Musoxon_dahbediy
М У С О Х О Н Д А Ҳ БЕД И Й  - Муҳаммад Мусохонхўжа ибн Исохўжа Даҳбедий (ваф. 1776 й.) XVIII асрда яшаб ўтган нақшбандия тариқатининг йирик вакили ва назариётчисидир. У Махдум-и Аъзам Косоний Даҳбедийнинг (1461-1542) еттинчи авлоди бўлиб, Самарқанддан 15 км. шимол тарафда жойлашган Даҳбед мавзесида дунёга келган. Мусохон Даҳбедийнинг туғилган санаси борасида тугал ечим топилмаган. Тадқиқотчи К.Каттаев, унинг тахминан 1708-1709 йилларда таваллуд топгани хусусида у.аълумот беради. Аммо Дахбедий замонасига яқин даврда яшаган Мир М\тсзммад Сиддиқ унинг 80 ёшлар чамаси умр хурганини ёэади. Унинг вафоти эса 1776 йили бўлган. Демак, Дахбедий тахминан 1698-99 йилларда таваллуд топган, деб белгилаш м>т.*кин. Мусохон Даҳбедийнинг ёшлиги Мовароуннаҳрда иктисодий ва сиёсий таназзул жараёнлари кечаётган 5ир паллага туғри келган. Шу боис дастлабки тахсилни Самарқанддаги Тиллакор)! мадрасасида олгач, илм олиш истагида отаси билан Хисор яқинидаги Қарнак қабиласида лГПОБчи тоғаси Мухаммад Ризо Қарнакий ёнига борган. Мч-ҳаммад Ризо Хисордаги кубравия тариқатининг кузга кўринган шайхларидан эди. Бир қанча вақтдан сўнг Мусохон Дахбелий амакисининг маслаҳати билан хаж зиёратига отланади. Кашмир томон йўлда нақшбандия-мужаддидия тарн.қатиюшг шайхи - Аҳмад Сирҳиндий авлодидан бўлган - Миен Об)1Д Жаҳонободий (ваф. 1738-59 й.) билан танишади ваунинг М\*р)1Д)1 бўлиб қолад)1. \ғ.ажзуб Намангоний ва Жумақули Хумулийнинг асардарида қайд эт)1Л)1Ш)1ча, Мусохон Даҳбедий тасаввуф борасидаги нлк таълимни тоғаси Муҳаммад Ризохожа Қорабоғийдан олган. Тогасининг қўлида бир йил тарбия атгандан с\т!г >тшнг кўрсатмаси билан Хиндистонга борган зз у ерда подшоҳ саройида сипоҳ, яъни аскар сифатида хизмат қилган. Орадан маълум вақт ўтгач, Деҳти шаҳридаш мужаддндия тариқат)Ш)1нг пири муршиди М)1ён Мухдммад Обил Жаҳонободийга шогирд тушган. У Мужаддиди Атфи Соний .Аҳмад Сирҳиндийнинг ўғли Абдулаҳадн)шг фарзандидир. Хумулий шундай ёзади: «Бас, махфий қолмасинки, ҳазрати Эшон (Мусохон) жаноби шайху-лмапюйих Миён Муҳаммад Обиднинг м>фидлар)1данд)1рлар. Ул зот эса ҳазрати шайх Абдулаҳад Сажжоданншин-и озини-р-рақманинг муридларидандир. Ҳазрати Миён Муҳаммад Саид Амин ҳазрати эшон урвату-л-вусқо Валий Қайюмнинг инисидир. Миён Муҳаммад Ма‘сум эса Маҳбуби Ҳамадоний Мужаддиди алфи соний Имом Раббоний Миён Шайх Аҳмад Сирҳиндий Гужаротий Форуқийнинг фарзанди аржумандларидир». Мусохон Даҳбедий ҳазрат Муҳаммад Обид ҳузурида тасаввуф сирларини ўрганиш билан бирга, ўша ерлик олимлардан тафсир, фиқҳ, ҳадис, мантиқ, балогат, сарф наҳв каби илмларни ҳам пухта ўзлаштиради. Маълум бўладики, ўша даврда Мусохон Даҳбедий ўзининг билими, заковати, тақвоси, ширинсуханлиги ҳамда тариқат пиримуршиди сифатида халқ орасида машҳур бўлган. Бу ҳолат, албатта, минтақадаги ижтимоий ҳаётга ҳам ўз таъсирини ўтказмай қолмаган. Оддий халқ билан бир қаторда амалдорлар, мулк эгалари, ҳатто ҳукмдорлар ҳам Мусохон Даҳбедийга мурид бўлганлар. Бу эса, ўз навбатида, унинг пир сифатида уларнинг барчасига маълум маънода кўрсатма берган, деган фикр билдиришга асос бўлади. Мусохон Даҳбедий 1776/1191 йили Самарқандда вафот этган. Қабри Самарқанд вилояти Оқдарё тумани Даҳбед қўрғони Махдуми Аъзам қабристонида. Мусохон Даҳбедий нақшбандия-мужаддидия сулукининг назарий ривожига катта ҳисса қўшди, тариқат таълимотини асарлари орқали Қуръон ва сунна асосида қайта ишлаб чикди, уни исломга ёт бўлган ақида ва ғоялардан тозалади. Нақшбандия тариқати XIV асрда Мовароуннаҳрда ташкил топиб, XV асрда шу маконда гуркираб ривожланган бўлса-да, лекин XVII асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб, унинг маркази Ҳиндистон диёрига кўчган эди. Мусохон Даҳбедий бу тариқатни ўз ватани - Мовароуннаҳрга қайтариб олиб келди варивожлантирди. Мусохон Даҳбедий фаолиятининг муҳим жиҳати ҳам айнан шунда намоён бўлади.