Yirik_panelli_va_yirik_blokli_binolar
Yirik panelli binolarni loyihalash
Yirik panelli binolar yuqori darajada industrlashtirish imkoniyatlari katta boʻlganligidan binokorlikning bu uslubi seysmik va noseysmik rayonlarda keng koʻlamda qoʻlaniladi. Bino vaznining yengilligi (gʻisht devorli binolarga nisbatan 1,2-2 barobar yengil), devor materialining mustahkamligi, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarining soddaligi va ularni planda bir meʼyorda tarqalganligi yirik panelli uylarning afzalliklaridan boʻlib, seysmik zonalarga jadal sur’atlar bilan kirib kelishga keng yoʻl ochib berdi. Poydevorning chuqurligi noseysmik rayonlardagi kabi olinadi. Yuk koʻtaruvchi devorlar ostiga lenta poydevor ishlash maqsadga muvofiqdir. Poydevorlar monolit yoki yigʻma betondan ishlanishi mumkin. Binoning ostki devorlari yoki yertoʻla devorlaridan chiqib turgan armaturalarga mahkamlanadi. Agar poydevor yigʻma boʻlsa, devor ostiga monolit temir-betondan yostiq ishlanadi. Agar yertoʻla boʻlmasa, yigʻma beton bloklari ustiga 100 mm qalinlikda yotqizilgan temirbeton kamar yordamida bir-biriga bogʻlanadi. Kamar ustiga tashqi va ichki devorlar oʻrnatiladi, chiqarib qoldirilgan armaturalar kavsharlanadi, soʻng V15 klassli beton bilan yaxlitlanadi. Yertoʻla devorlari qalinligi 140 mm, beton klassi V15 boʻlgan panellardan tiklanadi; panel chetlaridan chiqib turgan armaturalar, ularni vertikal va gorizontal choklar boʻyicha qoʻshni elementlarga mustahkam bogʻlanish imkonini beradi. Seysmik rayonlarda qoʻllaniladigan tashqi devor panellarining konstruksiyasi bir va uch qatlamli boʻlishi mumkin. Bir qatlamli panellar, odatda, keramzit beton yoki yengil betonlarning boshqa turlaridan tayyorlanadi. Uch qatlamli panellarning ikkita chetki qatlami temir-betondan ishlanib, oʻrta qatlami meniral paxta, koʻpik beton singari issiq-sovuqni oʻtkazmaydigan materiallardan tayyorlanadi. Uch qavatli panellar ichkariga qaragan temir-beton qatlami yuk koʻtaruvchi qatlam hisoblanadi. Uning qalinligi hisoblab belgilanadi, bu qalinlik 7-8 balli rayonlar uchun 8 sm va 9 balli rayonlar uchun 10 sm dan kam boʻlmasligi lozim. Ichki va tashqi qatlamlar temir-beton qovurgʻa yordamida bogʻlanadi. Ichki devorlar bir qatlamli qilib ishlanib, panel qalinligi 12 sm dan kam boʻlmasligi kerak. Seysmik rayonlarda qoʻllaniladigan devor panellari fazoviy karkas koʻrinishida ishlangan qoʻsh armatura bilan kuchaytiriladi. Boshqa 7 balli zonalarda quriladigan, balandligi 5 qavatgacha boʻlgan binolarda armaturani bir qavat qoʻysa ham boʻladi. Armaturalarning maʼlum bir qismi devor panellaridan tashqariga chiqib turishi kerak; bu qoʻshni panellar va yopma panelari bilan bogʻlanish uchun zarurdir. Armaturalar oʻzaro kavsharlangach, choklar beton bilan toʻldiriladi. Birikuv choklarining konstruktiv yechimlari hisobiy zoʻriqishlarni qabul qiladigan boʻlishi zarur. Panel choklariga qoʻyiladigan metall bogʻlagichlarning kesimlari hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi, 1 metr chok uchun ularning eng kichik kesimi 7,8 balli zonalarda 0,5 sm, 9 ballida esa 1,0 sm kvadratdan olinishi zarur. Bogʻlagichlarning diametrlari 10 mm dan kam boʻlmasligi lozim. Seysmomustahkam binolarning yopma panellari xona oʻlchamida yasalib, toʻrttala qirrasi bilan devorga tiralishi lozim. Yirik panleli jamoat binolarida toʻsin plitalari ishlatilishiga ruxsat etiladi. Yopma plitalari boʻylama va koʻndalang devorlarni oʻzaro biriktirish orqali, seysmik yuklarni qabul qiladigan, yagona fazoviy sistema sifatida loyihalashtirilishi lozim. Yopma panellari yaxlit yoki boʻshliqli plitalardan tayyorlanadi. Yondosh yopmalar va devorlar bilan bogʻlanishi oson boʻlganidan yaxlit plitalar eng yaxshi konstruksiya hisoblanadi. Agarda yopma alohida elementlardan tashkil topgan boʻlsa, elementlar mustahkam birikib seysmik kuchlarni taqsim qila oladigan bikr gorizontal disk hosil qilishi kerak. Buning uchun panel chekkalaridan oʻyiqlar, qirralari taram-taram ariqchalar va ochiq armaturalar qoldiriladi. Armaturalar qoʻshni element armaturalari bilan kavsharlanadi, soʻng oʻyiqlarga beton quyiladi. Natijada hosil boʻlgan shponka tutash panellarning oʻzaro siljishi va uzilishiga qarshilik koʻrsatadi. Yaxlit yopma plitalarning tiralish yuzasi devor panellarning qalinligiga bogʻliq boʻladi. Panel qalinligi 12, 14 va 16 sm boʻlsa, tiralish masofasi kamida 5,6 va 7 sm olinadi. Yopma panellari devor panellari ustiga toʻshalgan, markasi 100 dan ortiq boʻlgan sement qorishmasi qatlamiga oʻrnatiladi .Bu yuqori qavat elementlarining ogʻirligini ostki qavat devorlariga barcha tiralish yuzalari boʻyicha bir meʼyorda uzatilishini taʼminlaydi. Yopmalar tashki devor yoki antiseysmik va harorat choklari devorlariga tayansa, armaturaning yopma panellaridan chiqib turgan uchlari devor panellarining vertikal armaturalariga payvandlanadi. Toʻsinsimon yopma plitasi qoʻyilgan jamoat binolarining devor panellari yuqori qismiga, panellarning vertikal choklarida biriktiriladigan (kamida 12 diametrli) uzluksiz gorizontal armatura koʻzda tutilishi lozim.