Koʻzning_tomirli_pardasi
Tomirli pardaning birinchi qismi rangdor parda - iris
Rangdor parda tomirli pardaning oldingi qismidir, koʻzga turli havorang, koʻkimtir, toʻq jigarrang va qora rang beradi, doira shaklida boʻlib, vertikaliga 12 mm va gorizontal tomonlama 12.5 mm ga teng. Rangdor parda ikki varaqdan iborat boʻlib, oldingisi mezoderma l va ikkinchisi ektoderma ldir. Rangdor pardaning oldingi sathida bir qancha chuqurcha va kavakchalar hamda devorchalar bor (lacuna, crypta) boʻlib, ular pardaga oʻziga xos koʻrinish va jilo beradi. Bu chuqurchalar pardaning ustki mezodermal varagʻida joylashgan va undagi fibrill tolalar hamda qon tomirlarning yoʻnalish izidan tashkil topgan. Koʻz rangining toʻq va och koʻkimtir, havorang va boshqachaligi shu pardadagi pigment hujayralaridagi xromatoforlar — melanin miqdoriga bogʻliq. Pigment hujayralarida melanin koʻp boʻlsa, koʻz rangi toʻq, oz boʻlsa ochroq rangli boʻladi. Qorachiq ni oʻrab yotgan muskul tolalari (m. Sphincter pupilla) ham shu mezodermal varaqda joylashgan boʻlib, ular qisqarganda qorachiq torayadi. Rangdor parda ning orqa sathini epiteliy varagʻi tashkil etadi. Bu varaq bilan mezoderma varagʻi oʻrtasida radial (m. Dilatator pupilla) muskul tolalari joylashgan boʻlib, ular qisqarganga koʻz qorachigʻi kengayadi. Rangdor pardaning oldingi mezodermal varagʻida stroma va koʻp pigment hujayralari borki, bular oʻzaro chatishib rangdor pardaning tashqi pigment chegara membranasini tashkil etadi. Uning orqa sathida — ekzoderma varagʻida esa qorachiqni kengaytiruvchi radial nozik muskul tolalaridan tashqari, pigment qavati ham boʻlib, u qorachiq qirrasini oʻrab olib, uning pigmentli qora jiyagini tashkil etadi. Rangdor pardaning qoq oʻrtasida yumaloq kichkina boʻshliqli teshik — qorachiq ( pupilla) Qorachiqning qirra cheti atrofidan 1,5 mm ichkarida boʻrtiqroq, qalinligi 0,4mm ga teng tasmachani eslatadigan doira bor. Qorachiq atrofidagi yuqorida taʼriflangan boʻrtiqroq doira uning oldingi sathini mayda va yirik naqshli ikkita doira qismga ajratadi. Bular qorachiq atrofi va kipriksimon tana zonalari deyiladi. Koʻzga yogʻdu tekshirganda bu zonalardan biri mayda-mayda chiziqli va ikkinchisi yirik shaklli boʻlib, yaqqol koʻrinib turadi. Ular normal holatining oʻzgarishi rangdor pardaning turli kasalliklariga tashxis qoʻyishda katta ahamiyatga ega. Hozirgi zamon iridodiagnostika usuli nuqtai nazaridan qaraganda rangdor pardadagi pigment dogʻlari mayda-mayda chiziq va shakllarning oʻzgarishi va oʻzgacha joylashishi faqatgina koʻz patologik kasalliklarini emas, balki butun tanada paydo boʻladigan oʻzgarishlarni aniqlashga imkon beradi. Qorachiq rangdor kengayganda pardaning kipriksimon tana oldi zonasida bir necha qator gardishga oʻxshash burmachalar paydo boʻladi. Qorachiq torayganda esa burmachalar tekislanib, oʻrni aylana tasmaga oʻxshab turadi. Rangdor pardaning eng yupqa — 0,2 mm ga teng joyining kipiksimon tanaga oʻtishi chegara qismdir. Koʻzga tushadigan yorugʻ nurlarni rangdor parda qorachigʻi oʻzining torayish va kengayish xususiyati bilan nazorat qiladi, shuning uchun rangdor pardani koʻzning tabiiy diafragma si deb ataladi. Rangdor parda sezuvchi nerv tolalari n. Trigemi dan, vazomotor tolalari tsiliar tugun ning simpatik nerv shoxchalaridan va harakatga keltiruvchi n.oculomotorius dandir.