Difraksion_panjara
Operatsion nazariyasi
Panjara mos ravishda oyna yoki linzaga o‘xshash ‘‘aks ettiruvchi‘‘ yoki ‘‘uzatuvchi‘‘ turdagi bo‘lishi mumkin. Panjara ‘‘nol tartibli rejimga‘‘ ega (bu erda difraksiyaning butun tartibi m nolga teng bo'ladi), bunda yorug'lik nuri aks etish (oyna kabi) va sinish (linza kabi) qonunlariga muvofiq harakat qiladi. mos ravishda. thumb|400x400px| Yorug'lik nurlari orasidagi yo'l farqini aks ettiruvchi difraksion panjara (aslida yonib ketgan panjara) bo'yicha bir xil mahalliy holatda ko'rsatadigan diagramma. Yo'l farqi formulasida + yoki - ni tanlash, qaysi nurlanish yo'li farq hisoblangan mos yozuvlar ekanligiga bog'liq. E'tibor bering, qora nurlar yo'li qismlari juftligi va ochiq yashil nurlar yo'li qismlari juftligi har bir juftlikda yo'l farqiga ega emas, qizil nurlar yo'li qismi juftligida esa diffraktsiya panjara tenglamasini hosil qilishda muhim bo'lgan yo'l farqi mavjud. Ideallashtirilgan difraksion panjara bir qator oraliq tirqishlardan iborat d, bu diffraktsiyaga olib kelishi uchun qiziqish to’lqin uzunligidan kengroq bo’lishi kerak. To’lqin uzunlikdagi monoxromatik yorug’likning tekis to’lqinini faraz qilish \lambda panjaraga normal tushishda (ya’ni, tushayotgan to’lqinning to’lqin jabhalari panjara asosiy tekisligiga parallel), panjaradagi har bir tirqish yorug’lik barcha yo’nalishlarda tarqaladigan kvazi nuqta to’lqin manbai bo’lib ishlaydi (garchi bu odatda chegaralangan bo’lsa ham. nuqta manbaidan oldinga yarim shar). Albatta, tushayotgan to’lqin yetib boradigan har bir tirqishning har bir nuqtasi diffraktsiya to’lqini uchun nuqta to’lqini manbai bo’lib o’ynaydi va diffraktsiya to’lqiniga barcha bu hissalar diffraktsiya to’lqinining yorug’lik xususiyatining batafsil taqsimlanishini aniqlaydi, ammo diffraktsiya burchaklari (panjaradagi) diffraktsiya to’lqini intensivligi eng yuqori bo’lganligi faqat panjaradagi tirqishlarga mos keladigan ushbu kvazi nuqta manbalari bilan aniqlanadi. Tushgan yorug’lik (to’lqin) panjara bilan o’zaro ta’sir qilgandan so’ng, panjaradan hosil bo’lgan difraksiyalangan yorug’lik panjaradagi har bir tirqishdan chiqadigan interferentsion to’lqin komponentlari yig’indisidan iborat; Kosmosning diffraktsiyali yorug’lik o’tishi mumkin bo’lgan har qanday nuqtasida, odatda kuzatish nuqtasi deb ataladi, panjaradagi har bir tirqishdan ma’lum nuqtagacha bo’lgan yo’l uzunligi o’zgaradi, shuning uchun bu nuqtada har bir tirqishdan chiqadigan to’lqinning fazasi ham o’zgaradi. farqlanadi. Natijada, berilgan kuzatuv nuqtasidagi panjara yoriqlaridan diffraktsiya qilingan to’lqinlar yig’indisi qo’shimcha va halokatli interferensiya orqali yorug’lik intensivligida ular orasida cho’qqi, vodiy yoki ma’lum darajada hosil qiladi. Qo’shni tirqishlardan kuzatish nuqtasiga yorug’lik yo’llari orasidagi farq to’lqin uzunligi yarmining toq butun soniga teng bo’lsa, l g’alati butun son bilan l, bu nuqtada to’lqinlar fazadan tashqarida va shuning uchun (mahalliy) minimal yorug’lik intensivligini yaratish uchun bir-birini bekor qiladi. Xuddi shunday, yo’l farqi ko’p bo’lganda \lambda, to’lqinlar fazada va (mahalliy) maksimal intensivlik sodir bo’ladi. Panjara normal tushayotgan yorug’lik uchun intensivlik maksimallari diffraktsiya burchaklarida sodir bo’ladi. \theta_m, bu munosabatlarni qondiradi , qayerda \theta_m - diffraktsiya nuri va panjaraning normal vektori orasidagi burchak, d- bir tirqish markazidan qo’shni tirqish markazigacha bo’lgan masofa va m diffraktsiya tartibi deb ataladigan qiziqishning tarqalish rejimini ifodalovchi butun son. thumb|390x390px| Difraksion panjaradan diffraktsiya (1) va prizma (2) orqali olingan spektrlarni solishtirish. Uzunroq to'lqin uzunliklari (qizil) ko'proq sinadi, lekin qisqa to'lqin uzunliklariga (binafsha) qaraganda kamroq sinadi. thumb| Panjara ortidagi monoxromatik yorug'lik uchun issiqlik xaritasi sifatida intensivlik Oddiy yorug’lik to’ lqini panjaraga tushsa, diffraktsiya burchaklarida diffraktsiya qilingan yorug’ lik maksimal qiymatga ega. \theta_m sifatida diffraktsiya tenglamasi bilan berilganKo’rsatish mumkinki, agar tekislik to’lqini har qanday ixtiyoriy burchak ostida tushsa \theta_i panjara normalga, panjara tenglamasi bo’ ladiyoki Tanlov diffraktsiya bilan bog’ liq hisob-kitoblar orqali saqlansa, ikkala tanlov ham yaxshi. Natijada ikkita tanlov o’ rtasidagi farq diffraktsiya tartiblarining belgilaridir, masalan, m=1 birinchi tanlovda bo’ ladi m=-1 ikkinchi tanlovda. Difraksiyalangan to’ lqin intensivligi maksimal bo’ lgan difraksion burchak uchun echilganda, tenglama shunday bo’ ladi.O’tkazuvchi diffraktsiya panjarasi uchun to’ g’ ridan-to’ g’ ri uzatilishiga yoki aks ettiruvchi panjara uchun ko’zgu aks ettirilishiga mos keladigan difraksiyalangan yorug’lik nol tartib deb ataladi va bu bilan belgilanadi m=0. Boshqa diffraktsiyalangan yorug’lik intensivligi maksimallari burchaklarda sodir bo’ladi \theta_m nolga teng bo’lmagan butun sonlar diffraktsiya tartiblari bilan ifodalanadi m Shu esta tutilsinki m nol tartibli difraksiyalangan nurning har ikki tomonidagi diffraktsiya tartibiga mos keladigan ijobiy yoki salbiy bo’lishi mumkin.