus) e dopo i naxea fora par vin a ber e magnar piasè, i "pintxos". Ste società le era, e in serti caxi le continua a esar, unegamente par i omani, ndoe łe done no le pol esar invitè o entrar, ma in nesun caxo esar membri. Sta pratega l'è parò par lo più sparia.
I pintxos i'è sensa dubio na speciałità tanto popołare e apresà. El piato basco par ecełensa l'è probabilmente el bacałà al pil pil, na conplegà ełaborasion de stufato de pese, conpagnà co n'emulsion gełatinixà de oio e aio. Ła granda varietà de ricete de bacałà che existe in tei Paexi Baschi la se deve a ła prima Goera Carlista, quando Bilbao l'era asedià par stimane sensa altro ałimento che el bacałà e i posìbiłi aconpagnamenti.
Portofin
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Ucar
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Hornachos
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Jerez de los Caballeros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Brazuelo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Ujué
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Steinmaur
el xe un comun del distreto de Dielsdorf che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Pianoro
Pianoro xe on comune de 16141 abitanti de ła provincia de Bołogna.
Spinadesco
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Moissey
Moissey el xe on comun de   563 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Allentown (Pennsylvania)
Allentown ła xe na sità del Stato de Pennsylvania, inte i Stati Unii de America, co na popołasion de 118.032 abitanti (2010).
Ła xe sede de ła contea de Lehigh.
195 v.C.
El 195 v.C. (CCCXCV v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Canto gregorian
__HIDDENCAT__
miniatura|La introduẑion Gaudeamus omnes
El canto gregorian l'é in tipo de canto pian monofonico usà tela preghiera tradiẑonal cris-ciana catòlica. La lengua che de sòlito se ciapa ten 'sti canti l'é cuela latina.
El é stat creà in Europa ocidental a partir del VIII secolo co la rinasita carolingia. El é usà oncora incoi tela Liturgia e el é riconosest fà canto giust par la liturgia dala Césa romana.
El so nome el ven de Papa Gregorio I. Secondo na tradiẑion, el el aerìe binà su e mes a posto na racòlta de canti ciamà Antifonario. Sto libro parò el é stat pers a causa dele distruẑion fate dai barbari.
Mocònesi
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Cabrillanes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Eschenau im Hausruckkreis
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Václav Havel
__HIDDENCAT__
thumb|Havel Václav Havel (Praga, 5 de otobre 1936 – Hrádeček, 18 de disenbre 2011) el xe stà un statista, dramaturgo e sagista ceco, ultemo presidente de ła Cecoslovachia e primo de ła Cechia.
Galluccio
Galluccio el xe un comun italian de 2 239 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 32,11 km². L'abità el xe situà a 368 metri s.l.m. El confina co i comuni de Conca della Campania, Mignano Monte Lungo, Rocca d'Evandro, Roccamonfina e Sessa Aurunca.
194 v.C.
El 194 v.C. (CCCXCIV v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Rasinja
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
La Albuera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
15 de novenbre
El 15 de novenbre el ze el 319° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 320° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 46 dì.
Vertrieu
Vertrieu el xe on comun de   639 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Aesch (Xurigo)
el xe on comun del distreto de Dietikon che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Friburgo en Brisgovia
__HIDDENCAT__
thumb|200px|left|La Catedral de Friburgo Friburgo in Brisgovia (en todesco: Freiburg im Breisgau) ła xe na sità de ła Zermania, ła cuarta in òrdene de grandesa del Baden-Württemberg dopo Stoccarda, Mannheim e Karlsruhe.
Leoz
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Cacabelos
el xe un comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
La Codosera
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Sibèria
miniatura|sinistra|         Distreto Federal Siberian            Siberia geografica [[Rusia|rusa             Siberia secondo i antichi uxi dei europei. ]]
La Sibèria (in ruso: Сиби́рь ; in tataro: Sibir; in mongolo: Seber, "la tèra che dròm") l'é na region che ciapa entre in bon toco dela Asia setentrional. No par nient lé na region enorme e la ga na estension de 9.653.000 km²: la ga sti lìmiti: de i monti Urali a òvest, el Pacìfico a èst, le catene del Altai e de i Sajany, e de la Manciuria a sud, e del Oceano Artico a nòrd. sinistra|miniatura|La [[taiga vexin al lago Bajkal]] La é pì o manco tuta tela Rusia, a parte in picol tòc a sud-ovest in Kazakistan.
193 v.C.
El 193 v.C. (CCCXCIII v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Sibèria
La ga in clima continental e la é tanto fređa. Spes la tenperadura la va sot ai -50 °C.
La Sibèria la é pì che altro fata de sterminade pianure, anca se al cèntro la é fata da altipiani, e la ga montagne pì che altro a sud e te'l estrèmo èst. La conformaẑion sì piatta de la Sibèria la fa sì che de invèrno la se inpienise tuta ne neu, e al disgelo de primavera i fiumi, che i va vèrso nord e cuindi vèrso zone che le é ncora frede, no i sìe bòni de drenar bèn l'acua de disgelo. In pràtica, se va a crear grandi aree tute inpaludade.
Fonti
miniatura|sinistra|La mapa de i gasdotti che colèga la Rusia (soratut la Sibèria) a l'[[Eoropa|Euròpa. Al dì de incoi l'UE, tuti i stati pì siori, i dipènde de le fonti energètiche (el gas naturale) che rùa de la Sibèria]]
Storia de Jibuti
thumb|250px|right|Mapa de Gibuti La Storia de Gibuti la scominsia co l’ocupasion francexe. Prima de l’arivo de i francexi, la zona de Gibuti la ga condiviso la storia de la Somalia.
Geboltskirchen
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Storia de Jibuti
I francexi
I francexi i ga sempre volù esar la pi grande potensa mondiale. Durante el tempo de la concuista de l’Africa, i ga tentà de fermar l’avanzata inglexe. I francexi i volea metarghe el baston de traverso al pian inglexe de verghe tuta l’Africa orientale da nord a sud, e i volea anca verghe el control de le pozision geopolitiche pi importanti. La costa longo el Mar Roso e lo streto de Aden i xera considerà importanti parché, co lo scavo del canale de Suez, cuel trato de mar el gavea da diventar ono de i pi usadi da la marina mercantile mondiale. El governo francexe el ga sostegnù i esploratori che i laorava in tel Corno d'Africa propio par poder utilixar i so studi e espandarse inte la region.
En tel 1862, dopo che el caitano Fleuriot de Langle el gavea visità la costa somala, i francexi i ga sotoscrito on tratato de amicisia co i sultani de Tadjoura, Gobaad e Raheita e crompà el porto de Obock. Altre espansioni, in tel 1884-5, le ga portà a la costitusion del teritorio de Gibuti de ancò. En tel 1886, la cavedal la xe stà mosa da Obock a Gibuti, ndo ghera on porto naturale pi grando e on marcà tra i pi importanti del Corno d’Africa. La costrusion de la linea feroviaria da Addis Abeba a Gibuti (costruia dal 1897 al 1917) la ga fato garantio pi aloro al porto de Gibuti.
Guera mondiale
Le forse de invasion italiane le se ga scontrà co i soldadi francexi ne i ani trenta e durante la seconda guera mondiale. Gibuti la xera ne le mane del governo de Vichy ma el xe cascà in mane de i Aleati dopo che i inglexi i ga blocà el porto par tri mesi. Soldadi de Gibuti i ga combatù in Fransa in tel 1944. Co l’aprovasion de la Lege Cuadro (1956) el governo francexe el ga dato a le colonie pi autonomia. En tel 1958, co on referendum, Gibuti el ga sielto de far parte de la Fransa come on teritorio d’oltremare. Solo pochi ani dopo, co el presidente De Gaulle el ga visità Gibuti (agosto 1966) el ga catà dimostrasion popolari che le volea l’indipendensa. En tel marso 1967, el 60% de i gibutiani i ga votà contro l’indipendensa.
Lerga
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
La Coronada
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Enrico Letta
__HIDDENCAT__
Vita e cariera
Esponente del Partio Democratego, dopo eser sta pì volte Ministro, el 23 de apriłe 2013 el vien nominà dal Presidente 'talian Giorgio Napolitano Presidente del Consejo. Su presion del Segretario del Partio Democratego Matteo Renzi el dà łe dimision el 14 de febraro 2014. A sucederghe sarà el stesso Renzi.
Molain (Jura)
Molain el xe on comun de   105 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Dundee
Dundee ła xe ła quarta sità pì popołoxa de ła Scozia. Ła se cata so ła sponda nord de ł’estuario del fiume Tay, e ła se cata so ła costa est e ła se afacia suo Mare del Nord. Ła storia de Dundee ła scuminsia co i Pitti durante ł’età del fero. Durante el Medioevo, el xe sta łogo de parece bataje. Par tuta ła durata de ła rivołusion industriałe, łe łocałi industrie de juta i ga portà ła sità a cresare rapidamente. In sto periodo, Dundee ła ga guadagnà na bona reputasion par ła so marmełata e par el so giornalismo, dando a Dundee ł’apełativo de sità de ła “juta, marmełata e giornalismo”.
Ła popołasion de Dundee ła xe de 143.090 abitanti.
La Garrovilla
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Dietikon
el xe on comun del distreto de Dietikon che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Lerín
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Soresina
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Davagna
el xe un comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
Ciexina Uzanese
Ciexina Uzanese el xe on comune de 3 983 abitanti inte ła provincia de Pistoja.
Giano Vetusto
Giano Vetusto el xe un comun italian de 663 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 10,93 km². L'abità el xe situà a 225 metri s.l.m. El confina co i comuni de Calvi Risorta, Camigliano, Formicola, Pastorano, Pignataro Maggiore e Rocchetta e Croce.
Tore del Ziron
Ła Tore del Ziron (nome in itałian Torre del Girone), conosesta anca par Tore del Tormento parchè co i pasar dei ani ła xe stà trasformà in prexon ła xe na tore poxisionà in piasa de łe Erbe a Vicensa de drio a ła Baxéłega Paładiana che ła tore ła xe cołegà da l'Arco dei Zavatteri.
Storia
Ła xe sta fata edifegare da ła fameja Carnaroli intel XII secoło. El secoło drio ła xe stà conprà dal Comune de Vicensa che ła gà destinà a prexon e a conservatoria dei archivi sivisi e del Registro. Intel 1509 ła xe stà incendià da serti manigoldi che i voleva far sparire de łe prove a so carego. Inte che l'ocaxion i gà bruxà anca i archivi. Da ła metà del XVII secoło a ła segonda metà del XIX secoło ła tore ła xe stà cuałifegà a praxon che drio i ani ła se gà trasferia a San Biaxo.
Sitanova d'Istria
l'è un comun inte la Istria, rejon de la Croasia.
192 v.C.
El 193 v.C. (CCCXCII v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Heiligenberg (Austria)
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Peranzanes
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Guildford
thumb|left|Guildord, l'Arelojo Guildford el xe el capołogo de ła Contea tradisionałe del Surrey, in Inghiltera (Sud Est) e sede del Borough of Guildford.
La Haba
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Goñi
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Peteranec
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Università
__HIDDENCAT__
L'università (dal łatino universitas, - atis) ła xe un'istitusion o l'insieme de łe unità che ghe xe dae a l'educasion superiore e a ła riserca (studi detajai) in ogni modo. L'università ła dà gradi academeghi e titołi profesionałi.
Geroldswil
el xe on comun del distreto de Dietikon che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Università
Organixasion
Un'università ła pol èser devixa in alcune sità universitarie (canpus), siascuna in un posto defferente. In ogni sità universitaria, si ghe xe alcune facoltà e scołe universitarie (dae prinsipalmente a l'educasion), e anca łaboratori, departementi, e i istituti de riserca che i pol gaver łe struture nesesarie (na biblioteca, stanze de studio, pałestra, e coxi via). In ogni facoltà un o alcuni corsi universitari ghe xe insegnai.
Ła persóna col derito pì alto par controłar e comandar in un'università el xe el retor chel goerna l'università co l'juto del partio del vise-retori e de altri organi: consejo sosiałe, corpo goernante, ec.
Vénérieu
Vénérieu el xe on comun de   846 abitanti del departemento de Isère che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Dignano d'Istria
l'è un comun inte la Istria, rejon de la Croasia.
Il buono, il brutto, il cattivo
Sto film el xe l'ultimo de la serie de la Triloxia del dolaro dopo Par un pugno di dollari e Par qualche dollaro in più.
191 v.C.
El 191 v.C. (CCCXCI v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
La Lapa
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Sancedo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Sospiro
el xe un comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Rifugio Rumor
thumb|El rifugio Rumor El rifugio Rumor, 1748 m, el xe suła montagna de łe Laste, in Veneto, in provinça de Vicensa a Canpomolon, poco soto el Forte Canpomolon, e prima del Paso de Valbona. El ga 30 posti leto. El xe verto tuto l'ano, ma d'inverno soło el fin setimana. El xe in na xona selvadega asè, con tanti cauriol, volpi, crà, gavinel e pojane. Ghe pasa tacà ła strada ke mena su al Paso de Valbona e poco pi soto ghe xe na strada bianca, sterà, ke mena xo in Val Riofredo. El rifugio pol esare un bon punto de pojo par 'ndar sul Monte Toraro, sul Monte Canpomolon e sui altri monti de łe Laste.
16 de novenbre
El 16 de novenbre el ze el 320° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 321° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 45 dì.
Molamboz
Molamboz el xe on comun de   90 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Erro (Spagna)
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Navara, che ła fa parte de ła omònema comunità autònoma Navara.
Ponte Bugianexe
Ponte Bugianexe el xe un comune de 7 618 abitanti inte ła provincia de Pistoja.
Oberengstringen
el xe on comun del distreto de Dietikon che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Modena
Modena (Mòdna in modenese) xe on comune de 180 469 abitanti capołogo de ł'omonima provincia.
Cultura
In sta sità el xe nasuo e morto el pitor e miniador Tomaso da Modena.
Sità Jemełà
Modena xe jemełà co ste çità:
Frasion
Albareto, Baggiovara, Ca' Fusara, Cognento, Cittanova, Collegara, Cognento, Collegarola, Ganaceto, Lesignana, Marzaglia, Marzaglia Nuova, Navicello, Paganine, Portile, Saliceta San Giuliano, San Damaso, San Donnino, Tre Olmi, Vaciglio, Villanova.
190 v.C.
El 190 v.C. (CCCXC v.C par numari romani) el xe on an de el II secoło v.C..
Corte de' Frati
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Valencia de las Torres
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Łéngoe urałeghe
__HIDDENCAT__
Łe łéngue urałeghe łe forma na fameja łénguistega de na trentena de łéngue parlae da sirca vinti miłioni de persone. I paexi co un numaro significtivo de parlanti de ste łéngue łi xe: l'Estonia, ła Finlandia, l'Ongaria, ła Norveja, ła Romania, ła Rusia, ła Serbia, e ła Svèsia.
El nome de ła fameja łénguistega se riferise a ła łocałità de ła Urheimat (area de orixene de ła proto-łéngua) pì acreditada, che se trovaria visin ai monti Urałi.
Łe łéngue col maxor numaro de parlanti łe xe l'ungarexe, el finlandexe e l'estone; altre łénguee riłevanti łe xe el mordvin (erzya e moksha), el mari e el permian (udmurto e komi).
Orixeni
Una de łe rełaxion indove ghe xe pi acordo tra łi łénguisti ła xe cheła col Jukaghiro. Łe do ipotexi pì difondeste łe xe:
Novo Virje
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
Oetwil an der Limmat
el xe on comun del distreto de Dietikon che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Felipo VI de Spagna
__HIDDENCAT__
Canséjo
El Kanséjo, ciamà anka Kanséi (lokalmente) o Kansegio (in venesian), el xe un altipian prealpin ke el se kata intra le provinzie de Belùn, Trevìxo e Pordenon.
Felipo VI de Spagna
Vida
Felipo VI el xe nasù el 30 de zenaro de el 1968 a Madrid. Inte el 1977 deventa prinsipe de łe Asturie, titoło dà ai futuri re. Dapò łe scoe taca l'istrusion miłitar a l'Academia Zenerał de Saragosa, a ła Scoa Navał de Pontevedra e a l'Academia Zenerał de el Aria de San Javier. El ga studià łexe e economia a l'Università de Madrid. Inte el 2004 ga ciapà cofà mujer ła xornaista Letisia Ortiz Rocasolano. El 18 de zugno de el 2014 el re Joàni Carlo I ga łasà el trono en favor de el fiol Fełipo, che el xe deventà re el 19 de zugno, el stes dì xe deventà anca Cao de el esersito de Tera, Aria e Mar.
Nome
Inte el so nome Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos, Felipe (Felipo) vien da el primo Borbon che ga regnà so ła Spagna, Felipe V, po ghe xe i nomi dei do noni Juan de Borbón-Spagna (Joàni) e Paolo (Pagoło), el nome de el bisnono Alfonso XIII de Spagna (Fónso) e de tuti i Santi, tradision de ła fameja Borbón.
Canséjo
Zeografia
thumb|left El Pian del Kansejo el se leva de oltra 1.000 metri dal pian. El xe un basin koronà da alkùne cime de kroda: a sud-ovest el Kosta, la Cima Valsota, el Milifret e el Pizzok ke i lo destaka da la Val Lapisina, a est el grupo del Kaval, oltra de kuel se kana el Piankaval.
Inte sto altopian se kata fenòmeni de orizene karsega kofà doline e busi. El pì innomenà el xe el Bus de la Lum.
Inte i boschi del Kanséjo predomina le faghere.
La komunità cimbra
Inte el Kansejo ghe jera na menuda isola lenguistega cimbra.
Valdepolo
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
Venia
La Venìa (talgian: Val Venegia) l'é na val dele Alpi del Trentin oriental. La é geograficamente intrà Falciade e Pradaẑ. La é traversađa dal rìu Travignol.
Sul so nome ghe n'é do ipotesi: che el vegne de Veneẑia, parché 'sti ani ghe n'era tanti raporti comerciali de le legne; senò che sìe ve-nia, o sia che no ghe n'é nient. No par nient sta val la é disabitađa parché masa fređa.
Valencia del Mombuey
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Badajoz, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Estremadura.
Molay
Molay el xe on comun de   501 abitanti del departemento de Jura che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Schlieren
el xe on comun del distreto de Dietikon che el fa parte del canton Xurigo in Svisara
Mandrigolo
El mandrìgolo el xe na castagna pelà e magnà freda. I le ciama anca stracaganasse.
Gioia Sannitica
Gioia Sannitica el xe un comun italian de 3 640 abitanti. El xe in provincia de Caxerta inte ła rejon Canpania e el se estende so na area de 54,42 km². L'abità el xe situà a 275 metri s.l.m. El confina co i comuni de Alife, Alvignano, Cusano Mutri, Faicchio, Ruviano e San Potito Sannitico.
Madison (Wisconsin)
__HIDDENCAT__
Madison ła xe ła cavedal del Wisconsin e el capołogo de ła Contea de Dane.
Madison ła xe anca ła sede de ła University of Wisconsin.
Credera Rubbiano
el xe on comun inte la provincia de Cremona chel fa parte de la rejon Lombardia
Odessa (Ucraina)
Odessa (ucr. Одеса, rus. Одесса) ła xe ła pì granda sità (1.010.298 ab.) de ł'Ucraina meridional, porto prinsipal del paesxe sol Mar Negro e capołogo de ł'oblast' omonimo (одеська область).
Demografia
thumb|left|300px|Inte sta cartołina de ł'ultimo [[XIX secoło|Otosento a xe rafigurà ła Scałinada Potëmkin, longa 142 metri e costruia tra el 1837 e el 1841. Ła xe diventà famoxa grasie al film de Sergei Eisenstein La corazzata Potëmkin (1925)]]
Ð
right|200px Ð (minuscol: ð) ciamada eth o eð la ze la quinta letera del alfabeto belunes e primieròt. La coresponẑ ala th inglese de there, o sia se la pronuncia cenendo i laori e i dent an s-ciantenin verti, frontando la ponta de la lengua contra i dent sora, e meténdoghe na s-cianta de voce. Sta letera la vèn anca usada tel islandese e tel faroese.
Par inserirla te un testo digità al calcolador al ze suficiente cener schiẑà al tasto "alt" e digitar in sequensa la conbinaẑion de tasti (...?) par la majuscola e (...?) par la minuscola.
Aguilar de Segarra
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Barsełona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Meggenhofen
el xe on comun del distreto de Grieskirchen che el fa parte del stato de ła Alta Àustria in Austria
Križevci (Croasia)
el xe on comun inte la rejon de Koprivnica e Krisevci che ła fa parte del stato de ła Croasia.
San Tomà e Prinsipe
San Tomà e Prinsipe xe no Stato insulare de l'Africa sentral. El paexe el comprende le do ìzołe de l’arcipelago omònemo inte el Golfo del Biafra. I stati pì visini i xe la Guinea Equatorial a nordest e a sudovest, el Camerun, el Gabon a est la Nizeria a nord.
Zeografia
San Tomà e Prinsipe el xe n’arcipelago in tel Golfo de Guinea, che le se cata a 300 km a ovest del Gabon, poco sora l’equatore. El xe formà da do ìzołe principali, São Tomé e Príncipe,, co altri ixoloti e scogli.
Antighità
I primi abitanti xera portoghexi che el goerna volea i stesi lontan de casa. Le ìzołe no sembrava verghe tante risorse naturali, ma le ndasea ben par la cana da sucaro. Sciavi africani vegnea portà su le ìzołe par coltivar la cana e par la fin del secolo XVI la colonia xera la prima produtrice de sucaro in Africa.
Modernità
Inte el secolo XIX, dopo che la cana da sucaro xera andà fora de produsion, el cafè e el cacao xe stà importà su le ìzołe. Dopo pochi ani, São Tomé e Príncipe xe divantà le pi grandi esportatrici mondiali de cacao. Anca se la s-ciavitù xera stà abolida inte el 1876, i latifondisti portoghexi gavea dirito de sfrutar i lavoratori de le piantagioni.
Inte el 1953 ghe fu na reolta de lavoradori co la risposta violenta del goerno. On grupo picoleto de tomeani ga fondà el Movimento par la Liberasion de San Tomà e Prinsipe e scominsià a domandare l’indipendenza.
Indipendenza
Co la fin de la ditatura de Marcello Caetano in Portogalo inte el 1974, el proceso par la indipendenza xe stà veloce. El 12 lulio 1975 Manuel Pinto da Costa prendeva la presidenza de la nova nasion.
Inte el 1990, co la lagalizasion del multiparitismo, Miguel Trovoada xe divegnù presidente, riconfermà inte el 1996.
Victor Hugo
__HIDDENCAT__
San Tomà e Prinsipe
Indipendenza
Inte el 2003, l’esercito ga provà a far on colpo de stato a i dani del presidente Fradique de Menezes. I militari no xera contenti de la corusion e de la spartision dei proventi del petrolio. Dopo na mediasion de la Nizeria, i militari xe tornà ne le caserme.
Victor Hugo
El ga savesto tegnerse łontan dai modełi małenconeghi e sołitari che i caraterixava i poeti del tenpo, riuscendo a acetar łe vicisitudini non senpre fełici de ła so vita par farne esperiensa existensiałe e catare i vałori e łe sfumadure de ł'anemo uman.
San Tomà e Prinsipe
Economia
L'agricoltura xe oncora importante (cacao, cafè e oio de palma) ma no xe bona de sostegnar la domanda locale de cibo. La pesca no la xe a livel comerciale. El petrolio descoverto ne le àcue rente a l’arcipelago, stà diventando la pi grosa entrada par lo Stato.
Victor Hugo
right|250px|thumb|Victor Hugo fotografà da Walery (1830-1890). right|250px|thumb|Autografo de Victor Hugo.
San Tomà e Prinsipe
Popolasion
La zente de San Tomà la conta 140 000 abitanti, chela de Prinsipe 6 000.
Valdelugueros
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de León, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja e Leon.
San Tomà e Prinsipe
Etnie
I xe i disendenti de sie grupi difarenti:
Victor Hugo
I so scriti i xe rivà a coersare tuti i xeneri leterari, da ła poexia łirica al drama, da ła satira połitega al romanzo storego e sociałe, susitando consensi in tuta Eoropa.
San Tomà e Prinsipe
Religion
L’85% de la zente xe cristiana catolega. I cristiani protestanti i xe l’1%, i altri segue religioni tradisionali.
Ne (GE)
el xe on comun inte la provincia de Xenoa chel fa parte de la rejon Liguria
San Tomà e Prinsipe
Léngue
La zente la parla portoghexe, ma anca łéngue creole (forro 85%, angolar 3% e principense 0,1%).
Victor Hugo
Ł'infansia
left|250px|thumb|Victor Hugo da xovane.
El xe nato el 26 de febraro 1802 a Besançon inte ła Franca Contea, dove so pare Joseph-Léopold-Sigisbert (1773-1828), conte napołeonico e miłitare de ł'exercito de Giuseppe Bonaparte, el se catava de guarnizon, e el ghe ga tegnù drio, insieme a so mare Sophie Trébuchet (1772-1821) e ai frade Abel-Jospeh (1798-1855) e Eugène (1800-1837), prima a Parigi, po' anca a Napułi e in Spagna: a Napułi so pare el ga rivestìo on ruoło decixivo inte ła catura del brigante Fra Diavoło e par questo el xe sta nominà governador de Avełin; in Spagna ł'otien da Giuseppe Bonaparte el grado de generałe. El xovane Victor el ga senpre mantegnù memoria de sti posti visti da putin.
El scrive łe Odi, che łe xe sta ła so prima conpoxision łetararia. Insieme ai fradei el fonda el foglio Il conservatore letterario (1819), e inte ło steso anno el vinse on concorso de ł'Académie des Jeux floraux. El scuminsia po' a frequentar el liceo Louis-le-Grand, e el partecipa ai incontri del Cenacoło de Charles Nodier, cuła del Romanticismo nasente. El scrive po' Odi et poesie diverse (1822) e tanti altri scriti, fino a Odi e ballate, che i ghe vałe na rendita de miłe franchi da parte del re Luigi XVIII.
El matrimonio
right|200px|thumb|Juliette Drouet
El 12 de otobre del 1822 el spoxa, inte ła cexa de Saint-Sulpice de Parigi, Adèle Foucher, na so amiga d'infansia; a nasarà sinque fiołi:
Ła scoverta, dopo qualche ano, del tradimento de so mujer co ł'amigo de fameja Sainte-Beuve ło ga portà a fare na vita de łibertinajo; so amante par sirca sinquant'ani ła sarà Juliette Drouet, on'atora teatrałe conosesta durante łe prove de Lucrezia Borgia, inte el 1833.
Pare del Romanticismo
right|250px|thumb|La "battaglia di Hernani"
Na svolta epocałe inte ła storia de ła łeteratura ła xe avegnù inte el 1827, co ła sortìa del drama storego Cromwell, considerà el manifesto de łe nove teorie romantighe. Inte ła łonga prefasion, Hugo el se opone a łe convension del teatro clasic], tra cui łe tre unità aristotełiche (el contesta soratuto łe unità de tenpo e de łogo) e ł'obligo de bienséance (che esclude asion o anca soło parołe considerae volgari o quotidiane, umiłi), e espone łe so teorie sol teatro e so ła łeteratura in generałe, che el metarà po' in pràtega inte el drama Hernani, del 1830, data che segna, convensionalmente, el scuminsio del Romanticismo in Fransa. Ł'Ernani el sarà po' meso in mùxega e rapresentà da Giuseppe Verdi (Ernani, 1844).
A taca on periodo parecio produtivo par ło scritore: el publica on romanzo, Notre-Dame de Paris, del 1831, acolto da on grande suceso; racolte de poexìe, Łe foje d'autuno del steso ano e I canti del crepuscolo del 1835; altri drami, come par exenpio Ruy Blas inte el 1838. Incontra Hector Berlioz, Chateaubriand, Franz Liszt, Giacomo Meyerbeer; inte el 1841 el vien ameso a ł'Académie française, dove el ocupa el segio numaro 14.
Ła vita połitega
left|220px|thumb|I rapresentanti rapresentài, caricatura de Honoré Daumier del 1849