cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cosworth
Champ Car
thumb|250px|right|Motore Cosworth par la [[Champ Car modelo 2004]] On dei progeti de pì longa duràa e magior sucexo par la Cosworth la xe stà la fornitura de modori par la serie americana CART, ora Champ Car. A partir dai ani '70 sula base del V8 DFV de Formula 1 el xe stà svilupà el DFX adatà ala formula americana da 2650cc co turboconpresor. El modor el xe stà un imedià sucexo e cussìta come par el DFV el xe divenuo lo stàndar de riferimento fin a quando nol xe finìo sopiantà da nove tecnołozie. Inte el fratenpo la xera aparsa na version amodernà, el DFS, trasferendo parte dele esperiense svilupàe sora el DFR de F1.
Sucexivamente Cosworth ga progetà na nova serie X scominsiando col XB inte el 1992 par proseguir col XF, realisà inte el 2000 e scelto inte el 2003 come modor unego par el canpionato Champ Car.
Cosworth ga anca risevuo l'incarico de pogietar un quatro silindri da 2300cc par la Formula Atlantic.
Raly
Senpre come partner dela Ford, la Cosworth ga preparà modori par ei rally: inte i ani otanta la Ford RS2000 Gruppo B la montaa un Cosworth BDT-E, e sucexivamente modori sovralimentai da 2000cc seli stai usai fi a ogi sule Ford Cosworth Sierra, Ford Cosworth Escort e Ford Cosworth Focus che le ga partesipà al Canpionato Mondial Rally.
Altri progeti
Cosworth ga svilupà modori usai in varie veture del grupo General Motors, tra cui la Chevrolet Vega, la Opel Ascona 400 e la Opel Calibra V6. L'asienda ga anca colaborà co Mercedes-Benz (190 16V), Rolls-Royce, ARO e Audi.
Vetura de Formula 1
Cosworth ga provà a realisar na intera vetura de Formula 1 inte el 1969, progetà da Robin Herd e caraterizà da na trasmision a 4 rude motrici realizà in proprio, oltre naturalmente al modor DFV. La gavaria gavesto da garegiar al Gran Premio de Gran Bretagna ma sensa ulteriori anunci el progeto el xe stà canselà e Herd el ga lasà l'asienda par fondar la March.
Orin
Orin el xe on comun de 241 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Pont-de-Vaux
Pont-de-Vaux el xe on comun de 2 258 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Sopresa vèneta
Come ła se fa
In tanto se parte dal mas·cio che el ga da frołarse na note prima de èsare laorà. Dopo che el xe stà tajà zó se va 'vanti a maxenar de ła carne e a misiarla col lardo e łe droghe (a discresion del mas·ciaro che fa su). Na 'olta misià, se toma ła carne par on bel toco fin ché no se vede che ła smisia l'è posto. A sto ponto se zónta, par chi vol, o el salnitro, par tègnere ła carne rosa, ma el faria male (l'è canserogeno) e, se se vol, l'ajo par insaorirla. Dopo de che, ła se insaca inte i buei de animal, evitando de doparare i buei finti che no i tegne łe propietà de ła carne. I tenpi de stazonadura i xe vari, a seconda che piaxa fresca o stazonà.
Indicasion par magnarla
Fresca xe mejo brustołà in teja parché no ła ga ła consistensa par magnarla crua.
Santi Ana e Joachin
__HIDDENCAT__
thumb| [[Masaccio, Sant'Ana, Firense, Gałaria dei Ufisi ]] thumb|right| Icona rafigurante Sant'Ana, San Joachin e ła Madona da putina I Santi Ana e Joachin, ancha se no i vien mìa mensionà inte i testi biblici, i xe venerà da ła devosion popołare che ła risałe al II secoło come spuxi, mare e pare de Maria e noni de Gesù.
Secondo ła tradision, Ana ła zera fioła de Achar e soreła de Esmeria, mare de santa Ełisabeta e nona del Batista. Prima de maridarse co Joachin, Ana ła zera sta spoxà do volte: da ła só prima union zera nata Maria, mujere de Cleofa e mare de Giacomo el Minore; da ła secónda Maria Sałomè, mujere de Zebedeo e mare dei apòstołi Giacomo el Magiore e Giovani.
El só matrimonio co Joachin, omo virtuoxo e sior de ła tribù de Giuda e de ła stirpe de Davide, no el gaveva prodoto fiołi, a cauxa de ła steriłità de só marío.
thumb|left| [[Giotto, L'incontro de Ana e Joachin a ła Porta Aurea, Padova, Capeła dei Scrovegni ]] Mentre i zera separà, on anxeło el saria aparso a Ana e ghe gavaria dito che presto ła gavaria 'vù on fioło e in contemporanea l'angeło el saria aparso in sogno anca a Joachin. I du i se saria incontrà a ła porta aurea de Gerusałeme e i autori medievałi i vede inte el só casto baxo el momento de l'Imacołata concesion de Maria.
Supersano
el xe un comun inte la provincia de Lece chel fa parte de la rejon Puja
Ménil-Erreux
Ménil-Erreux el xe on comun de 219 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Salussola
el xe un comun inte la provincia de Bieła chel fa parte de la rejon Piemonte
Villamayor de Santiago
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Pont-de-Veyle
Pont-de-Veyle el xe on comun de 1 625 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Saint-Pey-de-Castets
Saint-Pey-de-Castets el xe on comun de 622 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
1255
El 1255 (MCCLV en numeri romani) el xe on an del XIII secoło.
Sala Biellese
el xe on comun inte la provincia de Bieła chel fa parte de la rejon Piemonte
Regata Storica
right|250 px| thumb|El corteo storico de ła Regata Storica d'ancùo
Ła Regata Storica ła ze na inportante manifestasion sportiva anesa a na rievogasion stòrega, che ła ga łogo a Venesia łongo el Canal Grando ła prima doménega de Setenbre.
Storia
left|250 px|thumb|Particołar de ła Veduta de Venesia de Jacopo de' Barbari Inte i primi tenpi de ła Serenisima, inte ła łaguna de Venesia A zera pitòsto comùn l'uzansa de divertirse e pasar el tenpo łibaro prategàndo ła voga, co difarenti tipi de inbarcasion. Da 'sta pràtega amatorial nase vere e pròpie desfìde de vełosità e duràda, co modałità e règołe senpre pì presize. No A ze mìa ciaro cuando che ga scominsià ła tradision de łe regate. Segóndo alcuni studiozi" . l'orizene ła podaria resałir a'l 942 co ze capità un epizodio sìmiłe a'l ratto delle sabine: durando na festa popołar, i pirati i rapise łe done venesiane in età da marìo ma i vien a coràndo inseguìi dai òmeni che vogando furiozamente su łe so barche i riese a rivar e zbrocàr zòvane rapìe. Da 'sto epizodio A ze nasesta ła Festa de łe Marie co zontada ła regata.
Ła prima data serta, cuando che conparise ła pàroła regata, ła resałe a'l 1274, a na nòda de còdaze anònemo che'l resita "Splendor magnificissime Urbis Venetorum, 1274, die 16 septenbris, indicta regatta cum navigiis habentibus remos viginti". Ze cuindi serto che regate intrà barche de grande dimension łe se dezvolzese xa inte'l XIII sècoło. I podéri pùbleghi de l'época i scominisia a precasàr 'sto tipo de atività sportiva, vedéndoghene óltra che un benefico e ùtiłe ezersisio fìzego inte'l tenpo łibaro, anca na pràtega co'l fin de ridar vigorìa e preparar i achipaji de łe marinarésse da batàgia a sostenjir i sforsi in cazo de ràdeghi in mar.
Inte'l 1315 el Senato emana un decreto che'l regołamentava el zvolzimento anual de ła regata de ła Festa de łe Marie, anca se łe manifestasion pì inponénti e mazenghe łe se ga tenjùe in tenpi drìo, co ze stàe sełebràe unitamente a grandi avenjieenti pùbleghi sitadini, inportanti recorense e feste in onór de ospiti iłustri. El spetacoło ùnego de łe regate pì scuarsoze el costituise presto anca na cazon de ageràsa par Venesia, co ła costante crésita de'l prestizio e de'l podér comersial e miłitar de ła Repùblega de'l Mediteraneo.
left|250 px|thumb|Regata in Canal Grando in una teła del [[Canaletto]] Ła prima raprezentasion pìtorega de ła regata inte ła sità de Venesia ła resałe a'l 1500, ano inte'l cuało in un partegołar de ła Veduta di Venezia de Jacopo de' Barbari A ze rafeguràda na conpetision intrà barche e cuatro vogadóri inte'l trato conprezo infrà el Lido e Piasa San Marco.
Tìpegamente, łe regate łe avenjiva in łaguna 'verta, come inte'l cazo reportà anca inte ła pianta de'l 'De Barbari, e soło ecesionalmente ła se dezvolzeva łongo el Canal Grando. Par tuto el XV e XVI sècoło łe regate, pur gòdendo de pùblego patrosinio, łe venjiva indite da łe Conpanjie de ła Calsa, fin a'l 1631 cuando el Consejo dei Dieze, fursi daspò che ghe ze stada l'epidemia de peste che ła zera prezente in cuel parìodo, el ga stabiłìo l'escluziva de'l Stato par indir łe regate, consedendo na łisénsa de dełega, so dezenjasion dei Zudegàdi de spetànsa, par i privà che gavarìa dovesto fornir anca a covèrzer łe speze organizadive. Da'l 1687 ła dełega ła stàda concesa a łe famegie patrisie e a łe corporasion de łe arte e mistieri.
Inte'l 1670 A deventa de moda despensàr publegamente vołantini reportanti sia el lógo de łe regate de'l tenpo, come oncora ancùo, A zera soratuto i barcarołi de profesion e i gondołièri, abituài zornalménte a ła pràtega de ła voga e cuindi ben ałenài e presizi co'l remo, nonché in zeneral tanto vigorozii e prestànti fizegamente.
Anca dopo che ze cascàda ła Serenisima inte'l 1797, soto ła domenasion fransese, ła pràtega de łe regate ła ga continuà, tenjindo bòta, sia pur co ritmi un fià più ridoti. Senpre inte'l 1797, i fransezi i organiza ben do regàte, una el 14 de łùgio e n'altra el 18 de setenbre in ocazion de ła vizita a Venesia de Giuseppina Beauharnais, só mugèr de Napołeon Bonaparte, a cuel tenpo oncora zenarałe. Anca inte'l 1807 A ze stà organizada na regàta in onór de'l steso Napołeon in vizita a ła sità.
Inte'l 1815, co'l pasagio de ła sità soto i austriaghi, vien organizà na regata in onór de l'inperadór d'Austria e soto el novo rezime ła pràtega de łe regàte ła reciapa un novo vigor tanto che inte'l 1841 ze stada regołamentàda na regàta anual łongo el Canal Grando segóndo łe modałità atuałe, organizàda a speze pùblegh. Ła pràtega ła ze stada interota inte'l 1848, drio a l'insuresion de ła sità, e no ła stàda pì reciapada fin a'l 1866, ano inte'l cuało Venesia ła ze intrada a far parte de'l Renjo de Itałia. El nùmaro de inbarcasion partesipante el zera definitivamente stabiłìo in nove a partìr da'l 1875, mentre el schema de cołori par le inbarcasion, oncora in dòparo, el zera stà  fisà inte'l 1892. Co l'anesion al Renjo d'Italia ga canbià anca ła cołorasion de łe bandiere asenjàe come premio: in orizne roza par el primo, verde par el segondo, sełeste par el terso e zała par el cuarto, łe zera stàe modifegàe in roza par el primo, bianca par el segondo, verde par el terso (in onor a ła bandiera itałiana) e azura par el cuarto (in onor de Caza Savoia). L'apełativo Storica el ze stà cunjà e introduzesto soło inte'l 1899, so proposta de'l sìndico de ałora, Filippo Grimani.
Ła manifestasion moderna
Ła Regàta Storica ła se dezvolze prensipalmente łongo el Canal Grando e el ze uno dei momenti pì spetacołari, pìtoreschi e coinvolzenti de ła vita sitadina. Ła ze na manifestasion aprèsada da un mucio dai turisti, ma sentìa in modo partegołar dai venesiani, che ghe reserva un rimàrco notevołe intrà i vari avenjimenti anuałi che ghe ze in sità.
Ła manifestasion ła ze conposta da do faze ben sinjałàe: el corteo stòrego, e drìoma, łe regàte''' conpetitive.
El corteo stòrego
El rievoca el manjifego corteo acueo organizà par l'acèto trionfal che' venjiva reservà a ła Rezina de Sipro, Caterina Cornaro a'l so arivo in sità inte'l 1849, daspò l'abdicasion de'l so trono in favor de Venesia.
El corteo el ze formà da na diezena de inbarcasion tìpeghe venesiane a remi, infrà łe cuałe łe bisone che łe ze uzàe soło in sto tipo de ocazion, co vogadóri e feguranti in costume d'epoca, infrà i cuałi el Doze e Caterina Cornaro. Łe barche łe desfiła in una prusision che parte da'l Basin de San Marco e ła parcore tuto el Canal Grando fin a'l Ponte de ła Costitusion, par po' tornar indrìo fin al pónto de arivo de łe gare a remi, ła Machina, palco gałegiante costruìo danànsi a Ca' Foscari, intra i aplauzi de venesiani e foresti, che i se giònda el spetacoło da łe rive e da łe dimore privàe che se afàsa so'l parcorso de'l corteo.
Łe regate
Ła parte agonìstega de ła manifestasion ła ze costituìa da łe regàte che segue el corteo stòrego e łe raprezenta oncora ancùo l'avenjimento rremiero più inportante e prestigiozo de l'intièra szazon. I vinsidori, premiài da łe pì inportanti autorità sitadine, i retenjùi dei veri canpioni de ła sità e tenjùi in stragrànda considerasion infrà tuti i sportivi de'l remo.
Łe gàre de voga veneta che se dezvolze durante ła Regata Storica, in ordene cronołòzego :
A onji regata partesipa nove equipagi pì n'altro de reserva, pronto a subintràr a ła partensa in cazo de forfé de l'ùltemo menuto. El regołamento de łe regate el prevede, par tute łe categorie, ła partensa de łe inbarcasion da un ponto de'l Basin de San Marco, łinjàe e blocàe fin a'l via da un cordìn łigà a pòpe de łe inbarcasion dita spagheto. Drìo ła partensa, i equipagi i afronta el dełicà e fondamental ingreso inte'l Canal Grando, che i parcore fin a rivar al ziro de bòa o de'l pałeto de ła categoria (onjùna de łe cuałe łe fa un trato in Canal Grando pì o manco łongo, che'l varia par onji tipołozìa de categoria). Da 'sto pónto refà un tòco de Canal Grando fin a l'arivo, fisà par tute łe categorie arénte Ca' Foscari, dove ze łogà un gran palco gałegiante ciamà machina. Sora de 'sto palco, na volta fidàe a ła zurìa łe eventuałe (e frecuenti) contestasion scoretese resìproghe intrà i vogadóri, i vien sełebrài e premiài da łe autorità.
I primi cuatro equipagi clasifegài i reseve, oltra ai premi in danàro, i tradisionałi e sinbòłeghi pavióni. Ai primi vien asenjà i prestigiozi pavióni rosi, seguìi da cuełi biànchi e cuełi verdi e blé.
Fin a'l 2002 ła tradision ła prevedeva che a'l cuarto clasifegà A fuse consenjà anca un porchéto vivo, fato sfiłar sora na inbarcasion inte'l presedente corteo stòrego.
Resévendo łe proteste dei anemałisti, el premio el ze stà deso sostituìo da un porchéto reałizà in vero da'l Consorzio Promovetro de Muran.
Regata intrà univarsità
Da'l 2005 A ghe ze na regata in pì cueła che so'l prensìpio ła vedeva inpenjàe do univarsità Ca' Foscari e I.U.A.V. Drioman A ze un fià canbià 'sto tipo de regata. Ancùo ghe ze na scuadra de Venesia formàda da tute łe pì inportante univarsità venesiane pronte a desfidàr tute łe altre univarsità che vogia partesipàr, de sòłito europee: par ezenpio de ła Croasia, de l'Austria.
I cołori de łe barche da conpetision
Łe barche uzàe par ła regata łe ze contradistinte no soło da un nùmaro ma anca da scafi piturài patòchi in difarenti cołori, che antigamente i desferensia łe varie zone de Venesia e de ła łaguna. El nùmaro el identifega anca ła pozision che ła barca ła ga da tenjir inte l'ałineamento de łe partense e vien asenjà un a un equipagio paròmo co sortegio. L'abinamento intrà nùmaro e cołór de l'inbarcasion el ze fiso, segóndo ła tabeła drio.
Curiozidà
Inte'l 1925 e soło par cueł'ano ze stàda ciamàda "Regata fasista". Inte'l 1935 ła Regata ła se ferma fìn a'l 1946 a cauza de'l rivo de Hitler co łe so trupe. Inte'l 1942 vien zirà un film dedicà a Venesia ciamà "Il Canal Grande".
Thivet
Thivet el xe on comun de   272 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Romeries
Romeries el xe on comun de   450 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Ménil-Froger
Ménil-Froger el xe on comun de 55 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Port
Port el xe on comun de 849 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Carmiano
el xe un comun inte la provincia de Lece chel fa parte de la rejon Puja
Nousseviller-lès-Bitche
Nousseviller-lès-Bitche el xe on comun de   141 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Thol-lès-Millières
Thol-lès-Millières el xe on comun de   34 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Alforja
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Pougny
Pougny el xe on comun de 812 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Galatina
el xe un comun inte la provincia de Lece chel fa parte de la rejon Puja
Inteƚijensa artifiçaƚe
__HIDDENCAT__
L'inteligensa artificial la xe na siensa che gà come obietivo quelo de costruir dei computer che sia boni de pensar e de ragionar esatamente a lo stesso modo de la mente umana. Con pi precision, se podarìa definirla come "el studio e la progetassion de agenti inteligenti", dove un agente inteligente el sarìa un sistema bon de percepire l'anbiente inte łe cuałe el se trova e de conseguensa tor dele decisioni che possa aumentar le so possibilità de rivar ai obietivi che el s'avéa prefisso.
L'inteligensa artificial la xe nata come disiplina sientifica nei ani '50 del Novesento, par inisiativa de siensiati come Alan Turing. Ancora desso parò i siensiati i xe oncora distanti dal realizar na machina inteligente paragonabile al servèl umano, che el xe un organo estremamente conplesso e dificile da studiar e da capir.
Vicoforte
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Cuneo
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
1256
El 1256 (MCCLVI en numeri romani) el xe on an del XIII secoło.
Ménil-Gondouin
Ménil-Gondouin el xe on comun de 172 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Philippe-d'Aiguille
Saint-Philippe-d'Aiguille el xe on comun de   374 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Romain-la-Motte
Saint-Romain-la-Motte el xe on comun de  1 434 abitanti del departemento de Łoira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Umpeau
Umpeau el xe on comun de   396 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Roville-aux-Chênes
Roville-aux-Chênes el xe on comun de   369 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Ariany
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de łe Bałeari, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Bałeari.
Orion
Orion el xe on comun de 144 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Arma
right|350 px|thumb|Armeria che ła ga arme par defènderse e tacar, de vari ténpi stòreghi N'arma (pl. arme) ła xe n'ogeto col qual n'omo el pol danegiar n'altra o defènderse in caxo de agresion. En xeneral, comunque, squaxi ogni ogeto el pol èser doprà come arma, anca se ciaramente ghe xe ogetti chei xe più bóni de altri: giuridicamente se fa desferénsa intrà arme propie e arme inpropie, dónca intrà ogeti studiai e creai giusto par èser doprai come arme e ogeti in orìxene destinai invese a altre funzion, che in na ocaxion determinada i vien doprai come arme.
Storia
Ła clava sénbra che ła sia stada ła prima e adónca ła più antiga arma fata dal'omo. Ghe xe daspò rivai ła maza a pónta o baston pontìo co corno o de natura, e daspò łe manère, i cortei, le aste tirae su co selce łavorae, i archi e łe frese. Co l'uxo dei metałi ła varietà, cusì par tacar, come par defènderse, ła xe cresua parecio e ghe xe nasua ła prima divixion in difensive e ofensive, łe qual łe ga tólto desférente forme nomi.
Da tacar e defènderse da visin, se ga pasà a farlo anca da łontan, co màchine corasae e łe armi da lanso.
Col'invension de ła pólvere da boto inte el XIV sècoło, łe xe nasue łe arme da fógo portàtiłe e łe artiłiarie, a łe qual se xonta robe da lansar a man, come bonbe e granade. Łe arme da fógo portàtiłe łe ga tólto fin che łe xe saltae fora, desferénti nomi, a seconda dei ténpi de costrusion, de ła forma, de come łe gera fate. Ła stesa roba ła xe capitada par łe artiłiarie. El primo s-ciopo el xe stà creà in Spagna inte el 1450.
El nùmero de łe arme par tacar, inte ła crésita del'umanità, dai prinsìpi a ła storia ła xe sénpre 'ndà vanti e ste qua łe xe stà sénpre più pericołoxe. L'invension de łe arme da fógo e el łoro uxo inte ła guera el ga fato desminuir e squaxi conpletamente łasiar pèrder łe arme defensive personałi, łe qual łe se divide in antighe e moderne.
Novéant-sur-Moselle
Novéant-sur-Moselle el xe on comun de  1 797 abitanti del departemento de Moselle che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Arma
Storia
Ła diféxa (personal, dei propi béni e del propio teritorio) e l'ataco (per vadagnar béni e teritori) łe xe sénpre stae un travagio ciave inte ła storia del'umanità, portando sénpre a doprar, par ła costrusion de armi e difexe, łe megior tecnołogie e i megiori materiałi disponìbiłi: inte el ben e inte el mal, el łiveło sientìfego e tecnołòxico de na siviltà el se pol ben mixurar da ła quałità e dal tipo de arme che ła crea.
Foussignac
Foussignac el xe on comun de   635 abitanti del departemento de Charente che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Provincia de Trieste
Ła Provincia de Trieste ła jera una de ła quatro province del Friułi-Venesia Julia, ła pì picenin del'Itałia. Ła jera granda 212 km² e ła gaveva 238 092 àneme, donca ła so densità demogràfega ła jera de 212 ab/km². Trieste xe anca el capołuogo rejonàl e ła gaveva pì dei 5/6 dei abitanti de ła provincia. Łe so funsion łe xe pasae a ła Union Teritorial Itercomunal Jułiana.
Pouillat
Pouillat el xe on comun de 88 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Ramonville-Saint-Agne
Ramonville-Saint-Agne el xe on comun de  14 388 abitanti del departemento de Alta Garona che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Blog
La parola blog la vien da l'inglese web log, che vorìa dir "tràcia su la rete". I primi i xe vegnùi fora inte el 1997 in USA.
Regno de Sardegna
miniatura|I teritori del regno de Sardegna inte el 1815 El Regno de Sardegna e Còrsega el xe sta el precursor del sucesivo Regno d'Itałia. El xe scuminsià formalmente a Roma - inte ła vecia Baxełega de San Piero - el 4 de apriłe del 1297, quando papa Bonifacio VIII, par risolvare ła contexa tra angioini e aragonesi sirca el Regno de Siciłia (che el gaveva scatenà i moti popołari pasà ała storia come Vespri siciłiani e ła conseguente guera del Vespro), el ga investìo el re d'Aragona Giacomo II deło ius invadendi so ła Sardegna e so ła Corsega.
Libreville
Libreville la xe la cavedal del Gabon. Libreville la xe anca on porto importante sul fiume Gabon e on marcà groso de legno tropicale.
Storia
La zona la xera abità da i mpongwé, che i ga venduo la tera a i francexi par costruir el Forte d’Aumale in tel 1839. La sità la xe stà costruia rente al forte par el marcà de legname e quelo de i sciavi. En tel 1948, el vilagio el xe stà ciamà Libreville – sità libara – copiando el nome de Freetown, par la presensa de s-ciavi libarà. En tel 1960, ano de l’indipendensa, la xera oncora na sitadina de 30 000 anime. Ancò, co mezo milion de abitanti, Libreville la ga pi de la metà de la popolasion nasionale.
Economia
Libreville la vive grasie al porto – esportasion de legname, cacao e goma – ma anca par le segherie e la pesca.
Beromünster
el xe un comun del distreto de Sursee che el fa parte del canton Łuxerna in Svisara
Vignolo
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Ménil-Hermei
Ménil-Hermei el xe on comun de 203 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
1258
El 1258 (MCCLVIII en numeri romani) el xe on an del XIII secoło.
Emilio De Bono
__HIDDENCAT__
El ga studià a l'academia militar e intel 1912 el ga tolto parte con sucesso a ła Guera Itało-Turca. Promoso cołoneło dei Bersajeri, el xe stà pluridecorà inte ła Prima guera mondiałe: sta esperienza belica la ga ispirà la cełebre canzon "Monte Grappa, tu sei la mia patria" che intel 1918 la xe stà mesa in musica da Antonio Meneghetti
L'adexion al fasismo
Finìa la Grande Guera el ga aderìo al fasismo, e, pur rifiutando el squadrismo, el ga guidà la Marcia su Roma de łe camixe nere e poco dopo la nasita del Goerno Mussolini, el ga asunto le cariche de diretor xenerałe de ła Publica Sicureza e de primo comandante de ła Milizia. Dopo che el xe stà acusà de ła morte del deputato soçialista Giacomo Matteotti el xe stà procesà (e quindi ghè tocà rinunçiar a tuti i soi incareghi) ma el xe stà anca clamorosamente asolto.
Emilio De Bono e la nomina de Cesare Mori come Prefeto de Palermo
Emilio De Bono el ga sugerìo a Benito Mussolini chi el sarìe dovù essar el Prefeto de Fero de Palermo: Cesare Mori. De Bono el ga avixà Mussolini che Mori el gavea un «difeto»: no el savea gnente de pułìtega e el xera un monarchico antifasista. Mussolini el ga risposto indrio a De Bono: «Mi no vujo un poitico ma un militar; vujo che el sia cusì duro co i latitanti de Palermo cusì come el xe stà co i mei squadristi a Bologna».
El Goerno de ła Tripolitania, el Ministero de łe Cołonie, la nomina de Maresiało e la sostituzion de De Bono con Badoglio
Goernador de ła Tripolitania dal 1925 al 1928, intel 1929 Benito Mussolini el lo gà nominà Ministro de łe Cołonie, tegnéndoghe parò sconti i soi intrighi pułìteghi. Comandante de łe trupe italiane durante le prime fasi de ła Guera d'Etiopia, el gà asunto na tàtica prudente e par questo el xe stà sostituido da Mussolini con Pietro Badoglio. Prima de ła sostituzion el gavea conquistà Massaua e el gera rivà a łe porte de Adua: in quel stesso dì el xe stà nominà Maressało d'Italia, par na mossa propagandistica del revanscismo fasista.
L'oposizion a la Seconda Guera Mondiale
Ispetore de łe trupe d'oltremar intel 1939 e dopo comandante de łe Armate Sud, el se ga oposto a l'ingresso italian inte ła seconda guera mondiałe. Menbro del Gran Consejo del Fasismo, el 25 lujo 1943 el ga votà in favore de ła sfiducia a Mussolini. El xe stà ciapà da łe trupe de ła neonada Repubblica Sociale Italiana e el xe stà condanà a morte par alto tradimento e giustizià dopo el proceso de Verona l'11 genaro del 1944.
Chézy
Chézy el xe on comun de 243 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Graincourt-lès-Havrincourt
Graincourt-lès-Havrincourt el xe on comun de   638 abitanti del departemento de Paso de Calè che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Knœrsheim
Knœrsheim el xe on comun de   222 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Acceglio
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Faverney
Faverney el xe on comun de   961 abitanti del departemento de Haute-Saône che el fa parte del rejon Bourgogne-Franche-Comté in Fransa.
Priay
Priay el xe on comun de 1 729 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Thonnance-lès-Joinville
Thonnance-lès-Joinville el xe on comun de   717 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
La Guierche
La Guierche el xe on comun de  1 103 abitanti del departemento de Sarthe che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Villanueva de Guadamejud
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Cuenca, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Casteja-La Mància.
Frémainville
Frémainville el xe on comun de   499 abitanti del departemento de Val-d'Oise che el fa parte del rejon Île-de-France in Fransa.
De Babilonia Civitate
El De Babilonia Civitate el xe on interesante poemeto del 13° secoło scrito in diałeto veronexe, e in quartine monorime de "versi alesandrini". L'autor el xe fra' Giacomin da Verona.
El poemeto el xe divixo in do parte: Jerusalem cełeste (De Jerusalem celesti) in 280 versi, e el Babilonia sità infernal (De Babilonia civitate infernali) in 336 versi. Łe so fonti łe xe l'"Apocalise", ła leteradura francescana e el repertorio dei predicadori.
Indovineło Veronéxe
L'Indovineło Veronexe el xe on testo scrito a man su na pergamena inte l'VIII secoło d. C.. El xe el primo testo volgare romanzo (I giuramenti de Strasburgo i xe datà çinquanta ani dopo) e secondo i studioxi el raprexenta ła prima testimoniansa de lengua volgare in Italia. thumb|250px|L' El testo xe: "Se pareba boves, alba pratàlia aràba et albo versòrio teneba, et negro sèmen seminaba gratias tibi agimus omnip[onten]s sempiterne d[eu]s"
De Babilonia Civitate
Qûeło de Giacomin da Verona el xe on Veneto veronexe, on poco rustego ma eficaçe par lesico e par dialoghi, con figurasion realistiche: łe gioie dei beati e łe pene dei cativi. El paradixo el xe na sità con muri de perle, fiumi de oro e fontane de argento; l'inferno el xe popolà da draghi, demoni, e se sente urli e lamenti.
El poemeto el xe anoverà anca tra łe fonti de ła Divina Comedia de Dante.
Indovineło Veronéxe
Significato
El xe on indovineło bastansa comun inte ła leteradura tardolatina, e el rimanda a diverse interpretasion. Coeło che pì xe visin a ła łéngua veneta xe el sintagma "SE PAREBA BOVES", che se połe tradure in "[EL] SE PARECIAVA I BO" o "[EL] PARAVA I BO" inte el senso de "MENARE", TRAR VANTI i bo. Anca el termine "VERSORIO" el xe asołutamente tipico de ła Venetia (el Triveneto) e vol dir "VARSURO", "ARATRO".
El signifegà el podaria èsar: "[El] parava i bo / [el] arava bianchi prà e [el] menava on bianco varsur / [el] semenava semensa mora."
Opure anca: "[El] se pareciava i bo / [el] arava bianchi pra e [el] menava on bianco varsur / [el] semenava semensa mora."
Orìxene
Sto testo el xe stà descoèrto dal Schiapparelli inte ła Biblioteca Capitołare de Verona in t'el 1924. El codexe el xe de proveniensa spagnoła, de Tołedo, portà a Càliari, dopo a Pisa e infin l'è rivà a Verona. Alcuni exempi i fa notare alcune carateristeghe fonetiche venete (versorio = versor e i verbi a l'inperfeto indicativo in -eba invece de l'-aba o ava de altri diałeti)
Ospedałeto (TN)
Ospedałeto el xe un comun de 816 aneme inte ła provinsa de Trento.
2027
El 2027 (MMXXIV par numari romani) el xe on an de el XXI secoło.
Givrauval
Givrauval el xe on comun de   290 abitanti del departemento de Meuse che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
1259
El 1259 (MCCLIX in numeri romani) el xe un an del XIII secoło.
Naussannes
Naussannes' el xe on comun de   253 abitanti del departemento de Dordogna che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
L'Orbrie
L'Orbrie el xe on comun de   797 abitanti del departemento de Vandia che el fa parte del rejon Pays de la Loire in Fransa.
Saint-Sauveur-de-Cruzières
Saint-Sauveur-de-Cruzières el xe on comun de 531 abitanti del departemento de Ardèche che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Distreto de Saint-Maurice
El distreto de Saint-Maurice el xe on distreto del Canton Vałexe, in Svisera. El confina coi distreti de Monthey a nord-ovest, de Martigny a est, col Canton Vaud (distreto de Aigle) a nord e co ła Fransa (departemento de l'Alta Savoja inte el Rodano-Alpi) a sud-ovest. El capołogo el xe Saint-Maurice.
Orgnac-sur-Vézère
Orgnac-sur-Vézère el xe on comun de   313 abitanti del departemento de Corrèze che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Saint-Philippe-du-Seignal
Saint-Philippe-du-Seignal el xe on comun de   476 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Distreto de Hérens
El distreto de Hérens (Ering in todesco) el xe on distreto del Canton Vałexe, in Svisera. El confina coi distreti de Sierre e de Visp a est, de Entremont, de Conthey e de Sion a ovest, col Canton Berna (distreti de Saanen e de Obersimmental) a nord e con l'Itałia (Valle d'Aosta) a sud. Il cavołogo el xe Evolène.
Tornay
Tornay el xe on comun de   32 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Alba (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Prémeyzel
Prémeyzel el xe on comun de 248 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
1260
El 1260 (MCCLX in numeri romani) el xe on an del XIII secoło.
Łe Tori
Łe Tori (nome ufisial in italian Torri di Quartesolo) el xe on comun de 10981 abitanti de ła provincia de Vicensa.
Albaretto della Torre
el xe on comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Orsanco
'Orsanco el xe on comun de 110 abitanti del departemento de Pyrénées-Atlantiques che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Treix
Treix el xe on comun de   230 abitanti del departemento de Alta Marna che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Squinzano
el xe un comun inte la provincia de Lece chel fa parte de la rejon Puja
El Morell
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de Tarragona, che ła fa parte de ła comunità autònoma de Catełogna.
Fotografia
__HIDDENCAT__
thumb|La pi vecia fotografia mai realizà: la mostra quel che se vedéa da la finestra de casa sua de Niépce
La parola fotografia la xe stà inventà tacando insieme le do parole greche φώς (phos) che vol dir luce e γραφίς (graphis) che vol dir dixegno, scritura. Quindi vorìa dir "scrivar co la luce". El prinsìpio de la càmara oscura el jera conossesto da secoli, almanco dal Quatrosento: el consiste de na scàtola serà, co on buseto che lassa entrar la luce, e che el proièta sul lato oposto de la scàtola l'imagine che quel che se vede de là dal buso. Solo intel 1826 parò el fransese Joseph Nicéphore Niépce el xe riussìo a fissar su na làmina de rame l'imagine prodota da la càmara oscura, co on particolare prosedimento chìmego.
Inisialmente el prosedimento par otegner na fotografia el jera longo e conplicà, e bixognava che el sogeto de la foto el restesse esposto a la màchina anca par diverse ore. Nei ani naturalmente ghe xe stà un mucio de mejoramenti, specialmente con l'invension de la pelìcola de celulòide e de le fotocàmare digitali, e al dì de uncuò le machine fotografeghe le xe a la portata de tuti, e le te parmete de scatar na foto e stanpàrtela in pochi secondi.
Ménil-Vin
Ménil-Vin el xe on comun de 53 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Pian Young
El pian Young el ze un pian de natura econòmega su łe reparasion de guera da parte de ła Zermània dopo de ła prima guera mondiałe; el ze sta acetà da ła Zermània inte el 7 de zugno 1929.
El zera vegnesto prezentà da na comision presiedesta dal statunitense Owen D. Young. Dopo che el pian Dawes el zera devegnesto oparativo inte el 1924, el ze sta ciaro a tuti che ła Zermània no ła garia podesto onorar i ezorbitanti pagamenti anuałi, specialmente inte un perìodo de tenpo indefìnio.
El pian Young el divideva ła pagamento anuałe (inte l'órdene dei 473 milioni de dòłari) in du parte:
Intrà l'acordo e el scumìsio de l'atuasion del pian ła ghe ze sta parò ła crize de Wall Street del 1929, par ła cuała el sistema bancàrio statunitense ghe ghea tocà reciamar indrio i schei da l'Eoropa e descansełare i crèditi che i gaveva rendesto pusìbiłe el pian Young.
Cafè Pedrocchi
right|230 px|thumb|Lo storego Cafè Pedrocchi de [[Pàdova|Padoa]] El Cafè Pedrocchi el xe uno dei pì grandi e famoxi cafè del mondo. El xe situà inte el pieno çentro de Padoa, in via VIII Febbraio n° 15.
Chavannes-le-Veyron
Chavannes-le-Veyron el xe un comune del Canton Vaud de 119 abitanti.
Cafè Pedrocchi
Proxetà dal'architéto Jappelli, el se compòn de dò piani: el piantereno, inaugurà inte el 1831, el ospita łe sałe par i aventori, el bancòn, i laboratori e la coçina. El piano nobiłe el ospita enveçe alcune bełe sałe (sała Rosini, sała egizia) che xe atualmente utiłizà par mostre e espoxissioni tenporanee.
L'inportansa stòrega del logałe xe anca data dal fato che l'8 de febraro 1848, el ferimento al so enterno de un studente universitario el ga dato el via ad alcuni moti caraterizzanti el Risorgimento tałiàn e che i xe oncora deso ricordài nel'ino ofiçiàl universitario, Di canti di gioia.
Prèso el piàn nobiłe de ła costrussiòn xe situà el Muxeo del Risorgimento e dell'età contenporanea, dove i xe conservai tra i altri i ritràti del fondadòr Antonio Pedrocchi e del so sucesòr Domenico Cappellato Pedrocchi, tuti do opera de Achille Astolfi.
El Cafè xe noto anca col nome de "Cafè Sensa Porte" parché ai tenpi d'oro, fin al'avento de ła Prima Guera Mondial el jèra verto dì e note.
Artà
el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa de łe Bałeari, che ła fa parte de ła comunità autònoma de łe Ìxołe Bałeari.
Unverre
Unverre el xe on comun de  1 193 abitanti del departemento de Eure-et-Loir che el fa parte del rejon Sentro-Vałe de ła Loira in Fransa.
Indipendente (pułìtega)
On indipendente xe on pułitego o na anima in xeneral che no xe afiołada a nisun partio. Diverse volte xe dovuo a:
• El partio xe sta sarà prima; • A ła proeniensa da ła società siviłe; • a ła decixion de no vołer "sotoporse" a on'ideoloxia pułitega o nol cata el partio che rispecia ła soa.
Itàlia
In Itàlia ghe xe sta caxi simiłi come: • Romano Prodi xe sta el leader de ła coałision de sentro-sanca L'Ulivo/L'Union anca se nol faxea parte de nisun partio de ste qua (a ecesion de I Democratisi dal 1999 al 2002); • Filippo Mancuso, che xe sta el Ministro de ła xustisia inte el 1995, anca parlamentare ełeto come indipendente inte łe fiłe de Forsa Itałia; • El Presidente de ła Republica (dal 1999 al 2006) Carlo Azeglio Ciampi. • Giuseppe Conte, Presidente del consejo dei ministri, visin al M5S.
Altri caxi resenti i xe stai i esponenti dei goerni tècneghi Dini (1995-1996) e Monti (2011-2013), definii "tècneghi" no soło parché i jera formai da esperti inte łe singołe materie, ma anca parché no i jera afiołai a nisun partio al momento de ła formasion dei Goerni. In tuti i caxi, a la fin del proprio mandà "tènico", sia Dini che Monti i ga fondà on propio partio pułitego: (Rinovamento Itałian e Co Monti par l'Itałia) che i se ga prexentà a łe ełesion pułiteghe che vegneva.
On altra categoria spesifiga de pułiteghi indipendenti itałiani, i jera i "indipendenti de sanca", che i partesipava a ła vida pułitega sostegnendo łe poxision de ła sinistra sensa parò esar iscriti a on partio pułitego.
Alto (Italia)
el xe on comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Rickenbach (Zurigo)
Rickenbach el xe un comune del Canton Zurigo de 2.502 abitanti.
Sestièr
El sestièr el xe na de łe sie xone che łe divide ła sità de Venesia. El val come el quartièr de łe altre sità, chel raprexentava ła quarta parte del'acanpamento roman, schema ideal de ła costrusion de un gran nùmero de séntri abitai del'Europa.
Ła divixion sitadina in sestièri ła ghe xe fin da ła nàsita de Venesia. Ła numerasion sìvica ła xe ùnega par ogni sestièr, co qualche ecesion par xone più grande come łe ìxołe che no łe xe miga cołigae co pónti, e ła riva a nùmeri a quatro sifre. Sto particołar sistema de numerasion, asieme a ła natural conpresità de łe całe de Venesia, ła ga come conseguénsa che ghé xe, qualche volta, dó nùmeri sìvisi davèro desferénti anca se i xe bastansa visini.
I sestièri de Venesia i xe: Ste divixion qua no łe covre miga tuto el spasio del séntro stòrego de Venesia. Łe ìxołe de ła Giudeca łe fa parte de Dorsoduro, l'ìxoła de San Zorzi Mazor de San Marco e l'ìxola de San Michièl, in dove se cata el simitero sitadin, de Casteło.
Se parla de sestièri anca inte łe ìxołe de Buran e Pełestrina, anca se łe ga ła prima sinque e e l'altra quatro division.
Erithacus rubecola
El petareło, o beto o betarel o betus (nome sientifego Erithacus rubecola) el xe un oxeło de ła fameja de łe Muscicapidae. In todesco se dixe Rotkehlchen, in inglexe robin, in tałjan pettirosso.
Mixure
thumb|left|El petareło El xe longo 13 – 14 cm, el pexa 11 - 12 g, el ga n'apertura ałare de 6.8 - 7,7 cm.
Habitat
El fa el gnaro 'ntełe siexe e inte i albari dei boscheti.
Cosa ke'l magna
El magna baùti e bigati ke vien fora da ła tera.
Divieto de cacia
Anca se'l xe bon da magnare e na volta se faxeva dei spełi coi petarełi, adeso xe del tuto vietà caciare sto oxeło, ke xe proteto da ła lege.
thumb|left|Un petareło
thumb|Cuculus canorus + Erithacus rubecula|sinistra
Aeroporto Internasionałe de Cam Ranh
L'Aeroporto Internasionałe de Cam Ranh (in vietnamita: Sân bay cuốc tế Cam Ranh) ICAO: VVCR - - IATA: CXR)) el ze un aeroporto vietnamita situà arente de ła sità de Cam Ranh, caołogo de ła provincia de Khanh Hoa, Vietnam, e el serve ła popołar locałità turìstega de Nha Trang, che ła ze distante circa 30 km.
El ze sta costruio in prinsìpio da l'U.S.Army inte el ndar de la guera del Vietnam e doparà cofà baze miłitare. Inte el 2004 el ze sta totalmente recostruio e dal disenbre del 2009 el òpara ufisalmente cofà che aeroporto internasionałe.
Kinshasa
Zeografia
La sità la xe stà costruia su le rive del fiume Congo, de fronte a Brazzaville, la cavedal del Congo, a na quarantina de km dal mar. El Congo el xe navigàbiłe fin a Kisangani e el xe l’unica via che colega diretamente la cavedal co l’interno del paexe.
Storia
La sità la xe stà fondà da Henry Morton Stanley in tel 1881. El porto de Kinshasa el sa mostrà subito importante par rifornir le spedision a l’interno e par el marcà de avorio, oro, diamanti e legname. Co el colpo de stato del 1965, Mobuto Sese Seko el xe saliò al oder e el ga promoso l’africanizasion de tuti i nomi. La sità la xe stà ciamà Kinshasa par ricordar el vilagio de Kinchassa che el xera rente al posto doe Stanley ga costruì el so fortin. La sità la ga soferto durante el periodo del totalitarismo e co la guera civil che la ga portà al potere Laurent Kabila. Anca se la gloria de i ani cinquanta la xe andà perdua, Kinshasa la xe oncora on inportante sentro culturale e artistico.
Argentera
el xe un comun inte la provincia de Cuneo chel fa parte de la rejon Piemonte
Peyrus
Peyrus el xe on comun de   606 abitanti del departemento de Drôme che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Neauphe-sous-Essai
Neauphe-sous-Essai el xe on comun de 211 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Saint-Pierre-d'Aurillac
Saint-Pierre-d'Aurillac el xe on comun de  1 321 abitanti del departemento de Xironda che el fa parte del rejon Nova Acuitania in Fransa.
Zeołozia
Zeołogìa la ze na paroła che ła deriva da'l grego (γῆ = gê, "tera" + λόγος = logos, "studio"). Co pì presizion ła vol dir "Studio de ła tera" ma ła conprende el studio de ła masa sołida, ła conpozision, strutura, storia e evołusion de tuti i corpi sełesti. La ze ła rejina de łe siense de ła Tera.
I zeòłozi i ga stabiłìo che ła etá de'l nostro pianeta ła ze pì o manco de 4.6 miłiardi de ani. En pì i ga determinà che ła łitosfera, che ła conprende ła scorsa, ła ze framentàa in racuante plache tetòneghe che łe se move sora a un manteło superiore ciamà astenosfera. Senpre grazie ai zeòłozi ze posìbiłe jestionar mejo łe resorse naturałi de la Tera, cofá el petrołio, el carbon, el gas, i metałi, cusí come l'acua soteranea.
El primo omo che ga scumisià a usar ła paroła zeołozìa el ze stá Richard de Bury inte'l 1473, che ła utiłizava par far na distinsion intrà ła jurisprudensa terena e teołòzega. Jean-André de Luc el ze stá el primo che el ga utiłisà sto łema co un signifegà conpagno a i tenpi moderni.
Cindré
Cindré el xe on comun de 301 abitanti del departemento de Allier che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Ronchin
Ronchin el xe on comun de  19 220 abitanti del departemento de Nord che el fa parte del rejon Hauts-de-France in Fransa.
Saint-Romain-le-Puy
Saint-Romain-le-Puy el xe on comun de  3 998 abitanti del departemento de Łoira che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Haucourt (Seine-Maritime)
Haucourt el xe on comun de   207 abitanti del departemento de Seine-Maritime che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Rozerotte
Rozerotte el xe on comun de   192 abitanti del departemento de Vosges che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Comus
Comus el xe on comun de   43 abitanti del departemento de Aude che el fa parte del rejon Ositània in Fransa.
Pescantina
Pescantina el xe on comun de 15773 abitanti de ła provincia de Verona. E'l varda su l'Àdexe. L'è conosudo par la produsion de pèrseghi, e negli ultimi anni l'ha ciapà el nome de "Tera dei pèrseghi".
Tanta gente la pensa ch'el nome vegna dai perseghi, ma no l'è mìa vera: famosi dotori (anca Angelo Vezza) i ha dìto che la parola "Pescantina" la vien dai pescadori, dalla pesca ne l'Adexe, che na olta l'era un fiume piasè 'mportante de adeso.
York
thumb|left|La catedral de York o York Minster thumb|left|Shambles, York York ła xe na sità e on distreto e autorità unitaria co status de city inte ła contea del North Yorkshire, Inghiltera, Regno Unìo, çelebre par ła so catedral.
In latin xera ciamà Eboracum o Eburacum, che ga un'etimoligìa sèltica; difati oncuó el so nome in cànbrego(galexe) xe Efrog, quelo in gaèlico xe Eabhrac, in gaìdlego(gaèlico scosexe) xe Eabhraig e quelo in còrnego xe Evrek.
Kogenheim
Kogenheim el xe on comun de  1 265 abitanti del departemento de Bas-Rhin che el fa parte del rejon Grand Est in Fransa.
Prévessin-Moëns
Prévessin-Moëns el xe on comun de 8 233 abitanti del departemento de Ain che el fa parte del rejon Alvergna-Rodano-Alpe in Fransa.
Mika Salo
La so cariera in Formula 1 ła scominsia co scuderie pì picołe, dove el se fa notar par alconi exploit, anca se isołai.
1262
El 1262 (MCCLXII in numeri romani) el xe on an del XIII secoło.
Neauphe-sur-Dive
Neauphe-sur-Dive el xe on comun de 136 abitanti del departemento de Orne che el fa parte del rejon Normandia in Fransa.
Mika Salo
I primi ani in Formula 1
A Montecarlo, inte el 1997, el riva 5° inte el GP dominà da ła Ferrari de Michael Schumacher soto ła piova, par ła prematura interusion de ła corsa: sto risultà el xe stà dovuo al gaver fato l'intero GP fin ała sospension sensa far pit-stop: cusità al ga posuo risałir ła clasifega. Quei xe stai i unixi do punti de l'ano sia par Mika sia par ła Tyrrell, i ultimi punti de ła gloriosa scuadra inglese.
Inte el 1998 Salo forma, co Pedro Diniz, ła copia de piłoti del'Arrows, revitałisada da Damon Hill l'ano prima ma mołada dal motorista Yahama e sensa pì el vantajo de ła gomatura Bridgestone. I unixi punti de Salo i xe vegnui, come l'ano prima, dal Gran Premio di Monaco doe, causa tanti ritiri inportanti e on arrivo co soło 11 piloti, el xe rivà quarto (davanti anca al canpion del mondo Jacques Villeneuve).
El 1999
Par el 1999 Salo nol ga on ingajo inisial inte on team de Formula 1.
Rinpiaso ala BAR-Supertec
Par tri gare, a cavało de Montecarlo (doe el se ficà tra ei guard-rail al Loews), el sostituise Ricardo Zonta ała BAR (che ga rilevà la Tyrrell), sfiorando i punti a Imola (7°) e in Spagna (8°).
1261
El 1261 (MCCLXI in numeri romani) el xe un an del XIII secoło.
Mika Salo
Sostituto de Schumacher
left|thumb|270px|Salo ała guida de ła Ferrari n°3 de Michael Schumacher inte ła stagion 1999 La so granda ocasion ła riva doendo sostituir Michael Schumacher ała Ferrari, dopo l'insidente de Silverstone. Contrariamente ałe atese, no'l xe el tester Luca Badoer el presielto, ma propio Sało, valutà in quel momento come on dei piloti piassé prometenti suł marcà.
In sie gare, dopo gaver debutà co on 9° posto in Austria, Salo ghe dà mostra de otime capasità ma rendimento altalenante. Ała seconda gara, in Germania, el se qualifega 4° (davanti al conpar Eddie Irvine, 5°) e el se porta comodamente al comando del GP, che el podaria vinser in sioltesa ma el moła ła poxision a Irvine, senpre pì in lota par el Mondial. En Ungheria el aranca inte el grupo, in Belzo el xe sfortunà e el sfiora i punti (7°), a Monza el surclasa Irvine e el xe terzo; ała so oltema gara, al Nurburgring, el ga da ritirarse par problemi mecanixi.